Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 247 9404543 9216885 2026-06-16T13:11:00Z Sj1mor 12103 9404543 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Alfred Hitchcock NYWTS.jpg | loko de naskiĝo = Leytonstone, [[Londono]], {{GBR}} | loko de morto = [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], [[Losanĝeleso]], [[Kalifornio]], {{Usono}} | priskribo = [[Britio|brita]] [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]] }} '''Alfred HITCHCOCK''' ({{prononco|ˈælfɹɛd hɪtʃkɒk}}, Esperante '''Alfredo HIĈKOK''', naskiĝis la {{daton|13|aŭgusto|1899}} en [[Londono]], mortis la {{daton|29|aprilo|1980}}<ref name="senses">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Mogg |unua=Ken |titolo=Alfred Hitchcock |url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/05/hitchcock.html |verko=Senses of Cinema |eldonisto=Sensesofcinema.com |alirdato=18 July 2010 |deadurl=yes |arkivo-url=https://web.archive.org/20100328022641/http://archive.sensesofcinema.com:80/contents/directors/05/hitchcock.html |arkivdato=2010-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100328022641/http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/05/hitchcock.html }}</ref> en [[Los-Anĝeleso]]) estis [[Britujo|brita]] [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]],<ref name="''[[Variety]]'' obituary">{{citaĵo el la reto||url=http://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |titolo=Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes |eldonisto=Variety|dato=7a de Majo 1980|citaĵo="Truffaut argues that the portly Englishman belonged “among such artists of anxiety as Kafka, Dostoyevsky and Poe."}}</ref> ofte kromnomita "La Majstro de Suspenso".<ref name="Moerbeek2006">{{citaĵo el libro||lasta=Moerbeek|unua=Kees|titolo=Alfred Hitchcock: The Master of Suspense|url=https://books.google.com/books?id=oTo3AAAACAAJ|jaro=2006|eldoninto=Simon & Schuster|ISBN=978-1-4169-0467-0}}</ref>. Li pioniris multajn elementojn de la [[Kino|kinaj ĝenroj]] [[Trilero|suspenso]] kaj [[psikologio|psikologia trilero]]. Li havis sukcesan karieron en la [[Britio|Brita kinarto]] kaj per [[Muta filmo|mutaj]] kaj per fruaj [[Sonkino|sonfilmoj]] kaj iĝis rekonata kiel plej bona reĝisoro de Anglio. Hitchcock poste translokiĝis en [[Holivudo]]n en 1939<ref name="Life">''[[Life (gazeto)|Life]]'', 19a de Junio 1939, p. 66: [https://books.google.com/books?id=b0kEAAAAMBAJ&pg=PA66 "Alfred Hitchcock: England's Best Director starts work in Hollywood"]. Alirita la 4an de Oktobro 2012</ref> kaj iĝis usona ŝtatano en 1955.<ref>[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0813.html "Alfred Hitchcock Dies; A Master of Suspense"]. New York Times. Alirita la 23an de Septembro 2014</ref> Laŭlonge de kariero de duono da jarcento, Hitchcock konstruis por si mem rekoneblan reĝisoran stilon.<ref name="Heritage02-28-07">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Lehman |unua=David |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml |titolo=Alfred Hitchcock's America |verko=American Heritage |dato=Aprilo–Majo 2007 |alirdato=21a de Julio 2010 |deadurl=yes |arkivo-url=https://web.archive.org/20091227101951/http://www.americanheritage.com:80/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml |arkivdato=2009-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091227101951/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml }}</ref> Liaj stilaj markoj estas la uzado de kameramovado kiu imitas la rigardon de persono,<ref>{{citaĵo el la reto||url = https://www.youtube.com/watch?v=8yO_Wrcoks4|titolo=Hitchcock: The Moving Observer|dato=9a de Septembro 2015|alirdato=28a de Septembro 2015|website = |eldonisto=|lasta=|unua=}}</ref> devigante la vidantojn engaĝiĝi en formo de [[Rigardismo]].<ref name="techniques">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Bays |unua=Jeff |titolo=Film Techniques of Alfred Hitchcock |url=http://www.borgus.com/think/hitch.htm |eldonisto=Borgus.com |dato=Decembro 2007 |alirdato=13a de Julio 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191003004441/http://www.borgus.com/think/hitch.htm |arkivdato=2019-10-03 }}</ref> Aldone, li metis scenojn por pligrandigi anksion, timon, aŭ empation, kaj uzis plinovigajn formojn de filmeditado.<ref name="techniques" /> Liaj verkoj ofte aperigis fuĝantojn kun "blondulinaj" inaj roluloj.<ref name="whitington">{{citaĵo el la reto| |lasta=Whitington |unua=Paul |titolo=NOTORIOUS! (Hitchcock and his icy blondes) |url= http://www.independent.ie/entertainment/books/notorious-hitchcock-and-his-icy-blondes-1435652.html |verko=[[The Irish Independent]] |dato=18a de Julio 2009 |alirdato=13a de Julio 2010}}</ref><ref name="dowd">{{citaĵo el la reto| |lasta=Dowd |unua=Maureen |titolo=Spellbound by Blondes, Hot and Icy |verko=The New York Times |dato=1a de Decembro 2012 | url = http://www.nytimes.com/2012/12/02/opinion/sunday/dowd-spellbound-by-blondes-hot-and-icy.html|alirdato=13a de Novembro 2013}}</ref> Multaj el la filmoj de Hitchcock havas surprizajn finojn kaj trilerajn intrigojn kiuj montras priskribojn de murdo kaj alia violento. Multaj el la misterioj, tamen, estas uzataj kiel kaptiloj aŭ "[[makgufino]]j" kiu utilas al la temoj de filmoj kaj al psikologia ekzamenado de ties roluloj. La filmoj de Hitchcock ankaŭ ŝuldas multajn temojn el [[psikoanalizo]] kaj foje montras fortajn seksajn aludojn. Li iĝis tre videbla publika figuro pere de intervjuoj, filmaj reklamaĵoj, [[Kameo (kino)|kameaj aperoj]] en siaj propraj filmoj, kaj la dek jaroj en kiuj li gastigis la televidan programon ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''. Dekomence li en ĉiuj filmoj transprenis mem malgrandan rolon (konkrete [[gastrolo]]n): komence li tion faris pro la manko de statistoj, sed poste tio fariĝis lia persona signo. En 1978, kinkritikisto John Russell Taylor priskribis Hitchcock kiel "la plej universale rekonebla persono en la mondo", kaj "decidema mezklasa anglo kiu ĝuste rezultis arta genio."<ref name="Ebert"/> Hitchcock reĝisoris pli ol kvindek filmojn en kariero etenda dum ses jardekoj kaj estas ofte konsiderita kiel la plej granda brita filmisto.<ref>{{citaĵo el la reto| |titolo=The Directors' Top Ten Directors |url= http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |eldonisto=British Film Institute |alirdato=10a de Majo 2011|arkivo-url=https://web.archive.org/web/20110514093259/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|arkivdato=14a de Majo 2011 | deadurl= no}}</ref> Li atingis unuan rangon en enketo de 2007 de kinkritikistoj en la brita gazeto ''[[The Daily Telegraph|Daily Telegraph]]'', kiu diris: "Sendube la plej granda filmisto aperinta el tiuj insuloj, Hitchcock faris pli ol ajna reĝisoro por formi la modernan kinon, kiu estus tute diferenca sen li. Lia kapablo estis rakontado, kruele kaŝante ŝlosilan informaron (kaj el siaj roluloj kaj el la vidantoj) kaj engaĝigante la emociojn de la aŭdantaro kiel neniu pli."<ref>{{citaĵo el novaĵo| |lasta=Avedon |unua=Richard |titolo=The top 21 British directors of all time |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/3664474/The-top-21-British-directors-of-all-time.html |verkaĵo=The Daily Telegraph |alirdato=8a de Julio 2009 |citaĵo=Unquestionably the greatest filmmaker to emerge from these islands, Hitchcock did more than any director to shape modern cinema, which would be utterly different without him. His flair was for narrative, cruelly withholding crucial information (from his characters and from the audience) and engaging the emotions of the audience like no one else. |datoj=14a de Aprilo 2007}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |1= |titolo=British Directors |url=http://www.rssfilmstudies.co.uk/british-directors |eldonisto=RSS Film studies |alirdato=11a de Junio 2008 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100217173705/http://www.rssfilmstudies.co.uk/british-directors |arkivdato=2010-02-17 }}</ref> Antaŭ 1980, estis longa polemiko pri la fakto ke Hitchcock estis [[Kavaliro|kavalirita]] pro sia kontribuo al kinarto, kaj la kinkritikisto Roger Ebert verkis: "Aliaj britaj reĝisoroj kiel Sir [[Carol Reed]] kaj Sir [[Charlie Chaplin]] estis estintaj kavaliritaj jarojn antaŭe, dum Hitchcock, universale konsiderata de kinfakuloj kiel unu el la plej grandaj filmistoj de ĉiuj tempoj, estis preterpasita", antaŭ li ricevis sian kavalirecon el la brita reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] en la Honorigoj de la Novjaro [[1980]].<ref name="Ebert">{{citaĵo el la reto||url=http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares |titolo=Hitchcock: he always did give us knightmares |eldonisto=Roger Ebert.com |dato=2a de Januaro 1980}}</ref> En 2002, la gazeto ''MovieMaker'' nomumis Hitchcock kiel plej influa kinfaristo el ĉiuj tempoj.<ref>{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Wood |unua=Jennifer |titolo=The 25 Most Influential Directors of All Time |url=http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ |verko=MovieMaker |eldonisto=Moviemaker.com |dato=6a de Julio 2002 |alirdato=26a de Aprilo 2011 |arkivo-url=https://web.archive.org/web/20110608025225/http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ |arkivdato=2011-06-08 |deadurl=no |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110608025225/http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ }}</ref> Lia unua grava filmo estis ''The Lodger''. Ĝi temis pri familio suspektanta ke sia subluanto estas murdisto. Ĝi jam havis ĉiujn elementojn de tipa Hitchcock-filmo: krimon, hororon, kaj psikologian profundecon. Li estas la majstro de [[suspenso]], ofte baziĝanta sur t.n. [[makgufino]]j. == Biografio == === Ekvivo: 1899–1919 === ==== Infanaĝo kaj edukado ==== <!--[[Dosiero:William Hitchcock with boy and pony, c. 1900.jpg|eta|William Hitchcock, probable kun sia unua filo, William, ekster la familia vendejo en Londono, ĉirkaŭ 1900; la signalo supre diras "W.&nbsp;Hitchcock". Hitchcock uzis la ĉevalon por liveri varojn.]]--> Hitchcock naskiĝis la 13an de aŭgusto 1899 en etaĝo super la nutrovendejo de siaj gepatroj en 517 High Road, Leytonstone, en la ĉirkaŭoj de Orienta [[Londono]] (poste parto de [[Essex]]), kiel la plej juna el tri gefiloj: William Daniel (1890–1943), Ellen Kathleen ("Nellie") (1892–1979), kaj Alfred Joseph (1899-1980). Liaj gepatroj, Emma Jane Hitchcock, denaske Whelan (1863–1942), kaj William Edgar Hitchcock (1862–1914), estis ambaŭ [[Katolika Eklezio|romkatolikoj]], kun partaj radikoj en Irlando;{{sfn|Adair|2002|pp=11–12}}<ref>{{cite web |url=https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/ |title=St. Patrick's Day 2005: The Master of Suspense |work=Irish Echo |date=[[17-a de februaro]] [[2011]]|accessdate=14a de februaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023358/https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|archive-date=15a de februaro 2018|url-status=live}}</ref> William estis nutrovendisto same kio estis lia patro.<ref>{{harvnb|Taylor|1996|pp=21–22}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=14–15}}</ref> Estis granda [[etenda familio]], inklude onklo John Hitchcock kun sia kvin-dormoĉambra Viktoria domo en Campion Road, Putney, komplete kun servistino, kuiristo, ŝoforo kaj ĝardenisto. Ĉiusomere John luis ĉemaran domon por la familio en Cliftonville, [[Kent]]. Hitchcock diris, ke por la unua fojo li iĝis klas-konscia tie, notante diferencojn inter turistoj kaj lokanoj.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=6}}</ref> Priskribante sin mem kiel bonkonduta knabo — lia patro nomis lin sia "senmakula ŝafeto" — Hitchcock diris, ke li ne povas memori ĉu li havis eĉ unu ludkolegon.{{sfn|Truffaut|1983|p=25}} Unu el liaj favorataj historioj por intervjuistoj temis pri lia patro sendante lin al la loka policejo kun noto kiam li estis kvinjaraĝa; la policano rigardis la noton kaj enfermigis lin en ĉelo dum kelkaj minutoj, dirante, "Tio estas kion ni faras al malbonkndutaj knaboj." La esperto lasis lin, li diris, kun vivodaŭra timo al policanoj; en 1973 li diris al Tom Snyder, ke li "timegis pri ajno... rilata al la leĝo" kaj eĉ okaze se por ŝofori li devis akiri parkobileton.<ref>Por la policeja historio: {{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Taylor|1996|p=25}}; Cavett, Dick (8a de junio 1972). "Interview with Alfred Hitchcock", ''The Dick Cavett Show'', ABC, [https://www.youtube.com/watch?v=TYTx6N24tHk&t=6m52s 00:06:52] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20191225115833/https://www.youtube.com/watch?v=TYTx6N24tHk&t=6m52s] 25a de decembro 2019. For the Snyder interview: Snyder, Tom (1973). "Alfred Hitchcock interview", ''Tomorrow'', NBC, [https://www.youtube.com/watch?v=oHhe2zTkeRQ&t=1m55s 00:01:55] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200103162126/https://www.youtube.com/watch?v=oHhe2zTkeRQ&t=1m55s] 3a de januaro 2020.</ref> Kiam li estis ses-jaraĝa, la familio translokiĝis al Limehouse kaj luis du vendejojn en 130 kaj 175 Salmon Lane, kiujn ili administris por vendi [[fish and chips|fish-and-chips]] kaj fiŝoj respektive; ili loĝis super la unue menciita.<ref name=McG2003p13>{{harvnb|McGilligan|2003|p=13}}</ref> Ŝajne Hitchcock estis ses-jaraĝa kiam li venis por la unua fojo al lernejo, nome Howrah House Convent en Poplar, en kiu li eniris en 1907.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|pp=20, 23}}</ref> Laŭ la biografo Patrick McGilligan, li restis en Howrah House dum pli ol du jaroj. Li veis ankaŭ al konventa lernejo, nome Wode Street School "por filinoj de ĝentelmanoj kaj knabetoj", regita de la Fidelaj Kompanoj de Jesuo; por mallonge venis al bazlernejo apud sia hejmo; kaj estis dum mallonge, kiam li estis naŭ-jaraĝa, internulo en lernejo de [[Salesianoj de Don Bosco|Salesianoj]] en Battersea.<ref>{{harvnb|Taylor|1996|p=29}}; {{harvnb|McGilligan|2003|p=18}}</ref> [[Dosiero:Site of 517 High Road Leytonstone London E11 3EE (Birthplace of Alfred Hitchcock).jpg|eta|maldekstra|Benzinejo en 517 High Road, Leytonstone, kie Hitchcock naskiĝis; memora murpentraĵo en 527–533 (dekstre).<ref>{{cite news |last1=Glanvill |first1=Natalie |title=Mateusz Odrobny speaks of pride after working on Hitchcock mural |url=http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/ |work=East London and West Essex Guardian |date=28a de majo 2014|access-date=5a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063930/http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|archive-date=6a de januaro 2018|url-status=live}}</ref>]] La familio translokiĝis kiam li estis 11-jaraĝa, tiam al Stepney, kaj la 5an de oktobro 1910 Hitchcock estis sendita al la St Ignatius College en Stamford Hill, Tottenham (nune en la Londona "Borough of Haringey"), nome [[Jezuitoj|Jezuita]] "grammar school" kun bona reputacio por disciplinado.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=23}}</ref> La pastroj uzis akran gumkanon por frapi la knabojn, ĉiam je la fino de la tago, kaj tiel la knaboj devis resti tra la klasoj antaŭcidante la punon se ili sciis, ke ili estis lisitigitaj por tio. Li diris, ke estis tie kie li disvolvigis sian timsenton.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}; {{harvnb|Fallaci|1963}}</ref> La lerneja registro listigis la naskiĝjaron en 1900 anstataŭ 1899; Spoto diris, ke ŝajne li estis intence aligita kiel 10-jaraĝa, eble ĉar li estis unujare malantaŭ sia lernejigo.{{sfn|Spoto|1999|pp=23–24}} Kvankam la [[biografo]] Gene Adair informis, ke Hitchcock estis "averaĝa, aŭ iomete super-averaĝa, lernanto",{{sfn|Adair|2002|p=15}} Hitchcock diris, ke li estis "kutime inter la kvar aŭ kvin unuaj en la klaso";{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} fine de lia unua jaro, liaj laboroj en latina, angla, franca kaj religia edukado estis notitaj.<ref>{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}</ref> Lia favorita fako estis [[geografio]], kaj li interesiĝis en mapoj, kaj fervojaj kaj busaj horaroj; laŭ Taylor, li povis parkeri ĉiujn haltejojn de la [[Orient Express]].{{sfn|Taylor|1996|p=31}} Li diris al [[Peter Bogdanovich]]: "La Jezuitoj instruis al mi organizadon, kontrolemon kaj, iomgrade, analizon."{{sfn|Adair|2002|p=15}}<!--replace source--> ==== Henley's ==== Hitchcock diris al siaj gepatroj, ke li deziras iĝi inĝeniero,{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} kaj la 25an de julio 1913,<ref name=Spoto1999p23>{{harvnb|Spoto|1999|p=23}}</ref> li lasis St Ignatius kaj aliĝis al noktaj klasoj en la "London County Council School of Engineering and Navigation" en Poplar. En Hitchcock/Truffaut libro-longa intervjuo en 1962, li diris al [[François Truffaut]], ke li estis studinta "mekanikon, elektroteknikon, akustikon kaj navigadon".{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} Poste, la 12an de decembro 1914 lia patro, kiu estis suferanta pro [[Kronika obstrukca pneŭmonopatio|emfizemo]] kaj renmalsano, mortis en la aĝo de 52.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=25}}</ref> Por subteni sin mem kaj sian patrinon — liaj pli aĝaj fratoj estis lasante la hejmon en tiu epoko — Hitchcock ekhavis laborpostenon, por 15 [[ŝilingo]]j semajne (73 pundoj en 2017), kiel teknika oficisto en la "Henley Telegraph and Cable Company" en Blomfield Street apud la [[Muro de Londono]].<ref>{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=37}}</ref> Li pluigis siajn noktajn klasojn, tiam en artohistorio, pentrarto, ekonomiko, kaj politika scienco.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|p=37}}</ref> Lia pli aĝa frato regis la familiajn vendejojn, dum li kaj lia patrino plue loĝis en Salmon Lane.{{sfn|Ackroyd|2015|p=11}} [[Dosiero:NationaalArchief uboat155London.jpg|eta|dekstre|Milita momento en Londono. Hitchcock estis soldatigita, sed ne partoprenis en la milito.]] Hitchcock estis tro juna por enlistiĝi kiam eksplodis la [[Unua Mondmilito]] en julio 1914, kaj kiam li atingis la postulitan aĝon de 18 en 1917, li ricevis klasigon C3 ("libera pro grava organika malsano, kapabla por servoj en kazernoj hejme... nur taŭga por sedenta laboro").<ref>{{harvnb|Taylor|1996|pp=27–28}};<!--check page--> [https://hansard.parliament.uk/Commons/1918-06-20/debates/3ec12ba9-4d13-4c03-880a-226006f28d83/MilitaryService(MedicalGrading) "Military service (medical grading")] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20190224062439/https://hansard.parliament.uk/Commons/1918-06-20/debates/3ec12ba9-4d13-4c03-880a-226006f28d83/MilitaryService(MedicalGrading)] 24a de februaro 2019, ''Hansard'', vol. 107, 20a de junio 1918, 607–642.</ref> Li aliĝis al kadeta regimento de "Royal Engineers" kaj partoprenis en teoriaj kursetoj, semajnfina instruado, kaj ekzercado. John Russell Taylor verkis, ke en unu sesio de praktika ekzercado en [[Hyde Park (Londono)|Hyde Park]], Hitchcock devis vesti krurbendojn. Li neniam lernis kiel vindi ilin ĉirkaŭ siajn krurojn, kaj ili ripete forfalis al siaj maleoloj.{{sfn|Taylor|1996|p=28}} Post la milito, Hitchcock ekiris al [[kreiva verkado]]. En junio 1919 li iĝis fonda eldonisto kaj negocadministranto de "Henley's" interna publikaĵo, nome ''The Henley Telegraph'' (sespence la ekzemplero), per kio li publikigis kelkajn mallongajn historiojn.{{sfn|McGilligan|2003|p=30}} En lia unua historio, "Gas" (Junio 1919), publikigita en la unua numero, juna virino estas atakita de bando de viroj en Parizo, sed poste ĉio estas ŝia halucinado en la seĝo de dentisto.<ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=20}}; Hitchcock, Alfred (June 1919). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_Gas "Gas"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171222220201/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_Gas] 22a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> Tio estis sekvita de "The Woman's Part" (septembro 1919), kiu priskribas edzon kiu rigardas sian edzinon, an actor, perform on stage.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=19}}; Hitchcock, Alfred (septembro 1919). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_The_Woman%27s_Part "The Women's Part"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042537/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_The_Woman%27s_Part] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''; {{harvnb|McGilligan|2003|p=34}}</ref> "Sordid" (februaro 1920) temas pri klopodo aĉeti glavon el antikvaĵisto, kun alia surpriza fino.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=20}}; Hitchcock, Alfred (Februaro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_Sordid "Sordid"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042506/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_Sordid] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> "And There Was No Rainbow" (septembro 1920) montras Bob surprizita ''in flagrante'' (dum fiago) kun la edzino de amiko.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=22}}; Hitchcock, Alfred (septembro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_And_There_Was_No_Rainbow "And There Was No Rainbow"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042508/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_And_There_Was_No_Rainbow] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> En "What's Who?" (decembro 1920), konfuzo regas kiam grupo de aktoroj imitas sin mem.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=23}}; Hitchcock, Alfred (decembro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_What%27s_Who%3F "What's Who?"], ''Henley Telegraph''.</ref> "The History of Pea Eating" (La historio de piz-manĝado, decembro 1920) estas [[satiro]] pri la malfacilo manĝi [[pizo]]jn.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=24}}; Hitchcock, Alfred (December 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_The_History_of_Pea_Eating "The History of Pea Eating"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171003030654/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_The_History_of_Pea_Eating] 3a de oktobro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> Lia fina peco, "Fedora" (marto 1921) priskribas nekonatan virinon: "malgranda, simpla, modesta, kaj silentema, kvankam ŝi atingas profundan atenton el ĉiuj flankoj".<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=26}}; {{harvnb|McGilligan|2003|pp=44–45}}; Hitchcock, Alfred (marto 1921). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1921)_-_Fedora "Fedora"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042540/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1921)_-_Fedora] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> "Henley's" promociis lin al la reklama departemento, kie li verkis kopiojn kaj desegnis grafikojn por reklamaĵoj por elektra kablo. Li ŝajne amis tiun laborpostenon kaj estus restinta malfrue en tiu oficejo por kontroli la rezultojn; li diris al Truffaut, ke tio estis lia "unua ŝtupo al kino".{{sfn|Truffaut|1983|p=26}}{{sfn|Taylor|1996|p=21}} Li ĝuis rigardi filmojn, speciale de usona kino, kaj el la aĝo de 16 legis la negocajn artikolojn; li vidis filmojn de [[Charlie Chaplin]], [[D. W. Griffith]] kaj [[Buster Keaton]], kaj partikulare plaĉis al li la filmo de [[Fritz Lang]] nome ''[[Der müde Tod]]'' (1921).{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} === Intermilita kariero: 1919–1939 === ==== Famous Players-Lasky ==== [[Dosiero:Number 13.jpg|eta|alt=An early 1920s image of Hitchcock while directing his film titled Number 13|Hitchcock (dekstre) dum la farado de ''[[Number 13 (filmo)|Number 13]]'' en Londono.]] Estante ankoraŭ en Henley's, li legis en gazeto, ke [[Famous Players-Lasky]], nome la produktora branĉo de [[Paramount Pictures]], estis malfermanta studion en Londono.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Ili estis planantaj filmi ''[[The Sorrows of Satan]]'' de [[Marie Corelli]], kaj tiukadre li produktis kelkajn desegnojn por la [[interteksto]]j kaj sendis sian laboron al la studio.{{sfn|Taylor|1996}} Ili dungis lin, kaj en 1919 li eklaboris por la studioj Islington en Poole Street, Hoxton, kiel intertekstisto.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Donald Spoto verkis, ke plek el la laboristaro estis usonanoj kun striktaj laborindikoj, sed la anglaj laboristoj estis kuraĝigitaj elturniĝi per si mem je io ajn, kio rezultis en la fakto ke Hitchcock akiris sperton kiel kunverkisto, arta reĝisoro kaj produktora administranto ĉe almenaŭ 18 mutfilmoj.{{sfn|Spoto|2008|p=3}} ''The Times'' skribis en februaro 1922 pri la "speciala arta tekstodepartemento sub superrigardo de Mr. A. J. Hitchcock" de la studio.<ref name=MillerBFI>{{cite web |last=Miller |first=Henry K. |url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/1422787/index.html |title=Always Tell Your Wife (1923) |publisher=British Film Institute Screenonline |accessdate=25a de aŭgusto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213454/http://www.screenonline.org.uk/film/id/1422787/index.html|archive-date=3a de marto 2016|url-status=live}}</ref> Lia tiama laboro konsistis en ''[[Number 13 (filmo)|Number 13]]'' (1922), konata ankaŭ kiel ''Mrs. Peabody'', nuligita pro financaj problemoj — kelkaj finigitaj scenoj estis perditaj{{sfn|Spoto|1992|p=3}}— kaj ''[[Always Tell Your Wife]]'' (1923), kiun kunfinigis li kaj [[Seymour Hicks]] post kiam Hicks estis rezignonta pri tiu.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Hicks verkis poste pri la helpo ricevita de "dika junulo kiu estis zorginta pri la havaĵejo... [n]eniu alia ol Alfred Hitchcock".{{sfn|Kerzoncuf|Barr|2015|p=45}}<!--check page--> ==== Gainsborough Pictures kaj laboro en Germanio ==== [[Dosiero:Hitchcock sculpture, London, 2007.jpg|eta|maldekstra|Skulptaĵo de Hitchcock en la loko de Gainsborough Pictures, Poole Street, Hoxton<ref>{{cite news |last1=Rose |first1=Steve |title=Where the lady vanished |url=https://www.theguardian.com/film/2001/jan/15/artsfeatures |work=The Guardian |date=15a de januaro 2001|access-date=30a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231051755/https://www.theguardian.com/film/2001/jan/15/artsfeatures|archive-date=31a de decembro 2017|url-status=live}}</ref>]] Kiam Paramount foriris el Londono en 1922, Hitchcock estis dungita kiel helporeĝisoro por nova firmao kiu funkcios en la sama loko fare de [[Michael Balcon]], poste konata kiel Gainsborough Pictures.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}}{{sfn|Spoto|2008|pp=3–4}} Hitchcock laboris por ''[[Woman to Woman (filmo de 1923)|Woman to Woman]]'' (1923) kun la reĝisoro [[Graham Cutts]], desegnante la scenojn, verkante la scenaron kaj produktorante. Li diris: "Temis pri la unua filmo kiun mi reale havis en miaj manoj."{{sfn|Spoto|2008|pp=3–4}} La eldonisto kaj "scenaristino" de ''Woman to Woman'' estis [[Alma Reville]], lia estonta edzino. Li laboris ankaŭ kiel helpanto de Cutts por ''[[The White Shadow (filmo)|The White Shadow]]'' (1924), ''[[The Passionate Adventure]]'' (1924), ''[[The Blackguard]]'' (1925), kaj ''[[The Prude's Fall]]'' (1925).{{sfn|Truffaut|1983|p=30}} ''The Blackguard'' estis produktorita en la Babelsberg Studioj en Potsdam, kie Hitchcock rigardis parton de la farado de la filmo de [[F. W. Murnau]] nome ''[[Der letzte Mann]]'' (1924).<ref>{{harvnb|Gottlieb|2002|p=42}}; {{harvnb|Gottlieb|2003|pp=157–158}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Garncarz|2002}}</ref> Li estis impresita per la laboro de Murnau kaj poste uzis multajn el liaj teknikoj por la scendesegnado en siaj propraj produktaĵoj.{{sfn|Gottlieb|2002|pp=42–43}} Li ankaŭ lernis el aliaj eksterlandaj filmistoj kies verkojn li absorbis kiel unu el la plej fruaj membroj de la London Film Society, formita en 1925.<ref name="Kehr">Kehr, Dave (2011). [https://books.google.es/books?id=ZGgPCODtVZsC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false When Movies Mattered: Reviews from a Transformative Decade.] University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-42940-3. Arkivita el la originalo la 29an de junio 2016. Alirita la 20an de decembro 2015.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/454755/index.html|titolo=Film Society, The (1925–39)|alirdato=11a de decembro 2017|familia nomo=Miller|persona nomo=Henry K.|eldoninto=BFI Screenonline}}</ref> Somere de 1925, Balcon petis al Hitchcock reĝisori ''[[The Pleasure Garden (filmo de 1925)|The Pleasure Garden]]'' (1925), en kiu stelulis [[Virginia Valli]], kun-produktoraĵo de Gainsborough kaj la germana firmao Emelka en la studio Geiselgasteig apud Munkeno. Reville, tiam fianĉino de Hitchcock, estis helpo-reĝisor-eldonisto.{{sfn|Truffaut|1983|pp=31, 36}}{{sfn|Spoto|1992|p=3}}<!--explain about woman and water; Truffaut p. 34--> Kvankam la filmo estis ekonomie malsukcesa,{{sfn|McGilligan|2003|pp=68–71}} al Balcon plaĉis la laboro de Hitchcock; artikola titolo de ''Daily Express'' nomis lin la "Young man with a master mind" (junulo kun majstromenso).{{sfn|Truffaut|1983|p=39}} Balcon petis al Hitchcock reĝisori duan filmon en Munkeno, nome ''[[The Mountain Eagle]]'' (1926), bazita sur originala historio titolita ''Fear o' God''.<ref>{{cite web |url=https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-mountain-eagle-1926 |title=Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The Mountain Eagle (1926) |publisher=Brenton Film |accessdate=30a de aŭgusto 2019 |date=23a de septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219011242/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-mountain-eagle-1926|archive-date=19a de decembro 2019|url-status=live}}</ref> La filmo perdiĝis; Hitchcock nomis ĝin "tre malbonkvalita filmo".{{sfn|Truffaut|1983|p=39}}{{sfn|Spoto|1992|p=5}} La sorto de Hitchcock ŝanĝiĝis pro lia unua streĉ-filmo, nome ''[[The Lodger: A Story of the London Fog]]'' (1927), pri la ĉaso de seria murdisto kiu, vestanta nigran mantelon kaj portanta nigran mansakon, estas murdanta junajn blondulinojn en Londono, kaj nur dum mardoj.{{sfn|Truffaut|1983|p=45}} Domarmastrino suspektas, ke loĝanto ŝia estas la murdisto, sed tiu rezultas senkulpa. Por montri la impreson de aŭdata paŝado sur la supra planko, Hitchcock uzis vitran plankon tiel ke la publiko povis vidi la loĝanto paŝadi tien kaj reen en sia ĉambro super la domarmastrino.{{sfn|Truffaut|1983|p=47}} Hitchcock estis dezirinta ke la homo estu kulpa, aŭ almenaŭ ke la filmo finu ambigue, sed la stelulo estis Ivor Novello, tiama belstelulo, kaj la "stelulsistemo" trudis, ke Novello ne estu la [[malbonulo]]. Hitchcock diris al Truffaut: "Oni devis klare literumi per grandaj literoj: 'Li estas nekulpulo.'" (Li havos la saman problemon kelkajn jarojn poste ĉe [[Cary Grant]] en ''[[#Suspicion|Suspicion]]'' (1941).){{sfn|Truffaut|1983|p=43}} Publikigita en januaro 1927, ''The Lodger'' estis ekonomia kaj kritika sukceso en Britio.<ref>{{harvnb|Kapsis|1992|p=19}}</ref> Hitchcock diris al Truffaut, ke la filmo estis la unua lia influita de la [[Germana ekspresionismo|ekspresionismaj]] teknikoj kiujn li estis atestitaj en Germanio: "Vere, vi povus preskaŭ diri, ke ''The Lodger'' estis mia unua filmo."{{sfn|Truffaut|1983|p=44}}<!--<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=83}}</ref> in 2004 edition; is the date correct? --> Li faris sian unuan memaperon en la filmo nur ĉar figuranto estis necesa, kaj estis montrita sidiĝanta en gazetejo. Dua memapero, stara inter homamaso dum la kulpulo estis arestita, estas pridubata.<ref>{{cite web |url=https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-lodger-a-story-of-the-london-fog-1926 |title=Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The Lodger: A Story of the London Fog (1926) |publisher=Brenton Film |accessdate=30a de aŭgusto 2019 |date=23a de septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222033129/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-lodger-a-story-of-the-london-fog-1926|archive-date=22a de decembro 2019|url-status=live}}</ref>{{sfn|Truffaut|1983|p=49}} ==== Geedziĝo ==== [[Dosiero:Alma Reville.jpg|eta|dekstre|170ra|[[Alma Reville]], poste, en 1955.]] La 2an de decembro 1926, Hitchcock edziĝis al la angl-usona scenaristino [[Alma Reville]] (1899–1982) en la Bromptona Oratorio en Suda [[Kensington]].{{sfn|Spoto|1999|pp=92–93}} La paro iris por la [[mielmonato]] al Parizo, la [[Lago de Como]] kaj St. Moritz, antaŭ reveni al Londono kaj loĝis en luita etaĝo super la du etaĝoj de 153 Cromwell Road, Kensington.{{sfn|McGilligan|2003|pp=89–90}} Reville, kiu estis naskita nur kelkajn horojn post Hitchcock,{{sfn|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=15}} konvertiĝis el Protestantismo al Katolikismo, ŝajne pro insisto de la patrino de Hitchcock; ŝi estis baptita la 31an de majo 1927 kaj konfirmita en la [[Katedralo de Westminster]] fare de la kardinalo Francis Bourne la 5an de junio.<ref>{{harvnb|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=48}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=92–93}}</ref> En 1928, kiam ili eksciis, ke ŝi estas graveda, la familio Hitchcock aĉetis "Winter's Grace", nome [[Tudora arkitekturo|Tudora]] biendomo de 11 akreoj en Stroud Lane, Shamley Green, Surrey, kontraŭ 2,500 pundoj.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|p=115}}; {{harvnb|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=55}}; {{cite news |last1=Clark |first1=Ross |title=Alfred Hitchcock: A long way from the Bates Motel |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/property/period-property/3360983/Alfred-Hitchcock-A-long-way-from-the-Bates-Motel.html |work=The Daily Telegraph |date=13a de aprilo 2008|access-date=5a de aprilo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227193225/http://www.telegraph.co.uk/finance/property/period-property/3360983/Alfred-Hitchcock-A-long-way-from-the-Bates-Motel.html|archive-date=27a de decembro 2017|url-status=live}}</ref> Ili filino (kaj nura filo), Patricia Alma Hitchcock, naskiĝis la 7an de julio tiun jaron.{{sfn|Hitchcock|Bouzereau|2003|pp=59–60}} Reville iĝis la plej proksima kunlaboranto de sia edzo; Charles Champlin verkis en 1982: "La produktado Hitchcock havis kvar manojn, kaj du el ili estis de Alma."<ref>{{cite news |last1=Champlin |first1=Charles|author-link=Charles Champlin |title=Alma Reville Hitchcock, The Unsung Partner |work=Los Angeles Times |date=29a de julio 1982}}</ref> Kiam Hitchcock akceptis la Premion "AFI Life Achievement" (Vivatingoj) en 1979, li diris, ke li estis dezirinta mencii "kvar personojn kiuj havigis al mi plej amon, aprezon kaj kuraĝigon kaj konstantan kunlaboradon. La unua el kvar estas filmeldonisto, la dua estas scenaristo, la tria estas la patrino de mia filino, Pat, kaj la kvara estas tiom fajna kuiristo kiom plenumis miraklojn en hejma kuirejo. Kaj iliaj nomoj estas Alma Reville."<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pb5VdGCQFOM&t=3m14s "Alfred Hitchcock Accepts the AFI Life Achievement Award in 1979"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200615235350/https://www.youtube.com/watch?v=pb5VdGCQFOM&t=3m14s] 15a de junio 2020, American Film Institute, 16a de aprilo 2009, 00:03:14.</ref> Reville verkis aŭ kunverkis por multaj el la filmoj de Hitchcock, kiel ''[[Shadow of a Doubt]]'', [[Suspicion (filmo de 1941)|''Suspicion'']] kaj [[The 39 Steps (filmo de 1935)|''The 39 Steps'']]. ==== Ekaj sonfilmoj ==== [[Dosiero:BlackmailUSWindowCardOndra.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|alt=An advertisement for the film ''Blackmail'' Surrounding text describes the film as "A Romance of Scotland Yard" and "The Powerful Talking Picture"|Reklamafiŝo por ''[[Blackmail (filmo de 1929)|Blackmail]]'' (1929)]] Hitchcock eklaboris por sia deka filmo, ''[[Blackmail (filmo de 1929)|Blackmail]]'' (1929), kiam ties produktora kompanio, British International Pictures (BIP), konvertis siajn studiojn Elstree al [[sonkino]]. La filmo estis la unua Britia "[[Sonkino|sonfilmo]]"; tio sekvis la rapidan disvolvigon de sonfilmoj en Usono, el la uzado de mallongaj sonsegmentoj en ''[[The Jazz Singer]]'' (aŭtuno de 1927) ĝis la unua kompleta sonfilmo ''[[Lights of New York]]'' (somero de 1928).<ref name=Blackmail>{{cite web |title=Blackmail (1929) |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b |publisher=British Film Institute |accessdate=1a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231082847/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|archive-date=31a de decembro 2017|url-status=live}}; vidu ankaŭ {{harvnb|White|Buscombe|2003|p=94}}; {{harvnb|Allen|Ishii-Gonzalès|2004|p=xv}}</ref> ''Blackmail'' komencis la tradicion de Hitchcock uzi famajn lokojn kiel fono por intrigegaj sekvencoj, kiam la pinta sceno okazis sur la kupolo de la [[Brita Muzeo]].<ref name="Time Out"/> Temas ankaŭ pri unu el liaj plej longaj [[memapero]]j, kiu montras lin estanta ĝenita de knabeto dum li estis leganta libron en la [[Metroo de Londono]].{{sfn|Walker|2005|p=88}} En la serio de [[Public Broadcasting Service|PBS]] nome ''The Men Who Made The Movies'' (La homoj kiuj faris la filmojn), Hitchcock klarigis kiel li uzis fruan sonregistraĵojn kiel speciala elemento de la filmo, fokuse al la vorto "tranĉilo" en konversacio kun la virino suspektita kiel murdisto.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp=120–123}}; {{cite web |title=Alfred Hitchcock and David O. Selznick Collaborations |url=https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |publisher=Public Broadcasting System |date=10a de januaro 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |archivedate=19a de marto 2008 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |date=2008-03-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |arkivdato=2008-03-19 }}</ref> Dum tiu periodo, Hitchcock reĝisoris segmentojn por revuteatraĵo de BIP, nome ''Elstree Calling'' (1930), kaj reĝisoris ankaŭ kurtan filmon, nome ''An Elastic Affair'' (1930), kiu estas unu el la perditaj filmoj.<ref name=Kerzoncuf2009>{{cite journal |last1=Kerzoncuf |first1=Alain |date=Februaro 2009 |title=Alfred Hitchcock and The Fighting Generation |journal= Senses of Cinema |issue=49 |url=http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/hitchcock-fighting-generation/ |access-date=15a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405234711/http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/hitchcock-fighting-generation/ |archive-date=5a de aprilo 2018 |url-status=live}}</ref> En 1933 Hitchcock estis denove laborante, tiam por Michael Balcon en Gaumont-British. Lia unua filmo por la kompanio, ''[[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1934)|The Man Who Knew Too Much]]'' (1934), estis sukceso; lia dua, ''[[The 39 Steps (filmo de 1935)|The 39 Steps]]'' (1935), estis laŭdita en Britio kaj faris Hitchcock stelulon en Usono. Ĝi establis la kvintesencan anglan "Hitchcock blondulinon" ([[Madeleine Carroll]]) kiel modelo por lia sinsekvo de glaciaj, elegantaj ĉefaj sinjorioj. Scenaristo Robert Towne rimarkis, "Ne estas granda troigo diri ke ĉiuj tiutempaj eskapema distrado ekas per ''The 39 Steps''".<ref>Scragow, Michael (9a de julio 2012). [https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/rewatching-hitchcocks-the-39-steps "Rewatching Hitchcock's "The 39 Steps"".] The New Yorker. Arkivita el la originalo la 26an de oktobro 2017. Alirita la 25an de oktobro 2017.</ref> Tiu filmo estis unu el unuaj kiuj enkondukas la "[[MacGuffin]]" intrigaĵo, nome termino stampita de la angla scenaristo Angus MacPhail.<ref>{{cite book |last=McArthur |first=Colin |title=Whisky Galore! and the Maggie |year=2003 |publisher=I.B. Tauris |location=London |p=21}}</ref> [[Makgufino]] estas aĵo aŭ celo kiun la protagonisto estas persekutanta, nome io kio aliflanke ne havus rakontan valoron; en ''The 39 Steps'', la Makgufino estas ŝtelita aro de desegnoplanoj.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|pp=137–139}}</ref> [[Dosiero:Hitchcocks-Joan-Harrison-1937.jpg|eta|[[Alma Reville]], scenaristo Joan Harrison, Hitchcock, kaj filino Patricia Hitchcock, 24a de aŭgusto 1937.]] Hitchcock publikigis du spionajn streĉ-filmojn en 1936. ''[[Sabotage (filmo de 1936)|Sabotage]]'' estis iel bazita sur la romano de [[Joseph Conrad]] nome, ''[[The Secret Agent]]'' (1907), pri virino kiu malkovras, ke ŝia edzo estas teroristo, kaj ''[[Secret Agent (filmo de 1936)|Secret Agent]]'', bazita sur du historioj en ''[[Ashenden: Or the British Agent]]'' (1928) de [[W. Somerset Maugham]]. En 2017 la gazeto ''Time Out'' rangigis ''Sabotage'' kiel la 44a plej bonkvalita brita filmo iam produktita.<ref name="Time Out">[https://www.timeout.com/london/film/100-best-british-films#tab_panel_4] The 100 best British films, Time Out, alirita la 24an de oktobro 2017 [https://archive.today/20190403073405/https://www.timeout.com/london/film/100-best-british-films%23tab_panel_4] arkivita en la 3a de aprilo 2019</ref> En tiu epoko, Hitchcock famiĝis pro trompoŝercoj kontraŭ geaktoraro kaj teamo. Tiuj anekdotoj gamis el simplaj kaj senkulopaj al frenezigaj kaj maniecaj. Por ekzemplo, li gastigis vespermanĝan feston kie li blukolorigis la tutan manĝaĵaron ĉar, kiel li plendis, ne estas sufiĉaj bluaj manĝaĵoj. Aliokaze li metigis ĉevalon en la vestoĉambro de sia amiko, la aktoro Sir Gerald du Maurier.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/films/2016/04/29/alfred-hitchcock-a-sadistic-prankster/ |title=Alfred Hitchcock: a sadistic prankster |last=Chilton |first=Martin |date=29a de aprilo 2016 |work=The Telegraph |accessdate=9a de januaro 2019 |issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110014406/https://www.telegraph.co.uk/films/2016/04/29/alfred-hitchcock-a-sadistic-prankster/|archive-date=10a de januaro 2019|url-status=live}}</ref> La venonta grava sukceso de Hitchcock estis ''[[The Lady Vanishes]]'' (1938), "unu el la plej grandaj trajnfilmoj el la ora epoko de la ĝenro", laŭ Philip French, en kiu Miss Froy ([[May Whitty]]), nome brita spiono maskita kiel guvernistino, malaperas dum trajnveturado tra la fikcia eŭropa lando Bandrika.<ref>{{cite news |first=Philip |last=French |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/jul/24/my-favourite-hitchcock-lady-vanishes |title=My favourite Hitchcock: The Lady Vanishes |newspaper=The Guardian |date=24a de julio 2012|access-date=10a de decembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209074800/https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/jul/24/my-favourite-hitchcock-lady-vanishes|archive-date=9a de februaro 2017|url-status=live}}</ref> Pro tiu filmo Hitchcock ricevis la premion de la "New York Film Critics Circle" de 1938 al la Plej Bonkvalita Reĝisoro.<ref>{{cite web |title=The Lady Vanishes |work=Turner Classic Movies |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/80706/The-Lady-Vanishes/ |accessdate=24a de aŭgusto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711175302/http://www.tcm.com/tcmdb/title/80706/The-Lady-Vanishes/ |archive-date=11a de julio 2017 |url-status=live}}</ref> Benjamin Crisler, kinkritikisto de ''New York Times'', verkis en junio 1938: "Estas tri unikaj kaj valoraj institucioj kiujn la Britoj havas kaj ni en Usono ne havas: nome la [[Magna Carta]], la [[Tura ponto]] kaj Alfred Hitchcock, la plej granda reĝisoro de kinaj melodramoj en la mondo."<ref>{{cite news |last1=Crisler |first1=B. R. |title=Hitchcock: Master Melodramatist |url=https://www.nytimes.com/1938/06/12/archives/hitchcock-master-melodramatist.html |work=The New York Times |date=12a de junio 1938|access-date=11a de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612224617/https://www.nytimes.com/1938/06/12/archives/hitchcock-master-melodramatist.html|archive-date=12a de junio 2018|url-status=live}}</ref> === Fruholivudaj jaroj: 1939–1945 === ==== Kontrakto kun Selznick ==== [[Dosiero:DavidSelznick.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[David O. Selznick]] ĉirkaŭ 1934.]] [[David O. Selznick]] subskribis kun Hitchcock sep-jaraĝan kontrakton starte en marto 1939, kaj la Hitchcock-oj translokiĝis al [[Holivudo]].<ref>{{harvnb|Leff|1999|p=35}}.</ref> Junie tiun jaron la gazeto ''Life'' nomis lin la "plej granda mastro de melodramo en la kinhistorio".<ref>[[Life (gazeto)|Life]] 19a de junio 1939 [https://books.google.com/books?id=b0kEAAAAMBAJ&pg=PA66 66] Alfred Hitchcock: England's Best Director starts work in Hollywood.</ref> La laboraranĝo kun Selznick estis malpli ol ideala. Selznick suferis pro konstantaj financaj problemoj, kaj Hitchcock estis ofte malfeliĉa pri la prikrea kontrolo fare de Selznick super siaj filmoj. En posta intervjuo, Hitchcock diris: "[Selznick] estis la Granda Produktoro.&nbsp;... Produktoro estis reĝo. La plej laŭdo kiun Sro. Selznick iam diris pri mi — kaj tio montras onin la kvanton de kontrolo — li diris, ke mi estas la 'nura reĝisoro' al kiu li fidus per filmo'."<ref>{{harvnb|Gottlieb|2003|p=206}}</ref> Samtempe, Selznick plendis pri la "goddamn jigsaw cutting" de Hitchcock, kio signifas, ke la produktoro devis sekvi la vidon de Hitchcock pri la finprodukto.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 251–252}}</ref> Selznick havigis al Hitchcock la plej grndajn studiojn anstataŭ produktori la filmojn de Hitchcock li mem. Selznick faris nur kelkajn filmojn ĉiujare, same kiel faris la kolega sendependa produktoro [[Samuel Goldwyn]], kaj tiel ne ĉiam havis projektojn por ke Hitchcock reĝisoru. Ankaŭ Goldwyn estis negocante kun Hitchcock eblan kontrakton, nur por konkurenci kontraŭ Selznick. Hitchcock estis tuj impresita de la superaj rimedoj de la usonaj studioj kompare kun la financaj limoj kiujn li ofte devis fronti en Britio.<ref>{{harvnb|Leff|1999|p=30}}</ref> [[Dosiero:Rebecca (1940) - Trailer.webm|eta|Film-anonco por ''Rebecca'' (1940).]] La filmo de Selznick nome ''[[Rebecca (filmo de 1940)|Rebecca]]'' (1940) estis la unua usona filmo de Hitchcock, filmita en holivuda versio de angla Kornvalo kaj bazita sur romano de angla romanisto [[Daphne du Maurier]]. La filmo, en kiu stelulis [[Laurence Olivier]] kaj [[Joan Fontaine]], temas pri naiva (kaj sennoma) virino kiu edziniĝas al vidva aristokrato. Ŝi iras loĝi en lia granda angla kampardomego, kaj luktas kontraŭ la restinta reputacio de lia eleganta kaj monduma unua edzino Rebecca, kiu estis mortinta dum misteraj cirkonstancoj. La filmo atingis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Filmo en la 13a okazo de la Oskar-premioj; la statupremio estis ricevita de Selznick, kiel la filmoproduktoro. Hitchcock estis nomumita por la Oskar-premio al la Plej Bonkvalita Reĝisoro, kiu estis lia unua el kvin tiaj nomumoj.<ref name=Rebecca>{{cite web |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1941 |title=The 13th Academy Awards, 1941 |accessdate=30a de decembro 2017 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303110034/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/13th-winners.html|archive-date=3a de marto 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=84}}</ref> La dua usona filmo de Hitchcock estis la streĉ-filmo ''[[Foreign Correspondent (filmo)|Foreign Correspondent]]'' (1940), kun agado okazanta en Eŭropo, bazita sur la libro de Vincent Sheean nome ''Personal History'' (1935) kaj produktorita de Walter Wanger. Ĝi estis nomumita por la Plej Bonkvalita Filmo tiun jaron. Hitchcock sentis sin malkomforta loĝante kaj laborante en Holivudo dum lia lando estis sub milito; lia priokupiĝo rezultis en filmo kiu malferme subtenis la britan militklopodon.<ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=90}}</ref> Filmita en la unua jaro de la [[Dua Mondmilito]], ĝi estis inspirita de la rapide ŝanĝantaj okazaĵoj en Eŭropo, kovritaj de usona ĵurnalisto ludita de Joel McCrea. Kvankam miksante filmaĵojn de eŭropaj scenoj kun scenoj filmitaj en Holivudaj instalaĵoj, la filmo evitis rektajn referencojn al [[Naziismo]], [[Nazia Germanio]], kaj Germanoj, por plenumi la cenzuron de la Holivuda [[Hays-kodo|Motion Picture Production Code]] de tiu tempo.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=244}}</ref> ==== Frumilitaj jaroj ==== En septembro 1940 la Hitchcock-oj aĉetis 0.81&nbsp;km² "Cornwall Ranch" (Kornvala Ranĉo) apud Scotts Valley, (Kalifornio), en la Montoj Santa Cruz.<ref>{{cite web |url=http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |title=Alfred Hitchcock Found Contentment in SV |first=Marion |last=Pokriots |publisher=Scotts Valley Historical Society |accessdate=31a de decembro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |archive-date=1a de januaro 2019 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |date=2019-01-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |arkivdato=2019-01-01 }}</ref> Ilia unuaranga loĝejo estis angla-stila hejmo en [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], aĉetita en 1942.<ref name="Variety obituary"/> La filmoj de Hitchcock estis diversaj dum tiu periodo, game el amafera komedio ''[[Mr. & Mrs. Smith (filmo de 1941)|Mr. & Mrs. Smith]]'' (1941) ĝis la tristetosa [[nigra filmo]] ''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943). [[Dosiero:Cary Grant Joan Fontaine Suspicion.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|[[Cary Grant]] kaj [[Joan Fontaine]] en reklamfoto por ''[[Suspicion (filmo de 1941)|Suspicion]]'' (1941)]] ''[[Suspicion (filmo de 1941)|Suspicion]]'' (1941) estis la unua filmo de Hitchcock kiel produktoro kaj reĝisoro. La agado okazas en Anglio; Hitchcock uzis la nordan marbordon de [[Santa Cruz (Kalifornio)|Santa Cruz]] por la sekvenco de la angla marbordo. La filmo estis la unua de kvar projektoj por kiuj [[Cary Grant]] laboris kun Hitchcock, kaj ĝi estas unu el la raraj okazoj en kiuj Grant ludis por malicula rolo. Grant ludas la rolon de Johnnie Aysgarth, angla [[Fraŭdo|fraŭdulo]] kies agado starigas suspekton kaj anksion en lia juna angla edzino, Lina McLaidlaw ([[Joan Fontaine]]).{{sfn|Whitty|2016|pp=434–435}} En unu sceno Hitchcock metis lumon ene de glaso da lakto, eble venenigita, kiun Grant estis alportanta al sia edzino; la lumo certigas, ke la atento de la publiko venas al la [[glaso]]. La rolulo de Grant estas murdisto en la libro sur kiu la filmo estas bazita, nome ''Before the Fact'' (Antaŭ la fakto) fare de Francis Iles, sed la studio opiniis, ke la figuro de Grant estus senbriligita per tio. Hitchcock tiel organizis ambiguan filmofinon, kvankam, kiel li diris al François Truffaut, li estus preferinta finigi per la murdo de la edzino.{{sfn|Truffaut|1983|pp=142–143}} Hitchcock diris al [[Bryan Forbes]] en 1967: "Ili estis trairantaj la filmon en mia foresto kaj forigintaj ĉiujn scenojn kiuj povus indiki la eblon ke Cary Grant estas murdisto. Tiel ne estis jam filmo ekzistanta. Tio estis ridinda. Tamen, mi devis kompromiti la finon. Tio kion mi volis montri estas ke la edzino estis konscia ke ŝi estas murdota de sia edzo, kaj tiel ŝi verkis leteron al sia patrino diranta, ke ŝi ege amis lin, ke ŝi ne volas plu vivi, ke ŝi estas murdota sed la socio estu protektita. Ŝi poste tenas la mortigan glason da lakto, trinkas ĝin sed ŝi diras antaŭe, "Ĉu vi povas sendi tiun leteron al mia patrino?" Tiam ŝi drinkas la lakton kaj mortas. Tiel en la fina sceno estas feliĉa Cary Grant iranta al la leterujo por sendi la leteron.&nbsp;... Sed tio neniam estis permesita pro baza eraro en la aktorado."<ref name=HitchcockForbes>[https://web.archive.org/web/20080210051052/http://www.bfi.org.uk/features/interviews/hitchcock.html#actors "Alfred Hitchcock".] British Film Institute. Arkivita el la originalo la 10an de februaro 2008.</ref> Fontaine ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Aktorino pro sia ludado.<ref>{{cite news |last1=Luther |first1=Claudia |title=Joan Fontaine, actress who won Oscar for 'Suspicion,' dies at 96 |url=http://articles.latimes.com/2013/dec/15/entertainment/la-et-mn-joan-fontaine-actress-who-won-oscar-for-suspicion-dies-at-96-20131215 |work=Los Angeles Times |date=15a de decembro 2013|access-date=4a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327063921/http://articles.latimes.com/2013/dec/15/entertainment/la-et-mn-joan-fontaine-actress-who-won-oscar-for-suspicion-dies-at-96-20131215|archive-date=27a de marto 2015|url-status=live}}</ref> ''[[Saboteur (filmo)|Saboteur]]'' (1942) estas la unua el du filmoj kiujn Hitchcock faris por [[Universal Studios|Universal]] dum tiu jardeko. Hitchcock estis devigita fare de Universal Studios por uzado de la geaktoroj dungitaj de Universal nome [[Robert Cummings]] kaj [[Priscilla Lane]], liberulino kiu estis subskribinta unu-filman kontrakton kun Universal, ambaŭ konata pro sia laboro por komedioj kaj malpezaj dramoj.<ref>{{harvnb|Humphries|1994|p=71}}</ref> Rompante kun la holivudaj konvencioj de tiu epoko, Hitchcock faris etendan filmolokigon, speciale en Novjorko, kaj montris kontraŭstaron inter supozita sabotisto (Cummings) kaj fakte reala sabotisto ([[Norman Lloyd]]) sur la pinto de la [[Statuo de Libereco]]. Li ankaŭ reĝisoris ''Have You Heard?'' (1942), fotografia dramigo por la gazeto ''[[Life (gazeto)|Life]]'' pri la danĝeroj el onidiroj dum milito.<ref>"Have You Heard?": The Story of Wartime Rumors, 13a de julio 1942, ''[[Life (gazeto)|Life]]'' [https://books.google.com/books?id=3E0EAAAAMBAJ&lpg=PA21&pg=PA68 68]</ref> En 1943 li verkis misteran historion por la gazeto ''Look'', nome "The Murder of Monty Woolley" (La murdo de MW),{{sfn|Brunsdale|2010|p=442}} sekvenco de fotoj invitanta la leganton trovi ŝlosilojn por identigi la murdiston; Hitchcock dungis la aktorojn kiel ili mem, nome kiel Woolley, Doris Merrick, kaj ŝminkisto Guy Pearce. [[Dosiero:Shadow of a Doubt (1943) - Trailer.webm|eta|''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) streĉfilmo kun [[Joseph Cotten]] kaj [[Teresa Wright]]|dekstre]] ''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) estis la favorita filmo de Hitchcock kaj la dua el la dekomencaj filmoj por Universal. Charlotte "Charlie" Newton ([[Teresa Wright]]) suspektas, ke ŝia amata onklo Charlie Oakley ([[Joseph Cotten]]) estas seria murdisto. Hitchcock denove filmis etende surloke, tiam en la nordkalifornia urbo [[Santa Rosa (Kalifornio)|Santa Rosa]].<ref>{{cite news |last1=Leitch |first1=Thomas |title=Shadow of a Doubt |url=https://www.loc.gov/programs/static/national-film-preservation-board/documents/shadow_of_doubt.pdf |accessdate=31a de decembro 2017 |publisher=Library of Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215151517/http://www.loc.gov/programs/static/national-film-preservation-board/documents/shadow_of_doubt.pdf|archive-date=15a de februaro 2017|url-status=live}}</ref> Laborante por [[20th Century Fox]], Hitchcock alproksimiĝis al [[John Steinbeck]] kun ideo por filmo, kiu registrus la spertojn de la survivintoj de atako de germana U-militŝipo. Steinbeck eklaboris por la scenaro kiu estus estinte la filmo ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). Tamen, Steinbeck malkontentiĝis el la filmo kaj petis, ke lia nomo estu forigita el la listigoj. La ideo estis reverkita kiel mallonga historio fare de Harry Sylvester kaj publikigita en ''[[Collier's]]'' en 1943. La agadsekvencoj estis filmitaj en malgranda boato en akvujo de la studio. Tiu loko okazigis problemojn por la tradicia memaperigo de Hitchcock. Tio estis solvita per la bildo de Hitchcock aperanta en gazeto kiun William Bendix estas leganta en la boato, montrante la reĝisoron en antaŭ-malantaŭa reklamaĵo por maldikiga produkto "Reduco-Obesity Slayer".<ref name="Spoto1999p267">La filmo estis ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). Vidu {{harvnb|Spoto|1999|p=267}}, kaj Rhys, Morgan T. (20a de septembro 2012). "Every Alfred Hitchcock Cameo". YouTube, [https://www.youtube.com/watch?v=_YbaOkiMiRQ&t=1m53s 00:01:53] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200527181053/https://www.youtube.com/watch?v=_YbaOkiMiRQ&t=1m53s] 27a de majo 2020.</ref> Li diris al Truffaut en 1962: {{Citaĵo|En tiu epoko, mi trairis penigan dieton, nome el tricent al ducent funtoj. Tial mi decidis senmortigi mian pezoperdon kaj samtempe fari mian memaperon pozante por fotoj de "antaŭ" kaj "malantaŭ".&nbsp;... Mi estis laŭvorte inundita de leteroj el dikuloj kiuj deziris scii kie kaj kiel ili povas akiri Reduco.{{sfn|Truffaut|1983|pp=158–159}}}} La tipa vespermanĝo de Hitchcock antaŭ la pezoperdo estis rostita kokaĵo, boligita ŝinko, terpomoj, pano, vegetaloj, kukumetoj, salato, deserto, unu botelo de vino kaj iome da brando. Por perdi pezon, li ĉesis trinki, trinkis nigran kafon por matenmanĝo kaj tagmanĝo, kaj manĝis bifstekon kaj salaton por vespermanĝo, sed tio estis malfacile eltenebla; Spoto verkis, ke lia pezo fluktuis konsiderinde dum la venontaj 40 jaroj. Fine de 1943, spite la pezoperdon, la "Occidental Insurance Company" de [[Los-Anĝeleso]] malakceptis fari al li vivasekuron.{{sfn|Spoto|1999|pp=266–267}} ==== Militepokaj nefikciaj filmoj ==== Hitchcock revenis en Brition por etenda vizito fine de 1943 kaj komenco de 1944. Estante tie li faris du kurtajn [[propagando|propagandajn]] filmojn, nome ''Bon Voyage'' (1944) kaj ''Aventure Malgache'' (1944), por la brita Ministerio de Informado. En junio kaj kulio 1945 Hitchcock servis kiel "treatment advisor" (konsilisto) por dokumenta filmo pri la [[Holokaŭsto]] kiu uzis filmerojn fare de [[Aliancanoj|Aliancaj Fortoj]] pri la liberigo de la [[Naziaj koncentrejoj]]. La filmo estis muntita en Londono kaj produktorita de Sidney Bernstein, por la Ministerio de Informado, kiu metis Hitchcock (lian amikon) en la stabanaro. Ĝi estis origine planita por esti montrita al la germanoj, sed la brita registaro konsideris ĝin tro traŭmatiga se publikigita al frapita postmilita populacio. Anstataŭe, ĝi estis transigita en 1952 el la filmoteko de la Brita Militoficejo al la Londona Imperia Militmuzeo kaj tie restis nepublikigita ĝis 1985, kiam eldonita versio estis elsendita kiel epizodo de la usona serio de [[PBS]] nome ''Frontline'', sub la titolo kiun la Imperia Militmuzeo estis haviginta: ''Memory of the Camps'' (Memoro de la koncentrejoj). La tutlonga versio de la filmo, nome ''German Concentration Camps Factual Survey'', estis restaŭrita en 2014 fare de fakuloj de la Imperia Militmuzeo.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pages=372–374}}</ref><ref name=Jeffries9Jan2015>{{cite news |last1=Jeffries |first1=Stuart |title=The Holocaust film that was too shocking to show |url=https://www.theguardian.com/film/2015/jan/09/holocaust-film-too-shocking-to-show-night-will-fall-alfred-hitchcock |work=The Guardian |date=9a de januaro 2015 |accessdate=24a de aŭgusto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110022047/https://www.theguardian.com/film/2015/jan/09/holocaust-film-too-shocking-to-show-night-will-fall-alfred-hitchcock|archive-date=10a de januaro 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Memory of the Camps: Frequently Asked Questions |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/camp/faqs.html |publisher=PBS |accessdate=6a de marto 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222140552/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/camp/faqs.html|archive-date=22a de februaro 2015|url-status=live}}</ref> === Postmilitaj Holivudaj jaroj: 1945–1953 === ==== Lastaj Selznick filmoj ==== [[Dosiero:Spellbound-1945.jpg|eta|maldekstra|[[Gregory Peck]] kaj [[Ingrid Bergman]] en ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]'' (1945)]] Hitchcock laboris denove por David Selznick kiam li reĝisoris ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]'' (1945), kiu esploras [[psikoanalizo]]n kaj aperigas sonĝosekvencon desegnita de [[Salvador Dalí]].<ref>{{cite web |last=Boyd |first=David |title=The Parted Eye: ''Spellbound'' and Psychoanalysis |url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |year=2000 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101224214107/http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |archivedate=24a de decembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101224214107/http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |arkivdato=2010-12-24 }}</ref> La sonĝosekvenco kiel ĝi aperas en la filmo estas dek minutojn pli mallongajn ol ĝi estis origine planita; Selznick eldonis ĝin por ke ĝi "funkciu" pli efektive.<ref>{{harvnb|Leff|1987|pp=164–165}}</ref> [[Gregory Peck]] ludis la rolon de amneziulo Dro. Anthony Edwardes sub la traktado de analizisto Dro. Peterson ([[Ingrid Bergman]]), kiu enamiĝas el li dum klopodas malfermi lian subpremitan pasintecon.{{sfn|Whitty|2016|pp=408–412}} Du rarperspektivaj scenoj estis realigitaj post konstruo de granda ligna mano (kiu aspektus aparteni al la rolulo kies vidpunkto la kamerao uzis) kaj ekster-grandaj aferoj: sitelgranda glaso de lakto kaj granda ligna pafilo. Por aldoni novecon kaj kortuŝon, la pinta pafado estis man-kolorita ruĝe en kelkaj kopioj de blank-nigra filmo. La origina muziko fare de [[Miklós Rózsa]] faras uzon de [[teremino]], kaj kelko el tio estis poste adaptita de la komponisto en la Pianokonĉerto Op. 31 de Rozsa (1967) por piano kaj orkestro.<ref>{{cite web |title=The Miklos Rozsa Society Website |url=http://www.miklosrozsa.info/mrs/works/aboutPianoConcerto.html |year=2017 |access-date=13a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324124603/http://www.miklosrozsa.info/mrs/works/aboutPianoConcerto.html |archive-date=24a de marto 2016 |url-status=live}}</ref> ''[[Notorious (filmo de 1946)|Notorious]]'' (1946) sekvis al ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]''. Hitchcock diris al François Truffaut, ke Selznick estis vendinta lin, Ingrid Bergman, Cary Grant, kaj la scenaron de [[Ben Hecht]], al RKO Radio Pictures kiel tuto por 500,000 dolaroj (ekvivalento al $6,555,461 en 2019) pro la trokosto de la filmo de Selznick nome ''[[Duel in the Sun (filmo)|Duel in the Sun]]'' (1946). En ''Notorious'' stelulas Bergman kaj Grant, ambaŭ oftuloj de Hitchcock, kaj prezentas intrigon pri Naziistoj, [[uranio]] kaj Sudameriko. Lia antaŭscia uzado de uranio kiel intrigero kondukis al la fakto ke li estis por mallonge metita sub kontrolo de la [[Federal Bureau of Investigation|FBI]]. Laŭ McGilligan, en aŭ ĉirkaŭ marto 1945 Hitchcock kaj [[Ben Hecht]] konsultis kun [[Robert Andrews Millikan|Robert Millikan]] de la [[California Institute of Technology]] pri la disvolvigo de la uranibombo. Selznick plendis, ke la afero estis "sciencfikcio", nur por eviti la rilaton kun la novaĵoj pri la du atombomboj de [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝima kaj Nagasaki]] en Japanio en aŭgusto 1945.{{sfn|McGilligan|2003|pp=370–371}} ==== Transatlantic Pictures ==== [[Dosiero:Ropetrailer2.jpg|eta|Tipa sceno el ''[[Rope (filmo)|Rope]]'' (1948) kun [[James Stewart]] dorse al la kamerao|alt=A typical scene from ''[[Rope (film)|Rope]]'' showing [[James Stewart]]]] Hitchcock formis sendependa produktora kompanio, nome "Transatlantic Pictures", kun sia amiko Sidney Bernstein. Li faris du filmojn kun Transatlantic, unu el kiuj estis lia unua kolorfilmo. Per ''[[Rope]]'' (1948), Hitchcock eksperimentis per intrigego en limigita medio, kion li jam estis farinta antaŭe per ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). La filmo ŝajnas esti filmita en unusola faro, sed ĝi estis fakte filmita en 10 faroj game el po 4-1⁄2 ĝis po 10 minutoj; 10-minuta longo de la filmo estis la plej ke tiamaj filmokamerao povis fari. Kelkaj transiroj inter filmeroj estis kaŝitaj metante malhelan objekton kiu kaŝu la tutan ekranon por momento. Hitchcock uzis tiujn ilojn por kaŝi la tranĉon, kaj komencis la venontan filmeron per la kamerao en la sama loko. La filmo prezentas [[James Stewart]] en la ĉefa rolo, kaj estis la unua el kvar filmoj kiujn Stewart faris kun Hitchcock. Ĝi estis inspirita de la kazo Leopold kaj Loeb de la 1920-aj jaroj. La filmo ne estis bone ricevita.{{sfn|Evans|2017}} ''[[Under Capricorn]]'' (1949), kun agado okazanta en la 19-a jarcento en Aŭstralio, uzas ankaŭ la mallongvivan teknikon de longaj filmeroj, sed je pli limigita etendo. Li denove uzis Technicolor en tiu produktoraĵo, poste revenis al blank-nigraj filmoj por kelkaj jaroj. Transatlantic Pictures iĝis neaktiva post tiuj du sensukcesaj filmoj.<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990">{{harvnb|Rebello|1990|loc=}}</ref> Hitchcock filmis ''[[Stage Fright (filmo de 1950)|Stage Fright]]'' (1950) en la studioj Elstree, Anglio, kie li estis laborinta dum sia kontrakto kun "British International Pictures" multajn jarojn antaŭe.<ref>{{harvnb|Warren|2001|pp=62, 72}}</ref> Li kunigis unu el la plej popularaj steluloj de [[Warner Bros.]] nome [[Jane Wyman]], kun la elmigrinta germana aktorino [[Marlene Dietrich]] kaj uzis kelkajn elstarajn britajn aktorojn, kiel [[Michael Wilding]], [[Richard Todd]] kaj Alastair Sim.<ref>{{harvnb|Harris|Lasky|2002|p=150}}</ref> Tiu estis la unua propra produktoraĵo de Hitchcock por Warner Bros., kiu estis distribuinta ''Rope'' kaj ''Under Capricorn'', ĉar "Transatlantic Pictures" estis suferanta financajn malfacilaĵojn.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 429, 774–775}}</ref> Lia filmo ''[[Strangers on a Train]]'' (1951) estis bazita sur la samnoma romano de [[Patricia Highsmith]]. Hitchcock kombinis multajn elementojn el siaj antaŭaj filmoj. Li alproksimiĝis al [[Dashiell Hammett]] por verki la dialogon, sed [[Raymond Chandler]] intervenis kaj okazis malkonsentoj kun la reĝisoro. En la filmo, renkontiĝas hazarde du homoj, el kiuj unu spekulacias pri senerara murdometodo; li sugestas, ke du personoj, kiuj deziras mortigi iun, povas ĉiu plenumi la murdon deziritan de la alia. La rolo de [[Farley Granger]] estis la senkulpa viktimo de la skemo, dum [[Robert Walker]], konita pro roloj de najbaroj, ludis la maliculon.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|pp=320, 322}}</ref> ''[[I Confess (filmo)|I Confess]]'' (1953) havas agadon okazante en [[Kebekurbo|Kebeko]] kun [[Montgomery Clift]] kiel katolika pastro.<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |title=Notes: ''I Confess'' (1953) |publisher=TCM |accessdate=15a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122032808/http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |archive-date=22a de novembro 2018 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181122032808/http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |arkivdato=2018-11-22 }}</ref> === Pintaj jaroj: 1954–1964 === ==== ''Dial M for Murder'' kaj ''Rear Window'' ==== [[Dosiero:Rearwindow trailer 2.jpg|eta|maldekstra|alt= Still image from the film Read Window featuring Stewart and Kelly|[[James Stewart]] kaj [[Grace Kelly]] en ''[[Rear Window]]'' (1954)]] ''I Confess'' estis sekvita de tri tutkoloraj filmoj en kiuj stelulis [[Grace Kelly]]: nome ''[[Dial M for Murder]]'' (1954), ''[[Rear Window]]'' (1954), kaj ''[[To Catch a Thief]]'' (1955). En ''Dial M for Murder'', [[Ray Milland]] ludas la maliculon kiu klopodas murdi sian perfidintan edzinon (Kelly) por havi ŝian monon. Ŝi murdas la dungitan murdiston pro mem-defendo, kaj tial Milland manipulas la pruvon por montri ŝin kiel murdiston. Ŝia amanto, Mark Halliday (Robert Cummings), kaj la policinspektisto Hubbard (John Williams) savas ŝin el ekzekuto.<ref name="Leitch 2002. p. 78-80">{{harvnb|Leitch|2002|p=78}}</ref> Hitchcock eksperimentis per [[tri dimensioj|tridimensia]] kinarto por ''Dial M''.<ref>{{cite news |last1=French |first1=Philip |title=Dial M for Murder 3D – review |url=https://www.theguardian.com/film/2013/jul/28/dial-m-for-murder-3d-review |work=The Observer |date=28a de julio 2013|access-date=30a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722232944/https://www.theguardian.com/film/2013/jul/28/dial-m-for-murder-3d-review|archive-date=22a de julio 2016|url-status=live}}</ref> Hitchcock transiris al [[Paramount Pictures]] kaj filmis ''[[Rear Window]]'' (1954), en kiu stelulis James Stewart kaj Kelly denove, same kiel [[Thelma Ritter]] kaj [[Raymond Burr]]. La rolulo de Stewart estas fotisto (bazita sur [[Robert Capa]]) kiu devas portempe uzi rulseĝon. Pro enuo, li ekobservis siajn najbarojn trans la korto, poste konvinkiĝis, ke unu el ili (Raymond Burr) estis murderinta sian edzinon. Stewart finfine sukcesas konvinki sian polican kolegon (Wendell Corey) kaj sian fianĉinon (Kelly). Same kiel en ''Lifeboat'' kaj ''Rope'', la ĉefaj roluloj estas priskribitaj en limigitaj medioj, en tiu okazo la studiapartamento de Stewart. Hitchcock uzas detalajn bildojn de la vizaĝo de Stewart por montri la reagojn de lia rolulo, "el komika ''voyeurism'' (rigardemo) direktita al siaj najbaroj al sia neeltenebla teroro rigardante Kelly kaj Burr en la apartamento de la maliculo".<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=269}}</ref> ==== ''Alfred Hitchcock Presents'' ==== [[Dosiero:Alfred Hitchcock and family circa 1955.JPG|eta|Pat Hitchcock kun siaj filino Terry kaj edzo Joseph O'Connell, [[Alma Reville]], Mary Alma O'Connell, Alfred Hitchcock ''(laŭhorloĝe el supra maldekstro)'', ĉirkaŭ 1955–1956.]] El 1955 ĝis 1965, Hitchcock estis gastiganto de la televidserio ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''.<ref name="Alfred Hitchcock Presents">{{cite web |title=Alfred Hitchcock Presents |publisher=TV.COM |url=http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |archivedate=25a de januaro 2008 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |arkivdato=2008-01-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |date=2008-01-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |arkivdato=2008-01-25 }}</ref> Per sia amuza elturnemo, nigra humoro kaj ikona figuro, la serio famigis Hitchcock. La titol-sekvenco de la programo montris minimuman karikaturo de lia profilo (li mem desegnis ĝin; ĝi estis komponita de nur naŭ desegnomovoj), kion poste plenigis lia reala silueto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=TV in the USA: A History of Icons, Idols, and Ideas|familia nomo=LoBrutto|persona nomo=Vincent|jaro=2018|eldoninto=Greenwood Publishing Group|ISBN=978-1-4408-2972-7|paĝo=6}}</ref> La seria muziktemo estis ''Funeral March of a Marionette'' de la franca komponisto [[Charles Gounod]] (1818–1893).<ref>{{cite web |title=Alfred Hitchcock (suspense anthology) |publisher=Media Management Group |url=http://www.classicthemes.com/50sTVThemes/themePages/alfredHitchcock.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221144330/http://www.classicthemes.com/50sTVThemes/themePages/alfredHitchcock.html |archivedate=21a de februaro 2008|url-status=dead |accessdate=7a de novembro 2008}}</ref> Liaj enkondukoj ĉiam inkludis ian specon de ironia humoro, kiel la priskribo de ĵusa mult-persona ekzekutado per unusola [[elektra seĝo]], dum du estas montrataj per signalo "Du seĝoj — ne atendu!" Li reĝisoris 18 epizodojn de la serio, kiu estis elsendita el 1955 ĝis 1965. Ĝi iĝis ''[[The Alfred Hitchcock Hour]]'' en 1962, kaj NBC elsendis la finan epizodon la 10an de majo 1965. En la 1980-aj jaroj, nova versio de ''Alfred Hitchcock Presents'' estis produktita por televido, kiu faris uzadon de la originaj enkondukoj en kolorigita formo.<ref name="Alfred Hitchcock Presents"/> ==== El ''To Catch a Thief'' ĝis ''Vertigo'' ==== En 1955 Hitchcock iĝis usona civitano.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p= 512}}</ref> Tiun saman jaron, estis publikigita lia tria filmo kun Grace Kelly nome ''[[To Catch a Thief]]'' (Kaptu ŝteliston); la agado okazas en la Franca ''Riviera'', kaj la filmo parigis Kelly kun Cary Grant. Grant ludas la rolon de retiriĝinta ŝtelisto John Robie, kiu iĝas la ĉefa suspektito pro lavango de ŝtelado en Riviera. Intrigema usona heredantino ludita de Kelly supozas lian veran identecon kaj klopodas allogi lin. "Spite la evidentan aĝ-diferencon inter Grant kaj Kelly kaj malpezan intrigon, la ingenian scenaron (kun duobla kompreno) kaj la bon-natura aktorado atingis ekonomian sukceson."<ref name="Leitch 2002. p. 366">{{harvnb|Leitch|2002|p=366}}</ref> Ĝi estis la lasta filmo de Hitchcock kun Kelly. Ŝi edziniĝis al la [[Rainier la 3-a (Monako)|Princo Rainiero]] de Monako en 1956, kaj tiel finis ŝia kinkariero. Hitchcock tiam refaris sian propran [[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1934)|filmon de 1934]] ''The Man Who Knew Too Much'' [[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1956)|en 1956]]. Tiam, en la filmo stelulis James Stewart kaj [[Doris Day]], kiu kantis la temkanton "Que Sera, Sera" [keseRA seRA], kiu ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Originala Kanto kaj iĝis granda sukceso por ŝi. Ili ludas paron kies filo estas kidnapita por eviti, ke ili siavice evitu murdon. Kiel en la filmo de 1934, la pinta momento okazas en la [[Royal Albert Hall]], Londono.<ref>{{harvnb|Brown|1994|p=75}}</ref> ''[[The Wrong Man]]'' (1957), nome fina filmo de Hitchcock por Warner Bros., estas malaltnivela blank-nigra produktorado bazita sur real-viva okazo de miskomprenita identeco kiu aperis en la gazeto ''Life'' en 1953. Tiu estis la nura filmo de Hitchcock en kiu stelulis [[Henry Fonda]], ludante rolon de muzikisto de la Stork Club misrekonita kiel ŝtelisto de likvorvendejo, kiu estis arestita kaj procezita je ŝtelado dum lia edzino ([[Vera Miles]]) emocie forfalas. Hitchcock diris al Truffaut ke lia dumviva timego al la polico allogis lin al la temo kaj tio videblas en multaj scenoj.<ref name="Leitch 2002. p. 377">{{harvnb|Leitch|2002|p=377}}</ref> [[Dosiero:Vertigo 1958 trailer Kim Novak at Golden Gate Bridge Fort Point.jpg|eta|maldekstre|[[Kim Novak]] ĉe la [[Golden Gate Bridge|Ponto Ora Pordo]] en ''[[Vertigo (filmo)|Vertigo]]'' (1958). Sondenketo de 2012 fare de la [[British Film Institute]] rangigis ''Vertigo'' kiel la plej granda filmo iam farita.<ref name=Christie2012>{{cite news |last=Christie |first=Ian |title=The 50 Greatest Films of All Time |url=http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |work=Sight & Sound |date=Septembro 2012 |accessdate=29a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301135739/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time|archive-date=1a de marto 2017|url-status=live}}; vidu ankaŭ {{cite news |title=Critics' top 100 |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |publisher=British Film Institute |year=2012|access-date=29a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics|archive-date=7a de februaro 2016|url-status=live}}</ref>]] En la venonta filmo de Hitchcock, nome ''[[Vertigo (filmo)|Vertigo]]'' (1958) denove stelulis James Stewart, tiam kun [[Kim Novak]] kaj [[Barbara Bel Geddes]]. Li estis dezirinta Vera Miles por ludi la protagoniston, sed ŝi estis graveda. Li diris al [[Oriana Fallaci]]: "Mi estis proponante al ŝi grandan rolon, la oportunon iĝi bela sofistika blondulino, nome reala aktorino. Ni estus elspezante amason da dolaroj en tio, kaj ŝi havis la malbonan guston gravediĝi. Mi malamas gravedajn virinojn, ĉar poste ili havas filojn."{{sfn|Fallaci|1963}} En la filmo, James Stewart ludas la rolon de Scottie, iama policesplorisato kiu suferas pro [[akrofobio]], kiu disvolvigas obsedon al virino kiun li dungis kiel helpanto (Kim Novak). La obsedo de Scottie kondukas al tragedio, kaj tiam Hitchcock ne elektis feliĉan finon. Kelkaj kritikistoj, kiel Donald Spoto kaj [[Roger Ebert]], interkonsentas, ke ''Vertigo'' estas la plej persona kaj promesplena filmo, kiu temas pri [[Pigmaliono|pigmalionecaj]] obsedoj de homo kiu "kreas" virinon en tiu kiun li deziras. ''Vertigo'' esploras pli klare kaj je pli granda etendo lian intereson en la rilato inter sekso kaj morto pli ol en ajna alia verko en lia filmaro.<ref>{{harvnb|Kehr|2011|p=259}}</ref> ''Vertigo'' enhavas kameraan teknikon disvolvigitan de Irmin Roberts, ofte referencata kiel Vertigo-tekniko, kiu estis kopiita multajn fojojn fare de filmistoj. La filmo premieris en la [[Donostia Internacia Filmfestivalo]], en kiu Hitchcock ricevis Arĝentan Konkon.<ref>{{cite web |title=Donostia Zinemaldia Festival de San Sebastian International Film Festival |url=http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |accessdate=23a de aŭgusto 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |archivedate=6a de marto 2008 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |arkivdato=2008-03-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |date=2008-03-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |arkivdato=2008-03-06 }}</ref> ''Vertigo'' estas konsiderata klasikaĵo, sed ĝi havis kelkajn negativajn recenzojn kaj ne grandan vendon de enirbiletoj tiam, kaj ĝi estis la lasta kunlaborado inter Stewart kaj Hitchcock.<ref name="Leitch 2002. p. 376-77">{{harvnb|Leitch|2002|p=376}}</ref> En la sondenketo de 2002 de ''[[Sight & Sound]]'', ĝi estis rangigita ĝuste malantaŭ ''[[Citizen Kane]]'' (1941); dek jarojn poste, en la sama gazeto, kritikistoj elektis ĝin kiel la plej bonkvalita filmo iam farita.<ref name=Christie2012/> ==== ''North by Northwest'' kaj ''Psycho'' ==== Hitchcock sekvigis ''Vertigo'' per tri pliaj sukcesaj filmoj, kiuj estas agnoskita kiel liaj plej bonkvalitaj: ''[[North by Northwest]]'' (1959), ''[[Psycho (filmo de 1960)|Psycho]]'' (1960) kaj ''[[The Birds (filmo)|The Birds]]'' (1963). En ''North by Northwest'', Cary Grant portretas Roger Thornhill, estro de reklamkompanio de Madison Avenue kiu estas misrekonita kiel registara sekreta agento. Li estas arde persekutata tra Usono fare de malamikaj agentoj, kiel (ŝajne) Eve Kendall ([[Eva Marie Saint]]). Thornhill dekomence kredas, ke Kendall estas helpante lin, poste ke ŝi estas malamika agento; li finfine eksciis, ke ŝi laboras sekrete por la CIA. Dum siaj premieraj du semajnoj en Radio City Music Hall, la filmo enspezis 404,056 dolarojn (ekvivalente al 3,543,793 dolaroj de 2019), markante rekordon en la biletvendado de tiu kinejo en eksterferiaj tagoj.<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |title=Box Office: For the Books |date=31a de aŭgusto 1959 |work=[[Time (gazeto)|Time]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |date=2012-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |arkivdato=2012-05-30 }}</ref> La gazeto ''[[Time (gazeto)|Time]]'' nomis la filmon "smoothly troweled and thoroughly entertaining" (milde konstruita kaj tute distriga).<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |title=Cinema: The New Pictures |date=17a de aŭgusto 1959 |work=[[Time (gazeto)|Time]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |date=2012-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Cite news |title=Hitchcock Takes Suspenseful Cook's Tour: ''North by Northwest'' Opens at Music Hall |url=https://movies.nytimes.com/movie/review?res=9404E7D91631EE3BBC4F53DFBE668382649EDE |date=7a de aŭgusto 1959 |work=The New York Times |first=A.H. |last=Weiler |access-date=21a de aŭgusto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929123524/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9404E7D91631EE3BBC4F53DFBE668382649EDE |archive-date=29a de septembro 2013 |url-status=live }}</ref> [[Dosiero:Leytonstone tube station - Hitchcock Gallery- Psycho (1960) (geograph 4081885).jpg|eta|altdekstre|alt= Mosaic image from the film Psycho at Leytonstone tube station|Mozaiko pri ''Psycho'' en Hitchcock Gallery de metrohaltejo Leytonstone.]] ''[[Psycho (filmo de 1960)|Psycho]]'' (1960) estas plej verŝajne la plej bone konata filmo de Hitchcock.<ref name="Leitch 2002. p. 260">{{harvnb|Leitch|2002|p=260}}</ref> Bazita sur la romano de [[Robert Bloch]] samnome ''Psycho'' (1959), kiu estis inspirita de la kazo de Ed Gein,<ref>{{harvnb|Rebello|1990|pp=7–14}}</ref> la filmo estis produktita per limigita buĝeto de 800,000 dolaroj (ekvivalente al 6,913,836 dolaroj de 2019) kaj filmita en blank-nigra en malmultekosta studio kun aktoraroj el ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=261}}</ref> La senprecedenca violento de la sceno en la duŝejo, de la frua morto de la heroino, kaj la murdoj de senkulpuloj fare de freneza murdisto iĝis la markiloj de nova horor-filma ĝenro.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=262}}</ref> Al la publiko plaĉis la filmo, kaj oni devis fari vicegojn ekster la kinejoj kaj oni devis atendi por la venonta seanco. Ĝi rompis la rekordojn de biletvendado en Britio, Francio, Sudameriko, Usono kaj Kanado kaj estis pli modera sukceso en Aŭstralio dum mallonga periodo.<ref name="Leigh 1995">{{harvnb|Leigh|Nickens|1995|loc=}}</ref> La filmo estis la plej enspeziga el la kariero de Hitchcock; li persone enspezis pli ol 15 milionoj da dolaroj (ekvivalente al 129.63 milionoj da dolaroj en 2019). Li sekve interŝanĝis siajn rajtojn de ''Psycho'' kaj de sia TV antologio kontraŭ 150,000 [[akcio]]j de [[MCA Inc.|MCA]], kio faris lin la tria plej granda kunposedanto kaj sia propra estro en Universal, en teorio almenaŭ, kvankam tio ne haltigis ilin el interferadi lin.<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990"/> Post la unua filmo, ''Psycho'' iĝis usona serio de horor-filmo: ''Psycho II'', ''Psycho III'', ''Bates Motel'', ''Psycho IV: The Beginning'', kaj tutkolora [[Psycho (filmo de 1998)|refilmo en 1998]] de la originalo.{{sfn|Verevis|2006|p=22}} ==== Intervjuo fare de Truffaut ==== La 13an de aŭgusto 1962, nome la 63a naskiĝtago de Hitchcock, la franca reĝisoro [[François Truffaut]] komencis 50-horan intervjuon de Hitchcock, filmita dum ok tagoj en Universal Studios, dum kiuj Hitchcock akceptis respondi 500 demandojn. Necesis kvar jaroj por transskribi la sonbendojn kaj organizi la bildojn; ĝi estis publikigita kiel libro en 1967, kiun Truffaut kromnomis "Hitchbook" (vortoludo kun la vortoj ''Hitchcock'' kaj ''book'' (libro)). La sonbendoj estis uzitaj kiel la bazo de dokumenta filmo en 2015.{{sfn|Truffaut|1983|p=12}}<ref>{{cite news |last1=Jeffries |first1=Stuart |title='Actors are cattle': when Hitchcock met Truffaut |url=https://www.theguardian.com/film/2015/may/12/when-hitchcock-met-truffaut-hitchcock-truffaut-documentary-cannes |work=The Guardian |date=12a de majo 2015|access-date=16a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117131315/https://www.theguardian.com/film/2015/may/12/when-hitchcock-met-truffaut-hitchcock-truffaut-documentary-cannes|archive-date=17a de januaro 2018|url-status=live}}</ref> Truffaut planis la intervjuon ĉar estis klare al li ke Hitchcock ne estis simple la amas-merkata distristo kiun la usona amaskomunikilaro faris el li. Estis evidenta el liaj filmoj, Truffaut verkis, ke Hitchcock estis "haviginta pli da sciaro al la potencialo de sia arto ol ajna el siaj kolegoj". Li komparis la intervjuon al la konsulto de "Edipo' al la oraklo".{{sfn|Truffaut|1983|pp=11–12}} ==== ''The Birds'' ==== [[Dosiero:The Birds trailer (1963).webm|eta|maldekstra|Film-anonco por ''[[The Birds]]'' (1963), en kiu Hitchcock disputas la bonfaron de la homaro al "niaj plumhavaj amikoj".]] La kinfakulo Peter William Evans verkis ke ''[[The Birds]]'' (1963) kaj ''[[Marnie]]'' (1964) estas konsiderataj kiel "nedisputataj majstroverkoj".{{sfn|Evans|2017}} Hitchcock estis intencita filmi ''Marnie'' unue, kaj en marto 1962 oni anoncis, ke [[Grace Kelly]], Princino Grace de Monako ekde 1956, eliros el la retiro por steluli en ĝi.<ref>{{cite news |last1=Alden |first1=Robert |title=Princess Grace Will Star in Hitchcock Movie |url=https://www.nytimes.com/1962/03/20/archives/princess-grace-will-star-in-hitchcock-movie-she-accepts-her-first.html |work=The New York Times |date=20a de marto 1962|access-date=11a de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612213711/https://www.nytimes.com/1962/03/20/archives/princess-grace-will-star-in-hitchcock-movie-she-accepts-her-first.html|archive-date=12a de junio 2018|url-status=live}}</ref> Kiam Kelly petis al Hitchcock prokrasti ''Marnie'' ĝis 1963 aŭ 1964, li rekrutis Ed McBain alinome Evan Hunter, aŭtoro de ''The Blackboard Jungle'' (1954), por disvolvigi scenaron bazita sur novelo de [[Daphne du Maurier]] nome "The Birds" (La birdoj, 1952), kiun Hitchcock estis republikigita en sia ''My Favorites in Suspense'' (1959). Li dungis [[Tippi Hedren]] por ke ŝi ludu la ĉefrolon.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp=611–613}}; {{harvnb|MacDonald|2012|p=36}}</ref> Ĝi estis ŝia unua rolo; ŝi estis manekeno en Novjorko kiam Hitchcock vidis ŝin, en oktobro 1961, en NBC televidreklamaĵo por Sego (diettrinkaĵo):{{sfn|Moral|2013|p=15}} "Mi dungis ŝin ĉar ŝi estas klasika belaĵo. Filmoj jam ne havas ilin plue. Grace Kelly estis la lasta." Li insistis, sen klarigo, ke ŝia unua nomo estu skribita inter citiloj: 'Tippi'.<ref>Thomas McDonald (''The New York Times'', 1a de aprilo 1962): "Starring in the film are Rod Taylor, Suzanne Pleshette, Jessica Tandy and 'Tippi' Hedren. Hitchcock signed Miss Hedren, a New York model, to a contract after having seen her in a television commercial. He insisted that she enclose her first name in single quotation marks, but would not explain why." {{cite news |last1=McDonald |first1=Thomas |title=Watching 'Birds': Happy Hitchcock Films Terror-Ridden Tale |url=http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html |work=The New York Times |date=1a de aprilo 1962|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204193415/http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html|archive-date=4a de decembro 2013|url-status=live}}</ref><ref name=McDonald1April1962>{{cite news |last1=McDonald |first1=Thomas |title=Watching 'Birds': Happy Hitchcock Films Terror-Ridden Tale |url=http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html |work=The New York Times |date=1a de aprilo 1962|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204193415/http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html|archive-date=4a de decembro 2013|url-status=live}}</ref>{{sfn|Spoto|2008|p=245}} En ''The Birds'', Melanie Daniels, juna altklasulino, renkontiĝas kun advokato Mitch Brenner ([[Rod Taylor]]) en birdovendejo; [[Jessica Tandy]] ludas la rolon de lia posedema patrino. Hedren vizitas lin en Bodega Bay, [[Kalifornio]] (kie ''The Birds'' estis fakte filmita)<ref name=McDonald1April1962/> portanta paron de [[ambirdoj]] kiel donaco. Subite tajdoj da birdoj ekariĝas, rigardas, kaj atakas. La demando: "Kion la birdoj volas?" estas lasita senresponda.{{sfn|Rothman|2014|p=203}} Hitchcock faris la filmon per ekipaĵo el la Revue Studio, kiu faris ''Alfred Hitchcock Presents''. Li diris, ke temas pri lia plej teknike defia filmo, uzante kombinon de trejnitaj kaj mekanikaj birdoj antaŭ fono de naturaj birdoj. Ĉiu filmero estis skizita de antaŭe.<ref name=McDonald1April1962/> Televida filmo de [[HBO]]/[[BBC]], nome ''The Girl'' (2012), montris la spertojn de Hedren dum la filmado; ŝi diris, ke Hitchcock estis obseda pri ŝi kaj sekse persekutis ŝin. Laŭ informoj li izoligis ŝin el la cetero de la ekipo, sekvis ŝin, susuris al ŝi maldecaĵojn kaj analizis ŝian manskribmanieron, kaj havis platformon konstruitan el sia privata oficejo rekte al ŝia vehiklo.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|pp=451–452, 455–457, 467–468, 472–473}}; {{harvnb|Spoto|2008|pp=250–251, 264}}</ref><ref name=Goldman5October2012>{{cite news |last=Goldman |first=Andrew |title=The Revenge of Alfred Hitchcock's Muse |url=https://www.nytimes.com/2012/10/07/magazine/the-revenge-of-tippi-hedren-alfred-hitchcocks-muse.html |newspaper=The New York Times |date=5a de oktobro 2012|access-date=5a de februaro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623181500/http://www.nytimes.com/2012/10/07/magazine/the-revenge-of-tippi-hedren-alfred-hitchcocks-muse.html|archive-date=23a de junio 2017|url-status=live}}</ref> Diane Baker, ŝia kunstelulino en ''Marnie'', diris: "Nenio povus esti pli horora por mi ol alveni al tiu filmejo kaj vidi ŝin estanta traktita tiel kiel ŝi estis."{{sfn|Spoto|2008|p=265}} Filmante la atakan scenon en la atiko — kio postulis unu semajnon — ŝi estis metita en kaĝoĉambro dum du homoj uzante ĝiskubutajn protektajn gantojn lanĉis al ŝi vivajn birdojn. Ĉirkaŭ la fino de la semajno, por eviti, ke la birdoj forflugu el ŝi tro frue, unu gambo el ĉiu birdo estis ligita per nilona fadeno al elastaj bendoj kudritaj ene de ŝiaj vestoj. Ŝi elrompiĝis kiam birdo vundis ŝin ĉe ŝia okulo, kaj la filmado estis haltigita pro doktoraj ordonoj.{{sfn|Spoto|1999|pp=457–459}} ==== ''Marnie'' ==== [[Dosiero:Marnie (1964) trailer.webm|eta|Film-anonco por ''[[Marnie]]'' (1964)]] En junio 1962, Grace Kelly anoncis, ke ŝi estis decidinta ne aperi en ''[[Marnie]]'' (1964). Hedren estis subskribinta ekskluzivan sepjaran, kontrakton por ĉiusemajnaj 500 dolaroj kun Hitchcock en oktobro 1961,<ref>{{harvnb|Taylor|1996|p=270}}; {{Harvnb|Moral|2013|p=16}}</ref> kaj li decidis aktorigi ŝin en la ĉefa rolo opozicie al [[Sean Connery]]. En 2016, priskribante la ludadon de Hedren kiel "unu el la plej grandaj en la kinhistorio", Richard Brody nomis la filmon "historio de seksa violento" okazigita al la rolulo ludita de Hedren: "La filmo estas, se diri simple, malsana, kaj tio ĉar Hitchcock estis malsana. Li suferis sian tutan vivon pro furia seksa deziro, suferis pro la manko de ties kontentigo, suferis pro la malkapablo transformi fantazion en realon, kaj poste sekvis per tio farante ĝin virtuale, pere de sia arto."<ref name=Brody17Aug2016>{{cite news |last1=Brody |first1=Richard|author-link=Richard Brody |title="Marnie" Is the Cure for Hitchcock Mania |url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/marnie-is-the-cure-for-hitchcock-mania |work=The New Yorker |date=17a de aŭgusto 2016|access-date=2a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072926/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/marnie-is-the-cure-for-hitchcock-mania|archive-date=[[3-a de januaro]] [[2018]]|url-status=live}} {{Cite news |last1=Brody |first1=Richard|author-link=Richard Brody |title=Tippi Hedren's Silence |url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/tippi-hedrens-silence |work=The New Yorker |year=2012|access-date=5a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105180346/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/tippi-hedrens-silence|archive-date=5a de januaro 2018|url-status=live}}</ref> Kinrecenzo de 1964 en ''New York Times'' nomis tiun filmon de Hitchcock "la plej seniluziiga filmo en jaroj", citante la mankon de sperteco de Hedren kaj de Connery, amatoran scenaron kaj "glaringly fake cardboard backdrops" (evidente falsaj poŝtkartaj fonoj).<ref>{{cite news |last1=Archer |first1=Eugene |title=Hitchcock's 'Marnie,' With Tippi Hedren and Sean Connery |url=http://partners.nytimes.com/library/film/072364hitch-marnie-review.html |work=The New York Times |date=23a de julio 1964|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511180850/http://partners.nytimes.com/library/film/072364hitch-marnie-review.html|archive-date=11a de majo 2017|url-status=live}}</ref> En la filmo, Marnie Edgar (Hedren) ŝtelas 10,000 dolarojn (ekvivalente al 82,436 dolaroj de 2019) el sia dungisto kaj eskapas. Ŝi kandidatiĝas por laborposteno en la kompanio de Mark Rutland (Connery) en Filadelfio kaj ŝtelas ankaŭ el tie. Pli frue ŝi aperis suferanta panikatakon dum [[ŝtormo]] kaj timante la [[ruĝa]]n koloron. Mark sekvas ŝin kaj ĉantaĝas por ke ŝi edziniĝu al li. Ŝi klarigas, ke ŝi ne volas esti tuŝita, sed dum la "mielmonato", Mark perfortas ŝin. Marnie kaj Mark malkovras, ke la patrino de Marnie estis estinta ĉiesulino kiam Marnie estis infano, kaj ke, kiam la patrino estis luktinta kontraŭ kliento dum ŝtormo — la patrino kredis, ke la kliento estis klopodinta molesti Marnie — Marnie estis mortiginta la klienton por savi sian patrinon. Kuracita el siaj timoj kiam ŝi memoris tion kio okazis, ŝi decidas resti kun Mark.<ref name=Brody17Aug2016/><ref name=Cleaver13Aug2012>{{cite news |last1=Cleaver |first1=Emily |title=My favourite Hitchcock: Marnie |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/aug/13/my-favourite-hitchcock-marnie |work=The Guardian |date=13a de aŭgusto 2012|access-date=27a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122740/https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/aug/13/my-favourite-hitchcock-marnie|archive-date=27a de decembro 2017|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Pat Nixon Alfred Hitchcock 1411-15A.jpg|eta|La Hitchcock-oj kun Unua Damo [[Pat Nixon]] kaj ŝia unua filino Julie Nixon Eisenhower en 1969.]] Hitchcock diris al Robert Burks, kinfotisto, ke la kamerao devis esti metita tiom proksime eble al Hedren kiam li filmu ŝian vizaĝon.{{sfn|Spoto|1999|p=471}} Evan Hunter, la scenaristo de ''The Birds'' kiu estis verkinta ankaŭ ''Marnie'', klarigis al Hitchcock, ke se Mark estas amanta Marnie, li devus konsoli ŝin, ne perforti ŝin. Hitchcock ŝajne respondis: "Evan, kiam li trudu tion en ŝin, mi volas tiun kameraon rekten al ŝia vizaĝo!"<ref>{{harvnb|Moral|2013|p=[https://books.google.com/books?id=2WFCQednbTMC&pg=PA37 37]}}, citante Evan Hunter (1997). ''Me and Hitch''.</ref> Kiam Hunter liveris du versiojn de la scenaro, el kiuj unu sen la perforta sceno, Hitchcock anstataŭis lin per Jay Presson Allen.{{sfn|Moral|2013|pp=38–39}} === Lastaj jaroj: 1966–1980 === ==== Finaj filmoj ==== Malboniĝinta sanstato malpliigis la produktadon de Hitchcock dum la lastaj du jardekoj de lia vivo. Biografiisto Stephen Rebello asertis, ke Universal "trudis" du filmojn al li, nome ''[[Torn Curtain]]'' (1966) kaj ''[[Topaz]]'' (1969).<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990"/> Ambaŭ estis spionaj streĉfilmoj kun temoj rilataj al la [[Malvarma Milito]]. ''Torn Curtain'' (Rompita kurteno), kun [[Paul Newman]] kaj [[Julie Andrews]], akcelis la tristan finon de la 12-jara kunlaborado inter Hitchcock kaj la komponisto Bernard Herrmann.<ref>{{harvnb|Smith|2002|pp=272–274}}; {{cite news |last=Stephens |first=Andrew |title=The sound of Hitchcock: How Bernard Herrmann's music brought his films to life |url=http://www.smh.com.au/entertainment/the-sound-of-hitchcock-how-bernard-herrmanns-music-brought-his-films-to-life-20160104-glys29.html |work=The Sydney Morning Herald |date=9a de januaro 2016|access-date=20a de decembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319215055/http://www.smh.com.au/entertainment/the-sound-of-hitchcock-how-bernard-herrmanns-music-brought-his-films-to-life-20160104-glys29.html|archive-date=19a de marto 2017|url-status=live}}</ref> Hitchcock malkontentis pro la muziko de Herrmann kaj anstataŭis lin per John Addison, Jay Livingston kaj Ray Evans.{{sfn|Smith|2002|pp=273–274}} ''[[Topaz]]'' (1967), bazita sur romano de [[Leon Uris]], havas agadon parte okazanta en Kubo. Ambaŭ filmoj ricevis miksajn recenzojn.<ref>{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/topaz/ |title=Topaz |website=Rotten Tomatoes |accessdate=15a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129083946/https://www.rottentomatoes.com/m/topaz/|archive-date=29a de novembro 2017|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Alfred Hitchcock, San Francisco, Summer 1975.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|alt=Image of Hitchcock seated during the filming of Family Plot| Hitchcock labore por ''[[Family Plot]]'', San Francisco, somero de 1975.]] Hitchcock revenis al Britio por fari sian antaŭlastan filmon, nome ''[[Frenzy]]'' (1972), bazita sur la novelo ''Goodbye Piccadilly, Farewell Leicester Square'' (1966). Post du spion-filmoj, la intrigo markis revenon al la ĝenro de murdo-streĉfilmo. Richard Blaney (Jon Finch), nestabila kelnero kun historio de eksplodema kolero, iĝas la unua suspektito en la esplorado pri la murdoj "Necktie" (kolumoj), kiuj estas fakte fifaritaj de lia amiko Bob Rusk (Barry Foster). Tiam, Hitchcock faras la viktimon kaj la maliculon proksimuloj, anstataŭ malproksimuloj kiel en ''Strangers on a Train''.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|pp=114–115}}</ref> En ''Frenzy'', Hitchcock permesis nudecon por la unua fojo. Du scenoj montris nudajn virinojn, unu el kiu estis perfortita kaj strangolita;{{sfn|Evans|2017}} Spoto nomis tiun lastan "unu el la plej malakcepteblaj ekzemploj de detala murdo en la kinhistorio". Ambaŭ aktorinoj, nome Barbara Leigh-Hunt kaj Anna Massey, malakceptis fari la scenojn, kaj tiel oni devis uzi manekenojn anstataŭe.{{sfn|Spoto|1999|pp=513–514}} Biografiistoj notis, ke Hitchcock ĉiam puŝis la limojn de la kincenzuro, ofte frenezigante [[Joseph Breen]], la longdaŭra estro de la Holivuda [[Motion Picture Production Code]]. Multaj fojojn Hitchcock eniris en subtilajn nuancojn de maldecaĵoj malpermesitaj de la cenzuro ĝis la mezo de la 1960-aj jaroj. Tamen McGilligan verkis, ke Breen kaj aliaj ofte konstatis, ke Hitchcock estis trudante tiajn aferojn kaj estis fakte amuzitaj, same kiel alarmitaj pro la "inescapable inferences" de Hitchcock.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=249}}</ref> ''[[Family Plot]]'' (1976) estis la lasta filmo de Hitchcock. Ĝi rakontas la fuĝojn de "Madam" Blanche Tyler, ludita de Barbara Harris, fraŭdema spiritisto, kaj de ŝia taksiista amanto [[Bruce Dern]], kiuj vivtenas sin el siaj trompopovoj. Kvankam ''Family Plot'' estis bazita sur la novelo de Victor Canning nome ''The Rainbird Pattern'' (1972), la tono de la libro estas pli sinistra. Scenaristo Ernest Lehman dekomence verkis la filmon kun pli akra tono sed li estis devigita al pli hela, pli komika tono fare de Hitchcock. ==== Kavalireco kaj morto ==== Ĉirkaŭ la fino de sia vivo, Hitchcock estis laboranta por la scenaro de spion-streĉfilmo, ''The Short Night'' (La mallonga nokto), kunlabore kun James Costigan, Ernest Lehman kaj David Freeman. Spite dekomencan laboron, ĝi neniam estis filmita. La sanstato de Hitchcock estis malpliiĝinta kaj estis priokupita pro sia edzino, kiu estis suferanta koratakon. Tiu scenaro estis finfine publikigita en la libro de Freeman nome ''The Last Days of Alfred Hitchcock'' (1999).<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 731–734}}; {{harvnb|Freeman|1999}}</ref> Estante malakceptinta la [[Ordeno de la Brita Imperio|Ordenon de la Brita Imperio]] en 1962,<ref>{{cite news |title=Queen's honours: People who have turned them down named |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-16736495 |publisher=BBC News |date=5a de aŭgusto 2015|access-date=21a de julio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126094501/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16736495|archive-date=26a de novembro 2016|url-status=live}}</ref> Hitchcock estis nomumita por la ''[[Ordeno de la Brita Imperio|Knight Commander of the Most Excellent Order of the British Empire]]'' (KBE) en la Honoroj de Novjaro de [[1980]].<ref name=Todd30April1980>McCarthy, Todd (30a de aprilo 1980). [https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ "Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes at Bel-Air Home".] Variety. Arkivita el la originalo la 13an de decembro 2017. Alirita la 29an de aŭgusto 2020.</ref><ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/48041/supplement/6 "No. 48041".] [[The London Gazette]] (Supplement). 28a de decembro 1979. p. 6.</ref> Li estis tro malsano por veturi al Londono — li havis korpaŝadan mezurilon kaj estis ricevanta injektojn de kortizono por sia artrito — kaj tiel la 3an de januaro 1980 la brita konsulo prezentiĝis al li kun la dokumentoj en la Universal Studios. Demandita de ĵurnalisto post la ceremonio kial li estis atendigante la reĝinon tiom longe, Hitchcock humoris, "Mi supozas, ke estis afero de senzorgemo." Cary Grant, Janet Leigh, kaj aliaj partoprenis en posta tagmanĝo.<ref name="Spoto 1999 553">{{harvnb|Spoto|1999|p=553}}</ref><ref name=Ebert2Jan1980>{{cite web |first=Roger |last=Ebert|author-link=Roger Ebert |url=http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares |title=Hitchcock: he always did give us knightmares |work=Chicago Sun-Times |date=2a de januaro 1980|access-date=12a de decembro 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085259/http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares|archive-date=22a de decembro 2015|url-status=live}}</ref> Lia lasta publika apero okazis en la 16a de marto 1980, kiam li prezentis la ricevanton de la premio de la American Film Institute.<ref name="Spoto 1999 553"/> Li mortis pro renmalsano la venontan monaton, la 29an de aprilo, en sia domo de [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], Los Anĝeleso.<ref name="Variety obituary"/><ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p= 745}}</ref> Donald Spoto, unu el biografiistoj de Hitchcock, skribis, ke Hitchcock estis malakceptinta vidi pastron,<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1983/03/06/books/and-suddenly-evil-erupts.html |title=NY Times – 'And Suddenly Evil Erupts' biography review 1996 |access-date=16a de julio 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716081110/https://www.nytimes.com/1983/03/06/books/and-suddenly-evil-erupts.html |archive-date=16a de julio 2019 |url-status=live}}</ref> sed laŭ la jezuita pastro Mark Henninger, li kaj alia pastro, Tom Sullivan, okazigis meson en la hejmo de la kinartisto, kaj Sullivan aŭdis lian [[konfeso]]n.<ref>{{cite news |first=Mark |last=Henninger |work=The Wall Street Journal |title=Alfred Hitchcock's Surprise Ending |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323401904578159573738040636 |date=6a de decembro 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130207190149/http://online.wsj.com/article/SB10001424127887323401904578159573738040636.html |archivedate=7a de februaro 2013|url-status=live}}</ref> Hitchcock estis survivita de siaj edzino kaj filino. Lia funebro okazis en la katolika preĝejo de la Bona Paŝtisto en [[Beverly Hills]] la 30an de aprilo, post kio lia korpo estis kremaciita. Liaj restaĵoj estis disigitaj en la Pacifikan Oceanon la 10an de majo 1980.<ref name="obit">{{cite news |last=Flint |first=Peter B. |title=Alfred Hitchcock Dies; A Master of Suspense |url=https://www.nytimes.com/1980/04/30/archives/alfred-hitchcock-dies-a-master-of-suspense-alfred-hitchcock-master.html |date=30a de aprilo 1980 |work=The New York Times|access-date=25a de julio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725214925/https://www.nytimes.com/1980/04/30/archives/alfred-hitchcock-dies-a-master-of-suspense-alfred-hitchcock-master.html|archive-date=25a de julio 2018|url-status=live}}</ref> == Listo de filmoj == [[Dosiero:200px-Topaz movieposter.jpg|eta|dekstre|200ra|Afiŝo de la filmo ''[[Topaz]]''.]]Aldone ol esti la reĝisoro, Alfred Hitchcock faris [[Gastrolo|gastrolajn]] [[Kameo (kino)|kameojn]] en 40 el siaj 54 filmoj. En la filmoj en kiuj li aperis, li estas aperita por mallonga momento en neparolanta parto kiel ekstraĵo, ekzemple enirante en buson, transirante antaŭ konstruaĵo, starante ĉe angulo, aŭ eĉ aperanta en gazeta foto (kiel vidite en la filmo ''Lifeboat'', kiu alie ne disponigis alian ŝancon por li aperi).{{Div col|cols = 2}} * ''[[The Lodger: a Story of the London Fog]]'' (Britio, 1926) * ''[[Blackmail]]'' (Britio, 1929) * ''[[Number Seventeen]]'' (Britio, 1932) * ''[[The Man Who Knew Too Much]]'' (Britio, 1934) * ''[[The Thirty-Nine Steps]]'' (Britio, 1935) * ''[[Sabotage]]'' (Britio, 1936) * ''[[The Lady Vanishes]]'' (Britio, 1938) * ''[[Rebecca]]'' (Usono, 1940) * ''[[Suspicion]]'' (Usono, 1941) * ''[[Shadow of a Doubt]]'' (Usono, 1943) * ''[[Lifeboat]]'' (Usono, 1943) * ''[[Spellbound]]'' (Usono, 1945) * ''[[Rope]]'' (Usono, 1948) * ''[[Stage Fright]]'' (Usono, 1950) * ''[[Strangers on a Train]]'' (Usono, 1951) * ''[[Dial “M” for Murder]]'' (Usono, 1954) * ''[[Rear Window]]'' (Usono, 1954) * ''[[The Trouble with Harry]]'' (Usono, 1956) * ''[[Vertigo]]'' (Usono, 1958) * ''[[North by Northwest]]'' (Usono, 1959) * ''[[Psycho (1960-a filmo)|Psycho]]'' (Usono, 1960) * ''[[The Birds]]'' (Usono, 1963) * ''[[Marnie]]'' (Usono, 1964) * ''[[Torn Curtain]]'' (Usono, 1966) * ''[[Topaz]]'' (Usono, 1969) * ''[[Frenzy]]'' (Britio, 1972) * ''[[Family Plot]]'' (Usono, 1976) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Ackroyd, Peter (2015). ''Alfred Hitchcock''. Random House. ISBN 978-0-7011-6993-0. * Adair, Gene (2002). ''Alfred Hitchcock: Filming Our Fears''. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511967-1. * Brown, Royal S. (1994). ''Overtones and Undertones: Reading Film Music''. University of California Press. ISBN 978-0-520-91477-3. * Brunsdale, Mitzi M. (2010). ''Icons of Mystery and Crime Detection: From Sleuths to Superheroes''. ABC-CLIO. * Duncan, Paul (2003). ''Alfred Hitchcock: Architect of Anxiety, 1899–1980''. Taschen. ISBN 978-3-8228-1591-5. * Evans, Peter William (2004). [https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31239 "Hitchcock, Alfred Joseph".] ''Oxford Dictionary of National Biography.'' doi:10.1093/ref:odnb/31239. Arkivita el la originalo la 1an de januaro 2018. Alirita la 31an de decembro 2017. * Fallaci, Oriana (1963). [http://scrapsfromtheloft.com/2016/06/14/fallaci-hitchcock-interview/ "Mr. Chastity". The Egotists: Sixteen Surprising Interviews.] Chicago: Henry Regnery. pp.&nbsp;239–256. * Garncarz, Joseph (2002). "German Hitchcock". En Gottlieb, Sidney; Brookhouse, Christopher (eds.). Framing Hitchcock: Selected Essays from the Hitchcock Annual. Detroit: Wayne State University Press. pp.&nbsp;59–81. * Gottlieb, Sydney (2002). "Early Hitchcock: The German Influence". En Gottlieb, Sidney; Brookhouse, Christopher (eld.). Framing Hitchcock: Selected Essays from the Hitchcock Annual. Detroit: Wayne State University Press. pp.&nbsp;35–58. * Gottlieb, Sidney (2003). ''Alfred Hitchcock: Interviews''. University Press of Mississippi. ISBN 978-1-57806-562-2. * Harris, Robert A.; Lasky, Michael S. (2002) [1976]. ''The Complete Films of Alfred Hitchcock''. Secaucus, N.J: Citadel Press. * Hitchcock, Alfred (2014). Gottlieb, Sidney (eld.). Hitchcock on Hitchcock, Volume 2: Selected Writings and Interviews. Oakland: University of California Press. ISBN 978-0-520-96039-8. * Hitchcock, Patricia; Bouzereau, Laurent (2003). ''Alma Hitchcock: The Woman Behind the Man''. New York: Berkley Books. ISBN 978-0-425-19005-0. * Humphries, Patrick (1994). ''The Films of Alfred Hitchcock'' (represa eld.). Crescent Books. ISBN 978-0-517-10292-3. * Kapsis, Robert E. (1992). Hitchcock: The Making of a Reputation (illustrated ed.). University of Chicago Press. * Kehr, Dave (2011). [https://books.google.es/books?id=ZGgPCODtVZsC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''When Movies Mattered: Reviews from a Transformative Decade''.] University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-42940-3. Arkivita el la originalo la 29an de junio 2016. Alirita la 29an de aŭgusto 2020. * Kerzoncuf, Alain; Barr, Charles (2015). Hitchcock Lost and Found: The Forgotten Films. Lexington: University Press of Kentucky. * Leff, Leonard J. (1987). ''Hitchcock and Selznick''. University of California Press. ISBN 978-0-520-21781-2. * Leff, Leonard (1999). ''The Rich and Strange Collaboration of Alfred Hitchcock and David O. Selznick in Hollywood''. University of California Press. ISBN 978-0-520-21781-2. * Leigh, Janet; Nickens, Christopher (1995). [https://archive.org/details/psychobehindscen00leig ''Psycho: Behind the Scenes of the Classic Thriller''.] Harmony Press. ISBN 978-0-517-70112-6. * Leitch, Thomas: ''The Encyclopedia of Alfred Hitchcock'' (ISBN 978-0-8160-4387-3). Checkmark Books, 2002. * McGilligan, Patrick (2003). [https://archive.org/details/alfredhitchcockl00mcgi ''Alfred Hitchcock: A Life in Darkness and Light''.] New York: Regan Books. ISBN 978-0-06-039322-9. * Moral, Tony Lee (2013). ''Hitchcock and the Making of Marnie''. Lanham: Scarecrow Press. * Rebello, Stephen (1990). ''Alfred Hitchcock and the Making of Psycho''. Berkeley: Soft Skull Press. ISBN 978-0-7145-2915-8. * Rothman, William (2014). ''Must We Kill the Thing We Love?: Emersonian Perfectionism and the Films of Alfred Hitchcock''. New York: Columbia University Press. * Spoto, Donald (1999) [1983]. [https://archive.org/details/darksideofgenius00spot_0 ''The Dark Side of Genius: The Life of Alfred Hitchcock''.] New York: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-80932-3. * Taylor, John Russell (1996) [1978]. ''Hitch: The Life and Times of Alfred Hitchcock''. New York: Da Capo Press. * Truffaut, François (1983) [1967]. ''Hitchcock/Truffaut'' (Reviziita eld.). New York: Simon & Schuster. ISBN 978-0-671-52601-6. * Verevis, Constantine (2006). [https://archive.org/details/afterhitchcockin00boyd "For Ever Hitchcock: Psycho and Its Remakes".] En Boyd, David; Palmer, R. Barton (eld.). ''After Hitchcock: Influence, Imitation, and Intertextuality''. Austin: University of Texas Press. pp.&nbsp;15–30. * Walker, Michael (2005). ''Hitchcock's motifs''. Amsterdam University Press. ISBN 978-90-5356-773-9. * Whitty, Stephen (2016). ''The Alfred Hitchcock Encyclopedia''. Lanham and London: Rowman & Littlefield. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[François Truffaut]] * [[Krimfikcio]] * [[Krimfilmo]] * [[Makgufino]] * Streĉfilmo == Eksteraj ligiloj == * [http://hitchcock.tv hitchcock.tv] * {{IMDb nomo|id=0000033}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/alfred-hitchcock.html Artikoloj pri Alfred Hitchcock kaj liaj filmoj] {{eo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Alfred Hitchcock |revizio=974728681 }} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Hitchcock, Alfred}} [[Kategorio:Alfred Hitchcock| ]] [[Kategorio:Britaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Anglaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Anglaj reĝisoroj]] elryl117ultes7wozyaf4h7a3nzu27d 0 437 9404948 9393074 2026-06-16T20:17:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404948 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la termino "budho". Pri la budho de ĉi tiu erao, vidu la artikolon [[budho Gotamo]].}} [[Dosiero:Mawlamyine banner Reclining Buddha - Win Sein Taw Ya.jpg|centre|775ra]] {{Informkesto gravulo |dato de naskiĝo =[[6-a jarcento a.k.|566 a. K.]] |dato de morto =[[-486 |486 a. K.]] }} {{Budhisma termino | sa = बुद्ध (''Buddha'') | pi = बुद्ध (''Buddha'') | si = සම්මා සම්බුදුවරු (''Sammā sambuduvaræ'') | ja = 仏陀（''Butta''){{sfn|kotobank.jp}}<br />仏 (''Hotoke''){{sfn|kotobank.jp}} | ko = 부처 (''Bucheo'') | bo = སངས་རྒྱས། (''sangs rgyas'') | my = ဘုရားဂုဏ်တော် | th = พระพุทธเจ้า | lo = ພຣະພຸດທະເຈົ້າ | vi = ''Phật'' }} [[Dosiero:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|dekstra|eta|Skulptaĵo de la [[budho Amitabo]] en [[Kamakuro]], [[Japanio]].]] '''Budho'''{{#tag:ref|''Homo, atinginta la plej altan gradon de sciado k klarvidado k atinginta la nirvanon.''{{sfn|PIV|2012}}|group="noto"}} estas honora titolo por tiuj [[bodisatvo]]j, kiuj atingis [[budheco]]n,{{sfn|Merriam-Webster}} trovebla en pluraj hindidevenaj pensosistemoj, precipe en [[budhismo|budaismo]], al kiu ĝi donis sian nomon. La budao de ĉi tiu epoko estas la [[budho Gotamo]]. == Etimologio == [[Dosiero:'Jûsambutsu-Mandala' (Mandala of the Thirteen Buddhas), Muromachi period Japan, hand colored woodblock print, Honolulu Academy of Arts.jpg|maldekstra|eta|150ra|Mandalo de la tridek tri budhoj, [[Muromaĉi-epoko]], [[Japanio]].]] La vorto ''budho'' devenas de la vorto ''buddha'' (बुद्ध), kiu en [[sanskrito]], [[prakrito]] kaj [[palio]] signifas "[[vekiĝo (budhismo)|vekiĝinto]]n". Ĝi devenas de la hipoteza radiko ''budh'' (''percepti'').{{sfn|Turner|p=525}} [[Francisko Azorín]] indikas etimologion el sanskrita ''Budha'' (''saĝa''), el ''budh'' (''kompreni'').{{sfn|Azorín|1932|p=42}} === Esperantigo === Ekzistas tri proponoj por la esperantigo de la titolo ''buddha'': # '''Buddo''':{{sfn|PIV|2012}}{{sfn|ReVo}} proponita de [[Zamenhof]]. # ''Budao'':{{sfn|PIV|2012}}{{sfn|ReVo}}{{sfn|Lanti|1937}} laŭ la [[Esperantigo de vortoj el Sanskrita fonto|kutimoj de Esperanto]] (tiuj fontoj ne aŭdis pri la iama hungara urbo!). # '''Budho''':{{sfn|PIV|2012}}{{sfn|ReVo}} kvankam ĝi tamen estas misanalizo de la latinigo per IAST ([[IAST|Internacia Alfabeto de Sanskrita Transliterigo]]), kiu uzas -h post konsonantoj por indiki, ke ili estas aspiritaj, same kiel en Esperanto oni uzas -x aŭ -h por indiki, ke la konsonanto estas ĉapelita, ĝi fariĝis la plej populara el la tri proponoj. Tiu ĉi formo estas ankaŭ uzata en la nomo de [[Budhana Ligo Esperantista]]. == Budheco == La stato de tiuj, kiuj iĝis budhoj nomiĝas ''budheco'' ([[Sanskrito]]: बुद्धत्व ''buddhatva''; [[Palia lingvo|Palio]]: बुद्धत्त ''buddhatta'' aŭ बुद्धभाव ''buddhabhāva'').{{sfn|Spoken Sanskrit Dictionary}} La celo de [[bodisatvo|bodisatvoj]] en [[Mahajano|mahajana budhismo]] estas atingi perfektan budhecon (''samyak-sambuddhatva''), same kiel faris post pluraj vivoj la bodisatvo kiu fariĝis la [[budho Gotamo]], por povi helpi ĉiujn estaĵojn instruante ilin la vojon al la ĉesigo de sufero.{{sfn|Gethin|1998|p=224}} Tio ĉi kontrastas kun la celo de [[Hinajano|hinajana budhismo]], en kiu la celo estas iĝi [[arahanto]].{{sfn|Gethin|1998|p=224}} == Specoj de budhoj == Budhismo mencias tri specojn de budhoj:{{sfn|Harvey|2013|p=99}} # '''Ververa budho''':<ref group="noto">En Palio, ''sammā-sambuddha''; en Sanskrito, ''samyak-sambuddha''.</ref> Atinganta vekiĝon sen la helpo de aliaj en tempo kiam la [[Budhismo|budha darmo]] ne estas konata, kaj "ekmovanta la dharmoradon", t. e. komencanta budhisman instruadon kaj fondanta [[samgo]]n kaj [[ŝasano]]n, kiuj espereble postvivos lin mem. La vorto ''budho'' sen ia ajn aldono plejofte indikas tian, kaj kiam ĝi havas artikolon kaj estas majuskligita, ''la Budho'', ĝi indikas la historian budhon de nia erao, la [[budho Gotamo]]. # '''Privata budho''':<ref group="noto">En Palio, ''pacceka-buddha''; en Sanskrito, ''pratyeka-buddha''.</ref> Ankaŭ vekiĝinto sen la helpo de aliaj en tempo kiam la darmo ne estas konata, sed ne ''ekmovanta la darmoradon''. Tiaj budhoj povas doni simplajn moralajn konsilojn, sed ne kapablas organizi sisteman agadon. # '''Disĉipla budho''':<ref group="noto">En Palio, ''sāvaka-buddha''; en Sanskrito, ''śrāvaka-buddha''.</ref> atinganta vekiĝon en la tempo kiam la darmo ja estas konata, do dum [[ŝasano]], kaj kun apogo de [[samgo]]. Sed tio ne signifas, ke la samgo faras lian laboron. La decidajn paŝojn li devas mem fari. Laŭ [[Teravado|Teravada budhismo]], la tri kategorioj atingis la saman liberigintan komprenon. Diferencaj estas la cirkonstancoj de tiu atingo, kaj la pedagogiaj kaj organizaj kapabloj de la tri. Principe, ''budho'' estas sinonimo de ''[[arahanto]]'', sed en la praktika lingvouzo, ''budho'' plejofte signifas la kategorion unu, dum ''arahanto'' la kategorion tri. == Budhoj == === La sep prabudhoj === [[Dosiero:022 Stupas and Bodhi Trees representing the Seven Buddhas (33772342726).jpg|eta|450ra|''La sep prabudhoj'' ĉe [[Sanĉio]] (–1-a jarcento), reprezentitaj per tri [[stupao]]j kaj kvar arboj kun tronoj antaŭ ili. Plejdekstre troviĝas la [[Bodiarbo]], reprezentanta la [[budho Gotamo|budhon Gotamon]]; la apuda arbo estas [[banjano]], kiu reprezentas la [[budho Kaŝjapo|budhon Kaŝjapon]]; kaj la ceteraj arboj kaj stupaoj reprezentas la budhojn [[budho Konagamano|Konagamanon]], [[budho Krakuĉando|Krakuĉandon]], [[budho Viŝvabuo|Viŝvabuon]], [[budho Ŝikino|Ŝikinon]] kaj [[budho Vipaŝino|Vipaŝinon]].{{sfn|Marshall|1918|p=46ff}}]] En la plej antikva tavolo de tekstoj en [[Palio]], kiel la kvar unuaj ''[[Nikajoj]]'', la jenaj sep budhoj (''saptatathāgata'') estas menciitaj kun nomo:{{sfn|Marshall|1918|p=46ff}} # [[Budho Vipaŝino]] # [[Budho Ŝikino]] # [[Budho Viŝvabuo]] # [[Budho Krakuĉando]] # [[Budho Konagamano]] # [[Budho Kaŝjapo]] # [[Budho Gotamo]] La budho Gotamo estas la nuntempa budho, kaj la aliaj ses estas budhoj kiuj ekzistis antaŭ ol li. === La nuna budho === {{Ĉefartikolo|budho Gotamo}} [[Dosiero:Buddha Sakyamuni on the Rummindei pillar of Ashoka.jpg|eta|maldekstra|La vortoj ''Bu-dhe'' kaj ''Sa-kya-mu-nī'' en [[Brahmia skribsistemo]] sur la [[kolono de Aŝoko]] en [[Lumbinio]].]] La titolo ''budho'' estas ankaŭ ofte uzita por paroli pri la budho de ĉi tiu erao, la [[budho Gotamo]],{{sfn|新村|1986}} ankaŭ nomita budho Ŝakjamunio, kiun oni kelkfoje nomas simple ''la Budho''. === La estontaj budhoj === La ''Cakkavattisīhanādasutta'' de la ''Dīghanikāya'' ankaŭ mencias, ke post la sep antikvaj budhoj venos la estonta [[budho Majtrejo]].{{sfn|Cakkavatti Sutta: The Wheel-turning Emperor}} === La dudek naŭ budhoj === La dudek naŭ budhoj estas la budhoj priskribitaj en la ''[[Kronikoj de la budhoj]]'' (''Buddhavaṃsa'') el la ''[[Tripitako]]'' de [[Teravado|Teravada budhismo]],{{sfn|Lancaster|2005}}{{sfn|Manual of Buddhist Terms and Doctrines (Pali Dictionary)}}{{sfn|Buddha Dharma Education Association}} teksto verkita inter la –1-a kaj la –2-a jarcentoj, kiu priskribas la vivon de la [[budho Gotamo]] kaj la dudek sep budhoj kiuj ekzistis antaŭ ol li.{{sfn|Morris|1882}} Dudek unu budhoj estas aldonitaj al la listo de sep antikvaj budhoj priskribita en la plej antikva tavolo de tekstoj en la ''Nikajoj''.{{sfn|Abeynayake|1984|p=113}}{{sfn|Horner|1975}} Al tiuj dudek ok budhoj estas aldonita la estonta [[budho Majtrejo]], menciita en la ''Cakkavattisīhanādasutta'' de la ''Dīghanikāya''.{{sfn|Cakkavatti Sutta: The Wheel-turning Emperor}} Laŭ aliaj pli malfruaj tekstoj, ĉiu kalpo havas mil budhojn, kaj la budho Majtrejo estos la kvina budho de la badrakalpo.{{sfn|Buddhistdoor International}} Do, la budho Krakuĉando estas la unua budho de nia kalpo, la badrakalpo, kaj la budho Viŝvabuo estas la mila budho de la vjuhakalpo, la glora kalpo. La budho Gotamo estas la kvara kaj nuntempa budho de la badrakalpo. ==== Listo de la dudek naŭ konataj budhoj ==== {| class="wikitable sortable" |- ! !Nomo en Esperanto !Nomo en [[Palio]]{{sfn|Malalasekera|p=294}}{{sfn|Davids|1878}}{{sfn|Horner|1975}} !Nomo en [[Sanskrito]] ![[Varno]]{{sfn|Davids|1878}}{{sfn|Horner|1975}} !Naskiĝloko{{sfn|Davids|1878}}{{sfn|Horner|1975}} !Gepatroj{{sfn|Davids|1878}}{{sfn|Horner|1975}} !Arbo de vekiĝo{{sfn|Malalasekera|p=319}}{{sfn|Davids|1878}}{{sfn|Horner|1975}} ![[Bodisatvo]] de Gotamo{{sfn|Horner|1975}} |- | 1 |Budho Triŝnankaro |Taṇhaṅkara |Tṛṣṇaṃkara |[[Kŝatrijo]] |Popphavadi |Raĝo Sunandha kaj raĝino Sunandhā |Rukkaththana | |- | 2 |Budho Medankaro |Medhaṅkara |Medhaṃkara | |Yaghara |Sudheva kaj Yasodhara |Kaela | |- | 3 |Budho Ŝaranankaro |Saraṇaṅkara |Śaraṇaṃkara | |Vipula |Sumangala kaj Yasawathi |Pulila | |- | 4 |[[Budho Dipankaro]] |Dīpaṃkara |Dīpaṃkara |[[Bramano]] |Rammavatinagara |Sudheva kaj Sumedhaya |Pipphala |La riĉa bramano [[Sumedo]]{{sfn|Ghosh|1987}} |- | 5 |Budho Kaŭndinjo |Koṇḍañña |Kauṇḍinya |Kŝatrijo |Rammavatinagara |Sunanda kaj Sujata |Salakalyana |La [[ĉakravartio]] Vijitavi (en Candavatinagara, Majjhimadesa) |- | 6 |Budho Mangalo |Maṅgala |Maṃgala |Bramano{{sfn|Beal|1875}} |Uttaranagara |Uttara kaj Uttara |Nāga ([[Mesua ferrea]]) |Suruchi |- | 7 |Budho Sumanaso |Sumana |Sumanas |Kŝatrijo{{sfn|Beal|1875}} |Mekhalanagara |Sudassana kaj Sirima |Nāga (Mesua ferrea) |La [[nago|naga]] raĝo Atulo |- | 8 |Budho Rajvato{{sfn|Malalasekera|p=754}} |Revata |Raivata |Bramano{{sfn|Beal|1875}} |Sudhannavatinagara |Vipala kaj Vipula |Nāga (Mesua ferrea) |Bramano kiu parkeris la [[vedoj]]n |- | 9 |Budho Ŝobito |Sobhita |Śobhita |Kŝatrijo{{sfn|Beal|1875}} |Sudhammanagara |Sudhammanagara kaj Sudhammanagara |Nāga (Mesua ferrea) |La bramano Sujata (en Rammavati) |- | 10 |Budho Anavamadarŝino |Anomadassi |Anavamadarśin |Bramano{{sfn|Beal|1875}} |Candavatinagara |Yasava kaj Yasodara |Ajjuna |[[Jakŝo|Jakŝa]] raĝo |- | 11 |Budho Padmo |Paduma{{sfn|Malalasekera|p=131}} |Padma |Kŝatrijo{{sfn|Beal|1875}} |Campayanagara |Asama kaj Asama |Salala |[[Leono]] |- | 12 |Budho Narado |Nārada |Nārada | |Dhammavatinagara |La raĝo Sudheva kaj Anopama |Sonaka |Meditanta asketo en [[Himalajo]] |- | 13 |Budho Padmotaro |Padumuttara{{sfn|Malalasekera|p=136}} |Padmottara |Kŝatrijo |Hansavatinagara |Anurula kaj Sujata |Salala |La asketo Jatilo |- | 14 |Budho Sumedo |Sumedha |Sumedha |Kŝatrijo |Sudasananagara |Sumedha kaj Sumedha |Nipa |Naskiĝinta en Uttaro |- | 15 |Budho Suĝato |Sujāta |Sujāta | |Sumangalanagara |Uggata kaj Pabbavati |Velu |Ĉakravartio |- | 16 |Budho Prijadarŝino |Piyadassi{{sfn|Malalasekera|p=207}} |Priyadarśin | |Sudannanagara |Sudata kaj Subaddha |Kakudha |La bramano Kassapa (en Sirivattanagara) |- | 17 |Budho Artadarŝino |Atthadassi |Arthadarśin |Kŝatrijo |Sonanagara |Sagara kaj Sudassana |Champa |La bramano Susino |- | 18 |Budho Darmadarŝino |Dhammadassī |Dharmadarśin |Kŝatrijo |Surananagara |Suranamaha kaj Sunanada |Bimbajala |[[Indro]], la estro de la dioj |- | 19 |Budho Sidarto |Siddhattha |Siddhārtha | |Vibharanagara |Udeni kaj Suphasa |Kanihani |La bramano Mangal |- | 20 |Budho Tiŝjo |Tissa |Tiṣya | |Khemanagara |Janasando kaj Paduma |Assana |La raĝo Sujata de Yasavatinagara |- | 21 |Budho Puŝjo |Phussa{{sfn|Malalasekera|p=257}} |Puṣya |Kŝatrijo |[[Varanasio|Kāśi]] |Jayasena kaj Siremaya |Amalaka |Vijitavi |- | 22 |[[Budho Vipaŝjino]] |Vipassī |Vipaśyin |Kŝatrijo |Bandhuvatinagara |Vipassi and Vipassi |Pāṭalī (Stereospermum chelonoides) |La raĝo Atula |- | 23 |[[Budho Ŝikino]] |Sikhī |Śikhin |Kŝatrijo |Arunavattinagara |Arunavatti kaj Paphavatti |Puṇḍarīka ([[mangujo]]) |Arindamo (en Paribhuttanagara) |- | 24 |[[Budho Viŝvabuo]] |Vessabhū |Viśvabhū |Kŝatrijo |Anupamanagara |Suppalittha kaj Yashavati |Sāla ([[fortika ŝoreo]]) |Sadassana (en Sarabhavatinagara) |- | 25 |[[Budho Krakuĉando]] |Kakusandha |Krakucchanda |Bramano |[[Gotihavo|Khemavatinagara]] |Aggidatta —la raĝa pastro (''rājpurohit'') de la raĝo Khema— kaj Visakha |Sirīsa ([[Albizio|Albizia lebbeck]]) |La raĝo Khema{{sfn|jatakaonline.com}} |- | 26 |[[Budho Kanakamunio]] |Koṇāgamana |Kanakamuni |Bramano{{sfn|Barua|2008}} |[[Nigalihavo|Sobhavatinagara]] |La bramano Yaññadatta kaj Uttara |Udumbara (Ficus racemosa) |La raĝo Pabbata de la monta regiono en Mithila |- | 27 |[[Budho Kaŝjapo]] |Kassapa{{sfn|Cunningham|1880}} |Kāśyapa |Bramano |[[Varanasio|Baranasinagara]] |La bramano Brahmadatta kaj Dhanavati |Nigrodha ([[banjano]]) |Jotipala (en Vappulla) |- | 28 |[[Budho Gotamo|Budho Gotamo (nuntempa)]] |Gotama |Gautama |Kŝatrijo |[[Lumbinio]] |La raĝo [[Ŝudodano]] kaj [[Majadevio]] |Assattha ([[Ficus religiosa]]) |La [[bodisatvo]] Gotamo |- |29 |[[Budho Majtrejo]] |Metteyya |Maitreya |Bramano{{sfn|Cakkavatti Sutta: The Wheel-turning Emperor}} |[[Varanasio|Ketumatī]]{{sfn|Vipassana.info}} |Subrahma kaj Brahmavati{{sfn|Vipassana.info}} |Nāga (Mesua ferrea) |— |- |} === Ekstermondaj budhoj === En [[budhismo]] ekzistas multaj paralelaj mondoj kaj en ĉiu mondo nur ekzistas unu budho, ĝis la instruoj de la budhoj estas forgesitaj. Tiam nova budho aperas en la mondo, malkovras la instruojn kaj ekinstruas ilin. Ĉefe laŭ [[Mahajano|Mahajana budhismo]], en kelkaj el tiuj paralelaj mondoj ekzistas paralelaj budhoj, kiel la [[budho Amitabo]], kiu estas la ĉefa budho en [[purlanda budhismo]]. Li estas la budho de la [[purlando]] [[Sukavatio]], kiun li mem kreis, en la plej okcidenta parto de la universo, trans la limoj de nia mondo. Laŭ la ''Plilonga Sutro de Nemezurebla Vivo'', la budho Amitabo estis en pratempa epoko [[bikŝuo]] nomita Darmakaro, kiu lernis pri [[budhismo]] de alia ekstermonda budho, la [[budho Lokeŝvararaĝo]]. ==== La supera budho ==== {{Ĉefartikolo|budho Vajroĉano}} Laŭ [[Vaĝrajano|esotera budhismo]], ekzistas eterna budho, kiu estas la [[vera korpo]] (''dharmakāya'') de ĉiu alia budho. Tiu budho estas la [[budho Vajroĉano]]. ==== La kvin budhoj de saĝeco ==== [[Dosiero:Taizokai.jpg|eta|La [[mandalo]] de la utera mondo, reprezentanta en la centro la okpetalan halon kun la [[budho Vajroĉano]] en la centro, ĉirkaŭita de la aliaj kvar budhoj de saĝeco kaj kvar bodisatvoj. Desupre, laŭhorloĝe, la [[budho Ratnasambavo]], [[Samantabadro]], la [[budho Akŝobjo]], [[Manĝuŝrio]], la [[budho Amogasidio]], [[Avalokiteŝvaro]], la [[budho Amitabo]] kaj [[Majtrejo]].]] En [[Vaĝrajana budhismo]] estas kvin ekstermondaj budhoj (''pañcatathāgata''), kiuj aperas en budhisma tantroj kaj rilatas al [[trikorpeco]]. Ili reprezentas kvin kvalitojn de la unua budho, la [[budho Vajroĉano]], asociitaj kun la [[vera korpo]] (''dharmakāya'').{{sfn|Williams|p=210}} Laŭ la ''Tattvasaṃgrahatantra'', estas kvar familioj de budhoj. La kompleta [[mandalo]] ''Vajradhatu'' kun kvin budhoj unue aperis en la ''Vajraśekharasūtra'', laŭ kiu ilia fonto estas la [[budho Vaĝradaro]].{{sfn|Williams|p=210}} Ili estas ĉefe gravaj en [[Ŝingono|mantra budhismo]], kie ili estas reprezentitaj en la mandalo de la ''Śūraṅgamasūtra''. Ĉiu el la kvin budhoj de saĝeco havas purlandon. En tiu de la budho Akŝobjo, la purlando Abiratio, loĝas [[Vimalakirtio]] kaj [[Milarepo]]. Ili estas reprezentitaj jene: {|class="wikitable" |- !Budho ![[Bodisatvo]] ![[Purlando]] !Ĉefpunkto !Virina paro ![[Semo (budhismo)|Semo]] |- |[[Budho Vajroĉano]] |[[Samantabadro]] |Akaniṣtha Gaṇḍavyuha |Centro |Blanka Taro |[[Dosiero:BonjiVam.png|50ra]] (vaṃ){{sfn|頼富|p=55}} |- |Budho Ratnasambavo |Ratnapanio |Ŝrimato |Sudo |Mamaki{{sfn|buddhanature.com/buddha/mamaki.html}} |[[Dosiero:BonjiTrah.png|50ra]] (trāḥ){{sfn|頼富|p=55}} |- |[[Budho Amitabo]] |[[Avalokiteŝvaro]] |[[Sukavatio]] |Okcidento |Pandara{{sfn|buddhanature.com/buddha/pandara.html}} |[[Dosiero:.Bonji-hrīḥ.svg|45ra]] (hrīḥ){{sfn|頼富|p=55}} |- |Budho Amogasidio |Viŝvapanio |Prakuto |Nordo |Verda Taro{{sfn|Religionfacts.com}}{{sfn|Buddhism.kalachakranet.org}} |[[Dosiero:BonjiAh.png|50ra]] (aḥ){{sfn|頼富|p=55}} |- |[[Budho Akŝobjo]] |[[Vaĝrapanio]] |[[Abiratio]] |Oriento |Locanā |[[Dosiero:BonjiHuum.png|50ra]] (hūṃ){{sfn|頼富|p=55}} |} == Bildaro == {{Bildgalerio |titolo= |piednoto= |larĝo=220 |alto=150 |vicigo=centre |Dosiero:Borobudur-perfect-buddha.jpg |Skulptaĵo de la ''[[budho Gotamo|perfekta budho]]'' en [[Borobuduro]], [[Indonezio]]. |Dosiero:28Buddhas-01.JPG |Omaĝo al la dudek ok budhoj priskribitaj en la ĉapitro 27 de la ''[[Budavamso]]'', [[Jangono]], [[Birmo]]. |Dosiero:KushanMaitreya.JPG |Statuo de la [[budho Majtrejo]] de la 2-a jarcento en [[Greka Budhismo|grekobudhisma stilo]]. }} == Vidu ankaŭ == * [[Budho Vajroĉano]] * [[Budho Amitabo]] * [[Budavanso]] * [[Bodisatvo]] * [[Ŝravakajano]] {{Portalo|Budhismo}} == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} === Bibliografio === {{Refbegin}} <!--A--> # {{Citaĵo el libro | titolo = A textual and Historical Analysis of the Khuddaka Nikaya | lasta = Abeynayake | unua = Oliver Ph. D. | loko = Colombo | eldono = 1-a | jaro = 1984 | lingvo = en }} # {{Citaĵo el la reto | url = https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.26.0.than.html | titolo = Cakkavatti Sutta: The Wheel-turning Emperor | retejo = Access to Insight | lingvo = en }} # {{Citaĵo el libro | lasta = Azorín | unua = Francisko | aŭtoroligilo = Francisko Azorín | titolo = [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio) | eldonejo = Presejo Chulilla y Ángel | loko = Madrido | jaro = 1932 | paĝoj = 42 | lingvo = eo}} <!--B--> # {{Citaĵo el libro | lasta = Barua | unua = A. | titolo = Dīgha-Nikāya: Romanize Pāli Text with English Translation | eldono = 1-a | volumo = 2 | paĝo = 6 | eldoninto = New Bharatiya Book Corporation | loko = Delhi | jaro = 2008 | isbn = 81-8315-096-9 | lingvo = en }} # {{Citaĵo el libro | lasta = Beal | unua = Samuel | titolo = The Romantic Legend of Śākya Buddha: From the Chinese-Sanscrit | eldoninto = Trubner & Company, Ludgate Hill | loko = London | jaro = 1875 | ĉapitro = ''Chapter III: Exciting to Religious Sentiment'' | paĝoj = 10-17 | url = https://archive.org/stream/cu31924023164209#page/n5/mode/2up }} # {{Citaĵo el libro | lasta = Bogle | unua = George; Markham, Clements Robert; Manning, Thomas | jaro = 1999 | titolo = Narratives of the Mission of George Bogle to Tibet and of the Journey of Thomas Manning to Lhasa | isbn = 81-206-1366-X | lingvo = en }} # {{Citaĵo el la reto | titolo = Buddhism in a Nutshell Archives, Chapter 36: The Buddhas in the Three Periods of Time | retejo = Buddhistdoor International | loko = Hong Kong | lingvo = en | url = http://www.buddhistdoor.com/OldWeb/bdoor/archive/nutshell/teach36.htm | alirdato = 2014-12-21 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141117051846/http://www.buddhistdoor.com/OldWeb/bdoor/archive/nutshell/teach36.htm | arkivdato = 2014-11-17 }} # {{Citaĵo el libro | url = http://www.buddhanet.net/budvamsa.htm | titolo = History of the Buddhas | retejo = buddhanet.net | eldoninto = Buddha Dharma Education Association | alirdato = 8-12-2015 | lingvo = en }} # {{Citaĵo el libro | lasta = Bucknell | unua = Roderick; Stuart-Fox, Martin | jaro = 1986) | titolo = The Twilight Language: Explorations in Buddhist Meditation and Symbolism | eldoninto ~ Curzon Press: London | isbn = 0-312-82540-4 | lingvo = en }} # {{Citaĵo el libro | lasta = Buswell Jr. | unua = R. E.; López Jr., D. S. | titolo = The Princeton Dictionary of Buddhism | edition=1st | paĝoj = 106, 776 | eldoninto = Princeton University Press | loko = Princeton, New Jersey | jaro = 2014 | isbn = 978-0-691-15786-3 | url = https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&pg=PA106&lpg=PA106&dq=Buddhas+of+the+present+kalpa#v=onepage&q=Buddhas%20of%20the%20present%20kalpa&f=false | lingvo = en }} <!--C--> # {{Citaĵo el libro | lasta = Cunningham | unua = Alexander | titolo = Report of Tours in the Gangetic Provinces from Badaon to Bihar, in 1875-76 and 1877-78 | ĉapitroj =XVIII: Tandwa | paĝoj =70–8 | eldoninto = Office of the Superintendent of Government Printing | loko =Calcutta | jaro = 1880 |url=https://archive.org/stream/reporttoursinga00cunngoog#page/n80/mode/1up | lingvo = en }} <!--D--> # {{Citaĵo el libro | lasta = Davids | unua = Thomas William Rhys | titolo = Buddhist Birth-Stories; Jataka Tales. The Commentarial Introduction Entitled Nidana-Katha; The Story of the Lineage | ĉapitro = The Successive Bodhisats in the Times of the Previous Buddhas | paĝoj = 115-44 | eldoninto = George Routledge & Sons | loko = London | jaro = 1878 | url = https://archive.org/stream/buddhistbirth00daviuoft#page/n132/mode/1up | lingvo = en }} <!--G--> # {{Citaĵo el libro | lasta = Gethin | unua = Rupert | titolo = The Foundations of Buddhism | jaro = 1998 | eldoninto = Oxford University Press | loko = Oxford | isbn = 0-19-289223-1 | paĝoj = 224–234 | eldono = 1 | lingvo = en }} # {{Citaĵo el gazeto | lasta = Ghosh | unua = B. | titolo = Buddha Dīpankara: Twentyfourth Predecessor of Gautama | gazeto = Bulletin of Tibetology | volumo = 11 (nova serio) | numero = 2 | paĝoj = 33-8 | jaro = 1987 | issn = 0525-1516 | url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/bot/pdf/bot_1987_02_03.pdf | lingvo = en }} <!--H--> # {{Citaĵo el libro | lasta = Harvey | unua = Peter | jaro = 2013 | titolo = An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices | eldono = 2 | loko = Cambridge | eldoninto = Cambridge University Press | isbn = 9780521676748 | lingvo = en }} # {{Citaĵo el libro | lasta = Horner | unua = Isaline Blew | titolo = The Minor Anthologies of the Pali Canon. Volume III: Buddhavaṁsa (Chronicle of Buddhas) and Cariyāpiṭaka (Basket of Conduct) | eldoninto = Pali Text Society | loko = London | jaro = 1975 | isbn = 0-86013-072-X | lingvo = en }} # {{Citaĵo el la reto | aŭtoro = Huntington | titolo = Life of the Buddha: Dīpankara's Prediction of Enlightenment | eldoninto = The Huntington Archive - The Ohio State University | url = http://huntingtonarchive.osu.edu/studypages/internal/dl/SouthAsia/Buddhist/pgs/u5/DL0208m.htm | lingvo = en | alirdato = 2020-05-03 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140808032753/http://huntingtonarchive.osu.edu/studypages/internal/dl/SouthAsia/Buddhist/pgs/u5/DL0208m.htm | arkivdato = 2014-08-08 }} <!--J--> # {{Citaĵo el la reto | url = http://www.jatakaonline.com/jataka-tales/00110-prophecies-of-kakusandha-buddha-konagamana-buddha-and-kassapa-buddha | titolo = Prophecies of Kakusandha Buddha, Konagamana Buddha and Kassapa Buddha | retejo = jatakaonline.com | alirdato = 2011-07-13 | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20110713091317/http://www.jatakaonline.com/jataka-tales/00110-prophecies-of-kakusandha-buddha-konagamana-buddha-and-kassapa-buddha | arkivdato = 2011-07-13 }} <!--K--> # {{Citaĵo el la reto |url=https://kotobank.jp/word/%E4%BB%8F%E9%99%80-125215 |titolo=仏陀(ぶっだ)とは - コトバンク |retejo=kotobank.jp |eldoninto=朝日新聞社 |alirdato=2017-09-26 |lingvo=ja }} <!--L--> # {{Citaĵo el libro | lasta = Lancaster | unua= L. R. | titolo = Encyclopedia of Religion | eldono = 2 | ĉapitro = Buddhist Books and Texts: Canon and Canonization | paĝo = 1252 | eldoninto = Macmillan Reference USA | loko = New York | jaro = 2005 | isbn = 978 00-286-5733-2 | lingvo = en }} # {{Citaĵo el la reto | aŭtoro = [[Eŭgeno Lanti|Lanti, Eŭgeno]] | url = http://www.autodidactproject.org/other/lanti-leteroj/Tridekses.html | titolo = "Inter Japanaj Kamparanoj", letero de Lanti al k-do K. B. en Nederlando, | dato = la 14-an de Majo de 1937 | lingvo = eo }} <!--M--> # {{Citaĵo el libro | lasta = Malalasekera | unua = Gunapala Piyasena | titolo = Dictionary of Pāli Proper Names | eldoninto = Motilal Banarsidass Publishers Private Limited | loko = Delhi | jaro = 2007 | isbn = 978-81-208-3020-2 | url = https://books.google.com/books?id=8Au_lIP1ZnQC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Gunapala+Piyasena+Malalasekera%22#v=onepage&q&f=false | lingvo = en }} # {{Citaĵo el libro | lasta = Marshall | unua = John | titolo = A Guide to Sanchi | jaro = 1918 | eldoninto = Superintendent Government Printing | loko = [[Kalkato]] | url = https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 }} # {{Citaĵo el la reto | url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/Buddha | titolo = "Buddha", angla vortaro Merriam-Webster | retejo = Merriam-Webster | alirdato = 2016-07-24 | lingvo = en }} # {{Citaĵo el libro | lasta = Morris | unua = Richard | titolo = The Buddhavaṃsa | ĉapitro = XXVII: List of the Buddhas | paĝoj = 66–7 | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283044/page/n85 | eldoninto = Pali Text Society | loko = London | jaro = 1882 | lingvo = en }} <!--P--> # {{Citaĵo el la reto | titolo = Manual of Buddhist Terms and Doctrines (Pali Dictionary) | retejo = palikanon.com | url = http://www.palikanon.com/english/pali_names/ku/khuddaka_n.htm | alirdato = 2014-12-21 | lingvo = en }} <!--S--> # {{Citaĵo el libro | lasta = 新村 | unua = 出 | jaro = 1986 | titolo = 広辞苑 | eldono = 3 | eldoninto = 岩波書店 | paĝoj = 2111 | lingvo = ja }} # {{Citaĵo el la reto | titolo = buddhatva, बुद्धत्व. | url = http://spokensanskrit.de/index.php?script=HK&beginning=0+&tinput=buddhatva&trans=%E7%BF%BB%E8%A8%B3&direction=AU | retejo = Spoken Sanskrit Dictionary | alirdato = 2016-01-10 | lingvo = en }} <!--T--> # {{Citaĵo el la reto | url = http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/contextualize.pl?p.2.soas.1976481 | titolo = A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages - Buddha 9276; 1962–1985 | alirdato = 2010-02-22 | lasta = Turner | unua = Sir Ralph Lilley | loko = London | eldoninto = Oxford University Press | serio = Digital Dictionaries of South Asia, University of Chicago | lingvo = en | arkivurl = https://archive.today/20120717085826/http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/contextualize.pl?p.2.soas.1976481 | arkivdato = 2012-07-17 }} <!--V--> # {{Citaĵo el la reto | retejo = Vipassana.info | url = http://www.vipassana.info/me_mu/metteyya.htm | titolo = Pali Proper Names Dictionary: Metteyya | lingvo = en }} <!--W--> # {{Citaĵo el libro | lasta = Williams | unua = Paul; Tribe, Anthony; Wynne, Alexander | titolo = Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition | jaro = 2000 | eldoninto = Routledge | isbn = 978-0415207003 | lingvo = en }} <!--Y--> # {{citaĵo el libro |lasta = 頼富 |unua = 本宏 |titolo = Hevajratantraに見られるmantraについて |url = https://www.jstage.jst.go.jp/article/ibk1952/25/2/25_2_951/_pdf | paĝo = 55 | lingvo = ja }} {{Refend}} === Eksteraj ligiloj === * [http://www.lensculture.com/buddha.html Fotoj de budhoj ĉe budho-projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060615140312/http://www.lensculture.com/buddha.html |date=2006-06-15 }} * {{Tubaro |video=ytb_0y_XiRugwr8 |nomo=Kvar lokoj rilate al la Budho}} * {{citaĵo el la reto|url=http://www.religionfacts.com/buddhism/deities/five_dhyani_buddhas.htm |titolo=chart of the Five Buddhas and their associations |eldoninto=Religionfacts.com |dato=2012-12-21 |alirdato=2013-06-14}} * {{Citaĵo el la reto | titolo = Symbolism of the five Dhyani Buddhas | url = http://buddhism.kalachakranet.org/5_dhyani_buddhas.html | alirdato = 2020-05-03 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090308030758/http://buddhism.kalachakranet.org/5_dhyani_buddhas.html | arkivdato = 2009-03-08 }} * {{citaĵo el la reto|url=http://www.buddhanature.com/buddha/pandara.html |titolo=Pandara The Shakti of Amitabha |eldoninto=Buddhanature.com |alirdato=2013-06-14}} * {{citaĵo el la reto|url=http://www.buddhanature.com/buddha/mamaki.html |titolo=Mamaki The Shakti of Aksobhya|eldoninto=Buddhanature.com |alirdato=2013-06-14}} {{Projektoj|ReVo=buda.0o|ReVo titolo=Budao, buddo, budho}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Budhismo]] [[Kategorio:Terminaro de Budhismo]] [[Kategorio:Budhoj]] 20sfiv799qbc94z8j2tx2fuupu7wvt6 0 447 9405085 9368858 2026-06-16T23:17:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = Republika y'u Burundi <br /> République du Burundi | eonomo = Respubliko Burundo | flago =[[Dosiero:Flago-de-Burundo.svg|150px|Flago de Burundo]] | blazono = [[Dosiero:Blason du Burundi.svg|90px|Blazono de Burundo]] | nacia himno = Burundi Bwacu <br /> Nia Burundo | nacia devizo = Ubumwe, Ibikorwa, Iterambere <br /> Unueco, Laboro, Progreso | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationBurundi.svg|250px|Situo]] | oficiala lingvo = [[Burunda lingvo|burunda]], [[Franca lingvo|franca]] | lingvoj = [[Burunda lingvo|burunda]], [[Franca lingvo|franca]], [[svahila lingvo|svahila]] | ĉefurbo = [[Gitego]] | religio = [[romkatolikismo]] (60 %) <br /> [[animismo]] (33 %) | km2 = 27.830 | akvo = 7.8 | loĝantoj = [[Hutuoj]] (83 %) <br /> [[Tutsioj]] (15%) <br /> [[Tvaoj]] (1 %) | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = [[2020]] | loĝdenso = 425 | vivlongeco = | valuto = [[Burunda franko]] | valuta kodo = BIF | horzono = +2 | ttt = bi | landkodo = BI | tel = 257 | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = [[Évariste Ndayishimiye]] | ĉefministro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | nacia tago = [[1-a de julio]] | sendependeco = [[1-a de julio]] [[1962]] | de kiu = [[Belgio]] | esperanto-asocio = La [[Asocio Nacia por Esperanto en Burundo]] | MEP = [[Usona dolaro|$]]4,517 mlrd | MEP jaro = 2003 | MEP pokapa = $ 739 }} '''Burundo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Burundo_kd Burundo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> aŭ '''Burundio'''<ref>Pri la landonomo en Esperanto Inter ''Burundio'' kaj ''Burundo'' plej vaste uzata estas la lasta, kiun ankaŭ rekomendas [[PIV]] kaj [[PMEG]]. Unue [[Lingva Komitato]] deklaras sin por la landnoma formo Burundio kaj ne Burundo, kion por la decido de la koncernatoj lasis UEA dum la [[UK 2008|93-a UK]] akceptante tiam kiel plian landan asocion: Asocion Nacian por Esperanto en Burundo. Pri tiu ĉi diskuto skribis Johan Derks.</ref><ref>[http://home.telfort.nl/derks.esp/Klasika%20Esperanto/Kial%20mi%20preferas%20Burundo%20ol%20Burundio.doc Johan Derks. Kial mi preferas Burundo ol Burundio] {{eo}}</ref>, ([[Burunda lingvo|burunde]] kaj {{fr}} ''Burundi''), Respubliko Burundo [[Burunda lingvo|burunde]] ''Republika y'u Burundi'', {{fr}} ''République du Burundi'') estas malgranda lando en oriento de [[Centra Afriko]] en la regiono de la [[Grandaj Lagoj (Afriko)|Grandaj Lagoj]]. Ĝi estas dividita en [[Provincoj de Burundo|dek-sep provincojn]], ĉiu nomita laŭ sia ĉefurbo. Ĝi limas norde [[Ruando]]n, okcidente — [[Demokratia Respubliko Kongo|Demokratian Respublikon Kongon]], oriente kaj sud-oriente — [[Tanzanio]]n. Aliro al maro mankas. Sud-okcidente ĝi limas la lagon [[Tanganjiko]]. La areo estas nur sub 28.000&nbsp;km² kun proksimuma loĝantaro je {{formatnum:10000000}}. Ekde [[2019]], [[Gitego]] estas ĉefurbo. a urbo kaj eksĉefurbo estas [[Buĵumburo]]. Kvankam la lando estas en la mezo de la kontinento, granda parto de la sudokcidenta landlimo apudas la lagon [[Tanganjiko]]. La loĝantaro konsistas ĉefe el la [[tutsioj]] kaj [[hutuoj]] kaj [[tvaoj]]. Ili okupis Burundon ekde la formiĝo de la lando antaŭ kvin jarcentoj. Burundo estis regata kiel reĝlando de la tutsioj dum pli ol ducent jaroj. Tamen, ĉe la komenco de la [[20-a jarcento]], [[Germanio]] kaj [[Belgio]] okupis la regionon, do Burundo kaj Ruando fariĝis eŭropa kolonio konita kiel Ruanda-Urundi. [[Politika agitado]] okazinta dum la regiono pro sociaj diferencoj inter la tutsioj kaj hutuoj, provokis civilan militon en Burundo meze de la 20-a jarcento. Nuntempe Burundo estas regata kiel prezidenta reprezenta demokrata respubliko. 62 % de la burundanoj estas [[rom-katolika eklezio|katolikoj]], 8 % ĝis 10 % estas [[islamanoj]] kaj la ceteraj sekvas [[animismo|indiĝenajn kredojn]] kaj aliajn [[kristanismo|kristanajn]] konfesiojn. Burundo estas inter la 10 plej malriĉaj landoj de la mondo. Ĝi havas la plej malaltan [[GDP]] per persono.<ref name="xlix">*Eggers, E., ''Historia Vortaro de Burundo'', p. xlix. {{en}}</ref> Burundo havas malaltan [[malneta enlanda produkto|malnetan enlandan produkton]] plejparte pro civilaj militoj, korupto, neadekvata aliro al edukado kaj la efikoj de [[HIV]]/[[Aidoso]]. Burundo estas dense loĝata, kun granda [[elmigrado]]. [[Kobalto]] kaj [[kupro]] estas inter naturaj rimedoj de la lando. La ĉefaj eksportaĵoj inkluzivas [[kafo]]n, [[teo]]n kaj [[sukero]]n kaj tiel plu. == Geografio == [[Dosiero:By-map.png|eta|Mapo de Burundo]] {{Ĉefartikolo|Geografio de Burundo}} Unu el la plej malgrandaj landoj en Afriko, Burundo troviĝas meze de la kontinento kaj havas [[Tropika klimato|tropikan klimaton]].<ref name="Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi"/> Ĝi estas dividita en [[Provincoj de Burundo|17 provincojn]], ĉiu nomita laŭ sia ĉefurbo. Ĝi limas norde [[Ruando]]n, okcidente — [[Demokratia Respubliko Kongo|Demokratian Respublikon Kongon]], oriente kaj sud-oriente — [[Tanzanio]]n. Aliro al maro mankas. Sud-okcidente ĝi limas la lagon [[Tanganjiko]]. Areo de la lando estas sub 28.000&nbsp;km². === Reliefo === Burundo estas parto de la [[Albert-Rifto]], la okcidenta etendaĵo de la [[Granda Rifto]]. La lando situas sur [[altebenaĵo]] en la centro de Afriko. La ordinara alteco de la centra altebenaĵo estas 1700 m; ĝi varias de 1525 ĝis 2000 m, kun pli malgrandaj altecoj ĉe la landlimoj. La plej alta pinto, [[Monto Heha]] estas 2640 m. Ĝi situas sudoriente de Buĵumburo, kaj ĝia alteco atingas 2760 m.<ref name="Nationsencyclopedia.com Topography of Burundi">{{Citaĵo el la reto | url = http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-TOPOGRAPHY.html | titolo = Burundi — Topography | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = Encyclopedia of the Nations | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> Sud-oriente kaj sude altecoj estas ĉirkaŭ 1370 m. Strio de la grundo laŭlonge de la rivero [[Ruzizi]], norde de la lago Tanganjiko, estas la parto de la [[Granda Rifto]] kaj ĉi tio estas sola teritorio de la lando, situanta malsupre ol 915 m. Apud la lago Tanganjiko troviĝas la plej malalta punkto de la lando — 772 m.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.countriesquest.com/africa/burundi/land_and_resources.htm | titolo = Burundi, Land and Resources | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = Countries Quest | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CvCYyfWD?url=http://www.countriesquest.com/africa/burundi/land_and_resources.htm | arkivdato = 2012-12-15 | citaĵo = }}</ref> La lago Tanganjiko kaj enfluinta ĝin la ĉelima rivero Ruzizi situas sur ebenaĵo, kiu plilarĝiĝas suden kaj havas fekundajn grundojn. Centre kaj oriente situas ebenaĵoj, ĉirkaŭitaj de montoj kaj marĉoj. === Geologio kaj grundoj === Plejparto de la teritorio konsistas el faldoriĉaj kaj malgrande transformitaj klastaj petroj de la [[Mezoproterozoiko|mezoproterozoika]] [[Kibarana zono]], kiu disvastiĝas ekde Demokratia Respubliko Kongo tra Burundo kaj Ruando ĝis Tanzanio kaj [[Ugando]]. Kibaranaj rokoj estas miksitaj kun [[Granito|granitaj]] specoj kaj tra 350&nbsp;km estas mallarĝa zono de la mafitaj kaj ultramafitaj [[Intruzio (geologio)|intruzioj]]. Oriente de la lando la Kibarana zono estas limigita de la [[Neoproterozoiko|neoproterozoikaj]] akvoprecipitaĵoj Malagarasi kun [[Bazalto|bazalta]] miksaĵo, [[ardezo]], [[Dolomito|dolomita]] [[kalkoŝtono]] kaj [[lafo]]. Ĉe la norda bordo de la lago Tanganjiko la grundo konsistas el [[Terciaro|terciaraj]] kaj [[Kvarternara epoko|kvarternaraj]] sedimentaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.uoguelph.ca/~geology/rocks_for_crops/13burundi.PDF | titolo = Burundi | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = University of Guelph | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CvCfaGff?url=http://www.uoguelph.ca/~geology/rocks_for_crops/13burundi.PDF | arkivdato = 2012-12-15 | citaĵo = }}</ref> En Burundo dominas helaj arbardevenaj grundoj, kiuj formas maldikan [[Humo|human]] tavolon super [[Laterito|lateritaj]] ([[fero]]riĉaj) subgrundoj. [[Aluvia grundo|Aluviaj grundoj]] estas la plej fekundaj, sed ili estas limigitaj de la [[valo]]j de grandaj riveroj. La gravan problemon konsistigas [[erozio]] de la grundo, kaŭzita de la oblikveco de la tera surfaco, precipitaĵoj kaj [[agrikulturo]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi/40653/Soils | titolo = Burundi | titolo-aldono = Soils | alirdato = 2012-12-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Encyclopaedia Britannica]] | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CvD25cbX?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi | arkivdato = 2012-12-15 | citaĵo = }}</ref> === Minaĵoj === En Burundo troviĝas gravaj minejoj de [[feldspato]], [[kaolino]], [[fosforo]], [[metalo]]j de la [[Platino|platina]] grupo, [[kvarcito]]j, [[Rara tero|rarateraj]] metaloj, [[vanado]], [[kalkoŝtono]]. En provincoj [[Provinco Muyinga|Muyinga]], [[Provinco Cankuzo|Cankuzo]], troviĝas ankaŭ minejoj de [[oro]]. En provincoj [[Provinco Kayanza|Kayanza]] kaj [[Provinco Kirundo|Kirundo]] oni ekspluatas minaĵejojn de [[kasiterito]], [[koltano]] kaj [[volframo]]. En [[1974]] estis malkovritaj minejoj de [[nikelo]], kiuj estas taksataj je 370 milionoj da tunoj (3-5 % de la monda resurso).<ref name="Nationsencyclopedia.com Mining of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-MINING.html Nationsencyclopedia.com Mining of Burundi] {{en}}</ref> === Klimato === La burunda klimato estas precipe [[Tropika klimato|tropika]]<ref name="Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-CLIMATE.html Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi] {{en}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi Britannica Climate of Burundi] {{en}}</ref> kaj havas grandajn dumtagajn fluktuadojn de temperaturoj. Tiuj ankaŭ varias depende de alteco en diversaj partoj de la lando. La averaĝa temperaturo en la centra plataĵo estas {{GdC|20}}, en teritorio ĉirkaŭ la lago Tanganjiko — {{GdC|23}}, en plej altaj montoj — {{GdC|16}}. La averaĝa temperaturo en Buĵumburo estas 23 °С.<ref name="Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi"/> Precipitaĵo estas malregula, plej abundas en nord-okcidento de la lando. La averaĝa kvanto de precipitaĵo en grandparto de Burundo estas 1300—1600 мм, en la ebenaĵo de Ruzizi kaj en nord-orienta parto de la lando 750—1000 мм.<ref name="Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi"/> Laŭ la kvanto de precipitaĵo, oni klasifikas kvar [[sezono]]jn: la longa seka (junio — aŭgusto), la mallonga humida (septembro — novembro), la mallonga seka (decembro — januaro), la longa humida (februaro — majo). === Akvoresursoj === La plej gravaj riveroj de Burundo estas [[Ruzizi]], [[Malagarasi (rivero)|Malagarasi]] kaj [[Ruvubu]], sed neniu el ili estas navigebla. Akvojn de Malagarasi kaj Ruzizi oni uzas por [[irigacio]] en la orienta kaj okcidenta partoj de la lando. Gravaj akvofontoj estas ankaŭ la lagoj [[Viktoria-lago|Viktorio]] kaj Tanganjiko. La rivero [[Kagero (rivero)|Kagero]] estas la plej granda nutranto de la lago Viktorio kaj la fontoj de la rivero [[Ruvjironza (rivero)|Ruvjironza]] — la supra alfluanto de la rivero Kagera — troviĝas en la monto [[Kikizi (monto)|Kikizi]]. Do Kagero estas konsiderata fonta rivero de [[Nilo]]. Riveroj formas grandparton de la burundaj limoj. La riveroj [[Kanjari (rivero)|Kanjari]] kaj Kagera apartigas la landon de Ruando, la rivero Malagarasi formas grandparton de la suda limo.<ref name="Nationsencyclopedia.com Topography of Burundi"/> La lago Tanganjiko estas dividita inter Burundo, Tanzanio kaj Demokratia Respubliko Kongo. Nord-oriente situas la lagoj [[Koĥoĥo (lago)|Koĥoĥo]] kaj [[Rugvero (lago)|Rugvero]]. === Flaŭro kaj faŭno === Agrikulturon en Burundo konsistigas plejparte [[Paŝtejo|paŝteja]] [[bestbredado]], do disvastiĝas [[Senarbarigo|arbohakado]], la erozio de la grundo kaj detruado de la tradiciaj [[Habitato (ekologio)|habitatoj]]. Plejparto da arbaroj estas jam ekstremitaj kaj restas nur eta areo ĉirkaŭ 600&nbsp;km². Ĉiujare arbara areo reduktiĝis je 9 %. Inter restantaj arboj dominas [[eŭkalipto]], [[akacio]], [[figarbo]] kaj [[eleo]]. Grandparto de la lando estas kovrita per [[Savano|savana]] [[vegetaĵaro]]. La burunda faŭno estis pli riĉa antaŭ disvastiĝo de agrikulturo. Nun en la lando ankoraŭ renkontiĝas [[elefanto]]j, [[Amfibia hipopotamo|hipopotamoj]], [[krokodilulo]]j, [[apro]]j, [[leono]]j, [[antilopo]]j, [[galeopiteko]]j.<ref name="Nationsencyclopedia.com Flora and Fauna of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-FLORA-AND-FAUNA.html Nationsencyclopedia.com Flora and Fauna of Burundi] {{en}}</ref> Abundas [[birdo]]j, inter kiuj la plej disvastiĝintaj estas [[Kronita gruo|kronitaj gruoj]], [[numido]]j, [[perdriko]]j, [[ansero]]j, [[anaso]]j, [[Ordinara koturno|koturnoj]], [[galinago]]j. La teritorio de la lando estas kovejo por 451 birdospecioj. Multaj specioj estas en danĝero pro daŭra kresko de la loĝantaro. En la lago Tanganjiko abundas [[fiŝo]]j, inkluzive [[Nila perko|nilan perkon]] kaj [[Nesala akvo|nesalakvan]] [[sardino]]n. Pli ol 130 tieaj fiŝspecioj estas [[endemio|endemiaj]].<ref name="Nationsencyclopedia.com Flora and Fauna of Burundi"/> === Naturprotektaj areoj === Brurundo havas tri [[Nacia parko|naciajn parkojn]]. La [[nacia parko Kibira]] (37 870 hektaroj) situas en la nord-okcidenta parto de la lando, ĉe limo de la [[nacia parko Njungve]] (Ruando). Ĝi estis establita en [[1933]] kaj konservas malgrandan regionon de la montaj tropikaj arbaroj, kiuj okupas 96 % de ĝia areo. Inter plantoj tie dominas [[Symphonia globulifera]], [[Newtonia buchananii]], [[Albizia gummifera]] kaj [[Entandrophragma excelsum]]. Ankaŭ estas teritorioj, okupitaj de montaj marĉoj kaj [[bambuo]] [[Arundinaria alpine]].<ref>[http://www.birdlife.org/datazone/sites/index.html?action=SitHTMDetails.asp&sid=6034&m=0 Nationsencyclopedia.com Kibira National Park] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121014144909/http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=6034 |date=2012-10-14 }} {{en}}</ref> La [[nacia parko Ruvubu]] (areo 43 630 hektaroj) situas en la nord-orienta parto de la lando, laŭlonge de la samnoma rivero. Ĝi estis establita en [[1980]]. La valo de la rivero Ruvubu formas la vicon de [[meandro]]j, borderitaj per la marĉa vegetaĵaro, arbaroj kaj savanoj.<ref>[http://www.birdlife.org/datazone/sites/index.html?action=SitHTMDetails.asp&sid=6035&m=0 BirdLife IBA Factsheet Ruvubu National Park] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130621194609/http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=6035 |date=2013-06-21 }} {{en}}</ref> Ankaŭ estas la [[nacia parko Risizi]], situanta norde de Buĵumburo <ref>[http://www.travelpod.com/travel-blog-entries/christyjean/1/1224438240/tpod.html Risizi National Park] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110209031846/http://www.travelpod.com/travel-blog-entries/christyjean/1/1224438240/tpod.html |date=2011-02-09 }} {{en}}</ref> == Administra divido de Burundo == {{Ĉefartikolo|Provincoj de Burundo }} {| style="background:transparent;" |colspan="3" align="center"| [[Dosiero:Burundi Provinces (before 2015).png|350px]] |- |colspan="3"| [[Burundo]] estas dividita en dek-sep provincojn, ĉiu nomita pro sia specifa ĉefurbo: |- valign="top" |width="40%"| * [[Provinco Bubanza|Bubanza]] * [[Provinco Bujumbura Mairie|Bujumbura Mairie]] * [[Provinco Bujumbura Rural|Bujumbura Rural]] * [[Provinco Bururi|Bururi]] * [[Provinco Cankuzo|Cankuzo]] * [[Provinco Cibitoke|Cibitoke]] |width="33%"| * [[Provinco Gitega|Gitega]] * [[Provinco Karuzi|Karuzi]] * [[Provinco Kayanza|Kayanza]] * [[Provinco Kirundo|Kirundo]] * [[Provinco Makamba|Makamba]] * [[Provinco Muramvya|Muramvya]] | * [[Provinco Muyinga|Muyinga]] * [[Provinco Mwaro|Mwaro]] * [[Provinco Ngozi|Ngozi]] * [[Provinco Rutana|Rutana]] * [[Provinco Ruyigi|Ruyigi]] |} == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Burundo}} === Antaŭ [[Koloniismo|koloniigo]] === Unuaj loĝantoj de la lando estis [[pigmeoj]] tvaoj, kiuj estis forpelitaj ĉirkaŭ [[1000]] fare de agrokultivistoj [[hutuoj]]. En la 15-a — [[16-a jarcento]]j ĉi tien aliris [[nomadoj]]-[[Bredado|bestbredistoj]] [[tutsioj]]. En la [[17-a jarcento]] en tiu ĉi teritorio estiĝis sendependa [[Feŭdismo|feŭda]] reĝolando Burundo. La unua konata ''mvami'' (reĝo) [[Ntare I]] unuigis tieajn disajn ŝtatojn kaj kreis la unuecan reĝolandon. Disfloro de tiu okazis dum la regado de la reĝo [[Ntare II]], kiu per militforto vastigis teritorion de la lando preskaŭ ĝis nunaj limoj. Ekde la fino de la [[19-a jarcento]] ĝis la komenco de la [[20-a jarcento]] reĝlandon disŝiris enlandaj militoj. === Kolonia periodo === Unuaj eŭropanoj vizitis la teritorion de la nuna Burundo en [[1858]]. Tio estis [[Britio|brita]] oficiro [[John Hanning Speke]] kaj la fama esploristo [[Richard Francis Burton]], alveturintaj ĉirkaŭaĵon de la lago [[Tanganjiko]]. Ili ĉirkaŭiris ĝin ekde norde, serĉante la fontojn de [[Nilo]]. En [[1871]] [[Henry Morton Stanley]] kaj [[David Livingstone]] atingis [[Buĵumburo]]n kaj esploris la ĉirkaŭaĵon de la rivero [[Ruzizi]]. Post la [[Berlina konferenco (1884)|Berlina konferenco]] de [[1884]]-[[1885]] la [[germana]] [[Germana Orient-Afriko|influzono en Afriko]] estis disvastigita ĝis la nunaj Ruando kaj Burundo. En [[1894]] la germana [[grafo]] [[Gustav Adolf von Götzen]] trovis la lagon [[Kivu]]. Post kvar jaroj la teritorion de la nuna Burundo vizitis unuaj misiistoj.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-HISTORY.html Burundi — History] {{en}}</ref> En la [[1890-aj jaroj]] Burundo iĝis la germana kolonio. Post la [[Unua mondmilito]] ĝi estis transdonita al [[Belgio]]. Tiu regiono estis konsiderata de koloniistoj kiel unueca teritorio Ruando-Urundo. Ekde [[1925]] ĝi estis la parto de [[Kongo Belga]], sed malsame ol Kongo regata rekte de Belgio, ĝi estis regata de tucia aristokratio.<ref>[http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ad25 History of Burundi] {{en}}</ref> Dum la [[1950-aj jaroj]] la belga registaro malgraŭ internacia premo ĉiam rezignis sendependigi siajn koloniojn. Tamen situacio tie daŭre malboniĝis kaj en [[1959]] komenciĝis la preparado al sendependiĝo de Kongo kaj Ruando-Urundo. En [[1961]] rezulte de balotado en Burundo kaj spite al deziro de la kolonia administracio venkis la [[Naciismo|naciista]] partio [[Unio por la nacia progreso]] ({{fr}} ''Union pour le Progrès national''; ''UPRONA''). Ĝi ricevis 80 % voĉdonojn kaj akiris 58 el 64 mandatoj en la parlamento. Kaj la germanaj kaj belgaj koloniaj registaroj subtenis la tucian superan klason kaj la tucian subpremon de la hutuoj, kiu eĉ estis komparita kun la rasapartismo de la Respubliko de Sudafriko kaj nomita nigra rasapartismo. La tucia princo [[Louis Rwagasore]] estis nomumita ĉefministro, sed samjare la {{daton|13|oktobro}} li estis murdita de agentoj de la opozicia [[Kristana Demokrata Partio (Burundo)|Kristana Demokrata Partio]]. Tio finis unuecon de tutsioj kaj hutuoj, por kiu la princo luktis dum multaj jaroj.<ref>[http://www.iss.co.za/af/profiles/burundi/politics.html Burundi. Political System and history] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110807005820/http://www.iss.co.za/af/profiles/burundi/politics.html |date=2011-08-07 }} {{en}}</ref> === Sendependeco === La {{daton|1|julio}} [[1962]] estis proklamita la sendependiĝo de la Reĝlando Burundo, kiu eliĝis el Ruando-Urundo. De tiam la potencon havis tutsioj, malgraŭ sia [[Etna |malmulteco]]. Reĝo [[Mvambutsa IV]], subtenata de la reganta partio UPRONA, starigis en la lando aŭtoritarisman reĝimon kaj hutuoj ade estis subpremataj.<ref>[http://www.geo-world.ru/africa/burundi/history/page1.html Новейшая история Бурунди] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101204051733/http://geo-world.ru/africa/burundi/history/page1.html |date=2010-12-04 }} {{ru}}</ref> En oktobro [[1965]] hutuoj provis fari ŝtatrenverson, sed malsukcesis. Rezulte de tio okazis novaj arestoj kaj ekzekutoj de reprezentantoj de tiu etno. Samtempe kreskis kontraŭdiroj inter tuciaj gvidantoj. La {{daton|8|julio}} [[1966]] la [[kronprinco]] [[Ntare V|Charles Ndizeye]], subtenata de la armeo sub gvidado de la kolonelo [[Michel Micombero]], detronigis sian patron kaj anstataŭis lin kiel la reĝo Ntare V. Sed jam novembre ankaŭ li estis detronigita de Michel Micombero, kiu deklaris Burundon respubliko kaj iĝis ties unua [[Prezidanto de Burundo|prezidanto]]. En [[1972]] monarĥistoj provis fari ŝtatrenverson, kiu malsukcesis, sed estigis amasajn murdojn, inkluzive la murdon de la eksa reĝo Ntare V. Poste estis aliaj provoj de ŝtatrenversoj, en la lando establiĝis la [[militreĝimo]]. En [[1987]] prenis potencon la [[majoro]] [[Pierre Buyoya]] (tutsio). Dum lia regado ekis gravaj etnaj kunpuŝiĝoj inter tutsioj kaj hutuoj. Rezulte de la unua [[demokratio|demokratia]] [[Prezidanta balotado en Burundo 1993|prezidanta balotado]] la {{daton|1|junio}} [[1993]] estriĝis hutuo [[Melchior Ndadaye]], la gvidanto de la precipe hutua [[Fronto por la Demokratio en Burundo]] ({{fr}} ''Front pour la démocratie du Burundi''; FRODEBU). Sed samjare sekvis la nova milita ŝtatrenverso fare de tutsioj kaj la {{daton|21|oktobro}} li estis mortigita de ili. Leviĝinta ondo de interetnaj bataloj pormomente estingiĝis kaj en [[1994]] la parlamento elektis la novan prezidanton, hutuon [[Cyprien Ntaryamira]]. En aprilo [[1994]] li partoprenis intertraktadon en [[Daresalamo]] ([[Tanzanio]]), kiu celis interpacigi tutsiojn kaj hutuojn en Burundo kaj [[Ruando]]. La {{daton|6|aprilo}} la aviadilo, en kiu revenis hejmen du prezidantoj — burunda Cyprien Ntaryamira kaj ruanda [[Juvénal Habyarimana]] — akcidentis ĉe alflugo al la flughaveno de [[Kigalo]] (Ruando) kaj ĉiuj pasaĝeroj pereis. Hutuoj akuzis tutsiojn pri paffaligo de la aviadilo. Rezulte de tio eksplodis la [[Burunda enlanda milito|interetna milito]], kiu interalie kaŭzis la [[Ruanda genocido|genocidon de tutsioj]]. En [[1995]] okazis [[Parlamenta balotado en Burundo 1995|balotado]], rezulte de kiu venkis la eksribelula partio [[Nacia konsilio por Demokrata Defendo — Fronto por Demokrata Defendo|CNDD-FDD]] ({{fr}} ''Conseil national pour la défense de la démocratie-Forces de défense de la démocratie''). Daŭris la premo al amaskomunikiloj kaj opozicio.<ref>[https://www.monato.be/2007/009143.php Jérémie SABIYUMVA. Kie sukero iĝas oro] {{eo}}</ref> La {{daton|26|marto}} en Buĵumburo ekflamas sangaj bataloj inter la hutuoj kaj tutsioj. En julio [[1996]] estis farita nova ŝtatrenverso kaj potencon denove prenis majoro Pierre Buyoya. La [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] kondamnis ĉi tiun reĝimon, rilate al Burundo estis starigitaj la ekonomiaj sankcioj.<ref>[http://www.worldstory.ru/burundi/01.html Новейшая история Бурунди] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120114084942/http://www.worldstory.ru/burundi/01.html |date=2012-01-14 }} {{ru}}</ref> En aŭgusto 2002 estis subskribita pactraktato, en kiu la prezidanto Pierre Buyoya konsentis post 18 monatoj transdoni povon al [[Domitien Ndayizeye]]. En aprilo [[2003]] okazis la [[Prezidanta balotado en Burundo 2003|prezidanta balotado]], rezulte de kiu estriĝis hutuo [[Domitien Ndayizeye]], kun tucia vicprezidanto. Tamen komence de julio 2003, anoj de la Fronto por Nacia Libero atakis la tiaman ĉefurbon Buĵumburo, 300 homoj pereis. Malgraŭ tio la enlanda milito iom post iom estingiĝis, multaj ribeluloj estis inkluzivigitaj en la registaron kaj armeon.<ref>[https://www.monato.be/2004/008387.html Jérémie SABIYUMVA. Survoje al paco] {{eo}}</ref> La {{daton|13|aŭgusto}} [[2004]] ribeluloj el FNL [[Masakro en Gatumba|atakis la rifuĝejon]] en [[Gatumba]], en la [[Provinco Bujumbura Rural|kampara provinco Buĵumburo]], je 4&nbsp;km de la landlimo kun Demokratia Respubliko Kongo (DRK). Tie loĝis 870 gekonganoj-tucioj, kiuj en junio fuĝis el sia lando por eviti la tiean militon. Atakintoj bruligis domojn kaj mortigis ties loĝantojn. Entute estis murditaj 158 kaj vunditaj 105 rifuĝintoj. Poste reprezentantoj de la FNL diris, ke ili celis nur militan bazon kaj estis devigitaj reagi post kiam oni pafis el la rifuĝejo. La ĉefa ribelgrupo en Kongo, [[RCD Goma]], akuzis pri tio la militistaron de DRK. Laŭdire la atakantoj uzis la lingvon, kiun oni parolas en DRK. Tamen la konga prezidanto [[Joseph Kabila]] refutis la akuzojn kaj postulis internacian enketon. La ceremonion de entombigo partoprenis la prezidanto kaj vic-prezidanto de Burundo, la vic-prezidanto de DRK, reprezentantoj de Ruando kaj tiuj de Unuiĝintaj Nacioj.<ref>[https://www.monato.be/2004/008413.html Jérémie SABIYUMVA. Masakro ĉe rifuĝejo] {{eo}}</ref> Ĉi tiu historio eniris la [[Reta vortaro|Retan vortaron]] kiel ekspliko al la vorto ''masakri'': «Masakritaj estas 158 homoj ĉe rifuĝejo apud la landlimo inter Burundo kaj Demokratia Respubliko Kongo (DRK)».<ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/art/masakr.html Reta vortaro: ''masakri''] {{eo}}</ref> En [[aprilo 2008]] denove eksplodis batalado inter la armeo kaj FNL. Armeaj gvidantoj diris, ke tio komenciĝis post grava atako fare de la ribeluloj en la urbo [[Bubanza]], 50&nbsp;km nordokcidente de Buĵumburo. Siaflanke proparolanto de FNL kulpigis pri la perforto la armeon, kiu igis la ribelulojn sin defendi.<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/afriko/politiko/456 Forta pafado kaj batalo en Buĝumburo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111121228/http://www.eventeo.net/web/index.php/afriko/politiko/456 |date=2012-01-11 }} {{eo}}</ref> == Politiko == {{Ĉefartikolo|Politiko de Burundo}} La politika sistemo de Burundo estas [[prezidenta sistemo|prezidenta]] [[reprezenta demokratio|reprezenta demokrata]] [[respubliko]] bazita sur plurpartieco. La [[Prezidanto de Burundo]] estas [[ŝtatestro]] kaj [[registarestro]]. Ekzistas proksimume 21 [[politikaj partioj de Burundo|registritaj partioj en Burundo]]. La [[13-an de marto]] de 1992, la puĉa gvidanto [[Pierre Buyoya]] establis konstitucion,<ref>[http://www.ictj.org/en/where/region1/512.html Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090617232030/http://www.ictj.org/en/where/region1/512.html |date=2009-06-17 }}. Internacia Centro por Transira Justeco. {{en}}</ref> kiu lanĉis plurpartian politikan procezon. Ses jarojn poste, en 1998, la konstitucio estis ŝanĝita, plilarĝigante la [[Nacia Asembleo de Burundo|Nacian Asembleon]] kaj kreante kondiĉojn por du vic-prezidantoj. Pro la [[Konsentoj de Arusha]], Burundo establis la transiran registaron en 2000. La leĝdona branĉo de Burundo estas [[duĉambra parlamento]], konsistanta el la Transira Nacia Asembleo kaj la [[Senato de Burundo|Transira Senato]]. Ekde 2004, la Transira Nacia Asembleo konsistas el 170 membroj, kun la Fronto por Demokratio en Burundo akirinta 38% seĝoj. Laŭ konstituciaj mandatoj de Burundo reprezentado en la Transira Nacia Asembleo estas fiksita kun 60% por hutuoj, 40% por tutsioj, kaj tri membroj por la tvaoj. 30% devas esti inoj. Membroj de la Nacia Asembleo estas elektataj de la tutpopola voĉdono kaj deĵoras dum kvin jaroj.<ref>*Puddington, ''Libereco de la Mondo'', p. 145.</ref> La Transira Senato havas 51 membrojn kaj tri seĝoj estas rezervitaj por eksaj prezidantoj. 30% de la membroj devas esti inoj. Membroj de la Senato estas elektataj de balotadaj asembleoj, kiuj konsistas el reprezentantoj de ĉiu provinco kaj komunumo. Por ĉiu el 17 burundaj provincoj, unu hutua kaj unu tucia senatano estas elektata. <!-- Kune, la leĝdona branĉo de Burundo elektas la prezidanton por kvinjara periodo.<ref name="a146">*Puddington, ., ''Libereco de la Monda'', p. 146.</ref> La prezidanto nomumas la Konsilion de ministroj.<ref name="unburundi" /> La prezidanto ankaŭ rajtas elekti 14 membrojn de la Transira Senato por servi en la Konsilio de ministroj.<ref name="state" /> Membroj de la Konsilio devas esti aprobitaj de du trionoj de la parlamento. La prezidanto ankaŭ elektas du vic-prezidantojn.<ref name="a146" /> Ekde 2008 la prezidanto estas [[Pierre Nkurunziza|Pierre *Nkurunziza]], reelektita en 2015 por la tria periodo dum la kontraŭdira balotado, kaŭzinta grandajn protestojn ene de la lando, amasan perforton kaj fuĝon de la loĝantaro al apudaj landoj pro timo de la nova enlanda milito. La Unua vicprezidanto en 2008 estis d-ro. *Yves *Sahinguvu kaj la Dua vicprezidanto — Gabriel *Ntisezerana.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/burundi.html Burundo - Mondaj Gvidantoj]. [[CIA]]. Kontrolita la 28-an de junio 2008.</ref> La ''Supera Tribunalo'' estas la plej alta tribunalo de Burundo. Estas tri Tribunaloj de Pledoj rekte sub la Supera Tribunalo. Tribunaloj de la Unua Okazo funkcias en ĉiuj provincoj. --> === Interna politiko === En [[2005]] estis aprobita nova [[konstitucio]], kiun subtenis 92 % de la voĉdonintoj.<ref>Sabiyumva J. Ĉu prezidos prezidinto? // [[Monato (gazeto)|Monato]]. 2009. N 3. p. 8.[https://www.esperanto.be/fel/publika/009709p.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090130044719/http://www.esperanto.be/fel/publika/009709p.php|date=2009-01-30}} {{eo}}</ref> En [[2007]] la internacia premio por la rajtdefenduloj [[Martin Ennals Award]] estis atribuita por tri homoj, inkluzive la burundan policiston ''Pierre Claver Mbonimpa'', kiu estis maljuste kondamnita en [[1994]] kaj pasigis du jarojn en prizono. Post sia liberigo li establis la ''Asocion por defendo de la homaj rajtoj kaj tiuj de malliberuloj en Burundo'' kaj disvolvigis la aktivan kampanjon kontraŭ turmentado.<ref>[http://www.martinennalsaward.org/en/press/2007-09-01.html Human Rights Defenders from Burundi and Sri Lanka honored with 2007 Martin Ennals Award] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724093840/http://www.martinennalsaward.org/en/press/2007-09-01.html |date=2008-07-24 }} {{en}}</ref> En la komuna deklaracio, publikigita la {{daton|4|decembro}} [[2008]], la [[Nacia Fronto por la Liberigo de la Hutu-popolo]] (NFL) kaj la registaro de Burundo konsentis respekti pac-interkonsenton subskribitan en 2006. La prezidanto [[Pierre Nkurunziza]] promesis doni al membroj de NFL 33 politikajn postenojn kaj liberigi ĉiujn kaptitajn ribelulojn. La ribelestro [[Agathon Rwasa]] siaflanke konsentis ŝanĝi la nomon de NFL, por transformi ĝin en politikan partion (laŭ la burunda konstitucio la titolo de la politika partio ne havu etnajn indikojn).<ref>Sabiyumva J. Paco — post 13 jaroj // [[Monato (gazeto)|Monato]]. 2009. № 2. p. 13.[https://www.esperanto.be/fel/publika/009710p.php]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} {{eo}}</ref> La {{daton|9|januaro}} [[2009]] tiu ĉi promeso estis plenumita kaj PALIPEHUTU-FNL ŝanĝis sian nomon al pli neŭtrala la ''Nacia-Liberegintaj Fortoj — FNL'' ({{fr}} ''Forces nationales de libération'').<ref name="Структура по Бурунди. 4 февраля 2009 года">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/228/30/PDF/N0922830.pdf?OpenElement Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 4 февраля 2009 года. Обзор прогресса, достигнутого в осуществлении Стратегических рамок миростроительства в Бурунди. Второй промежуточный доклад] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110309061115/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/228/30/PDF/N0922830.pdf?OpenElement |date=2011-03-09 }} {{ru}}</ref> Grava problemo restas grandega kvanto da pafiloj, posedataj de civiluloj. Laŭ takso de la UN en 2006 ĉirkaŭ 100 miloj da familioj havis pafilojn.<ref name="27 октября 2006 г.">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N06/582/53/PDF/N0658253.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Доклад Генерального секретаря по вопросу о детях и вооруженных конфликтах в Бурунди. 27 октября 2006 г.] {{ru}}</ref> La {{daton|28|aŭgusto}} la parlamento aprobis la ''Leĝon pri pafiloj'', laŭ kiu la civiluloj devis fordoni siajn kontraŭleĝe posedatajn armilojn dum du monatoj.<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря"/> La {{daton|22|aprilo}} 2009 estis publikigita la nova Krima Kodo, en kiu estis abrogaciita la [[mortopuno]], la minimuma aĝo de la krima respondeco estis ŝanĝita de 13 al 15 jaroj, ktp. Tamen [[Samseksemo|samseksemaj]] rilatoj daŭre estas taksataj kiel krimo kaj estas punotaj.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> La {{daton|8|junio}} estis registrita 43-a politika partio.<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/615/69/PDF/N0961569.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Шестой доклад Генерального секретаря об Объединенном представительстве Организации Объединенных Наций в Бурунди. 30 ноября 2009] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110827095632/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/615/69/PDF/N0961569.pdf?OpenElement |date=2011-08-27 }} {{ru}}</ref> En 2009 finiĝis la grava etapo de paciĝo — ĉiuj ribelaj movadoj senarmiĝis kaj transformiĝis al politikaj partioj. En [[2010]] okazis prezidanta balotado. Komence de 2009 sian partoprenon anoncis la ĉefa opozicia partio de la lando — la [[Fronto por la Demokratio en Burundo]]. Ĝi kandidatigis la eks-prezidanton [[Domitien Ndayizeye]].<ref>Sabiyumva J. Ĉu prezidos prezidinto? // [[Monato (gazeto)|Monato]]. 2009. N 3. p. 8. [https://www.esperanto.be/fel/publika/009709p.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090130044719/http://www.esperanto.be/fel/publika/009709p.php|date=2009-01-30}} {{eo}}</ref> ==== Korupto ==== Grava problemo daŭre estas la vaste disvastiĝinta [[korupto]]. Ekzemple en [[aŭgusto 2007]] estis arestita la prezidanto de la Centra banko de la lando ''Isaac Bizimana'', kiun oni suspektis pri ŝtelado de 23 miliardoj da [[burunda franko|burundaj frankoj]] (ĉ. 21,22 usonaj dolaroj) dum operacioj pri aĉetado de nafto.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6931700.stm Burundi's chief banker arrested] {{en}}</ref> En la raporto de la UN estas rimarkite, ke juĝaj aferoj pri korupto estas pritraktitaj en la burundaj juĝejoj malrapidege, inkluzive aferojn pri neleĝa vendo de la prezidanta aviadilo "[[Dassault Falcon 50]]".<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/437/47/PDF/N0943747.pdf?OpenElement Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года. Обзор хода осуществления Стратегических рамок миростроительства в Бурунди. Третий промежуточный доклад] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110827095613/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/437/47/PDF/N0943747.pdf?OpenElement |date=2011-08-27 }} {{ru}}</ref> La {{daton|8|aprilo}} [[2009]] estis murdita [[Ernest Manirumva]], la vic-prezidanto de la ''Organizaĵo pri lukto kontraŭ korupto kaj ekonomia ŝtelado''.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> === Armitaj fortoj === Elspezoj por la armitaj fortoj konsistigis 5,9 % de la nacia [[Malneta enlanda produkto|MEP]] (en [[2006]])<ref name="Burundi on CIA Factbook">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html Burundi on CIA Factbook] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200424083404/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html |date=2020-04-24 }} {{en}}</ref>. Entuta kvanto de militistoj estis en la [[marto 2006]] 50,5 mil homoj, el kiuj 89,1 % servis en la armeo, 10,9 % en la ĝendarmaro.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> Laŭ atesto de la [[UN]], datita de [[julio 2008]], la burunda loĝantaro daŭre rilatas al la Fortoj de sekureco kun malfido, ĉar 3 % de ĉiuj rompoj de la homaj rajtoj estis faritaj de militistoj. Speciale suferas pro tio virinoj.<ref name="Комиссия по миростроительству. Вторая сессия"/> Gravajn problemojn ankaŭ alfrontas la procezo de malmobilizado, antaŭvidita de la interkonsentoj inter la registaro kaj ribeluloj. Speciale komplika estas la integrado de la eksaj ribeluloj en la armeon kaj ĝendarmaron.<ref name="Комиссия по миростроительству. Вторая сессия">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N08/416/79/PDF/N0841679.pdf?OpenElement Комиссия по миростроительству. Вторая сессия. Структура по Бурунди. 23 июня 2008 года. Обзор хода реализации Стратегических рамок миростроительства в Бурунди] {{ru}}</ref> Laŭ la interkonsento inter la registaro kaj ribeluloj, la nombro de la armitaj fortoj devas reduktiĝi ĝis [[decembro 2008]] kaj konsistigi 25 000 por la armeo, 15 000 por la ĝendarmaro.<ref name="Структура по Бурунди. 4 февраля 2009 года"/> === Ekstera politiko === La {{daton|21|septembro}} [[1971]] Burundo aniĝis en la [[Unuiĝintaj Nacioj]];<ref>[http://www.un.org/ru/members/index.shtml Государства — члены ООН] {{ru}}</ref> ĝi estas la ano de la Ekonomia komisio por Afriko kaj preskaŭ ĉiuj neregionaj speciaj agentejoj. Ankaŭ ĝi anas en la [[Afrika banko por evoluo]], la [[Afrika Unio]], la [[Grupo 77]] kaj aliaj. Burundo apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto| url = http://www.acp.int/content/secretariat-acp| titolo = Secretariat ACP| lingvo = en| arkivurl = https://web.archive.org/web/20150430094853/http://www.acp.int/content/secretariat-acp| arkivdato = 2015-04-30| alirdato = 2015-05-13}}</ref> Kadre de tiu ĝi partoprenas ekde [[2007]] la [[Misio de la Afrika Unio en Somalio|Mision de la Afrika Unio en Somalio]] ({{en}} ''AMISOM''). Entute ĝis aŭgusto [[2009]] tie estis deplojitaj 2 550 burundaj militistoj, el kiuj 29 pereis.<ref>[http://www.hiiraan.com/news2_rss/2009/Aug/burundi_sends_troop_reinforcements_to_somalia.aspx Burundi sends troop reinforcements to Somalia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110910162201/http://www.hiiraan.com/news2_rss/2009/Aug/burundi_sends_troop_reinforcements_to_somalia.aspx |date=2011-09-10 }} {{en}}</ref> En [[februaro 2009]] tie pereis 11 burundaj pacigistoj.<ref name="Hejmen en ĉerko"/> En [[septembro 2009]], post plia atako de la somaliaj ribeluloj, gvidataj de generalo [[Nathan Mugisha]], estis mortigitaj 12 burundanoj, kio kaŭzis kvintagan funebron en la lando. Tamen la registaro deklaris, ke Burundo plu partoprenos la pacigan operacon por helpi Somalion. Opozicio akre kritikas tiun pozicion.<ref name="Hejmen en ĉerko">[https://www.esperanto.be/fel/publika/009920p.php Jérémie SABIYUMVA. Hejmen en ĉerko]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref> Ekde la {{dato|1|julio}} [[2007]] la lando eniris la [[Orient-Afrika Komunumo|Orient-Afrikan Komunumon]] (samtempe kun [[Ruando]]), en kiu jam membras [[Kenjo]], [[Tanzanio]] kaj [[Ugando]]. Pro tio Burundo ekinstruis en la elementaj lernejoj la [[angla]]n kaj la [[svahila]]n lingvojn, kiel plej uzatajn en la komunumo. Estis anoncite pri baldaŭa ŝanĝo de la stratkodoj por konformiĝi al la komunumo. Devos esti starigita komuna merkato por varoj de la membroŝtatoj. Planata estas nova ŝoseo, kiu kunligos la kvin landojn. Eble estiĝos komuna valuto kaj eĉ federacio de orientaj afrikaj ŝtatoj.<ref>[https://www.esperanto.be/fel/publika/009832p.php Jérémie SABIYUMVA. Konceptoj komunaj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref> En Buĵumburo troviĝas la [[Komerca kaj Ekspluata Banko]] de la Orient-Afrika Komunumo.<ref>[http://esperanto.cri.cn/1/2005/08/09/1@27979.htm Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902003427/http://esperanto.cri.cn/1/2005/08/09/1@27979.htm |date=2011-09-02 }} {{eo}}</ref> La {{daton|7|julio}} 2009 la lando eniris la Doganunuiĝon de la Orient-Afrika Komunumo.<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря"/> En [[oktobro 2009]] Burundo kaj Ruando komencis la intertraktadon pri la limlinio inter du landoj. Ĝi estis difinita de kolonia belga administracio kaj ofte pasis laŭ riveroj, kiuj dum kelkdekoj ŝanĝis siajn fluojn, aŭ sekiĝis.<ref>[http://www.rosbalt.ru/2009/10/08/678767.html Руанда и Бурунди решили ограничиться]{{404|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}}</ref> == Loĝantaro == === Demografio === Post sendependiĝo Burundo spertis grandegan demografian eksplodon. Ekde 1959 ĝis 2004 la loĝantaro kreskis de 2,8 milionoj ĝis 6,9 milionoj. Rezulte de tio por unu familio estas nur po 0,8 hektaro da grundo.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> La loĝantaro de Burundo egalas en [[2009]] ĉirkaŭ 8,988,091 homoj (la 81-a loko en la mondo)<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html CIA - The World Factbook - Burundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200424083404/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html |date=2020-04-24 }} {{en}}</ref> Laŭ demografoj, se oni ne limigos la nombron de infanoj, la loĝantaro ĝis [[2015]] duobliĝos.<ref>[https://www.esperanto.be/fel/publika/009956p.php Jérémie SABIYUMVA. Familioj je la limo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110823132254/http://www.esperanto.be/fel/publika/009956p.php |date=2011-08-23 }} {{eo}}</ref> 80,9 % konsistigas [[hutuoj]], 15,6 % — [[tutsioj]], 1,6 % — [[Lingala lingvo|lingaloj]], 1,0 % — [[tvaoj]]. Loĝdenseco estas 323,4 homoj/km². En urboj loĝas 10 % de la loĝantaro ([[2005]]). Tutsioj, hutuoj kaj tvaoj loĝas sur la sama teritorio kaj parolas la saman lingvon; konsekvence ili apartenas al la sama [[etno]]. Fakte temas pri [[kasto|kastoj]]. Inter seksoj iom dominas inoj (51,18 %), viroj konsistigas nur 48,82 % (2005). 45,1 % loĝantaro aĝas malpli ol 15 jarojn, 29,0 % — inter 15 kaj 29 jaroj, 13,7 % — inter 30 kaj 44 jaroj, 8,2 % — inter 45 kaj 59 jaroj, 3,2 % — inter 60 kaj 74 jaroj, 0,7 % — inter 75 kaj 84 jaroj, 0,1 % — pli ol 85 jaroj (2005). La averaĝa [[vivdaŭro]] en 2005 estis: 47 jaroj por viroj kaj 49,8 jaroj por virinoj.<ref name="Britannica World Data. Burundi">[http://www.britannica.com/new-multimedia/pdf/wordat035.pdf Britannica World Data. Burundi] {{en}}</ref> En [[2008]] [[naskindico]] estis 46 por 1000 loĝantoj, [[mortindico]] — 16 por 1000 loĝantoj. [[Natura kresko]] estis 30 por 1000 homoj.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> [[Beba mortindico]] estis 60,77 por 1000 novnaskitoj.<ref name="Burundi on CIA Factbook"/> Ekonomie aktiva loĝantaro konsistigis en [[2003]] 3 464 000 homojn (49,2 %).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> En [[2000]] elmigris 12,9 el 1000 loĝantoj (tio estas 80 000 elmigrintoj).<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-MIGRATION.html Nationsencyclopedia.com Migration in Burundi] {{en}}</ref> === Rifuĝintoj === Rezulte de senĉesaj kaj longdaŭraj interpuŝiĝoj dum [[1970-aj]] — [[2000-aj]] jaroj pli ol 770 miloj da burundanoj forlasis siajn hejmojn kaj fuĝis al [[Tanzanio]]. En julio 2004 ĉirkaŭ 320 miloj da ili daŭre loĝis en tendaroj. En Burundo mem tiutempe ankaŭ estis ĉirkaŭ 281 miloj da translokitaj personoj, kiuj loĝis en 230 lokoj.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/269/27/IMG/N0426927.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004] {{ru}}</ref> Ekde [[2002]], kiam la situacio iom stabiliĝis, ĝis 2009 revenis en la landon 500 miloj da rifuĝintoj. En [[novembro 2009]] ĉirkaŭ 35 000 burundanoj restis en la rifuĝejo Mtabila (Tanzanio), kiu oficiale estis fermita samjare la {{daton|30|septembro}}.<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря"/> Tamen domoj, terenoj kaj aliaj posedaĵoj de multaj revenintoj estis jam okupitaj aŭ detruitaj. Tio kaŭzas gravajn sociajn problemojn kaj interpuŝiĝojn. Pli ol 80 % juĝaj aferoj estas ligitaj al disputoj pri terenoj.<ref name="Комиссия по миростроительству. Вторая сессия"/> La kvanto de rifuĝintoj en [[julio 2007]] estis oficiale taksata je 260 mil.<ref>[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/394/67/PDF/N0739467.pdf?OpenElement Идентичные письма Председателя структуры по Бурунди Комиссии по миростроительству от 21 июня 2007 года на имя Председателя Совета Безопасности, Председателя Генеральной Ассамблеи и Председателя Экономического и Социального Совета] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110819082257/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/394/67/PDF/N0739467.pdf?OpenElement |date=2011-08-19 }} {{ru}}</ref> === Religio === 67 % de la loĝantaro estas [[Kristanismo|kristanoj]] ([[2004]]), el kiuj 62 % estas [[Romkatolika Eklezio|katolikoj]], 5 % — [[Protestantismo|protestantoj]]. 10 % burundanoj estas [[Islamo|islamanoj]], 23 % sekvas tradiciajn kredojn.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> La lastaj baziĝas sur la kredo je la sorto, kiun enkorpigas [[Imana]] kiel la fonto de la tuta [[vivo]] kaj [[Bono kaj malbono|bono]]. Ĉi tio estas la varianto de [[animismo]], ĉar ties adeptoj kredas, ke fizikaj objektoj havas [[animo]]jn kaj ekzistas grava estimo al mortintaj praŭloj. Hutuoj opinias, ke tiuj alvenas kun malbonaj intencoj, tutsioj konsideras influon de la mortintoj malpli forta. [[Bestoj]], laŭ tradiciaj kredoj, ankaŭ havas animajn fortojn.<ref name="Everyculture.com Culture of Burundi">[http://www.everyculture.com/Bo-Co/Burundi.html Everyculture.com Culture of Burundi] {{en}}</ref> Ĉiuj romkatolikaj [[episkopo]]j apartenas al la hutua etno.<ref name="Armita konflikto en Burundio"/> La registaro de [[Jean-Baptiste Bagaza]] (1976 − 1987) deklaris Romkatolikan Eklezion porhutua kaj limigis ĝiajn [[liturgio]]jn, malpermesis religiajn kunvenojn, kiuj ne ricevis antaŭe specialan permeson. Ankaŭ ĝi ŝtatigis katolikajn lernejojn, malpermesis katolikan junularan movadon kaj fermis katolikajn radion kaj gazeton. En [[1986]] estis malpermesitaj la «[[Atestantoj de Jehovo]]» kaj la «[[Adventismo de la Sepa Tago]]». En [[1987]] la nova prezidanto [[Pierre Buyoya]] ĉesigis persekutadon de la Romkatolika Eklezio. Nun la plejparto de la oficialaj festoj estas katolikaj. En [[2002]] la «Atestantoj de Jehovo» kaj la «Adventismo de la Sepa Tago» denove estis leĝigitaj, [[religia libereco]] estis fiksita en la konstitucio kaj gvidantoj de la plejmulto da religiaj komunumoj ricevis [[Diplomatio|diplomatian]] statuson.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-RELIGIONS.html Nationsencyclopedia.com Religions in Burundi] {{en}}</ref> La {{daton|29|decembro}} [[2003]] en Burundo estis murdita la 58-jara apostola [[nuncio]] [[Michael Courtney]]. Pri tio oni akuzis la grupon [[FNL]].<ref name="Armita konflikto en Burundio">[http://www.esperantio.net/index.php?id=539 Armita konflikto en Burundio] {{eo}}</ref> La aŭto, en kiu troviĝis la nuncio kaj tri aliaj pasaĝeroj, estis pripafita en la urbo [[Minago]], je 50&nbsp;km sude de [[Buĵumburo]]. Nur la pastro ricevis vundojn kaj poste forpasis.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3355289.stm Papal envoy shot dead in Burundi] {{en}}</ref> * Vidu ankaŭ artikolon [[Malnova religio de Burundo]] === Lingvoj === La oficialaj lingvoj de la lando estas [[Burunda lingvo|burunda]] kaj [[franca]]. En Buĵumburo kiel porkomerca lingvo estas disvastigita la [[Svahila lingvo|svahila]], kiun parolas ĉirkaŭ 6400 homoj.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BI Ethnologue.com Languages of Burundi] {{en}}</ref> Rimarkinde ke la burundan parolas same la tutsioj kaj hutuoj.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi Britannica Languages of Burundi] {{en}}</ref> En la raporto de la UN estas rimarkigita, ke «juraj aktoj precipe estas publikigataj nur en la franca lingvo, do plejparto de la loĝantaro ne havas eblon ĝustatempe ricevi la juran helpon».<ref name="Комиссия по миростроительству. Вторая сессия"/> ==== Esperanto en Burundo ==== {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado en Burundo}} === Historio de la Esperanto-movado === En 1999 Japhet Bayori Ntunzwenimana, reveninta el rifuĝejo en [[Tanzanio]] al [[Rumonge]], ricevis de [[Belgio|belgo]] Emile Van Damme lernolibron "Metodo dekunu"<ref name="Raporto pri la unua Esperanto−kongreso en Burundo">[http://newsgroups.derkeiler.com/pdf/Archive/Soc/soc.culture.esperanto/2006-08/msg00492.pdf Raporto pri la unua Esperanto−kongreso en Burundo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref>. Poste li mem interesigis kelkajn kiel Diallo Kashindi kaj Léopold Mugabaranoga, kiuj energie eklernis la Internacian Lingvon. Tiuj du varbis aliajn kaj establis diversajn klubojn ĉe lernejoj en Rumonge. Rezulte de kunlaborado de novaj organizaĵoj estiĝis "Club Burundais d’Espéranto" (CBE), inter anoj de kiu estis [[Jérémie Sabiyumva]], nuna prezidanto de [[Asocio Nacia por Esperanto en Burundo]] (ANEB), kiu en [[2008]] aliĝis al [[UEA]]. Dum la tuta [[aŭgusto 2005|aŭgusto]] kaj unuaj dek tagoj de [[septembro 2005|septembro]] de [[2005]] la [[Cseh-metodo|Cseh-metoda]] instruistino [[Tereza Kapista]] gvidis kursojn pri Esperanto, po du semajnoj en Buĵumburo kaj Rumonge. Tio okazis kadre de la iniciato ''Lingvo de paco''<ref>[https://uea.org/vikio/Tekstoj_Pri_Ururimi_Rw'amahoro Ururimi rw'Amahoro. Pri triboj, paco kaj Esperanto] {{eo}}</ref> de UEA, danke al la financa subteno de la [[Fondaĵo Espero]] de UEA kaj [[Fondaĵo Hans]]. La kursojn partoprenis lernantoj de [[Demokratia Respubliko Kongo]], Burundo kaj [[Tanzanio]]. La kursfinintoj sumis entute 73 personojn en Buĵumburo kaj 70 personoj en Rumonge.<ref name="Seminario en centra Afriko">Tereza Kapista. Seminario en centra Afriko // Esperanto. N 1187 (12). Decembro 2005. p. 244-246. (la unua parto); sama. N 1188 (1). Januaro 2006. p. 4-5. (la dua parto). {{eo}}</ref> Dum la seminario estis fondita ANEB.<ref>Esperanto. N 1185 (10). Oktobro 2005. p. 211. {{eo}}</ref> En [[marto 2008]] Klarita Velikova el [[Britio]] gvidis sportan seminarion en Rumonge, dum belgino Grietje Symoens alportis lernomaterialojn kaj tekokomputilojn. En [[januaro 2009]] Cseh-instruisto [[Johan Derks]] kaj lia edzino Svetlana Milanoviĉ faris instruvojaĝon al Burundo. Ilin asistis Hasano Ntahonsigaye, [[Jérémie Sabiyumva]], Léopold Mugabaranoga kaj Pamphile Bahati.<ref name="Projekto en Burundo, Esperanto-centro en Rumonge">[http://www.ipernity.com/blog/78358/174096 Projekto en Burundo, Esperanto-centro en Rumonge] {{eo}}</ref> La {{daton|8|januaro}} 2008 en Buĵumburo estis inaŭgurita la sidejo de [[Afrika Esperanto-Instituto]], direktata de Marteno Mbazumutima. Ĝi estas destinita precipe por organizi kursojn kaj renkontiĝojn de esperantistoj.<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=473 Afrika Esperanto-Instituto en Burundio] {{eo}}</ref> La {{daton|9|januaro}} 2008 la burunda prezidento [[Pierre Nkurunziza]] akceptis [[Giorgio Silfer]], la Konsulon de la [[Esperanta Civito]], en oficiala aŭdienco ĉe sia rezidejo en [[Ngozi]]. La Konsulon akompanis Frederiko Nimubuna, la prezidanto de ''Societo Internacia de Paco Universala'' (SIPU) kaj Marteno Mbazumutima, la direktoro de Afrika Esperanto-Instituto. Ili traktis precipe la projekton pri konstruado de ''Civito de la Paco'' ({{fr}} ''Cité de la Paix ''). La prezidento promesis sian apogon por trovi la terenon.<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=474 La burundia Prezidento renkontis la Konsulon] {{eo}}</ref> La {{daton|28|septembro}} [[2009]] la burunda ministerio pri akvo, medio kaj teritorio asignis al SIPU terenon de 25 hektaroj en la [[provinco Makamba]], borde de la lago [[Tanganjiko]]. SIPU estis devigita fari tion dum 12 monatoj.<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=1005 Asigno de tereno al SIPU en Burundio] {{eo}}</ref> La {{daton|13|aprilo}} 2011 [[Mireille Grosjean]] el [[Svislando]], prezidanto de [[Internacia Ekzamena Komisiono]] atingis Buĵumburon. Ŝi faris tie kvin radioelsendojn kaj unu televidelsendon. Ŝi estis akceptita de ombudsman Sinjoro Rukara. Poste ŝi gvidis kvintagan kurson en Rumonge al 45 gestudentoj. Poste okazis [[Internaciaj Ekzamenoj]] de ILEI UEA. === Esperanto-edukado === Enkadre de la programo "Malnovaj Lernejoj Por Evoluo En Burundo" oni instruas Esperanton en pli ol dek lernejoj de la lando.<ref>[https://uea.org/vikio/Malnovaj_Lernejoj_Por_Evoluo_En_Burundo Malnovaj Lernejoj Por Evoluo En Burundo] {{eo}}</ref> En la lernojaro 2009-2010 funkciis esperanto-kursoj en 37 elementaj kaj mezaj lernejoj tra la lando. Lernejaj Esperanto-kluboj bone adaptiĝas al la loka eduka sistemo, ĉar el kvin tagoj de lernado, unu tago estas destinita por kulturaj aktivecoj kaj en tiu tago funkcias ankaŭ kluboj.<ref>[http://esperanto.cri.cn/641/2009/11/19/1s105601.htm Instruado de Esperanto progresas en Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902003534/http://esperanto.cri.cn/641/2009/11/19/1s105601.htm |date=2011-09-02 }} {{eo}}</ref> === Esperanto-aranĝoj === ==== Afrikaj kongresoj ==== La 6a [[Afrika_Komisiono_de_UEA#Afrikaj_Kongresoj_de_Esperanto|Afrika Kongreso de Esperanto]] devis okazi en [[Rumonge]] somere de 2016, sed pro subita malpliboniĝo de la politika situacio en Burundo, la [[Afrika Komisiono de UEA|Afrika Komisiono]] decidis fine de 2015 organizi la kongreson en Tanzanio, kaj en januaro 2016 decidis prokrasti ĝin al decembro 2016. La 7a Afrika Kongreso okazos decembre de 2019 en [[Buĵumburo]]. ==== Naciaj kongresoj ==== Naciaj esperanto-kongresoj en Burundo okazis en [[aŭgusto 2006]] en Rumonge (la unua)<ref name="Raporto pri la unua Esperanto−kongreso en Burundo" /> kaj samloke en [[julio 2009]] (la dua).<ref>[http://www.liberafolio.org/Members/jerrybs21/Kongreso Gilbert NIYUKURI. Dua nacia kongreso de Esperanto en Burundo: Kompareto kun la jam okazintaj aranĝoj] {{eo}}</ref> Ilin partoprenis dekoj da esperantistoj el diversaj provincoj de la lando. Funkciis klasĉambroj por komencantoj, progresantoj, kaj instrukapabluloj, estis aranĝitaj ekzamenoj. Eĉ okazis futbala matĉo inter esperantistoj kaj lokanoj.<ref name="Raporto pri la unua Esperanto−kongreso en Burundo" /> Dum la dua kongreso estis aprobita la decido organizi Esperanto-centron en Rumonge kaj eldoni trimonatan revuon «Esperanto en Burundo» (rete kaj papere).<ref>[http://www.ipernity.com/blog/78358/174099 Raporto pri la dua nacia kongreso de Esperanto en Burundo] {{eo}}</ref> La menciita centro devos kombini bibliotekon, publikan komputilejon kaj loĝoĉambron por turistoj (kiel la fonto de enspezoj). Ĝia konstruado kostos ĉirkaŭ 20 000 eŭrojn. Por tiu celo (kaj ne nur por ĉi tiu projekto) estis establita fondaĵo "Esperanto en Evoluo". Sendi mondonacojn por la Esperanto-centro en Rumonge oni povas jene: 1. al la konto de "St. Esperanto en evoluo" ĉe UEA, kodo eeer-u (kontonumero de UEA: 378964 ĉe ING-bank en Nederlando, la BIC estas PSTB NL21 aŭ uzu IBAN-numeron NL24PSTB0000378964); 2. al la konto de "St. Esperanto en evoluo" en IJsselmuiden, Nederlando ĉe RABObank, numero 1312.96.116 (la BIC estas RABO NL2U aŭ uzu IBAN-numeron NL72RABO0131296116).<ref name="Projekto en Burundo, Esperanto-centro en Rumonge" /> ==== Afrikaj Esperantologiaj Semajnoj ==== La ''Afrika Esperantologia Semajno'' okazis en Buĵumburo dufoje — en [[januaro 2007]]<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=1111 Lingva Seminario en Buĵumburo] {{eo}}</ref> kaj [[januaro 2008]].<ref name="Tre sukcesa la dua AfrES">[http://www.esperantio.net/index.php?id=472 Tre sukcesa la dua AfrES] {{eo}}</ref><ref>[http://www.ipernity.com/blog/32172/38483?lg=nl Mia vojaĝo al Bujumbura] {{eo}}</ref> Ilin aranĝis la [[Societo Internacia por la Paco Universala]], Afrika Esperanto-Instituto kaj [[Kultura Centro Esperantista]]. La duan seminarion gvidis la profesoro [[Giorgio Silfer]].<ref name="Tre sukcesa la dua AfrES" /> ==== Internacia Junulara Festivalo ==== En [[septembro 2009]] en Buĵumburo okazis la internacia Junulara Festivalo, kiun partoprenis pli ol 600 personoj el [[Ruando]], [[Tanzanio]], [[Kenjo]], [[Ugando]], Burundo kaj [[Koreio]]. Ĝi estis organizita de la [[Internacia Junulara Amikeco]] (la religia organizaĵo el Koreio) kunlabore kun la burunda ministerio pri junuloj, kulturoj kaj sportoj. Ĉiuj junuloj, aĝantaj inter 18 ĝis 35 jaroj, estis bonvenaj en la festivalo, sen konsideri iliajn religiojn. Dum la festivalo, junuloj, kiuj havis komputilon, senpage ricevis kurson de Esperanto kaj en iliaj komputiloj oni instalis la edukadan programon Lernu (kurso de Esperanto).<ref>[http://groups.yahoo.com/group/afriko/message/2886 La Internacia Junulara Festivalo en Burundo]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref><ref>[http://esp-evoluo.host22.com/1_16_Internacia-Junulara-Festivalo-en-Bu-309-umburo-Burundo.html Internacia Junulara Festivalo en Buĵumburo, Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402190709/http://esp-evoluo.host22.com/1_16_Internacia-Junulara-Festivalo-en-Bu-309-umburo-Burundo.html |date=2015-04-02 }} {{eo}}</ref> ==== Sporta projekto ==== En [[2006]] [[Monda Esperanta Ligo por Sporto]] (MELS) donacis al la burunda [[futbalo|futbala]] klubo "Esperanto", organizita ĉe ĝia loka filio (la prezidanto Venant Hakizimana), bonan pilkon kaj financan subtenon. Entute tiu filio de MELS havis en [[2007]] teamojn en tri sportoj: [[basketbalo]], futbalo kaj [[rugbeo]].<ref name="Sukceson kaj prosperon">[http://www.esperanto.org/mels/ESPERANTO_FK.rtf Sukceson kaj prosperon al FK "Esperanto" en Burundo cele al plia popularigo de Esperanto en Afriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716114651/http://www.esperanto.org/mels/ESPERANTO_FK.rtf |date=2010-07-16 }} {{eo}}</ref> Laŭ la iniciato de [[Klarita Velikova]], prezidanto de MELS, estis kreita «Esperanta eduka projekto por sporto kaj kulturo en Burundo, Afriko». Enkadre de tiu la organizaĵo planis kune kun la sia burundo filio kaj ANEB trejni lokanojn kaj popularigi futbalon kaj koreajn batalartojn, instrui sportistojn, organizi sportajn kaj esperantajn eventojn, eldoni kaj disvastigi materialojn pri sporto kaj Esperanto.<ref>[http://www.esperanto.org/mels/BURUNDAprojekto.rtf Esperanta eduka projekto por sporto kaj kulturo en Burundo, Afriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716114041/http://www.esperanto.org/mels/BURUNDAprojekto.rtf |date=2010-07-16 }} {{eo}}</ref> En [[aprilo 2008]] Klarita Velikova organizis en Rumonge la dusemajnan seminarion pri korea tradicia luktoarto [[tekvondo]] — unuafoje en Afriko.<ref>[http://www.esperanto.co.kr/bbs/zboard.php?id=korespond&page=50&sn1=&divpage=1&sn=off&ss=on&sc=on&select_arrange=headnum&desc=asc&no=2731&PHPSESSID=26ba7718d5ccebba15abe188dc59369b Unuan fojon kora tradicia Tekkjono en Afriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120305052531/http://www.esperanto.co.kr/bbs/zboard.php?id=korespond&page=50&sn1=&divpage=1&sn=off&ss=on&sc=on&select_arrange=headnum&desc=asc&no=2731&PHPSESSID=26ba7718d5ccebba15abe188dc59369b |date=2012-03-05 }} {{eo}}</ref> == Ekonomio == Ĉirkaŭ 50 % de la teritorio konsistigas plugtero, 36 % paŝtejoj, restaĵon okupas ĉefe arbaroj kaj grundoj sentaŭgaj por plugado. En agrikulturo laboras pli ol 90 % de la laborkapabla loĝantaro. Plejparto de rikolto restas en la lando. [[Eksporto]] je 54 % konsistas el [[kafo]], ankaŭ oni eksportas [[teo]]n, [[kotono]]n kaj [[felo]]jn. En la lago Tanganjiko okazas [[fiŝkaptado]]. [[Industrio]] estas subevoluinta. [[Nutraĵa industrio|Nutraĵaj]] kaj [[Teksindustrio|teksaj]] [[entrepreno]]j, kaj tiuj pri fabrikado de [[konstrumaterialo]]j kaj [[palmoleo]] plejparte apartenas al [[Eŭropo|eŭropanoj]]. [[Stano]], [[bastnezito]], volframo, koltano, oro kaj [[torfo]] estas elminigataj nur en malgranda kvanto.<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geografiya/BURUNDI.html Кругосвет Бурунди]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}}</ref> Same malgrande oni ekspluatas minaĵejojn de nikelo kaj [[uranio]]. Platino ĝis nun ne estas elminigata.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0107374.html Infoplease.com History, Geography, Government, and Culture of Burundi] {{en}}</ref> La burunda ekonomio estas unu el la plej malfortaj en la mondo kaj ĝia stato grave dependas de [[internacia helpo]], kiu tamen distribuiĝas ne ĉiam laŭregule. En januaro 2009 kelkaj landoj-kreditoroj malŝuldigis Burundon, entute je 833 milionoj da usonaj dolaroj.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> La usona helpo al Burundo kreskis de 9,6 milionoj da usonaj dolaroj en [[2007]] ĝis preskaŭ 36 milionoj da usonaj dolaroj en 2009.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> Estas realigataj programoj pri [[mikrokreditado]]. Grandskale disfloras [[korupto]]. Krome la komercon grave malhelpas la malbona reputacio de Burundo, kiu en [[2006]] estis agnoskita de spertuloj de [[Forbes]] kiel la 4-a el la plej danĝeraj landoj de la mondo.<ref>[http://www.forbes.com/2006/02/16/dangerous-travel-destinations-ĉ_sb_0216feat_ls.html Most Dangerous Destinations 2006]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> === Detruaj sekvoj de enlanda milito === Gravan damaĝon al la ekonomio de la lando alportis longaj militaj konfliktoj. Laŭ taksado de la internacia koalicio de neregistaraj organizaĵoj [[Oxfam]], inter [[1993]] kaj [[2005]] Burundo perdis 37 % de [[MEP]], tio estas 5,7 miliardojn da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/shared/bsp/hi/pdfs/11_10_07_africabillions.pdf Africa’s missing billions. International arms flows and the cost of conflict] {{en}}</ref> Laŭ taksoj de la [[Monda Banko]] ekde [[1999]] ĝis [[2004]] la burunda ekonomio reduktiĝis je 25 %.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> MEP inter [[1991]] kaj [[2001]] duoniĝis — de 1,2 miliardoj da usonaj dolaroj al 0,69. Ekstera ŝuldo en 2004 egalis al 204 % MEP aŭ 99 % de ĉiuj enspezoj.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> [[Malneta nacia enspezo|MNE]] pokape egalis en 2004 al 110 usonaj dolaroj (tiu averaĝa por landoj de [[Afriko sude de Saharo]] estis 490). La burunda franko inter 2001 kaj 2004 perdis preskaŭ 30 % de la valoro.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> === Priekonomiaj taksadoj === La {{daton|8|septembro}} [[2009]] la [[Monda Ekonomia Forumo]] publikigis raporton «The Global Competitiveness Report 2009-2010», en kiu la konkurencpovo de la burunda ekonomio estis taksita ege malalte — ĝi okupis la lastan el 133 lokoj.<ref>[http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullrankings.pdf The Global Competitiveness Report 2009-2010] {{en}}</ref> Antaŭjare ĝi okupis la 132-an lokon, superinte [[Zimbabvo]]n. En la samjara raporto de la Monda Ekonomia Forumo, la burunda ekonomio okupis la 8-an lokon en la listo de landoj, kies ekonomioj estis plej fermitaj en la mondo.<ref>[http://www.weforum.org/documents/getr2009_explorer/index.html The Global Enabling Trade Report 2009] {{en}}</ref> En [[septembro 2009]] la gazeto [[The Times]] publikigis rezultojn de la esplorado de la konsulta firmao ''Maplecroft'', en kiu estas taksitaj la riskoj de la landoj, kiuj estos plej atakeblaj de la [[tutmonda varmiĝo]]. Burundo en tiu listo okupis la 5-an lokon.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/environment/article6821896.ece?token=null&offset=24&page=3 Worst climate change offenders to escape effects, report claims]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> La lando havas grandan turisman potencialon, danke al sia naturo kaj pitoreskaj vidindaĵoj. La burunda aero estis agnoskita en 2006 unu el la plej puraj en la mondo (la 4-a loko).<ref>[http://www.guardian.co.uk/environment/2006/jan/24/science.climatechange UK ranked fifth best in world green list] {{en}}</ref> Tamen en 2008 Burundo okupis nur la 128-an lokon (el 130) en la listo de la landoj (fare de la Monda Ekonomia Forumo), ordigitaj laŭ ties agrableco por turistoj.<ref>[http://www.weforum.org/pdf/TTCR08/Rankings.pdf The Travel & Tourism Competitiveness Index] {{en}}</ref> === Agrikulturo === Burunda agrikulturo kreas 33,5 % de MEP ([[2005]]).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> En ĝi laboras pli ol 90 % de la laborkapabla loĝantaro. Plugtero okupas 1 100 000 hektarojn (43 % de la areo), el kiuj 74 000 hektaroj (6,7 % de la plugtero) estas irigitaj.<ref name="Nationsencyclopedia.com Agriculture of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-AGRICULTURE.html Nationsencyclopedia.com Agriculture of Burundi] {{en}}</ref> La ĉefaj eksportaĵoj estas kafo kaj teo. En [[2001]] la eksporto de kafo egalis al 54 % de la tuta eksporto,<ref name="Nationsencyclopedia.com Agriculture of Burundi"/> en [[2006]] — 67,7 %.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> La burunda registaro reguligas la prezan kaj komercan politikon rilate al kafo, ĉiuj eksportaj kontraktoj pri ĝi devas esti aprobitaj. Produktistoj de kotono kaj teo ankaŭ estas subtenetaj de la registaro cele al diversiigo de eksporto. Tia dependeco de la monoproduktoj plurfoje dolore trafis la burundan ekonomion. Ekzemple, falo de la kafoprezoj kaj malkresko de ties produktado kaŭzis reduktiĝon de la eksportaj enspezoj de 66 ĝis 40 milionoj da usonaj dolaroj.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> La ĉefaj nutraĵoj por interna konsumado estas [[manioko]], [[fazeolo]], [[banano]]j, [[batato]], [[greno]]j kaj [[sorgo]]. En [[plantejo]]j apudbordaj al la lago Tanganjiko, oni produktas palmoleon. En montaraj regionoj oni kreskigas [[tabako]]n kaj [[tritiko]]n. La brutaro de [[Hejma kapro|kaproj]] en la lando konsistigas 750 000, grandaj kornobrutoj — 396 000, [[ŝafo]]j — 243 000 (2005)<ref name="Britannica World Data. Burundi"/>, [[porko]]j — 61 000, [[Koko (birdo)|kokoj]] — 4 milionoj ([[1999]]).<ref name="Nationsencyclopedia.com Animal Husbandry of Burundi"/> Entute la bruta produktiveco estas tre malalta. Ekzemple averaĝa bovino donas nur 350&nbsp;kg da lakto jare (17 % de la averaĝa tutmonda nivelo).<ref name="Nationsencyclopedia.com Animal Husbandry of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-ANIMAL-HUSBANDRY.html Nationsencyclopedia.com Animal Husbandry of Burundi] {{en}}</ref> Produktado de lakto en 1999 estis taksata je 23 000 tunoj. Konsumado de viando por persono, laŭ taksado, estas po 48 kalorioj diurne (10 % de la averaĝa tutmonda nivelo).<ref name="Nationsencyclopedia.com Animal Husbandry of Burundi"/> Produktado de agrikulturaj varoj en 2005 estis jena: bananoj — 1 600 000 tunoj, batato — 835 000 tunoj, manioko — 710 000 tunoj, fazeolo — 220 218 tunoj, [[maizo]] — 123 000 tunoj, sorgo — 67 947 tunoj, [[rizo]] — 67 947 tunoj, [[taro]] — 62 000 tunoj, [[Ĝardena pizo|pizo]] — 33 500 tunoj, kafo — 7 800 tunoj, teo — 7 500 tunoj, kotono — 4 654 tunoj.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> === Industrio === Restarigo de la burunda industrio, grave damaĝita dum la enlanda milito, komenciĝis nur en [[1998]], kiam kreskis la produktado de sukero, lakto, [[sapo]], [[botelo]]j, [[kuracilo]]j kaj [[teksaĵo]]j; estis rekonstruitaj kelkaj gravaj fabrikoj kaj rekomenciĝis elminigado de nikelo kaj oro. Plejparto da industriaj entreprenoj troviĝas en Buĵumburo.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-INDUSTRY.html Nationsencyclopedia.com Industry of Burundi] {{en}}</ref> Koltano, nikelo, oro, kaolino, stano kaj volframo estas elterigitaj por eksporto. Kalkoŝtono, torfo kaj [[gruzo]] estas konsumataj enlande.<ref name="Nationsencyclopedia.com Mining of Burundi"/> === Transporto kaj komuniksistemo === Burundo ne havas aliron al maro, ankaŭ [[fervojo]]j mankas. Longeco de la aŭtovojoj en [[2004]] estis 12 322&nbsp;km, el kiuj nur 7 % estis [[Asfalto|asfaltitaj]]. La kvanto de personaŭtoj estis 19 800, [[kamiono]]j kaj [[buso]]j — 14 400.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> [[Aviado|Aera transporto]] estas reprezentita de la [[flugkompanio]] [[Air Burundi]], kiu faras flugojn ene kaj ekster de la lando — al Ruando, Tanzanio, Demokratia Respubliko Kongo. Internaciajn flugojn plenumas ankaŭ flugkompanioj [[Air Zaïre]], [[Sabena]] kaj aliaj<ref name="Nationsencyclopedia.com Transport in Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-TRANSPORTATION.html Nationsencyclopedia.com Transport in Burundi] {{en}}</ref>. La internacia flughaveno en Buĵumburo en 2005 akceptis 73 072 pasaĝerojn, flugigis 63 908 pasaĝerojn, elkargis 3 093 tunojn, enkargis 188 tunojn.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> Ankaŭ estas 7 pli malgrandaj flughavenoj kaj 1 [[aerodromo]] por [[helikoptero]]j.<ref name="Burundi on CIA Factbook"/> Por 1000 burundanoj estis 20 [[poŝtelefono]]j kaj 4,1 [[Fiksa telefono|fiksaj telefonoj]] (2005), 4,8 [[Persona komputilo|personaj komputiloj]] (2004), 7,7 [[Interreto|interretuzantoj]] (2006).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> === Energiprodukta industrio === En 2005 en Burundo estis produktita 137 milionoj da kWh de elektroenergio, dum la konsumado de tiu konsistigis 161,4 milionoj da kWh.<ref name="Burundi on CIA Factbook"/> Ĉiuj [[Petrola produkto|petrolaj produktoj]] estas importitaj el [[Kenjo]] kaj Tanzanio. 94 % da elektroproduktado baziĝas sur la bruligado de ligno kaj torfo.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-ENERGY-AND-POWER.html Nationsencyclopedia.com Energy and Power in Burundi] {{en}}</ref> === Valuto === La nacia valuto estas [[burunda franko]] (BIF), kiu estis enkursigita la {{daton|19|majo}} [[1964]],<ref>[https://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&country_name=Burundi Global Financial Data The Global History of Currencies (GHOC). Burundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929122832/http://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&country_name=Burundi |date=2007-09-29 }} {{en}}</ref> kiam [[monbileto]]j de la ''Emisia banko de Ruando kaj Burundo'', kiuj havis nominalajn valorojn je 5, 10, 20, 50, 100, 500 kaj 1000 frankojn, estis represitaj de la Banko de la Reĝolando Burundo por nacia moncirkulado. En [[1966]] monbiletoj de la nominala valoro de 20 frankoj kaj pli estis represitaj de la Banko de la Respubliko Burundo por anstataŭigi sur ili la vorton «Reĝlando» per la vorto «Respubliko». En [[1968]] monbiletoj de la nominala valoro de 10 frankoj estis anstataŭigitaj per moneroj. En [[2001]] estis enkursigita la monbileto je 2000 frankoj, en [[2004]] году — je 10 000 frankoj. === Eksteraj ekonomiaj rilatoj === La importo en [[2006]] egalis al 429,6 milionoj da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]] kaj konsistis el jenaj varoj: maŝina aparataro — 21,3 %, transporta aparataro — 15,7 %, minerala brulaĵo — 13,4 %, metalaj konstruaĵoj — 7,2 %, kuraciloj — 6,6 %. La ĉefaj provizantoj estis [[Sauda Arabio]] (12,6 %), [[Belgio]] kaj [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] (11,7 %), Kenjo (8,2 %), [[Japanio]] (7,8 %), Rusio (4,7 %), [[Unuiĝinta Reĝlando]] (4,6 %).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> La eksporto en 2006 egalis al 58,6 milionoj da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]] kaj konsistis el jenaj varoj: kafo — 67,7 %, teo — 17,0 %, ledoj kaj feloj — 2,6 %. La ĉefaj aĉetantoj estis: [[Svisio]] (34,4 %), Unuiĝinta Reĝlando (12,3 %), Pakistano (7,8 %), Ruando (5,1 %), aliaj landoj de la [[Eŭropa Unio]] (24,6 %).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> == Kulturo == La kulturo en eŭropa signifo de ĉi tiu vorto restas subevoluinta en la lando. Ege malalta nivelo de legpovo kontribuas al disvastiĝo de antaŭjuĝoj, inkluzive de tiuj savaĝaj kaj danĝeraj. Inter ili menciindas rilato al [[Albinismo|albinoj]], kiuj regule iĝas viktimoj de la fanatikaj murdistoj. Organoj kaj partoj de la korpoj de albinoj estas tre alte taksataj en la [[nigra merkato]]. De [[septembro 2008]] ĝis [[marto 2009]] estis murditaj 8 albinoj. En marto 2009 la burunda polico likvidis la reton de tiaj fikomercistoj en la provinco [[Provinco Ruyigi|Ruyigi]], kio kvietigis albinojn kaj plejparto da ili revenis hejmen el siaj kaŝejoj. Samtempe komenciĝis la albinnombrado por ekscii ties situojn kaj protekti ilin.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> En [[provinco Ruyigi]] en 2004 estis murditaj 20 homoj, akuzitaj pri [[sorĉado]].<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> === Literaturo === Pro tre disvastigitaj [[Analfabeto|analfabeteco]] kaj [[malriĉeco]] la nacia literaturo preskaŭ tute mankas. Gravan disvastiĝon havas [[folkloro]], parto de kiu estis tradukita al la [[franca lingvo]]. Ankaŭ menciindas la unua verko de la burunda [[esperanto-literaturo]] — teatraĵo fare de ''Nzaniye B. Jesse-Le-Prince'' «La knabino estas mia».<ref>Nzaniye B. Jesse-Le-Prince. La knabino estas mia. Nzaniye B. Jesse-Le-Prince. 1992. 52 p. (La verko de la burunda aŭtoro — unua Esperanto-teatraĵo el Afriko — rakontas pri edzinigo de belulino)[http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4546] {{eo}}</ref> === Muzeoj kaj bibliotekoj === Konserviĝis unu el palacoj de la burundaj reĝoj (''mvami''). En [[Gitego]] troviĝas la Nacia muzeo, establita en [[1955]]. En ĝi estas konservitaj specimenoj da la popola ornamarto, historiaj dokumentoj kaj raraĵoj, funkcias biblioteko. Gitego famas pro siaj potaĵoj. En Burundo estas 60 bibliotekoj, el kiuj plej grandaj troviĝas en Buĵumburo kaj ties ĉirkaŭaĵo: la Publika biblioteko (27 000 volumoj), la Biblioteko de Burunda universitato (192 000 volumoj), la Biblioteko de la Franca kulturcentro (33 000 volumoj).<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-LIBRARIES-AND-MUSEUMS.html Nationsencyclopedia.com Libraries and Museums of Burundi] {{en}}</ref> En [[Rumongo]] funkcias esperanto-biblioteko, establita de la fonduso [[Esperanto en Evoluo]]. Ĝi estas la unua [[publika biblioteko]] de la urbo kaj enhavas ankaŭ librojn en la franca, angla kaj aliaj lingvoj. === Muziko kaj dancoj === La burunda kaj ruanda muzikoj tre similas, ĉar ambaŭ landoj estas loĝataj de samaj etnoj. Dum familiaj kunvenoj oni kantas ''imvijno'' ([[burunde]] ''imvyino'') kun mallongaj rekantaĵoj kaj granda [[Tamburo|tamburado]]. Iuj kantistoj aŭ malgrandaj muzikaj grupoj plenumas kantojn ''indirimbo'' ([[burunde]] ''indirimbo''). Viroj plenumas ritmajn kantojn kun krioj ''kviŝongora'' ([[burunde]] ''kwishongora''), kaj virinoj — tiujn sentimentajn ''bilito'' ([[burunde]] ''bilito''). La tipa burunda muziko estas ankaŭ «flustrkantado».<ref name="Everyculture.com Culture of Burundi"/> La ĉefaj [[Muzika instrumento|muzikaj instrumentoj]] estas ''inanga'' ([[burunde]] ''inanga''), ''idono'' ([[burunde]] ''idono''), ''ikiĥuseĥama'' ([[burunde]] ''ikihusehama''), ''ikembe'' ([[burunde]] ''ikimbe''). Tamburoj gravas kiel ne nur muzikiloj, sed ankaŭ kiel simboloj de statuso kaj potenco. La plej fama tamburgrupo de la lando estas [[The Royal Drummers of Burundi]]. Unue ĝi konsistis el 20 homoj, kiuj sciis muziki dum multaj generacioj.<ref>[http://www.wisegeek.com/who-are-the-royal-drummers-of-burundi.htm Wisegeek.com The Royal Drummers of Burundi] {{en}}</ref> Ekde la [[1960-aj]] ĝi turneas tra la mondo. Aperis muzikalbumoj: «Batimbo (Musiques Et Chants)» ([[1991]]), «Live at Real World» ([[1993]]) kaj «The Master Drummers of Burundi» ([[1994]]).<ref>[http://www.mapsofworld.com/burundi/culture/royal-drummers.html Maps Of World The Royal Drummers of Burundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110812095153/http://www.mapsofworld.com/burundi/culture/royal-drummers.html |date=2011-08-12 }} {{en}}</ref> Tamburadon ofte akompanas dancoj. Speciale famas la burunda danco ''budemera'' ([[burunde]] ''budemera''), kiun dancistoj plenumas ronde, ĉe tio la gvidanto tenas enmane bovinan voston. Dum dancado kantistoj prikantas nupton, virinan belecon, ktp.<ref>[Voyage.e-monsite.com Les Danses] {{en}}</ref> === Festoj === La oficialaj burundaj festoj estas jenaj:<ref>[http://www.worldtravelguide.net/country/46/public_holidays/Africa/Burundi.html Worldtravelguide.net Burundi Travel Guide - Public Holidays] {{en}}</ref> {|class="wikitable" align="center" ! Dato ! Nomo |---- |la {{daton|1|januaro}} |[[Novjaro]] |---- |la {{daton|5|februaro}} |La tago de unueco |---- |la {{daton|1|majo}} |La tago de laboro |---- |movebla<ref>la 40-a tago post Pasko ([[2009]] — la {{daton|21|majo}})</ref> |[[Ĉieliro|Ĉieliro de Jesuo Kristo]] |---- |la {{daton|1|julio}} |La tago de sendependiĝo |---- |la {{daton|15|aŭgusto}} |[[Ĉieliro de Maria]] |---- |la {{daton|13|oktobro}} |La tago de [[Louis Rwagasore|Rwagasore]] |---- |la {{daton|21|oktobro}} |La tago de [[Melchior Ndadaye|Ndadaye]] |---- |la {{daton|1|oktobro}} |[[Ĉiuj Sanktuloj]] |---- |la {{daton|28|oktobro}} |La tago de la respubliko |---- |la {{daton|25|decembro}} |[[Kristnasko]] |----|+ |} === Sporto === Ekde [[1996]] Burundo partoprenas la [[Someraj Olimpikoj|Somerajn Olimpikojn]], al kiuj sendis [[Atletiko|atletikistojn]] kaj [[Naĝado|naĝistojn]]. En la [[Somera Olimpiko 1996]] la burunda [[Kurado|kuristo]] [[Vénuste Niyongabo]] gajnis la unuan lokon en la kurado je 5000 metroj, akirinte la solan olimpikan medalon por sia lando. [[Fédération de Football du Burundi]] ({{eo}} ''La burunda futbala asocio'') estis fondita en [[1948]] kaj aniĝis al [[FIFA]] en [[1972]].<ref>[http://www.fifa.com/associations/association=bdi/ FIFA Burundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110726182812/http://www.fifa.com/associations/association=bdi/ |date=2011-07-26 }} {{en}}</ref> En [[1995]] la junulara futbala teamo kvalifikis sin al la [[Futbala Mondpokalo]] por sportistoj ĝis 20 jaroj en [[Kataro (lando)|Kataro]], sed elturniriĝis post la etapo de la grupa turniro. == Edukado == Edukado en Burundo estas deviga por ĉiuj infanoj inter 7 kaj 13 jaroj. La {{daton|26|aŭgusto}} [[2005]] estis deklarite, ke la elementa edukado estos senpaga.<ref name="Совет Безопасности ООН. Пятый доклад">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N05/609/27/PDF/N0560927.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Пятый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 21 ноября 2005 г.] {{ru}}</ref> La [[Elementa lernejo|elementa edukado]] okazas en la burunda kaj franca lingvoj. Lerando en [[mezlernejo]]j daŭras 7 jarojn, en mezaj faklernejoj — 5 jarojn. La sola altlernejo de la lando estas la Burunda universitato, establita en [[1960]]<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-EDUCATION.html Nationsencyclopedia.com Education of Burundi] {{en}}</ref> kaj situanta en Buĵumburo. Tre mankas profesiaj instruistoj kaj administrantoj. En mezlernejoj kaj la universitato sekve al [[diskriminacio]] dominas tutsioj.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi Britannica Education of Burundi] {{en}}</ref> [[Legopovo]] de la burunda loĝantaro (pli ol 15-jaraĝa) en 2003 egalis al 51,6 % (viroj — 58,5 %, virinoj — 45,2 %.<ref name="Britannica World Data. Burundi" /> En 2004 pli ol 560 miloj da infanoj ne frekventis lernejojn.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004" /> La burundaj lernejoj en 2003-2004 estis jenaj:<ref name="Britannica World Data. Burundi" /> {| class="wikitable" align="center" ! Lernejoj ! Kvanto de lernejoj ! Kvanto de instruistoj ! Kvanto de lernantoj ! Kvanto de lernantoj <br />por instruisto |---- |Bazlernejoj (7-13 jaroj) |1 512<ref>La informo je [[1998]]</ref> || 18 889 || 968 488 || 51,2 |---- |Mezlernejoj (14-20 jaroj) |4 005 || 8 047 || 140 735 || 17,5 |---- |Altlernejoj |1 || 669 || 15 706 || 23,5 |---- |+ |} == Sano == En Burundo tre mankas kvalifikita medicina personaro kaj kuraciloj. Pro tio ofte eksplodas [[meningito]] kaj [[ĥolero]], kiuj kaŭzas multajn mortojn.<ref>[http://www.who.int/hac/crises/bdi/background/Burundi_May07.pdf WHO Burundi Profile. May 2007] {{en}}</ref> En [[2004]] por unu kuracisto estis 37 581 loĝantoj (entute 200 kuracistoj), por unu lito en malsanulejo — 1657 loĝantoj (entute 3380 litoj).<ref name="Britannica World Data. Burundi" /> Laŭ takso de la [[Unuiĝinta programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri HIV/Aidoso]] (2005) Burundo estas unu el 15 landoj, plej trafitaj de ĉi tiu pandemio.<ref name="Совет Безопасности ООН. Четвертый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 19 мая 2005 г." /> En la fino de 2001 la kvanton de [[HIV|HIV-infektitoj]] oni taksis kiel 390 000 (tio estas 8,3 % de la plenkreska loĝantaro).<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-HEALTH.html Nationsencyclopedia.com Health in Burundi] {{en}}</ref> En 2003 pro malsanoj, ligitaj al HIV/Aidoso, mortis ĉirkaŭ 25 000 homoj.<ref name="Первый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 25 августа 2004 г">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/467/79/IMG/N0446779.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Первый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 25 августа 2004 г.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110309055423/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/467/79/IMG/N0446779.pdf?OpenElement |date=2011-03-09 }} {{ru}}</ref> La kvanto de georfoj, perdintaj gepatrojn pro HIV/Aidoso, en 2002 estis taksita kiel 160 000.<ref name="о положении в Бурунди. 18 ноября 2002 г">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N02/697/19/PDF/N0269719.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Доклад Генерального секретаря Совету Безопасности о положении в Бурунди. 18 ноября 2002 г.] {{ru}}</ref> En 2005 el 390 000 infektitoj 190 000 estis virinoj kaj 55 000 infanoj.<ref name="Совет Безопасности ООН. Четвертый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 19 мая 2005 г.">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N05/347/69/PDF/N0534769.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Четвертый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 19 мая 2005 г.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110309061112/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N05/347/69/PDF/N0534769.pdf?OpenElement |date=2011-03-09 }} {{ru}}</ref> == Amaskomunikiloj == Malgraŭ manko de la oficiala limigo de la [[parollibereco]] la burunda registaro firme kontrolas la solan ĉiutagan gazeton [[Le Renouveau du Burundi]], du ĉefajn [[radiostacio]]jn kaj [[televido]]n. Inter gazetoj menciindas: Le Renouveau du Burundi ({{eo}} ''La renoviĝo de Burundo''), Ubumwe ({{eo}} ''Unueco'') — ambaŭ registaraj, Ndongozi ({{eo}} ''Gvidanto'') — katolika, Arc-en-ciel ({{eo}} ''Ĉielarko'') — privata franclingva ĉiutaga gazeto.<ref name="BBC Country Profile of Burundi">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068873.stm BBC Country Profile of Burundi] {{en}}</ref> La sola televidkanalo [[La Radiodiffusion et Télévision Nationale de Burundi]] (RTNB) estas sub kontrolo de la registaro kaj dissendas en la burunda, [[svahila]], franca kaj [[angla]] lingvoj.<ref name="BBC Country Profile of Burundi" /> Ĝi estis fondita en [[1984]] kaj ekde 1985 dissendas en koloro.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-MEDIA.html Nationsencyclopedia.org Media of Burundi] {{en}}</ref> En 2004 la kvanto de televidiloj por 1000 loĝantoj estis 37.<ref name="Britannica World Data. Burundi" /> La ĉefa informfonto por la burundanoj estas radio. En la lando funkcias: [[Radio Burundi]] (RTNB), kontrolata de la registaro, dissendas en la burunda, svahila, franca kaj angla lingvoj; [[Bonesha FM]] estas subtenata de internaciaj organizaĵoj; [[Radio Publique Africaine]] estas la privata radiostacio, kiun subtenas la Unuiĝintaj Nacioj kaj aliaj internaciaj organizaĵoj; [[Radio CCIB+]] estas financata de la Komerca ĉambro de Burundo; [[Radio Culture]] parte estas financata de la ministerio pri sanprotektado; [[Radio Isanganiro]] estas la privata radiostacio.<ref name="BBC Country Profile of Burundi" /> Inter [[novaĵagentejo]]j menciindas: [[Agence Burundaise de Presse]] (ABP) kiu estas sub kontrolo de la registaro; [[Azania]] kaj [[Net Press]] estas privataj entreprenoj.<ref name="BBC Country Profile of Burundi" /> En 2006 en la lando estis 60 000 retuzantoj.<ref name="Burundi on CIA Factbook" /> En [[2004]] la burunda ĵurnalisto [[Alexis Sinduhije]], kiu establis en [[2000]] la [[Radio Publique Africaine]] ({{eo}} ''La publika afrika radio''), ricevis la premion de [[CPJ International Press Freedom Awards]] ({{eo}} ''La internacia komitato por defendi ĵurnalistojn «Por la libero por amaskomunikoloj»'').<ref>[http://cpj.org/awards/2004/sinduhije.php 2004 IPFA Alexis Sinduhije] {{en}}</ref> La {{daton|11|marto}} 2009 li estis senkulpigita rilate al akuzoj pri kolumno al prezidanto.<ref name="Совет Безопасности ООН. Пятый доклад" /> En [[2009]] en la listo de la landoj, ordigitaj laŭ nivelo de la parollibereco (fare de la organizaĵo [[Raportistoj sen limoj]]), Burundo okupis la 103-an lokon<ref>[https://web.archive.org/web/20091022183400/http://www.rsf.org/en-classement1003-2009.html Press Freedom Index 2009] {{en}}</ref> (en [[2008]] — la 94-an<ref>[https://web.archive.org/web/20090607100340/http://www.rsf.org/en-classement794-2008.html Press Freedom Index 2008] {{en}}</ref>, en [[2002]] — la 72-an).<ref>[https://web.archive.org/web/20090703081345/http://www.rsf.org/en-classement298-2002.html Press Freedom Index 2002] {{en}}</ref> La {{daton|19|junio}} 2009 la prezidanto Pierre Nkurunziza establis la premion "La ĵurnalisto de la jaro".<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря" /> == Interesaĵoj == * En [[2009]] en [[Buĵumburo]] unuafoje okazis [[Beleco-konkurso|beleckonkurso]]. El 82 partoprenantinoj 20 iris al la finalo. Venkis [[Alida Kaneza]], kiu partoprenis internacian beleckonkurson<ref>{{Citaĵo el la reto | url = https://www.monato.be/2009/009711.php | titolo = Fraŭlino Paco | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Jérémie Sabiyumva]] | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2008-12-26 | eldonisto = [[Monato (gazeto)|Monato]] | paĝoj = 21 | lingvo = eo | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CrLFroT8?url=http://www.esperanto.be/fel/2009/009711.php | arkivdato = 2012-12-12 | citaĵo = }}</ref><includeonly>2009. № 2. p. 21.</includeonly> * En Burundo loĝas la plej fama pro sia grandeco kaj krueleco [[krokodilulo]] laŭ nomo [[Gustav (krokodilulo)|Gustav]], kiu estis unue eltrovita de la [[Francio|franca]] naturalisto ''Patrice Faye'', loĝanta en la lando, en [[1998]] kaj nomita de li. Tiam oni taksis ĝin 60-jara kaj 6,1 metrojn longa.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2520815.stm | titolo = Burundi's not so gentle giant | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Christophe Nkurunziza | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2002-11-29 | eldonisto = [[BBC News]] | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CrKH7QbD?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2520815.stm | arkivdato = 2012-12-12 | citaĵo = }}</ref> En [[2007]] estis kreita [[Usono|usona]] hororfilmo [[Primeval]], en kiu usonaj televid-ĵurnalistoj en Burundo ĉasas kun kameraoj grandegan, 9 metrojn longan krokodilulon Gustav.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.imdb.com/title/tt0772193/ | titolo = Primeval (2007) | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2007 | eldonisto = [[IMDb]] | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CrKliG20?url=http://www.imdb.com/title/tt0772193/ | arkivdato = 2012-12-12 | citaĵo = }}</ref> * Fine de 2009 en [[Rusio]] eksplodis skandalo, kaŭzita de la informo, ke la registaro de [[Saĥalena provinco]] mendis por guberniestra novjara festeno la grupon da burundaj tamburistoj. Prezentado de la afrikaj muzikistoj kostus 340 milojn da [[rublo]]j (ĉ. 11 333 usonaj dolaroj). La mendo estis nuligita.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.kp.ru/daily/24399/576312/ | titolo = Чиновники Сахалина выписали себе бурундийских барабанщиков | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Сергей СЕМУШКИН | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CrKzk8n8?url=http://www.kp.ru/daily/24399/576312/ | arkivdato = 2012-12-12 | citaĵo = }}</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Burundi|n=Kategorio:Burundo}} * {{ueavikio|Burundo}} {{eo}} * [http://www.ipernity.com/doc/97850/4787784/ Johan kaj Svetlana Derks rakontas pri sia vizito al Afriko kaj pri Esperanto-projekto en Burundo. 25 aprilo 2009 (video)] {{eo}} * [http://esperanto.wunderground.com/global/BI.html La vetero en Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060629121201/http://esperanto.wunderground.com/global/BI.html |date=2006-06-29 }} {{eo}} * [http://www.burundi-gov.bi/ La oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081106204744/http://www.burundi-gov.bi/ |date=2008-11-06 }} {{fr}} * [http://esperanto-afriko.webs.com/kurso%20agatabo.pdf Esperanto-lernolibro en runda lingvo - ''Agatabo ko kwiga esperanto mu kirundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120324030903/http://esperanto-afriko.webs.com/kurso%20agatabo.pdf |date=2012-03-24 }}'' * [http://esperanto-burundo.webs.com/ Oficiala retpaĝo de la Asocio Nacia por Esperanto en Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101130103758/http://esperanto-burundo.webs.com/ |date=2010-11-30 }} {{eo}} * [http://mirejo3.blogspot.com/2011/05/bujumbura.html Blogo de Mireille Grosjean, 5 ĉapitroj pri Burundo] {{eo}} kaj {{fr}} * {{en}} [http://www.eoearth.org/view/article/51cbf3c77896bb431f6ae0db/ Ekoregionoj de Burundo (''The Encyclopedia of Earth'')] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Portalo|Afriko}} {{Afrika Unio}} {{Elstara}} {{ADLS|2010|14}} <!-- kaj 15 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Burundo| ]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1962]] 3scsk6wuc6sxqh85937zktro96vyc4h 0 455 9404696 9392970 2026-06-16T16:00:25Z Näin on näreet 255377 /* Bapto de kredantoj */ 9404696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Brooklyn Museum - The Baptism of Jesus (Baptême de Jésus) - James Tissot - overall.jpg|eta|{{centre|[[James Tissot]], Jesuo baptate}}]] '''Bapto''' estas [[sakramento]] de [[kristanismo|kristaniĝo]]. La baptoto pentas pri siaj [[peko]]j, konfesas la [[apostola kredo|kristanan kredon]] kaj ricevas pardonon de la estintaj pekoj, precipe de la [[prapeko|origina peko]]. Katolikaj pastroj baptas en la nomo de la Patro, de la Filo kaj de la Sankta Spirito (la [[Triunuo]]). Iuj [[eklezio]]j baptas per la verŝado de akvo, aliaj per subakvigo. La vorto "bapto" devenas de la [[antikva greka lingvo|antikva greka]] verbo : βαπτίζειν / ''baptizein'' ("trempi"). La rito memorigas la bapton de Jesuo Kristo fare de [[Johano Baptisto]] en rivero [[Jordano]]. En [[katolikismo]] kaj [[ortodoksismo]], la pastro ankaŭ ŝmiras la frunton per sankta [[oleo]]. Kelkaj grupoj, kiuj neas la doktrinon de la Triunuo, ankaŭ praktikas bapton. Tamen, neniuj kristanaj komunumoj konsideras ĉi tiujn baptojn validaj. == Du tipoj de la bapto == Ekzistas nuntempe du ĉeftipo de bapto: normale trempante akvon sur la kapo farata bapto por tre etaj infanoj kaj merganta bapto por homoj, kiuj esprimis volon ricevi bapton. Pri tio, ĉu la unuaj kristanoj baptis vere malgrandaj infanoj, oni multe disputis. === Infanetbapto === [[Dosiero:Child baptism.jpg|{{centre|Bapto de bebo}}|eta]] [[Dosiero:Girl at catholic christening.jpg|eta|280ra|{{centre|[[katolikismo|Katolika]] bapto de infanino}}]] [[Dosiero:Lutheran Christening.jpg|eta|{{centre|[[Luteranismo|Luterana]] infanbapta evento en [[finnlanda]] hejmo}}]] En la plej multaj kristanaj grupoj, kiuj baptas tre junajn infanojn, oni kredas, ke la bapto donas kredon por la infano. En [[Katolikismo]], [[Luteranismo]], [[Anglikanismo]], [[Orienta Ortodoksismo]] kaj [[Kalvinismo]], bapto estas komprenita kiel sekreto kiu peras gracon, aŭ sakramenton. Aliflanke, ekzemple, laŭ la [[metodismo|metodisma]] kaj [[lestadianismo|lestadiana]] koncepto, infanoj naskiĝas kredantoj kaj ne devus esti baptitaj ĉar ili jam kredas, sed bapto plifortigas fidon. Normale la infanetbaptajn kristanajn grupoj, almenaŭ katolikismo, luteranismo kaj anglikanismo, konsideras kiel veraj baptoj la ĉiujn baptojn krom tiuj, kiuj estas faritaj por homo, por kiu antaŭe faris kristanan bapton. Do, ekzemple katolikaj kaj luteranaj pastroj baptas neniun, kiu antauxe ricevis kristanan bapton. Infanetbapto nun estas kutime liverata trempante la kapon de la infano per akvo, sed en la pasinteco ĝi ankaŭ estis plejparte liverita per mergo (vidu ekzemple la Granda Katekismo de [[Marteno Lutero]]. Merga bapto daŭre estas ofta en la Ortodoksa Eklezio. Argumentoj por la bapto por infaetoj estas ekzemple, ke la apostoloj baptis unufoje grandajn familiojn kaj ke laŭ evangelio Jesuo ordonis fari la ĉiujn popolojn kiel liaj lernantoj, ankaŭ vere etaj infanoj. Unu argumento estas ankaŭ, ke laŭ la Biblio estas konsiderebla, ke la bapto anstataŭigis la [[cirkumcido]]n. === Bapto de kredantoj === [[Dosiero:Baptism at Northolt Park Baptist Church (cropped).jpg|eta|Bapto de plenkreskulo]][[File:Baptism in the Jordan River 140308-N-HB951-058.jpg|eta|Bapto en la rivero [[Jordano]].]] [[Dosiero:Raphael Baptism Constantine.jpg|eta|Bapto de Konstantino]] Oni nomas "bapto de kredantoj" la doktrinon laŭ kiu oni baptu nur tiujn, kiuj povas respondeci pri sia fido. La persono, kiu estas baptata, ne tamen devas esti plenaĝa. Tion defendas multaj kristanaj grupoj, kiel la [[baptismo|baptistoj]]. En ĉi tiuj grupoj, permesi al si esti baptita kutime estas vidata ĉefe kiel formala konfeso de kredo. Ekzemple en la pentekosta movado kaj en la baptista movado, la bapto de bebo ne estas konsiderata valida, kaj tial tiuj novaj membroj, kies sola antaŭa bapto estas tia, devas esti rebaptitaj. Aliflanke kiam oni movas al alia loka paroko oni ne necesas novan bapton. En grupoj, kiuj praktikas la bapton de kredantoj, la bapto estas kutime farata per submersiĝo. La valideco de la bapto, ekzemple en pentekostismo kaj baptismo, estas konsiderata postuli ne nur la propran kredon de la baptato kaj lian deziron esti baptita, sed ankaŭ ke la bapto estu farata per submersiĝo. Multaj grupoj apogantaj bapto de kredantoj apogas sian opinion per tio, ke Biblio ne rekte diras, ke iu estus baptita do june. Teksto de [[Tertuallino]] montras, ke la infana patro kaj uzo de baptogepatroj kaj -patrinoj estis jam ordinaraj en lia tempo, sed li malrekomendis bapton de vere etaj infanoj por ke eviti tian, ke persono, kiu jam estas baptita, faras pekon. En tempo de [[Konstantino la granda]] multaj kristanoj kredis, ke en bapto dio pardonas tiujn pekojn, kiuj li antaŭe faris kaj tial oni ofte baptis maljunulojn. Ekzemple Konstantino permesis bapti sin nur sur sia mortlito. Bapto de kredantoj ordinariĝis en komenco de la 20-a jarcento je naskiĝo de [[pentekostismo]]. == Sanga Bapto == En la [[katolikismo]] kaj [[ortodoksismo]] oni kredas ke se iu suferas martirigon pro la kristana fido, eĉ se tiu ankoraŭ ne estis baptita, la elverŝo de ties sango valoras kiel la bapto mem. == Dezira bapto == En la [[katolikismo]], dezira bapto estas la kredo laŭ kiu la deziro de bapto estas sufiĉa por tiuj kiuj mortis antaŭ ol esti baptitaj. Tiu nocio supozas, ke bapto estas esenca al savo. En ĝia ekstrema formo, tiu nocio certigas, ke nekristanoj, kiuj praktikas la plinoblajn elementojn de iliaj religioj, ricevas la benojn de la bapto eĉ sen koni [[Kristo]]n. == Malbapto == Neniigo de la bapto ne eblas. Oni tamen povas per helpo de ''Actus Formalis Defectionis ab Ecclesia Catholica'' ("formala akto pri malmembriĝo el la eklezio katolika") sciigi la kompetentan [[episkopo]]n ke oni volas forlasi la [[eklezio]]n (fakte do malkonvertiĝi). Tio tiam estas menciata en la baptoregistro. La eklezio konsideras tian peton kiel ago de [[Apostateco|apostatiĝo]], [[herezo]] aŭ [[skismo|skisma ago]], por kio la kanono 1364 §1 de la [[kanona juro]] estas aplikata. La bapto mem, kiel ligo kun la [[Kristokorpa Festo|Korpo de Kristo]], laŭ la eklezio ne povas esti neniigata ĉar tio estas [[ontologio|ontologia]] kaj daŭra ligo kaj tial oni ne forigas nomojn el la baptoregistro. En [[Flandrio]] en 2010 altiĝis la nombro da homoj kiuj estis baptitaj laŭ la [[Rom-katolikismo|rom-katolika]] rito kaj volis esti "malbaptataj". Grava kaŭzo de tio estas la ekscio de [[infana seksa misuzo]] fare de servantoj de la eklezio.<ref>[http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=DMF20100703_008 Nieuwsblad, ''Steeds meer Vlamingen laten zich ontdopen,'' la 3-an de julio 2010]</ref> [[Dosiero:Baptismal Font Magdeburg.jpg|eta|maldekstra|180ra|Baptujo en [[Magdeburgo]] ([[Germanio]])]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Anabaptismo]] * [[Baptujo]] * [[Johano la Baptisto]] * [[Ŝipobapto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=bapt.0o}} * http://cho.cz/www/?clanek=706 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928045457/http://cho.cz/www/?clanek=706 |date=2007-09-28 }} <!-- _Marcellino_ D'_Ambrosio_: _Ježíšův_ bapto --> {{PlurajLingvokodoj|cs}} * http://www.katechismus.cz/paragraf.php?sel_paragraf=1260 <!-- _Katechismus_ _katolické_ _církve_ --> {{PlurajLingvokodoj|cs}} * http://www.karmel.cz/casopis/2003/4-03.html#c3 <!-- _Vojtěch_ _Brož_, Bapto _Páně_ (_Karmel_) --> {{PlurajLingvokodoj|cs}} {{Kristanismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bapto| ]] hnryzxvsue46sravrnkg1m4dt44ovfw 0 563 9404656 9401634 2026-06-16T14:39:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto skribo |nomo = Brajlo |tipo = Alfabeto |STtipo = |tipo-priskribo = |epoko = 1825 |lingvoj = |fam1 = |fam2 = |fam15 = |inventinto = [[Louis Braille]] |fratina = |idoj = |parencaj = |ekzemplo = DSC 4050-MR-Braille.jpg |grandeco de ekzemplo = 350px |priskribo de ekzemplo = Mano leganta brajlan skribon de la franca vorto "PREMIER". |unikodo = U+2800 to U+28FF |iso15924 = Brai }} '''Brajlo''' estas planskribo inventita de [[Louis Braille]] por blinduloj aŭ homoj kun tre malbona vidkapablo. Ĝi estas reliefa skribo kaj konsistas el punktoj, kiuj elstaras el papero aŭ alia surfaco. Oni legas brajlon tuŝe, palpante per fingropinto. Ĝi estis la unua binara karakterkodo, en formo de punktoj kaj ne-punktoj. Matrikso de ĉiu karaktero havas du kolumnon kaj tri liniojn. Punktoj kaj ne-punktoj eblas 2×2×2×2×2×2=64 variojn. Oni kodas ĉiun varion per aro de nombroj. Tiujn nombrojn montras imago kun skribo brajla ĉelo. Multa blinduloj iĝis blinda maljune, kaj havas malfacilaĵojn kun lernado de brajlo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sulinet.hu/tart/fcikk/Kjc/0/17713/1#|titolo=Hogyan sajátítják el a vakok az írást-olvasást? – Sulinet.hu|alirdato=2010-05-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090626075223/http://www.sulinet.hu/tart/fcikk/Kjc/0/17713/1#|arkivdato=2009-06-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.vgyke.com/letoltes/osszefoglalo05.doc |title=A Braille-írás és olvasás megtanulása felnőtt korban (összefoglaló az 5. Braille szemináriumról) |accessdate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512121826/http://www.vgyke.com/letoltes/osszefoglalo05.doc# |archivedate=2015-05-12 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150512121826/http://www.vgyke.com/letoltes/osszefoglalo05.doc |arkivdato=2015-05-12 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150512121826/http://www.vgyke.com/letoltes/osszefoglalo05.doc |date=2015-05-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.vgyke.com/letoltes/osszefoglalo05.doc |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150512121826/http://www.vgyke.com/letoltes/osszefoglalo05.doc |arkivdato=2015-05-12 }}</ref> Junuloj preferas ekranlegilojn kaj sonlibrojn. Nur 10% de blinduloj konas brajlon; sed kiuj konas ĝin, havas plian sukceson en lernado kaj laboro. Iuj hontas lerni ĝin.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mta.hu/index.php?id=634&no_cache=1&backPid=417&tt_news=120520&cHash=61400bb11f|titolo=Louis Braille halálának évfordulója – MTA.hu|alirdato=2010-05-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070527222514/http://www.mta.hu/index.php?id=634|arkivdato=2007-05-27}}</ref> Estas disputita, kiel disvastigi ĝin. [[Dosiero:Brailleschrift 06 KMJ.svg|maldekstra|eta|100px|Brajla ĉelo]] [[Dosiero:brajla_alfabeto.gif]] Por la blinduloj kiuj legos tiun ĉi paĝon kaj ne povos vidi la supran bildon, jen tabelo de la Esperanta Brajla Alfabeto: {|style="border:1px solid #a3a3a3" cellpadding="4" rules="all" |- |A||1||B||1-2||C||1-4||Ĉ||1-4-6 |- |D||1-4-5||E||1-5||F||1-2-4||G||1-2-4-5 |- |Ĝ||1-2-4-5-6||H||1-2-5||Ĥ||1-2-5-6||I||2-4 |- |J||2-4-5||Ĵ||2-4-5-6||K||1-3||L||1-2-3 |- |M||1-3-4||N||1-3-4-5||O||1-3-5||P||1-2-3-4 |- |R||1-2-3-5||S||2-3-4||Ŝ||2-3-4-6||T||2-3-4-5 |- |U||1-3-6||Ŭ||3-4-6||V||1-2-3-6||Z||1-3-5-6 |} <!--Tiu prezento estas pli facile komprenebla.--> Brajlo konsistas el aranĝo de punktoj, kiu formas literojn de la alfabeto, [[cifero]]jn kaj [[interpunkcio]]jn. La baza kadro de brajla simbolo nomiĝas "brajla ĉelo", kiu havas lokon por 6 punktoj ordigitaj en la formo de [[ortangulo]] kun 3 punktoj vertikale kaj 2 horizontale. Brajlan signon formas punktoj en kelkaj el tiuj ĉi 6 lokoj. La punktoj ofte aludiĝas per numeroj laŭ la pozicio en la ĉelo. Ekzemple, 124 estas numera kodo por la litero "F". Kiam majuskla litero estas bezonata, oni faras simbolon "punktoj 4-6" en la ĉelo antaŭ la litero. <!--Brajlaj majuskuloj kun punktoj 4-6 estas malpli miskomprenemaj.--> La unuaj dek literoj de la alfabeto estas ankaŭ la ciferoj. Por montri ciferon, oni uzas helpan signon, kiu konsistas el la punkto 6. Do, se estas unue tiu ciferiga signo kaj poste "A", oni legu "1" anstataŭ "A". Simile, kiam aperas "B" post la ciferiga signo, oni legu "2". En sinsekvo de ciferoj, oni metas la ciferigan signon nur antaŭ la unuan ciferon. Laŭ la Nacia Federacio por la Blinduloj en Usono, spertaj homoj povas legi brajle po 200–400 vortojn minute. Tiu nombro dependas de lingvo kaj do konsiderendas, ke la [[angla lingvo]] havas multe da tre mallongaj vortoj. == La 64 brajlaj ĉeloj == {|style="border:1px solid #a3a3a3" cellpadding="4" rules="all" |- |⠁<br />A, 1||⠃<br />B, 2||⠉<br />C, 3||⠙<br />D, 4||⠑<br />E, 5 ||⠋<br />F, 6||⠛<br />G, 7||⠓<br />H, 8||⠊<br />I, 9||⠚<br />J, 0||⠈<br /> ||⠘<br /> ||⠀<br /> |- |⠅<br />K||⠇<br />L||⠍<br />M||⠝<br />N||⠕<br />O||⠏<br />P||⠟<br />Q||⠗<br />R||⠎<br />S||⠞<br />T||⠌<br />/ ||⠜<br /> ||⠄<br /> |- |⠥<br />U||⠧<br />V||⠭<br />X||⠽<br />Y||⠵<br />Z||⠯<br /> ||⠿<br /> ||⠷<br /> ||⠮<br />Ŝ||⠾<br />W||⠬<br />Ŭ||⠼<br />[[cifero]] ||⠤<br />[[streketo|-]] |- |⠡<br /> ||⠣<br /> ||⠩<br />Ĉ||⠹<br /> ||⠱<br /> ||⠫<br /> ||⠻<br />Ĝ||⠳<br />Ĥ||⠪<br /> ||⠺<br />Ĵ||⠨<br />decimalo ||⠸<br /> ||⠠<br />majusklo |- |⠂<br />[[komo|,]] ||⠆<br />[[punktokomo|;]] ||⠒<br />[[dupunkto|:]] ||⠲<br />[[punkto|.]] ||⠢<br /> ||⠖<br />[[krisigno|!]] ||⠶<br />[[krampo]] ||⠦<br />[[demandosigno|?]], [[citilo|“]] ||⠔<br /> ||⠴<br />[[citilo|”]] ||⠐<br /> ||⠰<br /> || |} == Transskribo == Karakteroj de brajlo estas multe pli grandaj ol printitaj leteroj: A4 paĝoj povas enhavi nur 25 liniojn kaj 43 karakteroj en linioj. Estas lingvoj, kiuj havas mallongigojn por havi pli multan informon. Anglaj libroj preferas Grade 2 Braille, escepte de libroj por infanoj, kiuj ankoraŭ ne lernis Grade 2 Braille. Hungara brajlo havas ankaŭ 2. nivelan brajlon, sed oni uzas ĝin malmulte. Hungaraj libroj estas pleje skribite per baza brajlo kun kelkaj mallongigoj. Oni ellaboris ankaŭ stenografgion por Angla lingvo. Transskribisto devas esti eksperto. == Komputado == [[Dosiero:Braille8dotCellNumbering.svg|eta|dekstra|140px|Brajla ĉelo por komputado]] La 64 kombinaĵo de brajla ĉelo estas tro malmulta por komputado; do oni donis plus linion al ĝi. Tiu ebligas 256 kombinaĵojn. Ĝi estas translaborita: por komputado oni devas lerni novajn kombinaĵojn por grandliteroj, nombroj, literoj kun supersignoj, kaj aliaj 30 signojn. Tiu brajlo havas Unicode-on el 2800 ĝis 28FF. Binara kodo estas uzita: lasta du ciferoj estas nombroj, kiujn povas legi el kombinaĵo, kiel binara nombro kun pozicioj el la ĉelo laŭ tiu: * 1. linio [1] kaj [4] * 2. linio [2] kaj [5] * 3. linio [3] kaj [6] * 4. linio [7] kaj [8] kaj skribi en 16-a nombrosistemo. Uzantoj povas skribi per normala aŭ brajla tajpilo, kaj povas legi ĝin per [[brajla linio]] aŭ per [[ekranlegilo]]. Blinduloj preferas ekranlegilon, ĉar ĝi malmulte kostas, estas uzebla ankaŭ ĉe amikoj kaj en laborejo, pli rapidas, kaj uzebla ankaŭ kono de brajlo. Blinduloj preferas klavkombinoj kontraŭ muso. == Legado kaj skribado == Oni devas alie legi brajlon ol planan skribon, kiun oni povas legi nur per okuloj. Oni devas sekvi la liniojn per liaj fingroj, kaj se medio estas papero, atenti la preson, por preservi tekston. Oni havas teĥnikojn por tiu.<ref>B.F. Holland, 'Speed and Pressure Factors in Braille Reading', ''Teachers Forum,'' Vol. 7, September 1934 p. 13-17</ref> Lowenfield & Abel proponas uzadon de ambaŭ montrofingroj. Dum dekstra fingro legas lastan vorton en linio, maldekstra serĉas unuan vorton de venontan linio. Sed ili ankaŭ skribis, ke tiu estas malfacile lernebla por infanoj.<ref>B. Lowenfield and G. L. Abel, ''Methods of Teaching Braille Reading Efficiency of Children in Lower Senior Classes.'' Birmingham, Research Centre for the Education of the Visually Handicapped, 1977</ref> Por skribi brajlon, oni povas uzi tajpilon aŭ skribi per mano. La [[tajpilo]]n por brajlo konstruis en la fino de la [[19-a jarcento]] germana instruisto [[Oskar Picht]]. Por skribi per mano, oni uzas stilon kaj ŝablonon. Literoj estas punktitaj malantaŭe, laŭ iliaj spegulaj bildoj. == Rilate al Esperanto == Ankaŭ ĉiun [[Esperanto|Esperantan]] literon oni povas skribi [[Esperanta brajlo|brajle]]. [[Ĉapelo|Ĉapelitan]] literon indikas punkto aldonita al pozicio 6 de la literoj ''c'', ''g'', ''h'', ''j'' kaj ''s''; la litero ''ŭ'' estas spegulaĵo de litero ''u''. La norvega brajlo-specialisto [[Otto Prytz]], kiu okupiĝas ankaŭ pri esperanta blindulskribo, skribis [http://groups.google.be/group/soc.culture.esperanto/browse_frm/thread/bf3d2acbfbd289c8/d6ab484869d2fbc3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070926231902/http://groups.google.be/group/soc.culture.esperanto/browse_frm/thread/bf3d2acbfbd289c8/d6ab484869d2fbc3 |date=2007-09-26 }}: La sistemo necesigas ankaŭ modifon de alia litero: La konvencia reprezento de "w" en brajlo estas punktoj 2-4-5-6, simbolo egala al tiu de la Esperanta "ĵ". Se en Esperanta teksto aperas "w" (ekzemple en propra nomo), oni transskribas ĝin per punktoj 23456, do aldonante punkton 3 al la konvencia signo." La [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE) zorgas pri la kreo kaj disvastigo de brajlaj publikaĵoj en Esperanto. == Historio == Brajlo baziĝas sur nokta skribo de Charles Barbier por armeo de Napoleono, kiu postulis metodon de komunikado, kiu estas silenta kaj uzebla en mallumo. Tiu ne disvastiĝis, ĉar militistoj trovis ĝin tro malfacila. Do li iris al instituto de blinduloj en Parizo, kiel li parolis kun Louis Braille. La unua brajlo estis farita por la franca lingvo, poste oni adaptis ĝin al aliaj lingvoj. [[Helena Gal]], svisa, kun [[Théophile Cart]], [[Roza Vogt]] kaj [[Harald Thilander]] adaptis la brajlan alfabeton por Esperanto. [[Helene Giroud]] skribis la unuan tekston en Esperanto per brajlo. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Tradukfonto == {{Trad|hu|Braille-írás}} == Vidu ankaŭ == * [[Alireblo]] * [[Esperanta brajlo]] * [[Inuktituta brajlo]] * [[Japana brajlo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Braille letters|ReVo=brajl}} * [http://lingvo.org/brajlo/ Tradukileto por brajlo] * [https://web.archive.org/web/20081019025305/http://www.mairt.hu/CikBraille.htm mairt.hu] * [http://www.fakoo.de/computerbraille.html Komputila brajlo kun tabelo de kodo] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Unicode_Braille_table.svg Brajlo en Unikodo] * {{cite book |author= Pajor Emese |coauthor= Fekete Csilla, Balla Ágnes, Prónay Beáta, |title= Tapintható írásrendszerek, alternatív olvasási módszerek |4= Jegyzet, Eötvös Loránd Tudományegyetem |publisher= Bárczi Gusztáv Gyógypedagógiai Kar |location= Budapest, |year= 2009 |url= http://mek.niif.hu/09800/09880/index.phtml |format= PDF |accessdate= 2012-03-10 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150427084304/http://mek.niif.hu/09800/09880/index.phtml |date=2015-04-27 }} * [https://www.liberafolio.org/2025/10/07/brajla-skribo-jubileas-kaj-evoluas/ Brajla skribo jubileas kaj evoluas], artikolo en [[Libera Folio]] aperinta 2025-10-07 ({{eo}}) {{Specialaj signoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Blindeco]] [[Kategorio:Skribo]] [[Kategorio:Brajlo]] aeo3cti3fbgscuf3z9hm587nb5r1xvk 0 588 9404503 9403833 2026-06-16T12:39:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404503 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Boris Leonidoviĉ PASTERNAK''' ({{lang-ru|Борис Леонидович Пастернак}}) naskiĝis la [[10-an de februaro]] [[1890]] n.s., mortis la [[30-an de majo]] [[1960]]<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1958/pasternak/facts/</ref> en [[Peredelkino]] apud [[Moskvo]]. Li estis granda rusa verkisto, poeto kaj tradukisto, kiu meritis [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] en [[1958]]. Pasternak naskiĝis en la hebrea familio de fama pentristo ''Leonid Osipoviĉ Pasternak'' multe ilustrinta la verkojn far [[Leo Tolstoj]], kun kiu li amikis. Lia patrino ''Rozalia Isidorovna Kaufman'' estis elstara pianistino. La gepatroj havis entute kvar gefilojn: ''Boris'', ''Aleksandr'', ''Ĵozefina'' kaj ''Lidia''. Infanaĝe Boris intencis fariĝi [[komponisto]] kaj ekstudis muzikon, sed en [[1908]] li preferis la filozofion, kiun li studis en la universitatoj de [[Moskvo]] kaj [[Marburg]]. Liaj unuaj literaturaĵoj estis ĉefe lirikaj. En [[1914]] aperis lia versaro ''Ĝemelo en nimbuso''. Multe apogis lian verkadon fama rusa poeto [[Vladimir Majakovskij]], kun kiu Pasternak amikis ĝis lia morto en [[1930]]. Li baldaŭ famiĝis en la literatura medio, sed lia politika koncepto, kiu ne aprobis la sovetan sistemon, igis la stalinismajn regantojn obstrukci publikigon de kelkaj liaj verkoj. Dum la 1930-aj kaj 40-aj jaroj Pasternak ĉefe tradukis, interalie verkojn de [[Rainer Maria Rilke]], [[William Shakespeare]] kaj [[Johann Wolfgang von Goethe]]. Lia plej konata verko, la romano "[[Doktoro Ĵivago (romano)|Doktoro Ĵivago]]", estis eldonita en [[1957]] en la itala lingvo sub titolo ''Dottor Živago''. Ĝi tuj famiĝis en la tuta mondo, sed nur en 1988 oni sukcesis eldoni ĝin en [[Sovetunio]] ruslingve. En [[1958]] Pasternak gajnis [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]], kiun li komence akceptis, sed poste redonis ĝin pro intensa premo de la komunisma registaro.<ref>https://www.bbc.com/mundo/noticias-internacional-37588328</ref> Boris Pasternak estis dufoje edziĝinta. Lia unua edzino nomiĝis ''Eŭgenia Vladimirovna Lurje''. Ilia geedziĝo ne estis feliĉa. Ŝi naskis filon ''Eŭgenij''. ''Zinaida Nikolajevna Jeremeeva'' (''Neihaus'') estis la dua edzino de Pasternak . Ili havis filon ''Leonid''. Boris Pasternak estas sepultita en Peredelkino tombejo. == Listo de verkoj == * Sestra moja - Ĵizn. Leto 1917 goda (1922) * Pisma iz Tuli (1922) * Detstvo Ljuvers (1922) * Devjatsot pjatij god (1926) * Lejtenant Ŝmidt (1926/27) * Oĥrannaja gramota (1929) * [[Doktoro Ĵivago]] (1957) === Tradukoj al Esperanto === Post ŝtormo : poemoj 1955-9 / Boris Pasternak. [Kris Long elrusigis]. - [Bracknell: Long, 1981]. - 35 p. "Doktoro Ĵivago": poemoj / Boris Pasternak; [[Kris Long]] [trad.]. - Chapec: Fonto, 1992. - 80 p. - (Fonto-Kajeroj ; 11) == Eksteraj ligiloj == http://pasternak.niv.ru/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151019035751/http://pasternak.niv.ru/ |date=2015-10-19 }} biografio{{ru}} http://www.b-pasternak.ru/ biografio kaj verkoj {{ru}} http://ya-odessit.ru/content/pasternak-leonid-osipovich.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120112223820/http://ya-odessit.ru/content/pasternak-leonid-osipovich.html |date=2012-01-12 }} biografio de lia patro Leonid {{ru}} http://en.academic.ru/dic.nsf/enwiki/2498 biografio {{en}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:Boris Pasternak -Moscow 2nd Tverskaya-Yamskaya,2.jpg|Memortabulo pri naskiĝo de Pasternak Dosiero:Boris Pasternak-Moscow, 2nd Tverskaya-Yamskaya, 2.jpg|Ĉi-dome Boris naskiĝis Dosiero:Dommuzejpasternak.jpg|Loĝejo de Pasternak en Peredelkino </gallery> {{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Doctor Zhivago (filmo de 1965)|Doctor Ĵivago (filmo de 1965)]] * [[3508 Pasternak]] == Referencoj == {{Referencoj}}{{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1951-1975}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=588|PND=118591940|LCCN=n/79/18438|VIAF=68933968|TSURL=viaf/68933968}} {{Vivtempo|Pasternak, Boris}} [[Kategorio:Poetoj de Moskvo]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Peredelkino]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj tradukistoj]] [[Kategorio:Rusiaj pianistoj]] [[Kategorio:Rusiaj poetoj]] 1sffwn27udlftba4ym9f083yzi2zi4a 0 1639 9404650 9381943 2026-06-16T14:35:55Z Alifono 114488 /* Nomo */ 9404650 wikitext text/x-wiki {{informkesto lando | nomoenlokalingvo = République d'Haïti<br/>Repiblik d Ayiti | eonomo = Respubliko Haitio | flago = [[Dosiero:Flago-de-Haitio.svg|170px|Flago de Haitio]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Haiti.svg|100px|Blazono de Haitio]] | nacia himno = ''[[La Dessalinienne]]'' | nacia devizo = <div style="padding-bottom:0.3em;">[[Liberté, égalité, fraternité]]" (france)<ref>{{cite web|url=http://www.haiti-reference.com/histoire/constitutions/const_1987.htm |title=Article 4 of the Constitution |publisher=Haiti-reference.com |access-date=24 julio 2013}}</ref><br />{{small|"Libète, Egalite, Fratènite" (haitikreole)}}<br />{{small|"[[Libereco]], [[Egaleco]], [[Gefrateco]]"}}</div> {{nowrap|'''Devizo sur tradicia blazono:'''}}<br />"L'union fait la force" (france)<br />{{small|"Inite se fòs"}} (haitikreole)<ref>{{Cite web|url=http://www.haitiobserver.com/blog/tag/election/after-the-group-of-g8-now-come-g30-headed-by-louko-desir.html|title=After The Group Of G8, Now Come G30 Headed By Louko Desir|website=Haiti Observer|access-date=28 januaro 2018}}</ref><br />{{small|"Unuiĝo faras forton"}} | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationHaiti.png|300px|Situo]] | lingvoj = [[Haitia kreola lingvo|Haitia kreola]] 95%, [[franca lingvo|franca]] 10% | ĉefurbo = [[Portoprinco]] | religio = [[katolikoj]] 80%, [[protestantoj]] 16%, [[Voduo|voduistoj]] | km2 = 27750 | akvo = 0.7 | loĝantoj = | loĝantaro = ne | loĝantaro-jaro = | loĝdenso = | valuto = [[Haitia gurdo|Gurdo]] | valuta kodo = HTG | horzono = -5 | ttt = ht | landkodo = HT (ISO 3166) | tel = | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = [[Prezidenta Konsilio de Transiro]] (aganta) | ĉefministro = [[Alix Didier Fils-Aimé]] (aganta) | nacia tago = [[1-a de januaro]] | sendependeco = 1-a de januaro [[1804]] | de kiu = [[Francio]] | esperanto-asocio = | MEP = [[usona dolaro|US$]]{{nombro|34.189}} miliardo<ref name="imf2">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?sy=2014&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=%2C&br=1&pr1.x=56&pr1.y=18&c=263&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |titolo=Haiti |Eldonejo=Internacia Mona Financo |alirdato=2021-07-19}}</ref> | MEP jaro = 2021 | MEP pokapa = [[usona dolaro|US$]]{{nombro|1943}}<ref name="imf2"/> | priskribo de flago=[[Flago de Haitio|flago]]|priskribo de blazono=[[Blazono de Haitia Respubliko|blazono]] | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = HT |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Atlantiko |parenco1 = Karibio |parenco_tipo = Akvejoj }} }}'''Haitio''' ([[Haitia kreola lingvo|haitikreole]] ''Ayiti'' [ajiti]'','' {{lang-fr|Haïti}} [aiti]), oficiale '''Respubliko Haitio''' ([[Haitia kreola lingvo|haitikreole]] ''Repiblik d Ayiti'', {{Lang-fr|République d'Haïti|links=no}}),<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ufdc.ufl.edu/AA00000626/00001/5j|titolo=Konstitisyon Repiblik Ayiti 1987|alirdato=24-a de julio 2013|eldoninto=Ufdc.ufl.edu}}</ref> kaj antaŭe konata kiel '''Hayti''',{{refn|La lando oficiale fondiĝis kiel "Hayti" en siaj Deklaro de Sendependeco,<ref>{{Cite web|url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C12756259|title=Catalogue description Haitian Declaration of Independence|date=1-a de januaro 1804|via=National Archive of the UK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/dol/images/examples/haiti/0001.pdf|title=National Archives – Haiti}}</ref> konstitucioj,<ref>[https://sema-kama.org/la-constitution-imperiale-du-20-mai-1805/ La Constitution Impériale du 20 mai 1805]{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kaj imperiaj deklaroj.<ref>{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Facilities/John_Carter_Brown_Library/exhibitions/remember_haiti/rev_henri-christophe.php|title=Remember Haiti &#124; Revolution &#124; Royaume d'Hayti. Déclaration du roi.|website=www.brown.edu|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207090322/https://www.brown.edu/Facilities/John_Carter_Brown_Library/exhibitions/remember_haiti/rev_henri-christophe.php|archivedate=2023-02-07}}</ref> Eldonitaj verkoj de 1802–1919 en Usono ofte uzis la nomon "Hayti" (ekzemple ''The Blue Book of Hayti'' (1919), libro kun oficiala stato en Haitio).|group=noto}} estas [[ŝtato]], kiu konsistigas la okcidentan parton de la [[kariba]] [[insulo]] [[Hispaniolo]] kaj limas oriente al la [[Dominika Respubliko]], norde kun la [[Atlantiko]], sude kaj oriente kun la [[Kariba Maro|Kariba aŭ Antila Maro]].<ref name="Dardik">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=de9NDQAAQBAJ|titolo=Vascular Surgery: A Global Perspective|alirdato=8-a de majo 2017|jaro=2016|eldoninto=Springer|ISBN=978-3-319-33745-6|paĝo=341|redaktinto=Dardik, Alan}}</ref><ref name="Current Affairs">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=5wBsDQAAQBAJ|title=Current Affairs November 2016 eBook|editor=Josh, Jagran|page=93|year=2016|access-date=8-a de majo 2017}}</ref> Ĝia teritorio enhavas krome la insulojn [[Gonavo]], [[Insulo de la Testudo|Insulon de la Testudo]], insularon ''Caymanites'', kaj insulon ''Île à Vache'' krom diversajn insuletojn de ĝia teritoria maro. La neloĝata Insulo Navassa estas postulata de Haitio antaŭ la administrado de [[Usono]].<ref name="CIA World Factbook – Haiti32">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/|titolo=CIA World Factbook – Haiti|alirdato=3-a de septembro 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210109155536/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti|arkivdato=2021-01-09}}</ref><ref name=":0" /> La tuta surfaco de Haitio ampleksas {{Unuo|27750|km|2}} ({{Unuo|10714|kvadratajn mejlojn}}), kaj ĝia loĝantaro estas {{Nombro|11439646}} homoj (takso de 2018),<ref name=":1">"[https://population.un.org/wpp/ World Population prospects – Population division]". ''population.un.org''. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Alirita je la 9a de novembro 2019.</ref> la plej loĝata lando en [[Karibio]]. La ĉefurbo kaj plej granda urbo estas [[Portoprinco]], terure damaĝita de la [[tertremo en Haitio en 2010]]. Haitio estas fondinta membro de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], la [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]],<ref>{{cite web|url=http://www.oas.org/en/member_states/member_state.asp?sCode=HAI|title=OAS – Member State: Haiti|publisher=OAS – Organization of American States: Democracy for peace, security, and development|last=OAS|date=1-a de augusto 2009|website=www.oas.org}}</ref> [[Asocio de Karibaj Ŝtatoj]],<ref>{{cite web|url=http://www.acs-aec.org/sites/default/files/english_ebook_acs_20_low_res.pdf|title=Association of Caribbean States (1994–2014)|editor=Press|page=46|year=2014|access-date=25-a de aprilo 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220811112704/http://www.acs-aec.org/sites/default/files/english_ebook_acs_20_low_res.pdf|archivedate=2022-08-11}}</ref> kaj la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio|Internacia Franclingva Organizaĵo]]. Krom [[Karibia Komunumo|la Karibia Komunumo (CARICOM)]], ĝi estas membro de la [[Internacia Valuta Fonduso|Internacia Monunua Fonduso]] (IMF),<ref>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm|title=International Monetary Fund: List of Members|website=www.imf.org}}</ref> [[Monda Organizaĵo pri Komerco]], kaj la Komunumo de Latinamerikaj kaj Karibiaj Ŝtatoj. Historie malriĉa kaj politike malstabila, Haitio havas la plej malaltan [[Landoj laŭ indico de homa disvolviĝo|indicon de homa disvolviĝo]] en Ameriko. Ekde 2000, la lando spertis puĉon, kiu instigis intervenon de la Unuiĝintaj Nacioj, kaj ankaŭ [[Tertremo en Haitio en 2010|katastrofan tertremon]], kiu mortigis pli ol {{Nombro|250000}} homojn. == Landnomo == La noma Haitio devenas de la indiĝena [[Tainoj|Taina]] lingvo kiu estis la indiĝena nomo{{refn|La Tainoj eble uzis alian nomon por la insulo, ''Bohío''.<ref>{{cite book|last1=Guitar|first1=Lynne|last2=Ferbel-Azcárate|first2=Pedro|last3=Estevez|first3=Jorge|title=Indigenous Resurgence in the Contemporary Caribbean|date=2006|publisher=Peter Lang Publishing|location=Nov-Jorko|isbn=978-0-8204-7488-5|page=41|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qXZeQZMDpgYC&pg=PA41|access-date=10-a de julio 2015|chapter=iii: Ocama-Daca Taíno (Hear me, I am Taíno)|lccn=2005012816}}</ref><ref>{{cite book|last1=Edmond|first1=Louisket|title=The Tears of Haiti|date=2010|publisher=[[Xlibris]]|isbn=978-1-4535-1770-3|page=42|url=https://books.google.com/books?id=_1wDXEB1fOUC&pg=PA42|access-date=10-a de julio 2015|lccn=2010908468}}</ref><ref>{{cite book|last1=Senauth|first1=Frank|title=The Making and Destruction of Haiti|date=2011|publisher=[[AuthorHouse]]|location=Bloomington, Indiana, USA|isbn=978-1-4567-5384-9|page=1|url=https://books.google.com/books?id=QBdccuwnqY8C&pg=PA1|lccn=2011907203}}</ref>|group=noto}} de la tuta insulo de [[Hispaniolo]], kaj ĝi signifis, "lando de altaj montoj."<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HOE8AAAAYAAJ&pg=PA321|title=A Dictionary of Dates Relating to All Ages and Nations: For Universal Reference Comprehending Remarkable Occurrences, Ancient and Modern, The Foundation, Laws, and Governments of Countries-Their Progress In Civilization, Industry, Arts and Science-Their Achievements In Arms-And Their Civil, Military, And Religious Institutions, And Particularly of the British Empire|page=321|author1=Haydn, Joseph|author2=Benjamin Vincent|year=1860|access-date=12-a de septembro 2015}}</ref> La nomo estis restarigita de haitia revoluciulo [[Jean Jacques Dessalines]] kiel la oficiala nomo de sendependa Saint-Domingue, kiel tributo al la indianaj antaŭuloj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=lp54N7g2CYQC&pg=PA12|titolo=The Hour and the Man: A Fictional Account of the Haitian Revolution and the life of Toussaint L'Ouverture|alirdato=12-a de septembro 2015|aŭtoro=Martineau, Harriet|jaro=2010|ISBN=978-99904-1-167-6|paĝo=12}}</ref> En la franca, la kromnomo de Haitio estas la "Perlo de la Antiloj" (''La Perle des Antilles'') kaj pro ĝia natura beleco<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=3xAIAAAAQAAJ&pg=PA33|title=Haïti, 13 ans de séjour aux Antilles|author=Eldin, F.|page=33|year=1878|access-date=21-a de julio 2015|language=fr}}</ref> kaj pro la kvanto da riĉeco kion ĝi kreis por [[Reĝlando Francio]]. Dum la [[1700-aj jaroj]] la kolonio estis la plej grava produktisto de sukero kaj kafo en la mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://archive.org/details/voyagesaintdomin00wimp|titolo=Voyage a Saint-Domingue, pendant les années 1788, 1789 et 1790|alirdato=31-a de marto 2018|jaro=1797}}</ref> == Ekologio == [[Biogeografio|Biogeografie]] la lando apartenas al la [[Karibio|Kariba]] [[ekoprovinco]] de la [[Neotropiso|Neotropika ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la Monda Natur-Fonduso ([[WWF]]). Ĝi entenas la Hispaniolajn humididajn arbarojn kiuj estas [[ekoregiono]] de la [[biomo]] "[[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]]". == Historio de Haitio == {{ĉefartikolo|Historio de Haitio}} Haitio estas la unua ŝtato de [[Latinameriko]], kiu sendependiĝis; tio okazis en [[1804]] kiam [[Francio]] perdis la regadon sur tiu ekskolonio. De tiam la historio de Haitio estis kombino de malriĉeco, malstabileco, [[puĉo]]j kaj instituciaj krizoj. Post la liberigaj klopodoj de [[Toussaint Louverture]], en 1804 generalo [[Jean Jacques Dessalines]] proklamis la sendependecon kaj sian sintenon tute kontraŭ la blankuloj, kiuj estis ekspluatantoj kaj perfortantoj de la nigrula loĝantaro. Tamen post unu jaro li proklamigis sin imperiestro de la [[Unua Imperio de Haitio]] kaj kondutis ege simile al la tiamaj ekskoloniistoj, antaŭ morti perforte. Dum la tuta [[19-a jarcento]] kaj komenco de la 20-a sukcedis 23 tiranoj, ĉiuj malefikaj<ref name="elpais2010">{{citaĵo el ĵurnalo |titolo=La cruel historia de un país olvidado {{krampo|La kruela historio de forgesita lando}} |verko=[[El País]] |loko=Madrido |dato=2010-01-14 |paĝo=8 |url= |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160602013445/elpais.com/diario/2010/01/14/internacional/1263423605_850215.html |arkivdato=2016-06-02}}</ref>. El [[1915]] al [[1934]] la lando estis sub efektiva rego de [[Usono]], ekde kiam la tiama usona prezidento [[Woodrow Wilson]] ordonis ties invadon, kun ekskuzo pacigi ties urbojn, sed fakte por pagigi la ŝuldojn al [[Citibank]] kaj forigi la malpermeson vendi [[plantejo]]jn al eksterlandanoj, fakte al usonanoj. En [[1957]] balotado regata de la armeo venkigis la estontan tiranon [[François Duvalier]] kiu en [[1964]] fariĝis dumviva prezidento kaj instalis sangeman diktatorecon (apogita de korupta [[sekreta polico]] nome ''[[Tonton Macoute]]''), kiun heredis en 1971 lia filo [[Jean-Claude Duvalier]]. Dum tiuj du diktatoroj mortigis {{Nombro|60000}} homojn<ref name="elpais2010"/>; ili finiĝis en [[1986]] kiam la opoziciantoj ekprenis la povon post monatoj de strikoj kaj insurekcioj. Duvalier ekziliĝis al Francio. La unua demokrata prezidento post la diktaturo estis [[Leslie Manigat]] en [[1988]] kiu estis siavice renversita post nur kvar monatoj per puĉo de generalo Namphy, siavice renversita samjare de generalo Prosper Avril, kiu rezignis en 1990 post novaj insurekcioj. Dum tiuj renversoj ludis gravan rolon la iamaj patroloj de preskaŭ-policoj kreitaj de la iama diktaturo kaj nomitaj "tonton macoutte". Post provizora registaro de Ertha Pascal-Trouillot la pastro [[Jean-Bertrand Aristide]], fondinto de la movado ''Lavalas'' ([[Haitia kreola lingvo|haitikreole]]: ''Lavango'') venkis en balotado de decembro de [[1990]], kaj denove li estis renversita de puĉo fare de la generalo Raoul Cédras, ĉar la altaj instancoj ĉu de armeanoj ĉu de policanoj ĉu de terposedantoj ne akceptis la socialajn politikojn de la tiama leĝa prezidento. Aristide ekziliĝis en Meksikio ĝis [[1994]]. La usona registaro de [[William J. Clinton|Bill Clinton]] helpis la reoficiĝon de Jean-Bertrande Aristide en 1994 je la kondiĉo, ke la importa dogano pri rizo devos reduktiĝi de 50% al 3%. Haitio ĝis tiam produktis 80% de la [[rizo]] mem, poste la malmultekosta usona importo igis {{Nombro|40000}} kamparanojn senlaboruloj (en 2009 importis Haitio pli ol 2/3 de la rizobezono). En la 1980-aj jaroj oni tute ekstermis la [[kreola porko|lokan porkorason]] (kreola porko), kio kaŭzis mizeriĝon de amasoj, kies situacio malbonigis la [[senarbarigo]] de la lando. En 1995 ''Lavalas'' denove venkis kaj René Preval iĝis prezidento kaj siavice Aristide revenkis en [[2000]] per balotado ne sufiĉe ĝuste realigata. Rekomenciĝis insurekcioj kaj videblis, ke Usono estis ege interesata pri forigo de Aristide, kiu finfine ekziliĝis denove komence de 2004, post sangaj bataloj, nun al [[Sud-Afriko]]. Fine de marto 2004, estis publikigitaj en Santo-Domingo ([[Dominiko]]) la provizoraj rezultoj de Enketa Komisiono pri Haitio gvidata de la iama ĝenerala prokuroro de Usono, s-ro Ramsey Clark. La komisiono rivelas ke ''« la registaroj de Usono kaj de Dominiko partoprenis en la armado kaj trejnado, en tiu lando, de haitiaj "ribeluloj" »''. Ĝi konstatas ke 200 soldatoj de la Usonaj Specialaj Fortoj alvenis en Dominiko por partopreni en militekzercoj, en februaro 2003. Kun permeso de la prezidanto Hipólito Mejía, tiuj okazas ''« proksime de la landlimo, en zono kie, precize, la haitiaj eksmilitistoj regule lanĉis atakojn kontraŭ instalaĵoj de la haitia ŝtato ».''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.insumisos.com/diplo/NODE/413.HTM |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210118143541/http://www.insumisos.com/diplo/NODE/413.HTM |arkivdato=2021-01-18 }}</ref>[[Dosiero:Haiti topographic map-fr.png|eta|350x350px|Topografia mapo de Haitio]] En [[2006]] René Preval iĝis denove prezidento per balotado kiun regis Minustah, la agentejo de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Je la [[12-a de januaro]] de [[2010]] [[Tertremo en Haitio en 2010|tertremo]] (magnitudo 7 sur la [[skalo de Richter]] trafis la ĉefurbon [[Portoprinco]] je la 16:53 horo de Haitio, detruis la ĉefurbon, kaŭzis dekmilojn da mortoj kaj nuligis la funkcikapablojn de la ŝtato. == Geografio == Haitio estas la okcidentaj tri-okonoj de [[Hispaniolo]], la dua plej granda insulo en la [[Grandaj Antiloj]]. Kun {{Nombro|27750}} km², Haitio estas la tria plej granda lando en [[Karibio]] malantaŭ [[Kubo]] kaj [[Dominika Respubliko|Dominika Respublik]]<nowiki/>o, tiu ĉi kunhavante 360-kilometran (224-mejlan) landlimon kun Haitio. La lando havas proksimume ĉevalŝuan formon kaj pro tio ĝi havas tre longan marbordon, duan je longo ({{Nombro|1771}} kilometroj aŭ {{Nombro|1100}} mejloj) malantaŭ Kubo en la Grandaj Antilloj.<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/caribb/haiti/htland.htm|titolo=Geography: Haiti|alirdato=29-a de septembro 2014}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.loc.gov/today/placesinthenews/archive/2010arch/20100114_haiti.html|titolo=Geography: Haiti|alirdato=29-a de septembro 2014}}</ref> Haitio estas la plej monta nacio en Karibio. Ĝia tereno konsistas el montoj kun malgrandaj intermetita marbordaj ebenaĵoj kaj riveraj valoj.<ref name="CIA World Factbook – Haiti32"/> La klimato estas tropika, kun iom da vario laŭ alto. La plej alta punkto estas Pic la Selle, je {{Nombro|2680}} metroj ({{Nombro|8793}} futoj).<ref name="CIA World Factbook – Haiti32"/><ref name="NgCheong-Lum, Roseline 192">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=FUSD2v4EQE8C|titolo=Haiti (Cultures of the World)|alirdato=29-a de septembro 2014|aŭtoro=NgCheong-Lum, Roseline|jaro=2005|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Times Editions Pte Ltd.|ISBN=978-0-7614-1968-6|paĝo=19}}</ref><ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3">[https://www.britannica.com/place/Haiti "Haiti"], ''Encyclopædia Britannica''.</ref> La norda regiono konsistas el la ''Massif du Nord'' (Norda Massif) kaj la ''Plaine du Nord'' (Norda Ebenaĵo). La ''Massif du Nord'' estas etendaĵo de la ''Cordillera Central'' en Domingo.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> Ĝi komenciĝas ĉe la orienta landlimo de Haitio, norde de la rivero Guayamouc kaj etendas al la nordokcidento tra la norda duoninsulo. La malaltejoj de la ''Plaine du Nord'' situas laŭ la norda landlimo kun Domingo, inter la ''Massif du Nord'' kaj la Norda Atlantika Oceano. [[Dosiero:Aerial 2.jpeg|eta|Arondismento Saint-Marc, [[Departemento Artibonite]]]] La centra regiono konsistas el du ebenaĵoj kaj du montaroj. La ''Plateau Central'' (Centra Altebenaĵo) etendiĝas laŭ ambaŭ flankoj de la rivero Guayamouc, sude de la ''Massif du Nord''. Ĝi daŭras de la sudoriento al la nordokcidento. Sudokcidente de la ''Plateau Central'' estas la ''Montagnes Noires'' (Nigraj Montoj), kies plej nordokcidenta parto kuniĝas kun la ''Massif du Nord''. La grava valo de Haitio por kultivaĵoj estas la ''Plaine de l'Artibonite'', kiu situas inter la ''Montagnes Noires'' kaj la ''Chaîne des Matheux''.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> Ĉi tiu regiono subtenas la plej longan riveron de la lando (ankaŭ de insulo Hispaniolo), la riveron [[Artibonite (rivero)|Artibonite]], kiu komenciĝas en la okcidenta regiono de Domingo kaj daŭras plejparte tra centra Haitio, kie ĝi tiam finiĝas en la [[Golfo de Gonavo|Golfo de la Gonaveo]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> Ankaŭ en ĉi tiu valo situas la dua plej granda lago de Haitio, Lac de Péligre, formita rezulte de la konstruo de la Akvobaraĵo Péligre en la mezaj 1950aj jaroj.<ref name="Wells2">Jennifer Wells, [https://www.thestar.com/news/world/2010/11/21/a_dam_for_the_people_and_a_people_damned.html "A dam for the people, and A people damned"], ‘’Toronto Star’’, 21 November 2010</ref> La suda regiono konsistas el la ''[[Plaine du Cul-de-Veziketo|Plaine du Cul-de-Sac]]'' (la sudoriento) kaj la monta suda duoninsulo (ankaŭ konata kiel la [[Tiburon (duoninsulo)|Duoninsulo Tiburon]]). La Plaine du Cul-de-Veziketo estas natura malaltejo kiu enhavas la salajn lagojn de la lando, ekzemple Trou Caïman kaj la plej granda lago de Haitio, Étang Saumatre. La montaro Chaîne de la Selle – etendaĵo de la suda montaro de Domingo (la montaro ''Sierra de Baoruco'') – etendiĝas de la ''Massif de la Selle'' en la oriento al la ''Massif de la Hotte'' en la okcidento.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> Haitio ankaŭ inkluzivas kelkajn aliajn insulojn. La insulo [[Insulo de la Testudo|Tortuga]] (Île de la Tortue) situas proksime de la marbordo de norda Haitio. La arondismento La Gonâve situas sur la insulo de la sama nomo, en la [[Golfo de Gonavo]] (fr: ''Golfe de la Gonâve''). [[Gonavo]] estas la plej granda insulo de Haitio, ĝi estas modere enloĝata de kamparaj vilaĝanoj. Île à Vache (Bovina Insulo) situas proksime al la sudokcidenta marbordo. Ankaŭ parto de Haitio estas la ''Cayemites'', kiuj situas en la Golfo de Gonavo norde de Pestel. [[Navasa Insulo|La Navasse]] (Insulo Navassa), kiu situas 40 naŭtikajn mejlojn (74 kilometrojn; 46 mejlojn) okcidente de [[Jérémie (Haitio)|Jérémie]] sur la sudokcidenta [[duoninsulo]] de Haitio,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.latinamericanstudies.org/haiti/rock.htm|titolo=Whose Rock Is It? Yes, the Haitians Care|alirdato=28-a de januaro 2012|aŭtoro=Larry Rohter|dato=19-a de oktobro 1998|verko=Port-au-Prince Journal (reprinted in New York Times)}}</ref> estas la temo de daŭranta teritoria disputo kun Usono, kiu nuntempe administras la insulon per la [[Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono]]. == Demografio == Haitio havas {{Nombro|11439646}} loĝantoj (takso de 2018),<ref name=":1" />. Proksimume {{Nombro|500000}} haitianoj estas elmigrintoj en Usono, kio estas proksimume triono de la entuta elmigrado, komprenebla el tiom malriĉa lando. En 2008 Usono interrompis la neleĝan klopodon elmigri al Usono de almenaŭ {{Nombro|1600}} "boatanoj"<ref>"Florida, entre la solidaridad y el miedo" (Florido, inter la solidareco kaj la timo) [[El País]], Madrido, 20-a de januaro de 2010, paĝo 8.</ref>. == Politiko == === Registaro === La registaro de Haitio estas [[Duonprezidenta sistemo|duonprezidenta]] respubliko, multpartia sistemo en kiu la prezidanto de Haitio estas ŝtatestro elektita rekte de populaj balotadoj okazantaj ĉiujn kvin jarojn.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/><ref>{{cite web|title=1987 Constitution of the Republic of Haiti|url=http://pdba.georgetown.edu/constitutions/haiti/haiti1987.html|publisher=Georgetown University|access-date=9-a de julio 2011|location=ARTICLE 134|pages=ARTICLE 134|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220901061334/https://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Haiti/haiti1987.html|archivedate=2022-09-01}}</ref> La ĉefministro de Haitio estas registarestro kaj estas nomumita de la prezidanto, elektita el la plimulta partio en la Nacia Asembleo.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> La prezidanto kaj ĉefministro havas plenuman povon, kaj ili kune konsistigas la registaron. Leĝdonan povon hava kaj la registaro kaj la du ĉambroj de la Nacia Asembleo de Haitio, la Senato (Sénat) kaj la Ĉambro de Deputitoj (Chambre des Députés).<ref name="CIA World Factbook – Haiti32"/><ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> La registaro estas organizita [[Unueca ŝtato|unuece]], kaj tiel la centra registaro delegas povojn al la departementoj sen konstitucia bezono por konsento. La nuna strukturo de la politika sistemo de Haitio estis fiksita en la Konstitucio de Haitio je la 29a de marto 1987.<ref name="CIA World Factbook – Haiti32" /> Haitia politiko estis konfliktema: ekde sendependiĝo, Haitio suferis 32 puĉojn.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1741707&ps=rs|title=Haiti Starts Over, Once Again|author=Michele Kelemen|newspaper=Npr.org|date=2-a de marto 2004|access-date=24-a de julio 2013}}</ref> Haitio estas la sola lando en la Okcidenta [[Duonsfero]] kiu travivis sukcesan [[Haitia revolucio|sklavan revolucion]]. Tamen, longa historio de subpremo de diktatoroj kiel [[François Duvalier]] kaj lia filo [[Jean-Claude Duvalier]] tre influis la nacion. Post la fino de la erao de Duvalier, Haitio estis transirante al demokrata sistemo.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> === Politikaj partioj === [[Dosiero:Platfom pitit desalin.jpg|eta|maldekstre|Logoo de la Platformo Pitit Desalin.]] La Montana Grupo estas gvidata de haitia ekonomikisto Fritz Jean kaj konsistas el politikistoj, unuiĝintaj post la [[:n:Prezidanto de Haitio estas murdita en sia rezidejo|murdo de la antaŭa prezidanto Jovenel Moïse]] en 2021. Ĝi ricevis sian nomon pro la hotelo Montana en Portoprinco, kie kutime okazas ĝiaj kunsidoj. La Montana Grupo kaj la Movado de la 21-a de Decembro partoprenis koalicion de reprezentantoj de komerco, civila socio kaj politikistoj subskribintaj kun ĉefministro [[Ariel Henry]] en 2022 interkonsenton konatan kiel la Interkonsento de la 21-a de Decembro aŭ la Montana-Interkonsento. Surbaze de tiu ĉi dokumento la 7-an de februaro 2024 devintus ekofici nova elektita registaro. Tamen Ariel Henry donis neniun potencon al la tripersona konsilio. Fanmi Lavalas (ankaŭ konata kiel ''Familio Lavalas'') estas partio de la eks-prezidanto [[Jean-Bertrand Aristide]], prezentanta sin kiel la social-demokratia. ''Lavalas'' en la haitia kreola lingvo signifas ''Lavango'' kaj estis uzata kiel nomo de popola movado, enposteniginta Aristide en 1990. La partion precipe reprezentas [[Maryse Narcisse]]. Platformo Pitit Desalin estas partio de Jean-Charles Moïse, eks-prezidanto de Haitio (2015–2016). Ĝia nomo ''Infano de Dessalines-Platformo'' aludas al la haitia revoluciulo [[Jean Jacques Dessalines]]. EDE estas mallongigo por ''Les Engagés pour le Développement'' (Engaĝitaj je Evoluigo) estas partio establita de eks-ĉefministro [[Claude Joseph]] en 2021. La Collectif estas koalicio de politikaj partioj, opoziciaj al Ariel Henry kaj postulintaj establon de transira registaro ekde la murdo de Jovenel Moïse en 2021. === Administra-teritoria organizo === {{ĉefartikolo|Departementoj de Haitio}} [[Dosiero:Haiti, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|eta|[[Departementoj de Haitio]]]] Haitio estas dividita al dek departementoj, listigitaj ĉi tie laŭ la francaj nomoj kun la departementaj ĉefurboj parenteze: # [[Departemento Nord-Ouest|Nord-Ouest]] ([[Haveno-de-Paix]]) # [[Departemento Nord (Haitio)|Nord]] ([[Haitia Kabo|Cap-Haïtien]]) # [[Departemento Nord-Est|Nord-Est]] ([[Fortikaĵo-Liberté|Fort-Liberté]]) # [[Departemento Artibonite|Artibonite]] ([[Les Gonaïves|Gonaïves]]) # [[Departemento Centre|Centro]] ([[Hinche]]) # [[Departemento Ouest|Ouest]] ([[Portoprinco|Port-au-Princo]]) # [[Departemento Grand'Anse|Granda'Anse]] ([[Jérémie (Haitio)|Jérémie]]) # [[Departemento Nippes|Nippes]] ([[Miragoâne]]) # [[Departemento Sud|Sud]] ([[Les Cayes]]) # [[Departemento Sud-Est|Sud-Est]] ([[Jacmel]]) Tiuj ĉi konsistas el sume 42 arondismentoj, kiuj dividiĝas je 145 komunumoj, kiuj plu dividiĝas je 571 komunaj sekcioj.<ref>{{cite web|url=http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel|title=Création de cinq nouvelles communes par décret présidentiel|editor=Olivier, Louis-Joseph|date=14-a de augusto 2015|work=[[Le Nouvelliste]]|access-date=17-a de marto 2016|language=fr|archive-date=23-a de marto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323033146/http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160323033146/http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel|arkivdato=2016-03-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160323033146/http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel |arkivdato=2016-03-23 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.haitilibre.com/en/news-14858-haiti-politic-5-new-communes-in-haiti.html|titolo=Haïti – Politique: 5 nouvelles communes en Haïti|alirdato=17-a de marto 2016|dato=16-a de augusto 2015|verko=Haiti Libre}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://haiti-reference.com/pages/plan/geographie-et-tourisme/divisions-territoriales/|titolo=7300.- Divisions territoriales|alirdato=17-a de marto 2016|dato=17-a de augusto 2015|eldoninto=Haiti-Référence|lingvo=fr}}</ref> === Polico kaj krimo === [[Dosiero:Members of the Haitian National Police Force marching band stand at parade.jpg|eta|Membroj de la marŝbando de la Haitia Landa Polico staras en parado]] La leĝa sistemo baziĝas sur modifita versio de la [[Franca civila kodo|Napoleona Kodo]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/><ref>{{cite web|url=http://jurist.law.pitt.edu/world/haiti.htm|title=Haitian Law|publisher=Jurist.law.pitt.edu|access-date=24-a de julio 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630063029/http://jurist.law.pitt.edu/world/haiti.htm|archive-date=30-a de junio 2013}}</ref> Haitio konstante rangas inter la plej koruptaj landoj en la mondo laŭ la [[indico de perceptata korupto]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6120522.stm|titolo=Haiti tops world corruption table|alirdato=24-a de julio 2013|dato=6-a de novembro 2006|verkaĵo=BBC News}}</ref> Laŭ raporto en 2006 de la indico de perceptata korupto, ekzistas forta korelacio inter korupto kaj malriĉeco en Haitio. La nacio rangis unua el ĉiuj landoj alenketitaj pri niveloj de perceptata enlanda korupto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://transparency.ie/content/2006-corruption-perceptions-index-reinforces-link-between-poverty-and-corruption-and-shows-w|titolo=2006 Corruption Perceptions Index reinforces link between poverty and corruption|alirdato=15-a de januaro 2009|dato=6-a de novembro 2006|eldoninto=Transparency International}}</ref> Oni taksas, ke Prezidanto "Baby Doc" Duvalier, lia edzino Michelle, kaj iliaj agentoj ŝtelis US$504 milionojn el la mono de la registaro inter 1971 kaj 1986.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/bribe/2009/05/haiti-the-long-road-to-recovery.html|titolo=Haiti: The Long Road to Recovery, Public Broadcasting Service|alirdato=24-a de julio 2013|aŭtoro=Siri Schubert|dato=22-a de majo 2009|eldoninto=Pbs.org}}</ref> Simile, iuj amaskomunikiloj asertis, ke ŝtelis milionojn eksa prezidanto [[Jean-Bertrand Aristide]].<ref name="American Spectator Vol 19942">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Aristide Development|dato=1-a de julio 1994|gazeto=American Spectator|volumo=27|numero=7}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20060501062854/http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf|archive-date=1-a de majo 2006|title=Rapport UCREF|access-date=24-a de julio 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501062854/http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf|arkivdato=2006-05-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501062854/http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf |arkivdato=2006-05-01 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement|title=Probe of Aristide administration finds evidence of embezzlement|work=Dominican Today|date=31-a de oktobro 2005|access-date=5-a de februaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200037/http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement|archive-date=4-a de marto 2016|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304200037/http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement|arkivdato=2016-03-04}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304200037/http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement |date=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304200037/http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement |arkivdato=2016-03-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.wsj.com/articles/SB117124344952105351|titolo=The Haiti File|alirdato=24-a de julio 2013|aŭtoro=Mary Anastasia O'Grady|dato=12-a de februaro 2007|eldoninto=Online.wsj.com}}</ref> En marto 2004, je la tempo de la [[Homforkapto|forkapto]] de Aristide, artikolo de [[BBC]] diris, ke Fako de Ŝtato de Usona Prezidanto Bush asertis, ke Aristide havas rilatojn kun drogkomerco.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3524444.stm|titolo=Haiti's drug money scourge|aŭtoro=Nick Caistor|dato=19-a de marto 2004|eldoninto=BBC}}</ref> BBC ankaŭ priskribis [[Financa piramido|financajn piramidojn]], en kiuj Haitianoj perdis centojn da milionoj en 2002, kiel la "nura vera ekonomia iniciato" de la jaroj de Aristide.<ref name="basketcase2">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3522155.stm|titolo=Haiti: An economic basket-case|alirdato=24-a de julio 2013|familia nomo=Schifferes|persona nomo=Steve|dato=1-a de marto 2004|verkaĵo=BBC News}}</ref> Male, laŭ rapoto en 2013 de la [[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj pri Narkotaĵoj kaj Krimo|Oficejo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Drogoj kaj Krimo]] ([[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj pri Narkotaĵoj kaj Krimo|UNODC]]), murdoj en Haitio (10,2 el {{unuo|100000}} homoj) estas multe sub la regiona mezumo (26 el {{unuo|100000}} homoj); malpli ol kvarono de Jamajko (39.3 el {{unuo|100000}} homoj) kaj preskaŭ duono de Domingo (22.1 el {{unuo|100000}} homoj), tiel ĝi inter la plej sekuraj landoj en la regiono,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unodc.org/unodc/en/press/releases/2014/April/some-437000-people-murdered-worldwide-in-2012-according-to-new-unodc-study.html|titolo=Some 437,000 people murdered worldwide in 2012, according to new UNODC study|alirdato=12-a de aprilo 2015}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unodc.org/documents/gsh/pdfs/2014_GLOBAL_HOMICIDE_BOOK_web.pdf|titolo=Global Study on Homicide|alirdato=20-a de aprilo 2015|jaro=2013|eldoninto=UNODC}}</ref> grandparte pro tio, ke la lando plenumis promeson de pliigo de ĝia landa polico ĉiujare je 50%, kvar-jara iniciato kiu komenciĝis en 2012. En 2023 en la lando [[:n:Ĉefministro de Haitio eksiĝis sub la premo de bandoj|estis murditaj]] {{unuo|5000}} kaj forkaptitaj {{unuo|2500}} homoj, kio duoble superas ciferojn de 2022. En [[januaro 2024]] estis murditaj pli ol 800 homoj. Dum jaroj daŭras kontraŭstaro de la registaro kaj bandoj, ofte forme de rektaj surstrataj bataloj. La {{daton|1|3|2024}} estis [[:n:Bandoj deklaris militon kontraŭ la registaro de Haitio|subskribita interkonsento]] kun [[Kenjo]] pri sendo de {{unuo|1000}} policanoj al Haitio sub mandato de Unuiĝintaj Nacioj, kun partopreno de kelkaj pliaj landoj de Afriko kaj Karibio. Bandoj respondis per militdeklaro, atakinte la plej grandajn prizonojn kaj liberiginte kelkmil krimulojn. La {{daton|12|3}} la [[:n:Ĉefministro de Haitio eksiĝis sub la premo de bandoj|ĉefministro eksiĝis]], plenuminte ilian postulon kaj cedinte al admonoj de la [[Karibia Komunumo]]. [[Haitia voduo|Voduo]] estas esenca parto de haitia kulturo dum jarcentoj, formante nacian identecon kaj ĉiutagan vivon. Tiu ĉi religio, kiu kombinas afrikajn kredojn, katolikismon kaj lokajn tradiciojn, estas komprenata kiel pozitiva spirita forto, sed rezultas ankaŭ en konfliktoj kaj perforto.<ref name="Exil" >Sandrine Exil [https://elpais.com/america/2024-12-10/terror-masacre-y-vudu-en-el-ultimo-episodio-del-cerco-de-las-pandillas-en-haiti.html Terror, masacre y vudú en el último episodio del cerco de las pandillas en Haití] Portprinco - 10a de decembro 2024 [[El País]] 11a de decembro 2024, Alirita la 11an de decembro 2024</ref> La 7-an de decembro 2024 en Cité Soleil krimbando murdis pli ol 180 maljunulojn pro sorĉakuzoj. Ŝajne la bandestro Micanord ordonis tiun masakron de Wharf Jérémie kiel reprezalio pro la morto de sia filo. Ŝajne Micanord konsultis ''houngan'' (vodua pastro), kiu akuzis kvartalanojn je sorĉagado; rezulte oni amasmurdis ĉiajn maljunulojn.<ref name="Exil" /> == Ekologio == [[Dosiero:Hispaniolan Solenodon crop.jpg|eta|La [[endanĝerigita]] [[Hispaniola]] [[solenodono]], [[endemia]] al la insulo]] Haitio enhavas kvar ekologiajn regionojn: Hispaniolaj malsekaj arbaroj, Hispaniolaj sekaj arbaroj, [[Hispaniolaj pinaroj]], kaj Grandantilaj [[mangrovo]]j.<ref name="DinersteinOlson20172">{{cite journal|last1=Dinerstein|first35=José C.|first40=Jonathan|last40=Timberlake|first39=Shahina A.|last39=Ghazanfar|first38=Annette|last38=Patzelt|first37=Anthony G.|last37=Miller|first36=Othman A.|last36=Llewellyn|last35=Brito|first41=Heinz|first34=Lilian|last34=Pintea|first33=Nadia|last33=de Souza|first32=Alexandra|last32=Tyukavina|first31=Svetlana|last31=Turubanova|first30=Peter|last30=Potapov|first29=Tanya|last41=Klöser|last42=Shennan-Farpón|first28=David|last49=Saleem|pmid=28608869|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pages=534–545|year=2017|issue=6|volume=67|journal=BioScience|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|first49=Muhammad|first48=Khalaf F.|first42=Yara|last48=Al-Shammari|first47=Maianna|last47=Voge|first46=Lars|last46=Graudal|first45=Paulo|last45=van Breugel|first44=Jens-Peter Barnekow|last44=Lillesø|first43=Roeland|last43=Kindt|last29=Birch|last28=Thau|first1=Eric|last8=Palminteri|last13=Ellis|first12=Harvey|last12=Locke|first11=Matt|last11=Hansen|first10=Reed|last10=Noss|first9=Prashant|last9=Hedao|first8=Suzanne|first7=Nathan|last14=Jones|last7=Hahn|first6=Eric|last6=Wikramanayake|first5=Neil D.|last5=Burgess|first4=Carly|last4=Vynne|first3=Anup|last3=Joshi|first2=David|last2=Olson|first13=Erle C|first14=Benjamin|first27=Rebecca|first21=Lori|last27=Moore|first26=Nigel|last26=Sizer|first25=Crystal|last25=Davis|first24=Kierán|last24=Suckling|first23=Don|last23=Weeden|first22=Jonathan E. M.|last22=Baillie|last21=Price|last15=Barber|first20=Wes|last20=Sechrest|first19=Eileen|last19=Crist|first18=Vance|last18=Martin|first17=Cyril|last17=Kormos|first16=Randy|last16=Hayes|first15=Charles Victor|pmc=5451287}}</ref> Malgraŭ ĝia malgrandeco, la monta tereno de Haitio kaj rezultaj multaj klimataj zonoj rezultis je variego de plantoj.<ref name="Bradt62">Clammer, Paul, (2016) ''Bradt Travel Guide – Haiti'', p 6.</ref> Rimarkindaj arbaj specioj inkluzivas la [[panarbo]]n, [[mangarbo]]n, [[akacio]]n, [[svitenio]]n, [[Kokoso|kokosarbon]], [[Reĝa palmo|reĝan palmon]], kaj Okcidentindianan cedron.<ref name="Bradt62" /> La arbaroj estis antaŭe multe pli vastaj, sed suferis severan senarbigon.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> La plejparto de mamulaj specioj ne estas indiĝenaj. Oni estis alportintaj ilin al la insulo ekde koloniaj tempoj.<ref name="Bradt62" /> Tamen estas diversaj indiĝenaj [[Vespertoj|vespertaj]] specio, kaj la endemia hispaniola [[Kapromiedoj|kapromiedo]] kaj Hispaniola [[solenodono]].<ref name="Bradt62" /> Diversaj balenaj kaj delfenaj specioj ankaŭ troviĝas proksime al la marbordo de Haitio. Pli ol 260 specioj de birdoj troviĝas sur la insulo, el kiuj 31 estas endemiaj al Hispaniolo.<ref name="Bradt42">Clammer, Paul, (2016) ''Bradt Travel Guide – Haiti'', p 4.</ref> Rimarkindaj endemiaj specioj inkluzivas la hispaniolan [[Trogonoj|trogonon]], hispaniolan [[Papagedoj|papageton]], grizkronan [[Traŭpedoj|traŭpedon]], kaj la [[Hispaniola amazono|hispaniolan amazonon]].<ref name="Bradt42"/> Estas ankaŭ kelkaj [[Rabobirdo|rabobirdaj]] specioj, kaj ankaŭ [[Pelikano|pelikanoj]], [[ibisoj]], [[Kolibro|kolibroj]], kaj [[Anas|anasoj]]. Rampuloj estas oftaj, kun specioj kiel la rinocera [[Igvanedoj|igvano]], haitia [[Boaedoj|boao]], amerika [[krokodilo]], kaj [[geko]].<ref name="Bradt52">Clammer, Paul, (2016) ''Bradt Travel Guide – Haiti'', p 5</ref> == Ekonomio == Haitio estas la plej malriĉa lando de Ameriko kaj unu el la plej malriĉaj de la mondo (150a el la 177 landoj de la Indico de Homa Disvolviĝo), la vivdaŭro de loĝantoj estas malpli ol 52 jaroj, nur 1 el ĉiuj 50 ricevas salajron, [[senarbarigo]] atingas 98% de la iamaj arbaroj kaj la enspezoj por eksportado de produktoj, ĉefe de [[kafo]], [[oleo]] kaj [[mango]] estas malmultege kompare kun la ekstera ŝuldo kiu atingas miliardo da usonaj dolaroj. Inter la enspezoj gravas la mono sendita de la elmigrintoj de Haitio ĉefe en Usono. En la vivo de malriĉaj [[kamparano]]j gravis la partikulara bredado de la [[Kreola porko]]. == Kulturo == Haitio havas riĉan kaj unikan kulturan identecon, kun miksaĵo de tradiciaj francaj kaj afrikaj kutimoj, miksita kun kontribuaĵoj de la hispana kaj indiĝena [[Tainoj|Taina]] kulturoj.<ref name="Yurnet-Thomas22">fdan{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=giQaoQz8N0AC&pg=PA13|titolo=A Taste of Haiti|alirdato=18-a de junio 2015|aŭtoro=Yurnet-Thomas, Mirta|jaro=2002|ISBN=978-0-7818-0998-6|paĝoj=13–15}}</ref> Oni povas vidi la kulturon de Haitio en ĝiaj pentraĵoj, muziko, kaj literaturo. Galerioj kaj muzeoj en Usono kaj [[Francio]] estas elmontrintaj la verkojn de la pli bone konataj artistoj el Haitio.<ref name="Haitians22">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.everyculture.com/wc/Germany-to-Jamaica/Haitians.html|titolo=Haitians|alirdato=2-a de septembro 2014}}</ref> La Universitato de Haitio (antaŭe nomita [[Universitato Ŝtata de Haitio|Ŝtata Universitato de Haitio]]; [[Franca lingvo|france]] ''Université d'État d'Haïti'', akronime UEH) estas [[publika universitato]] situanta en [[Portoprinco|Porto-Francio]]. La universitato estas unu el la plej prestiĝaj kaj plej grandaj institucioj de supera edukado en Haitio. === Muziko === Haitia muziko kunigas gamon de influoj tiritaj el la multaj homoj kiu setlis tie. Ĝi montras francajn, afrikajn, kaj hispanajn ecojn kaj aliajn kiuj loĝis la insulon [[Hispaniolo]] kaj malgrandajn indiĝenaj [[Tainoj|Tainajn]] influojn. Stiloj de muziko unikaj de la lando Haitio inkluzivas muzikon kiu devenas de de ceremoniaj tradicioj de [[Voduo]], paradmuzikon "''Rara''", [[Balado (muziko)|baladoj]] ''Twoubadou'', mini-ĵazaj [[rok-muziko]], movado ''Rasin'', haitia kreola [[hiphopo]], danco méringue (mereng),<ref>{{cite web|url=http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113022326/http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti|archive-date=13-a de novembro 2007|title=Music and the Story of Haiti|publisher=Afropop Worldwide|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071113022326/http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti|arkivdato=2007-11-13}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071113022326/http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti |date=2007-11-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071113022326/http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti |arkivdato=2007-11-13 }}</ref> kaj danco compas (konpa). Junuloj festas ĉe dancejoj nomitaj ''discos'', kaj ĉeestas balojn. ''Compas'' (konpa) aŭ ''compas direct'' (konpa direk)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.heritagekonpa.com/The%20Haitian%20Music%20Billboard.htm|titolo=Haitian music billboard|alirdato=24-a de julio 2013|dato=10-a de februaro 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100210081147/http://www.heritagekonpa.com/The%20Haitian%20Music%20Billboard.htm|arkivdato=10-a de februaro 2010}}</ref> estas kompleksa, ĉiam-ŝanĝanta muziko, kiu devenas de afrikaj ritmoj kaj eŭropa salona dancado, miksita kun la burĝa kulturo de Haitio. Ĝi estas rafinita muzikon, kun [[merengo]] kiel ĝia baza ritmo. Haitio ne sonbendigis muzikon ĝis 1937 kiam Jazz Guignard estis sonbendigita nekomerce.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=gwEL9mUcVA8C&pg=PA23|titolo=A Day for the Hunter, a Day for the Prey: Popular Music and Power in Haiti|alirdato=20-a de aprilo 2015|aŭtoro=Averill, Gage|jaro=1997|ISBN=978-0-226-03291-7|paĝo=23}}</ref> === Literaturo === Haitio ĉiam estis literatura lando kiu produktis poezion, romanojn, kaj teatraĵojn de internacia rekono. La franca kolonia sperto establis la francan lingvon kiel la ilo de kulturo kaj prestiĝo kaj ekde tiam ĝi superregis la literaturajn cirklojn kaj la literaturan produktadon. Tamen, ekde la 1700aj jaroj, ekzistas daŭranta klopodo verki en [[Haitia kreola lingvo|la haitia kreola]]. La agnosko de la kreola kiel oficiala lingvo vastigis de romanojn, poemojn, kaj teatraĵojn en la kreola.<ref>{{Cite book|last=[http://www.voicesfromhaiti.com/2012/06/meet-dr-marie-jose-nzengou-tayo/ Nzengou-Tayo]|first=Marie-José|title=Creole and French in Haitian Literature|url=https://books.google.com/books?id=4xbGzLuBvWwC&pg=PA153|journal=The Haitian Creole Language: History, Structure, Use, and Education|language=en|publisher=Lexington Books|pages=153–176|isbn=978-0-7391-7221-6|date=2012}}</ref> En 1975, Franketienne estis la unua homo kiu kontraŭis la franclingvan tradicion en fikcio kun la eldono de ''Dezafi'', la unua romano verkita tute en la haitia kreola lingvo. La verko donas poezian bildon de haitia vivo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ewyPMi4WZPAC|titolo=Frankétienne and Rewriting: A Work in Progress|familia nomo=Douglas|persona nomo=Rachel|jaro=2009|eldoninto=Lexington Books|ISBN=978-0-7391-3635-5|paĝoj=50–60}}</ref> Aliaj konataj haitiaj aŭtoroj inkluzivas: [[Yanick Lahens]], Jean Price-Marso[[Jacques Roumain|, Jacques Roumain]], Marie Vieux-Chauvet, Pierre Clitandre, René Depestre, [[Edwidge Danticat]], Lyonel Trouillot, kaj [[Dany Laferrière]]. === Kuirarto === Haitio estas fama pro ĝia kreola kuirarto (kiu rilatas al [[kaĵuna kuirarto]]), kaj ĝia supo joumou (ĵumu).<ref>{{cite web|url=http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521034622/http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html|archive-date=21-a de majo 2014|title=Pumpkin Soup – Soup Joumou|publisher=Creolemadeeasy.com|access-date=22-a de majo 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140521034622/http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html|arkivdato=2014-05-21}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140521034622/http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html |date=2014-05-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140521034622/http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html |arkivdato=2014-05-21 }}</ref> [[Dosiero:Sans-Souci Palace, National History Park, Haiti.jpg|eta|Palaco Sans-Souci, Landa Historia Parko, Haitio]] === Heredaĵejoj === Monumentoj inkluzivas la Palacon Sans-Souci kaj la [[Citadelo Laferrière|Citadelon Laferrière]], enlistigita kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵa de Unesko]] en 1982.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/list/180|titolo=National History Park – Citadel, Sans the great Souci, Ramiers|alirdato=23-a de januaro 2010|eldoninto=UNESCO.org}}</ref> Situante en la Norda ''Massif du Nord'', en unu el la landaj parkoj de Haitio, la strukturo estas de la komencaj 1800aj jaroj.<ref name="heritage2">{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/news/579|titolo=Heritage in Haiti|alirdato=23-a de januaro 2010|dato=20-a de januaro 2010|eldoninto=UNESCO.org}}</ref> La konstruaĵoj estis inter la unuaj konstruitaj post la sendependiĝo de Haitio disde Francio. La [[Citadelo Laferrière]], kiu situas en norda Haitio, estas la plej granda fortikaĵo en Ameriko. Ĝi estis konstruita inter 1805 kaj 1820.<ref name="Reading Eagle2">{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19780129&id=BN4hAAAAIBAJ&pg=5745,4456684|title=Haiti's Citadelle Described As 8th Wonder of the World|editor=United Press International|page=40|date=29-a de januaro 1978|publisher=Reading Eagle|access-date=21-a de oktobro 2014}}</ref> La Instituto por la Protekto de Landa Heredaĵo estas konservinta 33 historiajn monumentojn kaj la historia centro de Cap-Haïtien.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.haiti.org/index.php?option=com_content&view=article&id=121&Itemid=90|titolo=Institut de Sauvegarde du Patrimoine National|alirdato=24-a de julio 2013|eldoninto=Haiti.org}}</ref> Jacmel, kolonia urbo kiu estis prove akceptita kiel Monda Heredaĵejo, tre damaĝiĝis pro la [[Tertremo en Haitio en 2010|Haitia tertremo de 2010]] .<ref name="heritage2" /> [[Dosiero:Santa Maria Anchor.JPG|eta|270x270ra|Ankro de ''Santa María'' montrata]] === Muzeoj === La ankro de plej granda ŝipo de Kristoforo Kolombo, la ''[[Santa María (ŝipo)|Santa María]]'' nun videblas en la Musée du Panthéon National Haïtien (MUPANAH), en [[Portoprinco]], Haitio.<ref>{{cite journal|title=MUPANAH and the Promotion of Historical and Cultural Values|doi=10.1111/j.1468-0033.2011.01744.x|volume=62|issue=4|journal=Museum International|pages=39–45|year=2010|last1=Paret|first1=Robert|s2cid=142632278| issn=1350-0775 }}</ref> === Folkloro === Haitio estas konata pro ĝiaj [[Folkloro|folkloraj]] tradicioj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JC-m0n2yww8C&pg=PA14|titolo=Exile and Post-1946 Haitian Literature: Alexis, Depestre, Ollivier, Laferrière, Danticat|aŭtoro=Munro, Martin|dato=2013|eldoninto=Liverpool University Press|ISBN=978-1-84631-854-2|paĝoj=14–}}</ref> Multe de tio ĉi havas radikojn en tradicioj de Haitia [[Voduo]]. Kredo je [[zombio]]j estas ankaŭ ofta.<ref name="Bradt352">Clammer, Paul, (2016) ''Bradt Travel Guide - Haiti'', p. 35</ref> Alia folkloric bestoj inkluzivas la lougarou-on.<ref name="Bradt352" /> === Festotagoj === La plej festa tempo de la jaro en Haitio estas dum '''''[[Karnavalo]]''''' (en [[Haitia kreola lingvo|la haitia kreola]] Karnival aŭ Mardi Gras) en februaro. Ĝi havas muzikon, paradon, kaj dancadon kaj kantadon en la stratoj. Karnavala semajno estas tradicie tempo de tutnoktaj festoj. Rara estas festo festita antaŭ [[Pasko]]. La festo produktis stilon de Karnavala muziko.<ref>{{cite web|title=Rara {{!}} Haitian Music|url=http://www.haitianmusic.net/haitian-folk-music/rara|website=Haitian Music|date=17-a de aprilo 2012|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171117122814/http://www.haitianmusic.net/haitian-folk-music/rara|archivedate=2017-11-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://music.si.edu/story/rara-vodou-power-and-performance|title=Rara: Vodou, Power, and Performance|date=2016-03-08|website=Smithsonian Music|language=en|access-date=2020-04-14}}</ref> == Ekstera politiko == {{ĉefartikolo|Politiko de Haitio}}Haitio apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifiko]]. {{Projektoj | commons = Haïti – Ayiti | commonscat = Haiti | wikinewscat = Haitio | ReVo = haiti }} == Vidu ankaŭdd == * [[Listo de urboj de Haitio]] * [[Voduo]] * [[Insulo de la Testudo]] * [[Hispaniolo]] == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * (franca) ''[https://www.etonnants-voyageurs.com/-Decouvrir-la-culture-haitienne-.html Découvrir la culture haïtienne]'' (Makovri la haitian kulturon) * (franca) [https://www.etonnants-voyageurs.com/Philippe-Bernard-l-originalite-litteraire-d-Haiti.html Pri la unikeco de la haitia literaturo] * [http://www.travelinghaiti.com/ Mapoj, historiaj kaj aktualaj informoj] pri la ŝtato por vojaĝantoj {{en}} * [http://www.haitiaction.net/ Paĝaro de komitato por homaj rajtoj en Haitio] {{en}} * [http://www.alterpresse.org/ Alternativa paĝaro pri novaĵoj el Haitio (en la kreola, franca, angla, kaj hispana)] * [http://www.pbase.com/perrona/haiti_photo_haiti Fotoj el Haitio (paĝo en la angla, hispana, kaj portugala)] * [http://thelouvertureproject.org/ Libera vikipedieca projekto pri la historio de Haitio] {{en}} *[https://windowsonhaiti.com/windowsonhaiti/welcome.html Windows on Haiti] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210918081534/https://windowsonhaiti.com/windowsonhaiti/welcome.html |date=2021-09-18 }} (Fenestroj al Haitio), angle kaj france == Notoj == <references group="noto"/> == Referencoj == {{referencoj|3}} * {{tradukita|lingvo=en|artikolo=Haiti|revizio=1051485248}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Haitio| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1804]] t65odtre048wfz1ekwd3133ijqghhk7 0 2284 9404692 9254862 2026-06-16T15:51:15Z Alifono 114488 Vidu ankaŭ 9404692 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = الاتحاد ﺍﻟﻘﻤﺮي <br /> Udzima wa Komori | eonomo = Unio de Komoroj | flago = [[Dosiero:Flago-de-la-Komoroj.svg|150px|Flago de Komoroj]] | blazono = [[Dosiero:Seal of the Comoros.svg|155px]] | nacia himno = Udzima wa ya Masiwa | nacia devizo = Unité - Solidarité - Développement <br /> <small>Unueco - Solidareco - Disvolvado</small> | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationComoros.svg|250px|Situo]] | oficiala lingvo = [[Komora lingvo|komora]] | lingvoj = [[Araba lingvo|araba]], [[Franca lingvo|franca]] | ĉefurbo = [[Moronio]], <br /> <small>{{koord|11|41|S|43|16|E}}</small> | religio = [[Islamo]] | km2 = 2170 | akvo = | loĝantoj = | loĝantaro = ne | loĝantaro-jaro = | loĝdenso = | vivlongeco = 60,5 | valuto = [[Komora franko]] | valuta kodo = KMF | horzono = +3 | ttt = km | landkodo = KM | tel = 269 | politika sistemo = [[federismo|Federala]] [[prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = [[Azali Assoumani]] | ĉefministro = | nacia tago = [[6-a de julio]] | sendependeco = [[6-a de julio]] [[1975]] | de kiu = [[Franco]] | esperanto-asocio = [[Komora Esperanto-Asocio]] | MEP = [[Usona dolaro|$]] 600 Mio. | MEP jaro = 2012 | MEP pokapa = [[Usona dolaro|$]]865 | kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = KM |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Pacifika oceano |parenco_tipo = Akvejo }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> La '''Komoroj''' ({{lang-ar|جزر القمر}}, formale la '''Unio de la Komoroj,''' komora nomo : ''Udzima wa Komori'', {{lang-fr|Union des Comores}}, {{lang-ar|الاتحاد القمري}}) estas [[landinsulo]] en la [[Hinda Oceano]] oriente de [[Afriko]], nordokcidente de [[Madagaskaro]] (Malagasio). Aliaj landoj proksimaj al la Komoroj estas [[Tanzanio]] en la nordokcidento kaj [[Sejŝeloj]] en la nordoriento. La ĉefurbo estas [[Moronio]] en [[Granda Komoro]]. La nomo devenas de la araba جزر القمر (''Djazair al Kamar)'' kiu signifas "Luno-Insulo". La Komoroj estas de vulkana origino. La valuto estas la komora franko (FC), kurzo: 1 eŭro egalis al ĉirkaŭ 500 FC (komenco de 2020). == Geografio == [[Dosiero:Comoros - Location Map (2013) - COM - UNOCHA.svg|alternative=Mapo de la Komoroj|maldekstra|eta|300ra|Mapo de la Komoroj]] La [[komora insularo]] konsistas el kvar insuloj (plus iuj aliaj tre malgrandaj insuloj): * [[Granda Komoro]] (komora nomo: ''Ngazidja''; araba nomo: ''Andjazîdja'' aŭ ''Anjazījah''), * [[Mohéli|Moheli]] (komora nomo: ''Mwali, a''raba nomo: ''Moûhîlî'' aŭ ''Mūhīlī)'' kaj * [[Anjuano]] (komora nomo: ''Ndzuwani, araba nomo'': ''Andjouân'' aŭ ''Anjwān'') . Al ĝi apartenas tri el la kvar insuloj de la insularo: [[Granda Komoro]], [[Anjuano]] kaj [[Mohéli]]. * [[Majoto]] estas la kvara insulo kaj apartenas al [[Francio]] kaj estas franca [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento]]. === Urboj === La plej grandaj urboj laŭ nombro de loĝantoj estas: * [[Moronio]] (75.000, censo de 2017) * [[Mutsamudu]] (23.594, censo de 2021) * [[Fomboni]] (17.000, censo de 2017) * [[Domoni]] (14.509, censo de 2021) * [[Mirontsi]] (12.000, censo de 2017) == Historio == La historio de la lando estis markita de pluraj puĉoj kaj secesiaj klopodoj ekde la sendependeco de [[Francio]] en 1975. De [[1975]] ĝis [[2008]] estis entute 20 diversaj armitaj puĉoj kaj secesiaj klopodoj en Komoroj<ref>(en) ''[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7316177.stm Anti-French protests in Comoros]'', BBC News, la 27.-an de marto 2008.</ref>. == Administra strukturo == La Komoroj formas federacian respublikon kun tri subŝtatoj: la aŭtonomiaj insuloj (fr: ''île autonome''); administre dividita en guberniojn. La plej malalta regnivelo estas la komunumo (fr: ''commune''). == Loĝantaro == La loĝantaro konsistas por 97% el komorianoj kaj por 1,5% el makuanoj (''Makua''). La CIA World Factbook taksis, ke 60% de la loĝantaro vivis sub la sojlo de [[malriĉeco]] (en 2002)<ref>(en) [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2046.html CIA World Factbook: Population below poverty line] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151130070751/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2046.html |date=2015-11-30 }}</ref>. === Lingvoj === ''Vidu [[Listo de lingvoj en Komoroj]] por la ĉefa artikolo pri ĉi tiu temo.'' La lando havas tri oficialajn lingvojn: la [[Komora lingvo|komoran]], la [[Araba lingvo|araban]] kaj la [[Franca lingvo|francan]]. Sep malsamaj vivantaj lingvoj estas parolataj en Komoroj; kvar el ili estas variantoj de komoriaj kaj [[Niĝerkonga lingvaro|niĝerkongaj lingvoj]] tre similaj al la [[Svahila lingvo|svahila]]. La nombro de parolantoj de (norma) araba estas sufiĉe malfacile difinebla, sed ĝi ne superas la nombron de parolantoj de ''Ndzwani Comorian'', kiu estas la ĉefa lingvo de la lando kun 260.000 parolantoj. La franca havas nur 1700 denaskajn parolantojn sed estas la lingvo de la administracioj. ==== Esperanto ==== [[Komora Esperanto-Asocio]] estas landa asocio de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]. === Religio === Islamo ([[sunaismo]]) estas la ŝtata religio de Komoroj. Ĉirkaŭ 98% de la loĝantaro aliĝas al ĉi tiu religio, la aliaj 2% apartenas al [[ŝijaismo]] kaj [[kristanismo]]. == Naturmedio == La [[Faŭno (biologio)|faŭno]] kaj [[flaŭro]] de la Komoroj rilatas al tiuj de [[Madagaskaro]], sed pro ties relativa izoleco ili posedas iujn specifajn karakterizaĵojn. Krome estas ankoraŭ kelkaj specioj, kiuj fariĝis maloftaj aŭ tre maloftaj, kiel la [[dugongo]]. Sekve, la lokaj aŭtoritatoj klopodis krei protektitajn areojn: la ''Parc marin de Saziley'' estis kreita en 1991, dum la ''parc marin de Mohéli'' estis kreita en 1999 kunlabore kun vilaĝaj asocioj. [[Biogeografio|Biogeografie]] la insuloj situas en la [[Afrotropiso|afrotropika ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[WWF|Monda Natur-Fonduso]] (WWF) kaj konstituas unu solan [[ekoregiono]]n, nomatan la "[[komoraj arbaroj]]". === Endemioj === La [[Komora olivkolombo]] (''Columba pollenii'') estas birdospecio de la familio de [[Kolombedoj]], ''Columbidae'', kiu estas loĝanta en Komoroj kaj [[Majoto]]. Ĝi estas jam rara pro [[Habitatodetruo|habitatoperdo]]. * [[Komora turdo]] (''Turdus bewsheri'') == Enlanda politiko == Okazas malofte ke ĵurnalistoj estas arestitaj, sed temoj kiaj [[korupto]] kaj kritiko de la armeo estas malpermesataj<ref>(de) ''[https://www.reporter-ohne-grenzen.de/komoro/ Komoren]'', Reporter ohne Grenzen e.V., la 16-an de januaro 2018.</ref>. {{projektoj|commons=Comoros|ReVo=komor}} == Ekstera politiko == [[Dosiero:African, Caribbean and Pacific Group of States member nations map.svg|60px]] La Komoroj apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifiko|Pacifika Oceano]]. Komoroj estas membro de la [[Afrika Unio]], la [[Franclingvio|Frankofonio]], la [[Organizaĵo de Islama Kunlaboro]], la [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] kaj la [[Komunumo de la Sahel-Saharaj Ŝtatoj]] (CEN-SAD). == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Komora lingvo]] == Eksteraj ligiloj == [http://www.anjouan.net/ Anjouan.net]{{Afrika Unio}} {{Ligo de Arabaj Ŝtatoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komoroj| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 2001]] 7jya7mn9lkulnmwgz7bwat370s5iy82 0 2459 9405269 9392521 2026-06-17T07:40:43Z Sj1mor 12103 9405269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = Leonardo da Vinci |dosiero = Leonardo da Vinci - Self-Portrait - WGA12798.jpg |grandeco de dosiero = 220 |priskribo de dosiero = Leonardo da Vinci, itala sciencisto kaj artisto; memportreto |dato de naskiĝo = la {{daton|15|aprilo|1452}} |loko de naskiĝo = [[Anchiano]] ĉe [[Vinci]], [[Italio]] |dato de morto = la {{daton|2|majo|1519}} |loko de morto = [[Le Clos Lucé]] en [[Amboise]], [[Francio]] |loĝloko = |civitaneco = |nacio = |etneco = |kampo = |labor-institucioj = |alma_mater = |doktoreca konsilisto = |doktorecaj studentoj = |fama_pro = |influoj = |influis = |premioj = |religio = |subskribo = [[Dosiero:Vinci, Leonardo da 1452-1519 Signature from the Paintings and Drawings 08 Signature.jpg|150px]] }} '''Leonardo da Vinci''' aŭ '''Vinĉi''' {{prononco|leoˈnardo da ˈvːintʃi}} ({{lang-it|Leonardo di ser Piero da Vinci}}, tio estas ''Leonardo, filo de Piero, el Vinci'') naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1452}} en [[Anchiano]] ĉe [[Vinci]], [[Italio]], mortis la {{daton|2|majo|1519}} en [[Amboise]], [[Francio]]). Leonardo da Vinci estis [[Italio|itala]] [[pentristo]], [[skulptisto]], [[inventisto]], [[arkitekto]], [[anatomiisto]], [[botanikisto]], [[muzikisto]], [[verkisto]], [[inĝeniero]] kaj [[sciencisto]] de la alta [[renesanco]], facile vivinte en la du [[kulturo]]j de [[scienco]] kaj [[belarto]]. Li naskiĝis kiel [[ekstergeedzeca filo]] de la [[notario]] Piero da Vinci kaj de la vilaĝanino Katerina, kaj edukiĝis en la ateliero de la fama [[Florenco|florenca]] [[pentristo]] [[Andrea del Verrocchio|Verrocchio]]. Grandan parton de sia frua laboro li plenumis kiel helpanto de [[Ludovico il Moro]] en [[Milano]]. Poste li laboris en [[Romo]], [[Bologna]] kaj [[Venecio]] kaj pasigis la lastajn jarojn de sia vivo en [[Francio]], en la bieno, donacita al li de la reĝo [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]]. Oni ofte priskribis lin kiel [[arketipo]]n de la [[renesanco]], homon, kies kvazaŭ senlima scivolemo estis komplementita per lia kapablo inventi.<ref name=HG>Helen Gardner, ''Art through the Ages'' (arto tra epokoj), [[1970]], eld. Harcourt, Brace and World</ref> Li estas vaste konsiderata kiel la plej granda [[pentristo]] de ĉiuj tempoj kaj eble la plej multfacete talenta persono, kiu iam vivis.<ref>Vasari, Boltraffio, Castiglione, "Anonimo" Gaddiano, Berensen, Taine, Fuseli, Rio, Bortolon, etc.</ref> Lia ĉefa akceptata merito kaj ĉefa okupo estis pentrado. Du el liaj verkoj ''[[La Gioconda|Mona Lisa]]'' ''(La Gioconda)'' kaj ''[[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Sankta Manĝo]]'' ''(La Lasta Vespermanĝo)'' okupas la unikajn lokojn de la plej konataj, plej ofte reproduktataj kaj parodiataj portretoj kaj religiaj verkoj de ĉiuj tempoj, kies famo estis nur iugrade atingata per la [[Kreo de Adamo]] fare de [[Mikelanĝelo|Michelangelo]].<ref name=HG/> Inter la pentraĵoj de Leonardo ankaŭ la ''[[Vitruvia homo]]'' estas ikona. Entute nur ĉirkaŭ 15 liaj pentristaj verkoj sukcesis supervivi ĝis nia tempo, tio estas ege malgranda nombro pro lia konstanta, ofte katastrofa, eksperimentado kun novaj teknikoj kaj lia kronika prokrastado. Tamen, tiuj malmultaj verkoj kune kun liaj notlibroj, kiuj entenas desegnaĵojn, sciencajn diagramojn kaj liajn pensojn pri naturo de pentrado, konsistigas grandan kontribuon por postaj generacioj de pentristoj, kontestataj nur de lia rivalo [[Mikelanĝelo|Michelangelo]]. Kiel inĝeniero, Leonardo grandskale antaŭenigis sian tempon per siaj ideoj. Li konceptis [[helikoptero]]jn, [[tanko]]n, sunan baterion, kalkulilon, proponis la teorion de [[plata tektoniko]]. Nur malgranda kvanto de liaj planoj estis realigitaj dum lia tempo, por multaj entute ne eblis konstrui ilin tiuepoke, sed kelkaj malpli grandaj inventoj, kiel aŭtomate turniĝanta ŝpinilo kaj la maŝino por testi la distiran forton de dratoj, eniris tutmondan industrion sen mencio de lia nomo. Kiel sciencisto li draste antaŭis la scio-staton de sia tempo en la terenoj de [[anatomio]], [[civila inĝenierado]], [[optiko]] kaj [[hidraŭliko]]. == Biografio == [[Dosiero:Maison natale de Léonard de Vinci.jpg|eta|maldekstre|Naskiĝdomo de da Vinci en Anchiano]] === Infanaĝo === La [[15-a de aprilo|15-an de aprilo]] [[1452]] (laŭ la [[julia kalendaro]]), Leonardo, realnome Leonardo di ser Piero da Vinci,<ref> Brown 1998, p. 7. </ref><ref> Kemp 2006, p. 1. </ref> naskiĝis ekstergeedzeca filo de la 25-jaraĝa [[notario]]<ref> Brown 1998, p. 5. </ref> Ser Piero (realnome Ser Piero da Vinci d'Antonio di ser Piero di ser Guido; 1426–1504),<ref> Bambach 2019, pp. 16, 24. </ref> el riĉa itala familio, kaj de la 22-jaraĝa kamparanino Caterina di Meo Lippi (ĉ. 1434–1494),<ref> Marani 2003, p. 13. </ref><ref> Bambach 2019, p. 16. </ref> en la [[Toskanio|toskana]] vilaĝeto [[Anchiano]] (je 2&nbsp;km de la vilaĝo [[Vinci]], 80&nbsp;km de [[Florenco]], 50&nbsp;km de [[Pizo (Italio)|Pizo]] en [[Italio]]). Lia avo Antonio registris en sia taglibro, ke la naskiĝo okazis "je la tria horo nokta" (= 22:30), kaj ke la knabon oni baptis je la nomo Lionardo<ref name="magnano">{{Cito| Aŭtoro=Milena Magnano | Titolo=Leonardo | Serio=I Geni dell'arte | Eldonejo=Mondadori Arte | Loko=Milano | Eldonodato=2007 |ISBN=978-88-370-6432-7}}</ref>. El la notoj de Antonio venas ankaŭ pliaj informoj pri la vivo de la juna Leonardo. Kvinjara, kiam lia patrino edziniĝis al la potfabriko-posedanto ''Accattabriga di Piero del Vacca'' el Vinci,<ref> Marani 2003, p. 13. </ref><ref> Kemp & Pallanti 2017, pp. 65–66. </ref> Leonardo ekloĝis ĉe sia patro, Ser Piero, kiu edziĝis al juna virino, Albiera di Giovanni Amadori, kiu mortis sen gefiloj, kiam Leonardo estis 13-jaraĝa. Lia patro edziĝis ankoraŭ trian fojon kaj havis kun siaj du lastaj virinoj naŭ filojn kaj du filinojn, entute 11 survivintoj, el 16 naskitoj.<ref> Kemp & Pallanti 2017, pp. 65–66. </ref> Ĉiuj estis multe pli junaj ol li (la lasta naskiĝis kiam Leonardo estis 46-jaraĝa)<ref> Kemp & Pallanti 2017, pp. 65–66. </ref> kaj li havis malmultan kontakton kun ili. La patro estis sukcesoplena notario, inter kies klientoj troviĝis la [[Mediĉoj]] kaj anoj de la urba konsilio. Leonardo neniam skribis pri sia patro, escepte porokazan noton pri lia morto en kiu li pliigas lian aĝon je tri jaroj.<ref> Wallace, 1972, p. 11</ref> La fratoj de Leonardo okazigis al li malfacilojn post la morto de lia patro en disputo pri ilia heredo.<ref>Magnano, 2007, p. 138</ref> Tre malmulte oni scias pri la infanaĝo de Leonardo kaj multe estas vualita en mitoj, parte pro lia biografio en la ĉefe apokrifa ''Le vite de piu eccellenti architetti, pittori, et scultori italiani, da Cimabue insino a' tempi nostri'' ([[La vivoj de la plej elstaraj pentristoj, skulptistoj kaj arkitektoj]]) (1550) de la 16-a-jarcenta arthistoriisto [[Giorgio Vasari]].{{sfn|Brown|1998|pp=1, 5}}{{sfn|Marani|2003|p=12}} Impostaj registroj indikas, ke almenaŭ en 1457 li loĝis en la domo de sia patroflanka avo, Antonio da Vinci,{{sfn|Brown|1998|p=5}} sed eble li pasigis la jarojn antaŭe sub la zorgo de sia patrino en Vinci, aŭ Anchiano aŭ Campo Zeppi en la paroĥo San Pantaleone.{{sfn|Brown|1998|p=175}}{{sfn|Nicholl|2005|p=[https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/28 28]}} Oni supozas, ke li estis proksima al sia onklo, Francesco da Vinci,{{sfn|Kemp|2003}} sed lia patro verŝajne estis en Florenco plejparte de la tempo.{{sfn|Brown|1998|p=5}} Ser Piero, kiu estis posteulo de longa vico de notarioj, establis oficialan rezidejon en Florenco almenaŭ en 1469 kaj havis sukcesan karieron.{{sfn|Brown|1998|p=5}} Malgraŭ sia familia historio, Leonardo ricevis nur bazan kaj neformalan edukon pri (vulgara) skribado, legado kaj matematiko; eble ĉar liaj artaj talentoj estis rekonitaj frue, do lia familio decidis koncentri sian atenton tien.{{sfn|Brown|1998|p=5}} Pli poste en la vivo, Leonardo registris sian plej fruan memoron, nun en la [[Codex Atlanticus]].{{sfn|Nicholl|2005|p=[https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/30 30], [https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/506 506]}} Skribante pri la flugo de birdoj, li memoris kiel bebo kiam [[milvo]] venis al lia lulilo kaj malfermis lian buŝon per sia vosto; komentistoj ankoraŭ diskutas ĉu la anekdoto estis vera memoro aŭ fantazio.{{sfn|Nicholl|2005|p=[https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/30 30]|ps=. Vidu p. [https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/506 506] el la originalo itala.}} ====Ateliero de Verrocchio==== En [[1466]] Leonardo transloĝiĝis kun sia familio al [[Florenco]]. Jam frue li interesiĝis pri [[muziko]], [[desegno|desegnado]] kaj modelado. Iam lia patro montris kelkajn el la desegnoj al [[Andrea del Verrocchio]], kiu divenis la artajn kapablojn de la knabo kaj iĝis ties instruisto pri artoj. [[File:Andrea del Verrocchio, Leonardo da Vinci - Baptism of Christ - Uffizi.jpg|thumb|maldekstre|''[[Bapto de Jesuo]]'' (1472–1475) de [[Verrocchio]] kaj Leonardo, [[Uffizi]] Galerio|alt=Painting showing Jesus, naked except for a loin-cloth, standing in a shallow stream in a rocky landscape, while to the right, John the Baptist, identifiable by the cross that he carries, tips water over Jesus' head. Two angels kneel at the left. Above Jesus are the hands of God, and a dove descending|230x230px]] Estis meze de la [[1460-aj jaroj]], kiam la familio de Leonardo translokiĝis en [[Florenco]]n, kiu tiam estis la centro de la kristanaj [[Renesanca Humanismo|humanismaj]] pensaro kaj kulturo.{{sfn|Rosci|1977|p=13}} Ĉirkaŭ la aĝo de 14,{{sfn|Wallace|1972|p=11}} li iĝis ''garzone'' (studihelpanto) en la ateliero de [[Andrea del Verrocchio]], kiu estis la tiama ĉefa florenca pentristo kaj skulptisto.{{sfn|Rosci|1977|p=13}} Tio okazis ĉirkaŭ la tempo de la morto de la majstro de Verrocchio, nome la granda skulptisto [[Donatello]]. La humanisma influo de la ''Davido'' de Donatello videblas en la postaj pentraĵoj de Leonardo, aparte en ''Sankta Johano Baptista''.{{sfn|Hartt|1970|pp=127–133}}{{sfn|Rosci|1977|p=13}} Leonardo iĝis metilernanto estante 17-jaraĝa kaj resti en trejnado sep jarojn.<ref>{{cite book |last=Bacci |first=Mina |translator-last=Tanguy |translator-first=J. |title=The Great Artists: Da Vinci |year=1978 |orig-date=1963 |publisher=Funk & Wagnalls |location=New York}}<!--intro--></ref> Aliaj famaj pentristoj same metilernantis en la ateliero aŭ asociis kun ĝi, kiel [[Domenico Ghirlandaio|Ghirlandaio]], [[Perugino]], [[Botticelli]], kaj [[Lorenzo di Credi]].{{sfn|Bortolon|1967}}{{sfn|Arasse|1998}} Leonardo estis eksponita al kaj teoria trejnado kaj vasta gamo da teknikaj kapabloj,{{sfn|Rosci|1977|p=27}} kiel desegnado, kemio, metalurgio, metalprilaborado, gipsogisado, ledprilaborado, mekaniko kaj lignaĵado, same kiel la artaj kapabloj de desegnado, pentrado, skulptado kaj modelado.{{sfn|Martindale|1972}} <ref>La "diversaj artoj" kaj teknikaj kapabloj de la mezepokaj kaj renesancaj atelieroj estas priskribitaj detale en la teksto de la 12-jarcento ''Pri la diversaj artoj'' de Teofilo Presbitero kaj en la teksto de la komenco de la 15-a jarcento ''Il Libro dell'Arte'' de [[Cennino Cennini]].</ref> Leonardo estis samtempulo de Botticelli, Ghirlandaio kaj Perugino, kiuj ĉiuj estis iomete pli aĝaj ol li.{{sfn|Rosci|1977|pp=9–20}} Li verŝajne renkontis ilin ĉe la metiejo de Verrocchio aŭ ĉe la [[Platona Akademio (Florenco)|Platona Akademio]] de la [[Mediĉoj]].{{sfn|Bortolon|1967}} Florenco estis ornamita per la verkoj de artistoj kiel la samtempuloj de Donatello, nome [[Masaccio]], kies figuraj [[fresko]]j estis trapenetritaj de realismo kaj emocio, kaj [[Lorenzo Ghiberti|Ghiberti]], kies [[Baptejo Sankta Johano (Florenco)|Pordegoj de Paradizo]], brilantaj per [[orfolio]]j, montris la arton kombini kompleksajn figurkomponaĵojn kun detalaj arkitekturaj fonoj. [[Piero della Francesca]] faris detalan studon pri [[perspektivo]],<ref>Piero della Francesca, ''On Perspective for Painting (De Prospectiva Pingendi)''</ref> kaj estis la unua pentristo, kiu faris sciencan studon pri [[lumo]]. Ĉi tiuj studoj kaj la traktaĵo ''De pictura'' de [[Leon Battista Alberti]] havos profundan efikon sur pli junajn artistojn kaj precipe sur la proprajn observojn kaj artaĵojn de Leonardo.{{sfn|Hartt|1970|pp=127–133}}<ref name="Rach">{{cite book |last=Rachum |first=Ilan |title=The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia |year=1979}}</ref> Multo de la pentraĵoj en la metiejo de Verrocchio estis faritaj de liaj asistantoj. Laŭ Vasari, Leonardo kunlaboris kun Verrocchio pri ''La Bapto de Kristo'' (ĉ. 1472–1475), pentrante la junan anĝelon tenantan la robon de Jesuo kun lerteco tiel supera al tiu de lia majstro, ke Verrocchio supozeble demetis sian penikon kaj neniam plu pentris{{harv|Vasari|1991|p=287}} (ĉi-lasta aserto verŝajne estas apokrifa).{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=83}} La nova tekniko de [[oleo-pentrado]] estis aplikita al areoj de la plejparte [[Tempero|tempera]] verko, inkluzive de la pejzaĝo, la rokoj videblaj tra la bruna monta rivereto, kaj granda parto de la figuro de Jesuo, indikante la manon de Leonardo.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=88}} Krome, Leonardo eble estis modelo por du verkoj de Verrocchio: nome la bronza statuo de Davido en la ''Bargello'' kaj la ĉefanĝelo [[Sankta Rafaelo|Rafaelo]] en ''Tobias kaj la Anĝelo''.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=83}} Vasari rakontas historion pri Leonardo kiel tre juna viro: loka kamparano faris al si rondan ŝildon kaj petis, ke Ser Piero pentrigu ĝin por li. Leonardo, inspirita de la rakonto pri [[Meduzo (mitologio)|Meduzo]], respondis per pentraĵo de monstro kraĉanta fajron, kiu estis tiel terura, ke lia patro aĉetis alian ŝildon por doni al la kamparano kaj vendis tiun de Leonardo al florenca artkomercisto por 100 [[dukato]]j, kiu siavice vendis ĝin al la Duko de Milano.<ref>{{harv|Vasari|1991|pp=287–289}}</ref> Resume de 1470 ĝis 1477 Leonardo lernis ĉe Verrocchio kun [[Lorenzo di Credi]] kaj aliaj lernantoj. Tiam li amikiĝis kun la pentristoj [[Sandro Botticelli]] kaj [[Pietro Perugino]]. Laŭ Vasari, unu el la unuaj artkronikistoj kaj samtempulo de Leonardo, li kontribuis al la pentraĵo ''La bapto de Kristo'', kiun [[Andrea del Verrocchio|Verrocchio]] preparis por la monaĥoj de Vallombrosa (videbla nuntempe en la Ufficioj de Florenco), la anĝelon surgenuan je la maldekstra flanko. La pentraĵo estis unue pentrita per "tempera"-[[farbo]], sed bedaŭrinde poste surpentrita per oleofarbo (eble de Leonardo); tial malfacilas nun juĝi pri la unuaj aŭtoroj. Oni supozas, ke Leonardo pentris ne nur la vizaĝon de la anĝelo, sed ankaŭ partojn de la vestaĵoj kaj de la pejzaĝa fono kiuj similas al tiuj de liaj verkoj. La pentraĵon oni datumas je [[1475]]. === Unua Florenca periodo (1472 – ĉ. 1482) === [[File:Adoration of the Magi (Leonardo).jpg|thumb|maldekstre|''Adorado de la Magiuloj'' ĉirkaŭ 1478–1482, [[Uffizi]], Florenco.]] Ekde [[1472]] la nomo de Leonardo, estante 20-jaraĝa, troviĝis sur la listoj de la gildo Sankta-Luko, la pentristogildo de Florenco.<ref>Libro Rosso A, 1472–1520, Accademia di Belle Arti. Ottino della Chiesa 1967, p. 83. </ref> Tie li vivis kaj laboris aliajn dek aŭ dek unu jarojn kaj ĝis [[1477]]. Oni daŭre nomis lin lernanto de Verrocchio. En [[1476]] oni malkondamnis lin pro ''"sodomio"'' (tiama esprimo por [[samseksemo]]. En [[1476]] Leonardo eniris la laborejon de [[Paolo Uccello]], kie li studis la perspektivon. Oni supozas, ke jam inter 1476 kaj [[1478]] li havis sian propran laborejon. Tiam oni ankoraŭ ne uzis familinomojn en Eŭropo; nur famaj familioj uzis la [[tribo|triban]] nomon, ekzemple ''Lorenco de Mediĉo'', inter kies antaŭuloj certe estis kelkaj kuracistoj. Kutime homoj estis nomitaj laŭ la persona nomo al kiu oni aldonis precizigan informon, kiel: nomo de la patro, devenloko, kromnomo (Botticelli), nomo de la majstro (Andrea del Verrocchio), ktp. Do, la nomo de la artisto estis ''Leonardo di ser Piero da Vinci'', t.e. Leonardo, filo de majstro Piero, el Vinci. Leonardo subskribis siajn verkojn nur per ''Leonardo'' aŭ ''Io, Leonardo'' (mi, Leonardo). Aŭtoritatoj do kutime raportas pri la verkoj de Leonardo, sen aldono de "da Vinci". Verŝajne li ne uzis la nomon de sia patro, ĉar li estis ekstergeedzeca filo. Eĉ post kiam lia patro instalis lin en sia propra metiejo, lia alligiteco al Verrocchio estis tia, ke li daŭre kunlaboris kaj vivis kun li.{{sfn|Bortolon|1967}}{{sfn|Wallace|1972|p=13}} La plej frue konata datita verko de Leonardo estas inka desegnaĵo de la [[Arno]]-valo el 1473. Sur la dorsa flanko li skribis: "Mi, restante kun Antonio, estas feliĉa," eble aludante al sia patro.{{sfn|Arasse|1998}}<ref name=Polidoro>{{cite journal |last1=Polidoro |first1=Massimo|author-link=Massimo Polidoro |title=The Mind of Leonardo da Vinci, Part 1 |journal=[[Skeptical Inquirer]]|date=2019 |volume=43 |issue=2 |pages=30–31 |publisher=Center for Inquiry}}</ref> Laŭ Vasari, la juna Leonardo estis la unua, kiu sugestis igi la riveron Arno navigebla kanalo inter Florenco kaj [[Pizo]].{{sfn|Wallace|1972|p=15}} En januaro 1478, Leonardo ricevis sendependan komision por pentri retablon por la Kapelo de Sankta Bernardo en la florenca urbodomo, la [[Palazzo Vecchio|Palazzo della Signoria]],<ref>{{cite book |last1=Clark |first1=Kenneth |last2=Kemp |first2=Martin |title=Leonardo da Vinci |publisher=Penguin |location=London |isbn=978-0-14-198237-3 |page=45 |edition=New, revised |url=https://books.google.com/books?id=fXifCgAAQBAJ&pg=PR45 |date=26a de Novembro 2015}}</ref> indiko de lia sendependeco disde la studio de Verrocchio. Anonima frua biografiisto, konata kiel Anonimo Gaddiano, asertas, ke en 1480 Leonardo vivis kun la Mediĉoj kaj ofte laboris en la ĝardeno de la Placo Sankta Marko, Florenco, kie kunvenis [[Platona Akademio (Florenco)|novplatonisma akademio]] de artistoj, poetoj kaj filozofoj organizita de la Mediĉoj.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=83}} Leonardo poste skribis en marĝeno de taglibro, "la Mediĉoj faris min kaj la Mediĉoj detruis min."{{sfn|Bortolon|1967}} En Marto 1481, li ricevis komision el la monaĥoj de [[:it:Chiesa di San Donato in Scopeto|San Donato in Scopeto]] por ''Adorado de Magiuloj''.{{sfn|Wasserman|1975|pp=77–78}} (Ŝajne Leonardo ofendiĝis, ĉar la [[papo]] [[Siksto la 4-a]] ne elektis lin, sed [[Mikelanĝelo]]n por ornami la [[Siksta Kapelo|Sikstan Kapelon]] en la [[Vatikano]] kaj tial li preteratentis tiun komision.) Fakte neniu el tiuj dekomencaj mendoj estis plenumitaj, kaj ili estis abandonitaj kiam Leonardo proponis siajn servojn al la Duko de Milano, [[Ludoviko Sforza]]. Leonardo adresis al Sforza [[letero]]n en kiu li priskribis la diversajn aferojn kiujn li povus atingi en la kampoj de inĝenierado kaj armildezajno, kaj menciis, ke li povas pentri.{{sfn|Arasse|1998}}{{sfn|Wallace|1972|pp=53–54}} Li kunportis arĝentan kordinstrumenton – ĉu [[liuto]] aŭ [[Liro (muzikilo)|liro]] – kun formo de ĉevalkapo.{{sfn|Wallace|1972|pp=53–54}} Kun Alberti, Leonardo vizitis la hejmon de la Mediĉoj kaj per ili konatiĝis kun la pli aĝaj humanismaj filozofoj, el kiuj [[Marsilio Ficino]], subtenanto de [[Novplatonismo]]; [[Cristoforo Landino]], verkisto de komentoj pri klasikaj skribaĵoj, kaj [[Johano Argiropulo]], instruisto de la greka lingvo kaj tradukisto de [[Aristotelo]] estis la plej elstaraj. Ankaŭ asociita kun la Platona Akademio de la Mediĉoj estis la samtempulo de Leonardo, la brila juna poeto kaj filozofo [[Pico della Mirandola]].{{sfn|Rosci|1977|pp=9–20}}<ref name="Rach" />{{sfn|Williamson|1974}} En 1482, Leonardo estis sendita kiel ambasadoro de [[Lorenzo de' Medici]] al [[Ludoviko la Maŭro]], kiu regis [[Milano]]n inter 1479 kaj 1499.{{sfn|Rosci|1977|pp=9–20}}{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=83}} <gallery widths="130" heights="130"> File:LEONARDO-DA-VINCI - MADONNA-MIT-DER-NELKE-7779 917154 BSTGS.jpg|''Madono de la [[dianto]]'', ĉirkaŭ 1472–1478, [[Malnova Pinakoteko]], Munkeno File:Paisagem do Arno - Leonardo da Vinci.jpg|''Pejzaĝo de Arno-Valo'' (1473) File:Leonardo da Vinci - Ginevra de' Benci - Google Art Project.jpg|''Ginevra de' Benci'', ĉirkaŭ 1474–1480, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono File:Madonna benois 01.jpg|''Benois Madono'', ĉirkaŭ 1478–1481, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo File:Leonardo da Vinci - Hanging of Bernardo Baroncelli 1479.jpg|Skizo de la pendumado de komplotisto Bernardo Bandini Baroncelli, 1479 </gallery> === Unua Milana periodo (ĉirkaŭ 1482–1499) === [[Dosiero:Leonardo Da Vinci - Vergine delle Rocce (Louvre).jpg|eta|dekstra|240px|<center>''La Virgulino ĉe la rokoj'' ([[1483]]-[[1484|84]])<br />[[Luvro|Luvro-Muzeo]], [[Parizo]]]] Ĉe la duko en Milano li ne nur pentris, sed ankaŭ laboris pri diversaj aferoj, la artisto estis ekzemple ''organizanto de festoj kaj spektakloj'' en la palaco kaj inventis teatromaŝinojn kiuj mirigis la publikon. Li pentris plurajn [[portreto]]jn de la milana [[kortego]] kaj ekstudis kiel ebligi navigadon sur la [[kanalo]] de la Martezana. En [[1483]] li ekpentris unu el siaj plej famaj ĉefverkoj nome ''La Virgulino ĉe la rokoj'' por la [[kapelo]] San Francesco Grande. Tiam li ankaŭ ekpripensis teknikajn kaj militistajn projektojn. Li plibonigis [[horloĝo]]jn, [[teksilo]]jn, [[argano]]jn, ... Li ankaŭ studis urborganizadon kaj proponis planojn por idealaj [[urbo]]j. Printempe de 1485, Leonardo vojaĝis al [[Hungara reĝlando|Hungario]] (reprezentante Sforza) por renkonti reĝon [[Matiaso Korvino]], kaj estis komisiita de li por pentri Madonon.<ref> Franz-Joachim Verspohl. ''Michelangelo Buonarroti und Leonardo da Vinci: Republikanischer Alltag und Künstlerkonkurrenz in Florenz zwischen 1501 und 1505.'' Wallstein, Göttingen 2007, ISBN 9783835302167, p. 151 (germane).</ref> En 1490 li estis vokita kiel konsultisto, kune kun [[Francesco di Giorgio Martini]], por la konstruloko de la [[katedralo]] de [[Pavio]]<ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/19632579 |title=Amadeo, Bramante and Leonardo and the Cupola of Milan Cathedral |work=Achademia Leonardi Vinci|access-date=9a de Aŭgusto 2022 |last1=Schofield |first1=Richard|archive-date=7a de Aprilo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407001344/https://www.academia.edu/19632579|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/44632998 |title=Leonardo a (e i rapporti con) Pavia: una verifica sui documenti |work=Annuario dell'Archivio di Stato di Milano |date=Januaro 2020 |access-date=9a de Aŭgusto 2022 |last1=Barbieri |first1=Ezio |last2=Catanese |first2=Filippo |archive-date=7a de Aprilo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407001345/https://www.academia.edu/44632998 |url-status=live}}</ref> kaj estis impresita de la rajda statuo de Regisole, pri kiu li lasis skizon.<ref>Carlo Pedretti, ''Leonardo da Vinci: Drawings of Horses and Other Animals from the Royal Library at Windsor Castle.'' Johnson Reprint/HBJ, 1984, ISBN 9780384452824.</ref> Leonardo estis dungita por multaj aliaj projektoj por Sforza, kiel ekzemple preparado de ĉaroj kaj spektakloj por specialaj okazoj; [[:File:Study for the Cupola of Milan Cathedral by Leonardo da Vinci.jpg|desegnaĵo]] kaj ligna modelo por konkurso por desegni la kupolon por la [[Katedralo de Milano]];{{sfn|Wallace|1972|p=79}} kaj modelo por grandega [[Surĉevala statuo|rajda monumento]] al la antaŭulo de Ludoviko, [[Francisko Sforza]]. Ĉi tio superus laŭ grandeco la solajn du grandajn rajd-statuojn de la Renesanco, nome la Gattamelata de [[Donatello]] en Padovo kaj la [[Bartolomeo Colleoni]] de Verrocchio en Venecio, kaj fariĝis konata kiel la ''Gran Cavallo'' de Leonardo.{{sfn|Arasse|1998}} Leonardo kompletigis modelon por la ĉevalo kaj faris detalajn planojn por ĝia fandado,{{sfn|Arasse|1998}} sed en novembro 1494, Ludoviko donis la metalon al sia bofrato por uzi ĝin por kanono por defendi la urbon kontraŭ [[Karlo la 8-a (Francio)|Karlo la 8-a de Francio]].{{sfn|Arasse|1998}} Ĉirkaŭ [[1490]] Leonardo malfermis [[akademio]]n, kie li instruis dum kelkaj jaroj kaj notis siajn esplorojn en serio da verketoj. En [[1495]] la [[dominikanoj]] de la [[monaĥejo]] ''Sankta Maria de la Gracoj'' mendis de li ''[[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La lastan vespermanĝon]]'',<ref> Kemp 2011. </ref> kiun li pentris [[fresko|freske]] sur la muron de la monaĥeja manĝejo. Samtempaj korespondaĵoj registras, ke Leonardo kaj liaj helpantoj estis komisiitaj de la Duko de Milano por pentri la ''Sala delle Asse'' en la [[Kastelo Sforza]], ĉirkaŭ 1498.<ref>{{cite journal |journal=Arte Lombarda |number=92/93 (1–2) |year=1990 |publisher=Vita e Pensiero{{snd}}Pubblicazioni dell'Università Cattolica del Sacro Cuore |pages=76–90 |title=Leonardo's "Sala delle Asse" and the Primordial Origins of Architecture |first=John F. |last=Moffitt |jstor=43132702 |url=https://www.jstor.org/stable/43132702 |access-date=17a de Aŭgusto 2023 |archive-date=16a de Aŭgusto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816192636/https://www.jstor.org/stable/43132702 |url-status=live }}</ref> La projekto fariĝis ''[[trompe-l'œil]]'' ornamado, kiu igis la grandan halon ŝajni esti [[pergolo]] kreita de la interplektitaj branĉoj de dek ses morusujoj,<ref>{{cite web |first=Rocky |last=Ruggiero |url=https://rockyruggiero.com/episode-142-leonardo-da-vincis-sala-delle-asse/ |title=Episode 142 – Leonardo da Vinci's Sala delle Asse |series=Making Art and History Come to Life, Rebuilding the Renaissance |format=audio |date=6a de Oktobro 2021 |website=Rockyruggiero.com |access-date=11a de Oktobro 2021 |archive-date=3a de Junio 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603040721/https://rockyruggiero.com/episode-142-leonardo-da-vincis-sala-delle-asse/ |url-status=live}}</ref> kies [[kanopeo]] inkluzivis malsimplan labirinton de folioj kaj nodoj sur la plafono.<ref>{{Cite web |title=Segui il restauro |url=http://www.saladelleassecastello.it/ |website=Castello Sforzesco – Sala delle Asse |language=it-IT |trans-title=Follow the restoration |access-date=19a de Oktobro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181016091633/http://www.saladelleassecastello.it/ |archive-date=16a de Oktobro 2018}}</ref> En [[1499]] la trupoj de [[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a]] invadis la dukejon de Milano kaj eksigis la dukon Ludoviko Sforza. Ludoviko la 12-a volis eltranĉi la monaĥejan muron por forporti ''La Sanktan Manĝon'' al Francio. <gallery widths="165px" heights="165px"> File:Leonardo da vinci, Head of a girl 01.jpg|''Kapo de virino'', ĉirkaŭ 1483–1485, Reĝa Biblioteko de Torino File:Leonardo da Vinci - Portrait of a Musician - Pinacoteca Ambrosiana.jpg|''Portreto de muzikisto'', ĉirkaŭ 1483–1487, [[Ambrozia librejo|Ambrozia Pinakoteko]], Milano File:Da Vinci Vitruve Luc Viatour (cropped).jpg|''[[Vitruvia homo]]'' (ĉirkaŭ 1485) ''[[Galerio de la Akademio de Venecio|Accademia]]'', Venecio File:Study of horse.jpg|La ĉevalo de Leonardo en arĝentopunkto, ĉirkaŭ 1488{{sfn|Wallace|1972|p=65}} File:Leonardo da Vinci (attrib)- la Belle Ferroniere.jpg|''[[La belle ferronière]]'', ĉirkaŭ 1490–1498 File:Sala-Asse-18-02-2014-32.jpg|Detalo de la restaŭrado de 1902, ''Sala delle Asse'', ''trompe-l'œil'' (1498) </gallery> === Dua Florenca periodo (1500 – 1508) === [[Dosiero:Leonardo da Vinci - Virgin and Child with Ss Anne and John the Baptist.jpg|eta|220px|maldekstra|''La Virgulino kaj Infano kun Sankta Anna kaj Sankta Johano Baptista'', ĉ. 1499–1508, National Gallery, Londono]] Post du monatoj en [[Mantova]] kun la sciencista monaĥo [[Luca Pacioli]] kaj lia helpanto Salaì, ili vojaĝis al [[Venecio]] en marto [[1500]],{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=85}} kie li pristudis la defendorimedojn je la orienta limo de la venecia ŝtato kontraŭ ebla ŝiparatako de la [[Turkio|turkoj]].{{sfn|Bortolon|1967}} Fino de aprilo li estis denove en Florenco kaj ekde [[1501]] li loĝis en la monaĥejo de la ''Santissima Annunziata'', kie li ricevis propran atelieron, kie li pentris ''La Virgulino kaj Infano kun Sankta Anna kaj Sankta Johano Baptista''. Dum mallonga tempo li restis en [[Romo]] en la Vilao Tivoli por pristudi antikvaĵojn. Li realigis por la potenca ŝtatsekretario de Ludoviko la 12-a, Florimond Robertet, Virgulinon nun malaperintan. En [[1502]] Leonardo estis vokita de la [[princo]] [[Cezaro Borgia]], [[duko]] de [[Valentinois]], kiu donis al li la titolon de ''"kapitano kaj ĝenerala inĝeniero"''. Li loĝis en [[Markio (Italio)|Markio]] kaj [[Romagna]] por revizii la [[fortikaĵo]]jn kaj de la filo de la [[papo]] [[Aleksandro la 6-a]] novkonkeritajn landojn.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=85}} Li renkontiĝis kun [[Makiavelo]] "spiono" de Florenco, je la servo de Cezaro Borgia. Leonardo kreis mapon de la fortikaĵo de Cezaro Borgia, urboplanon de [[Imola]], por gajni lian patronecon. Vidinte ĝin, Cezaro dungis Leonardon kiel sian ĉefan militinĝenieron kaj arkitekton. Poste en la jaro, Leonardo produktis alian mapon por sia patrono, unu de la Valo Chiana, Toskanio, por doni al sia patrono pli bonan superrigardon de la tereno kaj pli grandan strategian pozicion. Li kreis ĉi tiun mapon lige kun sia alia projekto konstrui digon de la maro ĝis Florenco, por permesi provizon de akvo por subteni la kanalon dum ĉiuj sezonoj. De [[1503]] ĝis [[1506]] Leonardo loĝis en la monaĥejo ''Santa Maria Novella'' kaj havis novan pentristan laborejon. Leonardo estis forlasinta la servon de Borgia kaj revenis al Florenco komence de 1503,{{sfn|Wallace|1972|p=124}} kie li realiĝis al la Gildo de Sankta Luko la 18-an de oktobro de tiu jaro. En tiu sama monato, Leonardo komencis labori pri portreto de Lisa del Giocondo, la modelo por la ''[[Mona Lisa]]'',<ref>{{cite web |title=Mona Lisa – Heidelberg discovery confirms identity |url=http://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/news/monalisa.html |publisher=[[Universitato de Hajdelbergo]] |access-date=4a de Julio 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105050239/http://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/news/monalisa.html |archive-date=5a de Novembro 2013}}</ref><ref> Delieuvin, Vincent (15a de Januaro 2008). "Télématin". Journal Télévisé. France 2 Télévision. </ref> kiun li daŭre prilaboros ĝis siaj krepuskaj jaroj. En januaro 1504, li estis parto de komitato formita por rekomendi kie la statuo [[Davido de Mikelanĝelo]] devos esti metita.<ref>{{cite book |last=Coughlan |first=Robert |title=The World of Michelangelo: 1475–1564 |url=https://archive.org/details/worldofmichaelan0000unse|url-access=limited |others=et al |publisher=Time-Life Books |year=1966 |page=[https://archive.org/details/worldofmichaelan0000unse/page/90 90]}}</ref> Kune kun kelkaj kolegoj li konsilis starigon en niĉo "por ke ĝi ne ĝenu la ceremoniojn de la oficialuloj". Fine oni sekvis la opinion de Filippino Lippi (kaj ja de Mikelanĝelo) kaj aliaj kaj starigis la statuon pli centre. Li poste pasigis du jarojn en Florenco desegnante kaj pentrante murpentraĵon de ''La Batalo de Anghiari'' por la ''Signoria'',{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=85}} dum Mikelanĝelo desegnis ĝian akompanan verkon, ''La Batalo de Cascina''. Ambaŭ verkoj perdiĝis. La tuta komponaĵo de la pentraĵo de Michelangelo estas konata el kopio de Aristotelo da Sangallo, 1542.<ref>{{cite book |first=Ludwig |last=Goldscheider |title=Michelangelo: paintings, sculptures, architecture |year=1967 |publisher=Phaidon Press |isbn=978-0-7148-1314-1}}</ref> La pentraĵo de Leonardo estas konata nur el preparaj skizoj kaj pluraj kopioj de la centra sekcio, el kiuj la plej konata, kaj probable malplej preciza, estas de [[Petro Paŭlo Rubens]].{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|pp=106–107}} En [[1505]] li studis la [[flugo]]n de [[birdo]]j kaj verkis la [[kodekso]]n de [[Torino]]. Lia patro mortis kaj pro sia ekstergeedzeca naskiĝo Leonardo ne povis heredi. [[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a]] petis de [[Florenco]], kie Leonardo faris anatomiajn studojn kaj provis klasifiki siajn nenombreblajn notojn, ke la majstro revenu Milanon. En 1506, Leonardo estis alvokita al Milano fare de Karlo la 2-a d'Amboise, la portempa [[Reĝlando Francio|franca guberniestro]] de la urbo.{{sfn|Wallace|1972|p=145}} Tie, Leonardo dungis alian lernanton, nome grafon Francesco Melzi, filon de [[Lombardio|lombarda]] aristokrato, kiu estas konsiderata lia plej ŝatata lernanto.{{sfn|Bortolon|1967}} La [[Koncilio de Florenco]] deziris, ke Leonardo revenu tuj por fini ''La Batalon de Anghiari'', sed li ricevis permeson laŭ peto de [[Ludoviko la 12-a]], kiu konsideris komisii la artiston fari kelkajn portretojn.{{sfn|Wallace|1972|p=145}} Leonardo eble komencis projekton por rajdanta figuro de d'Amboise;<ref>{{cite journal |title=Achademia Leonardi Vinci |journal=Journal of Leonardo Studies & Bibliography of Vinciana |volume=VIII |pages=243–244 |year=1990}}</ref> vaksa modelo atribuita al li pluvivas kaj estus la sola ekzistanta ekzemplo de la skulptarto de Leonardo, sed la atribuo ne estas vaste akceptita. Leonardo alie estis libera sekvi siajn sciencajn interesojn.{{sfn|Wallace|1972|p=145}} Multaj el la plej eminentaj lernantoj de Leonardo aŭ konis aŭ laboris kun li en Milano,{{sfn|Bortolon|1967}} kiel Bernardino Luini, Giovanni Antonio Boltraffio kaj Marco d'Oggiono. En 1507, Leonardo estis en Florenco por solvi disputon kun siaj fratoj pri la heredo de sia patro, kiu estis mortinta en 1504. Tiam la pentristo heredis de sia onklo Francesco, sed liaj nevoj ankaŭ kontraŭbatalis la [[testamento]]n. Ludoviko la 12-a estis en Milano kaj Leonardo iĝis denove organizanto de festoj en la [[lombardio|lombarda]] [[ĉefurbo]]. <gallery widths="140px" heights="140px"> File:Sainte Anne Leonard.jpg|''La Virgulino kaj la Infano kun Sankta Anna'', ĉirkaŭ 1501–1519, Luvro, Parizo File:Leonardo da Vinci - Plan of Imola - Google Art Project.jpg|Mapo de Leonardo de [[Imola]], kreita por [[Cesare Borgia]], 1502 File:Leonardo da Vinci - Study of Two Warriors' Heads for the Battle of Anghiari - Google Art Project (cropped).jpg|Studaĵo por ''La Batalo de Anghiari'' (nun perdiĝinta), ĉirkaŭ 1503, [[Belarta Muzeo (Budapeŝto)|Belarta Muzeo]], Budapeŝto File:Leonardo da vinci - La scapigliata.jpg|''La Scapigliata'', ĉirkaŭ 1506–1508 (nefinita), ''Galleria Nazionale di Parma'', Parma File:Study for the Kneeling Leda.jpg|Studaĵo por ''[[Leda kaj la cigno]]'' (nun perdiĝinta), ĉirkaŭ 1506–1508, Chatsworth House, Anglio </gallery> === Dua Milana periodo (1508–1513) === Antaŭ 1508, Leonardo estis reen en Milano, loĝante en sia propra domo ĉe Porta Orientale en la paroĥo de Santa Babila.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=86}} En [[1508]] li eklaboris pri ''Sankta Ana'', kiu troviĝas nun en la [[Luvro]] en [[Parizo]]. En 1512, Leonardo laboris pri planoj por ĉevalrajda monumento por [[Gian Giacomo Trivulzio]], sed tion malhelpis invado de konfederacio de svisaj, hispanaj kaj veneciaj fortoj, kiu forpelis la francojn el Milano. Leonardo restis en la urbo, pasigante plurajn monatojn en 1513 ĉe la vilao [[Vaprio d'Adda]] de la Medici-familio.{{sfn|Wallace|1972|pp=149–150}} === Romo kaj Francio (1513–1519) === Mortis la gubernatoro Charles d'Amboise en [[1511]] kaj [[Francio]] forlasis la regionon de [[Milano]] post la perdita batalo de [[Raveno]]. [[File:Leonardo da Vinci - A deluge - Google Art Project.jpg|thumb|Apokalipsa diluvo pentrita per nigra kreto de Leonardo preskaŭ ĉe la fino de sia vivo (parto de serio de 10, akompanataj de skriba priskribo en siaj notkajeroj){{sfn|Wallace|1972|p=151}}]] En septembro [[1513]] Leonardo transloĝiĝis al Romo, kie li laboris por la [[papo]] [[Leono la 10-a]] el la riĉa kaj potenca familio [[mediĉoj|Mediĉo]]. En marto 1513, la filo de Lorenzo de' Medici, nome Giovanni, ekregis (kiel [[Leono la 10-a]]); Leonardo iris al Romo tiun septembron, kie lin akceptis la frato de la papo, Giuliano.{{sfn|Wallace|1972|pp=149–150}} De septembro 1513 ĝis 1516, Leonardo pasigis multon da sia tempo loĝante ĉe la [[Korto Belvedere]] en la [[Vatikana Palaco]], kie kaj [[Mikelanĝelo]] kaj [[Rafaelo]] aktivis.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=86}} Leonardo ricevis poŝmonon de 33 dukatoj monate kaj, laŭ Vasari, ornamis lacerton per skvamoj trempitaj en [[hidrargo]].{{sfn|Wallace|1972|p=150}} La papo donis al li pentraĵkomision pri nekonata temo, sed nuligis ĝin kiam la artisto eklaboris pri nova speco de [[verniso]].{{sfn|Wallace|1972|p=150}} La papo Leono la 10-a diris, "Tiu homo neniam plenumos ion ajn! Li pensas pri la fino antaŭ la komenco!"{{sfn|Wallace|1972|p=150}} Leonardo malsaniĝis, kio eble estis la unua el pluraj [[apopleksio]]j, kiuj kaŭzis lian morton.{{sfn|Wallace|1972|p=150}} Li praktikis [[botaniko]]n en la [[Vatikanaj Ĝardenoj]], kaj estis komisiita fari planojn por la proponita sekigado de la Pontaj Marĉoj fare de la Papo.<ref>{{cite book |editor1-last=Ohlig |editor1-first=Christoph P. J. |title=Integrated Land and Water Resources Management in History |date=2005 |publisher=Books on Demand |isbn=978-3-8334-2463-2 |page=33 |url=https://books.google.com/books?id=CAXwGrryd7sC&pg=PA33}}</ref> Li ankaŭ dissekcis [[kadavro]]jn, farante notojn por traktaĵo pri [[voĉkordo]]j;<ref>{{cite book |last=Gillette |first=Henry Sampson |title=Leonardo da Vinci: Pathfinder of Science |year=2017 |publisher=Prabhat Prakashan |page=84 |url=https://books.google.com/books?id=f_I5DwAAQBAJ&pg=PT84 |access-date=10a de Septembro 2019 |archive-date=23a de Marto 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323103326/https://books.google.com/books?id=f_I5DwAAQBAJ&pg=PT84#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> tiujn li donis al oficisto esperante reakiri la favoron de la papo, sed li malsukcesis.{{sfn|Wallace|1972|p=150}} En [[1514]] li pentris la serion de ''"[[Diluvo]]j"''. En oktobro [[1515]] la nova [[listo de francaj reĝoj|franca reĝo]] [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] rekonkeris la regionon de Milano post la venkita [[batalo de Marignano]].{{sfn|Wasserman|1975|pp=77–78}} Ne estas dokumenta pruvaro por ofta postulo ke Leonardo ĉeestis en la kunveno inter Francisko la 1-a kaj Leono la 10-a, kiu okazis en Bolonjo de la 11a ĝis la 14a de Decembro 1516.<ref> Laurenza, Domenico (2004). "Leonardo nella Roma di Leone X". Lettura Vinciana (itale). XLIII. Giunti. </ref> La 21-an de marto 1516, Antonio Maria Pallavicini, la franca ambasadoro ĉe la [[Sankta Seĝo]], ricevis leteron senditan el [[Liono]] semajnon antaŭe de la reĝa konsilisto Guillaume Gouffier, senjoro de Bonnivet, enhavantan la instrukciojn de la franca reĝo helpi Leonardon en lia translokiĝo al Francio kaj informi la artiston, ke la reĝo fervore atendis lian alvenon. Pallavicini ankaŭ estis petita trankviligi Leonardon, ke li estos bone akceptita ĉe la kortego, kaj de la reĝo kaj de lia patrino, Louise de Savojo.<ref> Sammer, Jan (2009). "L'Invitation du roi". En Pedretti, Carlo (eld.). Léonard de Vinci et la France (france). CB Edizioni. pp. 29–33. </ref> Leonardo eniris en la servon de Francisko poste tiun jaron, kaj ricevis la uzon de la grandbieno [[Le Clos Lucé|Clos Lucé]] proksime al la reĝa rezidejo ĉe la reĝa [[Kastelo de Amboise|Kastelo Amboise]]. Li estis ofte vizitata de Francisko, kaj desegnis planojn por grandega kastelurbo, kiun la reĝo intencis konstrui ĉe [[Romorantin-Lanthenay|Romorantin]]. Li ankaŭ faris mekanikan leonon, kiu dum parado marŝis al la reĝo kaj - trafita de sorĉbastono - malfermis sian bruston por riveli bukedon da lilioj.{{sfn|Wallace|1972|pp=163, 164}} Oni ne scias por kiu okazo la mekanika leono estis farita, sed oni kredas, ke ĝi salutis la reĝon ĉe lia eniro en [[Liono]]n kaj eble estis uzita por la pacnegocadoj inter la franca reĝo kaj papo Leono la 10-a en Bolonjo. Konjekta rekreaĵo de la leono estis farita kaj estas ekspoziciata en la Muzeo de Bolonjo.<ref>{{cite web |title=Reconstruction of Leonardo's walking lion |url=http://www.ancientandautomata.com/ita/lavori/leone.htm |language=it|access-date=5a de Januaro 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090825195910/http://www.ancientandautomata.com/ita/lavori/leone.htm|archive-date=25a de Aŭgusto 2009}}</ref> Francisko la 1-a admiris Leonardon kaj konsideris lin kiel patron. Leonardo laboris ankaŭ pri devojigo de rivero en Sauldre. En novembro [[1515]] Leonardo laboris pri nova projekto de la kvartalo Mediĉo en Florenco. Leonardo estis akompanata dum ĉi tiu tempo de sia amiko kaj metilernanto Francesco Melzi, kaj estis subtenata de pensio de 10 000 [[eskudo]]j.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=86}} Iam, Melzi desegnis [[:File:A portrait of Leonardo, by Francesco Melzi.jpg|portreton de Leonardo]]; la solaj aliaj konataj el lia vivo estis skizo de nekonata helpanto sur la dorso de unu el la studaĵoj de Leonardo (ĉ. 1517)<ref>{{cite web |last=Brown |first=Mark |title=Newly identified sketch of Leonardo da Vinci to go on display in London |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/may/02/newly-identified-sketch-of-leonardo-da-vinci-to-go-on-display-in-london |website=The Guardian |access-date=2a de Majo 2019 |date=1a de Majo 2019 |archive-date=4a de Decembro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204220348/https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/may/02/newly-identified-sketch-of-leonardo-da-vinci-to-go-on-display-in-london |url-status=live}}</ref> kaj desegnaĵo de Giovanni Ambrogio Figino prezentanta maljunan Leonardon kun sia dekstra brako envolvita en vestaĵoj.<ref name=paralysis>{{cite web |last=Strickland |first=Ashley |title=What caused Leonardo da Vinci's hand impairment? |url=https://www.cnn.com/2019/05/03/health/da-vinci-hand-palsy-study/index.html |website=CNN |access-date=4a de Majo 2019 |date=4a de Majo 2019 |archive-date=31a de Oktobro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031223425/https://www.cnn.com/2019/05/03/health/da-vinci-hand-palsy-study/index.html |url-status=live}}</ref> Identigita pro simileco kun Leonardo la "Portreto de viro en ruĝa kreto", oni konsideris ĝin kiel memportreto.<ref name=guardian2005>{{cite web |last=McMahon |first=Barbara |title=Da Vinci 'paralysis left Mona Lisa unfinished' |url=https://www.theguardian.com/world/2005/may/01/italy.arts |website=The Guardian |access-date=2a de Majo 2019 |date=1a de Majo 2005 |archive-date=8a de Februaro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208213719/https://www.theguardian.com/world/2005/may/01/italy.arts |url-status=live}}</ref> Ĉi-lasta, aldone al la registro de vizito de Ludoviko de Aragono en oktobro 1517, konfirmas raporton pri la dekstra mano de Leonardo paralizita kiam li estis 65-jaraĝa,<ref name=seeker>{{cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |title=Did a Stroke Kill Leonardo da Vinci? |url=https://www.seeker.com/did-a-stroke-kill-leonardo-da-vinci-1789047208.html |website=Seeker |access-date=5a de Majo 2019 |date=10a de Majo 2016 |archive-date=22a de Decembro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222231504/https://www.seeker.com/did-a-stroke-kill-leonardo-da-vinci-1789047208.html |url-status=live}}</ref> kio eble indikas kial li lasis verkojn, kiel la ''[[Mona Lisa]]'', nefinitaj.<ref name=guardian2005 /><ref>{{cite web |last=Saplakoglu |first=Yasemin |title=A Portrait of Leonardo da Vinci May Reveal Why He Never Finished the Mona Lisa |url=https://www.livescience.com/65396-da-vinci-hand-injury.html |website=Live Science |access-date=5a de Majo 2019 |date=4a de Majo 2019 |archive-date=2a de Februaro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200202094640/https://www.livescience.com/65396-da-vinci-hand-injury.html |url-status=live}}</ref><ref name="lazzeri">{{cite journal |last1=Lazzeri |first1=D. |last2=Rossi |first2=C. |title=The right hand palsy of Leonardo da Vinci (1452–1519): new insights on the occasion of the 500th anniversary of his death |url=https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0141076819848115 |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=112 | issue=8 |pages=330–333 |doi=10.1177/0141076819848 |date=3a de Majo 2019 |doi-broken-date=6a de Juljo 2025 |pmid=31051083 |access-date=2a de Julio 2025}}</ref> Li daŭre laboris iom ĝis li fine malsaniĝis kaj restis litmalsana dum pluraj monatoj.<ref name=seeker /> ==== Morto ==== [[File:The castle of Amboise.jpg|thumb|maldekstre|Desegno de la [[Kastelo de Amboise]] (ĉirkaŭ 1518) atribuita al [[Francesco Melzi]]]] Delonge malsana, la {{daton|23|aprilo|1519}} Leonardo da Vinci faris sian testamenton kaj la {{daton|2|majo}}, 67-jaraĝa, mortis en Clos Lucé, plej verŝajne pro [[koratako]].<ref name="neurology">Charlier, Philippe; Deo, Saudamini. [http://www.neurology.org/content/88/14/1381.full "A physical sign of stroke sequel on the skeleton of Leonardo da Vinci?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170415031015/http://www.neurology.org/content/88/14/1381.full |date=2017-04-15 }}. ''Neurology''. 4a de Aprilo 2017; 88 (14): 1381–1382.</ref><ref name="lazzeri" /><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=P906UFXIoMUC&pg=PA354 |page=354 |title=The Concise Oxford Dictionary of Art and Artists |author=Ian Chilvers |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, England |year=2003 |isbn=978-0-19-953294-0}}</ref> Francisko la 1-a estis iĝinta lia amiko. Vasari, lia unua biografo, priskribis Leonardo bedaŭrinta en sia mortolito, plenplena je pento, ke "li estis ofensinta kontraŭ Dio kaj homoj malsukcese praktikante sian arton kiel li devis esti faronta."<ref>Antonina Vallentin. ''Leonardo da Vinci: The Tragic Pursuit of Perfection.'' New York: The Viking Press, 1938, 533.</ref> Vasari asertis ankaŭ, ke en siaj lastaj tagoj, Leonardo petis pastron por konfesi kaj ricevi la [[Eŭkaristio|eŭkaristion]], kiel estis tiam kutimo.<ref>{{harvnb|Vasari|1991|p=297}}</ref> [[Giorgio Vasari]]<ref>Giorgio Vasari raportas jenan epitafon: : LEORNADUS VINCIUS: QUID PLURA? DIVINUM INGENIUM, : DIVINA MANUS. : EMORI IN SINU REGIO, MERUERE. : VIRTUS ET FORTUNA HOC MONUMENTUM CONTIGERE : GRAVISSIMUS IMPENSIS CUAVRERUNT. ''In Sinu Regio'', esprimo iom svaga kaj eble simbola, tradukeblas kiel ''ĉe la reĝo'' kaj oni povas kompreni ĝin kiel aludon je la morto de Leonardo en reĝa kastelo.</ref>, skribis, ke li mortis en la brakoj de Francisko la 1-a, sed tion oni malkonfirmis.<ref>En pentraĵekspozicio komence de la [[19-a jarcento]] oni vidis pentraĵon de [[Jean-François Gigoux]], sur kiu Leonardo da Vinci mortas en la brakoj de Francisko la 1-a, tian pentraĵon jam verkis [[François-Guillaume Ménageot]] en [[1781]]. La tradicio, laŭ kiu la pentristo pentris la scenon, estas fondita nur je la [[latina]] epitafo de [[Giorgio Vasari|Vasari]], kies terminoj estas ambiguaj. Leonardo mortis en Clos Lucé, en [[Amboise]] la {{daton|2|majo|1519}}; tiam la kortego troviĝis en [[Saint-Germain-en-Laye]], kie la reĝino naskis la reĝon [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-an]], la [[31-an de marto]], kaj reĝaj ordonoj de la 1-a de majo estas datitaj de tiu loko. Aldone la vojaĝlibro de Francisko la 1-a raportas pri nenia reĝa vojaĝo antaŭ la monato julio. Fine la disĉiplo de Leonardo, [[Francesco Melzi]], kiu heredis la librojn kaj penikojn kaj kiu zorgis pri la testamento, skribis al la frato de la pentristo leteron, en kiu li rakontas la morton de la majstro. Nenia rimarko estas pri ĉeesto de la reĝo, kio certe estintus neforgesita kaj menciita de li. Fonto: [[John Grand-Carteret]], ''L'Histoire, la vie, les mœurs et la curiosité par l'Image, le Pamphlet et le document (1450-1900)'', Librairie de la curiosité et des beaux-arts, [[1927]]</ref> Lia tombo troviĝas en la [[kapelo]] Saint-Hubert, en la [[kastelo]] de [[Amboise]].<ref name="Florentine">{{cite web |author=Florentine editorial staff |title=Hair believed to have belonged to Leonardo on display in Vinci |url=http://www.theflorentine.net/news/2019/05/hair-believed-belonged-leonardo-displayed-vinci/ |website=The Florentine |access-date=4a de Majo 2019 |date=2a de Majo 2019 |archive-date=4a de Majo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504093717/http://www.theflorentine.net/news/2019/05/hair-believed-belonged-leonardo-displayed-vinci/ |url-status=live}}</ref> Laŭ lia testamento, sesdek almozuloj portantaj kandelojn sekvis la ĉerkon de Leonardo.{{sfn|Williamson|1974}}{{sfn|Williamson|1974}} Melzi estis la ĉefa heredanto kaj ekzekutisto, kun la alia delonga lernanto kaj kunulo de Leonardo, Salaì, kaj lia servistino Baptista de Vilanis, ĉiu ricevis duonon de la [[vitejo]]j de Leonardo.{{sfn|Kemp|2011|p=26}} Liaj fratoj ricevis teron, kaj lia servistino ricevis felsubŝtofan mantelon. [[Dosiero:Tombe de Léonard de Vinci.JPG|eta|220px|La tombo de Leonardo da Vinci <br />en la kapelo de la kastelo Amboise]] Post portempa entombigo, lia korpo estis sendita la [[12-an de aŭgusto]] al la [[monaĥejo]] de Saint Florentin, sed la restaĵoj de lia korpo estis perditaj dum la [[Francaj militoj pri religio|francaj religimilitoj]] en la [[16-a jarcento]]. Leonardo da Vinci, fraŭla dum sia tuta vivo, sen iuj edzino, filo aŭ filino, testamentis sian tutan verkaron por ke ĝi estu publikigota, siajn manuskriptojn, kajerojn, dosierojn, ilojn, al sia lernanto kaj disĉiplo, Francesco Melzi. Tiu ĉi estis lernanto lia de kiam li estis 10-jaraĝa, vojaĝis kun li ĝis Francio, restis kun li ĝis la morto kaj administros lian testamenton dum 50 jaroj post la morto de la majstro. Multajn pentraĵojn, inter ili ''[[la Gioconda]]'', ''la Virgulino'', ''la Infano kaj Sankta Ana'', ... li testamentis al sia alia disĉiplo, Giacomo Caprotti, ankaŭ kromnomita ''Salai'', kiu lernis ĉe li jam 15-jaraĝa. Aliaj aferoj estis por liaj servistoj. El la 50 000 originalaj dokumentoj (kajeroj, manuskriptoj, paĝoj, desegnaĵoj, tekstoj, notoj, ... - ĉiu el ili konsiderinda kiel aparta artaĵo), kiujn konservis Francesco Melzi dum sia tuta vivo, neniun li publikigis. Post lia morto en [[1570]] la dokumentoj estas disigitaj, perditaj, ... Hodiaŭ restas nur ĉirkaŭ 13 000 dokumentoj, la plej multaj arkivitaj en [[Vatikano]]. Ĉirkaŭ 20 jarojn post la morto de Leonardo, la oraĵisto kaj skulptisto [[Benvenuto Cellini]] raportis, ke Francisko diris: "Neniam estis alia homo naskita en la mondo, kiu sciis tiom, kiom Leonardo, pri pentrarto, skulptarto kaj arkitekturo, krom ke li estis tre granda filozofo."{{sfn|Gasca|Nicolò|Lucertini|2004|p=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-0348-7951-4/page/n28 13]}} Salaì, aŭ Il Salaino ("La malpurulino", t.e., la demono), eniris la domon de Leonardo en 1490 kiel helpanto. Post nur unu jaro, Leonardo faris liston de liaj deliktoj, nomante lin "ŝtelisto, mensoganto, obstina kaj voremulo", post kiam li forkuris kun mono kaj valoraĵoj almenaŭ kvin fojojn kaj elspezis fortunon por vestaĵoj.<ref>{{cite book |title=Leonardo, Codex C. 15v |publisher=Institut of France. Trad. Richter}}</ref> Tamen, Leonardo traktis lin tre indulgeme, kaj li restis en la domo de Leonardo dum la sekvaj tridek jaroj.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=84}} Salaì pentris sub la nomo Andrea Salaì, sed kvankam Vasari asertas, ke Leonardo "instruis al li multajn aferojn pri pentrado,"<ref>{{harvnb|Vasari|1991|p=293}}</ref> lia verkaro estas ĝenerale konsiderata malpli arta ol aliaj inter la lernantoj de Leonardo, kiel ekzemple Marco d'Oggiono kaj Giovanni Antonio Boltraffio. En la epoko de sia morto en 1524, Salaì posedis pentraĵon nomitan ''Joconda'' en postmorta inventaro de liaj havaĵoj; ĝi estis taksita je 505 liroj, escepte alta valoro por malgranda panelportreto.<ref name="NR">{{cite web |last=Rossiter |first=Nick |date=4 July 2003 |title=Could this be the secret of her smile? |url=https://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2003/04/07/banr.xml|archive-url=https://web.archive.org/web/20030925222942/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2003%2F04%2F07%2Fbanr.xml|archive-date=25a de Septembro 2003|access-date=3a de Oktobro 2007 |website=Daily Telegraph |location=London}}</ref> == Leonardo, pentristo == [[Dosiero:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|dekstra|400px|eta|[[La Lasta Vespermanĝo]]]] {{Informkesto Pentraĵo | titolo =La Gioconda | dosiero =Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg | pentristo =Leonardo da Vinci | jaro =inter [[1503]] kaj [[1506]] | alteco =77 | larĝeco =53 | speco =oleo sur popla ligno<!--panneau de bois de peuplier--> | muzeo =Luvro }} {{Informkesto pentraĵo | titolo =Damo kun ermeno | dosiero =The Lady with an Ermine.jpg | pentristo =Leonardo da Vinci | jaro =[[1483]]-[[1490]] | alteco =54,7 | larĝeco =40,3 | speco =oleo sur ligno | muzeo =Muzeo Czartoryski }} {{Informkesto pentraĵo | dosiero=Leonardo da Vinci - Adorazione dei Magi - Google Art Project.jpg | grandeco de bildo=400px | titolo=La Adorado de la Tri reĝoj | pentristo=Leonardo da Vinci | dato = 1481-1482 | opera = dipinto | speco=oleo sur ligno | alteco=24,6 | larĝeco=24,3 | urbo= [[Florenco]] | muzeo=Uffizi }} === Pentraĵoj === * [[1472]]: ''La bapto de Kristo'' * [[1472]]: ''Anunciacio (parte)'' * [[1474]]: ''Ginevra de' Benci'' * [[1478]]: ''La Madona de Benois'' * [[1480]]: ''Sankta Hieronimo'' * [[1481]]: ''La Adorado de la [[Tri reĝoj]]'' * [[1483]]: ''[[Damo kun ermeno]]'' * [[1485]]: ''Portreto de Muzikisto'' * [[1486]]: ''Virgulino de la Rokaro'', Parizo * [[1490]]: ''La Belle Ferronnière'' * [[1491]]: ''Madonna Litta'' * [[1498]]: ''[[La Lasta Vespermanĝo]]'' (post repentrado) * [[1503]]: ''La Virgulino de la Rokaro'' (dua versio), Londono * [[1506]]: ''[[La Gioconda]]'' ankaŭ nomata ''[[La Gioconda|Mona Lisa]]'' * [[1510]]: ''La Virgulino kaj Infano kun Sankta Ana'' * [[1515]]: ''Sankta Johano, la Baptisto'' Ĉi tiuj pentraĵoj ankoraŭ ekzistas, sed multaj el liaj pentraĵoj pereis aŭ perdiĝis. Kaj eĉ el la konataj, ekzistantaj pentraĵoj, multaj delonge perdis sian originalan aspekton. Sed spite de tio, la genio de Leonardo brilas tra la ruinigo de tempo. ''[[La Gioconda]]'' (''La Joconde'' en la franca, ''Mona Lisa'' en la angla kaj la hispana), probable la plej fama bildo en la mondo, estas en la muzeo [[Louvre]] en [[Parizo]]. Ĝi estas facile trovebla, ĉar ĝi estas la bildo kun la granda homamaso ĉirkaŭ si, sed ĝi ne estas facile rigardebla ĉar ĝi estas malantaŭ dika vitro (en [[1911]], ĝi estis ŝtelita). Ŝia enigma rideto, pro kiu ŝi nun estas tiel fama, estis en ŝia tempo rideto eleganta. Spite de la granda populareco de la bildo, ĝi ankoraŭ povas teni la animon, eĉ post centoj da jaroj. Kvankam ''La Gioconda'' ja estis reala virino (eble [[Mona Lisa]], junulino de Florenco kiu, en [[1495]], edziniĝis al [[Francesco del Giocondo]]), iuj kredas ke Leonardo uzis plurajn modelinojn por fini la bildon. Liaj pentraĵoj estas tre realismaj, precipe en komparo kun pentraĵoj de antaŭaj jarcentoj en [[Eŭropo]]. Leonardo aplikis la tiam novan teknikon de [[perspektivo]]. Aldone, liaj okuloj kaj menso estis tre observemaj, pri homoj kaj pri naturo. Ekzemple li vidis aspektojn de akvofalo kaj birdflugo, kiuj estis alie nekonataj ĝis la invento de [[fotografio]] en la [[19-a jarcento]]. Parto de la efiko de liaj pentraĵoj venas de subtila kaj mola ombrigado, kie unu ombro fluas en alian. En ''La Gioconda'', ekzemple, oni ne povas diri la horon de tago sur la bildo. La itala nomo por la tekniko estas ''sfumato'' (nuancigita, laŭvorte disfumiĝinta). Alia efiko de liaj pentraĵoj venas de la mistera mieno, kiun li kutime donis al la virinoj. Leonardo estis tiel maldisciplinema, ke li ofte finis pentraĵon nur post jaroj. Ekzemple, en ''La Sankta Manĝo'' la vizaĝoj de [[Jesuo]] kaj [[Judaso]] longe restis malplenaj. Liaj inventoj ofte suferis la saman sorton. Liaj inventoj kaj artaĵoj ankaŭ suferis pro liaj inventemo kaj memfido: Ekzemple, por pentri ''La Sanktan Manĝon'' Leonardo inventis novan teknikon de pentrado, kiu ebligis lin pentri pli malrapide kaj zorgeme ol freskado permesis (ĉe kiu necesas pentri dum la [[stuko|stukaĵo]] estas malseka). La tekniko ŝajnis sukcesi, sed post tempo ĝi grade ruinigis la pentraĵon, ĉar la farbo ne povis daŭri longe. Simila nova tekniko tute ruinigis alian pentraĵon de Leonardo, ''La Batalo de Anghiari''. Jen la du flankoj de la genio de Leonardo. Unuflanke li estis inventema, sed aliflanke, li estis tro memfida, riskante ĉefajn pentraĵojn pro tekniko ne sufiĉe elprovita. === Desegnaĵoj === [[Dosiero:Leonardo da Vinci helicopter and lifting wing.jpg|eta|300px|dekstra|La ''aera helico'', [[1486]], erare nomita ankaŭ ''[[helikoptero]]'': tiu projekto ne havus la movan forton necesan kaj la maŝino turniĝus ĉirkaŭ sia propra akso.]] Leonardo da Vinci kreis multegajn skizojn por artaĵoj kiaj pentraĵoj kaj skulptaĵoj, la plejmulto el kiuj neniam realiĝis. Li verkis grandegan nombron de arte altvaloraj [[ilustraĵo]]j pri la plej diversaj temoj, kiel [[biologio]], [[anatomio]], [[tekniko]], [[armilo|armiltekniko]] kaj [[arkitekturo]]. Multe impresas liaj detalaj anatomiaj natursciencaj desegnaĵoj. Li preparis [[sekco]]jn laŭlongajn kaj laŭlarĝajn kaj ankaŭ vidojn de supre. Li estis scienca [[pioniro]], kies skizoj montras el sia tempo en la modernan epokon. * ''Desegno pri Toskanio'' * ''Eseo pri mano'' * ''Desegno pri barko'' * ''Desegno pri artilerio'' * ''Desegno / karikaturo'' * ''Desegno pri flugmaŝino'' <!--* ''Desegno pri Flug-Maŝino (2)''--> * ''Desegno pri kapo'' * ''Desegno pri homo surĉevala'' * ''Desegno pri cerbujo'' <!-- * ''Desegno pri Cerbujo (2)'' * ''Desegno pri Cerbujo (3)''--> * ''Desegno pri utero'' * ''Desegno pri komika sceno'' * ''Desegno pri tipaj personoj'' * ''Desegno pri korbaĵoj'' * ''Desegno pri sferoj'' * ''Desegno pri koito'' * ''Desegno pri nuda viro'' <!--* ''Desegno/Karikaturo (2)''--> <!--* ''Desegno pri Flug-Maŝino (3)''--> * ''Desegno pri Leta'' * ''Desegno pri genufleksa Leta'' * ''Anatomia eseo'' * ''Desegno pri akvo'' * ''Desegno pri Panto'' * ''Eseo pri brako'' * ''Desegno pri feto'' * ''Desegno pri Sankta Ana'' * ''Desegno pri maljunulo / akvo'' * ''Memportreto de Leonardo'' * ''Anatomio de la kolo'' * ''Desegno pri kapo de drako'' * ''Desegno pri malliberulo'' * ''Desegno pri skeletoj'' * ''Desegno pri Vitruvia Homo'' * ''Desegno pri surĉevala batalo (Anghiari)'' * ''Desegno pri vizaĝo dum batalo (Anghiari)'' == Leonardo, inventisto == Li verkis '''notolibrojn''' en kiuj li desegnis kaj skribis pri siaj ideoj, inventoj kaj studoj pri [[naturo]] kaj [[anatomio]], skribinte en la [[itala lingvo|itala]] en [[inversskribo|mano inversa]] (eble por eviti ŝmiri la inkon, Leonardo estinte [[maldekstrulo]]). Li portis notolibron kun si ĉien. La notolibroj estas la plej ampleksa registro de iu ajn granda menso. Unu el la notolibroj, la <cite>[[Codex Leicester]]</cite>, estas la posedaĵo de [[Bill Gates]], fondinto de [[Microsoft]] kaj fascinato de Leonardo, kiu aĉetis ĝin en [[1994]] por 13 [[denaro|megadenaroj]]. La plej grava el la multaj notolibroj estas la ''[[Codex Atlanticus]]''. La plej fama el liaj inventoj estas liaj flugiloj. Fakte, la flugiloj estis la unua (kvankam malsukcesa) [[glisilo|pendoglisilo]]. Inter aliaj, li inventis [[helikoptero]]n, akvolevilon, defendilon por [[kastelo]] aŭ [[remparo|urbomuroj]], gigantan [[arbalesto]]n, [[tanko]]n, [[helico]]n, [[maŝinpafilo]]n, [[savringo]]n, [[roboto]]n, [[kalkulilo]]n, ktp. Liaj inventoj emis fiaski, estante tro avangardaj por tekniko antaŭindustria, sed la ideoj estis tre bonaj kaj antaŭsignis modernan teknologion. Kvankam Leonardo pruvis, ke [[Eterna movilo|maŝinoj de ĉiama movo]] estas maleblaj, li ankoraŭ estis senfine fascinita de ili kaj penis inventi tian maŝinon. El liaj inventoj, la plej praktika probable estis la ŝnura eskalo, inventita por sieĝoj. == Leonardo, sciencisto == [[Dosiero:Leonardo da Vinci Studies of Embryos.jpg|eta|240px|dekstra|[[Feto]], [[1510]] - [[1513]]]] Leonardo ŝatis studi [[naturo]]n. Leonardo estis antaŭmoderna [[sciencisto]], kiel [[Aristotelo]] aŭ [[Arkimedo]] estis antaŭmodernaj: scienco bazita sur observado, [[logiko]] kaj [[matematiko]] (precipe [[geometrio]]), sed ne sur eksperimentado ([[Galileo]]) kaj indukto ([[Bakono]]), kiel en [[moderna scienco]], kiuj alvenis nur cent jarojn post Leonardo. Lia scienco estis moderna por lia epoko: li fidis ne la aŭtoritaton de antikvaj libroj, sed rektan observadon de naturo. Kiel artisto li nature fidis siajn okulojn. Kaj kiel artisto li ne ricevis la klasikan klerigadon de la [[universitato]], kiun ricevis kuracistoj, advokatoj aŭ [[sacerdoto]]j, kiu emfazis la latinan lingvon kaj la antikvajn librojn. Pro tio, Leonardo nomis sin "homo senklera". Tamen, Leonardo lernis la [[latina lingvo|latinan]] je la aĝo de 42 jaroj ([[1494]]) kaj legis multajn klasikajn verkojn. La latina lingvo malfermis al Leonardo la altan scion de la [[Okcidento]]. Kiel sciencisto, inventisto kaj artisto, li deziris lerni de la naturo senpere, foriginte la mortan manon de tradicio. Ekzemple, per studo pri muskoloj, li povis pentri la homan formon pli vera, laŭ naturo, ne laŭ ia tradicia stilo. Simile, antaŭ ol konstrui siajn flugilojn, li studis la flugadon kaj flugilojn de birdoj. Sed li studis naturon preter lia bezono kiel pentristo aŭ inĝeniero. La plimulto de lia scienca laboro okazis malfrue en lia vivo, ekzemple en Francio, kie li loĝis ĉe la fino de sia vivo. Tie la reĝo donis al li domon kaj finance subtenis Leonardon tiel, ke li povis dediĉi sin al la studo de la naturo. Leonardo interesiĝis precipe pri [[akvo]], [[vento]], [[tero]], [[ombro]], [[plantoj]], [[bestoj]] ([[birdoj]], [[ĉevalo]]j kaj la [[homa korpo]]). Leonardo deziris unuigi ĉiajn sciojn pri naturo antaŭ sia morto, sed ne atingis sian celon. Li rigardis la Teron kiel grandan, fortan, senkompatan maŝinon, kies sango estas akvo. Li skribis pri tio en la notlibroj kaj tia vidpunkto ankaŭ evidentiĝas en liaj desegnaĵoj. Li certis, ke la montaj altaĵoj kaj la maraj profundaĵoj de la Tero pli kaj pli egaliĝos, tiel ke akvo kovros la tutan Teron, igante ĝin neloĝebla. Lia forto kiel sciencisto estis observado kaj scivolemo. Lia malforto estis lia evito de abstrakta penso kaj ĝeneraligado. Ekzemple, kvankam lia anatomio estis senegala en Okcidento, li ne malkovris la principon de la [[sangocirkula sistemo]]. == Leonardo, homo == [[Dosiero:Leonardo_di_ser_Piero_da_Vinci.jpg|eta]] {{Ĉefartikolo|Persona vivo de Leonardo da Vinci}} Oni priskribis Leonardon kiel malferman afablan homon, kontraŭe al la posta [[Mikelanĝelo]]. Sian emon pri soleco li priskribis per preskaŭ la samaj vortoj kiel [[William Wordsworth]]. Liaj vastaj planoj kaj studoj alportis al li nenian rektan enspezon. Malgraŭ sia talento, siaj brilaj kapabloj kaj geniaj realigaĵoj, li restis malriĉa. Malalta li taksis aŭtoritaton. Pro tio, li ne tute aliĝis al la potencaj Mediĉoj. Kiam oni ofertis al li firman dungon ĉe la kortego de [[Ludoviko Sforza]] en Milano, li simple foriris. Leonardo konis [[Makiavelo]]n kaj amikiĝis kun li, kiam ili laboris por [[Cezaro Borgia]]. Kiam li laboris en Romo por la [[papo]], li konis [[Michelangelo|Mikelanĝelon]] kaj ankaŭ [[Rafaelo]]n, kiun li grave influis. En lia biblioteko troviĝis interalie jenaj verkoj: * [[Biblio]] * ''Fabeloj'' de [[Ezopo]] * [[Diogeno Laertio]] * [[Ovidio]] * [[Livio]] * [[Plinio la pli maljuna|Plinio]] * [[Alberto la Granda]] * [[Danto]] * [[Petrarko]] * ''Historio'' de [[Junianus Justinus|Justino]] * ''La Kroniko'' de [[Isidoro de Sevilo]] * ''Gramatiko'' de [[Donato]] * La ''[[Lapidario]]'' * [[Marsilio Ficino]] Kvankam la temoj de liaj pentraĵoj ofte estis religiaj, Leonardo mem ne okupiĝis pri [[religio]] ĝis la lastaj jaroj de sia vivo. Religio ŝajnis al li tro abstrakta. ===Privata vivo=== [[Dosiero:Leonardo-da-vinci-posible-autorretrato-del-artista-galeria-de-los-uffizi-florencia 1c92d9d7 2.png|eta]] Leonardo da Vinci estis priskribita de siaj fruaj biografoj kiel viro kun granda persona pledo, bonkoreco, kaj malavareco. Li estis ĝenerale bone amata de liaj samtempuloj. Laŭ Vasari, "la dispozicio de Leonardo estis tiel aminda, ke li ordonis amon al ĉiuj". Li estis "ŝpruca interparolanto", kiu ĉarmis [[Ludoviko Sforza]] per sia spriteco. Vasari resumas lin dirante: {{Citaĵo|...lia superba ĉeesto alportis komforton al la plej afliktita animo; li estis tiel persviva, ke li povis klini aliajn homojn laŭ sia volo. ...Li estis tiel sindona, ke li nutris ĉiujn siajn amikojn, riĉajn aŭ malriĉajn... Per sia naskiĝo Florenco ricevis tre grandan donacon, kaj per sia morto ĝi suferis nekalkuleblan perdon.}}Dum ĝi pentris [[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Lasta Vespermanĝo]], Leonado skribis, "[[Vino]] estas bona, sed [[akvo]] estas preferinda ĉe tablo... Malgrandaj ĉambroj aŭ loĝejoj enigas la menson en la ĝustan vojon, grandaj domoj, ke ĝi devii... Se vi volas mono abunde, vi finos ne ĝuante ĝin. "Li ankaŭ skribis, Kiu volas riĉiĝi en tago estas pendigita en jaro." Leonardo subtenis longtempajn rilatojn kun du [[studento]]j, kiuj estis liaj metilernantoj kiel infanoj. Ili estis Gian Giacomo Caprotti de Oreno, kiu eniris sian hejmon en [[1490]] en la aĝo de 10 jaroj,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=-OmWWh2BqYkC&dq|titolo=Leonardo, la unua sciencisto|familia nomo=White|persona nomo=Michael|jaro=2000|loko=Londono|eldoninto=Little, Brown|ISBN=0-316-64846-9|paĝo=133}}</ref> kaj grafo [[Francesco Melzi]], filo de [[Milano|milana]] [[aristokrato]] kiu estis la metilernanto de Leonardo en la aĝo de 14 jaroj, restante kun li ĝis sia morto en 1519. Malmulto mem konstatas pri la sekseco de Leonardo, ĉar, kvankam li lasis centojn da paĝoj de verkado, tre malmulte temas pri persona naturo. Li lasis neniujn leterojn, poezion aŭ taglibron, kiuj indikas ian romantikan intereson. Li neniam edziĝis kaj oni ne povas konstati kun certeco, ke li havis sekse {{N|intima rilato}} kun iu ajn homo, viro aŭ ino. Unu el la malmultaj referencoj, kiujn Leonardo faris al la sekseco en siaj kajeroj, deklaras:<ref>Sigmund Freud: ''Leonardo da Vinci''</ref> {{citaĵo|La ago de prokreado kaj ĉio, kio havas rilaton al ĝi, estas tiel naŭza, ke homoj baldaŭ forvelkus se ne havus belajn vizaĝojn kaj sentimajn aparatojn.}} La amo de Leonardo pri bestoj estis dokumentita tiel en nuntempaj rakontoj kiel registritaj en fruaj biografioj, kaj en liaj kajeroj. Rimarkinde por la periodo, li eĉ pridubis la moralecon de manĝantaj bestoj, kiam ĝi ne estis necesa por sano. Deklaroj de lia kajero kaj komento de samtempulo kondukis al la vasta opinio, ke li estas [[Vegetarismo|vegetarano]]. Plie, li kategoris homojn kiel en la sama aro de specioj kiel [[simio]]j, same kiel li faris kun aliaj bestoj en sia respektiva genro. Li ankaŭ disdiris mortajn bestojn por la kompara anatomio. Leonardo ĉiam amis la naturon. Unu el la kialoj estis pro lia infanaĝa medio. Proksime de lia infana domo estis montoj, arboj kaj riveroj. Estis ankaŭ multaj bestoj. Ĉi tiu medio donis al li la perfektan ŝancon studi la ĉirkaŭaĵon; ĝi ankaŭ eble instigis lin havi intereson pri pentrado. Poste en la vivo li rememoras sian esploradon de mina kaverno en la montoj kiel formacia. == Vidu ankaŭ == * ''[[La Gioconda]]'' * ''[[The Da Vinci Code (filmo)|The Da Vinci Code]]'' * [[Listo de pentristoj]] * [[3000 Leonardo]] == Referencoj kaj notoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == * Arasse, Daniel (1998). ''Leonardo da Vinci''. Old Saybrook: Konecky & Konecky. ISBN 978-1-56852-198-5. * Bambach, Carmen C., eld. (2003). [https://books.google.es/books?id=QwQxDJMKRE4C&redir_esc=y Leonardo da Vinci, Master Draftsman.] New York: Metropolitan Museum of Art. ISBN 978-0-300-09878-5. Arkivita el la originalo la 23an de Marto 2024. Alirita la 14an de Novembro 2020. * Bambach, Carmen C. (2019). ''Leonardo da Vinci Rediscovered''. Vol. 1, ''The Making of an Artist: 1452–1500''. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-19195-0. * Bortolon, Liana (1967). ''The Life and Times of Leonardo''. London: Paul Hamlyn. * Brown, David Alan (1998). [https://books.google.es/books?id=z34SeyFWV8oC&redir_esc=y ''Leonardo Da Vinci: Origins of a Genius''.] New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-07246-4. Arkivita el la originalo la 23an de Marto 2024. Alirita la 23an de Julio 2020. * Gasca, Ana Millàn; Nicolò, Fernando; Lucertini, Mario (2004). [https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-0348-7951-4 ''Technological Concepts and Mathematical Models in the Evolution of Modern Engineering Systems''.] Birkhauser. ISBN 978-3-7643-6940-8. * Hartt, Frederich (1970). ''A History of Italian Renaissance Art''. Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-23136-4. * Kemp, Martin (2006) [1981]. [https://books.google.es/books?id=oJwVDAAAQBAJ&redir_esc=y Leonardo Da Vinci: The Marvellous Works of Nature and Man.] Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-920778-7. Arkivita el la originalo la 23an de Marto 2024. Alirita la 23an de Julio 2020. * Kemp, Martin (2011) [2004]. ''Leonardo'' (Reviziita eld.). Oxford, England: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280644-4. * Kemp, Martin; Pallanti, Giuseppe (2017). ''Mona Lisa: The People and the Painting''. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-874990-5. * Kemp, Martin (2019). ''Leonardo da Vinci: The 100 Milestones''. New York: Sterling. ISBN 978-1-4549-3042-6. * Magnano, Milena (2007). ''Leonardo. I geni dell'arte''. Milano: Mondadori Arte. ISBN 978-88-370-6432-7. * Marani, Pietro C. (2003) [2000]. ''Leonardo da Vinci: The Complete Paintings''. New York: Harry N. Abrams. ISBN 978-0-8109-3581-5. * Martindale, Andrew (1972). [https://archive.org/details/riseofartistinmi0000mart ''The Rise of the Artist''.] Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-56006-8. * Nicholl, Charles (2005). ''Leonardo da Vinci: The Flights of the Mind''. London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-029681-5. * Ottino della Chiesa, Angela (1967). [https://archive.org/details/completepainting0000unse_v5k6 ''The Complete Paintings of Leonardo da Vinci''.] Classics of the World's Great Art. Tradukita de Jay, Madeline. New York: Harry N. Abrams. * Rosci, Marco (1977). ''Leonardo''. Bay Books Pty Ltd. ISBN 978-0-85835-176-9. * Vasari, Giorgio (1965) [1568]. "The Life of Leonardo da Vinci". ''Lives of the Artists''. Tradukita de George Bull. Penguin Classics. ISBN 978-0-14-044164-2. * —— (1991) [1568]. ''The Lives of the Artists''. Oxford World's Classics. Tradukita de Bondanella, Peter; Bondanella, Julia Conway. Oxford University Press. ISBN 0-19-283410-X. * Wallace, Robert (1972) [1966]. [https://archive.org/details/worldofleonardo100wall/page/n7/mode/2up ''The World of Leonardo: 1452–1519''.] New York: Time-Life Books. * Wasserman, Jack (1975). ''Leonardo da Vinci''. New York: Harry N. Abrams. ISBN 978-0-8109-0262-6. * Williamson, Hugh Ross (1974). ''Lorenzo the Magnificent''. Michael Joseph. ISBN 978-0-7181-1204-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Leonardo da Vinci}} * [http://www.artchive.com/artchive/L/leonardo/leonardo_baptist.jpg.html Sankta Johano, la baptisto] * [http://www.malarze.walhalla.pl/galeria.php5?art=47 Artgalerio - pentraĵoj kaj desegnaĵoj de Leonardo da Vinci] * [http://www.bbc.co.uk/science/leonardo BBC pri Leonardo] * [http://www.vinci-closluce.com/ Le Clos Lucé, kie Leonardo vivis kaj mortis] {{elstara}} {{ADLS|2007|10}} {{Bibliotekoj}} {{havenda artikolo}} {{Vivtempo|Leonardo da Vinci}} [[Kategorio:Leonardo da Vinci| ]] [[Kategorio:Gejaj artistoj]] [[Kategorio:Italaj karikaturistoj]] [[Kategorio:Italaj inventistoj]] [[Kategorio:Italaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Italaj anatomoj]] [[Kategorio:Italaj psikologoj]] [[Kategorio:Italaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Homoj de Klerismo]] [[Kategorio:Historio de anatomio]] [[Kategorio:Italaj renesancaj humanistoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj skulptistoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj arkitektoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Fluaĵdinamikistoj]] [[Kategorio:Florencanoj]] [[Kategorio:Universalaj kleruloj]] 3s3sddklp0vzl6b8hjvtfim147rw45j 0 3094 9405370 9371570 2026-06-17T11:00:33Z Näin on näreet 255377 9405370 wikitext text/x-wiki '''Nacia tago''' aŭ '''festotago''' estas [[dato]] elektita de iu nacio kiel oficiala [[Festaj kaj feriaj tagoj|festa kaj feria tago]], ofte pro historia okazintaĵo kiel akiro de [[konstitucio]], sendependiĝo de alia nacio ktp. Se la ŝtato iĝis precize en unu tago, la nacia tego estas en la plej multaj kazoj tiu tago kaj oni uzas pri la tago la esprimon ''sendependa tago'', ekzemple [[sendependa tago de Estonio]] la [[24-a de februaro]], [[sendependeca tego de Usono]] la [[4-a de julio]] kaj [[sendependa tago de Finnlando]] la [[6-a de decembro]]. Nacia tago de ŝtato, kiu iĝis iom post iom, la nacia tago povas esti ekzemple tago, kiam iu vere grava reganto ricevis sian kronon aŭ tago, kiam okazis iu vere grava afero de la nacia historio (ekzemple [[nacia tago de Svedio]] estas la [[6-a de junio]], ĉar [[Gustavo Vasa]] ricevis kronon la 6-a de junio kaj [[nacia tago de Francio]] estas la 14-a de julio, cxar Bastille-fortikaĵo estis kaptita la 14-a de julio. Ankaŭ tia nacio, kiu ne havas propran staton, povas havi nacian tagon, ekzemple la sameoj havas nacian tagon la 6-an de februaro kaj ciganoj la 8-a de aprilo. Jen la listo alfabeta de la naciaj tagoj (vidu ankaŭ: [[Nacia tago, listo kalendara]]): {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == * [[Afganio]]: La [[19-a de aŭgusto]], sed ne en ĉiu jaro la sama dato pro alia kalendaro (irana sun-kalendaro) * [[Albanio]]: La [[28-a de novembro]] kaj la [[29-a de novembro]], fino de la [[Osmana Imperio|osmana]] regado ([[1912]]) kaj de la itala/germana okupacio ([[1944]]) * [[Alĝerio]]: La [[1-a de novembro]], komenco de la batalado pri sendependeco ([[1954]]) * [[Andoro]]: ** La [[14-a de marto]], tago de la konstitucio ** La [[8-a de septembro]], tago de la Virgulino de ''Meritxell'', patronino de Andoro * [[Anglio]]: La [[6-a de aprilo]] tago de Sankta Ĝorĝo * [[Angolo]]: La [[11-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Antigvo-Barbudo]]: La [[1-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1981]]) * [[Argentino]]: La [[25-a de majo]], tago de la patrio ([[1810]]) * [[Armenio]]: La [[21-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Aŭstralio]]: La [[26-a de januaro]], ''[[Tago de Aŭstralio|Australia Day]]'' * [[Aŭstrio]]: La [[26-a de oktobro]], memore al la leĝo pri neŭtraleco ([[1955]]) * [[Azerbajĝano]]: La [[28-a de majo]], memore al la 1-a respubliko == B == * [[Bahamo]]: La [[10-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1973]]) * [[Barato]] ([[Hindio]]): ** La [[15-a de aŭgusto]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo (1947) ** La [[26-a de januaro]], ''Republic Day'', [[Tago de Respubliko en Barato]] * [[Barbado]]; La [[30-a de novembro]], tago de la sendependeco ([[1966]]) * [[Barejno]]: La [[16-a de decembro]] * [[Belorusio]]: La [[3-a de julio]], tago de la liberiĝo el Nazia Germanio, [[1944]]; adoptita en [[1996]] * [[Belgio]]: La [[21-a de julio]] ** [[Flandrio]]: La [[11-a de julio]] ** [[Germanlingva Komunumo de Belgio|Germanlingva komunumo]]: La [[15-a de novembro]] ** [[Valonio]]: La [[27-a de septembro]] * [[Belizo]] ([[Brita Honduro]]): La [[21-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1981]]) * [[Bengalio]]: La [[26-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1971]]) * [[Benino]]: La [[1-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Birmo]]: vidu [[Mjanmao]] * [[Bocvano]]: La [[30-a de septembro]], tago de la sendependeco ([[1966]]) * [[Bolivio]]: La [[6-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1825]]) * [[Bosnio kaj Hercegovino]]: nove fiksota, ĝis nun: ** La [[1-a de marto]], tago de la sendependeco ([[1992]]) ** La [[21-a de novembro]], tago de la pacokontrakto de ''Dayton'' ([[1995]]) ** La [[25-a de novembro]], estiĝo de la popola respubliko ([[1945]]) * [[Brazilo]]: La [[7-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1822]]) * [[Brita Honduro]]: vidu [[Belizo]] * [[Britaj Virgulininsuloj]]: vidu [[Britio]] * [[Britio]]: La duan sabaton de junio, do inter la 8-a kaj la [[14-a de junio]], la oficiala naskiĝjubileo de la reĝino * [[Brunejo]]: La [[23-a de februaro]] * [[Bulgario]]: La [[3-a de marto]], tago de liberiĝo el sub la [[Osmana Imperio|osmana regado]] ([[1878]]) * [[Burkino]]: La [[11-a de decembro]], proklamo de la respubliko ([[1958]]) * [[Burundo]]: La [[1-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Butano (lando)|Butano]]: La [[17-a de decembro]], kronado de la unua reĝo ([[1907]]) == C == * [[Centr-Afrika Respubliko]]: La [[1-a de decembro]], fondiĝo de la ŝtato ([[1958]]) == Ĉ == * [[Ĉado]]: La [[11-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Ĉeĥio]]: La [[28-a de oktobro]], fondiĝo de la respubliko [[Ĉeĥoslovakio]] ([[1918]]) * [[Ĉilio]]: La [[18-a de septembro]] kaj la [[19-a de septembro]], ''Fiestas Patria'' * [[Ĉinio]]: La [[1-a de oktobro]], fondiĝo de la popola respubliko ([[1949]]) == D == * [[Danio]]: ** enlande: la [[5-a de junio]], tago de la konstitucio ** eksterlande: la [[16-a de aprilo]], naskiĝjubileo de la reĝino * [[Domingo|Dominika Respubliko]]: La [[27-a de februaro]], ''Fiesta Nacional,'' tago de la sendependiĝo ([[1844]]) * [[Dominiko]]: La [[3-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1978]]) == E == * [[Ebur-Bordo]]: La [[7-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Egiptio]]: La [[23-a de julio]]: tago de la revolucio ([[1952]]) * [[Ekvadoro]]: La [[10-a de aŭgusto]]: (sensukcesa) proklamo de la sendependeco ([[1809]]) * [[Ekvatora Gvineo]]: La [[12-a de oktobro]], tago de la sendependeco ([[1968]]) * [[Eritreo]]: La [[24-a de majo]], tago de la sendependiĝo ([[1993]]) * [[Estonio]]: ** La [[24-a de februaro]]: proklamo de la sendependeco ([[1918]]) ** La [[20-a de aŭgusto]]: reakiro de la sendependeco ([[1991]]) * [[Etiopio]]: La [[28-a de majo]], malvenko de la ''Derg''-reĝimo ([[1991]]) == F == * [[Fiĝioj]]: La [[10-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1970]]) * [[Filipinoj]]: La [[12-a de junio]] * [[Finnlando]] ([[Suomio]]): La [[6-a de decembro]], tago de la sendependeco ([[1917]]) * [[Francio]]: La [[14-a de julio]], sturmo kontraŭ la Bastilo ([[1789]]). Vidu: [[Nacia tago de Francio]] == G == * [[Gabono]]: La [[17-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Gambio]]: La [[18-a de februaro]] * [[Ganao]]: La [[6-a de marto]], tago de la sendependeco ([[1957]]) * [[Georgio]]: La [[26-a de majo]], la unua proklamo de sendependeco ([[1918]]) * [[Germanio]]: La [[3-a de oktobro]], tago de la [[Germana unuiĝo]] ([[1990]]) ** antaŭe en la [[Federacia Respubliko Germanio]] la [[17-a de junio]], memore al la popola ribelo en Orient-Berlino kaj GDR ([[1953]]) ** antaŭe en la [[Germana Demokratia Respubliko]] la [[7-a de oktobro]], tago de la konstitucio, fondiĝo de GDR ([[1949]]) * [[Grekio]]: La [[25-a de marto]], tago de la ekliberigo ([[1821]]) * [[Grenado]]: La [[7-a de februaro]], tago de la sendependiĝo ([[1974]]) * [[Gujano]]: La [[23-a de februaro]], ''Republic Day'' (fondiĝo de la Kooperativa Respubliko [[1970]]) * [[Gvatemalo]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Gvineo]]: La [[2-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1958]]) * [[Gvineo Bisaŭa]]: La [[24-a de septembro]] (proklamo de la sendependeco [[1973]]) == Ĝ == * [[Ĝibutio]]: La [[27-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1977]]) == H == * [[Haitio]]: La [[1-a de januaro]]: tago de la sendependiĝo ([[1804]]) * [[Hindio]]: vidu [[Barato]] * [[Hispanio]]: La [[12-a de oktobro]], ''Día de la Hispanidad'', festa tago de [[Hispanio|Hispania]] regno kaj [[Hispanameriko]] * [[Honduro]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Honkongo]]: ** La [[1-a de oktobro]], fondiĝo de la popola respubliko Ĉinio ([[1949]]) ** La [[1-a de julio]], ''Hong Kong SAR Establishment Day'' * [[Hungario]]: ** La [[15-a de marto]], memoro pri la revoluci- kaj liberigbatalo en [[1848]] kaj [[1849]] ** La [[20-a de aŭgusto]], festo de Sankta [[Stefano]], ŝtatfondinto kaj unua hungara reĝo ** La [[23-a de oktobro]], memoro pri la popola ribelo en [[1956]] kaj la proklamo de la respubliko en [[1989]] == Ĥ == == I == * [[Indonezio]]: La [[17-a de aŭgusto]], proklamo de la sendependeco ([[1945]]) * [[Irako]]: ** iame la [[14-a de julio]] ** nun provizore la [[9-a de aprilo]] * [[Irano]]: La 22-a de ''Bahman'', t. e. la [[10-a de februaro]] aŭ la [[11-a de februaro]] (laŭ la superjaro), do ne en ĉiu jaro la sama dato pro alia kalendaro (irana sun-kalendaro) * [[Irlando]]: La [[17-a de marto]], [[Tago de Sankta Patriko]], ''St. Patrick's Day'' * [[Islando]]: La [[17-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1944]]) * [[Israelo]]: La 5-a de [[Ijaro]] ([[14-a de majo]] [[1948]]), ne en ĉiu jaro la sama dato pro alia kalendaro (juda kalendaro) * [[Italio]]: La [[2-a de junio]], fondiĝo de la respubliko ([[1946]]) == J == * [[Jamajko]]: La [[6-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Japanio]]: ** historie: La [[11-a de februaro]], [[La Tago de Reveno de Naciofondo]] [[-660]], surkroniĝo de legenda imperiestro [[Ĝimmu|Imperiestro Jimmu]] ([[1-a de januaro]] de [[Lunsuna kalendaro]]) ** nune: Ĉiam la naskiĝjubileo de la [[tenoo]], do plej frue la [[1-a de januaro]] ** aktuale: La [[23-a de decembro]], la naskiĝjubileo de tenoo [[Akihito]] * [[Jemeno]]: ** La [[22-a de majo]], tago de la unuiĝo ([[1990]]) ** La [[26-a de septembro]], tago de la revolucio en N-Jemeno ([[1962]]) ** La [[14-a de oktobro]], tago de la revolucio en S-Jemeno ([[1963]]) ** La [[30-a de novembro]], tago de la sendependiĝo de S-Jemeno for de [[Britio]] ([[1967]]) * [[Jordanio]]: La [[25-a de majo]], tago de la sendependiĝo ([[1946]]) == Ĵ == == K == * [[Kabo-Verdo]]: La [[5-a de julio]], tago de sendependiĝo ([[1975]]) * [[Kajmaninsuloj]]: La [[16-a de majo]], ''Discovery Day'' (vidu ankaŭ [[Britio]]) * [[Kamboĝo]]: La [[9-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1953]]) * [[Kameruno]]: La [[20-a de majo]], tago de la voĉdono pri la unuiĝonta respubliko ([[1972]]) * [[Kanado]]: La [[1-a de julio]], [[Kanada Tago]] ** [[Kebekio]]: La [[24-a de junio]] * [[Kataluna|Katalunoj]]: La [[11-a de septembro]], ''Diada'' * [[Kataro]]: La [[18-a de decembro]]; antaŭ 2007 estis la [[3-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1971]]). Vidu: [[Nacia tago de Kataro]] * [[Kazaĥio]]: La [[16-a de decembro]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Kenjo]]: La [[12-a de decembro]], tago de la sendependiĝo ([[1963]]) * [[Kimrio]]: La [[1-a de marto]], tago de Sankta David * [[Kipro]]: La [[1-a de oktobro]], proklamo de la respubliko ([[1960]]) * [[Kirgizio]]: La [[31-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Kiribato]]: La [[12-a de julio]] * [[Kolombio]]: La [[20-a de julio]], ''Proclamación de la Independencia'' ([[1810]]) * [[Komoroj]]: La [[6-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Kongo]]: ** [[Kongo Brazavila]] = [[Respubliko Kongo]]: La [[15-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) ** [[Kongo Kinŝasa]] = [[Demokrata Respubliko Kongo]] (iame [[Belga Kongo]], poste [[Zairio]]): La [[30-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Koreio]]: ** [[Nord-Koreio]]: La [[9-a de septembro]] (fondiĝo de la Korea Popola Demokratia Respubliko: [[1948]]) ** [[Sud-Koreio]]: La [[15-a de aŭgusto]], tago de la liberiĝo ([[1948]]) * [[Kostariko]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Kroatio]]: La [[25-a de junio]], proklamo de la sendependeco ([[1991]]) * [[Kubo]]: La [[1-a de januaro]], tago de la revolucio, ''Aniversario de la Revolución, Día de la Liberación'' ([[1959]]) * [[Kukinsuloj]] ([[Insularo Cook]]): La [[4-a de aŭgusto]], memstara administrado, libere ligitaj kun [[Novzelando]] ([[1965]]) * [[Kuvajto]]: La [[25-a de februaro]], sekvas tuj, la [[26-an de februaro]], la tago de la liberiĝo == L == * [[Laoso]]: La [[2-a de decembro]], proklamo de la demokratia popolrespubliko ([[1975]]) * [[Latvio]]: La [[18-a de novembro]], proklamo de la respubliko: ([[1918]]) * [[Lesoto]]: La [[4-a de oktobro]], ''Independence Day'' ([[1966]]) * [[Libano]]: La [[22-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1943]]) * [[Liberio]]: La [[26-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1847]]) * [[Libio]]: La [[1-a de septembro]], tago de la revolucio ([[1969]]) * [[Liĥtenŝtejno]]: La [[15-a de aŭgusto]], "Tago de Liĥtenŝtejno" * [[Litovio]]: ** La [[16-a de februaro]], tago de la resuvereniĝo ([[1918]]) ** La [[6-a de julio]], tago de la ŝtatfondiĝo ([[1253]]) * [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]]: La [[23-a de junio]], la oficiala naskiĝjubileo de la grandduko (la [[16-a de aprilo]] [[1955]]) == M == * [[Madagaskaro]]: La [[26-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Makao]]: ** La [[1-a de oktobro]], fondiĝo de la popola respubliko Ĉinio ([[1949]]) ** La [[20-a de decembro]], fondiĝo de la Speciala Administra Regiono Makao ([[1999]]) * [[Respubliko de Makedonio|Makedonio]]: ** La [[8-a de septembro]], referendumo por sendependeco ([[1991]]) ** La [[2-a de aŭgusto]], memortago pri la ribelo de la Ilindoj kontraŭ la turkoj ([[1903]]) * [[Malajzio]]: La [[31-a de aŭgusto]] * [[Malavio]]: La [[6-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1964]]), ''Republic Day'' ([[1966]]) * [[Maldivoj]]: La [[26-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1965]]) * [[Malio]]: La [[22-a de septembro]], proklamo de la sendependeco ([[1960]]) * [[Malto (lando)|Malto]]: ** La [[31-a de marto]], ''National Day'', retreto de la lastaj britaj soldatoj ([[1979]]) ** La [[7-a de junio]], ''Sette Giugno'', laborista ribelo ([[1919]]) ** La [[8-a de septembro]], ''Our Lady of Victory'', fino de la turka sieĝo ([[1565]]) ** La [[21-a de septembro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1964]]) ** La [[13-a de decembro]], ''Republic Day'', maltano fariĝas ŝtatestro ([[1974]]) * [[Maroko]]: La [[30-a de julio]], surtroniĝo de reĝo [[Muhammad la 6-a]] ([[1999]]) * [[Marŝaloj]]: La [[1-a de majo]], proklamo de la respubliko ([[1979]]) * [[Maŭricio]]: La [[12-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1968]]) * [[Maŭritanio]]: La [[28-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Meksiko]]: La [[16-a de septembro]], alvoko batali por sendependeco, ''Grito de Dolores'' ([[1910]]) * [[Mikronezio]]: La [[3-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1986]]) * [[Mjanmao]] ([[Birmo]]): La [[4-a de januaro]], tago de la sendependiĝo ([[1948]]) * [[Moldava Respubliko|Moldavio]]: La [[27-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Monako]]: La [[19-a de novembro]], nomfesto de princo [[Rainier la 3-a (Monako)|Rainier la 3-a]] * [[Mongolio]]: ** La [[11-a de julio]], mongola festivalo [[Naadam]], tago de la sendependeco ([[1921]]) ** La [[26-a de novembro]]: fondiĝo de la ŝtato ([[1924]]) * [[Montenegro]]: La [[13-a de julio]]: sendependiĝo ([[1878]]), ribelo kontraŭ itala kaj germana okupacio ([[1941]]) * [[Mozambiko]]: La [[25-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) == N == * [[Namibio]]: La [[21-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1990]]) * [[Nauro]]: La [[31-a de januaro]], tago de la sendependiĝo ([[1968]]) * [[Nederlando]]: La [[30-a de aprilo]]: reĝintago (Beatrix) * [[Nepalo]]: La [[7-a de julio]]: naskiĝjubileo de reĝo Gyanendra * [[Niĝerio]]: La [[1-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Niĝero]]: La [[18-a de decembro]]: proklamo de la respubliko ([[1958]]) * [[Nikaragvo]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Niuo]]: ** La [[6-a de februaro]]: la nov-zelanda ''Waitangi-Day'', subskribo de la pakto de Waitangi ([[1840]]) ** La [[19-a de oktobro]]: tago de la konstitucio * [[Norvegio]]: La [[17-a de majo]], tago de la konstitucio * [[Nov-Zelando]]: La [[6-a de februaro]], ''Waitangi Day'', subskribo de la pakto de Waitangi ([[1840]]) == O == * [[Omano]]: La [[18-a de novembro]], naskiĝjubileo de sultano ''Qabus bin Said bin Taimur Al Said'' == P == * [[Pakistano]]: ** La [[23-a de marto]], ''Tago de Pakistano'', decido fondi sendependan ŝtaton ([[1940]]) ** La [[14-a de aŭgusto]], [[Tago de la Sendependeco de Pakistano]] pri la fondo de la ŝtato ([[1947]]) * [[Palaŭo]]: La [[1-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1994]]) * [[Palestino|Palestinaj Teritorioj]] (ĝis nun ne havas propran nacian tagon) * [[Panamo]]: La [[3-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1903]]) * [[Papuo-Nov-Gvineo]]: La [[16-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Paragvajo]]: La [[15-a de majo]], tago de la sendependiĝo ([[1811]]) * [[Peruo]]: La [[28-a de julio]] kaj la [[29-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Pollando]]: ** La [[3-a de majo]], tago de la unua konstitucio ([[1791]]) ** La [[11-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1918]]) * [[Portugalio]]: La [[10-a de junio]], ''Dia de Portugal'' == R == * [[Ruando]]: ** La [[1-a de februaro]], tago de la naciaj herooj ** La [[7-a de aprilo]], memoro pri la komenco de la genocido ([[1994]]) ** La [[1-a de julio]], ''Fête Nationale'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) ** La [[4-a de julio]], ''Jour de la Libération'', tago de la konkero de Kigali ([[1994]]) ** La [[25-a de septembro]], tago de la respubliko * [[Rumanio]]: La [[1-a de decembro]], tago de la unuigado * [[Rusio|Rusia Federacio]]: La [[12-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1990]]) == S == * [[Salomonoj]]: La [[7-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1978]]) * [[Salvadoro]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Sameoj]]: La [[6-a de februaro]] * [[Samoo]]: La [[1-a de junio]], ''National Day'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Sankta Kristofo kaj Neviso]]: La [[19-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1983]]) * [[Sankta Lucio]]: La [[22-a de februaro]], tago de la sendependiĝo ([[1979]]) * [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]]: La [[27-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1979]]) * [[San-Marino]]: La [[3-a de septembro]], legenda fondado far sankta [[Marino]] ([[4-a jarcento]]) * [[Sao-Tomeo kaj Principeo]]: La [[12-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Sauda Arabio]]: La [[23-a de septembro]] * [[Senegalo]]: La [[4-a de aprilo]] * [[Sejŝeloj]]: La [[18-a de junio]], ''Liberation Day'' * [[Serbio]]: La [[15-a de februaro]], ribelo kontraŭ la [[Osmana Imperio]] ([[1804]]) * [[Sieraleono]]: La [[27-a de aprilo]], tago de la sendependiĝo ([[1961]]) * [[Singapuro]]: La [[9-a de aŭgusto]], ''National Day'', tago de la sendependiĝo ([[1965]]) * [[Sirio]]: La [[17-a de aprilo]], tago de la fakta liberiĝo en [[1946]] * [[Skotlando]]: La [[30-a de novembro]], tago de [[Sankta Andreo]] * [[Slovakio]]: ** La [[29-a de aŭgusto]], tago de la slovaka ribelo ** La [[1-a de septembro]], konstitucio de la slovaka respubliko * [[Slovenio]]: La [[25-a de junio]], ''Dan državnosti'', tago de la sendependiĝo en [[1991]] * [[Somalio]]: ne havas nacian tagon * [[Srilanko]]: La [[4-a de februaro]], ''National Day'' * [[Sud-Afriko]]: La [[27-a de aprilo]], ''Freedom Day'' (1994) * [[Sudano]]: La [[1-a de januaro]]: sendependiĝo ([[1956]]) * [[Suomio]]: vidu [[#E • F|Finnlando]] * [[Surinamo]]: La [[25-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Svazilando]]: La [[6-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1968]]) * [[Svedio]]: La [[6-a de junio]], vidu [[Nacia tago de Svedio|Nacia tago de Svendio.]] * [[Svislando]]: La [[1-a de aŭgusto]] == Ŝ == == T == * [[Taĝikio]]: La [[9-a de septembro]], deklaro de la sendependeco ([[1991]]) * [[Tajlando]]: La naskiĝjubileo de la reĝo, do sub [[Bhumibol Adulyadej]]: la [[5-a de decembro]] ([[1927]]) * [[Tajvano]]: La [[10-a de oktobro]], fondiĝo de la [[Respubliko Ĉinio]] ([[1911]]) * [[Tanzanio]]: La [[26-a de aprilo]], ''Union Day'' ([[1964]]) * [[Timoro]]: ** Okcidenta Timoro estas parto de [[Indonezio]] ** [[Orienta Timoro]] (''Timor-Leste''): La [[28-a de novembro]] * [[Togolando]]: La [[27-a de aprilo]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Tongo]]: La naskiĝjubileo de la reĝo, do sub [[Siaosi Tupou la 5-a]] la [[4-a de julio]] * [[Trinidado kaj Tobago]]: La [[31-a de aŭgusto]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Tunizio]]: La [[20-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1956]]) * [[Turkio]]: La [[29-a de oktobro]], tago de la respubliko ([[1923]]) * [[Turkmenio]]: La [[27-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Turkoj kaj Kajkoj]]: ** La [[30-a de aŭgusto]], ''Constitution Day'', tago de la konstitucio ** La [[26-a de julio]], ''National Heroes Day'', tago de la naciaj herooj * [[Tuvalo]]: La [[1-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1978]]) == U == * [[Ugando]]: La [[9-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Ukrainio]]: La [[24-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]: La [[2-a de decembro]], fondiĝo de la ŝtato ([[1971]]) * [[Urugvajo]]: La [[25-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1825]]) * [[Usono]]: La [[4-a de julio]], ''[[Sendependeca tago de Usono|Independence Day]]'', tago de la sendependiĝo ([[1776]]) * [[Uzbekio]]: La [[1-a de septembro]], memore al la sendependiĝo (la [[31-an de aŭgusto]] [[1991]]) == Ŭ == == V == * [[Vanuatuo]]: La [[30-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1980]]) * [[Vatikanurbo]]: Ĉiam la tago de la elekto de la papo, do sub [[Benedikto la 16-a]]: la [[19-a de aprilo]] ([[2005]]) * [[Venezuelo]]: La [[5-a de julio]], ''Día de la Independencia'', tago de la sendependiĝo ([[1811]]) * [[Vjetnamio]]: La [[2-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1945]]) == Z == * [[Zambio]]: La [[24-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1964]]) * [[Zimbabvo]]: La [[18-a de aprilo]], tago de la sendependeco [[Dosiero:Tiananmen Square - National Day 2004.JPG|eta|maldekstra|180px|<!-- _PRC_ celebradoj en 2004 -->]] [[Dosiero:Święto.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- _Obchody_ _Narodowego_ _Święta_ _Niepodległości_ -->]] {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Kalendaro]] {{Unua}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Naciaj tagoj| ]] [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Landoj]] bux84jd6i6pf0sevaktso5vrarkf58l 9405371 9405370 2026-06-17T11:01:51Z Näin on näreet 255377 9405371 wikitext text/x-wiki '''Nacia tago''' aŭ '''festotago''' estas [[dato]] elektita de iu nacio kiel oficiala [[Festaj kaj feriaj tagoj|festa kaj feria tago]], ofte pro historia okazintaĵo kiel akiro de [[konstitucio]], sendependiĝo de alia nacio ktp. Se la ŝtato iĝis precize en unu tago, la nacia tego estas en la plej multaj kazoj tiu tago kaj oni uzas pri la tago la esprimon ''sendependa tago'', ekzemple [[sendependa tago de Estonio]] la [[24-a de februaro]], [[sendependeca tego de Usono]] la [[4-a de julio]] kaj [[sendependa tago de Finnlando]] la [[6-a de decembro]]. Nacia tago de ŝtato, kiu iĝis iom post iom, la nacia tago povas esti ekzemple tago, kiam iu vere grava reganto ricevis sian kronon aŭ tago, kiam okazis iu vere grava afero de la nacia historio (ekzemple [[nacia tago de Svedio]] estas la [[6-a de junio]], ĉar [[Gustavo Vasa]] ricevis kronon la 6-a de junio kaj [[nacia tago de Francio]] estas la 14-a de julio, cxar Bastille-fortikaĵo estis kaptita la 14-a de julio. Ankaŭ tia nacio, kiu ne havas propran staton, povas havi nacian tagon, ekzemple la sameoj havas nacian tagon la 6-an de februaro kaj ciganoj la 8-a de aprilo. Jen la listo alfabeta de la naciaj tagoj de sendependaj ŝtatoj (vidu ankaŭ: [[Nacia tago, listo kalendara]]): {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == * [[Afganio]]: La [[19-a de aŭgusto]], sed ne en ĉiu jaro la sama dato pro alia kalendaro (irana sun-kalendaro) * [[Albanio]]: La [[28-a de novembro]] kaj la [[29-a de novembro]], fino de la [[Osmana Imperio|osmana]] regado ([[1912]]) kaj de la itala/germana okupacio ([[1944]]) * [[Alĝerio]]: La [[1-a de novembro]], komenco de la batalado pri sendependeco ([[1954]]) * [[Andoro]]: ** La [[14-a de marto]], tago de la konstitucio ** La [[8-a de septembro]], tago de la Virgulino de ''Meritxell'', patronino de Andoro * [[Anglio]]: La [[6-a de aprilo]] tago de Sankta Ĝorĝo * [[Angolo]]: La [[11-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Antigvo-Barbudo]]: La [[1-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1981]]) * [[Argentino]]: La [[25-a de majo]], tago de la patrio ([[1810]]) * [[Armenio]]: La [[21-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Aŭstralio]]: La [[26-a de januaro]], ''[[Tago de Aŭstralio|Australia Day]]'' * [[Aŭstrio]]: La [[26-a de oktobro]], memore al la leĝo pri neŭtraleco ([[1955]]) * [[Azerbajĝano]]: La [[28-a de majo]], memore al la 1-a respubliko == B == * [[Bahamo]]: La [[10-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1973]]) * [[Barato]] ([[Hindio]]): ** La [[15-a de aŭgusto]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo (1947) ** La [[26-a de januaro]], ''Republic Day'', [[Tago de Respubliko en Barato]] * [[Barbado]]; La [[30-a de novembro]], tago de la sendependeco ([[1966]]) * [[Barejno]]: La [[16-a de decembro]] * [[Belorusio]]: La [[3-a de julio]], tago de la liberiĝo el Nazia Germanio, [[1944]]; adoptita en [[1996]] * [[Belgio]]: La [[21-a de julio]] ** [[Flandrio]]: La [[11-a de julio]] ** [[Germanlingva Komunumo de Belgio|Germanlingva komunumo]]: La [[15-a de novembro]] ** [[Valonio]]: La [[27-a de septembro]] * [[Belizo]] ([[Brita Honduro]]): La [[21-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1981]]) * [[Bengalio]]: La [[26-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1971]]) * [[Benino]]: La [[1-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Birmo]]: vidu [[Mjanmao]] * [[Bocvano]]: La [[30-a de septembro]], tago de la sendependeco ([[1966]]) * [[Bolivio]]: La [[6-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1825]]) * [[Bosnio kaj Hercegovino]]: nove fiksota, ĝis nun: ** La [[1-a de marto]], tago de la sendependeco ([[1992]]) ** La [[21-a de novembro]], tago de la pacokontrakto de ''Dayton'' ([[1995]]) ** La [[25-a de novembro]], estiĝo de la popola respubliko ([[1945]]) * [[Brazilo]]: La [[7-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1822]]) * [[Brita Honduro]]: vidu [[Belizo]] * [[Britaj Virgulininsuloj]]: vidu [[Britio]] * [[Britio]]: La duan sabaton de junio, do inter la 8-a kaj la [[14-a de junio]], la oficiala naskiĝjubileo de la reĝino * [[Brunejo]]: La [[23-a de februaro]] * [[Bulgario]]: La [[3-a de marto]], tago de liberiĝo el sub la [[Osmana Imperio|osmana regado]] ([[1878]]) * [[Burkino]]: La [[11-a de decembro]], proklamo de la respubliko ([[1958]]) * [[Burundo]]: La [[1-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Butano (lando)|Butano]]: La [[17-a de decembro]], kronado de la unua reĝo ([[1907]]) == C == * [[Centr-Afrika Respubliko]]: La [[1-a de decembro]], fondiĝo de la ŝtato ([[1958]]) == Ĉ == * [[Ĉado]]: La [[11-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Ĉeĥio]]: La [[28-a de oktobro]], fondiĝo de la respubliko [[Ĉeĥoslovakio]] ([[1918]]) * [[Ĉilio]]: La [[18-a de septembro]] kaj la [[19-a de septembro]], ''Fiestas Patria'' * [[Ĉinio]]: La [[1-a de oktobro]], fondiĝo de la popola respubliko ([[1949]]) == D == * [[Danio]]: ** enlande: la [[5-a de junio]], tago de la konstitucio ** eksterlande: la [[16-a de aprilo]], naskiĝjubileo de la reĝino * [[Domingo|Dominika Respubliko]]: La [[27-a de februaro]], ''Fiesta Nacional,'' tago de la sendependiĝo ([[1844]]) * [[Dominiko]]: La [[3-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1978]]) == E == * [[Ebur-Bordo]]: La [[7-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Egiptio]]: La [[23-a de julio]]: tago de la revolucio ([[1952]]) * [[Ekvadoro]]: La [[10-a de aŭgusto]]: (sensukcesa) proklamo de la sendependeco ([[1809]]) * [[Ekvatora Gvineo]]: La [[12-a de oktobro]], tago de la sendependeco ([[1968]]) * [[Eritreo]]: La [[24-a de majo]], tago de la sendependiĝo ([[1993]]) * [[Estonio]]: ** La [[24-a de februaro]]: proklamo de la sendependeco ([[1918]]) ** La [[20-a de aŭgusto]]: reakiro de la sendependeco ([[1991]]) * [[Etiopio]]: La [[28-a de majo]], malvenko de la ''Derg''-reĝimo ([[1991]]) == F == * [[Fiĝioj]]: La [[10-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1970]]) * [[Filipinoj]]: La [[12-a de junio]] * [[Finnlando]] ([[Suomio]]): La [[6-a de decembro]], tago de la sendependeco ([[1917]]) * [[Francio]]: La [[14-a de julio]], sturmo kontraŭ la Bastilo ([[1789]]). Vidu: [[Nacia tago de Francio]] == G == * [[Gabono]]: La [[17-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Gambio]]: La [[18-a de februaro]] * [[Ganao]]: La [[6-a de marto]], tago de la sendependeco ([[1957]]) * [[Georgio]]: La [[26-a de majo]], la unua proklamo de sendependeco ([[1918]]) * [[Germanio]]: La [[3-a de oktobro]], tago de la [[Germana unuiĝo]] ([[1990]]) ** antaŭe en la [[Federacia Respubliko Germanio]] la [[17-a de junio]], memore al la popola ribelo en Orient-Berlino kaj GDR ([[1953]]) ** antaŭe en la [[Germana Demokratia Respubliko]] la [[7-a de oktobro]], tago de la konstitucio, fondiĝo de GDR ([[1949]]) * [[Grekio]]: La [[25-a de marto]], tago de la ekliberigo ([[1821]]) * [[Grenado]]: La [[7-a de februaro]], tago de la sendependiĝo ([[1974]]) * [[Gujano]]: La [[23-a de februaro]], ''Republic Day'' (fondiĝo de la Kooperativa Respubliko [[1970]]) * [[Gvatemalo]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Gvineo]]: La [[2-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1958]]) * [[Gvineo Bisaŭa]]: La [[24-a de septembro]] (proklamo de la sendependeco [[1973]]) == Ĝ == * [[Ĝibutio]]: La [[27-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1977]]) == H == * [[Haitio]]: La [[1-a de januaro]]: tago de la sendependiĝo ([[1804]]) * [[Hindio]]: vidu [[Barato]] * [[Hispanio]]: La [[12-a de oktobro]], ''Día de la Hispanidad'', festa tago de [[Hispanio|Hispania]] regno kaj [[Hispanameriko]] * [[Honduro]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Honkongo]]: ** La [[1-a de oktobro]], fondiĝo de la popola respubliko Ĉinio ([[1949]]) ** La [[1-a de julio]], ''Hong Kong SAR Establishment Day'' * [[Hungario]]: ** La [[15-a de marto]], memoro pri la revoluci- kaj liberigbatalo en [[1848]] kaj [[1849]] ** La [[20-a de aŭgusto]], festo de Sankta [[Stefano]], ŝtatfondinto kaj unua hungara reĝo ** La [[23-a de oktobro]], memoro pri la popola ribelo en [[1956]] kaj la proklamo de la respubliko en [[1989]] == Ĥ == == I == * [[Indonezio]]: La [[17-a de aŭgusto]], proklamo de la sendependeco ([[1945]]) * [[Irako]]: ** iame la [[14-a de julio]] ** nun provizore la [[9-a de aprilo]] * [[Irano]]: La 22-a de ''Bahman'', t. e. la [[10-a de februaro]] aŭ la [[11-a de februaro]] (laŭ la superjaro), do ne en ĉiu jaro la sama dato pro alia kalendaro (irana sun-kalendaro) * [[Irlando]]: La [[17-a de marto]], [[Tago de Sankta Patriko]], ''St. Patrick's Day'' * [[Islando]]: La [[17-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1944]]) * [[Israelo]]: La 5-a de [[Ijaro]] ([[14-a de majo]] [[1948]]), ne en ĉiu jaro la sama dato pro alia kalendaro (juda kalendaro) * [[Italio]]: La [[2-a de junio]], fondiĝo de la respubliko ([[1946]]) == J == * [[Jamajko]]: La [[6-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Japanio]]: ** historie: La [[11-a de februaro]], [[La Tago de Reveno de Naciofondo]] [[-660]], surkroniĝo de legenda imperiestro [[Ĝimmu|Imperiestro Jimmu]] ([[1-a de januaro]] de [[Lunsuna kalendaro]]) ** nune: Ĉiam la naskiĝjubileo de la [[tenoo]], do plej frue la [[1-a de januaro]] ** aktuale: La [[23-a de decembro]], la naskiĝjubileo de tenoo [[Akihito]] * [[Jemeno]]: ** La [[22-a de majo]], tago de la unuiĝo ([[1990]]) ** La [[26-a de septembro]], tago de la revolucio en N-Jemeno ([[1962]]) ** La [[14-a de oktobro]], tago de la revolucio en S-Jemeno ([[1963]]) ** La [[30-a de novembro]], tago de la sendependiĝo de S-Jemeno for de [[Britio]] ([[1967]]) * [[Jordanio]]: La [[25-a de majo]], tago de la sendependiĝo ([[1946]]) == Ĵ == == K == * [[Kabo-Verdo]]: La [[5-a de julio]], tago de sendependiĝo ([[1975]]) * [[Kajmaninsuloj]]: La [[16-a de majo]], ''Discovery Day'' (vidu ankaŭ [[Britio]]) * [[Kamboĝo]]: La [[9-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1953]]) * [[Kameruno]]: La [[20-a de majo]], tago de la voĉdono pri la unuiĝonta respubliko ([[1972]]) * [[Kanado]]: La [[1-a de julio]], [[Kanada Tago]] ** [[Kebekio]]: La [[24-a de junio]] * [[Kataluna|Katalunoj]]: La [[11-a de septembro]], ''Diada'' * [[Kataro]]: La [[18-a de decembro]]; antaŭ 2007 estis la [[3-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1971]]). Vidu: [[Nacia tago de Kataro]] * [[Kazaĥio]]: La [[16-a de decembro]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Kenjo]]: La [[12-a de decembro]], tago de la sendependiĝo ([[1963]]) * [[Kimrio]]: La [[1-a de marto]], tago de Sankta David * [[Kipro]]: La [[1-a de oktobro]], proklamo de la respubliko ([[1960]]) * [[Kirgizio]]: La [[31-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Kiribato]]: La [[12-a de julio]] * [[Kolombio]]: La [[20-a de julio]], ''Proclamación de la Independencia'' ([[1810]]) * [[Komoroj]]: La [[6-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Kongo]]: ** [[Kongo Brazavila]] = [[Respubliko Kongo]]: La [[15-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) ** [[Kongo Kinŝasa]] = [[Demokrata Respubliko Kongo]] (iame [[Belga Kongo]], poste [[Zairio]]): La [[30-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Koreio]]: ** [[Nord-Koreio]]: La [[9-a de septembro]] (fondiĝo de la Korea Popola Demokratia Respubliko: [[1948]]) ** [[Sud-Koreio]]: La [[15-a de aŭgusto]], tago de la liberiĝo ([[1948]]) * [[Kostariko]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Kroatio]]: La [[25-a de junio]], proklamo de la sendependeco ([[1991]]) * [[Kubo]]: La [[1-a de januaro]], tago de la revolucio, ''Aniversario de la Revolución, Día de la Liberación'' ([[1959]]) * [[Kukinsuloj]] ([[Insularo Cook]]): La [[4-a de aŭgusto]], memstara administrado, libere ligitaj kun [[Novzelando]] ([[1965]]) * [[Kuvajto]]: La [[25-a de februaro]], sekvas tuj, la [[26-an de februaro]], la tago de la liberiĝo == L == * [[Laoso]]: La [[2-a de decembro]], proklamo de la demokratia popolrespubliko ([[1975]]) * [[Latvio]]: La [[18-a de novembro]], proklamo de la respubliko: ([[1918]]) * [[Lesoto]]: La [[4-a de oktobro]], ''Independence Day'' ([[1966]]) * [[Libano]]: La [[22-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1943]]) * [[Liberio]]: La [[26-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1847]]) * [[Libio]]: La [[1-a de septembro]], tago de la revolucio ([[1969]]) * [[Liĥtenŝtejno]]: La [[15-a de aŭgusto]], "Tago de Liĥtenŝtejno" * [[Litovio]]: ** La [[16-a de februaro]], tago de la resuvereniĝo ([[1918]]) ** La [[6-a de julio]], tago de la ŝtatfondiĝo ([[1253]]) * [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]]: La [[23-a de junio]], la oficiala naskiĝjubileo de la grandduko (la [[16-a de aprilo]] [[1955]]) == M == * [[Madagaskaro]]: La [[26-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Makao]]: ** La [[1-a de oktobro]], fondiĝo de la popola respubliko Ĉinio ([[1949]]) ** La [[20-a de decembro]], fondiĝo de la Speciala Administra Regiono Makao ([[1999]]) * [[Respubliko de Makedonio|Makedonio]]: ** La [[8-a de septembro]], referendumo por sendependeco ([[1991]]) ** La [[2-a de aŭgusto]], memortago pri la ribelo de la Ilindoj kontraŭ la turkoj ([[1903]]) * [[Malajzio]]: La [[31-a de aŭgusto]] * [[Malavio]]: La [[6-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1964]]), ''Republic Day'' ([[1966]]) * [[Maldivoj]]: La [[26-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1965]]) * [[Malio]]: La [[22-a de septembro]], proklamo de la sendependeco ([[1960]]) * [[Malto (lando)|Malto]]: ** La [[31-a de marto]], ''National Day'', retreto de la lastaj britaj soldatoj ([[1979]]) ** La [[7-a de junio]], ''Sette Giugno'', laborista ribelo ([[1919]]) ** La [[8-a de septembro]], ''Our Lady of Victory'', fino de la turka sieĝo ([[1565]]) ** La [[21-a de septembro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1964]]) ** La [[13-a de decembro]], ''Republic Day'', maltano fariĝas ŝtatestro ([[1974]]) * [[Maroko]]: La [[30-a de julio]], surtroniĝo de reĝo [[Muhammad la 6-a]] ([[1999]]) * [[Marŝaloj]]: La [[1-a de majo]], proklamo de la respubliko ([[1979]]) * [[Maŭricio]]: La [[12-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1968]]) * [[Maŭritanio]]: La [[28-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Meksiko]]: La [[16-a de septembro]], alvoko batali por sendependeco, ''Grito de Dolores'' ([[1910]]) * [[Mikronezio]]: La [[3-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1986]]) * [[Mjanmao]] ([[Birmo]]): La [[4-a de januaro]], tago de la sendependiĝo ([[1948]]) * [[Moldava Respubliko|Moldavio]]: La [[27-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Monako]]: La [[19-a de novembro]], nomfesto de princo [[Rainier la 3-a (Monako)|Rainier la 3-a]] * [[Mongolio]]: ** La [[11-a de julio]], mongola festivalo [[Naadam]], tago de la sendependeco ([[1921]]) ** La [[26-a de novembro]]: fondiĝo de la ŝtato ([[1924]]) * [[Montenegro]]: La [[13-a de julio]]: sendependiĝo ([[1878]]), ribelo kontraŭ itala kaj germana okupacio ([[1941]]) * [[Mozambiko]]: La [[25-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) == N == * [[Namibio]]: La [[21-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1990]]) * [[Nauro]]: La [[31-a de januaro]], tago de la sendependiĝo ([[1968]]) * [[Nederlando]]: La [[30-a de aprilo]]: reĝintago (Beatrix) * [[Nepalo]]: La [[7-a de julio]]: naskiĝjubileo de reĝo Gyanendra * [[Niĝerio]]: La [[1-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Niĝero]]: La [[18-a de decembro]]: proklamo de la respubliko ([[1958]]) * [[Nikaragvo]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Niuo]]: ** La [[6-a de februaro]]: la nov-zelanda ''Waitangi-Day'', subskribo de la pakto de Waitangi ([[1840]]) ** La [[19-a de oktobro]]: tago de la konstitucio * [[Norvegio]]: La [[17-a de majo]], tago de la konstitucio * [[Nov-Zelando]]: La [[6-a de februaro]], ''Waitangi Day'', subskribo de la pakto de Waitangi ([[1840]]) == O == * [[Omano]]: La [[18-a de novembro]], naskiĝjubileo de sultano ''Qabus bin Said bin Taimur Al Said'' == P == * [[Pakistano]]: ** La [[23-a de marto]], ''Tago de Pakistano'', decido fondi sendependan ŝtaton ([[1940]]) ** La [[14-a de aŭgusto]], [[Tago de la Sendependeco de Pakistano]] pri la fondo de la ŝtato ([[1947]]) * [[Palaŭo]]: La [[1-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1994]]) * [[Palestino|Palestinaj Teritorioj]] (ĝis nun ne havas propran nacian tagon) * [[Panamo]]: La [[3-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1903]]) * [[Papuo-Nov-Gvineo]]: La [[16-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Paragvajo]]: La [[15-a de majo]], tago de la sendependiĝo ([[1811]]) * [[Peruo]]: La [[28-a de julio]] kaj la [[29-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Pollando]]: ** La [[3-a de majo]], tago de la unua konstitucio ([[1791]]) ** La [[11-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1918]]) * [[Portugalio]]: La [[10-a de junio]], ''Dia de Portugal'' == R == * [[Ruando]]: ** La [[1-a de februaro]], tago de la naciaj herooj ** La [[7-a de aprilo]], memoro pri la komenco de la genocido ([[1994]]) ** La [[1-a de julio]], ''Fête Nationale'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) ** La [[4-a de julio]], ''Jour de la Libération'', tago de la konkero de Kigali ([[1994]]) ** La [[25-a de septembro]], tago de la respubliko * [[Rumanio]]: La [[1-a de decembro]], tago de la unuigado * [[Rusio|Rusia Federacio]]: La [[12-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1990]]) == S == * [[Salomonoj]]: La [[7-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1978]]) * [[Salvadoro]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Sameoj]]: La [[6-a de februaro]] * [[Samoo]]: La [[1-a de junio]], ''National Day'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Sankta Kristofo kaj Neviso]]: La [[19-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1983]]) * [[Sankta Lucio]]: La [[22-a de februaro]], tago de la sendependiĝo ([[1979]]) * [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]]: La [[27-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1979]]) * [[San-Marino]]: La [[3-a de septembro]], legenda fondado far sankta [[Marino]] ([[4-a jarcento]]) * [[Sao-Tomeo kaj Principeo]]: La [[12-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Sauda Arabio]]: La [[23-a de septembro]] * [[Senegalo]]: La [[4-a de aprilo]] * [[Sejŝeloj]]: La [[18-a de junio]], ''Liberation Day'' * [[Serbio]]: La [[15-a de februaro]], ribelo kontraŭ la [[Osmana Imperio]] ([[1804]]) * [[Sieraleono]]: La [[27-a de aprilo]], tago de la sendependiĝo ([[1961]]) * [[Singapuro]]: La [[9-a de aŭgusto]], ''National Day'', tago de la sendependiĝo ([[1965]]) * [[Sirio]]: La [[17-a de aprilo]], tago de la fakta liberiĝo en [[1946]] * [[Skotlando]]: La [[30-a de novembro]], tago de [[Sankta Andreo]] * [[Slovakio]]: ** La [[29-a de aŭgusto]], tago de la slovaka ribelo ** La [[1-a de septembro]], konstitucio de la slovaka respubliko * [[Slovenio]]: La [[25-a de junio]], ''Dan državnosti'', tago de la sendependiĝo en [[1991]] * [[Somalio]]: ne havas nacian tagon * [[Srilanko]]: La [[4-a de februaro]], ''National Day'' * [[Sud-Afriko]]: La [[27-a de aprilo]], ''Freedom Day'' (1994) * [[Sudano]]: La [[1-a de januaro]]: sendependiĝo ([[1956]]) * [[Suomio]]: vidu [[#E • F|Finnlando]] * [[Surinamo]]: La [[25-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Svazilando]]: La [[6-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1968]]) * [[Svedio]]: La [[6-a de junio]], vidu [[Nacia tago de Svedio|Nacia tago de Svendio.]] * [[Svislando]]: La [[1-a de aŭgusto]] == Ŝ == == T == * [[Taĝikio]]: La [[9-a de septembro]], deklaro de la sendependeco ([[1991]]) * [[Tajlando]]: La naskiĝjubileo de la reĝo, do sub [[Bhumibol Adulyadej]]: la [[5-a de decembro]] ([[1927]]) * [[Tajvano]]: La [[10-a de oktobro]], fondiĝo de la [[Respubliko Ĉinio]] ([[1911]]) * [[Tanzanio]]: La [[26-a de aprilo]], ''Union Day'' ([[1964]]) * [[Timoro]]: ** Okcidenta Timoro estas parto de [[Indonezio]] ** [[Orienta Timoro]] (''Timor-Leste''): La [[28-a de novembro]] * [[Togolando]]: La [[27-a de aprilo]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Tongo]]: La naskiĝjubileo de la reĝo, do sub [[Siaosi Tupou la 5-a]] la [[4-a de julio]] * [[Trinidado kaj Tobago]]: La [[31-a de aŭgusto]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Tunizio]]: La [[20-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1956]]) * [[Turkio]]: La [[29-a de oktobro]], tago de la respubliko ([[1923]]) * [[Turkmenio]]: La [[27-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Turkoj kaj Kajkoj]]: ** La [[30-a de aŭgusto]], ''Constitution Day'', tago de la konstitucio ** La [[26-a de julio]], ''National Heroes Day'', tago de la naciaj herooj * [[Tuvalo]]: La [[1-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1978]]) == U == * [[Ugando]]: La [[9-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Ukrainio]]: La [[24-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]: La [[2-a de decembro]], fondiĝo de la ŝtato ([[1971]]) * [[Urugvajo]]: La [[25-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1825]]) * [[Usono]]: La [[4-a de julio]], ''[[Sendependeca tago de Usono|Independence Day]]'', tago de la sendependiĝo ([[1776]]) * [[Uzbekio]]: La [[1-a de septembro]], memore al la sendependiĝo (la [[31-an de aŭgusto]] [[1991]]) == Ŭ == == V == * [[Vanuatuo]]: La [[30-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1980]]) * [[Vatikanurbo]]: Ĉiam la tago de la elekto de la papo, do sub [[Benedikto la 16-a]]: la [[19-a de aprilo]] ([[2005]]) * [[Venezuelo]]: La [[5-a de julio]], ''Día de la Independencia'', tago de la sendependiĝo ([[1811]]) * [[Vjetnamio]]: La [[2-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1945]]) == Z == * [[Zambio]]: La [[24-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1964]]) * [[Zimbabvo]]: La [[18-a de aprilo]], tago de la sendependeco [[Dosiero:Tiananmen Square - National Day 2004.JPG|eta|maldekstra|180px|<!-- _PRC_ celebradoj en 2004 -->]] [[Dosiero:Święto.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- _Obchody_ _Narodowego_ _Święta_ _Niepodległości_ -->]] {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Kalendaro]] {{Unua}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Naciaj tagoj| ]] [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Landoj]] 7oe7v1zp89x4mtyrssnp9xja9f9lvuf 0 3643 9404720 9404407 2026-06-16T16:29:03Z Alifono 114488 Vulkanoj 9404720 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Reunio | devena_nomo = La Réunion | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Département d'Outre-Mer de la Réunion | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saint-Denis @ La Réunion.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of France.svg | blazono = Armoiries Réunion.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[La Réunion]] (974) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> |parenco = Hinda oceano |parenco_tipo = Akvejo | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Saint-Denis (Reunio) | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] | urbo1 = [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] | urbo2 = [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] | urbo3 = [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] | urbo4 = [[Le Tampon]] | limo = Hinda Oceano <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2512 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 833944 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Jacques Billant | ĉefulo_tipo = Prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Huguette Bello]] | ĉefulo1_tipo = Regionestro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+04:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = RE, FR-974 | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:RE|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | unesko_jaro = 2010 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, x | unesko_regiono = | unesko_numero = 1317 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[franca lingvo|franca]], [[Reunia kreola lingvo]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Reunion in France.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Reunio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = RE | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionreunion.com/fr/spip/ http://www.regionreunion.com/fr/spip/] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''(La) Reunio''' ({{Lang-fr|La Réunion}}, [[Kreola lingvo|kreole]]: ''Rényon'') estas [[vulkaninsulo]] kaj [[Transmaraj departementoj (Francio)|franca transmara departemento]] (fr: ''département d'outre mer, mallonge DROM'') en [[Afriko]] oriente de [[Madagaskaro|Malagasio]] kaj okcidente de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]]. Ĝia malnova nomo, kiu estis aboliciita en [[1848]], estas ''Île Bourbon.'' Ĉar Reunio estas franca departemento, ĝi apartenas al la [[Eŭrozono]]. La insulo havas la statuson de plej ekstera regiono de la [[Eŭropa Unio]] kaj tial estas integrita parto de la Eŭropa Unio. Tamen, Reunio ne estas kovrita de la [[Schengen-spaco|Schengen-interkonsentoj]]. La [[valuto]] estas eŭro (EUR, kodo 978) [[Flago de Reunio]] Horzono: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] +4. La regiona kodo estas 262. Interreta domajno - .re ISO-kodo estas RE La klimato estas tropika. == Landnomo == En la [[17-a jarcento]], la insulo venis sub francan regadon kaj fariĝis konata kiel '''''Burbono''''', laŭ la dinastio kiu regis la landon tiutempe. Post la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] [[Franca revolucio de 1789|de 1789]], la Nacia Konvencio decidis la 23-an de marto 1793 renomi la teritorion '''''La Réunion''''' (franclingve) por forigi ajnan ligon kun la [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]] (fr: ''ancien régime''). "La Réunion" en la franca kutime signifas "la kunveno" aŭ "asembleo". La nomo supozeble estis elektita honore al la kunveno de la federacioj de [[Marsejlo|Marseille]] kaj la Parizaj Naciaj Gvardioj kiu antaŭis la ribelon de la [[10-a de aŭgusto]] [[1792]]. Tamen, ĉi tion ne subtenas iuj dokumentoj, kaj la uzo de la vorto "kunveno" eble estis pure simbola. En la [[19-a jarcento]], la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en [[1806]], dum la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]], generalo Decamps nomis ĝin '''Insulo Bonaparte''' ({{Lang-fr|Île Bonaparte}}''Île Bonaparte'') honore al Napoleono Bonaparte kaj en 1810, kiel rezulto de la [[Napoleonaj Militoj]], la [[Brita imperio|Brita Imperio]] akiris kontrolon de la insulo kaj revenis al sia antaŭa nomo '''Bourbon Island.''' En [[1815]], la insulo estis redonita al [[Francio]] laŭ la [[Traktato de Parizo (1814).]] Fine, post la falo de la [[Julia monarkio]], la nomo de la insulo denove ŝanĝiĝis, de '''Bourbon Island''' al '''Reunion Island''' per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848<ref>(ru) ''[[:ru:Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона|Бурбон, остров&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]'' (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.  </ref> . Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj la artikolo "la" estis skribita per minusklo, sed fine de la [[20-a jarcento]], multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon "La Réunion" por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri [[Loknomo|Toponimo]] (loknomo) kaj aperas en la nuna Konstitucio de la Franca Respubliko en Artikoloj 72-3 kaj 73. == Geografio == La insulo (apartenanta al la [[Maskarenoj]]) estas 50 [[km]]-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]], kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn [[Maŭricio]], 172  <abbr>km</abbr> oriente-nordoriente, kaj [[Rodriges (insulo)|Rodriges]]. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de [[Madagaskaro]]. Reunio estas parto de la ekologia regiono [[Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj]] En [[2008]], la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan ''La Réunion''. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo. === Urboj === [[Dosiero:Manapany.jpg|maldekstra|eta|Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo]] * [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] * [[Le Tampon]] La insulo havas grandan havenon ([[Le_Port_(Reunio)|Le Port]]) kaj du flughavenojn ([[Flughaveno Reunio Roland Garros|Gillot]] kaj [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds|Pierrefonds]]). == Klimato == Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. [[Ciklono|Ciklonoj]] foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme. == Demografio == Laŭ datumoj de [[INSEE (Francio)|INSEE]], je la [[1-a de januaro]] [[2025]], la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj<ref>(fr) Manuela Ah-Woane, ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 En 2025, la fécondité se stabilise]'' ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 Bilan démographique 2025]'', INSEE</ref>. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el [[Madagaskaro|Malagasio]]), [[baratanoj]] konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro ([[Guĝaratio|guĝaratanoj]] kaj [[tamiloj]]) kaj homoj el [[suda Ĉinio]], nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita [[Madagaskaro|malagasa]] deveno. == Ŝtata strukturo == Reunio estas [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento kaj regiono]] de [[Francio]] kaj ekster-Eŭropa teritorio de [[Eŭropa Unio]]. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de [[Prefekto (Francio)|prefekto]]. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de [[Parlamentano|deputitoj]] en la [[Nacia Asembleo]]. La departemento havas [[Komunumoj de Reunio|24 komunumojn]] organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La insulo apartenas al la [[Eŭrozono]] sed ne estas parto de la [[Schengen-spaco]]. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: ''Forces armées de la zone sud de l'océan Indien'', mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la [[Franca Mararmeo|Franca Armeo]] staciigitajn en Reunio kaj [[Majoto]]. == Historio == Longe la insulo ne estis loĝata. En la [[10-a jarcento]] arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La [[Portugaloj|portugalo]] [[Diogo Dias]] malkovris ĝin en [[1507]] kaj nomis ĝin ''Santa Apolonia''. En [[1638]] la [[francoj]] akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia [[loknomo]] iĝis '''Insulo Burbon''' ''(fr: '''Île Bourbon''')''. Ekde [[1642]], ĝi iĝi franca posedaĵo. En [[1649]], laŭ peto de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], ĝi estis renomita Insulo Burbon ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) honore al la reĝa familio Bourbon La unuaj veraj loĝantoj alvenis en [[1642]]. Poste alvenis ankaŭ [[Sklaveco|sklavoj]], kiuj kultivis [[kafo]]n kaj [[sukerkano]]n. Ĝis la malfermo de la [[Sueza Kanalo]] en [[1862]], Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la [[Orientaj Hindioj|Orientaj Hindioj.]] Ekde [[1973]] Reunio estas grava milita bazo de [[Francio]]. En [[2007]] oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo. == Blazono == La plej uzata [[blazono]] en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ]  : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj. == Ekonomio == Post [[1715]], la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de [[kafo]]. La kultivado de [[sukerkano]] akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Krom sukero, oni eksportas [[Rumo|rumon]], [[Vanilo|vanilon]], [[Geranio|geranian]] [[Vegetaĵa esenco|esencan oleon]], kiu estas uzata en [[parfumo]] kaj aliaj [[Aromo|aromoj]]. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta [[Francio]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%. Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025<ref>(de) ''[https://www.sfv.de/artikel/la_runion_auf_dem_weg_zur_elektrischen_unabhaengigkeit_der_insel_bis_2025.htm La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025].'' Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio,&#x20;29-a&#x20;de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026</ref>. La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo [[Le Port (Reunio)|Le Port]] , en la nordokcidento de la insulo. Tamen, nuntempe estas la [[Triaranga sektoro|terciara sektoro]], kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo. === Turismo === Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter [[Montogrimpado|montogrimpistoj]] kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon [[Piton de la Fournaise]] kaj la strandon ''Boucan-Canot''. === Vulkanoj === Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano ''Piton des Neiges'', kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la ''Piton de la Fournaise'' , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin. La ĉefaj [[vulkano]]j estas [[Piton de la Fournaise]] kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum ''Piton des Neiges'' (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro. === Monda kultura heredaĵo === Ekde aŭgusto [[2010]], la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de UNESKO]]. En [[2010]], la koro de la [[Nacia Parko de Reunio|Nacia Parko]] [[Nacia Parko de Reunio|de Reunio]] (fr: ''Parc national de La Réunion'') estis ankaŭ enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO]] kiel natura heredaĵo. ==== Naturo ==== [[Reunia saksikolo]], konata ankaŭ sub la nomo '''tektek''<nowiki/>'. [[Dosiero:TectecM.jpg|maldekstra|eta|Tektek, unu el la simboloj de besta [[endemio]] en insulo Reunio.|363x363ra]] == Edukado == En 2021, [[analfabeteco]] ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la [[Universitato de Reunio]] gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] kaj [[Le Tampon]]. == Kulturo == Vidu ĉefan artikolon: [[Reunia kreola lingvo]] Vidu ĉefan artikolon: [[Segao|Segao (muziko)]] === Literaturo === Du gravaj figuroj de [[parnasa skolo]] naskitaj sur ĉi tiu insulo estis [[Léon Dierx]] kaj [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Leconte de Lisle]] === Arkitekturo === [[Dosiero:Gratin chouchou.JPG|eta|'''Gratin chouchou''<nowiki/>', bakitaĵo preparita el [[ĉajoto]] laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.]] Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso<ref>(fr) ''[https://www.cartedelareunion.fr/listings/la-villa-deramond-barre/ Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole]''; </ref>. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por [[Orkidacoj|orkideoj]], [[Anturio|anturioj]] kaj diversaj specoj de [[Filiko|filikoj]]. === Kuirarto === Ĝenerale parolante, pladoj sen [[viando]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝo]] estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] opcioj. Unu el ili estas [[Ĉajoto|ĉajota]] 'gratino' aŭ superbakitaĵo<ref>'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.</ref> preparita el [[ĉajoto]]. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj === Muziko === [[Dosiero:Kayamb dsc01292.jpg|maldekstra|eta|Kajambo, [[Raslo|floso-raslo]]]] Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio. ===== Segao ===== Unu estas la danca muzika stilo [[Segao]], ankaŭ populara en [[Maŭricio]], laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo ''Kayamb. S''egaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]] ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao. ===== Maloajo (maloya) ===== La alia muzika esprimo estas [[malojao]] (''maloya''), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En [[2009]], Francio enskribis la malojaon en la [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo]] de la Homaro de [[Unesko|UNESKO]]<ref>(fr) ''[https://ich.unesco.org/en/RL/maloya-00249 Maloya]''. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.</ref>. '''Libereca Festivalo de Reunio''' Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la ''Festivalon de Libereco'' kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de [[sklaveco]]. En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj ([[Madagaskaro|malagasoj]], [[komoroj]], [[baratanoj]], yaboj, ''zoreloj'' ([[Ĉeflanda Francio|ĉeflandaj francoj]]) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de [[segao]] (fr: ''séga'') kaj ''maloya'', la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la [[merengo]]. ==== Nuntempaj kantistoj ==== Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj [[:fr:Ousanousava|Ousanousava]] (fr.wikipedia). === Lingvoj === En Reunio, la oficiala lingvo estas la [[Franca lingvo|franca.]] Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la [[Reunia kreola lingvo|reunia kreola]]. Kvankam ekde [[2001]], la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la [[Komora lingvo|komora]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Kantona lingvo|kantona]], (''plateau'') [[Malagasa lingvo|malagasa]] kaj la [[Tamila lingvo|tamila]]. Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]] (la [[Maŭrica kreolo|maŭricia kreola]]) kaj Sejŝeloj (la [[Sejŝela lingvo|sejŝela]] [[Sejŝela lingvo|kreola]]), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la [[Angla lingvo|angla]] [[Angla lingvo|lingvo]]. La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan<ref>(fr) ''Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF''. Observatoire de la langue française de l'OIF. [https://web.archive.org/web/20220320184019/https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/03/Francophones-stats-par-pays-2022.pdf Arkivita de la originalo], la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.</ref>. == Politiko == Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la [[Senato de Francio]] kaj kvin sidlokojn en la [[Nacia Asembleo (Francio)|Franca Nacia Asembleo]] (france: ''Assemblée nationale française'' ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas ''la Konsilio ĝenerala'' kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj. Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko]] (COMESA) == Amaskomunikilaro == La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. ''Radio Free Dom'' estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de [[France Télévisions]], [[ARTE]], [[France 24]] kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: ''Office de Radio et Télévision des Comores'', ORTC). == Mapoj de la insulo Reunio (fr: ''La Réunion'') == {{Komenco de ilustraĵo|1=left|Larĝo=150}} {{Duobla mapo|Reunio}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Reunio|Bildo}}|Mapo de Reunio}} == Sano == En 2006, Reunio estis forte trafita de [[Moskito|moskitoj]] portita [[Ĉikungunjo|ĉikungunja]] [[Viruso (biologio)|viruso]] [[infekto]]. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en [[Komoroj]]. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro <ref>(sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj {{Wayback|url=http://www.smittskyddsinstitutet.se/nyhetsarkiv/2006/utbrott-av-chikungunya-virus-pa-reunion-mauritius-och-seychellerna/|date=20070901235716}}</ref>. Ĝis la [[6-a de aprilo]] [[2006]], ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo <ref>(de) Hermann Feldmeier, ''[https://www.nzz.ch/wissenschaft/chikungunya-fieber-auf-la-reunion-droht-eine-ausbreitung-nach-europa-ld.1891008 Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion]''. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: [[Neue Zürcher Zeitung]] , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50</ref>. == Transporto == La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj. * [[Flughaveno Reunio Roland Garros]], nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa [[flughaveno]] de Reunio. Ĝi situas en apud [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]], en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel [[Maŭricio]], [[Sejŝeloj]], [[Komoroj]], [[Majoto]], [[Madagaskaro|Madagasio]], [[Sud-Afriko]], [[Barato]]. * En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds]] kun iom da enlanda kaj internacia trafiko. == Bildgalerio == <gallery> Reunion 21.12S 55.51E.jpg|Reunio vidita el satelito BlasonRéunion.svg|Blazono de Reunio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Reunio]] * [[Maskarenoj]] * [[Reunia kreola lingvo]] * [[Kreola lingvo|Kreolaj lingvoj]] {{Projektoj|ReVo=reuni}} == Eksteraj ligiloj == * [[:fr:Portail:La_Réunion|Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio]] * http://www.la-reunion-tourisme.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203055131/http://www.la-reunion-tourisme.com/ |date=2007-02-03 }} <!-- lt:Oficialus turizmo puslapis no:Réunions offisielle turistbyrå (fransk, tysk og engelsk) en:Official Tourism web site en->eo:Oficiala Turismo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Web turística fr:La Réunion Tourisme fr->eo:_La_ Reunio Turismo hr:La Réunion Tourisme --> * http://www.region-reunion.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418171233/http://www.region-reunion.com/ |date=2019-04-18 }} <!-- lt:Regiono tarybos tinklalapis no:Réunion regionråds hjemmeside (fransk) no->eo:Reunio _regionråds_ _hjemmeside_ (_fransk_) id:Situs resmi en:Régional council web site en->eo:_Régional_ koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Página oficial del consejo regional hr:Regionalno vijeće --> * http://www.cg974.fr <!-- pl:Rada Generalna Reunionu no:Departementet Réunion departements hjemmeside (fransk) no->eo:_Departementet_ Reunio _departements_ _hjemmeside_ (_fransk_) en:General Council web site en->eo:Ĝenerala Koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) hr:Generalono vijeće --> * http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229023103/http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html |date=2005-12-29 }} <!-- no:CIA World Factbook – Réunion (engelsk) no->eo:_CIA_ _World_ _Factbook_ &_ndash_; Reunio (_engelsk_) ru:ЦРУ книга фактов - ''Reunion'' (англ.) en:CIA World Factbook - ''Reunion'' en->eo:_CIA_ (Mondo, Universala) _Factbook_ - ''_Reunion_'' --> * [https://youtube.com/watch?v=L8xjfhzdefY&feature=youtu.be Registraĵo de la prelego de Maggy Combot] pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la [[Londona Esperanto-klubo]] {{eo}} (Jutubo) * [http://www.freedom.fr/ Radio Free Dom] {{Navigilo Francio}} [[File:Réunion banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reunio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Transmara Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano]] [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Vulkaninsuloj]] ie3quxt30wo9zppw5ztqzzwq3ajoprj 9404988 9404720 2026-06-16T20:33:41Z Alifono 114488 Klimato 9404988 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Reunio | devena_nomo = La Réunion | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Département d'Outre-Mer de la Réunion | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saint-Denis @ La Réunion.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of France.svg | blazono = Armoiries Réunion.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[La Réunion]] (974) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> |parenco = Hinda oceano |parenco_tipo = Akvejo | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Saint-Denis (Reunio) | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] | urbo1 = [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] | urbo2 = [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] | urbo3 = [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] | urbo4 = [[Le Tampon]] | limo = Hinda Oceano <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2512 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 833944 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Jacques Billant | ĉefulo_tipo = Prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Huguette Bello]] | ĉefulo1_tipo = Regionestro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+04:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = RE, FR-974 | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:RE|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | unesko_jaro = 2010 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, x | unesko_regiono = | unesko_numero = 1317 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[franca lingvo|franca]], [[Reunia kreola lingvo]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Reunion in France.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Reunio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = RE | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionreunion.com/fr/spip/ http://www.regionreunion.com/fr/spip/] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''(La) Reunio''' ({{Lang-fr|La Réunion}}, [[Kreola lingvo|kreole]]: ''Rényon'') estas [[vulkaninsulo]] kaj [[Transmaraj departementoj (Francio)|franca transmara departemento]] (fr: ''département d'outre mer, mallonge DROM'') en [[Afriko]] oriente de [[Madagaskaro|Malagasio]] kaj okcidente de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]]. Ĝia malnova nomo, kiu estis aboliciita en [[1848]], estas ''Île Bourbon.'' Ĉar Reunio estas franca departemento, ĝi apartenas al la [[Eŭrozono]]. La insulo havas la statuson de plej ekstera regiono de la [[Eŭropa Unio]] kaj tial estas integrita parto de la Eŭropa Unio. Tamen, Reunio ne estas kovrita de la [[Schengen-spaco|Schengen-interkonsentoj]]. La [[valuto]] estas eŭro (EUR, kodo 978) [[Flago de Reunio]] Horzono: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] +4. La regiona kodo estas 262. Interreta domajno - .re ISO-kodo estas RE La klimato estas tropika. == Landnomo == En la [[17-a jarcento]], la insulo venis sub francan regadon kaj fariĝis konata kiel '''''Burbono''''', laŭ la dinastio kiu regis la landon tiutempe. Post la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] [[Franca revolucio de 1789|de 1789]], la Nacia Konvencio decidis la 23-an de marto 1793 renomi la teritorion '''''La Réunion''''' (franclingve) por forigi ajnan ligon kun la [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]] (fr: ''ancien régime''). "La Réunion" en la franca kutime signifas "la kunveno" aŭ "asembleo". La nomo supozeble estis elektita honore al la kunveno de la federacioj de [[Marsejlo|Marseille]] kaj la Parizaj Naciaj Gvardioj kiu antaŭis la ribelon de la [[10-a de aŭgusto]] [[1792]]. Tamen, ĉi tion ne subtenas iuj dokumentoj, kaj la uzo de la vorto "kunveno" eble estis pure simbola. En la [[19-a jarcento]], la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en [[1806]], dum la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]], generalo Decamps nomis ĝin '''Insulo Bonaparte''' ({{Lang-fr|Île Bonaparte}}''Île Bonaparte'') honore al Napoleono Bonaparte kaj en 1810, kiel rezulto de la [[Napoleonaj Militoj]], la [[Brita imperio|Brita Imperio]] akiris kontrolon de la insulo kaj revenis al sia antaŭa nomo '''Bourbon Island.''' En [[1815]], la insulo estis redonita al [[Francio]] laŭ la [[Traktato de Parizo (1814).]] Fine, post la falo de la [[Julia monarkio]], la nomo de la insulo denove ŝanĝiĝis, de '''Bourbon Island''' al '''Reunion Island''' per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848<ref>(ru) ''[[:ru:Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона|Бурбон, остров&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]'' (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.  </ref> . Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj la artikolo "la" estis skribita per minusklo, sed fine de la [[20-a jarcento]], multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon "La Réunion" por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri [[Loknomo|Toponimo]] (loknomo) kaj aperas en la nuna Konstitucio de la Franca Respubliko en Artikoloj 72-3 kaj 73. == Geografio == La insulo (apartenanta al la [[Maskarenoj]]) estas 50 [[km]]-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]], kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn [[Maŭricio]], 172  <abbr>km</abbr> oriente-nordoriente, kaj [[Rodriges (insulo)|Rodriges]]. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de [[Madagaskaro]]. Reunio estas parto de la ekologia regiono [[Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj]]. Krom la ebenaĵoj, la marbordaj regionoj estas ĝenerale la plej ebenaj regionoj, precipe en la nordo kaj okcidento de la insulo. La marbordo de la sovaĝa sudo, tamen, estas pli kruta. En [[2008]], la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan ''La Réunion''. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo. === Urboj === [[Dosiero:Manapany.jpg|maldekstra|eta|Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo]] * [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] * [[Le Tampon]] La insulo havas grandan havenon ([[Le_Port_(Reunio)|Le Port]]) kaj du flughavenojn ([[Flughaveno Reunio Roland Garros|Gillot]] kaj [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds|Pierrefonds]]). == Klimato == La temperaturoj sur la insulo estas tre mildaj dum la tuta jaro. Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. [[Ciklono|Ciklonoj]] foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme. ===== Sezonoj ===== Reunio karakteriziĝas per humida tropika klimato moderigita de la oceana influo de la pasatoj blovantaj de oriento al okcidento. La insula klimato karakteriziĝas per granda ŝanĝiĝemo, precipe pro la impona reliefo de la insulo, kiu formas la bazon de multaj [[Mikroklimato|mikroklimatoj]]. Rezulte, ekzistas signifaj diferencoj en [[precipitaĵo]] inter la ventflanka marbordo oriente kaj la ŝirmflanka marbordo okcidente, kaj en temperaturo inter la pli varmaj marbordaj regionoj kaj la relative malvarmetaj regionoj. Estas du apartaj sezonoj sur Reunio, kiuj estas determinitaj de la pluvokvanto: * pluvsezono de januaro ĝis marto, dum kiu pluvas dum la plej granda parto de la jaro; * seka sezono de majo ĝis novembro. Sur la orienta parto kaj la antaŭmontoj de la vulkano, tamen, la pluvoj ankaŭ povas esti signifaj dum la seka sezono; * La monatoj aprilo kaj decembro estas transiraj monatoj, kelkfoje tre pluvaj sed kelkfoje ankaŭ tre sekaj. La ''Pointe des Trois Bassins'', situanta ĉe la marbordo de la municipo ''[[Les Trois-Bassins]]'' (okcidente), estas la plej seka stacio kun normala jara pluvokvanto de 447,7 mm, dum ''Le Baril'' en ''[[Saint-Philippe (Reunio)|Saint-Philippe]]'' (sudoriente) estas la plej malseka marborda stacio kun normala jara pluvokvanto de 4 256 mm. Tamen, la plej malseka stacio situas en ''[[Sainte-Rose (Reunio)|Sainte-Rose]]'' kun averaĝa jara pluvokvanto de preskaŭ 11 000 &nbsp;mm, igante ĝin unu el la plej malsekaj lokoj en la mondo. ===== Ciklonoj ===== La insulo situas en la tropika baseno de la sudokcidenta Hinda Oceano: dum la ciklona sezono , kiu oficiale daŭras de novembro ĝis aprilo, la insulon povas trafi ciklonoj kun ventrapidoj superantaj 200 &nbsp;km/h kaj kaŭzi torentajn pluvojn. Ekde 1993, la RSMC (Regiona Specialigita Meteologia Centro) sur la insulo estas rajtigita de la Monda Meteologia Organizaĵo (WMO) por kontinue monitori tropikajn ciklonajn agadojn tra la sudokcidenta parto de la Hinda Oceano. Ĝi faras tion ne nur por la insulo sed ankaŭ por dek kvin landoj en la pli vasta areo. == Demografio == Laŭ datumoj de [[INSEE (Francio)|INSEE]], je la [[1-a de januaro]] [[2025]], la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj<ref>(fr) Manuela Ah-Woane, ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 En 2025, la fécondité se stabilise]'' ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 Bilan démographique 2025]'', INSEE</ref>. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el [[Madagaskaro|Malagasio]]), [[baratanoj]] konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro ([[Guĝaratio|guĝaratanoj]] kaj [[tamiloj]]) kaj homoj el [[suda Ĉinio]], nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita [[Madagaskaro|malagasa]] deveno. == Ŝtata strukturo == Reunio estas [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento kaj regiono]] de [[Francio]] kaj ekster-Eŭropa teritorio de [[Eŭropa Unio]]. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de [[Prefekto (Francio)|prefekto]]. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de [[Parlamentano|deputitoj]] en la [[Nacia Asembleo]]. La departemento havas [[Komunumoj de Reunio|24 komunumojn]] organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La insulo apartenas al la [[Eŭrozono]] sed ne estas parto de la [[Schengen-spaco]]. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: ''Forces armées de la zone sud de l'océan Indien'', mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la [[Franca Mararmeo|Franca Armeo]] staciigitajn en Reunio kaj [[Majoto]]. == Historio == Longe la insulo ne estis loĝata. En la [[10-a jarcento]] arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La [[Portugaloj|portugalo]] [[Diogo Dias]] malkovris ĝin en [[1507]] kaj nomis ĝin ''Santa Apolonia''. En [[1638]] la [[francoj]] akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia [[loknomo]] iĝis '''Insulo Burbon''' ''(fr: '''Île Bourbon''')''. Ekde [[1642]], ĝi iĝi franca posedaĵo. En [[1649]], laŭ peto de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], ĝi estis renomita Insulo Burbon ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) honore al la reĝa familio Bourbon La unuaj veraj loĝantoj alvenis en [[1642]]. Poste alvenis ankaŭ [[Sklaveco|sklavoj]], kiuj kultivis [[kafo]]n kaj [[sukerkano]]n. Ĝis la malfermo de la [[Sueza Kanalo]] en [[1862]], Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la [[Orientaj Hindioj|Orientaj Hindioj.]] Ekde [[1973]] Reunio estas grava milita bazo de [[Francio]]. En [[2007]] oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo. == Blazono == La plej uzata [[blazono]] en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ]  : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj. == Ekonomio == Post [[1715]], la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de [[kafo]]. La kultivado de [[sukerkano]] akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Krom sukero, oni eksportas [[Rumo|rumon]], [[Vanilo|vanilon]], [[Geranio|geranian]] [[Vegetaĵa esenco|esencan oleon]], kiu estas uzata en [[parfumo]] kaj aliaj [[Aromo|aromoj]]. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta [[Francio]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%. Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025<ref>(de) ''[https://www.sfv.de/artikel/la_runion_auf_dem_weg_zur_elektrischen_unabhaengigkeit_der_insel_bis_2025.htm La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025].'' Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio,&#x20;29-a&#x20;de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026</ref>. La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo [[Le Port (Reunio)|Le Port]] , en la nordokcidento de la insulo. Tamen, nuntempe estas la [[Triaranga sektoro|terciara sektoro]], kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo. === Turismo === Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter [[Montogrimpado|montogrimpistoj]] kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon [[Piton de la Fournaise]] kaj la strandon ''Boucan-Canot''. === Vulkanoj === Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano ''Piton des Neiges'', kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la ''Piton de la Fournaise'' , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin. La ĉefaj [[vulkano]]j estas [[Piton de la Fournaise]] kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum ''Piton des Neiges'' (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro. === Monda kultura heredaĵo === Ekde aŭgusto [[2010]], la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de UNESKO]]. En [[2010]], la koro de la [[Nacia Parko de Reunio|Nacia Parko]] [[Nacia Parko de Reunio|de Reunio]] (fr: ''Parc national de La Réunion'') estis ankaŭ enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO]] kiel natura heredaĵo. ==== Naturo ==== La insulo havas du naciajn parkojn: la [[Nacian Parkon de Reunio]] kaj la [[Mara Parko de Reunio]]. [[Reunia saksikolo]], konata ankaŭ sub la nomo '''tektek''<nowiki/>'. [[Dosiero:TectecM.jpg|maldekstra|eta|Tektek, unu el la simboloj de besta [[endemio]] en insulo Reunio.|363x363ra]] == Edukado == En 2021, [[analfabeteco]] ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la [[Universitato de Reunio]] gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] kaj [[Le Tampon]]. == Kulturo == Vidu ĉefan artikolon: [[Reunia kreola lingvo]] Vidu ĉefan artikolon: [[Segao|Segao (muziko)]] === Literaturo === Du gravaj figuroj de [[parnasa skolo]] naskitaj sur ĉi tiu insulo estis [[Léon Dierx]] kaj [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Leconte de Lisle]] === Arkitekturo === [[Dosiero:Gratin chouchou.JPG|eta|'''Gratin chouchou''<nowiki/>', bakitaĵo preparita el [[ĉajoto]] laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.]] Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso<ref>(fr) ''[https://www.cartedelareunion.fr/listings/la-villa-deramond-barre/ Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole]''; </ref>. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por [[Orkidacoj|orkideoj]], [[Anturio|anturioj]] kaj diversaj specoj de [[Filiko|filikoj]]. === Kuirarto === Ĝenerale parolante, pladoj sen [[viando]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝo]] estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] opcioj. Unu el ili estas [[Ĉajoto|ĉajota]] 'gratino' aŭ superbakitaĵo<ref>'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.</ref> preparita el [[ĉajoto]]. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj === Muziko === [[Dosiero:Kayamb dsc01292.jpg|maldekstra|eta|Kajambo, [[Raslo|floso-raslo]]]] Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio. ===== Segao ===== Unu estas la danca muzika stilo [[Segao]], ankaŭ populara en [[Maŭricio]], laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo ''Kayamb. S''egaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]] ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao. ===== Maloajo (maloya) ===== La alia muzika esprimo estas [[malojao]] (''maloya''), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En [[2009]], Francio enskribis la malojaon en la [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo]] de la Homaro de [[Unesko|UNESKO]]<ref>(fr) ''[https://ich.unesco.org/en/RL/maloya-00249 Maloya]''. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.</ref>. '''Libereca Festivalo de Reunio''' Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la ''Festivalon de Libereco'' kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de [[sklaveco]]. En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj ([[Madagaskaro|malagasoj]], [[komoroj]], [[baratanoj]], yaboj, ''zoreloj'' ([[Ĉeflanda Francio|ĉeflandaj francoj]]) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de [[segao]] (fr: ''séga'') kaj ''maloya'', la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la [[merengo]]. ==== Nuntempaj kantistoj ==== Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj [[:fr:Ousanousava|Ousanousava]] (fr.wikipedia). === Lingvoj === En Reunio, la oficiala lingvo estas la [[Franca lingvo|franca.]] Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la [[Reunia kreola lingvo|reunia kreola]]. Kvankam ekde [[2001]], la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la [[Komora lingvo|komora]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Kantona lingvo|kantona]], (''plateau'') [[Malagasa lingvo|malagasa]] kaj la [[Tamila lingvo|tamila]]. Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]] (la [[Maŭrica kreolo|maŭricia kreola]]) kaj Sejŝeloj (la [[Sejŝela lingvo|sejŝela]] [[Sejŝela lingvo|kreola]]), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la [[Angla lingvo|angla]] [[Angla lingvo|lingvo]]. La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan<ref>(fr) ''Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF''. Observatoire de la langue française de l'OIF. [https://web.archive.org/web/20220320184019/https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/03/Francophones-stats-par-pays-2022.pdf Arkivita de la originalo], la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.</ref>. == Politiko == Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la [[Senato de Francio]] kaj kvin sidlokojn en la [[Nacia Asembleo (Francio)|Franca Nacia Asembleo]] (france: ''Assemblée nationale française'' ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas ''la Konsilio ĝenerala'' kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj. Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko]] (COMESA) == Amaskomunikilaro == La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. ''Radio Free Dom'' estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de [[France Télévisions]], [[ARTE]], [[France 24]] kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: ''Office de Radio et Télévision des Comores'', ORTC). == Mapoj de la insulo Reunio (fr: ''La Réunion'') == {{Komenco de ilustraĵo|1=left|Larĝo=150}} {{Duobla mapo|Reunio}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Reunio|Bildo}}|Mapo de Reunio}} == Sano == En 2006, Reunio estis forte trafita de [[Moskito|moskitoj]] portita [[Ĉikungunjo|ĉikungunja]] [[Viruso (biologio)|viruso]] [[infekto]]. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en [[Komoroj]]. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro <ref>(sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj {{Wayback|url=http://www.smittskyddsinstitutet.se/nyhetsarkiv/2006/utbrott-av-chikungunya-virus-pa-reunion-mauritius-och-seychellerna/|date=20070901235716}}</ref>. Ĝis la [[6-a de aprilo]] [[2006]], ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo <ref>(de) Hermann Feldmeier, ''[https://www.nzz.ch/wissenschaft/chikungunya-fieber-auf-la-reunion-droht-eine-ausbreitung-nach-europa-ld.1891008 Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion]''. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: [[Neue Zürcher Zeitung]] , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50</ref>. == Transporto == La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj. * [[Flughaveno Reunio Roland Garros]], nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa [[flughaveno]] de Reunio. Ĝi situas en apud [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]], en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel [[Maŭricio]], [[Sejŝeloj]], [[Komoroj]], [[Majoto]], [[Madagaskaro|Madagasio]], [[Sud-Afriko]], [[Barato]]. * En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds]] kun iom da enlanda kaj internacia trafiko. == Bildgalerio == <gallery> Reunion 21.12S 55.51E.jpg|Reunio vidita el satelito BlasonRéunion.svg|Blazono de Reunio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Reunio]] * [[Maskarenoj]] * [[Reunia kreola lingvo]] * [[Kreola lingvo|Kreolaj lingvoj]] {{Projektoj|ReVo=reuni}} == Eksteraj ligiloj == * [[:fr:Portail:La_Réunion|Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio]] * http://www.la-reunion-tourisme.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203055131/http://www.la-reunion-tourisme.com/ |date=2007-02-03 }} <!-- lt:Oficialus turizmo puslapis no:Réunions offisielle turistbyrå (fransk, tysk og engelsk) en:Official Tourism web site en->eo:Oficiala Turismo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Web turística fr:La Réunion Tourisme fr->eo:_La_ Reunio Turismo hr:La Réunion Tourisme --> * http://www.region-reunion.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418171233/http://www.region-reunion.com/ |date=2019-04-18 }} <!-- lt:Regiono tarybos tinklalapis no:Réunion regionråds hjemmeside (fransk) no->eo:Reunio _regionråds_ _hjemmeside_ (_fransk_) id:Situs resmi en:Régional council web site en->eo:_Régional_ koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Página oficial del consejo regional hr:Regionalno vijeće --> * http://www.cg974.fr <!-- pl:Rada Generalna Reunionu no:Departementet Réunion departements hjemmeside (fransk) no->eo:_Departementet_ Reunio _departements_ _hjemmeside_ (_fransk_) en:General Council web site en->eo:Ĝenerala Koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) hr:Generalono vijeće --> * http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229023103/http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html |date=2005-12-29 }} <!-- no:CIA World Factbook – Réunion (engelsk) no->eo:_CIA_ _World_ _Factbook_ &_ndash_; Reunio (_engelsk_) ru:ЦРУ книга фактов - ''Reunion'' (англ.) en:CIA World Factbook - ''Reunion'' en->eo:_CIA_ (Mondo, Universala) _Factbook_ - ''_Reunion_'' --> * [https://youtube.com/watch?v=L8xjfhzdefY&feature=youtu.be Registraĵo de la prelego de Maggy Combot] pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la [[Londona Esperanto-klubo]] {{eo}} (Jutubo) * [http://www.freedom.fr/ Radio Free Dom] {{Navigilo Francio}} [[File:Réunion banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reunio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Transmara Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano]] [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Vulkaninsuloj]] mr485d8mymeuro63hh06i4b3eelefwq 9405040 9404988 2026-06-16T21:07:01Z Alifono 114488 Naskiĝintoj en Reunio 9405040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Reunio | devena_nomo = La Réunion | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Département d'Outre-Mer de la Réunion | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saint-Denis @ La Réunion.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of France.svg | blazono = Armoiries Réunion.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[La Réunion]] (974) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> |parenco = Hinda oceano |parenco_tipo = Akvejo | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Saint-Denis (Reunio) | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] | urbo1 = [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] | urbo2 = [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] | urbo3 = [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] | urbo4 = [[Le Tampon]] | limo = Hinda Oceano <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2512 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 833944 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Jacques Billant | ĉefulo_tipo = Prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Huguette Bello]] | ĉefulo1_tipo = Regionestro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+04:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = RE, FR-974 | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:RE|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | unesko_jaro = 2010 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, x | unesko_regiono = | unesko_numero = 1317 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[franca lingvo|franca]], [[Reunia kreola lingvo]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Reunion in France.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Reunio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = RE | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionreunion.com/fr/spip/ http://www.regionreunion.com/fr/spip/] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''(La) Reunio''' ({{Lang-fr|La Réunion}}, [[Kreola lingvo|kreole]]: ''Rényon'') estas [[vulkaninsulo]] kaj [[Transmaraj departementoj (Francio)|franca transmara departemento]] (fr: ''département d'outre mer, mallonge DROM'') en [[Afriko]] oriente de [[Madagaskaro|Malagasio]] kaj okcidente de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]]. Ĝia malnova nomo, kiu estis aboliciita en [[1848]], estas ''Île Bourbon.'' Ĉar Reunio estas franca departemento, ĝi apartenas al la [[Eŭrozono]]. La insulo havas la statuson de plej ekstera regiono de la [[Eŭropa Unio]] kaj tial estas integrita parto de la Eŭropa Unio. Tamen, Reunio ne estas kovrita de la [[Schengen-spaco|Schengen-interkonsentoj]]. La [[ĉefurbo]] estas [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] La [[valuto]] estas eŭro (EUR, kodo 978) [[Flago de Reunio]] Horzono: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] +4. La regiona kodo estas 262. Interreta domajno - .re ISO-kodo estas RE La klimato estas tropika. == Landnomo == En la [[17-a jarcento]], la insulo venis sub francan regadon kaj fariĝis konata kiel '''''Burbono''''', laŭ la dinastio kiu regis la landon tiutempe. Post la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] [[Franca revolucio de 1789|de 1789]], la Nacia Konvencio decidis la 23-an de marto 1793 renomi la teritorion '''''La Réunion''''' (franclingve) por forigi ajnan ligon kun la [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]] (fr: ''ancien régime''). "La Réunion" en la franca kutime signifas "la kunveno" aŭ "asembleo". La nomo supozeble estis elektita honore al la kunveno de la federacioj de [[Marsejlo|Marseille]] kaj la Parizaj Naciaj Gvardioj kiu antaŭis la ribelon de la [[10-a de aŭgusto]] [[1792]]. Tamen, ĉi tion ne subtenas iuj dokumentoj, kaj la uzo de la vorto "kunveno" eble estis pure simbola. En la [[19-a jarcento]], la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en [[1806]], dum la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]], generalo Decamps nomis ĝin '''Insulo Bonaparte''' ({{Lang-fr|Île Bonaparte}}''Île Bonaparte'') honore al Napoleono Bonaparte kaj en 1810, kiel rezulto de la [[Napoleonaj Militoj]], la [[Brita imperio|Brita Imperio]] akiris kontrolon de la insulo kaj revenis al sia antaŭa nomo '''Bourbon Island.''' En [[1815]], la insulo estis redonita al [[Francio]] laŭ la [[Traktato de Parizo (1814).]] Fine, post la falo de la [[Julia monarkio]], la nomo de la insulo denove ŝanĝiĝis, de '''Bourbon Island''' al '''Reunion Island''' per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848<ref>(ru) ''[[:ru:Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона|Бурбон, остров&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]'' (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.  </ref> . Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj la artikolo "la" estis skribita per minusklo, sed fine de la [[20-a jarcento]], multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon "La Réunion" por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri [[Loknomo|Toponimo]] (loknomo) kaj aperas en la nuna Konstitucio de la Franca Respubliko en Artikoloj 72-3 kaj 73. == Geografio == La insulo (apartenanta al la [[Maskarenoj]]) estas 50 [[km]]-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]], kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn [[Maŭricio]], 172  <abbr>km</abbr> oriente-nordoriente, kaj [[Rodriges (insulo)|Rodriges]]. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de [[Madagaskaro]]. Reunio estas parto de la ekologia regiono [[Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj]]. Krom la ebenaĵoj, la marbordaj regionoj estas ĝenerale la plej ebenaj regionoj, precipe en la nordo kaj okcidento de la insulo. La marbordo de la sovaĝa sudo, tamen, estas pli kruta. En [[2008]], la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan ''La Réunion''. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo. === Urboj === [[Dosiero:Manapany.jpg|maldekstra|eta|Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo]] * [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] * [[Le Tampon]] La insulo havas grandan havenon ([[Le_Port_(Reunio)|Le Port]]) kaj du flughavenojn ([[Flughaveno Reunio Roland Garros|Gillot]] kaj [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds|Pierrefonds]]). == Klimato == La temperaturoj sur la insulo estas tre mildaj dum la tuta jaro. Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. [[Ciklono|Ciklonoj]] foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme. ===== Sezonoj ===== Reunio karakteriziĝas per humida tropika klimato moderigita de la oceana influo de la pasatoj blovantaj de oriento al okcidento. La insula klimato karakteriziĝas per granda ŝanĝiĝemo, precipe pro la impona reliefo de la insulo, kiu formas la bazon de multaj [[Mikroklimato|mikroklimatoj]]. Rezulte, ekzistas signifaj diferencoj en [[precipitaĵo]] inter la ventflanka marbordo oriente kaj la ŝirmflanka marbordo okcidente, kaj en temperaturo inter la pli varmaj marbordaj regionoj kaj la relative malvarmetaj regionoj. Estas du apartaj sezonoj sur Reunio, kiuj estas determinitaj de la pluvokvanto: * pluvsezono de januaro ĝis marto, dum kiu pluvas dum la plej granda parto de la jaro; * seka sezono de majo ĝis novembro. Sur la orienta parto kaj la antaŭmontoj de la vulkano, tamen, la pluvoj ankaŭ povas esti signifaj dum la seka sezono; * La monatoj aprilo kaj decembro estas transiraj monatoj, kelkfoje tre pluvaj sed kelkfoje ankaŭ tre sekaj. La ''Pointe des Trois Bassins'', situanta ĉe la marbordo de la municipo ''[[Les Trois-Bassins]]'' (okcidente), estas la plej seka stacio kun normala jara pluvokvanto de 447,7 mm, dum ''Le Baril'' en ''[[Saint-Philippe (Reunio)|Saint-Philippe]]'' (sudoriente) estas la plej malseka marborda stacio kun normala jara pluvokvanto de 4 256 mm. Tamen, la plej malseka stacio situas en ''[[Sainte-Rose (Reunio)|Sainte-Rose]]'' kun averaĝa jara pluvokvanto de preskaŭ 11 000 &nbsp;mm, igante ĝin unu el la plej malsekaj lokoj en la mondo. ===== Ciklonoj ===== La insulo situas en la tropika baseno de la sudokcidenta Hinda Oceano: dum la ciklona sezono , kiu oficiale daŭras de novembro ĝis aprilo, la insulon povas trafi ciklonoj kun ventrapidoj superantaj 200 &nbsp;km/h kaj kaŭzi torentajn pluvojn. Ekde 1993, la RSMC (Regiona Specialigita Meteologia Centro) sur la insulo estas rajtigita de la Monda Meteologia Organizaĵo (WMO) por kontinue monitori tropikajn ciklonajn agadojn tra la sudokcidenta parto de la Hinda Oceano. Ĝi faras tion ne nur por la insulo sed ankaŭ por dek kvin landoj en la pli vasta areo. == Demografio == Laŭ datumoj de [[INSEE (Francio)|INSEE]], je la [[1-a de januaro]] [[2025]], la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj<ref>(fr) Manuela Ah-Woane, ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 En 2025, la fécondité se stabilise]'' ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 Bilan démographique 2025]'', INSEE</ref>. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el [[Madagaskaro|Malagasio]]), [[baratanoj]] konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro ([[Guĝaratio|guĝaratanoj]] kaj [[tamiloj]]) kaj homoj el [[suda Ĉinio]], nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita [[Madagaskaro|malagasa]] deveno. == Ŝtata strukturo == Reunio estas [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento kaj regiono]] de [[Francio]] kaj ekster-Eŭropa teritorio de [[Eŭropa Unio]]. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de [[Prefekto (Francio)|prefekto]]. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de [[Parlamentano|deputitoj]] en la [[Nacia Asembleo]]. == Administra strukturo == La departemento estas dividita en 4 [[Arondismento|arondismentojn]], 25 kantonojn kaj [[Komunumoj de Reunio|24 komunumojn]] organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La kvar arondismentoj de Reunio estas: * Urbeto [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * distrikto [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * Urbeto [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * Urbeto [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] La insulo apartenas al la [[Eŭrozono]] sed ne estas parto de la [[Schengen-spaco]]. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: ''Forces armées de la zone sud de l'océan Indien'', mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la [[Franca Mararmeo|Franca Armeo]] staciigitajn en Reunio kaj [[Majoto]]. == Historio == Longe la insulo ne estis loĝata. En la [[10-a jarcento]] arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La [[Portugaloj|portugalo]] [[Diogo Dias]] malkovris ĝin en [[1507]] kaj nomis ĝin ''Santa Apolonia''. En [[1638]] la [[francoj]] akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia [[loknomo]] iĝis '''Insulo Burbon''' ''(fr: '''Île Bourbon''')''. Ekde [[1642]], ĝi iĝi franca posedaĵo. En [[1649]], laŭ peto de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], ĝi estis renomita Insulo Burbon ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) honore al la reĝa familio Bourbon La unuaj veraj loĝantoj alvenis en [[1642]]. Poste alvenis ankaŭ [[Sklaveco|sklavoj]], kiuj kultivis [[kafo]]n kaj [[sukerkano]]n. Ĝis la malfermo de la [[Sueza Kanalo]] en [[1862]], Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la [[Orientaj Hindioj|Orientaj Hindioj.]] Ekde [[1973]] Reunio estas grava milita bazo de [[Francio]]. En [[2007]] oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo. == Blazono == La plej uzata [[blazono]] en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ]  : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj. == Ekonomio == Post [[1715]], la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de [[kafo]]. La kultivado de [[sukerkano]] akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio. La ekonomio de Reunio baziĝas ekskluzive sur la [[Sukerkano|sukerkana]] industrio ekde la komenco de la [[19-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis kafkultivadon. La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta [[Francio]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. La kresko de urbigo estas unu el la ĉefaj minacoj al la sukerkanindustrio sur la insulo Reunio nuntempe (2026). Hodiaŭ, kafproduktado ("''Bourbon pointu''", altkvalita kafo) reviviĝas. Aliaj relative evoluintaj kultivaĵoj sur la insulo inkluzivas [[Ananaso|ananason]], [[Geranio|geraniojn]] kaj [[Vanilo|vanilon]], de kiuj la insulo iam estis la plej granda produktanto de la mondo Krom sukero, oni eksportas [[Rumo|rumon]], [[Vanilo|vanilon]], [[Geranio|geranian]] [[Vegetaĵa esenco|esencan oleon]], kiu estas uzata en [[parfumo]] kaj aliaj [[Aromo|aromoj]]. La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%. Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025<ref>(de) ''[https://www.sfv.de/artikel/la_runion_auf_dem_weg_zur_elektrischen_unabhaengigkeit_der_insel_bis_2025.htm La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025].'' Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio,&#x20;29-a&#x20;de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026</ref>. La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo [[Le Port (Reunio)|Le Port]] , en la nordokcidento de la insulo. Tamen, nuntempe estas la [[Triaranga sektoro|terciara sektoro]], kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo. === Turismo === Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter [[Montogrimpado|montogrimpistoj]] kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon [[Piton de la Fournaise]] kaj la strandon ''Boucan-Canot''. Reunio allogas multajn familiajn turistojn, homojn vizitantajn familion aŭ amikojn loĝantajn sur la insulo. === Vulkanoj === Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano ''Piton des Neiges'', kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la ''Piton de la Fournaise'' , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin. La ĉefaj [[vulkano]]j estas [[Piton de la Fournaise]] kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum ''Piton des Neiges'' (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro. === Monda kultura heredaĵo === Ekde aŭgusto [[2010]], la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de UNESKO]]. En [[2010]], la koro de la [[Nacia Parko de Reunio|Nacia Parko]] [[Nacia Parko de Reunio|de Reunio]] (fr: ''Parc national de La Réunion'') estis ankaŭ enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO]] kiel natura heredaĵo. ==== Naturo ==== La insulo havas du naciajn parkojn: la [[Nacian Parkon de Reunio]] kaj la [[Mara Parko de Reunio]]. [[Reunia saksikolo]], konata ankaŭ sub la nomo '''tektek''<nowiki/>'. [[Dosiero:TectecM.jpg|maldekstra|eta|Tektek, unu el la simboloj de besta [[endemio]] en insulo Reunio.|363x363ra]] == Edukado == En 2021, [[analfabeteco]] ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la [[Universitato de Reunio]] gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] kaj [[Le Tampon]]. == Kulturo == Vidu ĉefan artikolon: [[Reunia kreola lingvo]] Vidu ĉefan artikolon: [[Segao|Segao (muziko)]] === Literaturo === Du gravaj figuroj de [[parnasa skolo]] naskitaj sur ĉi tiu insulo estis [[Léon Dierx]] kaj [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Leconte de Lisle]] === Arkitekturo === [[Dosiero:Gratin chouchou.JPG|eta|'''Gratin chouchou''<nowiki/>', bakitaĵo preparita el [[ĉajoto]] laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.]] Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso<ref>(fr) ''[https://www.cartedelareunion.fr/listings/la-villa-deramond-barre/ Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole]''; </ref>. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por [[Orkidacoj|orkideoj]], [[Anturio|anturioj]] kaj diversaj specoj de [[Filiko|filikoj]]. === Kuirarto === Ĝenerale parolante, pladoj sen [[viando]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝo]] estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] opcioj. Unu el ili estas [[Ĉajoto|ĉajota]] 'gratino' aŭ superbakitaĵo<ref>'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.</ref> preparita el [[ĉajoto]]. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj === Muziko === [[Dosiero:Kayamb dsc01292.jpg|maldekstra|eta|Kajambo, [[Raslo|floso-raslo]]]] Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio. ===== Segao ===== Unu estas la danca muzika stilo [[Segao]], ankaŭ populara en [[Maŭricio]], laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo ''Kayamb. S''egaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]] ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao. ===== Maloajo (maloya) ===== La alia muzika esprimo estas [[malojao]] (''maloya''), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En [[2009]], Francio enskribis la malojaon en la [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo]] de la Homaro de [[Unesko|UNESKO]]<ref>(fr) ''[https://ich.unesco.org/en/RL/maloya-00249 Maloya]''. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.</ref>. '''Libereca Festivalo de Reunio''' Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la ''Festivalon de Libereco'' kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de [[sklaveco]]. En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj ([[Madagaskaro|malagasoj]], [[komoroj]], [[baratanoj]], yaboj, ''zoreloj'' ([[Ĉeflanda Francio|ĉeflandaj francoj]]) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de [[segao]] (fr: ''séga'') kaj ''maloya'', la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la [[merengo]]. ==== Nuntempaj kantistoj ==== Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj [[:fr:Ousanousava|Ousanousava]] (fr.wikipedia). === Lingvoj === En Reunio, la oficiala lingvo estas la [[Franca lingvo|franca.]] Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la [[Reunia kreola lingvo|reunia kreola]]. Kvankam ekde [[2001]], la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la [[Komora lingvo|komora]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Kantona lingvo|kantona]], (''plateau'') [[Malagasa lingvo|malagasa]] kaj la [[Tamila lingvo|tamila]]. Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]] (la [[Maŭrica kreolo|maŭricia kreola]]) kaj Sejŝeloj (la [[Sejŝela lingvo|sejŝela]] [[Sejŝela lingvo|kreola]]), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la [[Angla lingvo|angla]] [[Angla lingvo|lingvo]]. La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan<ref>(fr) ''Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF''. Observatoire de la langue française de l'OIF. [https://web.archive.org/web/20220320184019/https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/03/Francophones-stats-par-pays-2022.pdf Arkivita de la originalo], la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.</ref>. ==== Esperanto : ==== [https://eventaservo.org/o/EO-Reunio Espéranto-Réunion - Eventa Servo] == Politiko == Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la [[Senato de Francio]] kaj kvin sidlokojn en la [[Nacia Asembleo (Francio)|Franca Nacia Asembleo]] (france: ''Assemblée nationale française'' ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas ''la Konsilio ĝenerala'' kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj. Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko]] (COMESA) == Amaskomunikilaro == La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. ''Radio Free Dom'' estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de [[France Télévisions]], [[ARTE]], [[France 24]] kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: ''Office de Radio et Télévision des Comores'', ORTC). == Mapoj de la insulo Reunio (fr: ''La Réunion'') == {{Komenco de ilustraĵo|1=left|Larĝo=150}} {{Duobla mapo|Reunio}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Reunio|Bildo}}|Mapo de Reunio}} == Sano == En 2006, Reunio estis forte trafita de [[Moskito|moskitoj]] portita [[Ĉikungunjo|ĉikungunja]] [[Viruso (biologio)|viruso]] [[infekto]]. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en [[Komoroj]]. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro <ref>(sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj {{Wayback|url=http://www.smittskyddsinstitutet.se/nyhetsarkiv/2006/utbrott-av-chikungunya-virus-pa-reunion-mauritius-och-seychellerna/|date=20070901235716}}</ref>. Ĝis la [[6-a de aprilo]] [[2006]], ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo <ref>(de) Hermann Feldmeier, ''[https://www.nzz.ch/wissenschaft/chikungunya-fieber-auf-la-reunion-droht-eine-ausbreitung-nach-europa-ld.1891008 Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion]''. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: [[Neue Zürcher Zeitung]] , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50</ref>. == Transporto == La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj. * [[Flughaveno Reunio Roland Garros]], nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa [[flughaveno]] de Reunio. Ĝi situas en apud [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]], en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel [[Maŭricio]], [[Sejŝeloj]], [[Komoroj]], [[Majoto]], [[Madagaskaro|Madagasio]], [[Sud-Afriko]], [[Barato]]. * En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds]] kun iom da enlanda kaj internacia trafiko. == Naskiĝintoj en Reunio == * [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Charles Leconte de Lisle]] (1818-1894), poeto * [[French Open|Roland Garros]] (1888-1918), aviada pioniro kaj militheroo * [[Raymond Barre]] (1924-2007), ekonomikisto kaj politikisto (Ĉefministro de Francio 1976-1981) * [[Michel Houellebecq]] (1956 aŭ 1958), verkisto == Bildgalerio == <gallery> Reunion 21.12S 55.51E.jpg|Reunio vidita el satelito BlasonRéunion.svg|Blazono de Reunio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Reunio]] * [[Maskarenoj]] * [[Reunia kreola lingvo]] * [[Kreola lingvo|Kreolaj lingvoj]] {{Projektoj|ReVo=reuni}} == Eksteraj ligiloj == * [[:fr:Portail:La_Réunion|Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio]] * http://www.la-reunion-tourisme.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203055131/http://www.la-reunion-tourisme.com/ |date=2007-02-03 }} <!-- lt:Oficialus turizmo puslapis no:Réunions offisielle turistbyrå (fransk, tysk og engelsk) en:Official Tourism web site en->eo:Oficiala Turismo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Web turística fr:La Réunion Tourisme fr->eo:_La_ Reunio Turismo hr:La Réunion Tourisme --> * http://www.region-reunion.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418171233/http://www.region-reunion.com/ |date=2019-04-18 }} <!-- lt:Regiono tarybos tinklalapis no:Réunion regionråds hjemmeside (fransk) no->eo:Reunio _regionråds_ _hjemmeside_ (_fransk_) id:Situs resmi en:Régional council web site en->eo:_Régional_ koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Página oficial del consejo regional hr:Regionalno vijeće --> * http://www.cg974.fr <!-- pl:Rada Generalna Reunionu no:Departementet Réunion departements hjemmeside (fransk) no->eo:_Departementet_ Reunio _departements_ _hjemmeside_ (_fransk_) en:General Council web site en->eo:Ĝenerala Koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) hr:Generalono vijeće --> * http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229023103/http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html |date=2005-12-29 }} <!-- no:CIA World Factbook – Réunion (engelsk) no->eo:_CIA_ _World_ _Factbook_ &_ndash_; Reunio (_engelsk_) ru:ЦРУ книга фактов - ''Reunion'' (англ.) en:CIA World Factbook - ''Reunion'' en->eo:_CIA_ (Mondo, Universala) _Factbook_ - ''_Reunion_'' --> * [https://youtube.com/watch?v=L8xjfhzdefY&feature=youtu.be Registraĵo de la prelego de Maggy Combot] pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la [[Londona Esperanto-klubo]] {{eo}} (Jutubo) * [http://www.freedom.fr/ Radio Free Dom] {{Navigilo Francio}} [[File:Réunion banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reunio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Transmara Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano]] [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Vulkaninsuloj]] k92i4ijuboc0tn29zfrktb93o940qzy 9405042 9405040 2026-06-16T21:10:55Z Alifono 114488 /* Naturo */ 9405042 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Reunio | devena_nomo = La Réunion | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Département d'Outre-Mer de la Réunion | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saint-Denis @ La Réunion.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of France.svg | blazono = Armoiries Réunion.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[La Réunion]] (974) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> |parenco = Hinda oceano |parenco_tipo = Akvejo | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Saint-Denis (Reunio) | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] | urbo1 = [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] | urbo2 = [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] | urbo3 = [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] | urbo4 = [[Le Tampon]] | limo = Hinda Oceano <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2512 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 833944 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Jacques Billant | ĉefulo_tipo = Prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Huguette Bello]] | ĉefulo1_tipo = Regionestro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+04:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = RE, FR-974 | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:RE|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | unesko_jaro = 2010 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, x | unesko_regiono = | unesko_numero = 1317 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[franca lingvo|franca]], [[Reunia kreola lingvo]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Reunion in France.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Reunio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = RE | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionreunion.com/fr/spip/ http://www.regionreunion.com/fr/spip/] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''(La) Reunio''' ({{Lang-fr|La Réunion}}, [[Kreola lingvo|kreole]]: ''Rényon'') estas [[vulkaninsulo]] kaj [[Transmaraj departementoj (Francio)|franca transmara departemento]] (fr: ''département d'outre mer, mallonge DROM'') en [[Afriko]] oriente de [[Madagaskaro|Malagasio]] kaj okcidente de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]]. Ĝia malnova nomo, kiu estis aboliciita en [[1848]], estas ''Île Bourbon.'' Ĉar Reunio estas franca departemento, ĝi apartenas al la [[Eŭrozono]]. La insulo havas la statuson de plej ekstera regiono de la [[Eŭropa Unio]] kaj tial estas integrita parto de la Eŭropa Unio. Tamen, Reunio ne estas kovrita de la [[Schengen-spaco|Schengen-interkonsentoj]]. La [[ĉefurbo]] estas [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] La [[valuto]] estas eŭro (EUR, kodo 978) [[Flago de Reunio]] Horzono: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] +4. La regiona kodo estas 262. Interreta domajno - .re ISO-kodo estas RE La klimato estas tropika. == Landnomo == En la [[17-a jarcento]], la insulo venis sub francan regadon kaj fariĝis konata kiel '''''Burbono''''', laŭ la dinastio kiu regis la landon tiutempe. Post la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] [[Franca revolucio de 1789|de 1789]], la Nacia Konvencio decidis la 23-an de marto 1793 renomi la teritorion '''''La Réunion''''' (franclingve) por forigi ajnan ligon kun la [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]] (fr: ''ancien régime''). "La Réunion" en la franca kutime signifas "la kunveno" aŭ "asembleo". La nomo supozeble estis elektita honore al la kunveno de la federacioj de [[Marsejlo|Marseille]] kaj la Parizaj Naciaj Gvardioj kiu antaŭis la ribelon de la [[10-a de aŭgusto]] [[1792]]. Tamen, ĉi tion ne subtenas iuj dokumentoj, kaj la uzo de la vorto "kunveno" eble estis pure simbola. En la [[19-a jarcento]], la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en [[1806]], dum la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]], generalo Decamps nomis ĝin '''Insulo Bonaparte''' ({{Lang-fr|Île Bonaparte}}''Île Bonaparte'') honore al Napoleono Bonaparte kaj en 1810, kiel rezulto de la [[Napoleonaj Militoj]], la [[Brita imperio|Brita Imperio]] akiris kontrolon de la insulo kaj revenis al sia antaŭa nomo '''Bourbon Island.''' En [[1815]], la insulo estis redonita al [[Francio]] laŭ la [[Traktato de Parizo (1814).]] Fine, post la falo de la [[Julia monarkio]], la nomo de la insulo denove ŝanĝiĝis, de '''Bourbon Island''' al '''Reunion Island''' per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848<ref>(ru) ''[[:ru:Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона|Бурбон, остров&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]'' (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.  </ref> . Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj la artikolo "la" estis skribita per minusklo, sed fine de la [[20-a jarcento]], multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon "La Réunion" por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri [[Loknomo|Toponimo]] (loknomo) kaj aperas en la nuna Konstitucio de la Franca Respubliko en Artikoloj 72-3 kaj 73. == Geografio == La insulo (apartenanta al la [[Maskarenoj]]) estas 50 [[km]]-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]], kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn [[Maŭricio]], 172  <abbr>km</abbr> oriente-nordoriente, kaj [[Rodriges (insulo)|Rodriges]]. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de [[Madagaskaro]]. Reunio estas parto de la ekologia regiono [[Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj]]. Krom la ebenaĵoj, la marbordaj regionoj estas ĝenerale la plej ebenaj regionoj, precipe en la nordo kaj okcidento de la insulo. La marbordo de la sovaĝa sudo, tamen, estas pli kruta. En [[2008]], la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan ''La Réunion''. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo. === Urboj === [[Dosiero:Manapany.jpg|maldekstra|eta|Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo]] * [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] * [[Le Tampon]] La insulo havas grandan havenon ([[Le_Port_(Reunio)|Le Port]]) kaj du flughavenojn ([[Flughaveno Reunio Roland Garros|Gillot]] kaj [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds|Pierrefonds]]). == Klimato == La temperaturoj sur la insulo estas tre mildaj dum la tuta jaro. Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. [[Ciklono|Ciklonoj]] foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme. ===== Sezonoj ===== Reunio karakteriziĝas per humida tropika klimato moderigita de la oceana influo de la pasatoj blovantaj de oriento al okcidento. La insula klimato karakteriziĝas per granda ŝanĝiĝemo, precipe pro la impona reliefo de la insulo, kiu formas la bazon de multaj [[Mikroklimato|mikroklimatoj]]. Rezulte, ekzistas signifaj diferencoj en [[precipitaĵo]] inter la ventflanka marbordo oriente kaj la ŝirmflanka marbordo okcidente, kaj en temperaturo inter la pli varmaj marbordaj regionoj kaj la relative malvarmetaj regionoj. Estas du apartaj sezonoj sur Reunio, kiuj estas determinitaj de la pluvokvanto: * pluvsezono de januaro ĝis marto, dum kiu pluvas dum la plej granda parto de la jaro; * seka sezono de majo ĝis novembro. Sur la orienta parto kaj la antaŭmontoj de la vulkano, tamen, la pluvoj ankaŭ povas esti signifaj dum la seka sezono; * La monatoj aprilo kaj decembro estas transiraj monatoj, kelkfoje tre pluvaj sed kelkfoje ankaŭ tre sekaj. La ''Pointe des Trois Bassins'', situanta ĉe la marbordo de la municipo ''[[Les Trois-Bassins]]'' (okcidente), estas la plej seka stacio kun normala jara pluvokvanto de 447,7 mm, dum ''Le Baril'' en ''[[Saint-Philippe (Reunio)|Saint-Philippe]]'' (sudoriente) estas la plej malseka marborda stacio kun normala jara pluvokvanto de 4 256 mm. Tamen, la plej malseka stacio situas en ''[[Sainte-Rose (Reunio)|Sainte-Rose]]'' kun averaĝa jara pluvokvanto de preskaŭ 11 000 &nbsp;mm, igante ĝin unu el la plej malsekaj lokoj en la mondo. ===== Ciklonoj ===== La insulo situas en la tropika baseno de la sudokcidenta Hinda Oceano: dum la ciklona sezono , kiu oficiale daŭras de novembro ĝis aprilo, la insulon povas trafi ciklonoj kun ventrapidoj superantaj 200 &nbsp;km/h kaj kaŭzi torentajn pluvojn. Ekde 1993, la RSMC (Regiona Specialigita Meteologia Centro) sur la insulo estas rajtigita de la Monda Meteologia Organizaĵo (WMO) por kontinue monitori tropikajn ciklonajn agadojn tra la sudokcidenta parto de la Hinda Oceano. Ĝi faras tion ne nur por la insulo sed ankaŭ por dek kvin landoj en la pli vasta areo. == Demografio == Laŭ datumoj de [[INSEE (Francio)|INSEE]], je la [[1-a de januaro]] [[2025]], la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj<ref>(fr) Manuela Ah-Woane, ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 En 2025, la fécondité se stabilise]'' ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 Bilan démographique 2025]'', INSEE</ref>. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el [[Madagaskaro|Malagasio]]), [[baratanoj]] konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro ([[Guĝaratio|guĝaratanoj]] kaj [[tamiloj]]) kaj homoj el [[suda Ĉinio]], nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita [[Madagaskaro|malagasa]] deveno. == Ŝtata strukturo == Reunio estas [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento kaj regiono]] de [[Francio]] kaj ekster-Eŭropa teritorio de [[Eŭropa Unio]]. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de [[Prefekto (Francio)|prefekto]]. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de [[Parlamentano|deputitoj]] en la [[Nacia Asembleo]]. == Administra strukturo == La departemento estas dividita en 4 [[Arondismento|arondismentojn]], 25 kantonojn kaj [[Komunumoj de Reunio|24 komunumojn]] organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La kvar arondismentoj de Reunio estas: * Urbeto [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * distrikto [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * Urbeto [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * Urbeto [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] La insulo apartenas al la [[Eŭrozono]] sed ne estas parto de la [[Schengen-spaco]]. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: ''Forces armées de la zone sud de l'océan Indien'', mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la [[Franca Mararmeo|Franca Armeo]] staciigitajn en Reunio kaj [[Majoto]]. == Historio == Longe la insulo ne estis loĝata. En la [[10-a jarcento]] arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La [[Portugaloj|portugalo]] [[Diogo Dias]] malkovris ĝin en [[1507]] kaj nomis ĝin ''Santa Apolonia''. En [[1638]] la [[francoj]] akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia [[loknomo]] iĝis '''Insulo Burbon''' ''(fr: '''Île Bourbon''')''. Ekde [[1642]], ĝi iĝi franca posedaĵo. En [[1649]], laŭ peto de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], ĝi estis renomita Insulo Burbon ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) honore al la reĝa familio Bourbon La unuaj veraj loĝantoj alvenis en [[1642]]. Poste alvenis ankaŭ [[Sklaveco|sklavoj]], kiuj kultivis [[kafo]]n kaj [[sukerkano]]n. Ĝis la malfermo de la [[Sueza Kanalo]] en [[1862]], Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la [[Orientaj Hindioj|Orientaj Hindioj.]] Ekde [[1973]] Reunio estas grava milita bazo de [[Francio]]. En [[2007]] oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo. == Blazono == La plej uzata [[blazono]] en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ]  : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj. == Ekonomio == Post [[1715]], la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de [[kafo]]. La kultivado de [[sukerkano]] akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio. La ekonomio de Reunio baziĝas ekskluzive sur la [[Sukerkano|sukerkana]] industrio ekde la komenco de la [[19-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis kafkultivadon. La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta [[Francio]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. La kresko de urbigo estas unu el la ĉefaj minacoj al la sukerkanindustrio sur la insulo Reunio nuntempe (2026). Hodiaŭ, kafproduktado ("''Bourbon pointu''", altkvalita kafo) reviviĝas. Aliaj relative evoluintaj kultivaĵoj sur la insulo inkluzivas [[Ananaso|ananason]], [[Geranio|geraniojn]] kaj [[Vanilo|vanilon]], de kiuj la insulo iam estis la plej granda produktanto de la mondo Krom sukero, oni eksportas [[Rumo|rumon]], [[Vanilo|vanilon]], [[Geranio|geranian]] [[Vegetaĵa esenco|esencan oleon]], kiu estas uzata en [[parfumo]] kaj aliaj [[Aromo|aromoj]]. La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%. Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025<ref>(de) ''[https://www.sfv.de/artikel/la_runion_auf_dem_weg_zur_elektrischen_unabhaengigkeit_der_insel_bis_2025.htm La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025].'' Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio,&#x20;29-a&#x20;de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026</ref>. La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo [[Le Port (Reunio)|Le Port]] , en la nordokcidento de la insulo. Tamen, nuntempe estas la [[Triaranga sektoro|terciara sektoro]], kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo. === Turismo === Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter [[Montogrimpado|montogrimpistoj]] kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon [[Piton de la Fournaise]] kaj la strandon ''Boucan-Canot''. Reunio allogas multajn familiajn turistojn, homojn vizitantajn familion aŭ amikojn loĝantajn sur la insulo. === Vulkanoj === Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano ''Piton des Neiges'', kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la ''Piton de la Fournaise'' , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin. La ĉefaj [[vulkano]]j estas [[Piton de la Fournaise]] kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum ''Piton des Neiges'' (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro. === Monda kultura heredaĵo === Ekde aŭgusto [[2010]], la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de UNESKO]]. En [[2010]], la koro de la [[Nacia Parko de Reunio|Nacia Parko]] [[Nacia Parko de Reunio|de Reunio]] (fr: ''Parc national de La Réunion'') estis ankaŭ enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO]] kiel natura heredaĵo. ==== Naturo ==== La insulo havas du naciajn parkojn: la [[Nacian Parkon de Reunio]] kaj la [[Mara Parko de Reunio]]. [[Reunia saksikolo]], konata ankaŭ sub la nomo '''tektek''<nowiki/>'. [[Dosiero:TectecM.jpg|maldekstra|eta|Tektek, unu el la simboloj de besta [[endemio]] en insulo Reunio.|363x363ra]] == Edukado == En 2021, [[analfabeteco]] ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la [[Universitato de Reunio]] gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] kaj [[Le Tampon]]. == Kulturo == Vidu ĉefan artikolon: [[Reunia kreola lingvo]] Vidu ĉefan artikolon: [[Segao|Segao (muziko)]] === Literaturo === Du gravaj figuroj de [[parnasa skolo]] naskitaj sur ĉi tiu insulo estis [[Léon Dierx]] kaj [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Leconte de Lisle]] === Arkitekturo === [[Dosiero:Gratin chouchou.JPG|eta|'''Gratin chouchou''<nowiki/>', bakitaĵo preparita el [[ĉajoto]] laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.]] Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso<ref>(fr) ''[https://www.cartedelareunion.fr/listings/la-villa-deramond-barre/ Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole]''; </ref>. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por [[Orkidacoj|orkideoj]], [[Anturio|anturioj]] kaj diversaj specoj de [[Filiko|filikoj]]. === Kuirarto === Ĝenerale parolante, pladoj sen [[viando]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝo]] estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] opcioj. Unu el ili estas [[Ĉajoto|ĉajota]] 'gratino' aŭ superbakitaĵo<ref>'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.</ref> preparita el [[ĉajoto]]. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj === Muziko === [[Dosiero:Kayamb dsc01292.jpg|maldekstra|eta|Kajambo, [[Raslo|floso-raslo]]]] Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio. ===== Segao ===== Unu estas la danca muzika stilo [[Segao]], ankaŭ populara en [[Maŭricio]], laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo ''Kayamb. S''egaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]] ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao. ===== Maloajo (maloya) ===== La alia muzika esprimo estas [[malojao]] (''maloya''), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En [[2009]], Francio enskribis la malojaon en la [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo]] de la Homaro de [[Unesko|UNESKO]]<ref>(fr) ''[https://ich.unesco.org/en/RL/maloya-00249 Maloya]''. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.</ref>. '''Libereca Festivalo de Reunio''' Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la ''Festivalon de Libereco'' kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de [[sklaveco]]. En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj ([[Madagaskaro|malagasoj]], [[komoroj]], [[baratanoj]], yaboj, ''zoreloj'' ([[Ĉeflanda Francio|ĉeflandaj francoj]]) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de [[segao]] (fr: ''séga'') kaj ''maloya'', la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la [[merengo]]. ==== Nuntempaj kantistoj ==== Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj [[:fr:Ousanousava|Ousanousava]] (fr.wikipedia). === Lingvoj === En Reunio, la oficiala lingvo estas la [[Franca lingvo|franca.]] Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la [[Reunia kreola lingvo|reunia kreola]]. Kvankam ekde [[2001]], la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la [[Komora lingvo|komora]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Kantona lingvo|kantona]], (''plateau'') [[Malagasa lingvo|malagasa]] kaj la [[Tamila lingvo|tamila]]. Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]] (la [[Maŭrica kreolo|maŭricia kreola]]) kaj Sejŝeloj (la [[Sejŝela lingvo|sejŝela]] [[Sejŝela lingvo|kreola]]), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la [[Angla lingvo|angla]] [[Angla lingvo|lingvo]]. La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan<ref>(fr) ''Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF''. Observatoire de la langue française de l'OIF. [https://web.archive.org/web/20220320184019/https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/03/Francophones-stats-par-pays-2022.pdf Arkivita de la originalo], la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.</ref>. ==== Esperanto : ==== [https://eventaservo.org/o/EO-Reunio Espéranto-Réunion - Eventa Servo] == Politiko == Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la [[Senato de Francio]] kaj kvin sidlokojn en la [[Nacia Asembleo (Francio)|Franca Nacia Asembleo]] (france: ''Assemblée nationale française'' ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas ''la Konsilio ĝenerala'' kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj. Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko]] (COMESA) == Amaskomunikilaro == La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. ''Radio Free Dom'' estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de [[France Télévisions]], [[ARTE]], [[France 24]] kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: ''Office de Radio et Télévision des Comores'', ORTC). == Mapoj de la insulo Reunio (fr: ''La Réunion'') == {{Komenco de ilustraĵo|1=left|Larĝo=150}} {{Duobla mapo|Reunio}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Reunio|Bildo}}|Mapo de Reunio}} == Sano == En 2006, Reunio estis forte trafita de [[Moskito|moskitoj]] portita [[Ĉikungunjo|ĉikungunja]] [[Viruso (biologio)|viruso]] [[infekto]]. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en [[Komoroj]]. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro <ref>(sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj {{Wayback|url=http://www.smittskyddsinstitutet.se/nyhetsarkiv/2006/utbrott-av-chikungunya-virus-pa-reunion-mauritius-och-seychellerna/|date=20070901235716}}</ref>. Ĝis la [[6-a de aprilo]] [[2006]], ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo <ref>(de) Hermann Feldmeier, ''[https://www.nzz.ch/wissenschaft/chikungunya-fieber-auf-la-reunion-droht-eine-ausbreitung-nach-europa-ld.1891008 Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion]''. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: [[Neue Zürcher Zeitung]] , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50</ref>. == Transporto == La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj. * [[Flughaveno Reunio Roland Garros]], nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa [[flughaveno]] de Reunio. Ĝi situas en apud [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]], en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel [[Maŭricio]], [[Sejŝeloj]], [[Komoroj]], [[Majoto]], [[Madagaskaro|Madagasio]], [[Sud-Afriko]], [[Barato]]. * En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds]] kun iom da enlanda kaj internacia trafiko. == Naskiĝintoj en Reunio == * [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Charles Leconte de Lisle]] (1818-1894), poeto * [[French Open|Roland Garros]] (1888-1918), aviada pioniro kaj militheroo * [[Raymond Barre]] (1924-2007), ekonomikisto kaj politikisto (Ĉefministro de Francio 1976-1981) * [[Michel Houellebecq]] (1956 aŭ 1958), verkisto == Bildgalerio == <gallery> Reunion 21.12S 55.51E.jpg|Reunio vidita el satelito BlasonRéunion.svg|Blazono de Reunio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Reunio]] * [[Maskarenoj]] * [[Reunia kreola lingvo]] * [[Kreola lingvo|Kreolaj lingvoj]] {{Projektoj|ReVo=reuni}} == Eksteraj ligiloj == * [[:fr:Portail:La_Réunion|Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio]] * http://www.la-reunion-tourisme.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203055131/http://www.la-reunion-tourisme.com/ |date=2007-02-03 }} <!-- lt:Oficialus turizmo puslapis no:Réunions offisielle turistbyrå (fransk, tysk og engelsk) en:Official Tourism web site en->eo:Oficiala Turismo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Web turística fr:La Réunion Tourisme fr->eo:_La_ Reunio Turismo hr:La Réunion Tourisme --> * http://www.region-reunion.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418171233/http://www.region-reunion.com/ |date=2019-04-18 }} <!-- lt:Regiono tarybos tinklalapis no:Réunion regionråds hjemmeside (fransk) no->eo:Reunio _regionråds_ _hjemmeside_ (_fransk_) id:Situs resmi en:Régional council web site en->eo:_Régional_ koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Página oficial del consejo regional hr:Regionalno vijeće --> * http://www.cg974.fr <!-- pl:Rada Generalna Reunionu no:Departementet Réunion departements hjemmeside (fransk) no->eo:_Departementet_ Reunio _departements_ _hjemmeside_ (_fransk_) en:General Council web site en->eo:Ĝenerala Koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) hr:Generalono vijeće --> * http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229023103/http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html |date=2005-12-29 }} <!-- no:CIA World Factbook – Réunion (engelsk) no->eo:_CIA_ _World_ _Factbook_ &_ndash_; Reunio (_engelsk_) ru:ЦРУ книга фактов - ''Reunion'' (англ.) en:CIA World Factbook - ''Reunion'' en->eo:_CIA_ (Mondo, Universala) _Factbook_ - ''_Reunion_'' --> * [https://youtube.com/watch?v=L8xjfhzdefY&feature=youtu.be Registraĵo de la prelego de Maggy Combot] pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la [[Londona Esperanto-klubo]] {{eo}} (Jutubo) * [http://www.freedom.fr/ Radio Free Dom] {{Navigilo Francio}} [[File:Réunion banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reunio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Transmara Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano]] [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Vulkaninsuloj]] d8drjs81908p3ovimaqblaq6jbam33c 9405043 9405042 2026-06-16T21:11:49Z Alifono 114488 /* Muziko */ 9405043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Reunio | devena_nomo = La Réunion | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Département d'Outre-Mer de la Réunion | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saint-Denis @ La Réunion.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of France.svg | blazono = Armoiries Réunion.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[La Réunion]] (974) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> |parenco = Hinda oceano |parenco_tipo = Akvejo | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Saint-Denis (Reunio) | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] | urbo1 = [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] | urbo2 = [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] | urbo3 = [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] | urbo4 = [[Le Tampon]] | limo = Hinda Oceano <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2512 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 833944 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Jacques Billant | ĉefulo_tipo = Prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Huguette Bello]] | ĉefulo1_tipo = Regionestro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+04:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = RE, FR-974 | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:RE|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | unesko_jaro = 2010 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, x | unesko_regiono = | unesko_numero = 1317 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[franca lingvo|franca]], [[Reunia kreola lingvo]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Reunion in France.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Reunio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = RE | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionreunion.com/fr/spip/ http://www.regionreunion.com/fr/spip/] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''(La) Reunio''' ({{Lang-fr|La Réunion}}, [[Kreola lingvo|kreole]]: ''Rényon'') estas [[vulkaninsulo]] kaj [[Transmaraj departementoj (Francio)|franca transmara departemento]] (fr: ''département d'outre mer, mallonge DROM'') en [[Afriko]] oriente de [[Madagaskaro|Malagasio]] kaj okcidente de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]]. Ĝia malnova nomo, kiu estis aboliciita en [[1848]], estas ''Île Bourbon.'' Ĉar Reunio estas franca departemento, ĝi apartenas al la [[Eŭrozono]]. La insulo havas la statuson de plej ekstera regiono de la [[Eŭropa Unio]] kaj tial estas integrita parto de la Eŭropa Unio. Tamen, Reunio ne estas kovrita de la [[Schengen-spaco|Schengen-interkonsentoj]]. La [[ĉefurbo]] estas [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] La [[valuto]] estas eŭro (EUR, kodo 978) [[Flago de Reunio]] Horzono: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] +4. La regiona kodo estas 262. Interreta domajno - .re ISO-kodo estas RE La klimato estas tropika. == Landnomo == En la [[17-a jarcento]], la insulo venis sub francan regadon kaj fariĝis konata kiel '''''Burbono''''', laŭ la dinastio kiu regis la landon tiutempe. Post la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] [[Franca revolucio de 1789|de 1789]], la Nacia Konvencio decidis la 23-an de marto 1793 renomi la teritorion '''''La Réunion''''' (franclingve) por forigi ajnan ligon kun la [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]] (fr: ''ancien régime''). "La Réunion" en la franca kutime signifas "la kunveno" aŭ "asembleo". La nomo supozeble estis elektita honore al la kunveno de la federacioj de [[Marsejlo|Marseille]] kaj la Parizaj Naciaj Gvardioj kiu antaŭis la ribelon de la [[10-a de aŭgusto]] [[1792]]. Tamen, ĉi tion ne subtenas iuj dokumentoj, kaj la uzo de la vorto "kunveno" eble estis pure simbola. En la [[19-a jarcento]], la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en [[1806]], dum la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]], generalo Decamps nomis ĝin '''Insulo Bonaparte''' ({{Lang-fr|Île Bonaparte}}''Île Bonaparte'') honore al Napoleono Bonaparte kaj en 1810, kiel rezulto de la [[Napoleonaj Militoj]], la [[Brita imperio|Brita Imperio]] akiris kontrolon de la insulo kaj revenis al sia antaŭa nomo '''Bourbon Island.''' En [[1815]], la insulo estis redonita al [[Francio]] laŭ la [[Traktato de Parizo (1814).]] Fine, post la falo de la [[Julia monarkio]], la nomo de la insulo denove ŝanĝiĝis, de '''Bourbon Island''' al '''Reunion Island''' per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848<ref>(ru) ''[[:ru:Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона|Бурбон, остров&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]'' (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.  </ref> . Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj la artikolo "la" estis skribita per minusklo, sed fine de la [[20-a jarcento]], multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon "La Réunion" por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri [[Loknomo|Toponimo]] (loknomo) kaj aperas en la nuna Konstitucio de la Franca Respubliko en Artikoloj 72-3 kaj 73. == Geografio == La insulo (apartenanta al la [[Maskarenoj]]) estas 50 [[km]]-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]], kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn [[Maŭricio]], 172  <abbr>km</abbr> oriente-nordoriente, kaj [[Rodriges (insulo)|Rodriges]]. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de [[Madagaskaro]]. Reunio estas parto de la ekologia regiono [[Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj]]. Krom la ebenaĵoj, la marbordaj regionoj estas ĝenerale la plej ebenaj regionoj, precipe en la nordo kaj okcidento de la insulo. La marbordo de la sovaĝa sudo, tamen, estas pli kruta. En [[2008]], la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan ''La Réunion''. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo. === Urboj === [[Dosiero:Manapany.jpg|maldekstra|eta|Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo]] * [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] * [[Le Tampon]] La insulo havas grandan havenon ([[Le_Port_(Reunio)|Le Port]]) kaj du flughavenojn ([[Flughaveno Reunio Roland Garros|Gillot]] kaj [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds|Pierrefonds]]). == Klimato == La temperaturoj sur la insulo estas tre mildaj dum la tuta jaro. Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. [[Ciklono|Ciklonoj]] foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme. ===== Sezonoj ===== Reunio karakteriziĝas per humida tropika klimato moderigita de la oceana influo de la pasatoj blovantaj de oriento al okcidento. La insula klimato karakteriziĝas per granda ŝanĝiĝemo, precipe pro la impona reliefo de la insulo, kiu formas la bazon de multaj [[Mikroklimato|mikroklimatoj]]. Rezulte, ekzistas signifaj diferencoj en [[precipitaĵo]] inter la ventflanka marbordo oriente kaj la ŝirmflanka marbordo okcidente, kaj en temperaturo inter la pli varmaj marbordaj regionoj kaj la relative malvarmetaj regionoj. Estas du apartaj sezonoj sur Reunio, kiuj estas determinitaj de la pluvokvanto: * pluvsezono de januaro ĝis marto, dum kiu pluvas dum la plej granda parto de la jaro; * seka sezono de majo ĝis novembro. Sur la orienta parto kaj la antaŭmontoj de la vulkano, tamen, la pluvoj ankaŭ povas esti signifaj dum la seka sezono; * La monatoj aprilo kaj decembro estas transiraj monatoj, kelkfoje tre pluvaj sed kelkfoje ankaŭ tre sekaj. La ''Pointe des Trois Bassins'', situanta ĉe la marbordo de la municipo ''[[Les Trois-Bassins]]'' (okcidente), estas la plej seka stacio kun normala jara pluvokvanto de 447,7 mm, dum ''Le Baril'' en ''[[Saint-Philippe (Reunio)|Saint-Philippe]]'' (sudoriente) estas la plej malseka marborda stacio kun normala jara pluvokvanto de 4 256 mm. Tamen, la plej malseka stacio situas en ''[[Sainte-Rose (Reunio)|Sainte-Rose]]'' kun averaĝa jara pluvokvanto de preskaŭ 11 000 &nbsp;mm, igante ĝin unu el la plej malsekaj lokoj en la mondo. ===== Ciklonoj ===== La insulo situas en la tropika baseno de la sudokcidenta Hinda Oceano: dum la ciklona sezono , kiu oficiale daŭras de novembro ĝis aprilo, la insulon povas trafi ciklonoj kun ventrapidoj superantaj 200 &nbsp;km/h kaj kaŭzi torentajn pluvojn. Ekde 1993, la RSMC (Regiona Specialigita Meteologia Centro) sur la insulo estas rajtigita de la Monda Meteologia Organizaĵo (WMO) por kontinue monitori tropikajn ciklonajn agadojn tra la sudokcidenta parto de la Hinda Oceano. Ĝi faras tion ne nur por la insulo sed ankaŭ por dek kvin landoj en la pli vasta areo. == Demografio == Laŭ datumoj de [[INSEE (Francio)|INSEE]], je la [[1-a de januaro]] [[2025]], la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj<ref>(fr) Manuela Ah-Woane, ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 En 2025, la fécondité se stabilise]'' ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 Bilan démographique 2025]'', INSEE</ref>. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el [[Madagaskaro|Malagasio]]), [[baratanoj]] konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro ([[Guĝaratio|guĝaratanoj]] kaj [[tamiloj]]) kaj homoj el [[suda Ĉinio]], nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita [[Madagaskaro|malagasa]] deveno. == Ŝtata strukturo == Reunio estas [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento kaj regiono]] de [[Francio]] kaj ekster-Eŭropa teritorio de [[Eŭropa Unio]]. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de [[Prefekto (Francio)|prefekto]]. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de [[Parlamentano|deputitoj]] en la [[Nacia Asembleo]]. == Administra strukturo == La departemento estas dividita en 4 [[Arondismento|arondismentojn]], 25 kantonojn kaj [[Komunumoj de Reunio|24 komunumojn]] organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La kvar arondismentoj de Reunio estas: * Urbeto [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * distrikto [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * Urbeto [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * Urbeto [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] La insulo apartenas al la [[Eŭrozono]] sed ne estas parto de la [[Schengen-spaco]]. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: ''Forces armées de la zone sud de l'océan Indien'', mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la [[Franca Mararmeo|Franca Armeo]] staciigitajn en Reunio kaj [[Majoto]]. == Historio == Longe la insulo ne estis loĝata. En la [[10-a jarcento]] arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La [[Portugaloj|portugalo]] [[Diogo Dias]] malkovris ĝin en [[1507]] kaj nomis ĝin ''Santa Apolonia''. En [[1638]] la [[francoj]] akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia [[loknomo]] iĝis '''Insulo Burbon''' ''(fr: '''Île Bourbon''')''. Ekde [[1642]], ĝi iĝi franca posedaĵo. En [[1649]], laŭ peto de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], ĝi estis renomita Insulo Burbon ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) honore al la reĝa familio Bourbon La unuaj veraj loĝantoj alvenis en [[1642]]. Poste alvenis ankaŭ [[Sklaveco|sklavoj]], kiuj kultivis [[kafo]]n kaj [[sukerkano]]n. Ĝis la malfermo de la [[Sueza Kanalo]] en [[1862]], Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la [[Orientaj Hindioj|Orientaj Hindioj.]] Ekde [[1973]] Reunio estas grava milita bazo de [[Francio]]. En [[2007]] oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo. == Blazono == La plej uzata [[blazono]] en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ]  : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj. == Ekonomio == Post [[1715]], la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de [[kafo]]. La kultivado de [[sukerkano]] akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio. La ekonomio de Reunio baziĝas ekskluzive sur la [[Sukerkano|sukerkana]] industrio ekde la komenco de la [[19-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis kafkultivadon. La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta [[Francio]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. La kresko de urbigo estas unu el la ĉefaj minacoj al la sukerkanindustrio sur la insulo Reunio nuntempe (2026). Hodiaŭ, kafproduktado ("''Bourbon pointu''", altkvalita kafo) reviviĝas. Aliaj relative evoluintaj kultivaĵoj sur la insulo inkluzivas [[Ananaso|ananason]], [[Geranio|geraniojn]] kaj [[Vanilo|vanilon]], de kiuj la insulo iam estis la plej granda produktanto de la mondo Krom sukero, oni eksportas [[Rumo|rumon]], [[Vanilo|vanilon]], [[Geranio|geranian]] [[Vegetaĵa esenco|esencan oleon]], kiu estas uzata en [[parfumo]] kaj aliaj [[Aromo|aromoj]]. La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%. Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025<ref>(de) ''[https://www.sfv.de/artikel/la_runion_auf_dem_weg_zur_elektrischen_unabhaengigkeit_der_insel_bis_2025.htm La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025].'' Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio,&#x20;29-a&#x20;de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026</ref>. La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo [[Le Port (Reunio)|Le Port]] , en la nordokcidento de la insulo. Tamen, nuntempe estas la [[Triaranga sektoro|terciara sektoro]], kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo. === Turismo === Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter [[Montogrimpado|montogrimpistoj]] kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon [[Piton de la Fournaise]] kaj la strandon ''Boucan-Canot''. Reunio allogas multajn familiajn turistojn, homojn vizitantajn familion aŭ amikojn loĝantajn sur la insulo. === Vulkanoj === Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano ''Piton des Neiges'', kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la ''Piton de la Fournaise'' , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin. La ĉefaj [[vulkano]]j estas [[Piton de la Fournaise]] kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum ''Piton des Neiges'' (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro. === Monda kultura heredaĵo === Ekde aŭgusto [[2010]], la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de UNESKO]]. En [[2010]], la koro de la [[Nacia Parko de Reunio|Nacia Parko]] [[Nacia Parko de Reunio|de Reunio]] (fr: ''Parc national de La Réunion'') estis ankaŭ enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO]] kiel natura heredaĵo. ==== Naturo ==== La insulo havas du naciajn parkojn: la [[Nacian Parkon de Reunio]] kaj la [[Mara Parko de Reunio]]. [[Reunia saksikolo]], konata ankaŭ sub la nomo '''tektek''<nowiki/>'. [[Dosiero:TectecM.jpg|maldekstra|eta|Tektek, unu el la simboloj de besta [[endemio]] en insulo Reunio.|363x363ra]] == Edukado == En 2021, [[analfabeteco]] ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la [[Universitato de Reunio]] gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] kaj [[Le Tampon]]. == Kulturo == Vidu ĉefan artikolon: [[Reunia kreola lingvo]] Vidu ĉefan artikolon: [[Segao|Segao (muziko)]] === Literaturo === Du gravaj figuroj de [[parnasa skolo]] naskitaj sur ĉi tiu insulo estis [[Léon Dierx]] kaj [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Leconte de Lisle]] === Arkitekturo === [[Dosiero:Gratin chouchou.JPG|eta|'''Gratin chouchou''<nowiki/>', bakitaĵo preparita el [[ĉajoto]] laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.]] Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso<ref>(fr) ''[https://www.cartedelareunion.fr/listings/la-villa-deramond-barre/ Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole]''; </ref>. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por [[Orkidacoj|orkideoj]], [[Anturio|anturioj]] kaj diversaj specoj de [[Filiko|filikoj]]. === Kuirarto === Ĝenerale parolante, pladoj sen [[viando]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝo]] estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] opcioj. Unu el ili estas [[Ĉajoto|ĉajota]] 'gratino' aŭ superbakitaĵo<ref>'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.</ref> preparita el [[ĉajoto]]. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj === Muziko === [[Dosiero:Kayamb dsc01292.jpg|maldekstra|eta|Kajambo, [[Raslo|floso-raslo]]]] Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio. ===== Segao ===== Unu estas la danca muzika stilo [[Segao]], ankaŭ populara en [[Maŭricio]], laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo ''Kayamb. S''egaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]] ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao. ===== Malojao (maloya) ===== La alia muzika esprimo estas [[malojao]] (''maloya''), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En [[2009]], Francio enskribis la malojaon en la [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo]] de la Homaro de [[Unesko|UNESKO]]<ref>(fr) ''[https://ich.unesco.org/en/RL/maloya-00249 Maloya]''. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.</ref>. '''Libereca Festivalo de Reunio''' Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la ''Festivalon de Libereco'' kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de [[sklaveco]]. En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj ([[Madagaskaro|malagasoj]], [[komoroj]], [[baratanoj]], yaboj, ''zoreloj'' ([[Ĉeflanda Francio|ĉeflandaj francoj]]) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de [[segao]] (fr: ''séga'') kaj ''maloya'', la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la [[merengo]]. ==== Nuntempaj kantistoj ==== Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj [[:fr:Ousanousava|Ousanousava]] (fr.wikipedia). === Lingvoj === En Reunio, la oficiala lingvo estas la [[Franca lingvo|franca.]] Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la [[Reunia kreola lingvo|reunia kreola]]. Kvankam ekde [[2001]], la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la [[Komora lingvo|komora]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Kantona lingvo|kantona]], (''plateau'') [[Malagasa lingvo|malagasa]] kaj la [[Tamila lingvo|tamila]]. Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]] (la [[Maŭrica kreolo|maŭricia kreola]]) kaj Sejŝeloj (la [[Sejŝela lingvo|sejŝela]] [[Sejŝela lingvo|kreola]]), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la [[Angla lingvo|angla]] [[Angla lingvo|lingvo]]. La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan<ref>(fr) ''Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF''. Observatoire de la langue française de l'OIF. [https://web.archive.org/web/20220320184019/https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/03/Francophones-stats-par-pays-2022.pdf Arkivita de la originalo], la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.</ref>. ==== Esperanto : ==== [https://eventaservo.org/o/EO-Reunio Espéranto-Réunion - Eventa Servo] == Politiko == Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la [[Senato de Francio]] kaj kvin sidlokojn en la [[Nacia Asembleo (Francio)|Franca Nacia Asembleo]] (france: ''Assemblée nationale française'' ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas ''la Konsilio ĝenerala'' kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj. Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko]] (COMESA) == Amaskomunikilaro == La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. ''Radio Free Dom'' estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de [[France Télévisions]], [[ARTE]], [[France 24]] kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: ''Office de Radio et Télévision des Comores'', ORTC). == Mapoj de la insulo Reunio (fr: ''La Réunion'') == {{Komenco de ilustraĵo|1=left|Larĝo=150}} {{Duobla mapo|Reunio}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Reunio|Bildo}}|Mapo de Reunio}} == Sano == En 2006, Reunio estis forte trafita de [[Moskito|moskitoj]] portita [[Ĉikungunjo|ĉikungunja]] [[Viruso (biologio)|viruso]] [[infekto]]. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en [[Komoroj]]. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro <ref>(sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj {{Wayback|url=http://www.smittskyddsinstitutet.se/nyhetsarkiv/2006/utbrott-av-chikungunya-virus-pa-reunion-mauritius-och-seychellerna/|date=20070901235716}}</ref>. Ĝis la [[6-a de aprilo]] [[2006]], ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo <ref>(de) Hermann Feldmeier, ''[https://www.nzz.ch/wissenschaft/chikungunya-fieber-auf-la-reunion-droht-eine-ausbreitung-nach-europa-ld.1891008 Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion]''. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: [[Neue Zürcher Zeitung]] , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50</ref>. == Transporto == La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj. * [[Flughaveno Reunio Roland Garros]], nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa [[flughaveno]] de Reunio. Ĝi situas en apud [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]], en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel [[Maŭricio]], [[Sejŝeloj]], [[Komoroj]], [[Majoto]], [[Madagaskaro|Madagasio]], [[Sud-Afriko]], [[Barato]]. * En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds]] kun iom da enlanda kaj internacia trafiko. == Naskiĝintoj en Reunio == * [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Charles Leconte de Lisle]] (1818-1894), poeto * [[French Open|Roland Garros]] (1888-1918), aviada pioniro kaj militheroo * [[Raymond Barre]] (1924-2007), ekonomikisto kaj politikisto (Ĉefministro de Francio 1976-1981) * [[Michel Houellebecq]] (1956 aŭ 1958), verkisto == Bildgalerio == <gallery> Reunion 21.12S 55.51E.jpg|Reunio vidita el satelito BlasonRéunion.svg|Blazono de Reunio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Reunio]] * [[Maskarenoj]] * [[Reunia kreola lingvo]] * [[Kreola lingvo|Kreolaj lingvoj]] {{Projektoj|ReVo=reuni}} == Eksteraj ligiloj == * [[:fr:Portail:La_Réunion|Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio]] * http://www.la-reunion-tourisme.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203055131/http://www.la-reunion-tourisme.com/ |date=2007-02-03 }} <!-- lt:Oficialus turizmo puslapis no:Réunions offisielle turistbyrå (fransk, tysk og engelsk) en:Official Tourism web site en->eo:Oficiala Turismo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Web turística fr:La Réunion Tourisme fr->eo:_La_ Reunio Turismo hr:La Réunion Tourisme --> * http://www.region-reunion.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418171233/http://www.region-reunion.com/ |date=2019-04-18 }} <!-- lt:Regiono tarybos tinklalapis no:Réunion regionråds hjemmeside (fransk) no->eo:Reunio _regionråds_ _hjemmeside_ (_fransk_) id:Situs resmi en:Régional council web site en->eo:_Régional_ koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Página oficial del consejo regional hr:Regionalno vijeće --> * http://www.cg974.fr <!-- pl:Rada Generalna Reunionu no:Departementet Réunion departements hjemmeside (fransk) no->eo:_Departementet_ Reunio _departements_ _hjemmeside_ (_fransk_) en:General Council web site en->eo:Ĝenerala Koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) hr:Generalono vijeće --> * http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229023103/http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html |date=2005-12-29 }} <!-- no:CIA World Factbook – Réunion (engelsk) no->eo:_CIA_ _World_ _Factbook_ &_ndash_; Reunio (_engelsk_) ru:ЦРУ книга фактов - ''Reunion'' (англ.) en:CIA World Factbook - ''Reunion'' en->eo:_CIA_ (Mondo, Universala) _Factbook_ - ''_Reunion_'' --> * [https://youtube.com/watch?v=L8xjfhzdefY&feature=youtu.be Registraĵo de la prelego de Maggy Combot] pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la [[Londona Esperanto-klubo]] {{eo}} (Jutubo) * [http://www.freedom.fr/ Radio Free Dom] {{Navigilo Francio}} [[File:Réunion banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reunio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Transmara Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano]] [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Vulkaninsuloj]] c281unry1ae6pz58tmbovqex22x7ek8 9405059 9405043 2026-06-16T21:59:21Z Alifono 114488 /* Esperanto : */ 9405059 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Reunio | devena_nomo = La Réunion | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Département d'Outre-Mer de la Réunion | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saint-Denis @ La Réunion.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of France.svg | blazono = Armoiries Réunion.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[La Réunion]] (974) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> |parenco = Hinda oceano |parenco_tipo = Akvejo | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Saint-Denis (Reunio) | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] | urbo1 = [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] | urbo2 = [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] | urbo3 = [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] | urbo4 = [[Le Tampon]] | limo = Hinda Oceano <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2512 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 833944 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Jacques Billant | ĉefulo_tipo = Prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Huguette Bello]] | ĉefulo1_tipo = Regionestro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+04:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = RE, FR-974 | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:RE|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | unesko_jaro = 2010 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, x | unesko_regiono = | unesko_numero = 1317 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[franca lingvo|franca]], [[Reunia kreola lingvo]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Reunion in France.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Reunio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = RE | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionreunion.com/fr/spip/ http://www.regionreunion.com/fr/spip/] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''(La) Reunio''' ({{Lang-fr|La Réunion}}, [[Kreola lingvo|kreole]]: ''Rényon'') estas [[vulkaninsulo]] kaj [[Transmaraj departementoj (Francio)|franca transmara departemento]] (fr: ''département d'outre mer, mallonge DROM'') en [[Afriko]] oriente de [[Madagaskaro|Malagasio]] kaj okcidente de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]]. Ĝia malnova nomo, kiu estis aboliciita en [[1848]], estas ''Île Bourbon.'' Ĉar Reunio estas franca departemento, ĝi apartenas al la [[Eŭrozono]]. La insulo havas la statuson de plej ekstera regiono de la [[Eŭropa Unio]] kaj tial estas integrita parto de la Eŭropa Unio. Tamen, Reunio ne estas kovrita de la [[Schengen-spaco|Schengen-interkonsentoj]]. La [[ĉefurbo]] estas [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] La [[valuto]] estas eŭro (EUR, kodo 978) [[Flago de Reunio]] Horzono: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] +4. La regiona kodo estas 262. Interreta domajno - .re ISO-kodo estas RE La klimato estas tropika. == Landnomo == En la [[17-a jarcento]], la insulo venis sub francan regadon kaj fariĝis konata kiel '''''Burbono''''', laŭ la dinastio kiu regis la landon tiutempe. Post la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] [[Franca revolucio de 1789|de 1789]], la Nacia Konvencio decidis la 23-an de marto 1793 renomi la teritorion '''''La Réunion''''' (franclingve) por forigi ajnan ligon kun la [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]] (fr: ''ancien régime''). "La Réunion" en la franca kutime signifas "la kunveno" aŭ "asembleo". La nomo supozeble estis elektita honore al la kunveno de la federacioj de [[Marsejlo|Marseille]] kaj la Parizaj Naciaj Gvardioj kiu antaŭis la ribelon de la [[10-a de aŭgusto]] [[1792]]. Tamen, ĉi tion ne subtenas iuj dokumentoj, kaj la uzo de la vorto "kunveno" eble estis pure simbola. En la [[19-a jarcento]], la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en [[1806]], dum la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]], generalo Decamps nomis ĝin '''Insulo Bonaparte''' ({{Lang-fr|Île Bonaparte}}''Île Bonaparte'') honore al Napoleono Bonaparte kaj en 1810, kiel rezulto de la [[Napoleonaj Militoj]], la [[Brita imperio|Brita Imperio]] akiris kontrolon de la insulo kaj revenis al sia antaŭa nomo '''Bourbon Island.''' En [[1815]], la insulo estis redonita al [[Francio]] laŭ la [[Traktato de Parizo (1814).]] Fine, post la falo de la [[Julia monarkio]], la nomo de la insulo denove ŝanĝiĝis, de '''Bourbon Island''' al '''Reunion Island''' per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848<ref>(ru) ''[[:ru:Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона|Бурбон, остров&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]'' (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.  </ref> . Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj la artikolo "la" estis skribita per minusklo, sed fine de la [[20-a jarcento]], multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon "La Réunion" por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri [[Loknomo|Toponimo]] (loknomo) kaj aperas en la nuna Konstitucio de la Franca Respubliko en Artikoloj 72-3 kaj 73. == Geografio == La insulo (apartenanta al la [[Maskarenoj]]) estas 50 [[km]]-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]], kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn [[Maŭricio]], 172  <abbr>km</abbr> oriente-nordoriente, kaj [[Rodriges (insulo)|Rodriges]]. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de [[Madagaskaro]]. Reunio estas parto de la ekologia regiono [[Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj]]. Krom la ebenaĵoj, la marbordaj regionoj estas ĝenerale la plej ebenaj regionoj, precipe en la nordo kaj okcidento de la insulo. La marbordo de la sovaĝa sudo, tamen, estas pli kruta. En [[2008]], la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan ''La Réunion''. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo. === Urboj === [[Dosiero:Manapany.jpg|maldekstra|eta|Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo]] * [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] * [[Le Tampon]] La insulo havas grandan havenon ([[Le_Port_(Reunio)|Le Port]]) kaj du flughavenojn ([[Flughaveno Reunio Roland Garros|Gillot]] kaj [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds|Pierrefonds]]). == Klimato == La temperaturoj sur la insulo estas tre mildaj dum la tuta jaro. Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. [[Ciklono|Ciklonoj]] foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme. ===== Sezonoj ===== Reunio karakteriziĝas per humida tropika klimato moderigita de la oceana influo de la pasatoj blovantaj de oriento al okcidento. La insula klimato karakteriziĝas per granda ŝanĝiĝemo, precipe pro la impona reliefo de la insulo, kiu formas la bazon de multaj [[Mikroklimato|mikroklimatoj]]. Rezulte, ekzistas signifaj diferencoj en [[precipitaĵo]] inter la ventflanka marbordo oriente kaj la ŝirmflanka marbordo okcidente, kaj en temperaturo inter la pli varmaj marbordaj regionoj kaj la relative malvarmetaj regionoj. Estas du apartaj sezonoj sur Reunio, kiuj estas determinitaj de la pluvokvanto: * pluvsezono de januaro ĝis marto, dum kiu pluvas dum la plej granda parto de la jaro; * seka sezono de majo ĝis novembro. Sur la orienta parto kaj la antaŭmontoj de la vulkano, tamen, la pluvoj ankaŭ povas esti signifaj dum la seka sezono; * La monatoj aprilo kaj decembro estas transiraj monatoj, kelkfoje tre pluvaj sed kelkfoje ankaŭ tre sekaj. La ''Pointe des Trois Bassins'', situanta ĉe la marbordo de la municipo ''[[Les Trois-Bassins]]'' (okcidente), estas la plej seka stacio kun normala jara pluvokvanto de 447,7 mm, dum ''Le Baril'' en ''[[Saint-Philippe (Reunio)|Saint-Philippe]]'' (sudoriente) estas la plej malseka marborda stacio kun normala jara pluvokvanto de 4 256 mm. Tamen, la plej malseka stacio situas en ''[[Sainte-Rose (Reunio)|Sainte-Rose]]'' kun averaĝa jara pluvokvanto de preskaŭ 11 000 &nbsp;mm, igante ĝin unu el la plej malsekaj lokoj en la mondo. ===== Ciklonoj ===== La insulo situas en la tropika baseno de la sudokcidenta Hinda Oceano: dum la ciklona sezono , kiu oficiale daŭras de novembro ĝis aprilo, la insulon povas trafi ciklonoj kun ventrapidoj superantaj 200 &nbsp;km/h kaj kaŭzi torentajn pluvojn. Ekde 1993, la RSMC (Regiona Specialigita Meteologia Centro) sur la insulo estas rajtigita de la Monda Meteologia Organizaĵo (WMO) por kontinue monitori tropikajn ciklonajn agadojn tra la sudokcidenta parto de la Hinda Oceano. Ĝi faras tion ne nur por la insulo sed ankaŭ por dek kvin landoj en la pli vasta areo. == Demografio == Laŭ datumoj de [[INSEE (Francio)|INSEE]], je la [[1-a de januaro]] [[2025]], la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj<ref>(fr) Manuela Ah-Woane, ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 En 2025, la fécondité se stabilise]'' ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 Bilan démographique 2025]'', INSEE</ref>. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el [[Madagaskaro|Malagasio]]), [[baratanoj]] konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro ([[Guĝaratio|guĝaratanoj]] kaj [[tamiloj]]) kaj homoj el [[suda Ĉinio]], nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita [[Madagaskaro|malagasa]] deveno. == Ŝtata strukturo == Reunio estas [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento kaj regiono]] de [[Francio]] kaj ekster-Eŭropa teritorio de [[Eŭropa Unio]]. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de [[Prefekto (Francio)|prefekto]]. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de [[Parlamentano|deputitoj]] en la [[Nacia Asembleo]]. == Administra strukturo == La departemento estas dividita en 4 [[Arondismento|arondismentojn]], 25 kantonojn kaj [[Komunumoj de Reunio|24 komunumojn]] organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La kvar arondismentoj de Reunio estas: * Urbeto [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * distrikto [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * Urbeto [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * Urbeto [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] La insulo apartenas al la [[Eŭrozono]] sed ne estas parto de la [[Schengen-spaco]]. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: ''Forces armées de la zone sud de l'océan Indien'', mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la [[Franca Mararmeo|Franca Armeo]] staciigitajn en Reunio kaj [[Majoto]]. == Historio == Longe la insulo ne estis loĝata. En la [[10-a jarcento]] arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La [[Portugaloj|portugalo]] [[Diogo Dias]] malkovris ĝin en [[1507]] kaj nomis ĝin ''Santa Apolonia''. En [[1638]] la [[francoj]] akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia [[loknomo]] iĝis '''Insulo Burbon''' ''(fr: '''Île Bourbon''')''. Ekde [[1642]], ĝi iĝi franca posedaĵo. En [[1649]], laŭ peto de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], ĝi estis renomita Insulo Burbon ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) honore al la reĝa familio Bourbon La unuaj veraj loĝantoj alvenis en [[1642]]. Poste alvenis ankaŭ [[Sklaveco|sklavoj]], kiuj kultivis [[kafo]]n kaj [[sukerkano]]n. Ĝis la malfermo de la [[Sueza Kanalo]] en [[1862]], Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la [[Orientaj Hindioj|Orientaj Hindioj.]] Ekde [[1973]] Reunio estas grava milita bazo de [[Francio]]. En [[2007]] oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo. == Blazono == La plej uzata [[blazono]] en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ]  : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj. == Ekonomio == Post [[1715]], la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de [[kafo]]. La kultivado de [[sukerkano]] akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio. La ekonomio de Reunio baziĝas ekskluzive sur la [[Sukerkano|sukerkana]] industrio ekde la komenco de la [[19-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis kafkultivadon. La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta [[Francio]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. La kresko de urbigo estas unu el la ĉefaj minacoj al la sukerkanindustrio sur la insulo Reunio nuntempe (2026). Hodiaŭ, kafproduktado ("''Bourbon pointu''", altkvalita kafo) reviviĝas. Aliaj relative evoluintaj kultivaĵoj sur la insulo inkluzivas [[Ananaso|ananason]], [[Geranio|geraniojn]] kaj [[Vanilo|vanilon]], de kiuj la insulo iam estis la plej granda produktanto de la mondo Krom sukero, oni eksportas [[Rumo|rumon]], [[Vanilo|vanilon]], [[Geranio|geranian]] [[Vegetaĵa esenco|esencan oleon]], kiu estas uzata en [[parfumo]] kaj aliaj [[Aromo|aromoj]]. La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%. Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025<ref>(de) ''[https://www.sfv.de/artikel/la_runion_auf_dem_weg_zur_elektrischen_unabhaengigkeit_der_insel_bis_2025.htm La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025].'' Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio,&#x20;29-a&#x20;de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026</ref>. La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo [[Le Port (Reunio)|Le Port]] , en la nordokcidento de la insulo. Tamen, nuntempe estas la [[Triaranga sektoro|terciara sektoro]], kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo. === Turismo === Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter [[Montogrimpado|montogrimpistoj]] kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon [[Piton de la Fournaise]] kaj la strandon ''Boucan-Canot''. Reunio allogas multajn familiajn turistojn, homojn vizitantajn familion aŭ amikojn loĝantajn sur la insulo. === Vulkanoj === Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano ''Piton des Neiges'', kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la ''Piton de la Fournaise'' , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin. La ĉefaj [[vulkano]]j estas [[Piton de la Fournaise]] kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum ''Piton des Neiges'' (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro. === Monda kultura heredaĵo === Ekde aŭgusto [[2010]], la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de UNESKO]]. En [[2010]], la koro de la [[Nacia Parko de Reunio|Nacia Parko]] [[Nacia Parko de Reunio|de Reunio]] (fr: ''Parc national de La Réunion'') estis ankaŭ enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO]] kiel natura heredaĵo. ==== Naturo ==== La insulo havas du naciajn parkojn: la [[Nacian Parkon de Reunio]] kaj la [[Mara Parko de Reunio]]. [[Reunia saksikolo]], konata ankaŭ sub la nomo '''tektek''<nowiki/>'. [[Dosiero:TectecM.jpg|maldekstra|eta|Tektek, unu el la simboloj de besta [[endemio]] en insulo Reunio.|363x363ra]] == Edukado == En 2021, [[analfabeteco]] ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la [[Universitato de Reunio]] gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] kaj [[Le Tampon]]. == Kulturo == Vidu ĉefan artikolon: [[Reunia kreola lingvo]] Vidu ĉefan artikolon: [[Segao|Segao (muziko)]] === Literaturo === Du gravaj figuroj de [[parnasa skolo]] naskitaj sur ĉi tiu insulo estis [[Léon Dierx]] kaj [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Leconte de Lisle]] === Arkitekturo === [[Dosiero:Gratin chouchou.JPG|eta|'''Gratin chouchou''<nowiki/>', bakitaĵo preparita el [[ĉajoto]] laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.]] Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso<ref>(fr) ''[https://www.cartedelareunion.fr/listings/la-villa-deramond-barre/ Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole]''; </ref>. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por [[Orkidacoj|orkideoj]], [[Anturio|anturioj]] kaj diversaj specoj de [[Filiko|filikoj]]. === Kuirarto === Ĝenerale parolante, pladoj sen [[viando]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝo]] estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] opcioj. Unu el ili estas [[Ĉajoto|ĉajota]] 'gratino' aŭ superbakitaĵo<ref>'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.</ref> preparita el [[ĉajoto]]. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj === Muziko === [[Dosiero:Kayamb dsc01292.jpg|maldekstra|eta|Kajambo, [[Raslo|floso-raslo]]]] Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio. ===== Segao ===== Unu estas la danca muzika stilo [[Segao]], ankaŭ populara en [[Maŭricio]], laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo ''Kayamb. S''egaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]] ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao. ===== Malojao (maloya) ===== La alia muzika esprimo estas [[malojao]] (''maloya''), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En [[2009]], Francio enskribis la malojaon en la [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo]] de la Homaro de [[Unesko|UNESKO]]<ref>(fr) ''[https://ich.unesco.org/en/RL/maloya-00249 Maloya]''. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.</ref>. '''Libereca Festivalo de Reunio''' Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la ''Festivalon de Libereco'' kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de [[sklaveco]]. En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj ([[Madagaskaro|malagasoj]], [[komoroj]], [[baratanoj]], yaboj, ''zoreloj'' ([[Ĉeflanda Francio|ĉeflandaj francoj]]) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de [[segao]] (fr: ''séga'') kaj ''maloya'', la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la [[merengo]]. ==== Nuntempaj kantistoj ==== Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj [[:fr:Ousanousava|Ousanousava]] (fr.wikipedia). === Lingvoj === En Reunio, la oficiala lingvo estas la [[Franca lingvo|franca.]] Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la [[Reunia kreola lingvo|reunia kreola]]. Kvankam ekde [[2001]], la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la [[Komora lingvo|komora]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Kantona lingvo|kantona]], (''plateau'') [[Malagasa lingvo|malagasa]] kaj la [[Tamila lingvo|tamila]]. Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]] (la [[Maŭrica kreolo|maŭricia kreola]]) kaj Sejŝeloj (la [[Sejŝela lingvo|sejŝela]] [[Sejŝela lingvo|kreola]]), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la [[Angla lingvo|angla]] [[Angla lingvo|lingvo]]. La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan<ref>(fr) ''Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF''. Observatoire de la langue française de l'OIF. [https://web.archive.org/web/20220320184019/https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/03/Francophones-stats-par-pays-2022.pdf Arkivita de la originalo], la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.</ref>. ==== Esperanto ==== [https://eventaservo.org/o/EO-Reunio Espéranto-Réunion - Eventa Servo]. Por reta prelego en Esperanto pri la vivo en Reunio: vidu sub Eksteraj ligiloj. == Politiko == Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la [[Senato de Francio]] kaj kvin sidlokojn en la [[Nacia Asembleo (Francio)|Franca Nacia Asembleo]] (france: ''Assemblée nationale française'' ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas ''la Konsilio ĝenerala'' kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj. Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko]] (COMESA) == Amaskomunikilaro == La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. ''Radio Free Dom'' estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de [[France Télévisions]], [[ARTE]], [[France 24]] kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: ''Office de Radio et Télévision des Comores'', ORTC). == Mapoj de la insulo Reunio (fr: ''La Réunion'') == {{Komenco de ilustraĵo|1=left|Larĝo=150}} {{Duobla mapo|Reunio}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Reunio|Bildo}}|Mapo de Reunio}} == Sano == En 2006, Reunio estis forte trafita de [[Moskito|moskitoj]] portita [[Ĉikungunjo|ĉikungunja]] [[Viruso (biologio)|viruso]] [[infekto]]. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en [[Komoroj]]. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro <ref>(sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj {{Wayback|url=http://www.smittskyddsinstitutet.se/nyhetsarkiv/2006/utbrott-av-chikungunya-virus-pa-reunion-mauritius-och-seychellerna/|date=20070901235716}}</ref>. Ĝis la [[6-a de aprilo]] [[2006]], ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo <ref>(de) Hermann Feldmeier, ''[https://www.nzz.ch/wissenschaft/chikungunya-fieber-auf-la-reunion-droht-eine-ausbreitung-nach-europa-ld.1891008 Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion]''. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: [[Neue Zürcher Zeitung]] , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50</ref>. == Transporto == La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj. * [[Flughaveno Reunio Roland Garros]], nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa [[flughaveno]] de Reunio. Ĝi situas en apud [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]], en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel [[Maŭricio]], [[Sejŝeloj]], [[Komoroj]], [[Majoto]], [[Madagaskaro|Madagasio]], [[Sud-Afriko]], [[Barato]]. * En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds]] kun iom da enlanda kaj internacia trafiko. == Naskiĝintoj en Reunio == * [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Charles Leconte de Lisle]] (1818-1894), poeto * [[French Open|Roland Garros]] (1888-1918), aviada pioniro kaj militheroo * [[Raymond Barre]] (1924-2007), ekonomikisto kaj politikisto (Ĉefministro de Francio 1976-1981) * [[Michel Houellebecq]] (1956 aŭ 1958), verkisto == Bildgalerio == <gallery> Reunion 21.12S 55.51E.jpg|Reunio vidita el satelito BlasonRéunion.svg|Blazono de Reunio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Reunio]] * [[Maskarenoj]] * [[Reunia kreola lingvo]] * [[Kreola lingvo|Kreolaj lingvoj]] {{Projektoj|ReVo=reuni}} == Eksteraj ligiloj == * [[:fr:Portail:La_Réunion|Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio]] * http://www.la-reunion-tourisme.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203055131/http://www.la-reunion-tourisme.com/ |date=2007-02-03 }} <!-- lt:Oficialus turizmo puslapis no:Réunions offisielle turistbyrå (fransk, tysk og engelsk) en:Official Tourism web site en->eo:Oficiala Turismo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Web turística fr:La Réunion Tourisme fr->eo:_La_ Reunio Turismo hr:La Réunion Tourisme --> * http://www.region-reunion.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418171233/http://www.region-reunion.com/ |date=2019-04-18 }} <!-- lt:Regiono tarybos tinklalapis no:Réunion regionråds hjemmeside (fransk) no->eo:Reunio _regionråds_ _hjemmeside_ (_fransk_) id:Situs resmi en:Régional council web site en->eo:_Régional_ koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Página oficial del consejo regional hr:Regionalno vijeće --> * http://www.cg974.fr <!-- pl:Rada Generalna Reunionu no:Departementet Réunion departements hjemmeside (fransk) no->eo:_Departementet_ Reunio _departements_ _hjemmeside_ (_fransk_) en:General Council web site en->eo:Ĝenerala Koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) hr:Generalono vijeće --> * http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229023103/http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html |date=2005-12-29 }} <!-- no:CIA World Factbook – Réunion (engelsk) no->eo:_CIA_ _World_ _Factbook_ &_ndash_; Reunio (_engelsk_) ru:ЦРУ книга фактов - ''Reunion'' (англ.) en:CIA World Factbook - ''Reunion'' en->eo:_CIA_ (Mondo, Universala) _Factbook_ - ''_Reunion_'' --> * [https://youtube.com/watch?v=L8xjfhzdefY&feature=youtu.be Registraĵo de la prelego de Maggy Combot] pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la [[Londona Esperanto-klubo]] {{eo}} (Jutubo) * [http://www.freedom.fr/ Radio Free Dom] {{Navigilo Francio}} [[File:Réunion banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reunio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Transmara Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano]] [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Vulkaninsuloj]] 3n6g4kin2tjvc59d3e2gju798ve3i3z 0 3716 9404541 9387949 2026-06-16T13:10:21Z Sj1mor 12103 9404541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rabindranath TAGORE''' (realnome: Rabindranath THAKUR; {{lang-bn|রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর}}; ankaŭ '''Robindronath Tagor'''; naskiĝis la {{daton|7|majo|1861}}, mortis la {{daton|7|aŭgusto|1941}}) estis [[bengala lingvo|bengala]] [[poeto]] kaj [[filozofo]], krome ankaŭ [[muzikisto]] kaj [[pentristo]], tio estas [[tutfakulo|multfakulo]] kaj unu el ĉefaj kleruloj en Barato fine de la 19a kaj komence de la [[20a jarcento]]j. Li estas mondfame konata reprezentanto de la [[bengallingva literaturo]] de la [[20-a jarcento]], ankaŭ en la propra lando tre populara. Tradukante parton el siaj verkoj al la [[angla lingvo]], li kreis ponton inter la kulturoj de [[Azio]] kaj [[Eŭropo]]. Tagore ankaŭ parolis foje en Esperanto, i.a. ĉe la lago Balatono en Hungario<ref>ZV Kovács, ''[https://www-thehindubusinessline-com.translate.goog/blink/takeaway/finding-tagore-in-hungary/article22895541.ece?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=eo Tagore by the lake (Tagore apud la lago)]'' ([https://www-thehindubusinessline-com.translate.goog/blink/takeaway/finding-tagore-in-hungary/article22895541.ece originale angle]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}), BusinessLine, la 2-an de marto 2018</ref>. Li interalie verkis kaj komponis la [[Ĝana Gana Mana|nacian himnon]] kaj de [[Barato]] kaj de [[Bangladeŝo]]. En la jaro [[1913]] li gajnis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobelpremion pri Literaturo]] pro siaj tradukoj el la angla kaj pro sia verko '''Gitanjali''' - ''Kolekto de poemoj'' (1910). Irlanda poeto [[William Butler Yeats]] tradukis Gitanjeli en la anglan, atentigante la okcidentajn legantojn pri liaj verkoj. Tagore estis la unua neeŭropano kiu atingis tiun premion. Tagore enkondukis novajn proz- kaj verso-formojn kaj la uzadon de [[Kolokvo|kolokva]] lingvaĵo en bengala literaturo, tiel liberigante ĝin el tradiciaj modeloj bazitaj sur klasika [[sanskrito]]. Per sia traduka verkostilo li estis tre influa en enkondukado de kulturaj pontoj inter la hindia kulturo kaj okcidento, kaj li estis ĝenerale konsiderata kiel elstara krea artisto de la moderna hinda subkontinento. Li estas tre rememorata en [[Barato]] kaj [[Bangladeŝo]], same kiel en [[Srilanko]], [[Nepalo]] kaj [[Pakistano]].<ref>Thompson 1926, pp. 27–28. Thompson, E. (1926), Rabindranath Tagore: Poet and Dramatist, Pierides Press, ISBN 978-1-4067-8927-0</ref><ref>[http://tribune.com.pk/story/552101/tribute-tagore-belongs-to-all-south-asians/ Tribute: ‘Tagore belongs to all South Asians’ – The Express Tribune<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{citaĵo el novaĵo|| url=http://www.thehindu.com/news/international/sri-lanka-to-release-stamp-on-tagore/article1993905.ece | location=Chennai, India |verkaĵo=[[The Hindu]]|unua=R. K. |lasta=Radhakrishnan |titolo=Sri Lanka to release stamp on Tagore |datoj=5a Majo 2011}}</ref> == Biografio == Li naskiĝis kaj vivis en tre riĉa familio de terposedantoj, kun tradicio de klereco kaj flegadoj kulturaj. Li mem malkovris la vivon de kamparanoj nur 35-jara, kiam li devis mastrumi la familiajn posedaĵojn anstataŭ sia patro. === Ekvivo: 1861–1878 === La plej juna el 13 supervivantaj filoj, Tagore (karesnome "Rabi") naskiĝis la 7an de Majo 1861 en la domego Jorasanko en [[Kolkato]],<ref name="nobelfacts">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-facts.html|titolo=Rabindranath Tagore – Facts|eldoninto=Nobel Foundation}}</ref> filo de [[Debendranath Tagore]] (1817–1905) kaj Sarada Devi (1830–1875). Tagore estis edukata ĉefe de servistoj; lia patrino mortis kiam li estis ankoraŭ knabo kaj lia patro multe vojaĝis.{{Sfn|Thompson|1926|p=20}} La familio Tagore ludis gravan rolon en la [[Bengalia renesanco]]. Ili entreprenis la publikigon de literaturaj gazetoj kaj organizis teatron kaj koncertojn de bengala kaj okcidenta [[klasika muziko]]. La patro de Tagore invitis kelkajn profesiajn "drupajn" muzikistojn resti hejme kaj instrui [[Hindia klasika muziko|hindian klasikan muzikon]] al la filoj.{{Sfn|Som|2010|p=16}} La plej aĝa frato de Tagore nome [[Dwijendranath Tagore|Dŭijendranat]] estis filozofo kaj poeto. Alia frato, [[Satyendranath Tagore|Satjendranat]], estis la unua hindiano aliĝinta al la elita kaj tiam tute eŭropa Hindia Civila Servo. Alia frato, [[Jyotirindranath Tagore|Ĝjotirindranat]], estis muzikisto, komponisto kaj dramaturgo.{{Sfn|Tagore|1997b|p=10}} Lia fratino Sŭarnakumari iĝis romanisto.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=-bXCWuy8ccMC|titolo=Woman in the novels of Shashi Deshpande : a study|alirdato=12a de Aprilo 2016|familia nomo=Sree|persona nomo=S. Prasanna|dato=2003|eldono=1|loko=Nov-Delhio|eldoninto=Sarup & Sons|ISBN=81-7625-381-2|paĝo=13}}</ref> La edzino de Ĝjotirindranat nome [[Kadambari Devi]], iom pli aĝa ol Tagore, estis kara amiko kaj potenca influo. Ŝia subita sinmortigo en 1884, tuj post ŝia geedziĝo, lasis lin profunde kortuŝita dum jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=IproIa_rIv8C|titolo=The Complete Poems of Rabindranath Tagore's Gitanjali: Texts and Critical Evaluation|alirdato=12a de Aprilo 2016|familia nomo=Paul|persona nomo=S. K.|dato=1-a de januaro 2006|eldoninto=Sarup & Sons|ISBN=978-81-7625-660-5|paĝo=2|lingvo=en}}</ref> Tagore ege multe evitis lernejan edukadon kaj preferis travagadi la bienon aŭ apudajn [[Bolpur]] kaj [[Panihati]], kiun la familio ofte vizitis.{{Sfn|Thompson|1926|pp=21–24}}{{Sfn|Das|2009}} Lia frato [[Hemendranath Tagore|Hemendranat]] tutoris kaj fizike edukis lin — ekzemple naĝe en [[Gango]] aŭ piedirante tra montetoj, pere de gimnastiko, kaj praktikante [[ĵudo]]n kaj luktarton. Li lernis desegnon, anatomion, geografion kaj historion, literaturon, matematikon, sanskriton kaj anglan — lia malplej preferata studtemo.{{Sfn|Dutta |Robinson|1995|pp=48–49}} Tagore malamis formalan edukadon — liaj lernejaj taskoj en la loka Prezidenteco Kolegio daŭris unusolan tagon. Jarojn poste li asertis, ke propra instruado ne klarigas aferojn; propra instruado levas scivolemon:{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=50}} Post sia ''[[upanajano]]'' (plenaĝa rito), estante dekunu-jaraĝa Tagore kun sia patro forlasis Kolkaton en februaro 1873 por veturi tra Hindio dum kelkaj monatoj, vizitante la bienojn de sia patro en [[Santiniketan]] kaj [[Amritsar]] antaŭ atingi la [[Himalajo|himalajan]] montarstacion Dalhousie. Tie Tagore legis biografiojn, studis historion, astronomion, modernan sciencon, kaj [[Sanskrito]]n, kaj esploris la klasikan poezion de [[Kālidāsa]].{{sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}<ref name="Stewart_2003_91">{{Harvnb|Tagore|Stewart|Twichell|2003|p=91}}.</ref> Dum sia 1-monata restado en Amritsar en 1873 li estis ege influata de la melodioj ''gurbani'' kaj ''nanak bani'' kantataj ĉe la Ora Templo kie kaj patro kaj filo estis regulaj vizitantoj. Li menciis tion en sia ''Miaj memoraĵoj'' (1912): {{Citaĵo|La ora templo de Amritsar revenas al mi kiel sonĝo. Multajn matenojn mi akompanis mian patron al tiu Gurudarbar de Siĥoj en la mezo de la lago. Tie la sankta ĉantado resonas kontinue. Mia patro, sidanta inter la amaso de adorantoj, foje aldonis sian voĉon al la himno de laŭdo, kaj trovante strange aliĝi en ilia adorado kore entuziasmiĝis, kaj revenis ŝarĝita per la sanktigitaj oferaĵoj de sukerkristaloj kaj aliaj dolĉaĵoj.<ref>{{Cite web|title= A journey with my Father |work = My Reminiscences|url= http://www.online-literature.com/tagore-rabindranath/my-reminiscences/14/}}</ref> }} Li verkis 6 poemojn rilate al [[Siĥismo]] kaj multajn artikolojn en bengala porinfana gazeto pri Siĥismo.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.mainstreamweekly.net/article5261.html|titolo=Tagore and Sikhism|familia nomo=Dev|persona nomo=Amiya|jaro=2014|gazeto=Mainstream Weekly}}</ref> Tagore revenis al Jorosanko kaj kompletigis serion de gravaj verkoj ĉirkaŭ 1877, unu el ili longa poemo en la [[Maitila lingvo|maitil-lingva]] stilo de [[Vidjapati]]. Kiel ŝerco, li asertis, ke tiuj estas la perditaj verkoj de ĵus malkovrita poeto de la 17-a jarcento de [[Viŝnuismo]] nome Bhānusiṃha.<ref name="Stewart_2003_3">{{Harvnb|Tagore|Stewart|Twichell|2003|p=3}}.</ref> Regionaj fakuloj ja akceptis ilin kiel la perditajn verkojn de la fikcia poeto.{{Sfn|Tagore|Stewart|Twichell|2003|p=3}} Li debutis en la novela ĝenro en la [[bengala lingvo]] per "Biĥarini" ("La almozulino").{{Sfn|Tagore|Chakravarty|1961|p=45}}{{Sfn|Tagore|1997b|p=265}} Publikigita en la sama jaro, ''Sandja Sangit'' (1882) inkludas la poemon "Nirjharer Sŭapnabanga" ("La kortuŝo de la akvofalo"). [[Dosiero:Tagore in London 1879.jpg|eta|Juna Tagore en Londono, 1879.]] === Shelaidaha: 1878–1901 === Ĉar Debendranath deziris, ke lia filo iĝu advokato, Tagore aliĝis al lernejo en [[Brighton]], Orienta Sussex, Anglio, en 1878.{{Sfn|Ghosh|2011}} Li restis tie dum kelkaj monatoj en domo, kiun la familio Tagore posedis ĉe Brighton kaj [[Hove]], nome Medina Villas; en 1877 liaj genevoj — Suren kaj Indira Devi Chaudhurani, gefiloj de la frato de Tagore nome [[Satyendranath Tagore|Satjendranat]] — estis senditaj kun sia patrino, la bofratino de Tagore, loĝi kun li.{{Sfn|Dutta |Robinson|1995|p=68}} Li mallonge studis [[juro]]n en [[University College London]], sed denove lasis lernejon kaj anstataŭe dediĉis sin al sendependa studado de teatraĵoj de [[Shakespeare]] nome ''Koriolano'', kaj ''Antonio kaj Kleopatra'' kaj la ''Religio Medici'' de [[Thomas Browne]]. La aŭskultado de angla, irlanda kaj skota popolmuzikoj impresis Tagore, kies propra tradicio de ''kirtan'' kaj ''tappa'' de Nidhubabu kaj de himnaro de [[Brahmoismo]] estis markita prie.{{Sfn|Ghosh|2011}}{{Sfn|Thompson|1926|p=31}} [[Dosiero:Rabindranath-Tagore-Mrinalini-Devi-1883.jpg|eta|maldekstre|altdekstre|alt=Black-and-white photograph of a finely dressed man and woman: the man, smiling, stands with the hand on the hip and elbow turned outward with a shawl draped over his shoulders and in Bengali formal wear. In front of him, the woman, seated, is in elaborate dress and shawl; she leans against a carved table supporting a vase and flowing leaves. |Tagore kaj lia knabaĝa edzino Mrinalini Devi, 1883.]] En 1880 li revenis al [[Bengalio]] sen diplomo, sed entuziasma por amikigi la eŭropajn novaĵojn kun la brahmo-tradicioj, prenante plej interesajn elementojn el ĉiu flanko.{{Sfn|Tagore|1997b|pp=11–12}} Reveninte al Bengalio, Tagore regule publikigis poemojn, rakontojn kaj novelojn. Tiuj havis profundan efikon en Bengalio sed ricevis malmultan tutlandan atenton.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Makers of Modern India|familia nomo=Guha|persona nomo=Ramachandra|jaro=2011|loko=Cambridge, Massachusetts|eldoninto=Belknap Press of Harvard University|paĝo=171}}</ref> En 1883 li edziĝis al 10-jaraĝa<ref name="Selected Letters of Rabindranath Tagore.">{{cite book |last1=Dutta |first1= Krishna |last2=Robinson |first2=Andrew |title=Selected Letters of Rabindranath Tagore |date=1997 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-59018-1 |page=13 |url=https://books.google.com/books?id=v08xxlHuWtUC |access-date=27a de Aprilo 2016}}</ref> [[Mrinalini Devi]], denaske Babatarini, 1873–1902 (tio estis ofta praktiko tiame). Ili havis kvin filojn, el kiuj dumortis infanaĝe.{{Sfn|Dutta|Robinson |1995|p=373}} [[Dosiero:রবীন্দ্র কুঠিবাড়ি শিলাইদহ কুষ্টিয়া.jpg|alt=|dekstre|eta|La domo de Tagore en Ŝilaidaha, nuna [[Bangladeŝo]].]] En 1890 Tagore ekadministris siajn vastajn praulajn bienojn en Ŝelaidaha (nuntempe en regiono de Bangladeŝo); al li aliĝis tie liaj edzino kaj filoj en 1898. Tagore publikigis siajn poemojn ''Manasi'' (1890), inter siaj plej bone konataj verkoj.{{Sfn|Scott |2009|p=10}} Li kolektis ĉefe simbolajn rentojn kaj benis lokanojn kiuj siavice honoris lin bankede — foje per nur seka rizo kaj acida lakto.{{Sfn|Dutta|Robinson |1995|pp=109–111}} Li renkontiĝis kun la poeto Gagan Harkara, pere de kiu li familiariĝis kun la vagmuzikisto [[baul]]a Lalon, kies popolkantoj ege influis al Tagore.<ref>{{Citation|last=Chowdury |first=A. A. |year=1992 |title=Lalon Shah |publisher= Bangla Academy |place=[[Dako]], Bangladesh |isbn=984-07-2597-1}}</ref> Tagore dediĉis sin al popularigo de la kantoj de Lalon. [[Dosiero:Tagore family boat Padma.jpg|eta|maldekstre|La boato "Padma" de la familio Tagore ]] Kiel grava ''Zamindar Babu'', Tagore tranavigis la riveron [[Padmo]] estre de ''Padma'', la luksa familia [[barĝo]] (konata ankaŭ kiel "bajra" aŭ "baĝroŭ"). La periodo 1891–1895, nome periodo ''Sadhana'' de Tagore, nomita laŭ unu el liaj gazetoj, estis lia plej fruktodona;{{Sfn|Thompson|1926|p=20}} en tiuj jaroj li verkis pli ol duono de la noveloj de la tri-volumv, 84-rakonta ''Galpaguĉĉha''.{{Sfn|Tagore|Chakravarty|1961|p=45}} Liaj ironiaj kaj seriozaj rakontoj esploris la fortan malriĉecon de idealigita rura Bengalio.{{Sfn|Dutta |Robinson|1995|p=109}} === Santiniketan: 1901–1932 === En 1901 Tagore translokiĝis al [[Santiniketan]] por fondi [[aŝramo]]n kun marmor-planka preĝejo — nome ''[[:wikt:Mandir|Mandir]]'' — eksperimenta lernejo, fruktoĝardenoj, ĝardenoj, biblioteko ktp.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=133}} Tie lia edzino kaj du el iliaj filoj mortis. Ankaŭ lia patro mortis en <!--19 January -->1905. Li ricevis ĉiumonate pagojn kiel parto de sia heredaĵo kaj enspezoj el la Maharaĝo de [[Tripura]], vendoj de la juvelaro de sia familio, lia marborda [[bangalo]] en [[Puri (Odiŝo)|Puri]], kaj ridindaj 2 000 rupioj el librorajtoj.{{Sfn|Dutta|Robinson |1995|pp=139–140}} Li akiris kaj bengaliajn kaj eksterlandajn legantojn; li publikigis ''Naivedja'' (1901) kaj ''Ĥeja'' (1906) kaj tradukis poemojn al [[libera verso]]. [[Dosiero:Tagore-THU.jpg|thumb |dekstre|alt=Posed group black-and-white photograph of seven Chinese men, possibly academics, in formal wear: two wear European-style suits, the five others wear Chinese traditional dress; four of the seven sit on the floor in the foreground; another sits on a chair behind them at centre-left; two others stand in the background. They surround an eighth man who is robed, bearded, and sitting in a chair placed at centre-left. Four elegant windows are behind them in a line. |[[Cinghua Universitato]], 1924.|275x275px]] En 1912, Tagore tradukis sian verkon de 1910 ''[[Gitanjali]]'' en anglan. Dum vojaĝo en Londono, li kunhavigis tiujn poemojn al admirantoj kiel [[William Butler Yeats]] kaj [[Ezra Pound]]. La Londona Hindia Societo publikigis la verkon en malgranda eldono, kaj la usona gazeto ''Poetry'' publikigis elektaĵon el ''Gitanjali''.<ref>{{Cite web |date=2022-05-07 |title=Rabindranath Tagore |url=https://www.poetryfoundation.org/poets/rabindranath-tagore |access-date=2022-05-08 |website=Poetry Foundation |language=en}}</ref> En Novembro 1913, Tagore eksciis, ke estas atribuita al li la [[Nobel-premio pri literaturo]]: la [[Sveda Akademio]] aprezis la idealisman kaj por okcidentanoj alireblan naturon de malgranda korpuso de lia tradukita materialo fokuse al la verko de 1912 ''Gitanjali: Song Offerings''.{{Sfn|Hjärne|1913}} Li ricevis ankaŭ kavalirecon el la reĝo [[Georgo la 5-a]] en la datrevenaj festoj de 1915, sed Tagore rezignis prie post la [[Masakro de Amritsar]] de 1919.<ref>{{Cite book |title = Our Pasts: Volume 3, Part 2 |publisher = NCERT |year = 2014 |isbn = 978-81-7450-838-6|location = India |page = 148 |edition = Revised 2014 |type = History text book |chapter = The Rowlatt Satyagraha |editor1 = Anil Sethi|editor2 = Guha|editor3 = Khullar|editor4 = Nair|editor5 = Prasad|editor6 = Anwar|editor7 = Singh|editor8 = Mohapatra}}</ref> Rezignante la kavalirecon, Tagore skribis en letero adresita al Frederic Thesiger, tiam brita Vicreĝo de Hindio: "La senproporcia severeco de la puntraktado fifarita kontraŭ la kompatinda popolo kaj la metodoj plenumi ĝin, ni estas konvinkita, estas sen paralelo en la historio de civilizitaj registaroj... Alvenis la momento en kiu honoraj distingoj hontigas se ili brilas en tiu senkongrua kunteksto de humiligo, kaj el mia flanko mi deziras stari tute aparte el ĉiuj specialaj distingoj, ĉe miaj samlandanoj."<ref>{{cite web |url=http://dart.columbia.edu/library/tagore-letter/letter.html |title=Letter from Rabindranath Tagore to Lord Chelmsford, Viceroy of India |publisher=Digital Anthropology Resources for Teaching, Columbia University and the London School of Economics |access-date=29a de Aŭgusto 2018 |archive-date=25a de Aŭgusto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825105408/http://dart.columbia.edu/library/tagore-letter/letter.html |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190825105408/http://dart.columbia.edu/library/tagore-letter/letter.html |date=2019-08-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://dart.columbia.edu/library/tagore-letter/letter.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190825105408/http://dart.columbia.edu/library/tagore-letter/letter.html |arkivdato=2019-08-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Tagore-renounced-his-Knighthood-in-protest-for-Jalianwalla-Bagh-mass-killing/articleshow/7967616.cms|titolo=Tagore renounced his Knighthood in protest for Jalianwalla Bagh mass killing|eldoninto=''[[The Times of India]]'', 13-a de aprilo 2011}}</ref> En 1919, li estis invitita de la prezidanto kaj proparolanto de Anjuman-e-Islamia, nome Sjed Abdul Majid viziti [[Silheto]]n por la unua fojo. La okazaĵo altiris ĉirkaŭ 5 000 personojn.<ref name=star>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thedailystar.net/when-tagore-came-to-sylhet-26407|titolo=When Tagore came to Sylhet|aŭtoro=Syed Ahmed Mortada}}</ref> En 1921, Tagore kaj la agrikultur-ekonomikisto Leonard Knight Elmhirst fondis "Institute for Rural Reconstruction", poste renomita Ŝriniketan aŭ "Bonfarejo", en Surul, vilaĝo proksima al la ''aŝramo''. Per ĝi, Tagore klopodis moderigi la protestojn ''[[Swaraj]]'' de [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], kiujn li foje mallaŭdis pro la perceptita mensa dekadenco de [[Brita Hindio]] – kaj finfine ankaŭ kolonia dekadenco.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=239–240}} Li serĉis helpon de donacantoj, funkciuloj kaj fakuloj tutmonde por "liberigi vilaĝojn el la katenoj de senhelpo kaj nescio per vivigo de sciaro".{{Sfn|Dutta| Robinson|1995|p=242}}{{Sfn|Dutta|Robinson |1995|pp=308–309}} Komence de la 1930-aj jaroj li celis la mediatan "nenormalan kastokonscion" kaj la koncepton de netuŝebleco. Li prelegis kontraŭ tiuj tendencoj, li literaturigis [[dalito]]jn kiel heroojn en siaj poemoj kaj teatraĵoj, kaj kampanjis — sukcese — por malfermi la templon de Guruvajur al dalitoj.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=303}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=309}} === Krepuskaj jaroj: 1932–1941 === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-11643, Rabindranath Tagore.jpg|eta|maldekstre|Germanio, 1931.|259x259px]] Dutta kaj Robinson priskribis tiun epokon de la vivo de Tagore kiel de iu "vaganta [[Intelektulo|literaturisto]]". Ĝi plifirmigis lian opinion, ke la homaj dividoj estas neprofundaj. En Majo 1932 dum vizito al [[Beduenoj|beduena]] kampadejo en la iraka dezerto, la tribestro diris al li, ke "Nia [[Muhammad|Profeto]] diris, ke vera islamano estas tiu, kies vortoj kaj faroj tute ne damaĝas fratajn homojn..." Tagore konfidis al sia taglibro: "Mi surpriziĝis rekonante en liaj vortoj la voĉon de esenca humaneco."{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=317}} En 1934, [[tertremo]] frapis Bihar kaj mortigis milojn da personoj. Gandhi konsideris ĝin sisma ''[[karmo]]'', dia interveno venĝe al subpremado de dalitoj. Tagore admonis lin pro lia ŝajna malpieco.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=312–313}} Li bedaŭris la konstantan malriĉecon de Kolkato kaj la sociekonomia dekadenco de Bengalio kaj detaligis tiun novan plebecan estetikon per senrima cent-linia poemo kies tekniko sigeli duoblan rigardon antaŭis teknikon de la filmo ''Apur Sansar'' de [[Satyajit Ray]] (1959).{{Sfn|Dutta| Robinson|1995|pp=335–338 }}{{Sfn|Dutta|Robinson |1995|p=342}} Dek kvin novaj volumoj aperis, inter ili proz-poemaj verkoj ''Punaŝĉa'' (1932), ''Ŝes Saptak'' (1935), kaj ''Patraput'' (1936). Eksperimentado pluis en liaj proz-kantoj kaj danc-dramoj — ''Ĉitra'' (1914), ''Ŝjama'' (1939), kaj ''Ĉandalika'' (1938) — kaj en liaj noveloj — ''Dui Bon'' (1933), ''Malanĉa'' (1934), kaj ''Ĉar Adhjaj'' (1934).<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thehindu.com/features/magazine/prose-over-verse/article5335356.ece|titolo=A 100 years ago, Rabindranath Tagore was awarded the Nobel Prize for poetry. But his novels are more enduring|alirdato=17a de Septembro 2019|verkaĵo=[[The Hindu]]}}</ref> [[Dosiero:Last pic of Tagore.jpg|eta|Lasta foto de Rabindranath, 1941.]] La fakinteresoj de Tagore etendiĝis al scienco en liaj lastaj jaroj, kiel videblas en ''Visva-Pariĉaj'', esearo de 1937. Lia respekto por sciencaj leĝoj kaj lia esplorado de [[biologio]], [[fiziko]], kaj [[astronomio]] influis lian poezion, kiu montris vastan naturismon kaj verŝajnecon.{{Sfn|Tagore| Radice|2004|p=28}} Li interplektis la ''procezon'' de scienco, la rakontojn de sciencistoj, en rakontoj kiel en ''Se'' (1937), ''Tin Sangi'' (1940), kaj ''Galpasalpa'' (1941). Liajn lastajn kvin jarojn markis kronika doloro kaj du longaj periodoj de [[malsano]]. Tiuj komenciĝis kiam Tagore perdis konscion fine de 1937; li restis komatosufera kaj preskaŭ mortonta dum iom da tempo. Tion sekvis fine de la 1930-aj jaroj simila malbonaĵo, el kiu li neniam resaniĝis. Poeziaĵoj el tiuj malfacilaj jaroj estas inter liaj plej fajnaj.{{Sfn|Dutta |Robinson|1995 |p=338}}{{Sfn |Indo-Asian News Service|2005}} Periodo de longdaŭra agonio finiĝis per la morto de Tagore la 7an de Aŭgusto 1941, estante 80-jaraĝa.<ref name="nobelfacts" /> Li estis en superetaĝa ĉambro de sia domego de Jorasanko en kiu li grandiĝis.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=367}}{{Sfn|Dutta| Robinson|1995|p=363}} Tiu dato estas ankoraŭ bedaŭrata.{{Sfn|The Daily Star|2009}} A. K. Sen, frato de la unua ĉefa elektokomisionano, ricevis diktaĵon de Tagore la 30an de Julio 1941, ĝuste unu tagon antaŭ planita operacio: lia lasta poemo.{{Sfn|Sigi|2006|p=89}} {{Citaĵo|Mi estas perdiĝinta meze de mia naskiĝtago. Mi sopiras miajn amikojn, ilian tuŝon, kun lasta amo al la tero. Mi prenos la finan proponon de la vivo, mi prenos la lastan homan benon. Hodiaŭ mia sako estas malplena. Mi jam donis komplete ĉion kion mi devis doni. Reage se mi ricevas ion ajn — iom da amo, iom da pardono — tiam mi prenos ĝin kun mi kiam mi venos sur la boato kiu trairas al la festivalo de la senvorta fino.}} == Verkaro, stilo == [[Dosiero:Jawaharlal Nehru and Rabindranath Tagore.jpg|eta|dekstre|230ra|[[Jawaharlal Nehru]] kaj Rabindranath Tagore.]] Kvankam Tagore estas plej konata kiel poeto, tamen li verkis ankaŭ romanojn, artikolojn, novelojn, [[Vojaĝlibro|vojaĝtaglibrojn]] kaj [[Dramo (verko)|dramon]]. Li verkis pli ol 2,000 kantojn, kiuj estas alte konsiderataj en la moderna [[Hinda civilizo|hinda civilizacio]] kaj estas aprezata tutmonde. La verkaro de Tagore traktas sociajn, politikajn kaj edukajn aferojn, kaj la vizion de tutmonda frateco inter homoj. Lia poezio, krom sia spirita kaj emocia profundo, ofte esprimas la feston de vivo kaj naturo. Tagore perceptas la diversecon de vivo kiel neelĉerpebla fonto de plezuro en si mem. Amo estas ripetiĝanta motivo en lia verko, kaj li ofte traktis ankaŭ [[patriotismo]]n. Li belege esprimis la spiritecon [[Viŝnuismo|viŝnuisman]] de sia lando, samtempe per [[Romantikismo|romantikecaj]] kaj tutmonde kompreneblaj vortoj, bildoj kaj sentoj. Tagore estis tre sentema al la tiamaj mondaj eventoj, kaj skribis pri sia doloro kaj malespero pro la [[milito]]. == Kritiko de la brita klerig-kulturo == [[Dosiero:Rabindranath with Einstein.jpg|eta|dekstre|230ra|Rabindranath kun [[Albert Einstein|Einstein]] en 1930.]] [[Kategorio]]j, kiuj malebligas realigon de la [[edukado|eduk]]-[[Idealo (filozofio)|idealo]]: * manko de [[harmonio]] inter [[individuismo|individueco]] kaj la [[socio]] (inter unuopulo kaj la [[universo]]) * manko de harmonio inter [[individuo]] kaj la [[naturo]] * fragmenta traktado de la [[homo|homa]] [[persono]] * [[spiriteco|spirita mondo]] traktata kiel apartigita superkonstruo propra al la [[konscio]] de [[elito]] * neglektas kaj malprofundigas la [[ekzisto]]-senton de [[infano]], malheredigas al ĝi la bezonon senpere kontaktiĝi kun multoblaj [[formo]]j de la [[mondo]] kaj de la natura inklino kompreniĝi kun universalaĵoj * dominado de kolektado de [[informo]]j, kie ĉio estis desupre planita kaj oni ne atendas de instruisto grandan [[kreo|krean]] [[invencio]]n * posedas sekan formon de [[sciencismo]] * ne estas [[esenco]] de la [[vivo]] * instruado ne atentas pri individueco de la infano * praktikado de ekposedo de la infano je la nomo de ĝia "[[bono kaj malbono|bono]]" kaj senigo de ĝia individueco, altrudo al la infano de la mondo de plenkreskuloj kaj ties [[bezono]]j * troa fido al [[libro]]j – kiel vojo al supraĵa alproprigado de [[ideo]]j, senigita de sendependa [[pensado]] kaj supera [[volo]] == Specifeco de la eduka procezo laŭ Tagore == [[Dosiero:Tagore Iran.jpg|eta|dekstre|240ra||alt=Group shot of dozens of people assembled at the entrance of an imposing building; two columns in view. All subjects face the camera. All but two are dressed in lounge suits: a woman at front-center wears light-coloured Persian garb; the man to her left, first row, wears a white beard and dark-coloured oriental cap and robes.|Ĉe Majlis (Irana parlamento) en [[Teherano]], [[Irano]], 1932.]] # Unuaplana [[emocio|emoci]]-[[estetiko|estetika]] [[percepto|perceptado]] kaj [[intuicio|intuicia]] kono antaŭ la [[scienco|scienca]] kono. # Formado de [[karaktero]] kaj de [[spiriteco|spirita]] vivo kaj sekve de tio estingo de la liberigo de viv-turmento; ekkonado de si, lernado de sinmoderigo, ekrego de avidemo kontraŭ riĉaĵoj kaj komunuma sinteno, estimo en la [[infano]] ĝian bezonon de esprimado kaj esprimiĝo. # Malkovro de la harmonio inter [[vero]] kaj [[belo]]; [[edukado]] pere de vero kaj por vero absoluta. # Edukado devas kreski el naturaj [[kulturo|kulturaj]] fundamentoj de la [[socio]] kaj direktiĝi al [[valoro]]j unuigantaj la [[Barato|baratan]] kulturon. [[etiko|Etika]] plano - konstruo de [[moralo|morala]] karaktero pere de aktiveco favoranta [[Hejmo (loĝejo)|hejmecon]] kaj kunmastrumadon de la [[lernejo]]. # Disvastigo de [[amo|am]]-[[idealo]] - supera morala valoro favoras pli profundan senperan rigardon al esenco de la [[homo|homa]] naturo; pere de amo la homo multobligas sin mem (apogo je [[modelo]]j de malfermo kaj simpleco). # Venkado de memlimigo, memperfektigado kaj scio pri superado de malfacilaĵoj kaj ekkonado de vero pere de rezigno kaj natura inspirado el la vivoĝojo. # [[Instruo]] de humileco - protektas kontraŭ agresa interpretado de supozoj pri tio, kio estas [[bono|bona]] kaj kontraŭ unuflanka identigo de [[kreo|krea]] laboro kun sukceso. # [[virto|Virteco]] de la [[vivo]] - akcentado de enhavo kaj formoj, kiuj favorus disvolvon de [[konscio|konscia]] kultura [[identeco]] kaj scipovon de la krea kaj memstara solvado de sociaj problemoj. # Preno de [[ĝojo]] el instruado - kiel esprimo de [[sperto|spertado]] pri propra spirita vivo kaj [[kompreno]], ke ekzistas harmonio inter ilia spirita vivo, vero kaj belo kaj la spirita vivo de aliaj [[persono]]j. # Specifeco de la [[medio]], en kiu devus okazi instruado - neŭtra sfero, en proksima kontakto kun la [[naturo]], malproksime de [[setlejo]]j kaj de ne-dezirataj eksteraj influoj perturbantaj kvieton de la [[lernanto]]j. # Konsidero de diverseco de spertoj - de [[komunumo]] kaj soleco, aktivado kaj [[kontemplo]] (lernado pri memregado). == Verkoj == [[Dosiero:Gitanjali 11 title page.jpg|eta|165ra|Titolpaĝo de eldono de 1913 ĉe Macmillan de la verko de Tagore ''Gitanjali''.]] <!--{|align="right" |- |style="vertical-align:top;"|[[Dosiero:The Morning Song of India part1.jpg|eta|dekstre|altdekstre]] |- |style="vertical-align:top;"|[[Dosiero:The Morning Song of India part2.jpg|eta|dekstre|altdekstre|''The Morning Song of India.'']] |}--> ---- '''En bengala''' {| |- ! Poezio |- |* {{lang|bn|ভানুসিংহ ঠাকুরের পদাবলী}} ||''Bhānusiṃha Ṭhākurer Paḍāvalī''||(''Kantoj de Bhānusiṃha Ṭhākur'')||1884 |- |* {{lang|bn|মানসী}} ||''Manasi''||(''La ideala'')||1890 |- |* {{lang|bn|সোনার তরী}} ||''Sonar Tari''||(''[http://probaleo.blogspot.in/2011/12/la-ora-barko.html La ora barko]'')||1894 |- |* {{lang|bn|গীতাঞ্জলি}} ||''[[Gitanjali]]''||(''Kantaj proponoj'')||1910 |- |* {{lang|bn|গীতিমাল্য}} ||''Gitimalja''||(''Kantokrono'')||1914 |- |* {{lang|bn|বলাকা}} ||''Balaka''||(''Gruflugoj'')||1916 |- ! Teatraĵoj |- |* {{lang|bn|বাল্মিকী প্রতিভা}} ||''Valmiki-Pratibha''||(''La genio de Valmiki'')||1881 |- |* {{lang|bn|বিসর্জন}} ||''Visarjan''||(''La ofero'')||1890 |- |* {{lang|bn|রাজা}} ||''Raja''||(''La reĝo de la malhela ĉambro'')||1910 |- |* {{lang|bn|ডাকঘর}} ||''Dak Ghar''||(''La poŝtoficejo'')||1912 |- |* {{lang|bn|অচলায়তন}} ||''Aĉalajatan''||(''La nemovebla'')||1912 |- |* {{lang|bn|মুক্তধারা}} ||''Muktadhara''||(''La akvofalo'')||1922 |- |* {{lang|bn|রক্তকরবী}} ||''Raktakaravi''||(''Ruĝaj oleandroj'')||1926 |- ! Fikcio |- |* {{lang|bn|নষ্টনীড়}} ||''Nastanirh''||(''La rompita nesto'')||1901 |- |* {{lang|bn|গোরা}} ||''Gora''||(''Blondulo''?)||1910 |- |* {{lang|bn|ঘরে বাইরে}} ||''Ghare Baire''||(''Hejmo kaj Mondo'')||1916 |- |* {{lang|bn|যোগাযোগ}} ||''Jogajog''||(''Krucfluoj''?)||1929 |- ! Memoroj |- |* {{lang|bn|জীবনস্মৃতি}} ||''Jivansmriti''||(''Miaj memoroj'')||1912 |- |* {{lang|bn|ছেলেবেলা}} ||''Ĉhelebela''||(''Tagoj de mia junaĝo'')||1940 |} ---- '''En angla''' {| |- |* ''{{lang|en|Thought Relics}}'' ||1921<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/tagore/tr/tr01.htm Thought Relics, eldoninto ''Internet Sacred Text Archive'']</ref> |} == En Esperanto aperis == * ''La Kabulano'' (En: Orienta Almanako, 1913, tr. Irach J. Sorabji) * ''[http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-2/ghardenisto.html La ĝardenisto kaj la reĝino.]'' Tradukis [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay Kálmán]]. En: ''[[Literatura Mondo]]'', novembro 1922, paĝo 22. En: ''[[Tutmonda Sonoro]]'', 1981, paĝo 500. * ''[http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-2/princo.html La juna princo.]'' Tradukis Kalocsay Kálmán. En: ''Literatura Mondo,'' novembro 1922, paĝo 33. En: ''[[Tutmonda Sonoro]],'' 1981, paĝo 499. * ''Malsata ŝtono,'' sep rakontoj. Tradukis [[Lakshmiswar Sinha]]. Malmö 1961. 128 paĝoj. (''[[Serio Oriento-Okcidento]]'' 1.) * ''Primico,'' poemoj. Tradukis [[Probal Daŝgupto]]. Kopenhago: TK, 1977. 114 paĝoj. (''[[Stafeto]],'' beletraj kajeroj 48.) ISBN 87-87089-04-1. * ''Nubo kaj suno.'' Tradukis Lakshmiswar Sinha. En: ''La Lanternisto, kaj aliaj noveloj'', 1982, paĝoj 50–105. * ''Reveno de Khoka-Babu.'' Tradukis Lakshmiswar Sinha. En: ''La Lanternisto, kaj aliaj noveloj'', 1982, paĝoj 106–125. * ''Karinjo, ĉu decas tiel?'' Poemo. El la bengala tradukis Probal Daŝgupto. En: ''[[Nova Esperanta Krestomatio]],'' 1991, paĝoj 448–449. * ''[http://www.elerno.net/penseo/pen25.htm Konsekraĵo,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050218045657/http://www.elerno.net/penseo/pen25.htm |date=2005-02-18 }}'' poemo. Tradukis Probal Daŝgupto. En: ''Penseo'' 25, julio 1992. * ''[http://r.platteau.free.fr/TradukitajPoemoj.htm#TAGORE_ Kanto de l' malvenko,]'' poemo. Tradukis [[Roland Platteau]]. 2004. * ''[http://r.platteau.free.fr/TradukitajPoemoj.htm#Nokto Nokto,]'' poemo. Tradukis Roland Platteau. 2004. * "[http://probaleo.blogspot.in/2011/12/la-ora-barko.html La ora barko]", poemo. Tradukis [[Probal Daŝgupto]], 2011. * "[http://www.ipernity.com/blog/giridhar/4710294 Kie la animo estas sentima]", poemo. Tradukis [[Sinha Laksmiswar|Lakshmiswar Sinha]], 1961. * "[https://probaleo.wordpress.com/2019/09/13/kie-sentimas-mensoj/ Kie sentimas mensoj]", poemo. Tradukis [[Probal Dasgupta]], ''Internacia Pedagogia Revuo'' 19:2. Pĝ. 19-20, 2019. * Robindronath Tagor: Kvar poemoj: Kanto 1; Kanto 2; Kanto 3; La ora barko (trad. Probal Daŝgupto), [[Beletra Almanako]], [[BA16|nº 16]], 2013. * Robindronath Tagor: ''Poŝtoficejo'', [[Beletra Almanako]], [[BA5|n-ro 5]].<ref>Robindronath Tagor: ''Poŝtoficejo'', [[Beletra Almanako]], [[BA5|n-ro 5]], Junio [[2009]], [[Novjorko]], paĝoj 99-121.</ref> kaj pri ties ludado en juda geto varsovia ankaŭ eseoj de [[Zofia Banet-Fornalowa]] nome ''De la morto al la senmorteco'' kaj ''Janusz Korczak kaj la Oriento. Enkonduke''.<ref>[[Beletra Almanako]], [[BA5|n-ro 5]], Junio [[2009]], [[Novjorko]], paĝoj 46-66 kaj 67-77 respektive.</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Das, S. (2009), [https://www.telegraphindia.com/1090802/jsp/calcutta/story_11299031.jsp "Tagore's Garden of Eden", "la Edena ĝardeno de Tagore"] gazeto ''The Telegraph'', [[Kolkato]], Barato (publikigita la 2-an de aŭgusto 2009), alirita la 29-an de septembro 2011 * Dutta, K.; Robinson, A. (1995), ''Rabindranath Tagore: The Myriad-Minded Man'', Saint Martin's Press (publikigita en decembro 1995), ISBN 978-0-312-14030-4 * Ghosh, B. (2011), [https://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pBhaswati2.html "Inside the World of Tagore's Music",] Parabaas (publikigita en aŭgusto 2011), alirita la 17-an de septembro 2011 * Hjärne, H. (1913), [https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1913/ceremony-speech/ ''The Nobel Prize in Literature 1913: Rabindranath Tagore — Award Ceremony Speech'', "La Nobelpremio pri Literaturo 1913: Premio-Ceremonia Parolado"] [[Nobel-Fondaĵo]] (publikigita la 10-an de decembro 1913), alirita la 17-an de septembro 2011 * Martin Kämpchen: ''Rabindranath Tagore und Deutschland''. Deutsche Schillergesellschaft, Marbach 2011, ISBN 978-3-937384-71-9. (Marbacher Magazin. 134) * Hamidul Khan (eld.): ''Universalgenie Rabindranath Tagore. Eine Annäherung an die bengalische Dichtung, Philosophie und Kultur''. Draupadi, Heidelberg 2012, ISBN 978-3-937603-64-3 * Brunilde Neroni, ''Rabindranath Tagore'', Padova 1987. ISBN 8870267717 * Giacomo Ottonello, ''Vita e pensiero di Rabindranath Tagore'', Mursia, Milano 1978. ISBN 8842593079 * Scott, J. (2009), ''Bengali Flower: 50 Selected Poems from India and Bangladesh'', "50 elektitaj poemoj de Barato kaj Bangladeŝo" (publikigita la 4-an de julio 2009), ISBN 978-1-4486-3931-1 * Sigi, R. (2006), ''Gurudev Rabindranath Tagore — A Biography'', Diamond Books (publikigita la 1-an de oktobro 2006), ISBN 978-81-89182-90-8 * Som, R. (2010), ''Rabindranath Tagore: The Singer and His Song'', Viking (publikigita la 26-an de majo 2010), ISBN 978-0-670-08248-3, OL 23720201M * Tagore, Rabindranath (1961), Chakravarty, A. (eld.), ''A Tagore Reader'', Beacon Press (publikigita la 1-an de junio 1961), ISBN 978-0-8070-5971-5 * Tagore, Rabindranath (1997b), Dutta, K.; Robinson, A. (eld.), ''Rabindranath Tagore: An Anthology'', Saint Martin's Press (publikigita en Novembro 1997), ISBN 978-0-312-16973-2 * Tagore, Rabindranath (2003), [https://archive.org/details/loverofgod00rabi ''Rabindranath Tagore: Lover of God'', "amanto de dio",] Lannan Literary Selections, traduko de Stewart, T. K.; Twichell, C., Copper Canyon Press (publikigita la 1-an de novembro 2003), ISBN 978-1-55659-196-9 * Mohammed Taleb, "Tagore, l’Europe et l’Universel. Pour une approche goethéenne du dialogue des cultures". ''Rencontre avec l’Inde'', Conseil Indien pour les relations Culturelles, tome 40, n° 1, pp. 39–63. * * Thompson, E. (1926), ''Rabindranath Tagore: Poet and Dramatist'', "poeto kaj dramisto", Pierides Press, ISBN 978-1-4067-8927-0 == Vidu ankaŭ == * [[Bengalia Renesanco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|WT=Rabindranath_Tagore|WT originalo=Rabindranath+Tagore}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/ Ĉefaspekto de Tagore en la paĝo de Nobel-premio] * {{DNB|118620517}} ;Analizoj * [http://130.242.18.21/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-article.html ''... and His India''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111009104944/http://130.242.18.21/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-article.html |date=2011-10-09 }}, ''The New York Review of Books'' * [http://fortnightlyreview.co.uk/2013/04/rabindranath-tagore/ Ezra Pound: "Rabindranath Tagore"], ''The Fortnightly Review'' * [http://www.parabaas.com/rabindranath/ ''... Current Articles''], Parabaas * [http://www.visva-bharati.ac.in/Rabindranath/Rabindranath.htm ''... The Founder''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051215153108/http://www.visva-bharati.ac.in/Rabindranath/Rabindranath.htm |date=2005-12-15 }}, [[Universitato Visva-Bharati]] * [http://mulibraries.missouri.edu/specialcollections/lago.htm ''Mary Lago Collection''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130719212129/http://mulibraries.missouri.edu/specialcollections/lago.htm |date=2013-07-19 }}, Universitato de Misurio ;Aŭdolibro * [http://www.schoolofwisdom.com/tagore-einstein.html ... kun Albert Einstein] [http://www.schoolofwisdom.com/tagore-wells.html kaj H. G. Wells] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000309232944/http://www.schoolofwisdom.com/tagore-wells.html |date=2000-03-09 }}, School of Wisdom ;Tekstoj * [http://bichitra.jdvu.ac.in/ Bichitra: Online Tagore Variorum] * [http://www.gutenberg.org/author/Rabindranath_Tagore Texts] ĉe [[Projekto Gutenberg]] * [http://librivox.org/sadhana-by-rabindranath-tagore/ Registraĵoj] el LibriVox '''Paroladoj''' * [http://www.saadigitalarchive.org/entity/rabindranath-tagore South Asian American Digital Archive (SAADA)]{{404|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rabindra-rachanabali.nltr.org/node/1 SNLTR] * [http://tagoreweb.in/ Tagore retejo] '''Reta ekspozicio''' * [http://www.nonviolent-resistance.info/exhibitions/ger/tagore/index.htm Rabindranath Tagore: „Worte aus der Tiefe der Wahrheit“ - Gedanken gegen Krieg und Nationalismus] ("Vortoj el la profundo de vero" - pensoj kontraŭ milito kaj naciismo, {{de}} kaj {{en}}), de la asocio ''Gandhi-Informations-Zentrum'' (do "Gandhi-informcentro"), vidita la 29-an de aprilo 2024 <br/> {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1901-1925}} {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Rabindranath Tagore|revizio=1118092639}} {{Havenda artikolo}} {{Leginda|2024|5|1}} [[Kategorio:Bengallingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Barataj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Universalaj kleruloj]] [[Kategorio:Nobel-premiitaj esperantistoj]] [[Kategorio:Familio Tagore]] 3xn1izc1v45incsjiww3sa6v33wofd4 0 5265 9404686 9388369 2026-06-16T15:26:42Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9404686 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAŭgusto}} {{Aŭgusto}} La '''26-a de aŭgusto''' estas la 238-a tago de la jaro (la 239-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 127 tagoj restas. Je la 26-a de aŭgusto okazis, interalie: == Eventoj == * [[-55]]: [[Gaŭla Milito]]: [[Julio Cezaro]] invadis [[Britio]]n * [[1071]]: [[Batalo de Manzikerto]]: en [[Provinco Muş]] [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|bizanca imperiestro]] [[Romanus la 4-a Diogeno]] malvenkis kun [[Turko-Selĝukoj|turko-selĝukoj]], komandataj de [[Alp Arslan]], kaj estis kaptita * [[1204]]: [[Ladislao la 3-a (Hungario)|Ladislao la 3-a]] kroniĝis kiel reĝo de Hungario * [[1278]]: [[Batalo sur Morava kampo]]: ĉeĥa reĝo [[Přemysl Otakar la 2-a]] militante kontraŭ [[habsburgoj]] pereis * [[1346]]: [[Centjara Milito]], [[Batalo de Crécy]]: grandegaj perdoj de [[francoj]] kune kun pereo de aliancano [[Johano de Luksemburgo]] * [[1350]]: [[Johano la 2-a (Francio)|Johano la 2-a]] kroniĝis en [[Reims]] kiel reĝo de Francio * [[1498]]: Itala artisto [[Mikelanĝelo]] estis komisiita skulpti [[Pietato]]n * [[1541]]: [[Listo de osmanidaj imperiestroj|Turka sultano]] [[Sulejmano la 1-a]] konkeris [[Buda]]n kaj aneksis [[Hungario]]n * [[1542]]: [[Francisco de Orellana]] kiel unua eŭropano laŭlonge de [[Amazono (rivero)|Amazono]] atingis [[Atlantiko]]n * [[1572]]: Franca reĝo [[Karlo la 9-a (Francio)|Karlo la 9-a]] konfirmis, ke la [[Masakro de la Sankta-Bartolomea tago]] estis de li estrita * [[1619]]: [[Frederiko la 5-a (Palatinato)|Frederiko la 5-a]] iĝis reĝo de Ĉeĥio * [[1652]]: Dum la unua angla-nederlanda milito admiralo [[Michiel de Ruyter]] en mara bataleto apud [[Plymouth]] venkis anglan ŝiparestron de [[liniŝipo]]j * [[1720]]: [[Pollando]]: en [[Zamość]] komenciĝis [[sinodo]] de [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio]] por latinigi [[Orientaj katolikaj eklezioj|orientajn katolikajn ekleziojn]] (kiel sekvo de [[Bresta religia unio]]) * [[1728]]: [[Vitus Bering]] duan fojon malkovris [[Beringa Markolo|markolon]] inter [[Azio]] kaj [[Ameriko]] (post Semjon Deĵnjov) * [[1760]]: [[Sepjara milito]]: malsukcesa sturmo de fortreso [[Kołobrzeg]] fare de rusia armeo * [[1789]]: [[Franca revolucio de 1789]]: [[Deklaro pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]] estis voĉdonita * [[1792]]: Pola [[militisto]] [[Tadeusz Kościuszko]], pro sia sinteno en la [[Batalo de Dubienka]], ricevis {{N|honora civitaneco}} de [[Francio]] * [[1813]]: [[Napoleonaj militoj]]: dutaga [[Batalo de Dresdeno]] komencita * [[1826]]: [[Pollando]]: en [[Lublin]] oni inaŭguris Monumenton al la [[Lublina unio]], laŭ koncepto de [[Stanisław Staszic]] * [[1877]]: La 10-a [[Rusa-turka Milito (1877–1878)|rusa-turka milito]]: venko de rusa-bulgara armeo en la dua batalo de intermontejo Ŝipka ([[Balkana montaro]]) * [[1883]]: La plej forta kaj fina [[erupcio]] de indonezia vulkano [[Krakatoa]] - 40 miloj da mortintoj, 36 metra [[cunamo]]-ondo estiĝis * [[1884]]: Usona [[horloĝisto]] [[Ottmar Mergenthaler]] patentigis [[kompostado|kompostmaŝinon]] [[Linotipo (Linotype)|Linotipo]] * [[1896]]: En [[Istanbulo]] grupo de [[armenoj|armenaj]] revoluciuloj okupis Otomanan Bankon - [[venĝo|venĝe]] [[turkoj]] organizis [[Armena genocido|armenan genocidon]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: Batalo de [[Le Cateau-Cambrésis]] - venko de germana armeo super la franca-belga-brita; [[Germana kolonia imperio|germana kolonio]] en [[Togolando]] kapitulacis antaŭ francaj kaj britaj fortoj post 20-taga kampanjo * [[1920]]: [[Kazaĥa SSR]] estis fondita * [[1922]]: Turka armeo gvidata de [[Mustafa Kemal Atatürk]] lanĉis ofensivon kontraŭ grekaj trupoj proksime al [[Izmir]] * [[1930]]: Komunista Partio de [[Filipinoj]] estis fondita * [[1936]]: Subskribo de brita-egipta interkonsento pri retreto de britaj taĉmentoj el [[Egiptio]] krom la ĉirkaŭaĵoj de [[Sueza Kanalo]] * [[1939]]: Enhavon de [[sekreta aldona protokolo]] al la [[pakto Ribbentrop-Molotov]] ekkonis - post Usono, Britio kaj Francio - ankaŭ [[spionado|spionagentejoj]] de [[Latvio]] kaj [[Estonio]]; [[Teŝinio]]: neinformitaj pri [[invado en Pollandon|datŝanĝo de la atako]] de [[Nazia Germanio]] al [[Pollando]] germanoj el [[Slovakio]] atakis [[fervoja stacidomo|fervojan stacidomon]] [[Mosty u Jablunkova]] por konkeri [[tunelo]]n * [[1940]]: En [[San-Joseo (Kostariko)|San-Joseo]] fondiĝis [[Universitato]] de [[Kostariko]]; [[Moskvo]]: oficiala anonco de [[Litova SSR]] pri transloko de la ĉefurbo de [[Kaŭno]] al [[Vilno]]; peto de [[Rumanio]] pri germana [[arbitracio]] en la disputo kun [[Hungario]] pri [[Transilvanio]]; [[Centra Afriko]]: guberniestro [[Félix Éboué]] igis [[Ĉadio]]n unua franca kolonio, kiu transiris al la registaro en [[ekzilo]] de generalo [[Charles de Gaulle]]; [[Atlantiko]]: Marborda Komandejo de la Brita Arearmeo funkciigis bazon sur [[Islando]] * [[1941]]: [[Volinio]]: [[Sicherheitsdienst]] el [[Kovel]] kune kun ukraina polico pafmortigis 327 judojn; unua vizito de [[Benito Mussolini]] en la ĉefa komandejo de [[Hitler]], en la [[Lupa kuŝejo]] * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: en Sortkiav, okcidenta [[Ukrainio]] naziaj okupantoj mortigis 500 judojn kaj 2000 deportis al [[ekstermejo Bełżec]], krome likvidis plurajn [[geto]]jn en la nuna [[Rivna provinco]]; japana armeo aneksis pacifikan insulon [[Nauro]] * [[1943]]: La nazia [[ĝendarmo|ĝendarmaro]] murdis 90 polojn pro [[konspiro|konspira]] agado; post senarmigo de pola militistejo apud lago [[Naraĉ]] [[sovetio|sovetaj]] partizanoj mortigis 80 partizanojn kaj membrojn de teritoria [[konspiro]]; [[Hungario]]: gvide de [[Vilmos Apor]] estis formita en [[Győr]] Katolika Socia Popola Movado, la antaŭaĵo de Kristan-Demokratia Popola Partio * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: nokte de la 25-a/26-a de aŭgusto transiris al [[Śródmieście|Mezurbo]] per [[kloako (kanalo)|kloakoj]] area komandantaro de Malnova Urbo; germana aera kaj surtera [[bombo|bombado]] de Malnova Urbo; la naziaj okupantoj pafmortigis 56 vilaĝanojn; en liberigita [[Parizo]] sur [[Avenuo de la Elizeaj Kampoj]] okazis militista parado - [[Charles de Gaulle]] alvenis al la urbo; la [[Bulgario|Bulgara]] Komunista Partio komencis ribelon kontraŭ porgermana registaro; [[SS (organizo)|SS]]-komandanto d-ro Ernst Kaltenbrunner depeŝis al [[Erich von dem Bach-Zelewski|dem Bach]] pri evakuo de Varsovio, rekomendante direkti homamason al [[trudlaboro]] en [[Tria Regno]] nur pere de [[koncentrejo]]j * [[1945]]: Malproksim-Orienta Fronto: sur [[Kurilaj insuloj]] sovetaj trupoj okupis [[insulo]]jn Onekotan, Ŝjaŝkotan kaj Matua * [[1951]]: Premiero de la usona [[muzikalo]] [[An American in Paris|''Usonano en Parizo'']] * [[1956]]: [[Częstochowa]]: sur [[Jasna Góra]] okazis en ĉeesto de unu miliono da [[kredo|kredantoj]] ''[[Voto]]j de [[Jasna Góra|Klara Monto]] de la [[poloj|Pola]] Nacio'', redaktitaj de internigita [[primaso]] [[Stefan Wyszyński]] * [[1957]]: [[Sovetunio]] informis pri unua en la historio sukcesa provo de [[interkontinenta balistika misilo]] * [[1968]]: [[Praga printempo 1968|Praga printempo]]: en [[Moskvo]] oni subskribis interkonsenton ke depende de normaligado de interna situacio en [[Ĉeĥoslovakio]] la [[Soveta Armeo]] komencos retiriĝadi — [[Alexander Dubček]] plu restis en sia posteno * [[1972]]: La 20-a [[Somera Olimpiko 1972|Somera Olimpiko]] komenciĝis en [[Munkeno]] * [[1976]]: En [[Demokratia Respubliko Kongo|Zairo]] oni malkovris [[Ebolo (viruso)|ebolon]]; [[Jacques Chirac]] eksiĝis de la posteno ĉefministro de Francio * [[1978]]: [[Kardinalo]] Albino Luciani elektiĝis [[papo]] [[Johano Paŭlo la 1-a]]; Skipa misio de [[Sojuz]] 31 al [[kosmostacio]] [[Programo Salut|Salut]]-6 komenciĝis kun la unua germana [[kosmonaŭto]] [[Sigmund Jähn]], de [[GDR]] * [[1980]]: [[Bombo]] estis metita en Hotelo Harvey en Stateline ([[Nevado]]), kiun [[FBI]] poste priskribis kiel la plej kompleksan [[improvizita eksploda aparato|improvizitan eksplodan aparaton]] iam kreitan; [[Strikoj en la Pola Marbordo]]: En [[Vroclavo]] eksplodis [[solidareco|solidareca]] [[striko]] * [[1981]]: Usona [[kosmosondilo]] [[Voyager 2]] alproksimiĝis al la plej eta distanco al [[Saturno]] (101 mil km de la nubopintoj) * [[1989]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] nomumis episkopon [[Józef Kowalczyk]] [[apostola nuncio]] en Pollando - post religo de diplomatiaj rilatoj inter la [[Apostola Seĝo]] kaj la [[Pola Popola Respubliko]] * [[1990]]: [[Bosnio kaj Hercegovino]]: rezulte de eksplodo de [[karbo]]-[[polvo]] en [[mino|minejo]] "Dobrnja" apud [[Tuzla]] 180 [[minado|ministoj]] pereis * [[1991]]: [[Linus Torvalds]] publikigis en [[Interreto|interreta]] diskutgrupo novan informon pri mastruma sistemo [[Linukso]]; Prezidio de la [[Verĥovna Rada]] de [[Ukraina SSR]] eldonis dekreton pri provizora ĉesigo de funkciado de la Komunista Partio de Ukrainio; [[Pollando]] agnoskis sendependecon de [[Litovio]] * [[1992]]: en [[Brno]] ([[Vilao Tugendhat]]) subskribiĝis interkonsento pri disdivido de [[Ĉeĥa kaj Slovaka federacia respubliko]] ekde la 1-a de januaro 1993; [[Pollando]]: [[incendio]], postmilite la plej granda en [[Mezeŭropo]] kaj [[Okcidenta Eŭropo]], bruligis ĝis la 2-a de septembro 9062 [[hektaro]]jn de [[arbaro]] * [[1993]]: [[Ernest Shonekan]] iĝis [[prezidento de Niĝerio]]; Prezidentoj [[Václav Havel]] (Ĉeĥio) kaj [[Boris Jelcin]] (Rusio) subskribis en [[Prago]] traktaton pri kunlaboro inter la du landoj * [[1999]]: [[Rusio]] komencis la [[Dua Ĉeĉenia milito|Duan Ĉeĉenian Militon]] responde al la invado de [[Dagestano]] fare de la [[islamo|Islama]] Internacia Paco-Brigado * [[2001]]: 6 personoj pereis en [[incendio]] de [[balono]] en franca [[Savojo]] * [[2002]]: Hispana juĝisto [[Baltasar Garzón Real]] por tri jaroj malpermesis agadon de la [[eŭskoj|eŭska]] partio [[Batasuna]] pro ties ligoj kun [[separismo|separisma]] grupiĝo [[ETA]] * [[2004]]: [[Kubo]] rompis diplomatiajn rilatojn kun [[Panamo]] post [[amnestio]] fare de prezidentino [[Mireya Moscoso]] de 4 [[kubanoj]] kondamnitaj pro provo atenci al [[Fidel Castro]] en 2000 * [[2005]]: [[Gdańsk]]: [[Koncerto de Jean Michel Jarre]] okaze de la Pola [[Strikoj en la Pola Marbordo|Aŭgusto 1980]] * [[2006]]: [[Pollando]]: Konsilio de la [[kaŝuba lingvo]] establiĝis * [[2007]]: Prezidentoj de [[Afganio]] [[Hamid Karzai]] kaj [[Taĝikio]] [[Emomali Rahmon]] malfermis la plej grandan ponton sur ĉelima rivero * [[2008]]: [[Milito en Sud-Osetio (2008)]]: [[Internacia agnosko de Abĥazio kaj Sud-Osetio|Rusio agnoskis sendependecon]] de [[Abĥazio]] kaj [[Sud-Osetio]] * [[2011]]: [[Aleksandr Ankvab]] gajnis prezidentan baloton en Abĥazio; En [[Dęblin]] oni inaŭguris muzeon de [[Pola Aer-Armeo]] * [[2016]]: En [[Istanbulo]] oni malfermis voj-fervojan ponton super la markolo [[Bosporo]] * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: en [[Luhanska provinco]] (Staĥanov) en pripafita [[hotelo]] pereis ĉ. 200 rusiaj soldatoj; divizia interligitec-centro de [[Rusia Armeo]] en [[Ĥersona provinco]] estis likvidita; [[Norvegio]] enkondukis pliajn [[sankcio]]jn kontraŭ Rusio == Naskiĝoj == * [[1583]]: [[Adamo de Ŝvarcenbergo]], germana grafo (m. [[1641]]) * [[1596]]: [[Frederiko la 5-a (Palatinato)|Frederiko la 5-a]], [[princo-elektisto]] de [[Palatinato]], reĝo de [[Bohemio]] (m. [[1632]]) * [[1676]]: [[Robert Walpole]], unua [[britaj ĉefministroj|ĉefministro]] de [[Unuiĝinta Reĝlando]] (m. [[1745]]) * [[1740]]: [[Fratoj Montgolfier|Joseph-Michel Montgolfier]], franca inventisto de [[varmaerbalono]] (m. [[1810]]) * [[1743]]: [[Antoine Lavoisier]], franca kemiisto (m. [[1794]]) * [[1744]]: [[József Fogarasi Pap]], hungara filozofo, profesoro (m. [[1784]]) * [[1757]]: [[Christophe Saliceti]], franca politikisto kaj diplomato (m. [[1809]]) *[[1778]]: [[Konrad Adolf Hartleben]], aŭstra libroeldonisto * [[1780]]: [[Jean Auguste Dominique Ingres]], franca pentristo (m. [[1867]]) * [[1781]]: [[Sámuel Hegedűs]], hungara eklezia verkisto kaj poeto (m. [[1844]]) * [[1819]]: [[Alberto de Saksio-Koburgo kaj Gotao]], edzo de reĝino [[Viktoria (Britio)|Viktoria]] (m. [[1861]]) * [[1819]]: [[Hinrich Rink]], dana geologo kaj inspektisto je [[Gronlando]] (m. [[1893]]) * [[1837]]: [[Georg Gotthilf Evers]], germana teologo kaj botanikisto (m. [[1916]]) * [[1838]]: [[John Wilkes Booth]], usona aktoro, murdisto de [[Abraham Lincoln]] (m. [[1865]]) * [[1848]]: [[Édouard Dantan]], franca pentristo (m. [[1897]]) * [[1849]]: [[Mihály László (instruisto)|Mihály László]], hungara instruisto kaj verkisto (m. [[1932]]) * [[1850]]: [[Charles Robert Richet]], franca Nobelpremiita kuracisto kaj [[fiziologio|fiziologo]] (m. [[1935]]) * [[1851]]: [[Émile Boirac]], franca filozofo, rektoro, prezidanto de la 1-a [[UK 1905]], [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto|AdE]], fondinto de pluraj [[Esperanto-klubo]]j (m. [[1917]]) * [[1855]]: [[Reinhard Möller]], germana skulptisto kaj porcelanisto (m. [[1912]]) * [[1861]]: [[Ceferino Giménez Malla]], hispana [[Ciganoj|cigano]], viktimo de [[Hispana Enlanda Milito]], beatigita (m. [[1936]]) * [[1873]]: [[Lee De Forest]], usona [[inventisto]] (m. [[1961]]) * [[1874]]: [[Else Ernst]], germana verkistino kaj desegnistino (m. [[1946]]) * [[1880]]: [[Guillaume Apollinaire]], franca verkisto kaj poeto (m. [[1918]]) * [[1882]]: [[James Franck]], usona fizikisto Nobelpremiita (m. [[1964]]) * [[1883]]: [[Kazimierz Pużak]], pola socialista politikisto, forkaptita al [[Moskvo]] (m. [[1950]]) * [[1885]]: [[Jules Romains]], franca verkisto (m. [[1972]]) * [[1894]]: [[Arthur Henry Cobby]], aŭstralia generalo, [[flug-aso]] (m. [[1955]]) * [[1896]]: [[Josef Mašín]], ĉeĥa generalo (m. [[1942]]) * [[1904]]: [[Christopher Isherwood]], angla verkisto kaj tradukisto (m. [[1986]]) * [[1905]]: [[Béla Gy. Szabó]], rumania hungara [[ksilografio|ksilografo]] (m. [[1985]]) * [[1906]]: [[Albert Sabin]], pola-usona kuracisto, inventinto de [[vakcino]] kontraŭ [[poliomjelito]] (m. [[1993]]) * [[1910]]: [[János Fazakas]], rumania hungara kuracisto kaj profesoro (m. [[1979]] * [[1910]]: [[Patrino Teresa]], [[albanoj|albana]] [[monaĥino]] Nobelpremiita, beatigita (m. [[1997]]) * [[1913]]: [[Elma Bulla]], hungara aktorino kaj dancistino (m. [[1980]]) * [[1913]]: [[Boris Pahor]], slovena verkisto (m. [[2022]]) * [[1914]]: [[Witold Zacharewicz]], pola aktoro, pro helpo al judoj murdita (m. [[1943]]) * [[1914]]: [[Julio Cortázar]], argentina verkisto, tradukisto, filozofo, intelektulo (m. [[1984]]) * [[1914]]: [[Fazıl Hüsnü Dağlarca]], turka poeto kaj verkisto politik-socia (m. [[2008]]) * [[1917]]: [[György Györffy]], hungara historiisto (m. [[2000]]) * [[1922]]: [[Ewa Bondar]], pola esperantistino, instruistino laŭ la [[Cseh-metodo]], honora membro de [[Internacia Esperanto-Instituto]] (m. [[2015]]) * [[1927]]: [[Balkrishna Doshi]], barata arĥitekto, gajninto de [[Pritzker-premio]] (m. [[2023]]) * [[1929]]: [[Yogi Bhajan]], [[Panĝabio|panĝaba]] entreprenisto kaj [[sikismo|sikha]] [[jogo|jogano]] (m. [[2004]]) * [[1936]]: [[Benedict Anderson]], usona historiisto kaj [[politika scienco|politikologo]] (m. [[2015]]) * [[1948]]: [[Dezső Garda]], rumania hungara lokhistoriisto * [[1949]]: [[Zoltán Székely Szabó]], hungara aktoro, verkisto * [[1957]]: [[Dr. Alban]], niĝeria-sveda muzikisto, kantisto kaj [[dentisto]] * [[1960]]: [[Branford Marsalis]], usona ĵaz-saksofonisto, komponisto kaj muzikproduktisto * [[1960]]: [[Gyula Elekes]], rumania hungara [[emajlo|emajl]]artisto * [[1971]]: [[Thalía]], meksika kantistino kaj aktorino * [[1976]]: [[Zemfira]], rusia kantistino, kantaŭtorino, komponistino, reprezentantino de [[sendependa roko]] * [[1980]]: [[Chris Pine]], usona aktoro, [[komikisto]] * [[1981]]: [[Anna Keszeg]], rumania hungara literaturhistoriistino * [[1981]]: [[Barbara Maciejczyk]], pola [[stevardo|stevardino]], viktimo de la [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] (m. [[2010]]) * [[1982]]: [[Tadek]], pola [[repo|repisto]] * [[1986]]: [[Gyöngyvér Vajda]], rumania hungara aktorino * [[1993]]: [[Keke Palmer]], usona aktorino kaj kantistino * [[1993]]: [[Agata Cichocka]], pola-nederlanda esperantistino, kasistino de [[Pola Esperanto-Junularo]] kaj de [[Nederlanda Esperanto-Junularo]] == Mortoj == * [[303]]: [[Aleksandro de Bergamo]], romia soldato, katolika sanktulo * [[1278]]: [[Přemysl Otakar la 2-a]], reĝo de Bohemio (n. [[1223]]) * [[1346]]: [[Johano de Luksemburgio]], grafo de Luksemburgio (n. [[1296]]) * [[1486]]: [[Ernesto (Saksio)]], germana duko, [[princo-elektisto]] (n. [[1441]]) * [[1595]]: [[Antonio la 1-a (Portugalio)|Antono de Krato]], Prioro de [[Crato|Krato]], pretendanto al la portugala trono (n. [[1531]]) * [[1666]]: [[Frans Hals]], flandra pentristo (n. ĉ. [[1580]]) * [[1723]]: [[Antoni van Leeuwenhoek]], nederlanda fizikisto kaj komercisto (n. [[1632]]) * [[1785]]: [[Ventura Rodríguez]], hispana arkitekto (n. [[1717]]) * [[1795]]: [[Alessandro Cagliostro]], itala aventuristo, [[okultismo|okultisto]], [[alkemio|alkemiisto]] (n. [[1743]]) * [[1800]]: [[Ernesto Frederiko (Saksio-Koburgo-Saalfeld)]], germana duko (n. [[1724]]) * [[1813]]: [[Theodor Körner]], germana poeto kaj dramverkisto (n. [[1791]]) * [[1845]]: [[Nikolaus Becker]], germana juristo kaj poeto (n. [[1809]]) * [[1850]]: [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]], reĝo de la Francoj (n. [[1773]]) * [[1865]]: [[Johann Franz Encke]], germana astronomo (n. [[1791]]) * [[1860]]: [[Friedrich Silcher]], germana kanto-komponisto kaj kolektisto (n. [[1789]]) * [[1873]]: [[Karl Wilhelm]], germana korusestro kaj komponisto de neoficiala himno (n. [[1815]]) * [[1885]]: [[August Gottfried Ritter]], germana orgenisto kaj komponisto (n. [[1811]]) * [[1902]]: [[Otto Gildemeister]], germana politikisto, ĵurnalisto kaj tradukisto (n. [[1823]]) * [[1908]]: [[Tony Pastor]], usona amuzisto, inventinto de [[vodevilo]] (n. [[1837]]) * [[1908]]: [[Christian Hagans]], germana entreprenisto, lokomotivfabrikanto (n. [[1829]]) * [[1910]]: [[János Réti]], hungara agrikultura fakverkisto (n. [[1849]]) * [[1912]]: [[Pavel Ĵukovskij]], germana kaj rusia scenejfaristo, pentristo kaj verkisto (n. [[1845]]) * [[1921]]: [[Ludwig Thoma]], germana verkisto kaj redaktoro (n. [[1867]]) * [[1921]]: [[Sándor Wekerle]], ĉefministro de Hungario (n. [[1848]]) * [[1938]]: [[Teodor Axentowicz]], pola-armena [[pentristo]], [[desegnisto]] kaj [[grafikisto]], profesoro kaj rektoro (ur. 1859) * [[1944]]: [[Albin Jakiel]], pola kleriga aganto, pedagogo, enciklopediisto (n. [[1900]]) * [[1944]]: [[Adam von Trott zu Solz]], germana juristo, diplomato, rezistmovadano (n. [[1909]]) * [[1945]]: [[Franz Werfel]], aŭstra poeto kaj verkisto (n. [[1890]]) * [[1958]]: [[Ralph Vaughan Williams]], angla komponisto (n. [[1872]]) * [[1963]]: [[Czesław Kaczmarek]], pola episkopo (n. [[1895]]) * [[1967]]: [[Adorján Stella]], hungara verkisto, ĵurnalisto, humuristo, tradukisto, teatra aŭtoro (n. [[1897]]) * [[1973]]: [[Ferenc Heves]], hungara ĵurnalisto kaj poeto (n. [[1903]]) * [[1974]]: [[Charles Lindbergh]], usona aviadisto, la unua homo superfluginta [[Atlantiko]]n (n. [[1902]]) * [[1975]]: [[Haile Selassie]], lasta imperiestro de [[Etiopio]] (n. [[1892]]) * [[1979]]: [[Mika Waltari]], finna verkisto (n. [[1908]]) * [[1980]]: [[Rosa Albach-Retty]], aŭstra aktorino (n. [[1874]]) * [[1982]]: [[Edith Weide]], dana esperantistino, edzino de [[August Weide]], prezidantino de [[Hamburga Esperanto-Societo]] (n. [[1912]]) * [[1982]]: [[Anna German]], pola kantistino, komponistino kaj aktorino (n. [[1936]]) * [[1989]]: [[Irving Stone]], usona verkisto (n. [[1903]]) * [[1993]]: [[László Schrek]], rumania hungara arkivisto, lokhistoriisto (n. [[1935]]) * [[1994]]: [[Sergeo Novik-Pjajun]], belorusa poeto plurlingva, malliberulo de germana [[koncentrejo]] kaj soveta puntendaro, instruinta [[Esperanto]]n en [[Jakutio]], kien li estis ekzilita (n. [[1906]]) * [[1997]]: [[János Kovács (krititkisto)|János Kovács]], rumania hungara literaturkritikisto (n. [[1921]]) * [[2002]]: [[Thomas Gordon (psikologo)|Thomas Gordon]], usona psikologo kaj [[psikoterapio|psikoterapiisto]] (n. [[1918]]) * [[2004]]: [[Laura Branigan]], usona kantistino kaj aktorino (n. [[1952]]) * [[2005]]: [[Wolfgang Bauer]], aŭstra avangarda verkisto kaj [[dramaturgo]] (n. [[1941]]) * [[2006]]: [[Roma Thorsen]], dana esperantistino kaj tradukistino por "[[Norda Prismo]]", edzino de [[Poul Thorsen]], kun kiu ŝi gvidis la fondaĵon [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]] (n. nekonata) * [[2006]]: [[Vladimir Tretchikoff]], kazaĥa pentristo (n. [[1913]]) * [[2007]]: [[Gaston Thorn]], ĉefministro de Luksemburgio, prezidanto de [[Eŭropa Komisiono]] (n. [[1928]]) * [[2007]]: [[Enrique Balech]], argentina natursciencisto, fakulo pri marbiologio, [[planktono]] kaj [[algo]]j, [[Esperanto-vortaristo]], honora membro de [[Argentina Esperanto-Ligo]] (n. [[1912]]) * [[2009]]: [[Ferenc Nagy (akademiano)|Ferenc Nagy]], hungara kemiisto (n. [[1927]]) * [[2010]]: [[Raimon Panikkar]], hispana-[[malabaro|malabara]] teologo, filozofo, [[katolikismo|katolika]]-[[hinduismo|hindua]] [[dialogo|dialogisto]] (n. [[1918]]) * [[2012]]: [[János Matekovics]], rumania hungara ĵurnalisto, verkisto (n. [[1939]]) * [[2013]]: [[Józef Łukaszewicz]], pola matematikisto (n. [[1927]]) * [[2017]]: [[Jozefo Golec]], pola pedagogo pri [[plastiko]], populariganto de [[turismo]], ŝako, [[Teŝinio]], kreinto de [[ekslibriso]]j, iniciatinto de [[Esperanto-muzeo]] en [[Sopot]] (m. [[1935]]) * [[2022]]: [[Hana Zagorová]], ĉeĥa kantistino, tekstistino, aktorino kaj prezentistino (n. [[1946]]) * [[2023]]: [[Bob Barker]], usona televida [[prezentisto]] (n. [[1923]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Aleksandro de Bergamo]], romia soldato, martiro; [[Virgulino de Ĉenstoĥovo]] - fiksita de [[Pio la 10-a]] en 1904 por [[katolikismo|katolika]] eklezio en Pollando * [[Filipinoj]], [[Namibio]]: Tago de [[Heroo]]j * [[Papuo-Nov-Gvineo]]: [[Pento]]-Tago == Tagoj de [[semajno]] == La '''26-a de aŭgusto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. [[Kategorio:26-a de aŭgusto| ]] [[Kategorio:Aŭgusto|26]] [[Kategorio:26-a tago de la monato|#08]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0826]] hqbsl4tx2eaub8ssp1j54nwd34a8cnu 0 5415 9404687 9299737 2026-06-16T15:28:43Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9404687 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{aprilo}} La '''5-a de aprilo''' estas la 95-a tago de la jaro (la 96-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 270 tagoj restas. Je la 5-a de aprilo okazis, interalie: ==Eventoj== * [[1058]]: [[Kontraŭpapo Benedikto la 10-a]] elektiĝis * [[1081]]: [[Aleksio la 1-a]] kroniĝis kiel bizanca imperiestro en [[Konstantinopolo]], alportante [[Komnena dinastio|Komnenan dinastion]] al plena potenco - [[Komnenia restaŭrado]] * [[1242]]: [[Batalo ĉe la Lago Peipsi]]: duko de [[Velikij Novgorod]] [[Aleksandro Nevskij]] venkis [[ordeno de germanaj kavaliroj|ordenon de germanaj kavaliroj]] haltigante por jarcento la germanan [[ekspansio]]n orienten * [[1253]]: Franca esploristo [[Vilhelmo de Rubruk]] alvenis al [[Karakorumo (Mongolio)|Karakorumo]], la ĉefurbo de [[Mongola Imperio]] * [[1355]]: [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kroniĝis kiel imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]] * [[1453]]: [[Sieĝo de Konstantinopolo]]: sub la sieĝitan urbon alproksimiĝis ĉefa [[turkoj|turka]] armeo * [[1536]]: ''Adventus regis'' de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] al [[Romo]] - la lasta [[Romia triumfo]] * [[1566]]: Delegitaro de [[Nederlando|nederlanda]] nobelaro alvenis al hispana [[regento|regentino]] de [[Malaltaj Landoj]] por prezenti peticion kun postulo de reformoj. Unu kortegano nomis ilin [[almozo|almozuloj]] ([[france]]: gueux), de kio nomiĝis liberiga movado – [[geŭzo]]j * [[1573]]: Malfermo de unua firma [[ponto]] super [[Vistulo]] en [[Varsovio]] - la plej longa en tiutempa Eŭropo (ĉ. 500 m) * [[1614]]: En [[Jamestown]] ([[Virginio]]) okazis [[nupto]] de [[Pokahontas]], la filino de [[ĉefo Paŭhatano]], kun angla [[kolonio|koloniisto]] * [[1693]]: Militista kaj kavalira [[Ordeno de Sankta Ludoviko]] fondita de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] * [[1697]]: [[Karolo la 12-a (Svedio)|Karolo la 12-a]] iĝis reĝo de Svedio * [[1702]]: [[svedoj|Sveda]] armeo okupis [[Vilno]]n * [[1710]]: [[Kozakoj|Kozaka]] hetmano [[Filip Orlik]] proklamis [[Konstitucio de Filip Orlik|Konstitucion de Filip Orlik]], kiu neniam ekvalidis * [[1722]]: [[nederlando|Nederlanda]] [[maristo]] [[Jacob Roggeveen]] kiel unua eŭropano malkovris la [[polinezio|polinezian]] insulon ''Rapa Nui'' kaj nomis ĝin ''[[Paska insulo]]'' - la vojaĝraporto de la germana kunvojaĝanto [[Carl Friedrich Behrens]] famigis la insulon kaj la tieajn [[moai|statuojn]] en [[Eŭropo]]. * [[1781]]: [[Peruo]]: [[ribelo]] de [[Tupak-Amaru la 2-a]] malvenka por [[indianoj]] en batalo de Combapata ([[Regiono Kusko]]) kontraŭ [[hispanoj]] * [[1793]]: [[Jean-Paul Marat]] elektiĝis prezidanto de [[jakobenoj]] * [[1794]]: [[jakobenoj|Jakobena]] Revolucia Tribunalo ĉe [[Nacia Konvencio]] kondamnis al [[gilotino]] [[Georges Danton]], [[Camille Desmoulins]] kaj [[Fabre D'Eglantine]] * [[1795]]: En [[Bazelo]] estis subskribita franca-prusa [[pactraktato]], en kiu [[Reĝlando Prusio]] agnoskis Francan Respublikon kaj ĝian [[landlimo]]n laŭ [[Rejno]] * [[1804]]: Akuzita pri [[perfido]] generalo [[Jean-Charles Pichegru]] sinmortigis en malliberejo * [[1815]]: [[Indonezio]]: katastrofa eksplodo de la vulkano [[Tambora]] sur la insulo [[Sumbavo]] - sekva jaro iĝis [[jaro sen somero]] * [[1821]]: Post pli ol 4 monatoj de drivado en sav-[[boato]]j oni savis ŝiprompintojn de sinkigita de [[kaĉaloto]] [[balenŝipo]] ''Essex'' - la evento inspiris [[Herman Melville]] verki romanon ''[[Moby-Dick]]''; [[Portugalio|Portugala]] [[inkvizicio]] malfondiĝis - imitanta hispanan inkvizicion * [[1829]]: Papo [[Pio la 8-a]] [[kronado|kroniĝis]] * [[1849]]: [[Reĝlando Prusio]] venkis [[danoj]]n en batalo de [[Eckernförde]] * [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: malvenko de ribelantoj en batalo de Szklary ([[distrikto Krakova]]) — 500 volontuloj de [[Galicio]] estis venkitaj * [[1879]]: [[Dua pacifika milito]]: [[Ĉilio]] deklaris militon kontraŭ [[Peruo]] kaj [[Bolivio]] * [[1883]]: Polaj fizikisto [[Zygmunt Wróblewski]] kaj kemiisto [[Karol Olszewski]] kiel unuaj en la mondo [[kondensado|kondensigis]] [[oksigeno]]n (pli frue franca kaj svisa fizikistoj sukcesis nur ricevi efemeran [[vaporo]]n, sed ne [[likvo]]n) * [[1885]]: [[Premiero]] de la [[opero]] ''[[Noa|Noé]]'' de [[Georges Bizet]] en [[Karlsruhe]] - kompletigo de nefinita verko de [[Fromental Halévy]] * [[1886]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[257 Silesio|Silesio]] * [[1887]]: Pacifikaj insuloj [[Valiso kaj Futuno]] akceptis francan [[protektorato]]n * [[1895]]: Irlanda poeto [[Oscar Wilde]] estis kondamnita al malliberejo pro deklarita [[samseksemo]] * [[1897]]: [[militdeklaro|Deklaro de milito]] greka-turka * [[1900]]: [[Kreto (insulo)|Kreto]]: [[arkeologio|arkeologoj]] en [[Knossos]] trovis [[argiltabuleto]]jn kun [[skribo]] nomita [[linia skribo B]] * [[1906]]: Papo [[Pio la 10-a]] eldonis [[encikliko]]n ''Tribus Circiter'', en kiu li kondamnis polajn [[mariavitismo|mariavitojn]] * [[1908]]: [[H. H. Asquith]] iĝis ĉefministro de Britio * [[1910]]: Inaŭguro de Trans[[Andoj|anda]] Fervojo liganta [[Ĉilio]]n kun [[Argentino]] * [[1918]]: [[Unua mondmilito]]: Surteriĝo de [[Japana imperia armeo|japanaj trupoj]] en [[Vladivostoko]] * [[1919]]: Post la [[pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]] en konkerita de pola armeo [[Pinsk|Pińsk]] estis pafmortigitaj 35 judoj, kunlaborantaj kun [[bolŝevismo|bolŝevikoj]] * [[1930]]: [[Mahatma Gandhi]] atingis dum sia [[Salomarŝo]] la marbordon ĉe Dandi kaj komencis la [[salo]]rikolton malpermesitan pro [[britio|brita]] [[monopolo]] * [[1937]]: [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio]]: malfermo de [[Flughaveno Prago de Václav Havel|flughaveno Prago-Ruzyně]] * [[1938]]: Hispana generalo [[Francisco Franco]] per dekreto nuligis [[aŭtonomeco]]n de [[Katalunio]] * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: post la [[soveta invado en Pollandon]] [[NKVD]] komencis [[masakro de Katin|mortigi polajn militkaptitojn]] de [[Starobilsk]], kiuj estis transportataj de [[Smolensk]] al nekonata loko; el britaj havenoj foriris 3 grupoj de [[destrojero]]j por dismeti eksplodaĵojn en teritoriaj akvoj de [[Norvegio]]; [[Rumanio|rumana]] sekurecservo kunlabore kun germana [[Abwehr]] malhelpis britan provon bloki [[Danubo]]n apud la [[Fera Pordo]] * [[1941]]: Al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] foriris du transportoj: de [[Varsovio]] el malliberejo [[Pawiak]] kun 1021, kaj de [[Ĉenstoĥovo]] kun 115 personoj; en [[Kielce]] oficiale establiĝis [[Geto en Kielce|geto por judoj]]; [[Norda Atlantiko]]: 4-taga [[marbatalo]] pro [[konvojo]] SC-26 (22 [[ŝipo]]j) finita — oni sinkigis 10 ŝipojn kaj [[submarŝipo]]n; [[brita armeo]] eniris al [[Adis-Abebo]], la ĉefurbo de [[Abisenio]], okupata de faŝisma [[Itala Reĝlando]]; [[Moskvo]]: nokte estis subskribita kun [[Jugoslavio]] pakto pri neagresemo - la tagon antaŭ germana-itala invado al [[Regno Jugoslavio]] * [[1942]]: Japanaj aviadiloj bombadis havenon kaj urbon [[Kolombo (urbo)|Kolombo]] sur [[Srilanko|Cejlono]] mortigante 190 personojn - post kelkaj horoj ili sinkigis du britajn [[militŝipo]]jn (426 maristoj pereis, 1122 saviĝis); la [[Pola Armeo en Sovetunio]] parte evakuiĝis — de la 24-a de marto ĝis la 5-a de aprilo [[Sovetunio]]n forlasis irante al [[Irano]] preskaŭ 44 mil personoj, inkluzive de pli ol 33 mil soldatoj; en [[Moskvo]] malfermiĝis la Kongreso de Slavaj Nacioj pri unueca agado kontraŭ [[faŝismo]]; nokte la [[brita aerarmeo]] atakis [[Kolonjo]]n * [[1943]]: Ĉirkaŭ 900 personoj (en tio 209 infanoj) pereis, 1300 vundiĝis rezulte de erara bombado de belga urbo [[Mortsel]] flanke de usonaj aviadiloj, kies celo devus esti apuda fabriko; kontraŭ[[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazioj]] [[Dietrich Bonhoeffer]] kaj [[Hans von Dohnanyi]] estis arestitaj de [[Gestapo]]; [[Reĝimo de Vichy]]: laŭ konsento de [[Philippe Pétain]] al [[Nazia Germanio]] estis forveturigitaj [[Edouard Daladier]], [[Leon Blum]] kaj [[Maurice Gamelin]] * [[1944]]: [[Pola Rezistomovado]]: ĉirkaŭ 2 mil polaj [[partizano]]j tuttage batalis en [[distrikto Tomaszów (Lublinio)|distrikto Tomaszów]] kontraŭ taĉmentoj de [[Ukraina Ribela Armeo]]; [[distrikto Kozienice]]: 120 polaj soldatoj de Kamparanaj Batalionoj kaj [[Pola Enlanda Armeo]] en la vilaĝo Molendu batalis 6-hore kontraŭ germana armea unuo, estis bombarditaj kaj [[ĉevalo]]j pafmortigitaj, sed sukcesis retiriĝi de ĉirkaŭiro ; usona aerarmeo atakis [[Ploiești]] kaj [[nafta rafinejo|naftajn rafinejojn]] kun produktejoj de sintetika brulaĵo apud [[Vieno]], [[Budapeŝto]] kaj en [[Silezio]] * [[1945]]: Pola kaj soveta [[armeo]]j konkeris la urboparton Oxhöft (postmilite Oksywie), la lastan germanan rezistolokon apud [[Gdingen]] (postmilite Gdynia); trupoj de la 4-a sovetunia Ukraina Fronto liberigis [[Żywiec]] (ĝis 1919 Saybusch en Aŭstrio) kaj en [[Ĉeĥoslovakio]] [[Ružomberok]]/Rosenberg/Rózsahegy); germana pripafado de [[Britio]] per [[V-2]] finiĝis; Balkana Fronto: unuoj de jugoslava 4-a armeo konkeris [[Pag (insulo)|insulon Pag]]; kontraŭgermana [[kartvela ribelo de Teselo]] komencita sur nederlanda insulo [[Texel]]; en [[Košice]] oni proklamis deklaracion de la registaro de [[Ĉeĥoslovakio]], kreitan marte 1945 en [[Moskvo]] kun vicĉefministro [[Klement Gottwald]], pri kreo de komuna ŝtato de du egalaj nacioj: [[ĉeĥoj]] kaj [[slovakoj]] * [[1946]]: [[Postmilito]]: [[Ruĝa Armeo]] retiriĝis de la dana insulo [[Bornholm]] * [[1948]]: Antaŭ Supera Nacia Tribunalo en [[Gdańsk]] komenciĝis proceso de germana [[militkrimo|militkrimulo]] Albert Forster, alta funkciulo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]], respondeca pri fondo de [[koncentrejo]] [[Stutthof]] en [[Libera Urbo Dancigo]] kaj la [[masakro de Piaśnica]] - [[pendumo|pendumita]] februare 1952 en [[Varsovio]] * [[1951]]: [[Usono]]: [[Ethel kaj Julius Rosenberg]] estis kondamnitaj al mortpuno pro [[spionado]] favore al [[Sovetunio]] kaj transdonado de informoj pri [[atombombo]] * [[1952]]: Pola-sovetunia skriba interkonsento pri konstruo de la [[Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco]] — oni komencis [[setlado|malsetligi]] milojn da loĝantoj * [[1955]]: [[Winston Churchill]] anoncis sian demision el la funkcio de [[ĉefministro de Britio]] * [[1967]]: [[Piet de Jong]] iĝis ĉefministro de Nederlando * [[1969]]: Manifestacioj kontraŭ la [[Vjetnama milito]] okazis en [[Novjorko]], [[Vaŝingtono]] kaj aliaj usonaj urboj; [[jaĥto|jaĥta]] [[velado|velisto]] [[Leonid Teliga]] solece ĉirkaŭis la [[Tero]]n * [[1971]]: Vulkano [[Etna]] erupciis en [[Sicilio]] * [[1976]]: [[James Callaghan]] iĝis ĉefministro de Britio; protesto kontraŭ la ĉina reĝimo kune kun morto de ĉefministro [[Zhou Enlai]] fine de la [[Kultura Revolucio]] sur [[Placo Tian An Men]] en [[Pekino]] * [[1977]]: Seria produkto de [[ajnagrunda aŭtomobilo]] [[Lada Niva]] komenciĝis en Sovetunio * [[1980]]: [[Tajpeo]]: malfermo de la nacia [[maŭzoleo]] al [[Ĉiang Kai-ŝek]] * [[1992]]: Prezidento de [[Peruo]] [[Alberto Fujimori]] eksvalidigis kongreson kaj konstitucion enkondukante senperan regadon; [[Bosnia Milito]]: parlameno de [[Bosnio kaj Hercegovino]] proklamis sendependecon - la armeo de [[Serba Respubliko]] kaj [[Jugoslava Popola Armeo]] eksieĝis [[Sarajevo]]n * [[1993]]: [[Kartvelio]]: enkonduko de nacia [[valuto]] - [[lario]] * [[1998]]: [[Japanio]]: malfermo de la [[ponto Akaŝi-Kaikjō]], la plej longa [[pendoponto]] en la mondo * [[2000]]: [[Mori Yoshiro]] iĝis [[ĉefministro de Japanio]] * [[2003]]: [[Saddam Hussein]] reaperis publike, ekster [[Bagdado]], kune kun [[koalicio|koaliciaj]] fortoj * [[2007]]: [[Ramzan Kadirov]] iĝis prezidento de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]) * [[2009]]: [[Partio de Komunistoj de la Respubliko Moldavio]] venkis en parlamenta baloto; [[Lars Løkke Rasmussen]] iĝis ĉefministro de Danio; [[Gjorge Ivanov]] gajnis prezidentan balotadon en Respubliko Makedonio; [[Nord-Koreio]] lanĉis foratingan raketon Taepodong-2 * [[2010]]: [[Usono]]: unua epizodo de televidserio ''[[Adventure Time|Aventura tempo]]'' aperis * [[2014]]: [[Metroo]] en [[Panamurbo]] ekfunkciis * [[2018]]: [[Panamo]] retirigis sian [[ambasadoro]]n el [[Venezuelo]]; [[Muzikvideo]] al ''[[Despacito]]'' kiel unua en la historio de [[YouTube]] atingis 5 [[miliardo]]jn da aperoj ==Naskiĝoj== * [[1508]]: [[Herkulo la 2-a (Este)|Herkulo la 2-a]], itala duko, nepo de papo [[Aleksandro la 6-a]] (m. [[1559]]) * [[1568]]: (bapto) [[Urbano la 8-a]], papo, kies [[pontifiko|pontifikado]] okazis dum [[tridekjara milito]] (m. [[1644]]) * [[1588]]: [[Thomas Hobbes]], angla filozofo, reprezentanto de [[modernismo]], kreinto de [[socia kontrakto]] (m. [[1679]]) * [[1692]]: [[Adrienne Lecouvreur]], franca aktorino, amatino de [[Morico de Saksio]] (m. [[1730]]) * [[1727]]: [[Pasquale Anfossi]], itala oper-komponisto (m. [[1797]]) * [[1732]]: [[Jean-Honore Fragonard]], franca pentristo de [[rokoko]] (m. [[1806]]) *[[1737]]: [[Johann Eustach von Görtz]], germana diplomato * [[1784]]: [[Louis Spohr]], germana komponisto, dirigento, pedagogo, organizanto de [[muzikfestivalo]]j kaj violonisto (m. [[1859]]) * [[1804]]: [[Matthias Schleiden]], germana botanikisto nominta [[ĉelo]]n fundamenta bazo de la [[planto]], profesoro de la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]] (m. [[1881]]) * [[1820]]: [[Félix Tournachon Nadar]], franca desegnisto kaj aerŝipisto (m. [[1910]]) * [[1832]]: [[Jules Ferry]], franca politikisto, ĉefministro de la [[Tria Respubliko]] (m. [[1893]]) * [[1835]]: [[Vítězslav Hálek]], ĉeĥa poeto, ĵurnalisto kaj redaktoro, literatura kaj teatra kritikisto, felietonisto, novelisto, poeto, dramverkisto; enestanta en ''[[Fundamenta Krestomatio]]'' (m. [[1874]]) * [[1837]]: [[Algernon Charles Swinburne]], angla poeto, kunaŭtoro de ''[[Encyclopaedia Britannica]]'' (m. [[1909]]) * [[1846]]: [[Michael Georg Conrad]], germana verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1927]]) * [[1850]]: [[Enrico Mazzanti]], itala inĝeniero kaj karikaturisto, ilustrinta ''[[Pinokjo]]n'' (m. [[1910]]) * [[1856]]: [[Booker T. Washington]], afrik-usona edukisto, eseisto kaj historiisto, oratoro kaj konsilisto de pluraj prezidentoj (m. [[1915]]) * [[1859]]: [[Lajos Szádeczky-Kardoss]], hungara historiisto kaj profesoro, frato de [[Gyula Szádeczky-Kardoss]] (m. [[1935]]) * [[1883]]: [[László Donáth]], hungara kalvinana pastro, verkisto (m. [[1967]]) * [[1886]]: [[Sándor Latinka]], hungara politikisto, membro de [[Rondo Galilei]], murdita (m. [[1919]]) * [[1889]]: [[S. Colum Gilfillan]], usona sociologo okupiĝanta pri [[invento]]j, esperantisto, membro de [[UEA]] (m. [[1987]]) * [[1894]]: [[Béla Zsedényi]], rumania hungara jursciencisto (m. [[1955]]) * [[1900]]: [[Spencer Tracy]], usona aktoro (m. [[1967]]) * [[1904]]: [[Géza Szabó]], rumania hungara reformita pastro, fabelverkisto, fabelkolektisto (m. [[1991]]) * [[1908]]: [[Bette Davis]], usona teatra, filma kaj televida aktorino (m. [[1989]]) * [[1908]]: [[Herbert von Karajan]], aŭstra dirigento, direktoro de [[Viena Ŝtata Operejo]] kaj arta gvidanto de la [[Festivalo de Salcburgo]] ([[1989]]) * [[1910]]: [[Effi Biedrzynski]], germana literaturhistoriistino (m. [[2004]]) * [[1912]]: [[István Örkény]], hungara verkisto, kies [[novelo]]n esperantigis [[István Ertl]], edzo de [[Zsuzsa Radnóti]] (m. [[1979]]) * [[1916]]: [[Gregory Peck]], usona aktoro (m. [[2003]]) * [[1917]]: [[Zsombor Diénes]], rumania hungara inĝeniero pri [[mino|minado]], filo de [[Jenő Diénes]] * [[1918]]: [[Wanda Szmielew]], pola [[matematika logiko|matematika logikistino]] (m. [[1976]]) * [[1920]]: [[Barend Biesheuvel]], ĉefministro de Nederlando (m. [[2001]]) * [[1926]]: [[János András]], hungara redaktoro, tradukisto, kontrolleganto de la [[Libroeldonejo Kriterion]] (m. [[2006]]) * [[1929]]: [[Hugo Claus]], flandra poeto kaj verkisto (m. [[2008]]) * [[1929]]: [[Ivar Giaever]], usona fizikisto Nobelpremiita (m. [[2025]]) * [[1934]]: [[Roman Herzog]], prezidanto de [[Federacia Konstitucia Kortumo de Germanio]] kaj [[prezidanto de Germanio]] (m. [[2017]]) * [[1937]]: [[Colin Powell]], usona soldato kaj [[ministro pri eksteraj aferoj]] (m. [[2021]]) * [[1941]]: [[Ágnes Kakassy]], hungara aktorino (m. [[1987]]) * [[1942]]: [[Magda Zimán Vitályos]], rumania hungara tekstilartistino * [[1944]]: [[János Martonyi (filo)|János Martonyi]], hungara juristo, ministro * [[1946]]: [[János Bródy]], hungara kantisto, gitaristo, komponisto * [[1947]]: [[Gloria Macapagal-Arroyo]], prezidentino de Filipinoj * [[1950]]: [[Agnetha Fältskog]], sveda kantistino de [[pop-muziko|pop-muzika]] grupo [[ABBA]] * [[1950]]: [[Franklin Chang-Diaz]], usona-kostarika fizikisto kaj [[kosmonaŭto]] * [[1951]]: [[Dean Kamen]], usona entreprenisto, inventinto de [[starveturilo]] * [[1952]]: [[István Hürkecz]], rumania hungara tradukisto * [[1952]]: [[János Szabó (skulptisto)|János Szabó]], rumania hungara skulptisto * [[1954]]: [[Gábor Xantus]], rumania hungara [[kamerao|kameraisto]], filmreĝisoro * [[1955]]: [[Anthony Horowitz]], angla verkisto de [[porinfana literaturo|infanlibroj]] * [[1969]]: [[Ravindra Prabhat]], barata verkisto, poeto kaj historiisto pri la [[Hinda subkontinento]] * [[1980]]: [[Sándor Zsolt Nagy]], rumania hungara pentristo * [[1983]]: [[Levente Molnár (kantisto)|Levente Molnár]], rumania hungara operkantisto * [[1984]]: [[Aram Mp3]], armena kantisto, komponisto, komikisto, prezentisto kaj aktoro ==Mortoj== * [[647]]: [[Aethelburg (Kent)|Aethelburg]], anglosaksa sanktulino kaj dua edzino de Edwin, la reĝo de [[Northumbria]] * [[1419]]: [[Sankta Vincento Ferrer]], hispana sacerdoto kaj sanktulo (n. [[1350]]) * [[1553]]: [[Antonius Corvinus Rabe]], germana teologo kaj reformisto (n. [[1501]]) *[[1599]]: [[Liborius Hofmann]], germana jurscienculo (n. ĉ. [[1561]]) * [[1695]]: [[Markizo de Halifakso]], angla verkisto kaj politikisto (n. [[1633]]) * [[1697]]: [[Karolo la 11-a (Svedio)|Karolo la 11-a]], reĝo de Svedio el dinastio [[Vitelsbaĥoj]] (n. [[1655]]) * [[1723]]: [[Johann Bernhard Fischer von Erlach]], aŭstra arkitekto kaj skulptisto de [[baroko]] (n. [[1656]]) * [[1732]]: [[Johann Christian Schieferdecker]], germana [[eklezimuzikisto]], orgenisto kaj komponisto (n. [[1679]]) * [[1751]]: [[Frederiko (Svedio)|Frederiko]], [[landgrafo]] de [[Hesio-Kaselo]], reĝo de Svedio (n. [[1676]]) * [[1769]]: [[Marc-Antoine Laugier]], franca jezuito, verkisto, historiisto kaj arĥitektura teoriisto (n. [[1713]]) * [[1794]]: Francaj revoluciuloj kaj [[viktimo]]j de la [[Franca revolucio de 1789]]: [[Fabre D'Eglantine]] ekzekutita (n. [[1750]]); [[Georges Danton]] ekzekutita (n. [[1759]]); [[Camille Desmoulins]] ekzekutita (n. [[1760]]) * [[1804]]: [[Jean-Charles Pichegru]], franca generalo kaj parlamentano (n. [[1761]]) * [[1828]]: [[Georg Joachim Göschen]], germana eldonisto konata de [[tipografio]] kaj publikaĵoj pri [[muziko]] kaj [[filozofio]] (n. [[1752]]) *[[1863]]: [[Konrad Adolf Hartleben]], aŭstra libroeldonisto * [[1868]]: [[Karel Purkyně]], ĉeĥa verkisto, filo de [[Jan Evangelista Purkyně]] (n. [[1834]]) * [[1888]]: [[Vsevolod Garŝin]], rusa verkisto, reprezentanto de [[dekadencismo]] en la [[rusa literaturo]], esperantigata de kelkaj tradukistoj kaj rete legebla (n. [[1855]]) * [[1900]]: [[Joseph Bertrand]], franca matematikisto kaj ekonomikisto, konata de la [[Bertranda paradokso (probabloteorio)|Bertranda paradokso]] (n. [[1822]]) * [[1916]]: [[Stanislav Sucharda]], ĉeĥa skulptisto de [[secesio (stilo)|secesio]] (n. [[1866]]) * [[1940]]: [[Matthias Friedwagner]], aŭstra filologo (n. [[1861]]) * [[1941]]: [[Franciszek Kleeberg]], pola [[brigada generalo]], la lasta nevenkita komandanto kontraŭ la germana [[invado en Pollandon]] (n. [[1888]]) * [[1941]]: [[Parvin Etesami]], irana poetino, kies poemoj estas admonaj kiel ĉe [[Naser Ĥosro]] aŭ rakontaj kiel ĉe [[Sadio]] (n. [[1906]]) * [[1943]]: [[Aleš Hrdlička]], ĉeĥa-usona kuracisto, [[patologio|patologo]] kaj antropologo, partoprenanto de pluraj [[ekspedicio]]j tra la mondo (n. [[1869]]) * [[1953]]: [[László Dienes]], hungara sociologo, redaktoro (m. [[1889]]) * [[1958]]: [[Isidora Sekulic]], serba verkistino, [[filozofino]], vojaĝistino kaj poliglotino, fakulo pri [[angla literaturo|angla]], [[franca literaturo|franca]], [[rusa literaturo|rusa]] kaj [[Skandinavio|skandinava literaturo]] (n. [[1877]]) * [[1954]]: [[György Floznik]], hungara pastro kaj lingvisto (n. [[1888]]) * [[1971]]: [[István Somló]], hungara aktoro, reĝisoro, verkisto (n. [[1902]]) * [[1975]]: [[Ĉiang Kai-ŝek]], ĉina [[militisto]], ĉefo de [[Kuomintango]], prezidento de [[Respubliko Ĉinio]] (n. [[1887]]) * [[1976]]: [[Géza Sebestyén (bibliotekisto)|Géza Sebestyén]], hungara bibliotekisto kaj redaktoro (n. [[1912]]) * [[1977]]: [[Ernő Fodor]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto (n. [[1906]]) * [[1978]]: [[Józef Arszenik]], pola fervojisto kaj esperantisto, dum la [[dua mondmilito]] helpis al la [[familio Zamenhof]] kun plano savi [[Lidia Zamenhof]] de [[holokaŭsto]], [[bahaismo|bahaano]] (n. [[1898]]) * [[1989]]: [[Karel Zeman]], ĉeĥa filmreĝisoro, konata de la ''[[Cesta do pravěku|Vojaĝo al prahistorio]]'' (n. [[1910]]) * [[1991]]: [[Jiří Mucha]], ĉeĥa verkisto (n. [[1915]]) * [[1993]]: [[Béla Kéki]], hungara bibliografo kaj muzikkritikisto (n. [[1907]]) * [[1994]]: [[Kurt Cobain]], usona rok-kantisto, gitaristo kaj komponisto de la rokgrupo [[Nirvana]], sinmortiginto (n. [[1967]]) * [[1997]]: [[František Kožík]], ĉeĥa verkisto, aŭtoro de historiaj kaj biografiaj [[romano]]j, subtenanto de [[esperanto]] (n. [[1909]]) * [[1997]]: [[Allen Ginsberg]], usona poeto de [[beat-generacio]] (n. [[1926]]) * [[1997]]: [[Dénes Pázmány]], rumania hungara botanikisto kaj biologo (n. [[1931]]) * [[2005]]: [[Saul Bellow]], uson-kanada Nobelpremiita verkisto, poligloto (n. [[1915]]) * [[2007]]: [[Lajos Varga (redaktoro)|Lajos Varga]], rumania hungara radio- kaj libroredaktoro (n. [[1926]]) * [[2008]]: [[Charlton Heston]], usona aktoro (n. [[1924]]) * [[2012]]: [[Bingu wa Mutharika]], prezidento de [[Malavio]], prezidanto de [[Afrika Unio]] (n. [[1934]]) * [[2017]]: [[Paul G. Comba]], usona matematikisto kaj amatora astronomo (n. [[1926]]) * [[2018]]: [[Cecil Taylor]], usona pianisto kaj poeto, kunkreinto de [[libera ĵazo]] (n. [[1929]]) * [[2018]]: [[Isao Takahata]], japana reĝisoro, animaciisto, scenaristo kaj produktoro, kunfondinto de [[Studio Ghibli]], konata de la komedio ''[[Hohokekjo Tonari no Jamada-kun|Kvivit, miaj najbaroj Jamada]]'' (n. [[1935]]) * [[2019]]: [[Sydney Brenner]], sudafrika Nobelpremiita biologo kontribuinta pri la [[genetika kodo]] kaj esplorante [[nematodoj]]n kontribuis al [[disvolviĝ-biologio]] (n. [[1927]]) * [[2020]]: [[Honor Blackman]], angla aktorino (n. [[1925]]) ==Specialaj tagoj kaj festoj== * [[Romkatolika Kalendaro]]: [[Sankta Vincento Ferrer]], hispana [[dominikanoj|dominikano]] klopodanta fini [[Granda okcidenta skismo|grandan okcidentan skismon]] * [[Sud-Koreio]]: Tago de [[arbo]]j * [[Francio]]: Tago de Afableco ĉe [[Stirilo]] ==Tagoj de [[semajno]]== La '''5-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; {{projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]. [[Kategorio:5-a de aprilo| ]] [[Kategorio:Aprilo|0]] [[Kategorio:5-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0405]] 5mc7j8wh2frc4hcz56i9ubqquq70d23 0 6486 9405204 9090085 2026-06-17T06:49:04Z Crosstor 3176 /* Homoj, kiuj studis en la Sorbonne */ 9405204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |retejo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR-75C |Mapo en angulo=ne<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo=15 |urbo=Parizo }} [[Dosiero:La place et la chapelle de la Sorbonne, par Victor Jean Nicolle (1754-1826).jpeg|eta|La Placo kaj Kapelo de la Sorbono, la komenco de la 19-a jc]] [[Dosiero:Paris France La Sorbonne march 2007.jpg|eta|Baroka fasado de la Sorbono (arkitekto [[Jacques Lemercier]], 1642 j.)]] [[Dosiero:PlanSORBONNELLG16032006.jpg|eta|150ra|maldekstra|Sorbono kaj [[Kolegio de Francio]] sur la urbo-plano de [[Parizo]]]] [[Dosiero:Sorbonne DSC09369.jpg|eta|La preĝejo de la Sorbono]] [[Dosiero:Lasorbonne photo2.jpg|eta|Enirejo de la Sorbono]] [[Dosiero:La sorbonne photo1.jpg|eta|La Sorbono (Parizo 1)]] [[Dosiero:Paris 75005 Place de la Sorbonne Sainte-Ursule 20041101.jpg|eta|Placo de la Sorbono]] [[Dosiero:Paris sorbonne colloque prog.jpg|eta|Prelegejo de la Sorbono]] [[Dosiero:Sorbonne.jpg|eta|Universitato de la Sorbono]] '''La Sorbonne''', ofte Esperantigita '''Sorbono''', estas unu el la plej malnovaj [[universitato]]j de Eŭropo, fondita de [[Robert de Sorbon]] en [[Parizo]] en la jaro [[1257]]. Oni instruis ĉefe teologion al malriĉaj studentoj, kaj rapide disvolviĝis. Ĝi iĝis granda kultura kaj scienca centro en Eŭropo ekde la 13a jarcento, kun pli ol 20 000 studentoj. Ekde 1554, ĝi fariĝis grava universitato. Plivastigita dum la [[17-a jarcento]], la kapelo de la Sorbonne apartenas al la ĉefverkoj de la pariza klasika arkitekturo. La konstruaĵoj de la universitato, kiujn oni hodiaŭ povas admiri, datiĝas el la fino de la [[19-a jarcento]]. En [[1968]] La Sorbonne estis la deirpunkto de la studentaj manifestacioj, kiuj rezultis en amasa revolucia movo en tuta Francio en [[majo 1968]]. Post universitata reformo de la jaro [[1970]] la nomon kaj la centran konstruaĵaron dividas tri el la entute dek tri universitatoj de la [[pariza regiono]]: Universitato Panteono-Sorbono (Parizo I), Universitato Sorbono Nova (Parizo III) kaj Universitato Parizo-Sorbono (Parizo IV). La konstruaĵaro krome enhavas partojn de la universizato Parizo-[[René Descartes]] (Parizo V), la Altlernejon Nacian de Dokumentoj (''[[École nationale des chartes]]'') kaj komunan kancelierejon (''Chancellerie''). La nombro de studentoj de triuj universitatoj respektive altlernejoj kune dum la jaro [[2003]] sume estis 30.719, inter ili 7000 {{J|eksterlanda studento}}.<!-- fonto (2006): sorbonne.fr --> Kune, la tuta institucio Sorbono internacie interalie membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]]. == Institucioj kaj altlernejoj == * [[Supera lernejo de interpretistoj kaj tradukistoj]] == Homoj, kiuj instruis en La Sorbonne == * [[René Cassin]] * [[Marie Curie]] ([[Maria Skłodowska-Curie]]) * [[Pierre Curie]] * [[Frederic Pujulà i Vallès]] * [[Romain Rolland]] * [[Erasmo el Roterdamo]] == Homoj, kiuj studis en la Sorbonne == * [[Georges Kersaudy]] * [[Norman Mailer]] * [[Raymond Queneau]] * [[Léopold Sédar Senghor]] * [[François Villon]] * Sankta [[Ignaco Lojola]] * [[József Major]] * [[Jean-Luc Godard]] * [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)]] * [[Edvard Beneš]], [[Prezidento]] de [[Ĉeĥoslovakio]] * [[Ernő Goldfinger]] * [[László Dobossy]] * [[Csaba Skultéty]] == Aliaj diplomitoj kaj instruistoj en Sorbono == * [[Michel Butor]] * [[Bonaventura]] ([[Sankta Bonaventuro]]) * [[Tomaso el Akvino]] * [[Alberto la Granda]] * [[Aleksandro Aleĥin]] * [[Antoine Arnauld]] * [[Benedikto la 16-a]], papo * [[Honoré de Balzac]] * [[Simone de Beauvoir]] * [[Henri Bergson]] * [[Claude Bernard]] * [[Pierre de Coubertin]] * [[Marina Cvetajeva]] * [[Gilles Deleuze]] * [[Ernest Denis]] * [[Jacques Derrida]] * [[Barbara Despiney]] (naskiĝinta Żochowska), pola [[esperantistino]], kiu vivas la plejparton de sia vivo en [[Parizo]], kaj laboras respektive laboris kiel sciencisto de la [[Sorbona Universitato]] * [[Denis Diderot]] * [[Majstro Eckhart]] * [[Mircea Eliade]] * [[Jacqueline Kennedy]] la [[Unua Damo de Usono]] * [[Francisco Xavier]] * [[Pierre Janet]] * [[Frédéric Joliot-Curie]] * [[Irène Joliot-Curie]] * [[Johano Kalvino]] * [[Claude Lévi-Strauss]] * [[Roger Martin du Gard]] * [[François Mauriac]] * [[Robert Merle]] * [[Marin Mersenne]] * [[Marsilio de Padovo]] * [[Emmanuel Mounier]] * [[Jan Patočka]] * [[Henri Poincaré]] * [[Raymond Queneau]] * [[Ibrahim Rugova]] * [[Françoise Sagan]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Jorge Semprún]] * [[Francisko Simonnet]] ([[esperantisto]]) * [[Jakobo Stapulenso]] * [[Pierre Teilhard de Chardin]] * [[Pierre Trudeau]] * [[John Turner]] * Sankta [[Vincento de Paul]] * [[Elie Wiesel]] == Vidu ankaŭ == * [[Cluny - La Sorbonne (pariza metrostacio)]] * [[Latina Kvartalo (Parizo)]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) {{Projektoj|ReVo=sorbon}} {{Unua}} [[Kategorio:Sorbono]] [[Kategorio:Universitatoj en Francio]] [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj de Parizo]] s7mbqdf7wgvcwsteodhul5av8jwnph8 0 6565 9404856 8390805 2026-06-16T19:00:34Z Sj1mor 12103 9404856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Nuno GONÇALVES''' estis [[Portugalio|portugala]] [[pentristo]], kiu pentris inter 1450 kaj 1490. Kelkaj verkoj: * [[Políptico de S. Vicente]] ("Pentraĵaro de S. Vicento", 1470-1480); * [[S. Francisco]] ("S. Francisko", 1470-1480, 117x90cm); * [[S. Vicente Atado à Coluna]] ("S. Vicento Bindita al Kolono", 1470-1480, 209x89cm); * [[S. Paulo]] ("S. Paŭlo", 1470-1480, 135x83cm) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Goncalves, Nuno}} [[Kategorio:Portugalaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝjaro nekonata]] [[Kategorio:Mortojaro nekonata]] 36byqwoy86ei604y542xg9gkpdgs8wl 0 7709 9405170 9364473 2026-06-17T05:12:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405170 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = CH |mapo lokumilo = |zomo = 12 |estro = Costas Foudas (de)<ref>{{cite web|title=Professor Costas Fountas elected as next President of the CERN Council|url=https://home.cern/news/press-release/cern/professor-costas-fountas-elected-next-president-cern-council|website=CERN|access-date=11 June 2025|date=30 September 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250523080736/https://home.cern/news/press-release/cern/professor-costas-fountas-elected-next-president-cern-council|archivedate=2025-05-23}}</ref> ekde la [[1a de januaro]] [[2026]] }} [[Dosiero:CERN_international_relations_map.svg|eta|En bluo - membrolandoj de CERN. En verdaj landoj en la procezo de aliĝo. En flavaj landoj, kiuj anoncis sian deziron aliĝi. En oranĝo - observanta klaso. En ruĝa - interkonsento por kunlaboro. En rozkolora - sciencaj kontaktoj (2012).]] '''CERN''' estas la Eŭropa Organizaĵo por Nuklea Esploro (origine nomita, en la franca, '''''Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire'''''), la monde plej granda partiklofizika centro, situanta ĉe la landlimo inter [[Francio]] kaj [[Svislando]]. La svisa parto de la centro staras ĉe [[Meyrin]], en la tuja ĉirkaŭo de [[Ĝenevo]]; ĝia kroma franca parto staras ĉe [[Prévessin]] en la regiono "[[Pays de Gex]]". Ĝi fondiĝis [[29-a de septembro]] en [[1954]]. De la originalaj 12 subskribintoj de la CERN-konvencio, la membraro kreskis al la nunaj 25 membroŝtatoj ekde [[2025]]. CERN dungas preskaŭ 3000 personojn plentempe. Pli ol 12 000 scientistoj (reprezentantaj 500 universitatojn kaj pli ol 100 naciecojn), duono de la mondaj [[Partiklofiziko|partiklofizikistoj]], pasigas tempon ĉe CERN tie farante siajn esplorojn. Ĝenerala direktorino de la organizaĵo ekde la 1-a de januaro [[2016]] estas [[Fabiola Gianotti]]. La 1-an de januaro [[2026]] ŝin sukcedis la kolego [[Mark Thomson]]<ref>[https://www.unige.ch/campus/campus163/invite/ {{fr}} «Mark Thomson relève le pari fou du futur accélérateur du CERN.»] eldonita de Campus-Magazine scientifique de l’[[Universitato de Ĝenevo|UNIGE]] dum decembro 2025.</ref>. La CERN [[Partikla akcelilo|akcelilo]]-komplekso entenas 10 liniajn kaj cirklajn akcelilojn, ĉiuj funkciantaj kune per rilatoj inter si. La plej granda estas la [[Granda Elektron-Pozitrona Koliziigilo|LEP]]-koliziigejo (''Large Electron Positron''), cirkla akcelilo je 9 km diametra, kiu ricevas partiklojn de la [[Super Protona Sinkrotrono]] (''Super Proton Synchrotron'' aŭ SPS), cirkla akcelilo je 2 km diametra. LEP estis anstataŭigita en la sama tunelo per granda maŝino, funkciinta ekde [[2008]], la [[Granda Hadrona Koliziigilo]] (''[[Large Hadron Collider]]'' aŭ [[LHC]]) por pritrakti [[hadrono]]jn anstataŭ [[leptono]]jn. La LHC-akcelilo konstruita en ringotunelo norde de CERN estas la plej granda akcelilo en la mondo, kaj laŭ longeco, kaj laŭ konstrukosto kaj laŭ la energio, kiun la akcelitaj partikloj atingas. CERN estas kreditita kun kelkaj eltrovoj en [[partikla fiziko]], inkluzive de la eltrovo de W kaj Z-[[Bosono|bosonoj]] en 1983. Aldone al sciencaj eltrovaĵoj, CERN havis efikon al teknologiaj evoluoj, kiel ekzemple la invento de la [[TTT|Tut-Tera Teksaĵo]] de 1990 ĉe CERN , kiu akcelis evoluon de la [[interreto]]. == Ĉefaj eltrovoj == En [[1984]], Carlo Rubbia kaj Simon van der Meer ricevis en oktobro la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro sia malkovro de la [[elektromalforta forto]], kiu kunigas la [[elektromagneta forto|elektromagnetan forton]] kaj la [[Malforta nuklea forto|malfortan forton]]. Post la inaŭguro de [[LEP]] en [[1989]], la mirindaj prognozoj de la teorio pri la elektromalforta forto estas konfirmitaj: ekzisto de [[partiklo]]j kun masoj dum 85 kaj 97 foje pli ol la [[protono]]. Inter 1989 kaj [[1990]], [[Tim Berners-Lee]], al kiu aliĝis Robert Cailliau, desegnis kaj disvolvis [[hiperteksto|hipertekstan]] informsistemon, la [[Tut-Tera Teksaĵo]] (TTT). Tiu [[TTT]] komenciĝis kiel kroma CERN-projekto... En [[1992]], Georges Charpak ricevis la Nobel-premion pri fiziko pro laboroj faritaj en CERN en 1968 (disvolviĝo de la proporcia plurkamera ĉambro). La 18-an de novembro [[2010]], esploristoj anoncis, ke ili sukcese kaptis [[antihidrogeno|antihidrogenajn]] [[atomo]]jn en [[magneta kampo]]<ref>[https://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/11/18/switzerland.cern.antimatter/?hpt=Mid {{en}}« {{lang|en|Scientists capture antimatter atoms in particle breakthrough}} »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200727185557/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/11/18/switzerland.cern.antimatter/?hpt=Mid |date=2020-07-27 }}, eldonita de [[CNN]], la 18an de novembro 2010.</ref>. La 4-an de julio [[2012]], nova partiklo estis identigita per [[LHC]] (kiu anstataŭigis [[LEP]]-n en la sama tunelo). Esploro ankoraŭ farindis por ekscii, ĉu tio estis ĝuste la [[bosono de Higgs]] kiel priskribita de la [[norma modelo]]. Pliaj rezultoj de ĉi tiu eksperimento ellaborita dum marto 2013 permesis oficialigi la eltrovon de ĉi tiu nova elementa partiklo<ref>[http://home.web.cern.ch/fr/about/updates/2013/05/birth-higgs-boson {{fr}}« {{lang|fr|C'est un boson de Higgs}} »], eldonita la 8an de majo 2014 sur la CERN-retejo.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://public.web.cern.ch/public/ Pri CERN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121206235458/http://public.web.cern.ch/public/ |date=2012-12-06 }} * [http://cern.web.cern.ch/CERN/WorldWideWeb/WWWandCERN.html Pri CERN kaj TTT] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040214142002/http://cern.web.cern.ch/CERN/WorldWideWeb/WWWandCERN.html |date=2004-02-14 }} * [http://ert.cern.ch/ ''Recruitment and training opportunities at CERN''] ({{en}}) == Galerio == <gallery> Dosiero:CERN members.png|Membraro de CERN:<br /> <span style="color:#1135ef;">'''Blue'''</span> : Fondintaj landoj.<br /><span style="color:#0ab52a;">'''Verde'''</span> : Poste aliĝintaj landoj. Dosiero:Construction of LHC at CERN.jpg|Kompakta [[muono|muona]] [[solenoido]] (angle '''''C'''ompact '''M'''uon '''S'''olenoid, CMS''), detektilo de LHC. Dosiero:First Web Server.jpg|Aparato uzita de [[Tim Berners-Lee]] en CERN iĝis la unua [[TTT]] servilo. Dosiero:CERN Atlas Caverne.jpg|Skafaldo dum konstruo de la ATLAS-o <br />(angle '''''A''' '''T'''oroidal '''L'''HC '''A'''pparatu'''S'''''). Dosiero:Installing the ATLAS Calorimeter.jpg|La ok [[toro]]formaj [[elektromagneto]]j de la ATLAS-o, la pli granda detektilo de LHC. </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internaciaj sciencaj organizaĵoj en Eŭropo‎]] [[Kategorio:Atoma fiziko]] [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Meyrin]] [[Kategorio:Fizikaj institutoj]] [[Kategorio:Scienco kaj teknologio en Eŭropo]] [[Kategorio:Esploraj institutoj en Francio]] [[Kategorio:Esploraj institutoj en Svislando]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1954]] 4hw74lrn4xfook47vxrr6qjdc8bucts 0 9991 9404616 8774371 2026-06-16T14:23:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404616 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Božena STUDNIČKOVÁ''' (naskiĝis la {{daton|31|januaro|1849}} en [[Prago]] – mortis la {{daton|25|novembro|1934}} en Prago) estis [[ĉeĥa esperantisto|ĉeĥa esperantistino]], [[verkisto|verkistino]] kaj [[instruisto|instruistino]]. Ŝi multe verkis por infanoj. Ŝi verkis kaj ĉeĥajn kaj esperantajn [[poemo]]jn. Božena Studničková, instruisti­no kaj verkistino, abunde verkadis por infanoj, kaj poe­mentojn por publiko ĝenerale. En tre ŝatata ĉeĥa antologio de lirika poezio enestas ankaŭ ŝia poemo. Ankaŭ esperantlingvajn versojn ŝi originale verkis. Al unu el ili, "Aŭtuno venas“, komponis melodion profesoro [[Vilibald Scheiber]] en 1950. La kanto estas surdiskigita kune kun "Melankolio“ de K. Píč kaj "Nur migri“ de J. Baghy. Ĉiujn tri kantojn kan­tis Josef Válka. Božena Studničková estis la unua inter ĉeĥoj, kiu verkis originalajn poemojn en Esperanto. Ŝi restis fidela al la movado ĝis la morto. Ŝi estis [[prezidanto]] de la [[Unua Virina Grupo Esperantista]] ĉe la [[muzeo de Náprstek]] en [[Prago]], kiu konstituiĝis la [[12-an de decembro]] [[1904]]. Kiel direktorino de patrina lernejo (infanĝardeno, antaŭlernejo) en Prago ŝi verkis por infanoj poemojn kaj pupteatrajn dramojn. Por sia agado ŝi estis honorita per ora meritkruco kun krono kaj per bronza merit-medalo de la reĝa urbo Praha (Laŭ Enciklopedia Vortaro de Otta). == Verkoj en Esperanto == * ''Najtingalo kaj juna poeto'' (Český esperantista, 1910, p. 55) == Verkoj en la ĉeĥa == * '''Ohlas nitra''' (Resono de la anima interno, 1874 – lirika poemaro) * '''Dětská zahrádka''' (Infana ĝardeneto, 1877, 1881, 1905 – poemaro por infanoj) * '''Škola mateřská''' (Patrina lernejo, Praha, 1883, 1891) * '''Snění a život''' (Revado kaj la vivo, 1886 - novelaro) * '''Úvahy a otázky methodické z oboru mateřských škol''' (Pripensoj kaj demandoj metodikaj pri la fako de patrinaj lernejoj, 1891) * '''Z dětského života''' (El la infana vivo, 1895) * '''Mateřským školám“ (Al la patrinaj lernejoj, 1896) * '''Pohádky''' (Fabeloj, 1899) * '''Gratulant a deklamátor''' (Gratulanto kaj deklamanto, 1899) * '''Kdo to uhodne?''' (Kiu divenos? 1899) * '''Pěstounkám škol mateřských''' (Al la zorgistinoj de la patrinaj lernejoj, 1901) * '''Pro dětský svět''' (Por la infana mondo, 1902) * '''Vánoční písně a koledy''' (Kristnaskaj kantoj kaj petkantoj, 1902) * '''Z dětské říše''' (El la infana regno, 1907 - rakontoj por infanoj) * '''O začarovaných dětech''' (Pri ensorĉitaj infanoj, 1917 - dramo) * '''Zázračné koření''' (Mirakla spico, 1921 – pupteatra dramo) * '''Kdo to dovede?''' (Kiu kapablas tion? 1922 – pupteatra dramo) * '''Petite grammaire complète''' (Kompleta eta gramatiko, 1922 – konciza supervido de la franca gramatiko) * '''Dětem o dětech''' (Al infanoj pri infanoj, 1923) * '''Vděčný jelínek''' (Dankema cerveto, 1924 – pupteatra dramo) * '''Z říše stálic''' (El la regno de steloj, 1925) * '''Ovečka v trní''' (Ŝafino en dorna vepraro, 1925 – pupteatra dramo) * '''Tuláček''' (Vagabondeto, 1925 – pupteatra dramo) * '''Pouť do nebe''' (Pilgrimo al ĉielo, 1926 – pupteatra dramo) * '''Čarovné dudy''' (Magia sakfajfilo, 1926 – pupteatra dramo) * '''Kouzelný prsten''' (Magia fingroringo, 1926 – pupteatra dramo) * '''Námluvy princezny Prozerpíny''' (Svatado de reĝidino Proserpina, 1926 – pupteatra dramo) * '''Malíček, malý syneček''' (Etulo, eta fileto, 1931 – pupteatra dramo) == Fontoj == * [[Ligilo (gazeto)]], 1935, p. 7 – nekrologo * Enciklopedia Vortaro de Otta (ĉ. 1910) * [http://aleph.nkp.cz/F/?ccl_term=wau=jk01121587+or+wkw=jk01121587&func=find-c&local_base=nkc Retejo de de aŭtoroj de Nacia Biblioteko en Prago] * [http://aleph.nkp.cz Retejo de Nacia Biblioteko en Prago, kie estas troveblaj la verkoj de B. Studničková en NKC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210211012640/http://aleph.nkp.cz/ |date=2021-02-11 }} == Rimarko == En la retejo de Nacia Biblioteko en Prago estas skribite, ke ŝi mortis 25.11.1914, kio estas evidenta eraro, ĉar la nekrologo en Ligilo 1935 indikas la daton 25.11.1934 kaj 85 jarojn de la mortintino. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Studnickova, Bozena}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj poetoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] qehkch8g7ekiz7uu6abic11foq57s1u 0 10112 9404679 7782923 2026-06-16T15:05:48Z Nekonatulo 198301 Aldono de referencoj 9404679 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = [[Ayr]], [[Suda Erŝiro]], {{Skotio}} | dato de morto = 29-an de julio 1943 }} '''John BEVERIDGE''' [BEveriĝ] (naskita la {{daton|29|junio|1857}} en [[Ayr]], [[Suda Erŝiro]]; mortinta la {{daton|29|julio|1943}}<ref>''Niaj mortintoj 1939–1945,'' en: ''Esperanto'' septembro-oktobro 1946, paĝo 2.</ref>) estis [[skota esperantisto]] kaj [[pastro]]. Esperantistiĝis en [[1907]]. Unua [[prezidanto]] de la [[Skota Esperanto-Federacio]]. Unu el la tradukintoj de la [[Nova Testamento]]. Artikoloj en multe da [[Esperanto-gazeto]]j. ==Biografio== John Beveridge naskiĝis en [[Ayr]], la filo de solicitoro. Li estis edukita ĉe Akademio Ayr kaj [[Universitato de Glasgovo]], kie li diplomiĝis antaŭ sia edukado ĉe Nova Kolegio en [[Edinburgo]]. Li estis ordinita kiel [[presbiteriano]] kaj predikis plurloke ĝis pensiiĝo en 1926. Li edziĝis al Alice Alexandra Henderson el [[Sidnejo]], [[Aŭstralio]]. Liaj ĉefaj ŝatokupoj estis Esperanto kaj abelbredado. Beveridge laboris por la Esperanto traduko de la [[Biblio]], kaj tiuteme korespondis kun [[William Main Page]], [[John Cyprian Rust]], kaj [[L.L. Zamenhof]]<ref>Fians, Guilherme; Struck, Bernhard; Taylor, Claire. Postcards, Translators and Esperanto Pioneers: An Alternative History of International Communication. London: University of London Press. <nowiki>https://doi.org/10.63674/wujq4585</nowiki> </ref>. Li ankaŭ predikis Esperante ĉe servo en [[abatejo]] [[Dunfermline]] en [[1937]]. Granda parto de lia persona arkivo, dokumentoj kaj leteroj estis donacitaj post lia forpaso al la arkivejo de la Universitato de St Andrews<ref>Dokumentoj de John Beveridge en la kolekto de la Universitato de St Andrews. https://collections.st-andrews.ac.uk/collection/papers-of-john-beveridge/2077802</ref>. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - B|Enciklopedio de Esperanto]]| teksto=Beveridge (beveriĝ) John, skota, pastro. Nask. 29 jun. 1857 en Ayrshire E-istiĝis l907 Unua prez. de Skota EF. Unu el la tradukintoj de la Nova Testamento. Artikoloj en multe da E gazetoj.| ordigo=Beveridge, John}} == Referencoj == {{referencoj}} {{Vivtempo|Beveridge, John}} [[Kategorio:Skotaj esperantistoj]] [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] <!-- La artikolo ankaŭ enordiĝu en tiu, tegmenta, kategorio, por ke oni pli facile trovu ĝin ! --> [[Kategorio:Universitato de Glasgovo]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Edinburgo]] {{EdE|B}} scpip3qgggiwwpki2gifb41mo0q6jjh 0 10431 9405274 9213676 2026-06-17T07:43:30Z Sj1mor 12103 9405274 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Kollwitzstatue.jpg|eta|Käthe Kollwitz]] '''Käthe KOLLWITZ''' [KEte KOLvic] (naskiĝis la [[8-a de julio|8-an de julio]] [[1867]], mortis la [[22-a de aprilo|22-an de aprilo]] [[1945]]) estis [[Germanio|germana]] [[grafikisto|grafikistino]] kaj [[skulptisto|skulptistino]]. Ŝi anis ĉe [[Berlina secesio]]. == Vivo == Ŝi naskiĝis en 1867 en [[Kenigsbergo]]. En la jaro 1891 ŝi edziniĝis al la kuracisto Karl Kollwitz kaj transloĝiĝis kun li al [[Berlino]]. La paro havis du idojn; unu filo pereis dum la [[unua mondmilito]]. Centra temo de ŝia arto estis la mizero de la grandurba laboristaro. Inspirite de [[Gerhart Hauptmann]], kies dramon ''Die Weber'' (La teksistoj) ŝi spektis en la jaro 1893, ŝi kreis sian [[Akvaforto|akvafortan]] ciklon ''Ein Weberaufstand'' (Ribelo de la teksistoj) kun [[Realismo|realismaj]] kaj [[Impresionismo|impresionismaj]] trajtoj. Pli malfrue ŝian verkaron karakterizas [[ekspresionismo]], ekz. ''Krieg und Proletariat'' (Milito kaj proletaro, 1922-1925). Elstaraj ankaŭ estis ŝiaj afiŝoj, ekz. ''Helft Russland!'' (Helpu al Rusio!, 1921) kaj ''Verhungernde Kinder'' (Malsatmortantaj infanoj, 1924). En sia malfrua kreado Käthe Kollwitz ofte prezentis la temon patrino kaj infano, ekz. ''Zwillingsmutter'' (Patrino de ĝemeloj, 1937). Pro la socikritika temaro de la artaĵoj Käthe Kollwitz dum la nazia regado ne plu rajtis ekspozicii siajn kreaĵojn en Germanio. La lastajn jarojn de sia vivo ŝi pasigis retiriĝinte en Berlino, [[Nordhausen]] kaj [[Moritzburg (Saksio)|Moritzburg]] apud [[Dresdeno]], kie ŝi en la jaro 1945 mortis. == Muzeoj kaj memorlokoj == La plej granda kolekto troviĝas en la ''Käthe-Kollwitz-Museum'' en [[Kolonjo]]. Ĝi estis fondita en 1985 de la ''Kreissparkasse Köln'', kiel tutunua Kollwitz-muzeo. Ĝi regule okazigas laŭtemajn ekspoziciojn kiuj montras rilatojn kun aliaj artistoj, ekzemple [[Francisco de Goya|Goya]], [[Ernst Barlach]], [[Otto Dix]], [[Henry Moore]] aŭ [[Pablo Picasso|Picasso]]. [[Dosiero:Davidstern auf Lesepult.jpg|eta|Ŝvebanta Anĝelo en la kolonja ''Antoniterkirche'']] Ankaŭ en Kolonjo troviĝas: * kopio, farita en 1953–59 de Ewald Mataré kun liaj lernantoj [[Joseph Beuys]] kaj Erwin Heerich, de la skulptaĵo ''Trauernden Eltern'' (La afliktitaj gepratroj) en la preĝeja ruino ''Alt St. Alban'', * tombo[[Reliefo (arto)|reliefo]] por la geedzoj Franz kaj Doris Levy en la juda tombejo ''Köln-Bocklemünd'' kaj * la "Ŝvebanta Anĝelo" de [[Ernst Barlach]] en la ''Antoniterkirche'', kiu montras la vizaĝon de Kollwitz. La ''Käthe-Kollwitz-Haus'' en Moritzburg (apud Dresden) estas la nura aŭtenta memorloko en Germanio. En tiu domo vivis kaj mortis Käthe Kollwitz. En ĝi montriĝas grafikaĵoj, fotoj kaj taglibroj. En la berlina ''Neue Wache'', la centra germana memorloko por viktimoj de militoj, ekde 1993 troviĝas kopio pligrandigita ĝis 1,6 metroj de la skulptaĵo ''Mutter mit totem Sohn'' (patrino kun mortinta filo) de Käthe Kollwitz, ankaŭ nomita [[Pietà]]. [[Dosiero:Het treurende ouderpaar - Käthe Kolwitz.JPG|eta|La Afliktitaj Gepatroj de Käthe Kolwitz en la tombejo de [[Vladslo]]]] En [[Koekelare]], Belgio, parto de la loka muzeo estas dediĉita al Käthe Kollwitz kaj ŝia skulptaĵo ''Trauerndes Elternpaar'' (La afliktitaj gepatroj), memore al ŝia filo Peter. Iniciatinto de la muzeo estis loka instruisto Raf Seys (1928-2012). == Honoroj == Multaj lernejoj en Germanujo nomiĝis por ŝi, ekz. [[Käthe-Kollwitz-lernejo (Vajmaro)|Käthe-Kollwitz-lernejo]] en [[Vajmaro]]. == Literaturo == * Raf Seys: ''[http://retbutiko.be/eo/ero/agep La afliktitaj gepatroj. Käthe Kollwitz en Flandrio]''. Tradukis Raymond Wylleman. La Konko, Oostende, 1993. 72 p. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kollwitz.de/ ''Käthe-Kollwitz-Museum'', Kolonjo] * [http://www.kaethe-kollwitz.de/ ''Käthe-Kollwitz-Museum'', Berlin] * [http://www.kollwitz-moritzburg.de/ ''Käthe-Kollwitz-Haus'', Moritzburg] * [http://www.koekelare.be/product.aspx?id=32 ''Käthe Kollwitz Museum'', Koekelare (Belgio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170227204555/http://www.koekelare.be/product.aspx?id=32 |date=2017-02-27 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kollwitz, Kathe}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Akvafortistoj|Kollwitz, Käthe]] f7puk7iy1xkklm1pjduknr9ok9we4xn 0 10450 9405277 8893905 2026-06-17T07:45:11Z Sj1mor 12103 9405277 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Tilman RIEMENSCHNEIDER''' [tilman RImenŝnajde] (n. ĉ. [[1460]] en [[Heilbad Heiligenstadt|Heiligenstadt]], m. {{daton|7|julio|1531}} en [[Würzburg]]) estis [[Germanio|germana]] [[skulptisto]].[[Dosiero:Tilman riemenschneider.jpg|eta|dekstra|Memportreto de Tilman Riemenschneider]]La filo de kupraĵisto pasigis sian junaĝon en [[Osterode]]. Plej malfrue en la jaro 1483 li ekloĝis en Würzburg, kie li en la jaro 1520 fariĝis urbestro. En 1525 oni malliberigis kaj torturis lin, ĉar li subtenis ribelantajn kamparanojn. La skulptaĵoj de Tilman Riemenschneider montras elementojn de la [[Gotiko]] kaj de la frua [[Renesanco]]. Famaj kreaĵoj de li estas la altaroj ''Heiligblutaltar'' (altaro de la sankta sango) en [[Rothenburg ob der Tauber]], la ''Marien-Himmelfahrt-Altar'' en [[Creglingen]], la ''Kreuzigungsaltar'' en [[Dettwang]] kaj la tomba monumento pri la episkopo [[Rudolf von Scherenberg]] en la katedralo de Würzburg. == Galerio de gravaj verkoj == <gallery> Dosiero:Rothenburg BW 17.JPG|<small>''Sanktsanga altaro'' </small> Dosiero:Rothenburg BW 16.JPG|<small>[[Lasta vespermanĝo]], detalo el la ''Sanktsanga altaro''</small> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[6145 Riemenschneider]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj|Riemenschneider, Tilman]] 8355zkd03b3hefhqy88iaqubstd16mx 0 12317 9404523 7951588 2026-06-16T13:00:36Z Sj1mor 12103 9404523 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Bob hope lackland afb.jpg|eta|dekstra|Bob Hope]] '''Leslie Townes HOPE''' {{prononco|LEZli taŭnz hoŭp}} (naskiĝis la [[29-a de majo|29-an de majo]] [[1903]], mortis la [[27-a de julio|27-an de julio]] [[2003]]), plejfoje konata kiel '''Bob HOPE'''), estis fama [[Unuiĝinta Reĝlando|brit]]-[[Usono|usona]] [[humuristo]] kaj [[aktoro]]. Kiel knabo, Hope transiris de [[Britio]] al [[Usono]] en [[1907]]. Dum la [[1920-aj jaroj]] li ludis en [[Vodevilo|vodevilecaj]] amuzaĵoj kaj poste steluliĝis radie kaj ''[[Broadway]]''-e en la [[1930-aj jaroj|1930-aj]]. Li aktoris en multe da filmoj dum la jardekoj sekvaj - la plej notindaj inkluzivas la ''Road''-serion (de [[1940]] ĝis [[1962]]) kun [[Bing Crosby]] kaj [[Dorothy Lamour]], kaj la du ''Paleface'' filmojn (en [[1948]] kaj [[1952]]), kun [[Jane Russell]]. Hope uzis sprithavan kaj iomete timeman karakteron dum liaj amuzprestoj, kaj li estis populara kaj agnoskata tramonde. En [[1997]] li ricevis la ''Freedom Award'' (Liberecan Premion) de la [[Ronald Reagan]] Prezidanta Fondaĵo, je lia 94-a naskiĝtag-festo. La premion ricevis Hope pro lia amuzado de usonaj soldatoj, dum ili turneis milite. La [[17-a de majo|17-an de majo]] [[1998]] li fariĝis honora [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[kavaliro]] ĉe la brita ambasadorejo en [[Vaŝingtono]]. Li ricevis kvin honorajn [[Akademia Premio|Akademiajn Premiojn]] dum sia kariero. == Filmoj == * ''[[Road to Singapore]]'' (Usono, 1940) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hope, Bob}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1903]] [[Kategorio:Mortintoj en 2003]] [[Kategorio:Britaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Britaj humuristoj]] [[Kategorio:Usonaj humuristoj]] [[Kategorio:Britaj centjaruloj]] [[Kategorio:Usonaj centjaruloj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 29-an de majo]] [[Kategorio:Mortintoj la 27-an de julio]] oqul1e4uwq27vlpmzblff44c30p845f 9404524 9404523 2026-06-16T13:00:51Z Sj1mor 12103 9404524 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Bob hope lackland afb.jpg|eta|dekstra|Bob Hope]] '''Leslie Townes HOPE''' {{prononco|LEZli taŭnz hoŭp}} (naskiĝis la [[29-a de majo|29-an de majo]] [[1903]], mortis la [[27-a de julio|27-an de julio]] [[2003]]), plejfoje konata kiel '''Bob HOPE'''), estis fama [[Unuiĝinta Reĝlando|brit]]-[[Usono|usona]] [[humuristo]] kaj [[aktoro]]. Kiel knabo, Hope transiris de [[Britio]] al [[Usono]] en [[1907]]. Dum la [[1920-aj jaroj]] li ludis en [[Vodevilo|vodevilecaj]] amuzaĵoj kaj poste steluliĝis radie kaj ''[[Broadway]]''-e en la [[1930-aj jaroj|1930-aj]]. Li aktoris en multe da filmoj dum la jardekoj sekvaj - la plej notindaj inkluzivas la ''Road''-serion (de [[1940]] ĝis [[1962]]) kun [[Bing Crosby]] kaj [[Dorothy Lamour]], kaj la du ''Paleface'' filmojn (en [[1948]] kaj [[1952]]), kun [[Jane Russell]]. Hope uzis sprithavan kaj iomete timeman karakteron dum liaj amuzprestoj, kaj li estis populara kaj agnoskata tramonde. En [[1997]] li ricevis la ''Freedom Award'' (Liberecan Premion) de la [[Ronald Reagan]] Prezidanta Fondaĵo, je lia 94-a naskiĝtag-festo. La premion ricevis Hope pro lia amuzado de usonaj soldatoj, dum ili turneis milite. La [[17-a de majo|17-an de majo]] [[1998]] li fariĝis honora [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[kavaliro]] ĉe la brita ambasadorejo en [[Vaŝingtono]]. Li ricevis kvin honorajn [[Akademia Premio|Akademiajn Premiojn]] dum sia kariero. == Filmoj == * ''[[Road to Singapore]]'' (Usono, 1940) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hope, Bob}} [[Kategorio:Britaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Britaj humuristoj]] [[Kategorio:Usonaj humuristoj]] [[Kategorio:Britaj centjaruloj]] [[Kategorio:Usonaj centjaruloj]] 09jqihb7l11005jrxchf3hfta42kgih 0 13169 9404539 9360708 2026-06-16T13:09:07Z Sj1mor 12103 9404539 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Schutz.jpg|eta|250ra|Heinrich Schütz, pentrita de Christoph Spetner, proks. 1660]] '''Heinrich SCHÜTZ''' {{prononco|HAJNri''ĥ'' ŝ''i''c}}, en memskribaĵoj ĉiam ''Henrich''<ref>Rifkin 1987, S. 5</ref>, [[latinigo (literaturo)|latinige]] ''Henricus Sagittarius'' (naskiĝinta la [[julia kalendaro|jul.:]] 8-an de oktobro / [[gregoria kalendaro|greg.:]] 18-an de oktobro 1585 en [[Bad Köstritz|Köstritz]]; mortinta la [[julia kalendaro|jul.:]] 6-an de novembro / [[gregoria kalendaro|greg.:]] 16-an de novembro 1585 en [[Dresdeno]]) estis [[Germanio|germana]] [[komponisto]], [[orgeno|orgenisto]] kaj [[kapelmajstro]] el la [[Baroka muziko|frubaroka epoko]]. Li studis i.a. en [[Italio]] ĉe [[Giovanni Gabrieli]] kaj akiris en [[1617]] postenon en [[Dresdeno]] kiel muzikestro. En [[1627]] li komponis la unuan germanan [[opero]]n ''[[Dafne (Schütz)|Dafne]]'', kies muziko perdiĝis. == Vivo == === Juneco kaj muzika edukado === [[Dosiero:KöstritzSchützstr.JPG|eta|Naskiĝdomo de Heinrich Schütz; nuna Heinrich-Schütz-Muzeo ĉe la Heinrich-Schütz-Strato]] [[Dosiero:Marburg - Kugelgasse 01 ies.jpg|eta|Memortabulo por Heinrich Schütz ĉe lia loĝodomo de 1608 en [[Marburgo]]]] Schütz naskiĝis je [[Bad Köstritz|Köstritz]] (orienta [[Turingio]]) kiel dua el ok gefratoj en la gastejo ''Goldener Kranich'' de sia patro kaj estis baptita la 9-an de oktobro 1585 en la preĝejo Sankta Leonardo. Kiam li aĝis kvin jarojn, lia familio transloĝiĝis al [[Weißenfels]], ĉar lia patro tie transprenis alian gastejon. Tie ĉi Heinrich Schütz pasigis sian infanecon. En 1599 [[Morico (Hesio-Kassel)|Landgrafo Morico de Hesio-Kassel]] malkovris lian muzikan talenton kaj patronis lian edukadon al kantisto. Schütz lernis dank' al lia protekto ĉe la kortega lernejo je Kassel nome ''Collegium Mauritianum'' kaj povis en 1607 studi juron en la [[universitato de Marburgo]]. Samtempe li ellernis la [[orgeno|orgenludon]] kaj [[kompozicio]]n. Ekde 1609 ĝis 1612 Schütz komencis dank' al stipendio de la landgrafo trijaran studon en [[Venecio]] ĉe orgenisto [[Giovanni Gabrieli]], kiun li finis per la [[madrigalo|madrigalkolekto]] ''Il Primo libro di Madrigali'' publikigita en 1611. Sur la mortolito Gabrieli postlasis al Schütz unu el siaj ringoj. Gabrieli estis la ununura, kiun Schütz dum sia tuta vivo nomis sia instruisto. === Post reveno el Venecio === Kiam li en 1613 revenis al Kassel, landgrafo Morico dungis lin kiel vicorgenisto. Malmultajn jarojn li deĵoris ĉe la saksa kortego kaj transprenis la estradon de la [[Saksa Ŝtata Kapelo je Dresdeno|dresdenan kortegan kapelon]] gvidantan en [[Germanio]], unue apud la malsaniĝema [[Rogier Michael]] same kiel kapelmajstro [[Michael Praetorius]], kiu jam delonge laboris tie. Nur post la morto de Praetorius Schütz estis ununura [[kapelmajstro]] ĉe la saksa kortego. Tiun ĉi postenon li tenis ĝis sia vivofino. Lia transposteniĝo al Dresdeno jam ekde 1614 estis objekto de diplomataj kvereloj inter la landgrafoj kaj elektoprinco [[Johano Georgo la 1-a (Saksio)|Johano Georgo la 1-a de Saksio]], kiuj finiĝis nur en 1619, kiam la elektoprinco finfine sukcesis venki. En la sama jaro Schütz publikigis la ''Psalmen Davids'', kiujn li dediĉis al sia landa reganto, kaj geedziĝis kun Magdalena Wildeck. Ili tenis du filinoj. Anna Justina mortis jam en la aĝo de 17 jaroj. Euphrosine Schütz naskiĝis en 1623 kaj geedziĝis kun la pli malfrua [[lepsiko|lepsikan]] urbestron [[Christoph Pincker]]. Ties filino Gertraud Euphrosine mem ne havis gefilojn. Kiel kapelmajstro Schütz tenis la ĝeneralan inspekton super la membroj de la kortega kapelo, kiu konsistis el kantistoj kaj instrumentistoj. Kun ĝi li estis kompetenta por ĉia muziko ĉe la kortego: religia same kiel profana, por distrado kaj diservo same kiel por la politika reprezentado. Bedaŭrinde perdiĝis liaj dramaj profanaj verkoj ([[kantoteatraĵo]]j kaj [[baleto]]j), de kiuj kutime nur la tekstoj estis presitaj. [[Dosiero:Heinrich Schütz 2.jpg|eta|rekta|Heinrich Schütz 1627, en la jaro de la ekesto de opero ''Dafne'']] === Tridekjara Milito kaj vojaĝoj === En 1618 eksplodis la [[Tridekjara Milito]], kies katastrofaj efikoj ne nur kostis al pli ol triono de la germana loĝantaro la vivon, sed ankaŭ kaŭzis la preskaŭ kompletan ruiniĝon de germana kulturo. Schütz mem skribis pri tio, kiel la ''„respektinda muzika pro la kontinuaj danĝeraj militiroj en nia kara patrujo de germana nacio ne nur treege malpliiĝas, sed kelkloke estis rezignata“''. Li devis siajn postulojn pri koncerta praktikado kaj instrumentaroj konsiderinde malpliigi, ''„por ke mia de Dio donita talento en tia nobla arto ne tute sidiĝas, sed nur kreu kaj prezentu kelkan malmultan“'' (Omaĝa antaŭparolo de la unua parto de la ''Kleinen geistlichen Konzerte'' [religiaj konĉertetoj], Lepsiko, 1636). Aldoniĝis ree kaj ree pestepidemioj. Post la frua morto de sia edzino en la jaro 1625 Schütz neniam plu geedziĝis. Komence de la jaro [[1626]] lia dunginto [[elektoprinco]] [[Johano Georgo la 1-a (Saksio)|Johano Georgo la 1-a de Saksio]] bezonis geedziĝfestan muzikon, ĉar lia dekkvinjara filino estis edziniĝonta komence de la venonta jaro. Schütz tamen ne rigardis sin kapabla verki por tio; tro freŝa estis la perdo de lia edzino Anna Magdalena, kaj tial la elektoprinco petis laŭ rekomendo de Schütz la muzikon de la opero "Dafne" de [[Jacopo Peri]]. Ties teksto ja estas en la [[itala lingvo]], kaj Schütz montris sur poeton Martin Opitz, kiu ankaŭ povas traduki ĝin. Martin Opitz siaflanke ne nur tradukis la tekston, sed novverkis ĝin komplete, tiel ke Schütz finfine tamen devis verki muzikon pri la opica teksto.<ref>[http://www.martinschlu.de/kulturgeschichte/barock/fruehbarock/schuetz/1619.htm Martin Schlu 2005: Heinrich Schütz 1619 – 1627 Glück, Unglück und Krieg]</ref> Li finkomponis sian operon [[Dafne (Schütz)|Dafne]] kaj supozeble unuafoje prezentis ĝin en 1627 sur Kastelo Osterstein en [[Gera]]. La komponaĵo forbrulis dum la Tridekjara Milito.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kammeroper-kassel.de/Musiktheater/dafne.html |titolo=Dafne – Eine Tragicomoedia |alirdato=2013-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140502013514/http://www.kammeroper-kassel.de/Musiktheater/dafne.html |arkivdato=2014-05-02 }}</ref> Por ne perdi la konekton al la plej novaj atingaĵoj de la muziko, Schütz vizitis en 1628 por dua fojo Venecion resp. ties ĉirkaŭaĵon kaj restis tie pli ol unu jaron. Estas penseble, ke li je tio renkontigis kun [[Claudio Monteverdi]], tamen tio ne estas certa. Li aŭdis tie novan teatran muzikon kaj ricevis tiel gravajn novajn instigojn por sia verkado. Ankaŭ la unua libro de siaj ''Symphoniae sacrae'' [religiaj simfonioj], kiun li publikigis post sia reveno al Germanio en la jaro 1629, atestas ĉi tiun restadon. Schütz vivis ekde 1629 ĝis 1657 en Dresdeno ĉe Neumarkt 12, la nuna tiel nomata [[Quartier V]]. La dresdena kapelo havis tamen jam en tiuj jaroj tiel grandajn problemojn je la provizo kaj salajrado de siaj membroj, ke Schütz ree kaj ree elrigardis por dungitecoj ekster Dresdeno. [[Dosiero:Heinrich Schütz2.jpg|eta|rekta|maldekstre|Falsaĵo farita proks. 1930 – verŝajne okaze de la Schütz-Jubileo en 1935 – kiu pretendas portreti Henrikon Schütz en 1670.<ref>Steude 1986, p. 58–61.</ref>]] Tial li estis feliĉa, eĉ du fojojn povi ricevi oferton de reĝo [[Kristiano la 4-a (Danio)|Kristiano la 4-a de Danio kaj Norvegio]], direkti la muzikon je grandaj geedziĝo-solenaĵoj. Ekde 1633 ĝis 1635 kaj ekde 1642 ĝis 1644 li laboris en [[Kopenhago]] kiel dana ĉefkapelmajstro. Krom tio Schütz ankaŭ laboris kiel muzika konsilanto de la princaj kortegoj je als [[Hanovro]], [[Wolfenbüttel]], [[Gera]], [[Vajmaro]] kaj [[Zeitz]]. Okaze de la funebraĵo por sia landa princo [[Henriko la 2-a (Reuß-Gera)|Henriko Reuß]] li komponis en 1635/1636 la verkon ''[[Musikalische Exequien]]''. En 1636 li publikigis je Lepsiko la unuan parton de siaj ''Kleinen geistlichen Konzerte'', al kiuj li en 1639 sekvigis duan parton. Lia publikiga agado atingis fine de la 1640-aj jaroj sian supron: en 1647 aperis la dua parto de la ''Symphoniae sacrae'', en 1648 la ''Geistliche Chormusik'' [religia ĥormuziko] kaj en 1650 la tria kaj lasta parto de la ''Symphoniae sacrae''. Liajn petojn pri pensiigo, ekde 1645 ree kaj ree prezentita, Johano Georgo la 1-a entute rifuzis; nur post ties morto en la jaro 1656 lia filo [[Johano Georgo la 2-a (Saksio)|Johano Georgo la 2-a de Saksio]] koncedis al Schütz konsiderindan retiriĝon. Kiel „plej maljuna“ kapelmajstro Schütz tenis sian titolon tamen ĝis sia vivofino. === Maljuneco kaj morto === [[Dosiero:Heinrich-Schütz-Haus.JPG|eta|La funde renovigita muzeo [[Heinrich-Schütz-Domo (Weißenfels)]] / Saksio-Anhalto estis malfermita en 2012]] La maljunecon Schütz pasigis plejparte en sia domo en Weißenfels, la loko de sia infaneco. El ĉi tiu tempo devenas liaj tri [[pasiono (muziko)|pasionoj]] laŭ ''[[Luko-Pasiono (Schütz)|Luko]]'' (proksimume 1664), ''[[Mateo-Pasiono (Schütz)|Mateo]]'' (1665) kaj ''[[Johano-Pasiono (Schütz)|Johano]]'' (1666) same kiel lia ''kristnaska historio'' (1664). Lia lasta verko estas la kompleta muzikigo de la 119-a psalmo (1671), subdividita en dek unu [[moteto]]jn, sekvata de muzikigo de la 100-a psalmo kaj germana [[magnifikato]]. La 119-a psalmo estas la plej longa en la biblio, kaj Schütz komponis la tutan verkon senescepte duĥora. Ĉar ĝi – laŭ lia volo – estu lia lasta komponaĵo, la verko nomiĝas laŭkutime ankaŭ ''[[Schwanengesang (Schütz)|Schwanengesang]]'' ([[cignokanto]]). Schütz mortis pro [[apopleksio]] je la alta aĝo de 87 jaroj en Dresdeno. Li estis entombigita en la malnova [[Frauenkirche (Dresdeno, antaŭa gotika konstruaĵo)|dresdena ''Frauenkirche'']]. Per ties malkonstruo en 1727 ankaŭ lia tombo perdiĝis. Memorbendo enigita en la preĝejan plankon de la nuna [[Frauenkirche (Dresdeno)|Frauenkirche]] memorigas al ĉi tiu unua germana muzikisto de tuteŭropa rango. Oktobron de 2010 oni trovis dum la resanigo de la [[Heinrich-Schütz-Domo (Weißenfels)|loĝodomo de Schütz en Weißenfels]] du tekstofragmentoj de ne plu konserviĝinta komponaĵo, en kiu interalie estas muzikigita psalmo 10. La fragmentoj devenas el la tempo de 1650 ĝis 1660.<ref>[http://www.sz-online.de/nachrichten/kultur/unter-alten-holzdielen-813643.html ''Unter alten Holzdielen.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150610182334/http://www.sz-online.de/nachrichten/kultur/unter-alten-holzdielen-813643.html |date=2015-06-10 }} En: ''Sächsische Zeitung.'' de la 5-a de majo 2011.</ref> == Verkado kaj verkaro == [[Dosiero:Psalmen Davids.jpg|eta|rekta|Titolpaĝo de<br />''Psalmen Davids'']] Heinrich Schütz validas kiel la plej eminenta germana komponisto de la frua baroko. Kvankam unue edukita kiel orgenisto, li komponis post fruaj madrigaloj itallingvaj antaŭ ĉio kantmuzikon pri germanlingvaj religiaj tekstoj, pli precize kaj por la kortegaj diservoj kaj ankaŭ por la kortega distro kaj reprezentado. Kiel sian ĉefan taskon Schütz rigardis la disponigon de muziko por eksterordinaraj okazoj same kiel por grandaj kortegaj festoj aŭ politikaj okazaĵo. La malfacilaj vivcirkonstancoj rezultaj el Tridekjara Milito, epidemioj kaj sociaj renversoj kontribuis al tio, ke Schütz, kiu komence eniris en nepre brilan kontegomastrumadon, pli malfrue priskribis sian vivon kiel „preskaŭ turmentoplena ekzistado“. Tiuj ĉi spertoj tamen nur relative surfundiĝis en liaj verkoj. Preskaŭ neniom da profana muziko de Schütz transvivis. Malgraŭ lia famo kiel unu da la plejbonaj orgenistoj en Germanio neniom da lia nur-instrumenta muziko konserviĝis. Schütz enkondukis la novan konĉertan stilon kun deviga [[kontinua baso]], devenantan el [[Italio]], en [[Germanio]]n kaj ligis ĝin kun la biblia prozo germanlingva. Lia majstra „traduko“ de germanlingvaj tekstoj en muziko – jen Schütz povis disponi pri siaj spertoj kun la italaj madrigaloj – ekde ĉiam kaptegis la intereson de lia publiko. Krom la biblia prozo (je aparta preferado de la psalmoj) Schütz muzikigis rimitajn aŭ eĉ strofajn tekstoj pli malofte, ankaŭ tial, ĉar li sentis la mankon de germanlingva poezio laŭ la modelo de la itala madrigalo kaj ne sin rigardis kapabla verki mem tiajn tekstojn. Malgraŭ tio Schütz kunlaboris kun famaj poetoj; la kunlaboro kun [[Martin Opitz]] kondukis al la ekesto de la paŝtistokomedio ''[[Dafne (Schütz)|Dafne]]'', je kiu tamen ne estas certe, ĉu temas pri trakomponita opero aŭ pri teatraĵo kun muziko. Specimena ekzemplo por la okupiĝo de Schütz kun la „hodiaŭa itala maniero […] de la sagaca Sinjoro Claudio Monteverdi“ estas lia konĉerto „Es steh Gott auf“ (SWV 356) el la dua parto de la ‘‘Symphoniae sacrae‘‘ (1647, citaĵo el la antaŭparolo). <ref>Gerald Drebes: ‘‘Schütz, Monteverdi und die „Vollkommenheit der Musik“ – „Es steh Gott auf“ aus den „Symphoniae sacrae“ II (1647)‘‘. En: ‘‘Schütz-Jahrbuch‘‘, jarkolekto 14, 1992, pj. 25-55. Resumo rete sub http://www.gerald-drebes.de/8.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130116084544/http://www.gerald-drebes.de/8.html |date=2013-01-16 }}</ref> respektis. == La stilo de Schütz – influiĝoj kaj influoj == La komponaĵoj de Schütz klare montras la influon ĉefe de lia instruisto Gabrieli per ilia brilega [[Venecia plurĥoreco|plurĥora]] kaj konĉerta stilo. Ili ankaŭ montras la influadon de Monteverdi, kies muzikon li studis. La influo de la [[Franco-flandra skolo|franco-flandraj]] komponistoj de la [[16-a jarcento]] ankaŭ estas rimarkinda en lia verko. [[Dosiero:DBP 1972 741 Heinrich Schütz.jpg|eta|maldekstre|Poŝtmarko (FRG) kun notoj el la moteto "Verleih uns Frieden" (''Geistl. Chormusik'', 1648)]] Krom la nova stilo kun ĝeneralbaso Schütz ankaŭ flegis ankoraŭ la pli malnovan, sen-ĝeneralbasan stilon, kiun li altestimis kiel fundamento de ĉiu komponado. Tion ne nur montras liaj madrigaloj, sed ankaŭ la motetoj de ''Cantiones sacrae'' el 1625 same kiel el ''Geistlichen Chormusik'' de 1648. Ĝuste la kunfando de la du stiloj, la verkado kun elementoj de la konĉerto same kiel kun tiuj el moteto kaj madrigalo, je tio la virtuoza traktado de la kantvoĉoj kaj de la devigaj instrumentoj kaj la variema uzado de plej malsamaj ensembloj (ekde la unuvoĉa konĉerteto ĝis plurĥoraj, plensonaj verkoj) apartenas al la apartaj atingaĵoj de la komponisto, kiujn jam liaj samtempanoj rekonis kaj estimis. Liaj plej bone konataj verkoj lokas sur la kampo de religia muziko, kiu entenas verkojn por sola voĉo kun instrumenta akompanado trans [[Voĉa muziko|senakompanan]] ĥormuzikon ĝis pompajn reprezentemajn verkojn, kiaj ekzemple troviĝas en liaj tri libroj de ''Symphoniae sacrae'', la ''Psalmoj de David-o'', la ''Sieben Worte Jesu Christi am Kreuz'' (la Sep Lastaj Vortoj sur la Kruco) kaj liaj tri pasionaj komponaĵoj, kiujn li komponis ĵus antaŭ lia 80-a naskiĝtago. Je la komenco de sia verkado la muziko de Schütz laŭiris la plej progresemajn stilojn devenantajn el Italio. Malfrue, kulminanta en lia malfrua pasionaj komponaĵoj, lia muziko estiĝis simpla kaj preskaŭ sobra kaj ofte por malgrandaj ensembloj. Praktikaj konsideroj certe kaŭzis parton de ĉi tio ŝanĝo: la Tridekjara Milito ruinigis la muzikan bazan ekipaĵon de Germanio, tiel ke ĝi estis ne plu estis kapabla prezenti la gigantajn verkojn en la [[Venecia skolo|venecia stilo]], kiuj markis la fruan kreoperiodon de Schütz. Schütz ankaŭ interrilatis kun aliaj gravaj siatempaj germanaj komponistoj. Ĉefe menciindas lia dumviva amikeco kun [[Johann Hermann Schein]],<ref>Manfred Blechschmidt, Klaus Walther: Bergland-Mosaik. Ein Buch vom Erzgebirge. Greifenverlag zu Rudolstadt; 1. Auflage 1969; S. 82–86</ref> kiun li ekkonis en [[Weißenfels]], kie Schein laboris kiel muzikinstruisto. Okaze de lia morto Schütz komponis la funebromoteton „Das ist je gewisslich wahr“. Kiel orgenisto li [[ekspertizo|ekspertizis]] orgenon en [[Bayreuth]] kune kun [[Samuel Scheidt]] kaj [[Johann Staden]]. Estas supozende, ke tiuj interkonatiĝoj ankaŭ influis la verkadon de Schütz. Per la enportado de novaj muzikaj ideoj el Italio en Germanion Schütz tamen ankaŭ grave kaj vaste influis la germanan muzikon sekvontan. La stilo de la [[nordgermana orgenskolo]] en norda Germanio, Nederlando kaj Skandinavio devenas – kvankam ĉefe de la nederlandano [[Jan Pieterszoon Sweelinck]] - parte ankaŭ de Schütz, precipe per liaj lernintoj [[Matthias Weckmann]] kaj [[Johann Theile]]; jarcenton malfrue ĉi tio muziko estas kulminonta en la verkaro de [[Johann Sebastian Bach]]. == Akcepto kaj estimado == Dum sia vivo Schütz estis titolata ''„parens nostrae musicae modernae“'', do ''„patro de nia'' (t.e. de la germana) ''moderna muziko“''. La unua muzikhistoria verko germanlingva el 1650 nomis lin''„la plej bona germana komponisto“'', la surskribo de lia tomboŝtono nomis lin „de lia jarcento plej eminenta muzikisto“ (''saeculi sui musicus excellentissimus''). Al la lernantoj de Schütz apartenas interalie [[David Pohle]], [[Matthias Weckmann]], [[Johann Theile]], [[Adam Krieger]] kaj [[Johann Vierdanck]]. Malgraŭ tia estimo fare de liaj samtempuloj li eniris post sia morto en forgeson por proksimume 200 jaroj. Unuafoje pli detale Schütz estis menciata je 1834 en la [[monografio]] de [[Carl von Winterfeld]] pri [[Giovanni Gabrieli]]. Ekde 1870 [[Carl Riedel]], ĥordirektisto en Lepriko, ree prezentis verkojn de Schütz, antaŭ ĉio liajn pasionojn same kiel ''[[Die sieben Worte Jesu Christi am Kreuz (Schütz)|Sieben Worte]]'' en propraj aranĝoj, konatigante ilin tiamaniere al pli granda publiko. [[Franz Liszt]] pledis por la novpresado de la verkoj de Schütz.<ref>[[Hans Joachim Moser]]: ''Kleine deutsche Musikgeschichte'' – ''Heinrich Schützens Schule''</ref> Komence de la 1880-aj jaroj [[Arnold Mendelssohn]] ree prezentis, instigate de [[Friedrich Spitta]], en [[Bonn]] plurajn ĥorverkojn. Ankaŭ [[Johannes Brahms]] prezentis en [[Vieno]] kelkajn verkojn de Schütz. En 1885 muziksciencisto [[Philipp Spitta]] komenciĝis per la unua publikigo de la kompleta verkaro de Schütz. Pli intensa flegado de la verkaro de Schütz, tamen koncentriĝe sur la motetojn de la ''Geistliche Chormusik'', komenciĝis en la 1920-aj jaroj. Konsekvenco estis interalie en 1922 la fondado de unua, mallongviva Heinrich-Schütz-Societo. Ĝin postsekvis en 1930 ''Nova Schütz-Societo'', kiu pli malfrue alinomiĝis kaj ankoraŭ nuntempe ekzistas kiel [[Internationale Heinrich-Schütz-Gesellschaft|Internacia Schütz-Societo]] (ISG) kun sidejo en Kassel. Tiu ĉi progresigas per ĉiujare okazantaj Heinrich-Schütz-Festivaloj aŭ Heinrich-Schütz-Tagoj la disvastiĝon kaj la komprenon de la muziko de Schütz. Unu el la kunfondintoj, [[Hans Joachim Moser]], prezentis en 1936 unuan biografion pri Schütz, post kiam Erich Müller jam en 1931 estis prizorginta eldonadon de la traktaĵoj kaj leteroj de Schütz. En 1955 la ISG komenciĝis per la publikigo de ''nova eldono de la tuta verkaro'' ([[Neue Schütz-Ausgabe|Nova Schütz-Eldono]]), kiu intertempe havas 35 volumojn (stato: aprilo de 2012) kaj antaŭvideble alreskos ĝis proksimume 43 volumoj. En 1979 ISG komenciĝis per la eldonado de [[Schütz-Jarlibro]], kiu ekde tiam aperis ĉiujare kaj entenas gravajn traktaĵojn pri la komponisto kaj lia medio. Krom la Nova Schütz-Eldono aperas, eldonite de [[Günter Graulich]], la ''Stutgarta Schütz-Eldono,'' kiu ankaŭ komplezas prezentopraktikajn bezonojn. Akompane al tio ekestas sub la artisma ĝenerala estrado de [[Hans-Christoph Rademann]] kaj kunlaboro de la Dresdena Ĉambroĥoro kun ''Carus-Verlag Stuttgart'' kaj ''MDR Figaro'' sonregistraĵo de la kompleta verkaro de Heinrich Schütz. Ankaŭ la itala klavicenisto kaj direktisto Matteo Messori elverkas nun per la ensemblo „Cappella Augustana“ sonregistraĵon de la kompleta verkaro de Heinrich Schütz, kun amplekso de pli ol 35 lumdiskoj, el kiuj aperis jam 19 (stato: septembron de 2011). La [[Heinrich-Schütz-Arĥivo]]n je Dresdeno fondis en 1988 [[Wolfram Steude]].<ref>Wolfram Steude: ''Das Heinrich-Schütz-Archiv''. En: ''Beiträge zur Musikwissenschaft''. Kajero 3/1989. Eldonita de la ligo de la komponistoj kaj muziksciencistoj de la GDR en Eldonejo Neue Musik Berlin, p. 207 sj.</ref> La iama domo de Schütz en Dresdeno, la tiel nomata [[Quartier V]], nomiĝas nun Heinrich-Schütz-Domo. La kvar plej gravaj germanaj stacioj de lia vivo kaj verkado (Bad Köstritz, Weißenfels, Kassel, Dresden) ankoraŭ estas ligitaj kun Heinrich Schütz: En Bad Köstritz, Weißenfels kaj Dresden okazas per la [[Heinrich-Schütz-Musikfest|Heinrich-Schütz-Muzikfestivalo]] ĉiujara festivalo de [[antikva muziko]] honore al la komponisto. La [[sudafrika Unio|Sud-Afrika]] Heinrich-Schütz Societo (sidanta en [[Bloemfontein]]) organizas ĉiujare ĥorsemajnon direktatan de ĥorestro aŭ kantoro alvojaĝinta el Germanio. Averaĝe 120-150 kantantoj kaj muzikistoj partoprenas al la renkontiĝo de la ''Suid-Afrikaanse Heinrich Schütz Vereniging'' (SAHSG). == Monumentoj == [[Dosiero:_Frauengasse 14 Dresden Gedenktafel 4282449.jpg|eta|maldekstre|Neumarkt 12, Dresdeno, memortabulo pri Heinrich Schütz<ref>La tabulo estis ŝutkovrita en 1945 kaj kuŝis ĝis 2008 en la Heinrich-Schütz-Kapelo de la Kruco-Preĝejo je Dresdeno. Post elspeza riparado ĝi estas revidebla sur la origina loko. Ĝi apartenas al la aŭtentikaj Heinrich-Schütz-Monumentoj en Dresdeno.</ref>]] [[Dosiero:Bernd Wilde - Heinrich Schütz Denkmal 1985.JPG|eta|rekta|Heinrich-Schütz-Steleo de Berndt Wilde en Dresdeno]] En [[Bad Köstritz]] ekzistas du monumentoj. La pli malnova troviĝas malsupre de la preĝejo ĉe la Preĝejomonto. La dua monumento troviĝas en la Heinrich-Schütz-Strato vidalvide de la [[Heinrich-Schütz-Domo (Bad Köstritz)|Heinrich-Schütz-Domo]]. Ĝi estis verkita en 1985 de [[Berndt Wilde]] kaj konsistas el tri relieftabuloj. La tri bildoj montras la batalon inter la potencoj de la bono kaj de la malbono en la epoko de Heinrich Schütz. Je tio temas pri la kontrastoj inter amo kaj malamo same kiel vivo kaj malvivo.<ref>Ingeborg Stein: ''Heinrich Schütz und Köstritz.'' Quartus-Verlag, 2005, ISBN 3-931505-76-6, p. 86.</ref> En Dresdeno steleo, starigita en 1985 ne malproksime de la [[Zwinger (Dresdeno)|Zwinger]] en la parko okcidente de la Zwinger-Lageto, memorigas pri la verkado de Schütz en Dresdeno. Berndt Wilde kreis ĉi tiun monumenton en 1972; ĝi konsistas el sabloŝtono, kaj sur la flanko estas almetitaj bronzotabuloj, kiuj prezentas scenojn el la epoko de Schütz.<ref>''Kunst im öffentlichen Raum''. Informbroŝuro de la urbo Dresdeno, decembron de 1996.</ref> Ĉe la loĝodomo de Heinrich Schütz rekonstruita en 2008 ([[Neumarkt (Dresdeno)|Neumarkt]] 12), en kiu la komponisto loĝis ekde 1629 ĝis 1657, originala memortabulo memorigas pri lia vivo kaj verkado. La memortabulo estis ŝutkovrita sub la ruinaĵoj de lia domo dum la [[aeratakoj kontraŭ Dresdeno]] en la nokto de la 13-a ĝis 14-a de februaro 1945, poste savita kaj stokita en la Heinrich-Schütz-Kapelo ĝis la rekonstruo de la domo en la jaro 2008 fare de la eklezia flegoservo por maljunuloj kaj malsanuloj ''Martinshof Rothenburg Diakoniewerk''. La tenanto de la maljunulejo „Heinrich Schütz Residenz“ riparigis la memortabulon kaj muntis ĝin ĉe la origina loko. == Memortagoj == * [[Evangelia Eklezio en Germanio]]: [[6-a de novembro]] en la [[evangelia nomkalendaro]]<ref>[http://www.glaubenszeugen.de/kalender/s/kals027.htm Heinrich Schütz] ĉe glaubenszeugen.de</ref> * [[Evangelia Luterana Eklezio en Usono]]: [[28-a de julio]]<ref name="Hl-Lex">[http://www.heiligenlexikon.de/BiographienH/Heinrich_Schuetz.html Heinrich Schütz en la leksikono de sanktuloj]</ref> * [[Luterana Eklezio - Sinodo de Misurio]]: [[28-a de julio]]<ref name="Hl-Lex" /> == Verkoj (Elekto) == [[Dosiero:Schuetz ga.JPG|eta|360ra|Verkaro de Heinrich Schütz]] Jen la eldonataj verkoj de Schütz. Multaj el ili enhavas multoblajn komponaĵojn. Ekzistas pli ol 500 komponaĵoj de Schütz. * ''Il primo libro de madrigali'' (unua libro de madrigaloj) (Venecio, [[1611]]) * ''Psalmen Davids'' (Psalmoj de Davido) (Libro 1) (Dresdeno, [[1619]]) * ''Historia der frölichen und siegreichen Aufferstehung ...'' (Historio de la Releviĝo de Jesuo) (Dresdeno, [[1623]]) * ''Cantiones sacrae'' (Freiberg, [[1625]]) * ''Psalmen Davids'' (Libro 2) (Freiberg, [[1628]]) * ''Symphoniae sacrae'' (Libro 1) (Venecio, [[1629]]) * ''Musicalische Exequien'' (Dresdeno, 1636) * ''Kleiner geistlichen Concerten'' (Book 1) (Lepsiko, 1636) * ''Symphoniae sacrae'' (2-a libro) (Dresdeno, 1647) * ''Geistliche Chor-Music'' (Dresdeno, 1648) * ''Symphoniae sacrae'' (3-a libro) (Dresdeno, 1650) * ''Zwölff geistliche Gesänge'' (Dresdeno, 1657) * ''Psalmen Davids'' (revizio de Libro 2) (Dresdeno, 1661) {{Ĉefartikolo|Schütz-Werke-Verzeichnis}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Manfred Bukofzer]], ''Music in the Baroque Era'' (Muziko en la Baroka Epoko). Novjorko, W.W. Norton & Co., 1947. ISBN 0-393-09745-5 * Manfred Blechschmidt, Klaus Walther: Bergland-Mosaik. Ein Buch vom Erzgebirge. Greifenverlag zu Rudolstadt; 1-a eldono 1969; pj. 82–86 * ''[[Schütz-Jahrbuch]]''. Eldonita de Walter Werbeck kune kun Werner Breig, Friedhelm Krummacher kaj Eva Linfield. Bärenreiter, Kassel 1979sj., ISBN 3-7618-1684-7. * Otto Brodde: ''Heinrich Schütz. Weg und Werk''. Kassel 1979, ISBN 3-7618-0159-9. * Hans Heinrich Eggebrecht: ''Heinrich Schütz. Musicus Poeticus''. Göttingen 1959, (Wilhelmshaven 1984, ISBN 3-7959-0410-2) * Robert Eitner: Schütz, Heinrich. En: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). volumo 33, Duncker & Humblot, Lepsiko 1891, pj. 753–779. * Martin Gregor-Dellin: ''Heinrich Schütz. Sein Leben, sein Werk, seine Zeit''. Munkeno 1987, ISBN 3-492-02919-1. * Michael Heinemann: ''Heinrich Schütz''. Rowohlt, Hamburgo 1994, ISBN 3-499-50490-1. * Michael Heinemann: ''Heinrich Schütz und seine Zeit''. Laaber, 1993, ISBN 3-89007-116-3. * Michael Heinemann (eldoninto): Schriftstücke von Heinrich Schütz (= Schütz-Dokumente 1). Je uzo de la tekstotransigoj verkitaj laŭ la fontoj fare de Manfred Fechner kaj Konstanze Kremtz, Kolonjo 2010, ISBN 978-3-936655-80-3. * Matthias Herrmann (eldoninto): ''Die Musikpflege in der evangelischen Schlosskapelle Dresden zur Schütz-Zeit.'' Kamprad, Altenburg 2009, ISBN 978-3-930550-55-5 * [[Hans Joachim Moser]]: ''Heinrich Schütz. Sein Leben und sein Werk''. Kassel 1936. * Erich H. Müller: ''Heinrich Schütz – Gesammelte Briefe und Schriften''. Regensburg 1931. * Joshua Rifkin: ''Henrich Schütz. Auf dem Wege zu einem neuen Bild von Persönlichkeit und Werk''. En: ''Schütz-Jahrbuch 1987''. Bärenreiter, Kassel 1987, ISBN 3-7618-0819-4, pj. 5-21. * Bernhold Schmid: Schütz, Heinrich. En: Neue Deutsche Biographie (NDB). volumo 23, Duncker & Humblot, Berlino 2007, ISBN 978-3-428-11204-3, S. 662–664 * Wolfram Steude: ''Zum gegenwärtigen Stand der Schütz-Ikonographie''. En: ''[[Schütz-Jahrbuch]] 1985/86''. Bärenreiter, Kassel 1986, ISBN 3-7618-0778-3, S. 50-61. * Ingeborg Stein, Friederike Böcher: ''Bad Köstritz: Das Heinrich-Schütz-Haus, Forschungs- und Gedenkstätte.'' Schnell & Steiner 1995, ISBN 3-7954-5939-7 * Ingeborg Stein: ''Heinrich Schütz und Köstritz.'' Quartus-Verlag, 2005, ISBN 3-931505-76-6. * Vladimir Steingard, Elisabeth Sobol (tradukisto): ''Heinrich Schütz: Persönlichkeit, Schaffen, Kompositionsstil: Eine neue Monographie-Konzeption''. [[Monsenstein und Vannerdat]], MV-Wissenschaft, 2007, ISBN 978-3-86582-530-8. * Mara R. Wade: ''Heinrich Schütz as Artistic Director of the Great Wedding''. En: ''German Court Culture and Denmark''. Harrassowitz, Wiesbaden 1997, ISBN 3-447-03899-3, S. 221–278. * Klaus-Gunther Wesseling: Schütz, Heinrich. En: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). volumo 9, Bautz, Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1, kol. 1058–1077. == Vidu ankaŭ == * [[Heinrich-Schütz-Domo (Weißenfels)]] * [[Heinrich-Schütz-Domo (Bad Köstritz)]] * [[4134 Schütz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|11861116X|TYP=Werke von und über}} * http://www.martinschlu.de/kulturgeschichte/barock/fruehbarock/schuetz/1619.htm * http://www.otz.de/web/zgt/kultur/detail/-/specific/Das-Heinrich-Schuetz-Musikfest-2011-hat-in-Gera-mit-der-Oper-Dafne-begonnen-2015077701{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.kammeroper-kassel.de/Musiktheater/dafne.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140502013514/http://www.kammeroper-kassel.de/Musiktheater/dafne.html |date=2014-05-02 }} * http://www.heinrichschuetz.com/index.php?to=spuren&lang=de * http://www.postbeeld.com/database/zegel.php3?pic=../zegelfotos/wdp/wdp0741.jpg&stamp=WD0741&desc=Heinrich%20Schutz%201v * http://www.cpdl.org/wiki/index.php/Heinrich_Sch%C3%BCtz {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080518043736/http://www.cpdl.org/wiki/index.php/Heinrich_Sch%C3%BCtz |date=2008-05-18 }} * http://icking-music-archive.org/ByComposer/Schuetz.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.schuetzgesellschaft.de/ Internationale Heinrich-Schütz-Gesellschaft] * [http://www.schuetzhaus-weissenfels.de/ Heinrich-Schütz-Haus Weißenfels] – Ununura originale konserviĝinta loĝodomo de la komponisto, muzeo kaj koncertejo en Weißenfels (Saksio-Anhalto) * [http://www.heinrich-schuetz.eu/ Heinrich Schütz in Dresden e.V.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100724220031/http://www.heinrich-schuetz.eu/ |date=2010-07-24 }} * [http://www.heinrich-schuetz-haus.de/ Heinrich-Schuetz-Haus.de] Esplorejo kaj memorejo en la naskiĝdomo de la komponisto en Bad Köstritz ;Muziknotoj * {{IMSLP|id=Schütz, Heinrich}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schutz, Heinrich}} [[Kategorio:Heinrich Schütz| ]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weißenfels|Schutz]] qu9p88xl9e5jqu6ch8f59azm4g6fhju 0 14669 9405290 7244877 2026-06-17T07:54:10Z Sj1mor 12103 9405290 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Georges JEANCLOS''' ([[9-a de aprilo]] [[1933]] [[Parizo]] - [[30-a de marto]] [[1997]] Parizo)- Franca juddevena skulptisto. Profunde sorbinta de la traŭmo fare de la Hitler-a aljuda genocido, kaj plu de la dramoj kiuj ade krimiĝas al la homoj poste, de la kristana spiriteco, kaj de tuta la pezego de homa sufero kaj tenereco (unu el inter liaj verkoj nomiĝas "laŭdo de la karesoj"), lia verkaro samtempe estas strange kvietega; aspekte lia arto estis forte influita de la antikvaj etruskaj ter-statuoj, li mem elfaras plej el liaj statuetoj el griza argila materialo, kiu multe kunefikas al doni al ili ilian apartan emocipovon.<br /> Liaj homoj, glatvizaĝaj, senhararaj, estas volvitaj en stangaj ŝtofoj, littukoj aŭ morttukoj, fojfoje ŝirpecoj; kelkaj pensigas al la peruaj mumioj; pri la serio de liaj "dormantoj" la ĉina artrecenzisto Xing Xiaoŝeng diras: :"Tiu "dormantoj" kunenvolvitas per strangaj tukoj, foje pecŝiritaj - ĉu littukoj ĉu mortotukoj? - Ni tie staras kontraŭ unika verkaro, el kiu eliĝas ega doloro sed samtempe senlima tenero, kaj preter sufero, ia trankviliĝo, espero de renovigo. La ''Dormantoj'', ĉu ili prezentas solan personon aŭ paron, ne bildigas morton, nek scenojn el la vivo de la mortintoj, sed ja vivantojn enfositaj ene de siaj revoj, atendantaj vekiĝon en la dormo, por iri renkonten al novaj horizontoj, al nova vivo.<br /> Kaj kio elbe pli emocieblas ol tiuj etaj boatoj en kiu kuŝas sole aŭ pare-brakume sinfoslasantaj homoj, kiel senhelpa destino de ĉiu vivanto?" La franca artrecenzisto Pierre MOREL diras: :"Renkontitan, la verkaron de Georges JEANCLOS neniam plu povas oni forgesi. .... La vortoj, kiuj alŝovas sin al menso estas: ''mildo'' - ''tenero'' - ''silento'' - ''kompato''." La skulptaĵoj de JEANCLOS ofte parolas pri morto, sed morto plena de espero, de obskura atendo; kaj ĉiam ili parolas pri '''amo''', kaj pri '''senlima fido''' je la amantulo, kiu estas eble la pli unike propra sento kiun oni renkontas ĉe li, kaj senlima kunesto. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.franklloyd.com/dynamic/artist.asp?ArtistID=10 Verkoj 1] kaj [http://magg.w3sites.net/fra/artistes/jeanclo2.html 2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071201072327/http://magg.w3sites.net/fra/artistes/jeanclo2.html |date=2007-12-01 }} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Jeanclos, Georges}} [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] kmd04a009764qylrw4zftwcqe4zm4g5 0 16501 9404537 9400447 2026-06-16T13:08:08Z Sj1mor 12103 9404537 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Giuseppe VERDI''' ({{prononco|d͡ʒuˈzɛppe ˈverdi}}; Esperantigite: '''Ĝuzeppe Verdi''') (naskiĝis la {{daton|9|oktobro|1813}}, ĉe [[Busseto]], tiam en [[Provinco de Parmo]], mortis la {{daton|27|januaro|1901}} en [[Milano]]) estis [[Italio|itala]] [[komponisto]], de la epoko de [[Romantisma muziko]], konata ĉefe pro siaj [[opero]]j. Li estas konsiderata, kun [[Richard Wagner]], la elstara operkomponisto de la 19a jarcento.<ref>Paul Levy, [http://www.guardian.co.uk/music/2011/nov/13/verdi-wagner-peter-conrad-review "Bob Dylan: Verdi and/or Wagner: Two Men, Two Worlds, Two Centuries by Peter Conrad"], ''[[The Guardian]]'' (London), 13a Novembro 2011. Konsultita la 21an de Junio de 2013</ref> Verdi hegemomiis en la itala opera scenejo post la epokoj de [[Vincenzo Bellini|Bellini]], [[Gaetano Donizetti|Donizetti]] kaj [[Gioachino Rossini|Rossini]]. Liaj verkoj estas ofte plenumitaj en operejoj tra la tuta mondo kaj, trans la limoj de la ĝenro, kelkaj el liaj temoj ekdelonge enradikiĝis en la populara kulturo, kiaj ekzemple "[[La donna è mobile]]" el ''[[Rigoletto]]'', "[[Libiamo ne' lieti calici]]" (La drinkokanto) el ''[[La traviata]]'', "[[Va, pensiero]]" (La ĥoro de la judaj sklavoj) el ''[[Nabucco]]'', la "Coro di zingari" (Ambosa ĥoro) el ''[[Il trovatore]]'' kaj eble ĉefe la "[[Triumfa Marŝo]]" el ''[[Aida]]''. Movita de la morto de samlandano [[Alessandro Manzoni]], Verdi verkis ''[[Rekviemo (Verdi)|Rekvieman Diservon]]'' en 1874 honore al Manzoni, verko nun konsiderata kiel majstroverko de la tradicio de [[oratorio]] kaj atestaĵo pri lia kapablo ekster la fako opero.<ref>Rosen 1995</ref> Idealisto kaj politike engaĝiĝinta, li restis – kun [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldi]] kaj [[Camillo Benso di Cavour|Cavour]] – simbola figuro de la reunuiga procezo (nome ''[[Unuiĝo de Italio|Risorgimento]]'') de la [[Itala duoninsulo]]. == Biografio == === Komencaj jaroj: Le Roncole, Busseto kaj Milano === [[Dosiero:Giuseppe Verdi casa natale.jpg|eta|maldekstre|[[Naskiĝloko]] de Verdi ĉe Le Roncole]] Giuseppe Verdi naskiĝis en 1813 el neriĉa familio de kampara gastejo. Verdi naskiĝis la filo de Carlo Giuseppe Verdi (1785–1867) kaj Luigia Uttini (1787–1851) en Le Roncole, vilaĝo ĉe [[Busseto]], tiam en la departemento Taro kaj ene de la limoj de la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Franca Imperio]] post la aneksado de la [[Duklando de Parma|Duklando de Parma kaj Piacenza]]. La bapta registro, preparita la 11-an de oktobro, listigas liajn gepatrojn Carlo kaj Luigia kiel "gastejestro" kaj "ŝpinistino" respektive. Aldone, ĝi listigas Verdi kiel "naskiĝinta hieraŭ", sed kiam tagoj estis ofte konsiderataj komencintaj ĉe la sunapero, tio signifus ĉu la 9-a aŭ la 10-a de oktobro. Nune, lia naskiĝtago estas celebrata la 10-an de oktobro, kiel ekzemple ĉe la du-centjariĝo en 2013. La venontan tagon, li estis baptita en la Romkatolika Eklezio en latina kiel '''Joseph Fortuninus Franciscus'''. La tago post tio (mardo), la patro de Verdi portis sian ĵus naskiton tri mejlojn for al Busseto, kie la bebo estis registrita kiel '''Joseph Fortunin François''', ĉar la pastro skribis en franca. Kiel biografiisto George Martin notas, "okazis, ke por la civila kaj civitana mondo, Verdi naskiĝis franco."<ref>Martin 1984, p. 3</ref> Kiam Verdi estis preskaŭ trijaraĝa, liaj gepatroj havis bebinon, Giuseppa. Tamen ŝi mortiĝis en 1833. El la aĝo de kvar, Verdi ricevis privatan instruadon en Latino kaj itala fare de la vilaĝa bazlerneja instruisto, Baistrocchi, kaj 6-jaraĝa li ĉeestis la lokan lernejon. Samtempe, ŝajne li komencis lerni muzikon ĉe la orgenisto de sia vilaĝo, kaj li pli kaj pli estis allogita de muziko ke liaj gepatroj finfine havigis al li [[spineto]]n. Kiel unu el la plej gravaj biografiistoj de la komponisto nome [[Mary Jane Phillips-Matz]] notis, "la kapablo de Verdi por muziko evidentiĝis tiam, eĉ ĉirkaŭ 1820 aŭ 1821.<ref>Phillips-Matz 1993, p. 17—18</ref> Tiu periodo ekis ankaŭ lian asocion kun la loka preĝejo, servante en la ĥorejo, kaj kiel [[messervanto]] dum tempo, kaj ricevante orgenan instruadon. Post la morto de la instruisto Baistrocchi, Verdi iĝis la oficiala pagata orgenisto ĉe la aĝo de ok.<ref>Phillips-Matz 1993, p. 21</ref> ==== 1820 al 1832: Muzika edukado en Busseto ==== [[Dosiero:Busseto - Chiesa Collegiata di San Bartolomeo 09.JPG|eta|San Bartolomeo, Busseto]] [[Dosiero:Don Pietro Seletti-Verdi's first teacher.png|eta|maldekstre|150ra|Don Pietro Seletti, instruisto de Verdi ĉe la ''Ginnasio'']] [[Dosiero:La Rocca di Busseto.jpg|eta|La Rocca di Busseto en 19ajarcenta Busseto]] [[Dosiero:Verdi organist in Busseto age 11-Liebig trading cards.jpg|eta|Verdi, 11-jaraĝa, kiel orgenisto en Busseto. (19ajarcenta kartoj Liebig)]] [[Dosiero:Ferdinando Provesi, composer, musician and Verdi's teacher.png|dekstre|eta|150ra|Ferdinando Provesi, komponisto, muzikisto kaj instruisto de Verdi]] [[Dosiero:Antonio Barezzi-detail.png|eta|maldekstre|150ra|Antonio Barezzi, granda protektanto de Verdi; poste lia bofrato]] En konsidero al la familia fono de Verdi, muzikologo [[Roger Parker]] indikas ke ambaŭ la gepatroj de Verdi "apartenis al familioj de malgrandaj [[terposedanto]]j kaj komercistoj, certe ne al la analfabetaj kamparanoj de kiuj Verdi poste ŝatis prezenti sin kiel aperinta". Ankaŭ, dum tiu tempo, "Carlo Verdi estis energia en pluigado de la edukado de sia filo... io kion poste Verdi tendenis kaŝi en pli posta vivo"<ref name=PARKER/> kaj, pli poste, Parker asertas ke, dum tiuj fruaj jaroj en Busseto, "la bildo aperas de juneca frumatureco fervore nutrite de ambicia patro kaj de daŭranta, sofistika kaj kompleksa formala eduko [sed pri kiu, pli poste en vivo, Verdi donus] la impreson [esti havinte] plejparte mem-­edukon kaj neklaran junaĝon."<ref name=PARKER>Parker 1998, in Sadie, Vol. 4, p. 933</ref> En 1823, kiam li estis 10-jaraĝa, la gepatroj de Verdi aranĝis ke la knabo por ĉeesti lernejon en Busseto, rekrutante lin en ''Ginnasio'', nome supra lernejo por knaboj prizorgita fare de Don Pietro Seletti. Li estis zorgita poste fare de Pietro Michiara kaj lia muzika familio dum la gepatroj restis en zorgo de la gastejo en Le Roncole. Tamen, Verdi revenis regule por ludi la orgenon je dimanĉoj, ĉirkaŭpaŝante la plurajn kilometrojn.<ref>Phillips-Matz 1993, p. 20—21</ref> En Busseto, la eduko de la estonta komponisto estis tre faciligita per vizitoj al la granda urbobiblioteko kun ĝiaj 10,000 volumoj. En la aĝo de 11 li komencis esti edukita en la itala, la latina, humaneco kaj en retoriko. Antaŭ la tempo li estis 12-jaraĝa, Verdi komencis lecionojn kun [[Ferdinando Provesi]], ''maestro di cappella'' ĉe San Bartolomeo, direktoro de la municipa muziklernejo kaj kundirektoro de la loka ''Società Filarmonica'' (Filarmonia Societo). Estis kun Provesi kiam Verdi ricevis siajn unuajn lecionojn en kunmetaĵo kaj, komenciĝante unu jaron aŭ du poste, li skribis tion: {{Citaĵo|De la aĝoj de 13 ĝis 18 mi skribis buntan sortimenton de pecoj: marŝoj por bando ĉirkaŭ cent, eble multaj el la malmulte da sinfonioj kiuj estis uzitaj en preĝejo, en la teatro kaj ĉe koncertoj, kvin aŭ ses konĉertoj kaj aroj de varioj por piano, kiujn mi mem ludis ĉe koncertoj, multaj serenadoj, kantatoj (arioj, duetoj, tre multaj triopoj) kaj diversaj pecoj de religia muziko, el kiuj mi memoras nur ''Stabat Mater''.}}<ref>Verdi, quoted in Parker 1998, p. 933</ref> La alia direktoro de la Filarmoniorkestra Socio estis Antonio Barezzi, 29-jaraĝa pogranda nutraĵbutikisto kaj distilisto, kiu estis priskribita fare de samtempulo kiel "mania amatoro" kiam li venis al muziko [kaj kiu], kiel Phillips-Matz notis, "majstris plurajn instrumentojn, inter ili la [[fluto]]n, [[klarneto]]n, kaj ofikleidon".<ref name=MATZ1>Phillips-Matz 1993, p. 27—30</ref> Regula membro de la filarmonia orkestro, Barezzi invitis membrojn al la vasta salono de sia urba domo kie ili aranĝis provludojn kaj prezentojn. Dum tiuj jaroj, la Busseta Filarmonia Orkestro estis kunmetita de 38 muzikistoj, konsiderinda nombro el kiuj ludis dum pli ol 15 jaroj. Ili ankaŭ povis kalkuli ankaŭ kvar tenorojn, du basojn, unu sopranon aŭ du, kaj plie plenan refrenkoruson.<ref>Phillips-Matz 1993, p. 32</ref> La juna Verdi ne tuj iĝis engaĝita kun la Filarmonio, tiel peniga estis liaj aliaj devontigoj kaj la larĝa gamo da siaj studoj. Tio rezultigis kelkajn konfliktojn kun liaj du ĉefinstruistoj - Provesi por muziko kaj la pastro Seletti ĉe la ''Ginasio'' kie li pasigis akademiajn studojn, sed antaŭ junio 1827, li kompletigis la akademian laboron, diplomiĝante kun honoroj. Post tiu tempo, li povis lerni sole muzikon ĉe Provesi ĝis junio 1829. Hazarde, kiam Verdi estis 13, li estis petita interveni kiel anstataŭaĵo por ludi en kio iĝis lia unua publika okazaĵo en la urbo; li estis tuja sukceso plejparte ludante sian propran muzikon por la surprizo de multaj kaj ĝi donis al li tujan rekonon en lia hejmurbo.<ref name=MATZ1/> Ĉirkaŭ 1829/30, Verdi establis sin kiel gravan forton en la filarmonio: "neniu de ni povis konkuri kun li" la sekretario de la organizo raportis, nome Giuseppe Demaldė, kiu estis la kuzo de Barezzi. Lia raporto pri tiuj tempoj, ''Ceni biografici del Maestro Verdi'' aperas en la biografio de Phillips-Matz.<ref name=MATZ1/> Plie, tiuj jaroj vidis Verdi evoluigi dumvivan intereson en la verkoj de [[William Shakespeare]] (plurajn da kies verkoj li transformis en operojn de 1847 antaŭen); de [[Alessandro Manzoni]] kies ''[[I promessi sposi]]'' - grava verko de itala fikcio - havis signifan efikon al la 16-jaraĝa Verdi kiam li legis ĝin; kaj, trie, de la dramisto [[Vittorio Alfieri]]. Estis la dramo de Alfieri, ''Ŝaul'', kion Verdi utiligis kiel la bazon de ok-movada kantato nomita ''I deliri di Saul'' verkita en la aĝo de 15 kaj kiu rezultis en [[Bergamo]] al bonega agnosko, pri kio Demaldè notis: "La kunmetaĵo estas reala juvelo, juvelŝtono." kaj Barezzi deklaris ke ĝi estis "la unua laboro de iu signifo ... en kiu li montras viglan fantazion, filozofian perspektivon, kaj sonjuĝon en la aranĝo de instrumentaj partoj".<ref>Kaj Demaldè kaj Barezzi cititaj en Phillips-Matz 1993, p. 32</ref> [[Dosiero:Margherita Barezzi-cropped.jpg|eta|maldekstre|altdekstre|Margherita Barezzi]] Fine de 1829, iĝis klara ke Verdi bezonis vastigi siajn muzikajn horizontojn per alia dediĉo aŭ per plia studo. Li estis kompletiginta siajn studojn kun Provesi, kiu deklaris ke li havis ne pli por instrui al li, li estis malakceptita por la posteno de loka preĝejorgenisto, kaj li planis reveni al Le Roncole. Estis ĉe tiu punkto kiam Barezzi intervenis, deklarante "Vi naskiĝis por io pli supra ol tio".<ref>Dolore, Verdi informis pri la vortoj de Barezzi je tempo de lia morto al Clara Maffei, 30a de Junio 1867, en Phillips-Matz 1993, p. 35. Legebla en itala ankaŭ ĉe [http://www.museocasabarezzi.it/antonio_barezzi/testimonianze_verdiane/default.aspx laretejo de Museo Casa Barezzi: ''tu sei nato a qualche cosa di meglio, e non sei fatto per vendere il sale e lavorare la terra'']</ref> La ĉiam pli proksima ligo de la juna viro al la Barezzi-familio havis unun alian sekvon. Naskita kelkajn monatojn antaŭ Verdi, la plej aĝa filino de la Barezzi, Margherita, iĝis plenumebla kantisto kaj ŝia patro komencis serĉi ŝancojn por ŝi por studi en Milano. Verdi donis kanto- kaj piano-lecionojn al Margherita kaj ili pasigis tempon kune ludante kaj parolante pri muziko. Sed antaŭ 1830, la patrino de Margherita malkovris ke la juna paro estis ĵus enamiĝinta. Tio plue determinis Antonio'n por havi lian filinon for. En la sama tempo, Carlo Verdi, kies familia entrepreno havis profundan problemon, esploris eblecojn por ke lia filo studu muzikon, kaj li produktis petskribon por financado al la ''Monte di Pietà e d'Abbondanza'' en Busseto, malantaŭenirita per fortaj referencoj de Provesi kaj aliaj. Verdi estis invitita por resti en la Barezzi-domanaro kaj ekloĝis enen, por daŭre helpi al la filarmonio per kopiado de dudekopo kaj ĉia maniero de rilataj taskoj dum ĉiuj atendis novaĵojn pri la Pietà-stipendio. ==== 1832 al 1834: Muzika eduko en Milano ==== [[Dosiero:Verdi-1840.jpg|eta|altdekstre|Giuseppe Verdi<br />(Litografio de Alessandro Focosi, ĉ. 1840)]] [[Dosiero:Milano Scala 19c.jpg|eta|maldekstre|Operejo La Scala en la 19a jarcento]] [[Dosiero:Milan-Piazza San Marco-1835-Luigi Bisi.jpg|maldekstre|eta|''Piazza San Marco'', Milano, 1835-40, de [[Luigi Bisi]]]] [[Dosiero:ClaraMaffei.jpg|eta|altdekstre|maldekstre|Portreto de grafino Clara Maffei de [[Francesco Hayez]]]] Verdi direktis siajn rigardojn al Milano, tiam la kultura ĉefurbo de norda Italio sed, kiam la sukcesa rezulto de lia postulo de [[stipendio]] al la ''Monte di Pietà e d'Abbondanza'' estis sciigita, li eksciis ke li devos atendi ĝis 1833 ĝis financoj estos haveblaj. Bonŝance, Barezzi rekonis kaj deziris instigi la talenton de la juna viro kaj li garantiis komencan financan subtenon por unu jaro. Verdi, 18-jaraĝa, iris al Milano en junio 1832 akompanite de sia patro kaj Provesi.<ref>Parker 1998 in Sadie, pp. 30—31</ref> En Milano, kie li restis ĉe la hejmo de lia iama instruisto, Seletti, li postulis studi ĉe la konservatorio, sed post atendado je pluraj tagoj, li estis malakceptita pro pluraj kialoj. La rezonado de la konservatorio estis bazita sur lia limigita piantekniko (konsiderita kiel decida de unu instruisto), lia ne loĝado en la Lombardia/Venetia regiono, kaj ke li estis pli aĝa ol la normala aĝo por komenci studon tie. Seletti skribis al Barezzi kun la novaĵoj kaj instigis lin por veni al Milano, sed Barezzi faris aranĝojn por ke la juna viro iĝu privata lernanto de Vincenzo Lavigna, pagita fare de li. Lavigna estis ''maestro concertatore'' en [[Teatro alla Scala]] kaj li donis lecionojn pri [[kontrapunkto]] kune kun pli larĝa gamo da muzikaj studoj, kie la klasoj de Verdi komencis en julio kaj lia instruisto priskribis liajn kunmetaĵojn kiel "tre esperigajn."<ref>Seletii to Barezzi, 8 August 1832, in Phillips-Matz 1993, p. 46</ref> Verdi komencis partopreni operecajn prezentojn kaj koncertojn. Unu jaron pasis antaŭ ol la juna viro revenis nelonge al Busetto. Novaĵo venis pri la morto de Provesi kaj la sinteno de Verdi direkte al liaj studoj ŝajnis ŝanĝiĝi kiam li ĝuis urbovivon. Li ofte ĉeestis ĉe la ''Teatro alla Scala'' kaj, ekzemple dum la sezono de 1834-35, li povintus vidi [[Giuditta Pasta]] kiel Norma kaj [[Maria Malibran]] en la opero de Rossini ''[[Otello (Rossini)|Otello]]'' kaj en ''[[La sonnambula]]'' inter aliaj, same kiel verkojn de [[Luigi Ricci]], [[Gaetano Donizetti]], kaj [[Saverio Mercadante]].<ref>Phillips-Matz 1993, p. 66</ref> Ankaŭ, estis dum tiu periodo kiam li ĉeestis ĉe la ''Salotto Maffei'', [[Literatura salono|salono]] de la grafino [[Clara Maffei]] en Milano. Verdi iĝis dumviva amiko kaj korespondanto. [[Dosiero:Rossini-Bellini-Ricci-Mercadante-Donizetti-5 composers.jpg|eta|Italaj operkomponistoj aktivaj en la ''primo ottocento'' kaj influaj sur Verdi kaj lia muziko: (laŭhorloĝe el malsupra maldekstro) [[Gioachino Rossini]] (retiriĝinta post 1829); [[Vincenzo Bellini]] (mortinta en 1835); [[Luigi Ricci]]; [[Saverio Mercadante]]; [[Gaetano Donizetti]], ĉiuj ankoraŭ aktivaj en la komencaj jaroj de Verdi]] Dum lia studtempo en Milano, Verdi komencis la procezon faradi ligojn al la mondo de muziko kiuj devis elteni lin en bona loko. Kiel la komponisto rakontis ĝin - 48 jarojn poste - en sia ''Membiografia Skizo'' de 1879<ref>George Martin 1984, [http://books.google.com/books?id=ypFPvDq1wK8C&pg=PA81&lpg=PA81&dq=An+Autobiographical+Sketch+Verdi&source=bl&ots=Icrrin6Z9d&sig=Sr82dm_kf40GG65FUPovod0N4r4&hl=en&sa=X&ei=YJF3VLTfEsugNoKehGA&ved=0CDEQ6AEwAw#v=onepage&q=An%20Autobiographical%20Sketch%20Verdi&f=false "Autobiographic Sketch and ''Nabucco''"] pp. 81—85</ref> verkita ĉe Sant'Agata, tiuj ligoj inkludis enkondukon fare de Lavigna al amatora korusgrupo, nome la ''Società Filarmonica'', gvidita fare de Pietro Massini, viro kiun li priskribis: {{Citaĵo|se ne tre erudicia, estis almenaŭ persistema kaj pacienca: tial ĵus kio estis bezonita por socio de amatoroj. Ili organizis ĉe la Teatro Filodrammatico la prezenton de oratorio de [[Haydn]], nome [[Die Schöpfung]], [kaj] mia instruisto Lavigna demandis al mi ĉu, je mia instrukcio, mi deziras sekvi la provludojn, kaj mi akceptis kun plezuro.}}<ref name=W&S>Werfel kaj Stefan 1973, pp. 80—93</ref> Sekvante la ''Società'' ofte en 1834, Verdi baldaŭ trovis sin funkcianta kiel provluddirektoro kaj kontinua ludanto por ''Die Schöpfung'' (La Kreado) kiam, en la foresto de ĉiuj tri provluddirektistoj, Massini petis al Verdi akompani provludon, kion li faris kun sukceso. Verdi klarigas kiel Massini "proponis ke mi skribu operon por la Teatro Filodrammatico... Li sendis al mi libreton, kiu post estado reviziita fare de Solera, iĝis [[Oberto (opero)|Oberto, Conte di San Bonifacio]]".<ref name=W&S/> Revenante nelonge al Milano de Busseto en 1836, li kondukis [[La Cenerentola]] de [[Rossini]]<ref>Budden 1984, pp. 45-46</ref> sed multajn ŝtupojn oni bezonis antaŭ ol Oberto iĝis realaĵo sur la operscenejo. En lia "Skizo" de 1879, Verdi liveris la anekdotojn de kiel lia unua opero okazis, sed antaŭ ol tio povis komenci okazi, li revenis al Busseto dum du-kaj-duono da jaroj. ==== 1834 al 1839: Reveno al Busetto ==== [[Dosiero:Verdi in 1836.jpg|eta|altdekstre|Verdi en Busetto, ĉirkaŭ la epoko de sia edziĝo, 1836 (desegno de Stefano Barezzi)]] Carlo Verdi venis al Milano por preni la junan viron reen hejme meze de [[1834]] dirante ke li devas esti en Busseto kiam la decido ĉirkaŭ kiu sukcedos Provesi estos farita. Tamen, okazis rivalfrakcioj en la urbo kampanjantaj kontraŭ li, kaj Verdi ne ricevis la postenon, kvankam poste - kun la helpo de Barezzi - li akiris la sekularan postenon de ''maestro di musica''. Li instruis, donis lecionojn, kaj kondukis la filharmonianojn dum pluraj monatoj antaŭ reveno al Milano komence de [[1835]].<ref>Parker 1998, p. 933</ref> En Milano li estis apogita ree fare de Barezzi kiu gastigis lin en loĝejo kun alia de siaj protektatoj, nome Luigi Martelli. Verdi estis atendita instrui lin, dum oni atendis ankaŭ ke li prenos lecionojn de Lavigna por esti formale kvalifikita por preni supran instruistoficon. Ĉirkaŭ julio 1835 li akiris sian atestilon de Lavigna kiu deklaris ke "mi tial kredas lin preta por plenumi sian profesion je la nivelo de ''maestro di cappella''.<ref>Phillips-Matz1993, p. 67</ref> [[Dosiero:Margherita Barezzi.JPG|maldekstre|175ra|eta|Margherita Barezzi,<br /> unua edzino de Verdi.<br />(Muzeo La Scala, Milano)]] Reen en Busseto en 1835, la posteno de direktoro de la [[muziklernejo]] restis malplena. Verdi iĝis ĝia direktoro per trijara kontrakto. Li geedziĝis kun Margherita en majo 1836, kaj antaŭ marto 1837, ŝi naskis ilian unuan filon, Virginia Maria Luigia la [[26an de marto]] [[1837]]. Icilio Romano sekvis la 11an de julio 1838, sed ambaŭ mortis dum Verdi laboris pri siaj unua kaj dua operoj, Virginia la [[12an de aŭgusto]] [[1838]] dum la paro daŭre estis en Busseto kaj Ilicio la [[22an de oktobro]] [[1839]] post kiam la paro estis reveninta al Milano en februaro 1839. Verdi profitis la ligon kiun li faris al Pietro Massini, informante lin en serio de [[letero]]j de 1835 ĝis 1837 koncerne la progreson direkte al verkado de sia unua opero utiligante la libreton kiu estis liverita fare de Massini. Ĝi estis bazita sur laboro fare de Antonio Piazza, milana "[[ĵurnalisto]] kaj [[verkisto]]".<ref>Verdi al Massini 1837, en Parker 1998, p. 9</ref> Ĝis tiam li estis ricevinta la verkon ''Rocester'' kaj la juna komponisto esprimis esperon de produktado ĉe la Teatro Ducale en [[Parmo]] kun profesiaj kantistoj. Nur kiam li renkontis malfacilaĵojn je tiu ideo - la [[entrepreno]] ne ŝajnis esti interesita pri nova laboro de nekonata komponisto - li revenis al Massini en Milano. En postaj leteroj, li daŭre demandis ke la asistado de Massini enscenigu la operon en Milano.<ref>Philips-Matz 1993, pp.79-80</ref> {{-}} === Komencoj de Verdi kiel operkomponisto === ==== 1839 al 1840: Reveno al Milano: ''Oberto'' (unua opero) kaj ''Un giorno di regno'' ==== [[Dosiero:Verdi-portrait 1839-40 by Molentini.png|eta|150ra|Portreto de Verdi, 1839-40 de Molentini]] '''''[[Oberto (opero)|Oberto]]''''' ([[17a de novembro|17a de Novembro]] [[1839]], La Scala, Milano). Ĉu ''Rocester'' fakte iĝis la bazo por ''Oberto'', kiam Verdi kaj Margherita estis revenintaj al Milano en februaro 1839 post plenumado de du-kaj-duono da jaroj de lia kontrakto en Busseto, estas kondiĉigitaj de iu malkonsento inter akademiuloj. Kiom multe de ''Rocester'' restis videbla en Oberto<ref>Ekzemple, vidu Budden 1973, Vol. 1 pp. 47—50, pri konfliktaj asertoj kaj neperfektaj memoroj.</ref> estas diskutita fare de Roger Parker, kiu sugestas ke "en tiu formo-ŝanĝiĝanta tendenco, la opero estis, kompreneble, tre multe de sia tempo."<ref name="98-PARK">Parker 1998, pp. 10-11</ref> [[Dosiero:Bartolomeo Merelli.jpg|eta|maldekstre|altdekstre|Bartolomeo Merelli,<br />''Impressario'' (entreprenisto) de La Scala]] En liaj rememoroj de 1879 nome "Skizo" (citita en Budden), Verdi priskribas kiel li estis invitita por renkonti la entrepreniston de la ''Teatro alla Scala'' nome [[Bartolomeo Merelli]], kiu aŭdis konversacion pri la muziko de la opero inter soprano [[Giuseppina Strepponi]] kaj [[Giorgio Ronconi]] en kiuj ŝi laŭdis ĝin. Merelli tiam ofertis surscenigi ''Oberto''-n en novembro 1839 kio ricevis ĉirkaŭkalkule 13 kromajn prezentojn. Post ĝia sukceso, Merelli ofertis al Verdi kontrakton por tri pliaj verkoj.<ref name="BUD73">Budden 1973, vol 1, p. 71</ref> '''''[[Un giorno di regno]]''''' (5a de Septembro 1840, La Scala, Milano). Estis kiam li laboris pri sia dua opero, ''Un giorno di regno'', kiam Margherita mortis pro [[encefalito]] en la aĝo de 26.<ref>[http://www.magiadellopera.com/pdf/verdi_pdf/04%20-%20La%20Vita.pdf "Giuseppe Verdi: La Vita"] on magiadellopera.com {{it}} notas: "On 18 June 1840 Margherita Barezzi's life was cut short by violent encephalitis."</ref><ref>[http://www.museocasabarezzi.it/antonio_barezzi/margherita_barezzi/default.aspx "Margherita Barezzi"] on museocasabarezzi.it {{it}} notas: "She died the following year [1840] on 18 June, aged only 26 years, while Verdi was working on his ill-fated second opera, ''Un Giorno di Regno''."</ref> Verdi adoris sian edzinon kaj filojn kaj estis detruita per iliaj mortoj. La opero, ''Un giorno di regno'', komedio, estis ricevita en septembro 1840, nur kelkajn monatojn post la morto de lia edzino. ''Un giorno'' estis fiasko kaj nur donis tiun unuan prezenton. Verdi agnoskis ke la fiasko estis parte okazigita pro siaj propraj personaj cirkonstancoj<ref>Budden, p. 71</ref> dum la periodo kondukanta al kaj dum ĝia kunmetaĵo. Kontribuanta faktoro estis ke la nuraj kantistoj kiujn la ''impresario'' de la Teatro alla Scala havis disponeblaj estis tiuj kunvenitaj por [[serioza opero]], nome [[Il templario]] de [[Otto Nicolai]], kaj ili havis neniun sperton kun komedio: "La rolantaro estis kunvenita ĉefe por la prezento de la plej sukcesa novaĵo de la sezono, ''Il templario'', versio de Nicolai de Ivanhoe", notis la fakulo pri Verdi [[Julian Budden]].<ref name="BUD73"/> Aliaj faktoroj kiuj estis menciitaj inkludas la grandecon de Teatro alla Scala mem (notite fare de biografiisto George Martin kiel "tro granda por la peco") kaj plie la sufiĉe malmoderna naturo de la verko mem, kiu estis skribita en stilo kiu rapide iris for el modo.<ref>Martin, George (2013), "''Un giorno di regno'': Background" in Sarasota Opera's 2013 program book, p. 75</ref> {{-}} ==== Septembro de 1840 al aŭtuno de 1841: malespera jaro de Verdi, poste ''Nabucco'' ==== En la vivo de Verdi okazis malfacila periodo. Lia dua opero malsukcesis, liaj unua edzino kaj filoj mortis, kaj Verdi pensis forlasi la muzikon. Sed li revenis per ''Nabucco'', kiu triumfiĝis. Tiu verko estas la unua manifestaĵo de la genio de Verdi. [[Dosiero:Verdi-Nabucco-1842-original costume sketch.jpg|eta|maldekstre|150ra|Originala vestodesegno por ''Nabucco'', 1842]] [[Dosiero:Nabucco - 1852 cover.jpg|eta|150ra|Libreto montranta originalan titolon]] [[Dosiero:Verdi-Nabucco+Ishmael by Palanti.jpg|eta|maldekstre|150ra|''Nabucco'': vestodesegno de Iŝmael fare de Palanti, 1913<br />(La Scala Museum)]] '''''[[Nabucco]]''''' (9a de Marto 1842, La Scala, Milano). Post la fiasko de Giorno, Verdi ĵuris neniam komponi denove, sed en "Membiografia skizo" verkita en 1879, li rakontas kiel li estis dufoje persvadita fare de Merelli por skribi novan operon.<ref name="WERF">Verdi, "An Autobiographical Sketch" 1879 in Werfel and Stefan 1973, pp.&nbsp;87–92</ref> Tamen, la distanco de 38 jaroj eble kondukis al iom romanecigita vido (aŭ, kiel Verdi-akademiulo Julian Budden notas: "li estis koncernita por teksi protektan legendon pri li mem [poste] ĝi estis ĉio parto de lia furioza sendependeco de spirito".)<ref>Budden 1973, p. 92</ref> Skribante dek jarojn pli proksime al la okazaĵo, Michele Lessona donis tre malsaman version de la okazaĵoj post ricevi la rakonton rekte de Verdi mem.<ref name="LESS">Lessona, ''Volere è potere'' ("Where there's a will&nbsp;..."), pp. 297–98, in Budden 1973, p. 92</ref> Merelli donis al li kopion de la libreto de Temistocle Solera kiu estis malaprobita fare de la komponisto Otto Nicolai<ref name="WERF"/> kaj Verdi priskribas kiel li prenis ĝin hejme kaj ĵetis "ĝin sur la tablo kun preskaŭ perforta gesto ... Falante, ĝi malfermiĝis de si mem; sen intenco mia, miaj okuloj gluiĝis al la malferma paĝo kaj al unu speciala linio: "Va pensiero, sull' ali dorate".<ref name="W&S"/><!--Verdi in Werfel and Stefan 1973, pp.&nbsp;88–90</ref>--><ref>Vidu George Martin (1984), [http://books.google.com/books?id=ypFPvDq1wK8C&pg=PA81&lpg=PA81&dq=An+Autobiographical+Sketch+Verdi&source=bl&ots=Icrrin6Z9d&sig=Sr82dm_kf40GG65FUPovod0N4r4&hl=en&sa=X&ei=YJF3VLTfEsugNoKehGA&ved=0CDEQ6AEwAw#v=onepage&q=An%20Autobiographical%20Sketch%20Verdi&f=false Chapter 9 "Autobiographical Sketch and ''Nabucco''"], pp. 81—85</ref> Supozeble, Verdi daŭre legis ĝin kaj li legis kaj ripetis la libreton tri fojojn, sed aliaj deklaris ke li legis la libreton tre kontraŭvole<ref name="HOLD">David Kimbell, in Holden, p.&nbsp;978–979</ref> aŭ, kiel rakontite de Lessona, ke li "ĵetis la libreton en angulo sen rigardado ĝin pli longe, kaj dum la venontaj kvin monatoj li daŭrigis kun sia legado de malbonaj romanoj ... [kiam] direkte al la fino de majo li trovis sin kun tiu benita verko en siaj manoj: li legis la lastan scenon denove, tiu kun la morto de Abigaille (kiu poste estis tranĉita), sidiĝis preskaŭ meĥanike ĉe la piano ... kaj donis muzikon al la scenon."<ref name="LESS"/><ref name="VERDI.IT">[http://www.giuseppeverdi.it/opere/elencodelleopere/nabucodonosor/index.html "''Nabucodonosor''"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129170725/http://www.giuseppeverdi.it/opere/elencodelleopere/nabucodonosor/index.html |date=2014-11-29 }} on giuseppeverdi.it {{it}}. Konsultita la [[21an de novembro]] 2014</ref> Tamen, Verdi daŭre rifuzis komponi la muzikon, portante la manuskripton reen al la ''impresario'' la venontan tagon. Tiu akceptis neniun rifuzon, kaj Merelli tuj ŝtopis la verkon reen en la poŝon de Verdi kaj - kiel Verdi rakontas - "ne nur ĵetis min el sia oficejo, sed knalfermis la pordon en mia vizaĝo kaj ŝlosis sin ene."<ref name="W&S"/> [[Dosiero:Giuseppina Strepponi-c-1840.jpg|eta|150ra|Soprano Giuseppina Strepponi ĉ. 1840]] Verdi asertas ke iom post iom li laboris pri la muziko: "Tiun verson hodiaŭ, morgaŭ tiun, ĉi tie noton, tie tutan frazon, kaj iom post iom la opero estis skribita".<ref name="W&S"/> La versioj de Verdi kaj de Lessona interkonsentas, ke temas pri kompleta teksto de lia tria opero, kiu estis dekomence konata kiel ''Nabucodonosor'' sed fine, en 1844, kaj la titolo kaj la nomo de la ĉefa rolulo iĝis ''Nabucco''.<ref name=VERDI.IT/> Premierite la 9an de marto 1842, la de ''Nabucco'' "publika sukceso en Milano estis senprecedenca",<ref>Parker 1998, p. ?</ref> dominante la operojn de Donizetti kaj Giovanni Pacini tiam modaj. Dum publiko iĝis freneza pro entuziasmo, la kritikistoj moderigis sian aprobon de la opero. Otto Nicolai, kiu malaprobis la libreton, estis iritita, sed liaj opinioj estis en la malplimulto. ''Nabucco'' certigis la sukceson de Verdi ĝis sia emeritiĝo de la teatro, dudek naŭ operoj (inkluzive de kelkaj reviziitaj kaj ĝisdatigitaj versioj) poste. {{-}} === Komencaj laboraj jaroj: ''Nabucco'' al ''La battaglia di Legnano'' === [[Dosiero:Verdi-pen in hand-1842.jpg|eta|Verdi de L. De Vigni el lithografio de G. Turchi, 1842]] (daŭrigota) Dum la postaj dek jaroj, Verdi multe laboris, verkanta dek-du operojn, eĉ prizorganta elekton de kantistoj kaj scenaĵo. Iom post iom, operon post opero, li iĝis fama. Inter [[1851]] kaj [[1853]] li prezentis sian [[trilogio]]n, ''Rigoletto, La Traviata, Il Trovatore'' kiu estis la pinto de la tiuepoka opera tradicio. De tiam, li malpli verkis kaj evoluis al moderna teatraĵo. Kiam alvenis la Vagneria revolucio, Verdi estis preta. Li adoptis la novan spiriton, kaj tion pruvis per ''Otello'' ([[1887]]) kaj ''Falstaff'' ([[1893]]). Li forpasis en [[1901]], amata de ĉiuj italoj, ne nur pro lia muziko, sed ankaŭ pro lia daŭra subteno de la memstaranta Italio. == Populareco, politiko kaj aŭtorrajtoj == [[Dosiero:Verdi statue.jpg|eta|250ra|maldekstre|Statuo pri Verdi de Luigi Secchi de 1913 en Busseto.]] Giuseppe Verdi mortis la 27-an de januaro 1901 en Milano, post 6 tagoj de agonio konsekvence de cerbatako. La strato ĉe lia ĉambro, nome de la Granda Hotelo de Milano (kie li loĝis proksime de la teatro La Scala), estis dum tiuj tagoj ŝirmita el [[pajlo]], por ke la bruo de ĉevaloj kaj ĉaroj ne ĝenu la faman komponiston. Tio estis ekzemplo de la aprezo fare de la municipo kaj la milananoj ĝenerale al lia figuro.<ref name="Cerezo" >Manuel Antonio Cerezo Gallego, [https://blogs.publico.es/otrasmiradas/44429/verdi-los-derechos-de-autor-y-el-amor-de-italia/ Verdi, los derechos de autor y el amor de Italia], [[Público]], 28/01/2021, alirita la 28/01/2021.</ref> Li estis verkinta preskaŭ 30 operojn kaj ĝis nun ankoraŭ ĉiam liaj verkoj estas prezentataj ie en la mondo. En la populareco de Verdi inter milananoj, norditaloj kaj italoj ĝenerale luds gravan rolon lia figuro kiel personeco de la kontraŭo al la aŭstrimperia hegemoni en la [[Norda Italio]]. kio malhelpis la vojon al la [[Unuigo de Italio]]. "Vivu VERDI!" iĝis [[moto]] de tiu movado por la itala unuigo. Amuze kaj hazarde lia familinomo koincidis kun la inicialoj de V.E.R.D.I. (''Vittorio Emanuele Re D'Italia'', tio estas Viktor-Emanuelo, reĝo de Italio), kaj tiel tiu aperis pentrita sur muroj tra tuta Italio kun evidenta politika signifo kontraŭ Aŭstrio. Tio estis okazanta ĉirkaŭ la [[1950-aj jaroj]].<ref name="Cerezo" /> Iam kiam Verdi laboris hejme, falis surgrunden [[libreto]] de ''Nabucco'', opero kiun li ĝis tiam ne deziris verki, kaj la teksto montriĝis en la koruso de la hebreoj –''Va pensiero''–. Verdi reprenis, eklegis ĝin kaj tiam li decidis sin al la muzikigo. Multaj sekvantoj konsideras, ke tiu peco iel estu kultura [[himno]] de Italio, kiel ĝi ja estis de la italaj revoluciuloj de la mezo de la 19-a jarcento.<ref name="Cerezo" /> Verdi estis la unua operkomponisto kiu aperigis rolulojn de la ĉiutaga vivo: al kiuj okazas ĉiutagaj aferoj, kiuj okazas al iu ajna. Por la unua fojo en opero, la kantistoj vestis kiel surstrate. Li komponis cele al la partituro kaj cele al la tiama publiko: tiel li kongruigis sian komponarton al la akceptado de sia publiko.<ref name="Cerezo" /> La heroinoj de liaj operoj venkis sian [[destino]]n survoje al la [[idealo]]. Verdi estis granda defendanto de [[virino]]j, kaj liaj inaj roluloj aperas montrantaj pozitivajn trajtojn, tiam maloftajn en opero.<ref name="Cerezo" /> Tiam, same kiel nuntempe, la artistoj devis zorgi pri siaj rajtoj al siaj verkoj, nome kontraŭ piratado. La fama [[ario]] de la tenoro "La donna e mobile" (Virinoj estas moviĝemaj) estis provludita sekrete hejme kun la kantisto. La orkestranoj ne ricevis la partituron ĝis nur kelkajn horojn antaŭ la [[premiero]]. La komponisto konsciis, ke tiu "kanzoneto", estos furorkanto kaj temis la ŝtelon.<ref name="Cerezo" /> Tiel la [[impresario]] premis, ke li plenumu siajn verkopromesojn. Lia eldonisto postulis finigon de verko kiun Verdi prokrastis dum jaroj: nome la fama "Otelo". Oni rakontas anekdoton: la malespera eldonisto kristnaske donacis al Verdi tipan italan dolĉaĵon "panettone" ornamitan per statueto de "senkrura maŭro", alude al la projekto pri Otelo.<ref name="Cerezo" /> == Verkoj == === Operoj === [[Dosiero:Jean-Vital Jammes dit Ismaël en Rigoletto (vers 1865).jpg|eta|dekstre|230ra|Jean-Vital Jammes kiel Rigoletto, 1865]] * ''[[Oberto (opero)|Oberto, Conte di San Bonifacio]]'' * ''[[Un giorno di regno]]'' (1840) * ''[[Nabucco]]'' (1842) * ''[[I due Foscari]]'' (1844) * ''Macbeth'' (1847) * ''[[Il corsaro]]'' (1848) * ''Luisa Miller'' (1849) * ''[[Rigoletto]]'' (1851) * ''[[Il Trovatore]]'' (1853) * ''[[La Traviata]]'' (1853) * '' I Vepri Siciliani'' (1855) * ''Simon Boccanegra'' (1857) * ''Un balo in Maschera'' (1859) * ''La Forza del destino'' : [[La Forto de la Destino]] (1862) * ''Don Carlo'' (1867) * ''Aïda'' [[Aida]] (1871) * ''[[Otello]]'' (1887) * ''[[Falstaff (opero)|Falstaff]]'' (1893) === Aliaj verkoj === * ''[[Rekviemo (Verdi)|Rekviemo]]'' == Bildaro == <gallery> Dosiero:Verdi Mulnier BNF Gallica.jpg|<!--eta|Giuseppe Verdi, ca.1870 --> </gallery> {{-}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|3}} == Literaturo == * Budden, Julian (1973). The Operas of Verdi, Volume I (3rd ed.). Oxford University Press. ISBN 0-19-816261-8. * Budden, Julian (1973). The Operas of Verdi, Volume II (3rd ed.). Oxford University Press. ISBN 0-19-816262-6. * Budden, J. (1973). The Operas of Verdi, Volume III (3rd ed.). Oxford University Press. ISBN 0-19-816263-4. * Kamien, R. (1997). Music: an appreciation - student brief (3rd ed.). McGraw Hill. ISBN 0-07-036521-0. * Gal, H. (1975). Brahms, Wagner, Verdi: Drei Meister, drei Welten. Fischer. ISBN 3-10-024302-1. * Martin, G. (1963). Verdi: His Music, Life and Times (1st ed.). Dodd, Mead & Company. ISBN 2001456720. * Parker, Roger (2001). "Giuseppe Verdi". Grove Music Online. Oxford University Press. * Parker, Roger (1992). "The New Grove Dictionary of Opera". In ed. Stanley Sadie. The New Grove Dictionary of Opera. ISBN 0-333-73432-7. * Phillips-Matz, Mary Jane (1993). Verdi: A Biography (1st ed.). Oxford University Press. ISBN 0-19-313204-4. * Michels, Ulrich (1992). dtv-Atlas zur Musik: Band Zwei (7th ed.). Deutscher Taschenbuch Verlag. ISBN 3-423-03023-2. == Vidu ankaŭ == * [[3975 Verdi]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Giuseppe Verdi}} * [http://www.giuseppeverdi.it Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041101090732/http://www.giuseppeverdi.it/ |date=2004-11-01 }} * [http://www.r-ds.com/domingo/Soundfiles/vapensiero.mp3 MP3] * [http://www.r-ds.com/opera/verdiana/lyrics.htm#Va, Operoj] * [http://www.ulalala.obywatel.pl/verdi.php?id=1 Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061231181303/http://www.ulalala.obywatel.pl/verdi.php?id=1 |date=2006-12-31 }} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Verdi, Giuseppe}} [[Kategorio:Giuseppe Verdi| ]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Italaj komponistoj]] [[Kategorio:Operkomponistoj]] [[Kategorio:Italaj muzikistoj]] [[Kategorio:Historio de Italio]] [[Kategorio:Opero]] px0br1g2xvc8wzmf8cai1uyupbeyuri 0 22489 9404862 8964013 2026-06-16T19:02:53Z Sj1mor 12103 9404862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Jean Augustin FRANQUELIN''' (naskiĝis la {{daton|1|septembro|1798}} en [[Parizo]], mortis la {{daton|4|januaro|1839}} samloke) estis [[francio|franca]] [[pentristo]]. Li estis studento de [[Jean-Baptiste Regnault]]. Liaj verkoj ĝenerale temis pri religiaj subjektoj. == Verkoj == * Kristo elirante la templon (en la katedralo de [[Rouen]]) * Bapto de Kristo (en la [[Preĝejo Saint-Philippe-du-Roule (Parizo)]]) * Romanino rekomendante sian infanon al la protekto de la Dipatrino * Patrino ĉe lulilo de sia malsana infano ([[Hamburgo]], arthalo) * Bragella, la ino de la maristo (laŭ poemo de Byron) ([[Leipzig]], muzeo) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Franquelin, Jean Augustin}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 3099yk37jdlx8icj3nnbe0dimpc71ms 0 23081 9404994 8441082 2026-06-16T20:43:47Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=GR-G |zomo=12 }} La '''ponto Rio-Antirio''' ({{lang-el|Γέφυρα Ρίου-Αντίρριου|aŭ=Γέφυρα Χαρίλαος Τρικούπης}}) estas {{unuo|2883|m}} longa [[pendoponto]] konstruita en [[2004]] inter la urboj de [[Rio]] (sude, ĉe [[Patraso|Patra]]) kaj [[Antirio]] (norde). Ĝi ligas [[Peloponeso]]n al okcidenta kontinenta [[Grekio]] kaj la cetero de [[Eŭropo]]. Ĝi lokas ĉe koordinatoj {{koord|38|19|17|N|21|46|22|O|montru=entekste}}. [[Dosiero:Location-RioAntirio-AK.png|eta|250ra|Loko de la ponto]] Ĝia oficiala nomo signifas '''ponto Ĥarilaos Trikupis'''. [[Harilaos Trikoupis]] estis [[19-a jarcento|18-a-jarcenta]] greka [[ministro]]. La entuta kosto de la ponto estis ĉirkaŭ 630.000.000 €, plejparte pagitaj de la [[Eŭropa Unio]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Pontoj en Grekio]] [[Kategorio:Peloponezo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 2004]] e4d2lcg4exijpw6quavqs4u0wyipkd1 0 23331 9405081 9087638 2026-06-16T22:51:16Z ~2026-35402-75 258799 /* Ecoj */ 9405081 wikitext text/x-wiki '''Bronzo''' estas pluraj [[alojo]]j el [[kupro]], kutime kun [[stano]] kiel la principa aldonaĵo, sed ankaŭ kun aliaj [[kemia elemento|elementoj]] kiel [[fosforo]], [[mangano]], [[aluminio]] aŭ [[silicio]]. Ĝi estis tre grava materialo dum antikva epoko, kiu ĝuste tial nomiĝas la [[bronzepoko]]. La vorto "bronzo" verŝajne devenas de la [[Persa lingvo|persa]] vorto "berenj" ([[latuno]]).<ref> Online Etymological Dictionary http://www.etymonline.com/index.php?term=bronze </ref> Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Bronzo''' estas ''Kunfandaĵo de kupro k. stano''.<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 41.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el araba ''burinĝ''. Kaj aldonas terminojn ''kupri'' (Kovri ion per maldika tavolo el bronzo), ''kupristo'' (Homo sin dediĉanta al bronzarto), fosfora bronzo, kanona bronzo, sonorilbronzo.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Ecoj == Krom [[ŝtalo]], bronzo estas pli bona ol [[fero]] por preskaŭ ĉiu uzo. Ĝi estas malpli rompiĝema ol fero. Bronzo [[redoksa reakcio|oksidiĝas]] nur ekstere; post kiam la surfaco oksidiĝas, la maldika tavolo defendas la suban metalon kontraŭ plia oksidiĝo. Alojoj de kupro havas pli malaltan [[frostopunkto]]jn ol kaj ŝtalo kaj fero. Normale ili estas proksimume 10% pli densaj (do pezaj) ol ŝtalo, sed alojoj kun aluminio aŭ silicio povas esti iom malpli densaj. Bronzoj estas pli molaj kaj malfortaj ol ŝtalo, do bronzaj risortoj kun la samaj grandeco povas enhavi malpli da energio. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Bronze Marcus Aurelius Louvre Br45.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Fragmento_ _de_ _un_ portreto _de_ Marka Aŭrelio _de_ bronzo --> Dosiero:Assorted bronze castings.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Assorted_ antikva (bronzo, kupro, bronza, bronzaĵo) (gisadoj, gisadas) fundamenti kiel parto de _cache_, (kredeble, verŝajne) intencis por (recikligo, recikliganta). --> Dosiero:Retire bronze.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Bronzen_ _medaille_ --> Dosiero:BronzeCuSn11v50.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Guss_-Strukturo _einer_ Bronzo _mit_ 11% Stano, V=50:1 --> </gallery> {{-}} == Piednotoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=bronz}} == Vidu ankaŭ == * [[Aso (monero)]] * [[Bronza epoko]] * [[Bronza medalo]] * [[Bronza skulptaĵo]] * [[Latuno]] {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bronzo|Bronzo]] dxz7f20i71w71gms7yp1p1oa9obhnt9 0 23443 9404883 9367844 2026-06-16T19:43:24Z Edisudo 111596 /* Eksteraj ligiloj */ 9404883 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Gonçalo NEVES''' [gonsAlu nevŝ] (naskiĝis en Setúbal, [[Portugalio]], la {{daton|5|junio|1964}}) estas Esperanto-verkisto, agronomo, licenciito pri plantpatologio, iama fakulo pri aĉetado kaj kvalitkontrolo de nutraĵoj, nun tradukisto, lingvoinstruisto kaj leksikografo. Eklernis Esperanton en 1987. Aktivis en la portugala Esperanto-movado inter 1987 kaj 1993. Ekverkis en 1989. Lingva revizianto de ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'' inter 1995 kaj 2000. Akademiano inter 1995 kaj 1998. Plurfoje premiiĝis en la [[Internaciaj Floraj Ludoj]] kaj en la [[Belartaj Konkursoj]] de UEA (11 premioj kaj 8 honoraj mencioj). Aperigis poemojn, rakontojn, eseojn kaj recenzojn en pluraj gazetoj. Prelegis pri literaturaj temoj en Portugalio, Hispanio, Katalunio kaj Malto. Eklernis kaj uzas ankaŭ aliajn planlingvojn ([[Volapük]], [[Ido]], [[Interlingua]], [[Uropio|Uropi]]). Publikigis [[:io:Gonçalo_Neves|plurajn Ido-librojn]] en 2002, 2007-2008 kaj ekde 2016. Pro sia [[Historia Vortaro de Esperanto]], li ricevis en 2018 duan [[Premio Grabowski|Premion Grabowski]], kune kun [[Bernhard Pabst]]. Neves estas membro de la [[Ibera Skolo]] de Esperantlingvaj verkistoj. == Verkoj == === Libroformaj verkoj originalaj === * ''Ibere libere'' (poemaro kun [[Jorge Camacho]], [[Liven Dek]] kaj [[Miguel Fernández]]). Vieno: [[Pro Esperanto]] 1993. 136 p. [p. 7-57] * ''Kompreni'' (rakontoj). Berkeley: [[Bero_(eldonejo)|Bero]] 1993. 56 p. * "Dezerta dizerto" (rakonto). En: [[William Auld]] (red.): ''[[Tempo Fuĝas]]'', Dudekkvin rakontoj el ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', 1980-1994. Antverpeno: [[Flandra Esperanto-Ligo]] 1995. 159 p. [p. 105-108] * ''Ekstremoj'' (novelaro kun M. Fernández, J. Camacho kaj Liven Dek). Vieno: [[IEM]] 1997. 207 p. [p. 130-146] * "In-fluoj en la moderna esperanta poezio. La lirika itinero de Miguel Fernández". En: ''Menade bal püki bal''. Festlibro por la 50a naskiĝ-tago de [[Reinhard Haupenthal]]. Saarbrücken: [[Edition Iltis]] 1998. 487 p. [p. 255-270]. Poste kiel "La lirika itinero de Miguel Fernández" en: [[Michela Lipari]], [[Humphrey Tonkin]]: ''[[Pri Homoj kaj Verkoj. Eseoj pri la Esperanto-kulturo|Pri homoj kaj verkoj]]. Eseoj pri la Esperanto-kulturo''. Roterdamo: [[Universala Esperanto-Asocio]] 2012. 143 p. [p. 75-94] * "Niaj verboj sen veproj" (eseo pri la transitiveco de la esperantaj verboj). En: ''De A al B''. Festlibro por [[André Albault]]. Red. Reinhard Haupenthal. Saarbrücken: Edition Iltis 2000. 281 p. [p. 155-172]. Poste en: Michela Lipari, Humphrey Tonkin: ''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj|Interlingvoj inter lingvoj]]. Prilingvaj eseoj.'' Roterdamo: Universala Esperanto-Asocio 2015. 271 p. [p. 197-220] * ''Simptomoj'' (poemaro). Antverpeno: [[FEL]] 2000. 72 p. [[Serio Stafeto]] n-ro 25. * ''[[iarchive:MiakuzoIdo|Mia kuzo Ido. Kelkaj babiloj pri la gramatiko de Ido]]''. Lisboa 2002: [[Editerio Sudo]]. 23 p. * "La kalsoneto" (rakonto). En: [[Ana Manero]] (komp.): ''[http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20la%20deka%20logo.pdf La deka logo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190713172639/http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20la%20deka%20logo.pdf |date=2019-07-13 }}''. ''Omaĝe al Liven Dek''. [[Inko (eldonejo)|Inko]] 2003 ([[bitlibro]]). 214 p. [p. 43-48] * "Esperanto kaj socia respondeco". En: Ana Manero: (komp.): ''La deka logo''.''Omaĝe al Liven Dek''. Inko 2003 (bitlibro). 214 p. [p. 81-86] * "La nigra kato" (rakonto). En: Ana Manero: (komp.): ''La deka logo''.''Omaĝe al Liven Dek''. Inko 2003 (bitlibro). 214 p. [p.140-143] * [http://esperanto.net/literaturo/poem/libr/saturnpost.html ''La saturna skorpio''] (kune publikigita kun hispana traduko: ''El escorpión saturnino''), postparolo al la poemaro [[Saturno (poemaro)|Saturno]], de Camacho (eld. [[Bero (eldonejo)|Bero]], 2004) * "[[L.L.Zamenhof|Zamenhof]] kaj [[Volapük]]". En: ''Instrui Dokumenti Organizi.'' Fest-libro por la 80a naskiĝ-tago de [[Claude Gacond]]. Editoris Irmi kaj Reinhard Haupenthal. Bad Bellingen: Edition Iltis 2011. 392 p. [p. 277-316]. * ''[[Historia Vortaro de Esperanto]] 1887-1888''. (Bad Bellingen): Edition Iltis 2011. 113 p. * ''Zamenhof kaj Volapük''. (Bad Bellingen): Edition Iltis 2012. 44 p. (2a, korektita eld. 2013) * "Plendo" (poemo). En: [[Carlo Minnaja]], [[Giorgio Silfer]]: ''[[Historio de la esperanta literaturo]]''. Antologia parto. La Chaux-de-Fonds. [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro.]] 2015. xii + 748 p. [p. 650] * ''Recenze''. Chapecó: [[Fonto (eldonejo)|Fonto]] 2018. 117 p. * ''Periskope''. Chapecó: Fonto 2018. 114 p. * "[[iarchive:japanio_kaj_la_latina|Japanio kaj la latina]]". En: [[En la mondon venis nova lingvo]]. [[Festlibro]] por la 75-jariĝo de [[Ulrich Lins]]. Red. [[Gotoo Hitosi]], [[José Antonio Vergara]], [[Kimura Goro Christoph]]. Novjorko: [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] 2018. 710 p. [p. 633-657] * "[https://ia601509.us.archive.org/5/items/En_la_mondon_venis_parol_nova/En%20la%20mondon%20venis%20parol%27%20nova.pdf En la mondon venis parol' nova]. Studo pri la parola uzo de Esperanto inter 1887 kaj 1905". En: ''[https://w.librejo.com/senpage/Belarta-Rikolto-2018.pdf Belarta rikolto 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221027081030/https://w.librejo.com/senpage/Belarta-Rikolto-2018.pdf |date=2022-10-27 }}''. Premiitaj verkoj de la Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio. Novjorko: [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] 2018. 122 p. [p. 48-74] * ''[http://www.ipernity.com/blog/bernardo/4720224 Historia Vortaro de Esperanto]'' (kun Bernhard Pabst). Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto.Volumo 12. [[Monda Asembleo Socia|Monda Asembleo Socia (MAS)]]. 2018. 520 p. * "Lavistino fonta" (poemo). En: [[Carlos d'Abreu]], [[Luís Filipe Maçarico]], [[Pedro Miguel Salvado]] (red.): ''[http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3635 O sol é secreto]. Poetas celebram [[Eugénio de Andrade]]''. [[Fundão]]: Câmara Municipal do Fundão 2019. 146 p. [p. 65-66] * ''[[iarchive:reveno_al_Lisbono|Reveno al Lisbono]]. Persona (kaj eĉ iom kulisa...) raporto, sufiĉe detala, pri la 103a Universala Kongreso de Esperanto''. [[Espinho]]: [[Eldonejo Drako]] 2019 (bitlibro). 57 p. * ''[[iarchive:Esperanto_kaj_Ido_malsamaj_vojoj_sur_Parnason|Esperanto kaj Ido: malsamaj vojoj sur Parnason]]. Kompara studo pri la disvolviĝo de Esperanto kaj Ido kiel poeziaj lingvoj''. Reviziita, pliampleksigita kaj ĝisdatigita eldono. Espinho. Eldonejo Drako 2019 (bitlibro). 98 p. * "En Lisbono" (mikronovelo). En: Pluraj aŭtoroj: ''Ĉiuj steloj estas nokte''. ([[Mikronovelo|Mikronoveloj]] kaj aliaj [[Mikrorakonto|mikrorakontoj]]).Novjorko: Mondial. 2021. 125 p. [p. 47] * "Pariza flughaveno" (mikronovelo). En: Pluraj aŭtoroj: ''Ĉiuj steloj estas nokte''. (Mikronoveloj kaj aliaj mikrorakontoj).Novjorko: Mondial. 2021. 125 p. [p. 48] * "[https://ia902809.us.archive.org/20/items/la_fia_komedio/La%20fia%20komedio.pdf La fia komedio]" (poemo). En: ''[https://katalogo.uea.org/?inf=4934/ Belarta rikolto 2025]''. Novjorko: Mondial 2025. 191 p. [p. 14] * "[https://ia601001.us.archive.org/17/items/buchado/Bu%C4%89ado.pdf Buĉado]" (poemo). En: ''Belarta rikolto 2025''. Novjorko: Mondial 2025. 191 p. [p. 15] === Libroformaj tradukoj === * [[Xavier de Maistre]]: ''Vojaĝo ĉirkaŭ mia ĉambro''. El la franca tradukis Gonçalo Neves. Chapecó: Fonto 2008. 71 p. * [[Jorge Luis Borges]]: "La analiza lingvo de John Wilkins". Tradukis Gonçalo Neves. En: Jorge Luis Borges. ''La sekreta miraklo''. Elektitaj verkoj prozaj kaj poeziaj. [[Kaliningrado]]. Sezonoj. 2008. 200 p. [p. 116-119] * Jorge Luis Borges: "Arto poezia". Tradukis Gonçalo Neves kaj István Ertl. En: Jorge Luis Borges. ''La sekreta miraklo''. Elektitaj verkoj prozaj kaj poeziaj. Kaliningrado. Sezonoj. 2008. 200 p. [p. 150] * Jorge Luis Borges: "Du versioj de 'Ritter, Tod und Teufel' ". Tradukis Gonçalo Neves kaj István Ertl. En: Jorge Luis Borges. ''La sekreta miraklo''. Elektitaj verkoj prozaj kaj poeziaj. Kaliningrado. Sezonoj. 2008. 200 p. [p. 160-161] * [[Fernando Pessoa]] (kiel [[Alberto Caeiro]]): ''La gardisto de gregoj''. El la portugala tradukis Gonçalo Neves. Chapecó: Fonto 2015. 78 p. * [[Francisco Cândido Xavier]]. ''La senditoj''. Diktita de la spirito [[Andreo Ludoviko]]. El la portugallingva originalo tradukis Gonçalo Neves. Brasília; Rio de Janeiro; [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]]; [[Spiritisma Eldona Asocio F. V. Lorenz|Lorenz]] 2018. 269 p. (traduko finita je 2011-07-4) * Alberto Caeiro (Fernando Pessoa): ''[[iarchive:La_gardisto_de_gregoj|La gardisto de gregoj]]''. Sensisma poemciklo tradukita de Gonçalo Neves el la portugala. Dua eldono, korektita, profunde reviziita, detale prinotita, kun ampleksaj antaŭparolo kaj tradukologia epilogo de la tradukinto, kaj riĉe ilustrita per desegnaĵoj kaj pentraĵoj de virtuozaj artistoj vivintaj kaj vivantaj. Espinho: [[Eldonejo Drako]] (bitlibro) 2019. 131 p. * Fernando Pessoa: ''[[iarchive:la_anarkiisma_bankiero|La anarkiisma bankiero]]''. “Rezona rakonto” (aŭ, pli bone, dialoga eseo) tradukita de Gonçalo Neves. el la portugala. Ilustrita kaj komentita. Antaŭparolo de [[Manuela Parreira da Silva]]. Postparolo de [[José Antonio Llardent]]. Tradukologia epilogo de la tradukinto. Espinho: Eldonejo Drako (bitlibro). 2019. 116 p. * [[Partaka]]: ''[[iarchive:Evangelio_lau_Partakael|Evangelio laŭ Partakael]]''. Romano (iom) historia, originale verkita en Ido, esperantigita de Gonçalo Neves. Ilustrita kaj komentariita, kun detala prefaco de la tradukinto. Espinho: Eldonejo Drako (bitlibro). 2021. 147 p. === Eseoj kaj studoj === * ''Novaj spuroj en Hispanio'', eseo pri la verkoj de Miguel Fernández, Jorge Camacho, Liven Dek kaj Abel Montagut. 1992, 16 p. En: [[Boletín]] 1992: 4 (307), p. 15-18; 5 (308), p. 17-18 kaj Iltis-Forumo 4. 1992: 3, p. 66-70 (en ambaŭ kazoj temas pri resumita versio) * [https://web.archive.org/web/20030408165559/http://www.geocities.com/al_fab_et_o/neves/vallienneese.html ''La etburĝo kaj nia romanarto''], eseo pri Henri Vallienne kaj la unuaj romanoj en Esperanto. En: [[Literatura Foiro]] 24. 1993: 5 (145), p. 267-272 * [http://ttt.esperanto.org/Ondo/L-neves1.htm ''La benjameno de nobela familio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060616032711/http://ttt.esperanto.org/Ondo/L-neves1.htm |date=2006-06-16 }}, studo pri la vorto 'ambaŭ'. En: [[La Ondo de Esperanto]] 2003: 2 (100), p. 13-15 * [http://esperanto-ondo.ru/L-neves2.htm ''Ĉu Esperanto konas hermafroditojn?''], studo pri la vorto 'virkuracisto' kaj aliaj kunmetaĵoj. En: La Ondo de Esperanto 2003: 8–9 (106–107) * ''Esperanto kaj Ido: malsamaj vojoj sur Parnason''. En: Literatura Foiro 49. 2018: 3 (293), p. 153-168), 4 (294), p. 220-230. * ''Virino, kiu scipovas latinon''. En: Literatura Foiro 49. 2018: 6 (296), p. 329-334. * [[iarchive:naskigho_kaj_mallonga_historio_de_ido|"Naskiĝo kaj mallonga historio de Ido"]]. en ''Katakuna Esperantisto'', 2021, n-ro 37 0 (n-ro 2 de la 6a epoko), decembro 2021, p. 9–12. * [[iarchive:ekesto-evoluo-kaj-estonteco-de-historia-vortaro-de-esperanto|"Ekesto, evoluo kaj estonteco de Historia Vortaro de Esperanto"]]. En: ''Esperantologio / Esperanto Studies''. Nova Serio 2 (10). Roterdamo: CED 2021. 77 p. [p. 44–57] === Aliaj verkoj koncernantaj Esperanton === * [[Gersi Alfredo Bays]]: ''La profeto de Pedras''. Romano originale skriptita en Esperanto. Ido-tradukuro da Gonçalo Neves. Chapecó: Fonto 2021. 251 + 8 p. === Aliaj === Kontribuis al [[BA2]], [[BA8]], [[BA10]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://esperanto.net/literaturo/autor/neves.html ''Gonçalo NEVES''] (en OLE) * [http://esperanto.net/literaturo/novel/novlibr/ekstremoj.html ''Ekstremoj''] * [http://esperanto.net/literaturo/poem/iberliber.html ''Ibere libere''] * ''[[iarchive:kiel_disshaumighas_mara_ondo|Kiel disŝaŭmiĝas mara ondo]]'' (intervjuo kun Gonçalo Neves, 1991) * [http://www.interlingua.com/historia/biographias/prime_neves.htm ''Mi prime contacto con Interlingua''] * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=goncalo+neves&vid=ONB&fn=search Verkoj de kaj pri Goncalo Neves]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [https://trshow.info/watch/T94SlfhFLOE/transdono-de-premioj-en-la-branco-eseo-belartaj-konkursoj-de-uea-2018-esperanto.html Transdono dil premio Luigi Minnaja en Lisbono (2018)]{{404|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://ia601906.us.archive.org/19/items/intervjuo-kun-goncalo-neves-2026/Intervjuo%20kun%20Gon%C3%A7alo%20Neves.pdf Intervjuo kun Gonçalo Neves], en ''[[Literatura Vivo]]'', [https://ia600808.us.archive.org/5/items/literatura-vivo-7/Literatura%20Vivo_7.pdf n-ro 7], januaro [[2026]], p. 14-16. * ''[https://www.youtube.com/watch?v=A1ZaievXxrE La fia komedio]'' (poemo de Gonçalo Neves, BK 2025, deklamas Miguel Fernández) == Ligiloj al recenzoj == * [http://esperanto.net/literaturo/recenzintoj.html#neves recenzoj fare de Neves] * [http://esperantio.net/index.php?id=2502 La Manto] * [[iarchive:recenzo-pri-universalaj-lingvoj-en-svislando|La Universalaj Lingvoj en Svislando]] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Neves, Goncalo}} [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj poetoj]] [[Kategorio:Portugalaj verkistoj]] [[Kategorio:Portugalaj esperantistoj]] [[Kategorio:Idistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Ido]] [[Kategorio:Interlingvao]] fbw2yu5vipzw3usl3x60q4juyov6gyz 0 23609 9404669 9322955 2026-06-16T14:43:56Z DidCORN 34571 9404669 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=praa stepa tombejo|rusia urbo|Kurgano (urbo)}} '''Kurgano''' estas tjurkmongol-devena vorto por [[tumulo]] (monteta [[tombo]]) en la [[stepo]]j de [[Eŭrazio]]. Ĝi estas artefarita konuso aŭ duonsfero, longas 5-10 metrojn kaj la diametro estas 20-50 metrojn larĝa. [[Dosiero:Poland Wolin - Wisielców Hill.jpg|eta|280px|Kurgano sur [[Wzgórze Wisielców]] sur [[Wolin (wyspa)|la insulo Wolin]]]] [[Dosiero:Szklana Huta kurhan.jpg|eta|280px|[[Kurgano]] / [[tumulo]] en la distrikto [[Wejherowo]] proksime de Szklana Huta]] [[Dosiero:Kurchan lewino.jpg|eta|280px|[[Kurgano]] / [[tumulo]] en la distrikto [[Wejherowo]] '''Lewino''']] [[Dosiero:Trakijskata Grobnica.jpg|eta|280px|Kurgano sur Pomorje, Bulgario]] Plej famaj estas la [[skitoj|skitaj]] kurganoj. Ili troviĝas ne nur en [[Rusio]] kaj [[Ukraino]], sed nur en la [[Karpat-baseno]] estis 40 000 kurganoj. Oni trovis ilin ankaŭ en [[Pollando]], en [[Germanio]], eĉ en [[Nederlando]]. En kelkaj landoj oni erare nomas ilin [[hunoj|hun-tomboj]]. Ili estis konstruitaj en diversaj epokoj. Ŝajnas, ke la unuajn oni starigis en la [[neolitiko]] kaj estis uzataj kiel loĝloko. En la [[bronzepoko]] ili estis tombo. Verŝajne iam kaj kelkloke oni ilin uzis kiel postenojn kaj limomarkilojn. En la pli novaj epokoj la kurganoj neniiĝis pro agrokulturado, ŝoseokonstruado ktp. En [[Hungario]] en komunumo [[Kengyel]] sur la kurgano oni konstruis [[ventomuelejo]]n, tial la kurgano restis netuŝebla. Hungara urbo [[Százhalombatta]] ricevis sian nomoj el kurganoj. En la ĉirkaŭaĵo estis pli ol cent. ''Száz'' signifas hungare cent, dum ''halom'' estas monteto aŭ science kurgano. == Vidu ankaŭ == * [[Eŭrazia Stepo]] * [[Kurgana hipotezo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kurganoj| ]] [[Kategorio:Arkeologio de Centra Azio]] [[Kategorio:Historio de Uralo]] jn7066j6bd86a5tv3kw3w3pbvvmljjv 0 23840 9404657 8406756 2026-06-16T14:39:48Z Sj1mor 12103 9404657 wikitext text/x-wiki [[Belarto]] > [[Pentrado]] ---- {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Pietro CAVALLINI''' (naskiĝis en [[1259]]; mortis en [[1330]]) estis [[Italio|itala]] pentristo, mozaika desegnisto dum la [[renesanco]]. {{Ĝermo|biografio}} {{-}} {{Projektoj|commonscat=Pietro Cavallini}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1259|CAVALLINI, Pietro]] [[Kategorio:Italaj pentristoj|Cavallini, Pietro]] tsfaqocwqwf34jc9yv1w0s6iizh2ovu 0 27046 9405273 8449215 2026-06-17T07:42:32Z Sj1mor 12103 9405273 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Frederic Auguste Bartholdi1898.jpg|250ra|eta]] [[Dosiero:Statue of Liberty AB.jpg|250ra|maldekstra|eta|La [[Statuo de Libereco]] de la bazo]] [[Dosiero:Lion de Belfort.jpg|eta|325ra|La Leono de [[Belfort]]]] '''Frédéric Auguste BARTHOLDI''' naskiĝis la [[2-a de aŭgusto|2-an de aŭgusto]] [[1834]] en [[Kolmaro|Colmar]] en la franca [[departemento]] [[Haut-Rhin]], sed pasigis sian infanaĝon en [[Parizo]]. En [[1853]], li faris sian unuan [[skulptaĵo]]n, la Generalo Rapp, por la urbo Colmar. 21-jaraĝe li longtempe vojaĝis kun amikoj en [[mezoriento]]. Li malkovris la tieajn gravajn malnovajn konstruaĵojn kiuj forte influos lin. De [[1857]] ĝis [[1871]], li skulptis multajn verkojn, inter ili la unuan version de la statuo de libereco, projekto farota kiel lumturo por la [[Sueza Kanalo|kanalo]] de [[Suez]]. En julio [[1870]], [[Francio]] komencis [[Francia-Prusia Milito|militon kun Prusio]], dum kiu Bartholdi estis oficiro en Naciaj gvardistoj. La sekvonta paco donis lian naskiĝan regionon al [[Germanio]]. Korvundita li foriris en [[Usono]]n. Lia unua skulptaĵo farita tie, nomiĝis "La malbena [[Alzaco]]". Li komencis la [[Statuo de Libereco|statuon de la libereco]] en [[1875]] kaj en [[1880]] Francio oficiale donacis la statuon al Usono, kaj ĝi estis inaŭgurata la [[28-a de oktobro|28-an de oktobro]] [[1886]]. Li mortis la [[4-a de oktobro|4-an de oktobro]] [[1904]]. == Verkoj == {{Projektoj}} ;Aliaj famaj skulptaĵoj * La fontano antaŭ la urbdomo de [[Liono]]. * La [[Leono de Belfort]]. * La [[Fontano de Bartholdi|fontano]] de la Kapitolo en [[Vaŝingtono]] * La statuo de [[Vercingetorix]] en [[Clermont-Ferrand]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bartholdi, Frederic Auguste}} [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse]] g7hego232bui42j9qu2oa9pmo5aec00 0 27615 9404461 9269341 2026-06-16T12:01:13Z Sj1mor 12103 9404461 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''CSÓK István''' [ĉo’k Iŝtvan] ([[13-a de februaro]] [[1865]], [[Sáregres]] – [[1-a de februaro]] [[1961]], [[Budapeŝto]]) estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], altlerneja [[instruisto]]. [[Dosiero:Csók István sírja.jpg|eta|230px|Tombo de István Csók]] == Vivo == Li estis komence lernanto de [[János Greguss]], [[Bertalan Székely]], [[Károly Lotz]] en la [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Modela Pentrejo]] (Mintarajztanoda), en [[1886]]-[[1887]] lernanto de Löfftz, Hackl en la [[Munkeno|munkena]] Akademio kaj fine en [[1888]]-[[1889]] li lernis de [[Bouguereau]], [[Robert-Fleury]] en la [[Parizo|pariza]] Julian Akademio. Poste li vivis jarojn en Munkeno kaj gajnis per siaj pentraĵoj gravajn internaciajn premiojn (Tion vi faru je mia memoro, Orfoj [[1891]]). Li aliĝis en 1896 (1897?) al la [[Artistkolonio (Nagybánya)]] gvidata de [[Simon Hollósy]] kaj li vivis somere [[Nagybánya]], krome en Budapeŝto. Li translokiĝis en [[1903]] al [[Parizo]], lia penrostilo proksimiĝis al makulpentrado de la [[Post-Impresionisma Pentrado|postimpresionistoj]], liaj koloroj al nemiksa brilado de la [[Impresionisma Pentrado|impresionistoj]]. Tiam pentriĝis liaj famaj nudaj pentraĵoj. Reveninte Hungarion, li gajnis ŝtatan orpremion (Wlassics-portreto). Li ekspoziciis la ĝistiamajn pentraĵojn en la [[1914]] en la [[Arthalo Budapeŝto]]. En tiu periodo verkis li la plej belajn kaj maturajn pentroseriojn (Züzü-pentraĵoj pri lia filino 1910-1915, Balatona serio [[1916]]-[[1931]], ŝokac-pentraĵoj (sokác- sudslava rom-katolika popolgrupo iam migranta el Bosnio-Hercegovino al iama suda Hungarujo (nuntempa parte apartenanta al Serbio)); tulipana kesto (post 1910); Portretoj, Matenmanĝo de la baptopatro ktp.) Oni elektis lin en [[1920]] prezidento de la Szinyei Asocio, ekde [[1921]] ĝis [[1932]] instruisto en la Belarta Altlernejo. Li laboris kaj evoluis sian stilon ĝis la dua mondmilito. Tiu milito malaltigis lian laborŝaton, kio neniam revenis alten eble ankaŭ pro lia aĝo. Tiutempe li pentris pejzaĝojn pri [[Dunaföldvár]] ([[1947]]). Li gloris sian vivlaboron per la triopaĵo de Milito kaj paco ([[1951]]) Li estis prezidanto de [[Societo Szinyei Merse Pál]], li elektiĝis en [[1949]] prezidanto de la [[Hungara Belarta kaj Metiarta Asocio]]. Oni honore pendigis lian memportreton en la Uffizi-galerio. Plimulto de liaj verkaĵoj viziteblas en la Hungara Nacia Galerio, kie oni organizis pri li en [[1965]] memorekspozicion. premioj: * [[premio Kossuth]] – dufoje ([[1948]] kaj [[1952]]) * elstara artisto ([[1952]]) == Elektitaj disĉiploj == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit Beck]] * [[Zoltán Borbereki Kovács]] * [[István Cserepes]] * [[Ákos Ecsődi]] * [[Aladár Fáy]] * [[Endre Galla (pentristo)]] * [[Miklós Göllner]] * [[Dezső Ákos Hamza]] * [[Kálmán Istókovits]] * [[Imre Magyarász]] * [[Gyula Metykó]] * [[József Mokos]] * [[Ernő Schubert]] * [[István Somogyi (1897)]] * [[Vladimir Szabó]] * [[Lajos Szentiványi (pentristo)]] * [[Angéla Szuly]] * [[Sándor Trauner]] * [[Lajos Vajda (pentristo)]] * [[László Viski Balás]] {{Div col end}} == Literaturo == Farkas Zoltán: Csók István (Budapeŝto [[1957]]) * Tion vi faru je mia memoro (''Ezt cselekedjétek az én emlékezetemre'' 1890) (La pentraĵo respegulas efikon de la franca naturismo) * Orfoj ''(Árvák [[1891]])'' * ''Báthory Erzsébet'' ([[1895]]) * ''Műteremsarok [[1905]]'' (nudbildo) * ''Thámár [[1906]]'' * Vampiroj ''Vámpirok [[1909]]'' * ''Wlassics-arckép'' portreto (Vlaŝiĉ-portreto) * Züzü-pentraĵoj pri lia filino [[1910]]-[[1915]] * Balatona serio [[1916]]-[[1931]] (''Balatoni sorozat'') * ŝokac-pentraĵoj (''sokác-képek'') * tulipana kesto (post 1910) (''tulipános láda'') * Portretoj (''Arcképek'') * Matenmanĝo de la baptopatro (''Keresztapa reggelije'') * Suzana ''Zsuzsánna'' * ''Lila fauteuil'' * Larĝigo de la Margit-ponto ''Margit-híd bővítése'' * Nirvano (''Nirvána'') * pejzaĝoj * Milito kaj paco ([[1951]]) (''háboró és béke'') Lingva noto: lia familia nomo CSÓK signifas KISO. * [http://hungart.euroweb.hu/magyar/c/csok/ lia biografio kaj pentraĵoj (hu) (en) ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050514070443/http://hungart.euroweb.hu/magyar/c/csok/ |date=2005-05-14 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Csok Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] kqunakfw4tb7dr2b21v9eff0hho4v3r 0 27832 9405039 9318662 2026-06-16T20:59:16Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando |pola_nomo=Płock |blazono=POL Płock COA incorrect.svg |genitivo=Płocka |flago=POL Płock flag.svg |provinco=[[Mazovio]] |distrikto= |distrikto-rajta= |komunumo= |komunumo-speco= |urba_komunumo= |fondita=[[9-a jarcento]]-[[10-a jarcento]] |urborajtoj=[[1237]] |estro-titolo = Prezidanto de urbo |estro = Mirosław Milewski |retpoŝto= | areo = 88.06 |latitudo=52/33 |longitudo=19/42 |zomo=10 |alto=105 |loĝantaro=128459 |loĝantaro-dato=2006|UM Datumo|denso=1446 |aglomeraĵo= |tel_antaŭkodo=(+48) 24 |poŝtkodo=09-400-09-411 i 09-419 do 09-421 |aŭtokodo=WP |TERYT= |SIMC= |ĝemelaj_urboj= |mapo=Mazowsze.png |adreso-estraro=Stary Rynek 1 |poŝtkodo-estraro=09-400 |telefono-estraro= |fakso-estraro= |poŝto-estraro= |retpaĝaro=http://www.ump.pl }} [[Dosiero:Mariavite church Plock.JPG|eta|maldekstra|La [[Mariavitismo|Mariavita]] Preĝejo de [[Mizerikordo]] kaj [[Amo]] en Płock<!-- _Mariawicka_ Templo _Miłosierdzia_ i _Miłości_ w _Płocku_-->]] [[Dosiero:POL Płock COA 1.svg|200ra|dekstra|eta|Granda blazono de Płock]] [[Dosiero:Gerson_View_of_Płock.jpg|eta|dekstra|200ra|La panoramo de Płock de pentristo [[Wojciech Gerson]]]] [[Dosiero:Plock Castle.JPG|eta|dekstra|200ra|La Kastelo de Mazoviaj Princoj]] [[Dosiero:Plock industrial.jpg|eta|dekstra|250ra|La kvartalo Radziwie (prononcu: radzjevje) en Płock]] [[Dosiero:Plock bridge.jpg|eta|dekstra|250ra|La ponto de la Legionoj de [[Józef Piłsudski]] en Płock]] [[Dosiero:POL Płock, Muzeum Mazowieckie.jpg|eta|dekstra|200ra|La konstruaĵo de la Mazovia Muzeo en Płock]] [[Dosiero:Płock - most.jpg|eta|dekstra|200ra|La konstruado de nova ponto tra la rivero [[Vistulo]]]] [[Dosiero:6 Plock 073.jpg|eta|La Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de la Plej Sankta Virgulino Maria<!-- Baziliko _Katedralna_ pw. _Wniebowzięcia_ _NMP_-->]] [[Dosiero:Plock_Synagogue_2006_oryginalne.jpg|eta|dekstra|190ra|La [[Sinagogo]] en Płock<!-- Sinagogo (_tzw_. ''_Mała_ _Bożnica_'') -->]] '''Płock''' (prononcata: pŭock) estas urbo en centra [[Pollando]] laŭ la rivero [[Vistulo]] kun 127474 (2005) loĝantoj. Ĝi situas en [[Mazovio]]. == Historio == '''[[Pola-bolŝevika milito]]''' La 18-an de aŭgusto 1920 komenciĝis la batalo de Płock — kozaka 3-a Kavaleria Korpuso el teritorio de [[Kubano (rivero)|Kubano]] dumvoje al la [[Batalo de Varsovio]] enrompiĝis al la urbo, kie seksperfortis ĝis morto 40 virinojn en [[malsanulejo]] (kuracistinoj, flegistinoj kaj pacientinoj '''[[Dua mondmilito]]''' 17.02.1941: [[Gestapo]] forveturigis 8 [[pastro]]jn de Płock al [[koncentrejo]] en [[Działdowo]] == Internacia kunlaboro == * [[Auxerre]], Francio * [[Bălți]], Moldavio * [[Darmstadt]], Germanio * [[Forlì]], Italio * [[Mitiŝĉi]], Rusio * [[Fort Wayne (Indianao)]], Usono * [[Mažeikiai]], Litovio * [[Navapolack]], Belorusio * [[Thurrock]], Anglio == Esperanto == * De decembro 1885 ĝis majo 1886 en Płock loĝis [[L. L. Zamenhof]], kiu laboris tie kiel okulturacisto<ref>Aleksander Korĵenkov: ''Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L.L. Zamenhof. Sezonoj, Litova Esperanto-Asocio 2011, p. 74</ref>. * Laŭ Enciklopedio de [[Esperanto]] ĝi estas naskiĝloko de [[Wlodzimierz Pfeiffer]]. * Ĝi estas la urbo kie [[Johano Mario Miĥaelo Kowalski]] aŭ [[Maria Michał Kowalski]] tamen la ĝusta nomo estos Jan Kowalski, li persone instruis Esperanton. En la urbo estas La Preĝejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolikoj), La [[Mariavitismo|Mariavita]] Preĝejo de [[Mizerikordo]] kaj Amo (vidu la supran foton) kaj multaj lokaj kredantoj de [[Mariavitismo]] estis esperantistoj. ===Mariativismo=== [[Mariavitismo]]. Religia movado naskiĝinta en [[Pollando|Polujo]] (Płock) en [[1887]], en la naskiĝjaro de [[Esperanto]]. La Mariavitoj vidas en tio signon, ke ĉiu adepto de Mariavitismo devas posedi Esperanton. Iniciatinto estis „panjo“ [[Feliksa Kozłowska]], antaŭe katolika monaĥino, estis pluraj pastroj esperantistoj (ekz. pastro '''Furmaniak Adamo Gabrielo'''), episkopo esperantisto [[Maria Filip Feldman]] li loĝis en Płock (ĉe la strato Dobrzyńska 27) li i.a. prizorgis la "'''Mariavitan Junularon'''" (li persone partoprenis la [[UK]] de [[Esperanto]] kaj aliajn E-aranĝojn) kaj eĉ estis unu arĥiepiskopo d-ro [[Johano Mario Miĥaelo Kowalski]] aŭ [[Maria Michał Kowalski]], ĉefulo de mariavita religio (li ankaŭ loĝis en Płock), esperantisto kaj li instruis persone Esperanton, laŭ lia ordono ĉiuj mariavitaj pastroj devas posedi Esperanton kaj en ĉiuj mariavitaj lernejoj Esperanto estis instruata. Komence la mariavita movado estis kaŝa, sed post la [[ekskomuniko]] de la [[Romo|Roma]] [[papo]] en [[1906]] ĝi malkaŝe deklaras sin kiel nova (registrita) [[eklezio]]. Mariavitismo distingiĝas de la [[romkatolikismo]]: [[Diservo]]j okazas en [[nacia lingvo]]. [[Celibato]] estis forigita, la [[pastro]]j edziĝas kun pastrinoj. Pastroj povas esti ne nur viroj (iam ekzistis 57 pastrinoj kaj 1 arĥiepiskopino). [[Pekkonfeso]]j okazas ne antaŭ [[pastro]], sed senpere antaŭ [[Dio]] mem. Estas permesite al ĉiuj legi ĉiujn librojn. Forestas devigaj [[fasto]]j. La pastroj ne estas pagataj. Ĉefa sidejo: la '''Sanktejo de [[Mizerikordo]] kaj [[Amo]] en Płock'''. La pastro devige posedas Esperanton. La eklezio eldonas gazeton en Esperanto („[[La Juna Mariavito]]“ kaj „[[Renkonte al la Suno]]“). ===Lokaj esperantistoj=== *[[Zenon Ihnatowicz]]; == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://galeria.plock24.pl/ Fotogalerio de la urbo Płock] * [http://www.plock.eu/ Urba Oficejo de Płock] {{-}} {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Mazovia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] aitsjxbb8g9xv18ldia4z7gvxuxyjaw 0 28739 9404540 9369009 2026-06-16T13:10:00Z Sj1mor 12103 9404540 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto | nomo = Carl Friedrich Gauß | dosiero = Carl Friedrich Gauss.jpg | grandeco de dosiero = 200px | priskribo de dosiero = Carl Friedrich Gauß <!-- | naskonomo = Johann Carl Friedrich Gauß --> | dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1777|4|30}} | loko de naskiĝo = [[Braunschweig]], [[Brunsvigo-Wolfenbüttel]], {{Sankta Romia Imperio}} (Germanio) | dato de morto = la {{daton|23|februaro|1855}} | loko de morto = [[Göttingen]], {{Hanovro}} (Germanio) | loĝloko = | civitaneco = | nacio = germano | etneco = | kampo = [[matematikisto]], [[fizikisto]], [[astronomo]] kaj [[geodezio|geodeziisto]] | labor-institucioj = | alma_mater = | doktoreca konsilisto = | doktorecaj studentoj = | fama_pro = | influoj = | influis = | premioj = | religio = | subskribo = }} '''Johano Karlo Frederiko GAŬSO''', {{lang-de|Johann Carl Friedrich Gauß}}, minuskle skribita '''Gauß''', majuskle '''GAUß''' aŭ '''GAUSS'''<ref>aŭ '''GAUẞ''' kun la litero [[ẞ]], majuskla ß, kiu tamen en multaj litertipoj mankas kaj ofte estas malĝuste montrata komputile.</ref>, en [[Latino]]: Carolus Fridericus Gauss, laŭ [[PIV]] '''Gaŭso''' (naskiĝis la {{daton|30|aprilo|1777}} en [[Braunschweig]], mortis la {{daton|23|februaro|1855}} en [[Göttingen]]) estis [[Germanio|germana]] [[matematikisto]], kiu kontribuis al multaj fakoj kiaj [[fiziko]], [[astronomio]], [[nombroteorio]], [[algebro]], [[statistiko]], [[analitiko]], [[diferenciala geometrio]], [[geodezio]], [[terfiziko]], [[mekaniko]], [[elektrostatiko]], [[Matrico|matriciko]] kaj [[optiko]]. Foje aludita kiel la ''Princeps mathematicorum''<ref>{{citaĵo el libro| |lasta=Zeidler |unua=Eberhard |titolo=Oxford User's Guide to Mathematics |loko=Oxford, UK |eldoninto=Oxford University Press |jaro=2004 |ISBN=0-19-850763-1 |paĝo=1188 }}</ref> (en [[Latino]], "princo de la matematikistoj") kaj "pli granda matematikisto ekde la antikveco", Gauss havis esceptan influon en multaj kampoj de matematiko kaj scienco, kaj estas rangita kiel unu el plej influaj matematikistoj de la historio.<ref name="scientificmonthly">Dunnington, G. Waldo. (Majo 1927). Wayback [http://www.mathsong.com/cfgauss/Dunnington/1927/] The Sesquicentennial of the Birth of Gauss, dato 2008-02-26-02-06-29- ''Scientific Monthly'' XXIV: 402–414. Alirita la 29an de Junio 2005. Nune disponebla ĉe {{citaĵo el la reto||url=http://gausschildren.org/genwiki/index.php?title=The_Sesquicentennial_of_the_Birth_of_Gauss|titolo=The Sesquicentennial of the Birth of Gauss}} Alirita la 23an de Februaro 2014. Kompleta biografia artikolo.</ref> Ekinteresiĝinte pri matematikaj problemoj li forlasis la studon de klasikaj lingvoj kaj studis [[matematiko]]n en Göttingen. En sia doktoriga [[disertacio]] li pruvis la faman [[Fundamenta teoremo de la algebro|fundamentan teoremon de la algebro]] dirantan, ke ĉiu [[Algebro|algebra]] [[ekvacio]] (= ĉiu [[polinomo]] ne konstanta) havas solvon (en la [[Kompleksa Nombro|kompleksaj nombroj]]). En [[1807]] Gaŭso iĝis en Göttingen profesoro pri [[matematiko]] kaj, pro sia intereso kaj siaj sukcesoj pri [[astronomio]], ankaŭ direktoro de la astronomia observejo. Li restis en tiuj pozicioj ĝis sia morto kaj faris multajn gravajn eltrovojn, sed ankaŭ okupiĝis praktike pri [[fiziko]] kaj [[tekniko]]. Interalie li kun [[Wilhelm Weber]] en [[1833]] konstruis la unuan elektromagnetan [[telegrafo]]n (tri jarojn antaŭ [[Samuel Morse]]). == Komencaj jaroj == [[Dosiero:Statue-of-Gauss-in-Braunschweig.jpg|maldekstre|eta|Statuo de Gauss ĉe sia [[naskiĝloko]], [[Braunschweig|Brunsvigo]].]] Carl Friedrich Gauss naskiĝis la [[30-an de aprilo]] [[1777]] en [[Braunschweig|Brunsvigo (Braunschweig)]], en [[Brunsvigo-Wolfenbüttel]] (nun parto de [[Malsupra Saksio]], [[Germanio]]), kiel la filo de malriĉaj laborist-klasaj gepatroj.<ref name="wichita state">{{citaĵo el la reto|1=|url=http://www.math.wichita.edu/history/men/gauss.html|titolo=Carl Friedrich Gauss|lasta=|unua=|verko=|eldonisto=[[Wichita State University]]|alirdato=2016-02-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160219103236/http://www.math.wichita.edu/history/men/gauss.html|arkivdato=2016-02-19}}</ref><ref>[https://www.bbc.com/mundo/noticias-45207968]</ref> Lia patrino ne estis legokapabla kaj neniam memoris la daton de lia naskiĝo, kaj memoris nur ke li estis naskiĝinta en merkredo, ok tagojn post la [[Ĉieliro de Jesuo|Festo de la Ĉieliro]], kiu siavice okazas 39 tagojn post [[Pasko]]. Gauss poste solvos tiun kaporompilon pri sia naskiĝdato en la kunteksto de la [[kalkulo de la dato de Pasko]], derivante metodojn por kalkuli la daton kaj en pasintaj kaj en estontaj jaroj.<ref>{{citaĵo el la reto|1=|url=http://american_almanac.tripod.com/gauss.htm|titolo=Gauss Birthday Problem|lasta=|unua=|verko=|eldonisto=|alirdato=2016-02-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220206053629/http://american_almanac.tripod.com/gauss.htm|arkivdato=2022-02-06}}</ref> Li estis kristane baptita kaj [[Konfirmacio|konfirmaciita]] en preĝejo ĉe la lernejo kiun ĉeestis li dum la infanaĝo.<ref>{{citaĵo el la reto||aŭtoro=Susan Chamberless |url=http://www.gausschildren.org/genwiki/index.php?title=Letter:WORTHINGTON,_Helen_to_Carl_F._Gauss_-_1911-07-26 |titolo=Letter:WORTHINGTON, Helen to Carl F. Gauss – 1911-07-26 |eldonisto=Susan D. Chambless |dato=2000-03-11 |alirdato={{FormatoDato|2011-09-14}}}}</ref> Gauss estis [[mirinfano]]. Kiam li estis okjaraĝa, li imagis kiel sumi ĉiujn numerojn de 1 ĝis 100 (nome [[Sumformulo de Gauss]]).<ref>"Gauss, Carl Friedrich (1777-1855)." (2014). In The Hutchinson Dictionary of scientific biography. Abington, United Kingdom: Helicon.</ref> Estas ankaŭ multaj aliaj rakontoj pri lia frumatureco dum li estis ankoraŭ bebinfano, kaj li faris siajn unuajn revoluciajn matematikajn malkovrojn dum li estis ankoraŭ dekjarulo. Li kompletigis siajn ''Disquisitiones Arithmeticae'', nome sian ''[[magnum opus]]'', en 1798 en la aĝo de 21, kvankam ĝi ne estis publikigita ĝis 1801. Tiu verko estis fundamenta por fiksi la [[nombroteorio]]n kiel propra fako kaj ĝi restis la grundo ĝis la nuntempo. La intelektaj kapabloj de Gauss altiris la atenton de la [[Karl Wilhelm Ferdinand, Duko de Brunsvigo|Duko de Brunsvigo]],<ref name="scientificmonthly"/> kiu sendis lin al la ''Collegium Carolinum'' (nuntempa [[Brunsviga Universitato de Teknologio]]), kie li studis de 1792 ĝis 1795, kaj al la [[Universitato de Göttingen]] de 1795 ĝis 1798. Kiam li estis en la universitato, Gauss sendepende remalkovris kelkajn gravajn teoremojn.<ref>O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Carl Friedrich Gauss", MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews. [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Gauss.html] Alirita la 14an de Februaro 2016.</ref> Lia ekfamiĝo okazis en 1796 kiam li montris, ke regula [[plurlatero]] povas esti konstruita pere de [[rektilo]] kaj [[cirkelo]] se kaj nur se la nombro de lateroj estas la produto de diferencaj [[Nombro de Fermat|Fermat-primoj]] kaj [[Potenco (matematiko)|potenco]] de 2. Tio estis grava malkovro en grava fako de matematiko; konstruproblemoj estis okupintaj matematikistojn ekde la epoko de la [[Antikva Grekio|antikvaj grekoj]], kaj tiu malkovro laste kondukis al Gauss elekti matematikon anstataŭ [[filologio]]n kiel kariero. Gauss estis tiom kontenta pro tia rezulto ke li postulis ke oni metu regulan dekseplateron surdesegnita sur lia tomboŝtono. La tomboŝtonisto malakceptis, asertante ke la malfacila konstruo esence aspektus kiel cirklo.<ref>Pappas, Theoni: Mathematical Snippets, Paĝo 42. Pgw 2008</ref> La jaro 1796 estis la plej produktanta kaj por Gauss kaj por la nombroteorio. Li malkovris la konstruadon de la dekseplatero la 30an de marto.<ref>Carl Friedrich Gauss §§365–366 en ''Disquisitiones Arithmeticae''. Leipzig, Germanio, 1801. New Haven, CT: Yale University Press, 1965.</ref> Li poste antaŭeniris en [[modula aritmetiko]], ege simpligante la manipuladon en nombroteorio. La [[8an de aprilo]] li iĝis la unua kiu demonstris la leĝon pri kvadratika reciprokeco. Tiu rimarkinda ĝenerala leĝo ebligis al matematikistoj determini la solveblon de ajna kvadratika ekvacio en modula aritmetiko. La [[Prima teoremo]], imagita la 31an de majo havigas bonan komprenon pri kiel la [[primo]]j estas distribuataj inter la [[entjero]]j. Gauss ankaŭ malkovris ke ĉiu pozitiva entjero estas reprezentebla kiel sumo de maksimume tri triangulaj nombroj la [[10an de julio]] kaj poste faris en sia [[taglibro]] la noton: "[[Eŭreka|ΕΥΡΗΚΑ]]! num&nbsp;=&nbsp;Δ&nbsp;+&nbsp;Δ&nbsp;+&nbsp;Δ". La [[1an de oktobro]] li publikigis rezulton pri la nombro de solvoj de polinomioj kun koeficientoj en finiaj kampoj, kio 150 jarojn poste kondukos al la [[Konjekto (matematiko)|konjektoj]] de Weil. == Mezaj jaroj == [[Dosiero:Therese Gauss.jpg|eta|La filino de Gauss nome Therese (1816–1864).]] La 9an de oktobro 1805,<ref name=":2">{{Cite web|url=http://gausschildren.org/genwiki/index.php?title=GAUSS,_Carl_Friedrich_(1777-1855)|title=Person:GAUSS, Carl Friedrich (1777–1855) – Gauss's Children|website=gausschildren.org|language=en|access-date=10a de decembro 2017}}</ref> Gauss edzinigis Johanna Osthoff (1780–1809), kaj havis du filojn kaj unu filinon kun ŝi.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite book|title=Math and mathematicians : the history of math discoveries around the world|last=Bruno|first=Leonard C.|date=2003|origyear=1999|publisher=U X L|others=Baker, Lawrence W.|isbn=978-0-7876-3813-9|location=Detroit, Mich.|page=[https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/180 180]|oclc=41497065|url=https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/180}}</ref> Johanna mortis la 11an de oktobro 1809,<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.ancestry.com/genealogy/records/johanna-elizabeth-osthoff_14646886|title=Johanna Elizabeth Osthoff 1780–1809 – Ancestry|website=www.ancestry.com|language=en-us|access-date=10a de decembro 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202212025/https://www.ancestry.com/genealogy/records/johanna-elizabeth-osthoff_14646886|archivedate=2020-12-02}}</ref> kaj ŝia plej ĵusa filo, nome Louis, mortis la venontan jaron.<ref name=":2" /> Gauss eniris en forta deprimo el kiu li neniam plene rekuperiĝis. Li poste edziĝis al Minna Waldeck (1788–1831)<ref name=":2" /><ref name=":3" /> la 4an de aŭgusto 1810,<ref name=":2" /> kaj havis tri pliajn filojn.<ref name=":3" /> Gauss neniam estis la sama sen sia unua edzino, kaj li, ĝuste kiel lia patro, kreskiĝis por dominadi siajn filojn.<ref name=":3" /> Minna Waldeck mortis la 12an de septembro 1831.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Gauss havis ses infanojn. Kun Johanna (1780–1809), liaj gefiloj estis Joseph (1806–1873), Wilhelmina (1808–1846) kaj Louis (1809–1810). Kun Minna Waldeck li havis tri gefilojn: Eugene (1811–1896), Wilhelm (1813–1879) kaj Therese (1816–1864). Eugene kunhavis grandkvante la talenton de Gauss pri lingvoj kaj kalkulo.<ref name="gausschildren">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gausschildren.org/genwiki/index.php?title=Letter:GAUSS,_Charles_Henry_to_Florian_Cajori_-_1898-12-21|titolo=Letter: Charles Henry Gauss to Florian Cajori – 21 December 1898|alirdato=14a de septembro 2011|dato=11a de marto 2000|eldoninto=Susan D. Chambless}}</ref> Post la morto de sia dua edzino en 1831 Therese ekhavis la dommastrinecon kaj zorgis pri Gauss dum la cetero de lia vivo. Lia patrino estis loĝanta en lia hejmo el 1817 ĝis sia morto en 1839.<ref name="scientificmonthly"/> Gauss eventuale havis konfliktojn kun siaj filoj. Li ne volis, ke iu el liaj filoj eniru en matematikon aŭ scienco pro "timo al malaltigo de la familinomo", ĉar li kredis, ke neniu el ili povos surpasi siajn proprajn atingojn.<ref name="gausschildren" /> Gauss volis, ke Eugene iĝu advokato, sed Eugene deziris studi lingvojn. Ili havis diskuton pri festo kiun Eugene tenis, kion Gauss malakcepti pagi. La filo koleriĝis kaj ĉirkaŭ 1832 elmigris al Usono. Dum li laboris por la ''American Fur Company'' (felkompanio) en la [[Usona Mezokcidento]], li lernis la lingvon de [[Siuoj]]. Poste, li translokiĝis al [[Misurio]] kaj iĝis sukcesa negocisto. Ankaŭ Wilhelm elmigris al Usono en 1837 kaj setliĝis en Misurio, starte kiel farmisto kaj poste riĉiĝis en ŝunegocoj en [[Sankta Luiso]]. Eugene bezonis multajn jarojn por sukcese kontraŭagadi sian reputacion inter la amikoj kaj kolegoj de Gauss. Pri tio estas letero de Robert Gauss al Felix Klein de 3a de septembro 1912. == Karieraj atingoj == === Algebro === [[Dosiero:Disqvisitiones-800.jpg|eta|Titolpaĝo de la verko de Gauss nome ''Disquisitiones Arithmeticae''.]] En sia doktoriga disertacio (''in absentia'') de 1799 nome ''Nova pruvo de ke la teoremo ke ĉiu integra racia algebra funkcio de unu variablo povas esti solvita laŭ realaj faktoroj de unua aŭ dua grado'', Gauss pruvis la faman [[Fundamenta teoremo de la algebro|fundamentan teoremon de la algebro]] dirantan, ke ĉiu [[Algebro|algebra]] [[ekvacio]] (= ĉiu [[polinomo]] ne konstanta) kun kompleksaj koeficientoj havas almenaŭ unu kompleksan [[Radiko (matematiko)|radikan]] solvon (en la [[Kompleksa Nombro|kompleksaj nombroj]]). Matematikistoj kiaj [[Jean le Rond d'Alembert]] estis produktintaj falsajn pruvojn antaŭ li, kaj la disertacio de Gauss enhavas kritikon kontraŭ la verko de d'Alembert. Ironie laŭ la nuntempaj normigoj, ankaŭ la propraj klopodoj de Gauss ne estas akcepteblaj, pro la uzado de la kurva teoremo de Jordan. Tamen, li sinsekve produktis tri aliajn pruvojn, el kiuj la lasta en 1849 estas jam ĝenerale rigore prava. Liaj klopodoj klarigis la koncepton de kompleksaj nombroj rimarkinde survoje. Gauss ankaŭ faris gravajn kontribuojn al la [[nombroteorio]] per sia libro de 1801 nome ''Disquisitiones Arithmeticae'' (en [[Latino]], por Aritmetikaj Esploradoj), kiu, inter aliaj aferoj, enkondukis la simbolon ≡ por kongruo kaj uzis ĝin en pura prezentado de [[modula aritmetiko]], enhavante la unuajn du pruvojn de la leĝo de kvadratika reciprokeco, disvolviginte la teoriojn de [[Dulineara formo|dulinearaj]] kaj trilinearaj [[Kvadrata formo|kvadrataj formoj]], asertante la [[:en:Class number problem|klasnombran problemon]] por ili, kaj montris, ke regula [[dekseplatero]] (17-latera poligono) povas esti konstruita pere de [[rektilo]] kaj [[cirkelo]]. === Astronomio === [[Dosiero:Bendixen - Carl Friedrich Gauß, 1828.jpg|eta|maldekstre|Portreto de Gauss publikigita en ''Astronomische Nachrichten'' 1828.]] La 1an de januaro 1801, la itala astronomo [[Giuseppe Piazzi]] malkovris la [[nanplanedo]]n [[Cereso]]. Piazzi povis sekvi Cereson nur dum iom pli ol unu monato, sekvante ĝin dum tri gradoj tra la nokta ĉielo. Poste ĝi malaperis portempe malantaŭ la lumego de la [[Suno]]. Kelkajn monatojn poste, kiam Cereso reaperis, Piazzi ne povis relokigi ĝin: la matematikaj iloj tiame ne estis kapablaj ekstrapoli pozicion el tiom malabunda kvanto de informo — tri gradoj reprezentas malpli ol 1% de la totala [[orbito]]. Gauss aŭdis pri la problemo kaj frontis ĝin. Post tri monatoj de intensa laboro, li antaŭdiris la pozicion de Cereso en decembro 1801 — ĝuste ĉirkaŭ unu jaron post ties unua vidaĵo — kaj tio rezultis akurata en nur duon-grado kiam ĝi estis remalkovrita de [[Franz Xaver von Zach]] la 31an de decembro en [[Gotha]], kaj unu tagon poste de [[Heinrich Olbers]] en [[Bremeno]].<ref>Bruno, Leonard C. (2003) [1999]. [[iarchive:mathmathematicia00brun/page/179/mode/2up|Math and mathematicians: the history of math discoveries around the world.]] Baker, Lawrence W. Detroit, Mich.: U X L. p. 179. ISBN 978-0-7876-3813-9. OCLC 41497065. Alirita la 6an de junio 2020.</ref> La metodo de Gauss postulis determini [[koniko]]n en spaco, havigante unu fokuson (la Suno) kaj la konikon kun tri donitaj linioj (linioj de lumo el la Tero, kiu estas mem moviĝante laŭ elipso, al la planedo) kaj havante la tempon kiuj bezonas la planedon por trapasi la arkojn determinitajn de tiuj linioj (kies longoj povas estis kalkulataj pere de la [[Leĝoj de Kepler|Dua Leĝo de Kepler]]). Tiu problemo kondukas al ekvacio de oka grado, el kiu unu solvo, nome la orbito de la Tero, estas konata. La serĉata solvo estas tiam separata el la ceteraj ses baze sur fizikaj kondiĉoj. En tiu verko, Gauss uzis kompletajn alproksimigajn metodojn kiujn li kreis por tiu preciza celo.<ref>{{Cite book|title=Development of mathematics in the 19th century|last1=Klein|first1=Felix|last2=Hermann|first2=Robert |isbn=978-0-915692-28-6|year=1979|publisher=Math Sci Press}}</ref> Unu el tiaj metodoj estis la "rapida transformo de Fourier". Kvankam tiu metodo estas atribuata al artikolo de 1965 de [[James Cooley]] kaj [[John Tukey]],<ref>{{cite journal |last=Cooley |first=James W. |first2=John W. |last2=Tukey |title=An algorithm for the machine calculation of complex Fourier series |journal= Mathematics of Computation |volume=19 |issue= 90|pages=297–301 |year=1965 |doi=10.2307/2003354 |jstor=2003354 |doi-access=free |issn=0025-5718}}</ref> Gauss disvolvigis ĝin kiel trigonometria interpolada metodo. Lia artikolo, ''Theoria Interpolationis Methodo Nova Tractata'',<ref>{{cite book |last1=Gauss |first1=C.F. |date=1876| orig-year=n.d. | title= Theoria Interpolationis Methodo Nova Tractata | work=Carl Friedrich Gauss Werke| location=Göttingen |language=la|pages=265–327 |url=https://archive.org/stream/werkecarlf03gausrich#page/n277/mode/2up|publisher=Göttingen] K. Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen }}</ref> estis publikigita nur postmorte en la Volumo 3a de liaj kolektitaj verkoj. Tiu artikolo antaŭis la unuan prezentadon fare de [[Joseph Fourier]] pri la temo en 1807.<ref>{{Cite journal|last=Heideman|first=M.|author2=Johnson, D.|author3=Burrus, C.|title=Gauss and the history of the fast fourier transform|journal=IEEE ASSP Magazine|year=1984|volume=1|issue=4|pages=14–21|doi=10.1109/MASSP.1984.1162257|url=http://www.cis.rit.edu/class/simg716/Gauss_History_FFT.pdf}}</ref> Zach notis, ke "sen la inteligenta laboro kaj kalkuloj de Doktoro Gauss ni eble ne estus trovinta Cereson denove". Kvankam Gauss estis ĝis tiam finance subtenita per sia [[stipendio]] el la Duko, li dubis pri la sekureco de tiu aranĝo, kaj ne kredis, ke la pura matematiko estas tiom grava ke meritas subtenon. Tiel li serĉis postenon en astronomio, kaj en 1807 li estis nomumita Profesoro de Astronomio kaj Direktoro de la [[Astronomia Observatorio de Gotingeno]], posteno kiun li tenis por la cetero de sia vivo. [[Dosiero:Normal Distribution PDF.svg|eta|240px|Kvar [[Normala distribuo|normalaj distribuoj]].]] La malkovro de Cereso kondukis Gauss al sia laboro pri teorio de la moviĝo de planetoidoj ĝenata de la grandaj planedoj, eventuale publikigita en 1809 kiel ''Theoria motus corporum coelestium in sectionibus conicis solem ambientum'' (Teorio de la movo de la ĉielaj korpoj moviĝantaj en konikoj ĉirkaŭ la Suno). En la procezo, li tiom simpligis la komplikan matematikon de la orbitaj antaŭscioj de la 18-a jarcento ke lia verko restas kiel mejloŝtona en la astronomia kalkulado.<ref>Felix Klein, Vorlesungen über die Entwicklung der Mathematik im 19. Jahrhundert. Berlin: Julius Springer Verlag, 1926.</ref> Ĝi enkondukis la koncepton de la Gauss-a gravita konstanto, kaj enhavas influan traktadon de la metodo de la minimumaj kvadratoj, proceduro uzita en ĉiuj sciencoj ĝis nuntempe por minimumigi la efikon de la mezureraro. Gauss pruvis tiun metodo sub la kompreno de la [[Normala distribuo|normale distribuitaj]] eraroj (vidu la [[Andrej Markov|teoremon Gauss–Markov]] kaj la multajn aferojn nomitajn laŭ Gauss). Tiu metodo estis priskribita pli frue fare de [[Adrien-Marie Legendre]] en 1805, sed Gauss plendis, ke li estis uzinta ĝin ekde 1794 aŭ 1795.<ref>Oscar Sheynin, [http://sheynin.de/download/hist_stat.pdf ''History of Statistics''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210308113901/http://sheynin.de/download/hist_stat.pdf |date=2021-03-08 }}, Berlin: NG Verlag Berlin, 2012, p. 81.</ref> En la historio de [[statistiko]], tiu malkonsento estas nomata la "prioritata disputo pri la malkovro de la metodo de la minimumaj kvadratoj."<ref>Stephen M. Stigler, "Gauss and the Invention of Least Squares," ''Ann. Statist.'', '''9'''(3), 1981, pp. 465–474.</ref> === Geodezia esplorado === [[Dosiero:Gauß-Stein Garlste.jpg|eta|maldekstre|Fosteto de [[Termezurado|geodezia termezurado]] en Garlste (nune Garlstedt).]] En 1818 Gauss, metis siajn kalkulkapablojn al praktika uzado, realigante [[Termezurado|geodezian termezuradon]] de la [[Hanovro|Reĝlando Hanovro]], lige al antaŭaj danaj termezuradoj. Por helpi la termezuradon, Gauss inventis la [[heliotropo (ilo)|heliotropon]], nome ilo kiu uzas spegulon por reflekti sunlumon al grandaj distancoj, por mezuri lokojn. === Ne-Eŭklida geometrio === Gauss postulis ankaŭ esti malkovrinto de la eblo de [[Eŭklida geometrio|ne-Eŭklidaj geometrioj]] sed neniam publikigis tion. Tiu malkovro estis grava paradigma ŝanĝo en matematiko, ĉar ĝi liberigis matematikistojn el la erara miskredo, ke la [[aksiomo]]j de [[Eŭklido]] estis la nura vojo por fari [[geometrio]]n kongrua kaj ne-kontraŭdira. Esplorado pri tiuj geometrioj kondukis al, inter aliaj aferoj, la teorio de [[Albert Einstein|Einstein]] pri la [[ĝenerala relativeco]], kiu priskribas la universon kiel ne-Eŭklida. Lia amiko [[Farkas Bolyai|Farkas Wolfgang Bolyai]] kun kiu Gauss estis ĵurinta "amikecon kaj defendon de la vero" kiel studentoj, estis malsukcese klopodinta dum multaj jaroj pruvi la paralelan postulaton el la aliaj aksiomoj de geometrio de Eŭklido. [[Dosiero:Bolyai János (Márkos Ferenc festménye).jpg|eta|dekstre|220px|[[János Bolyai]] estis hungara matematikisto, ellaboristo de neeŭklida geometrio, militinĝeniero, filo de [[Farkas Bolyai]]. Gauss ege kunlaboris kun la patro kaj polemikis kun la filo por la pionireco de la neeŭklida geometrio.]] La filo de Bolyai, nome [[János Bolyai]], malkovris la ne-Eŭklidan geometrion en 1829; lia verko estis publikigita en 1832. Vidinte tion, Gauss skribis al Farkas Bolyai: "Laŭdi tion estus kvazaŭ laŭdi min mem. Por la tuta enhavo de la verko&nbsp;... ĝi koincidas preskaŭ ekzakte kun miaj propraj meditoj kiuj okupis mian menson dum la pasintaj 30 aŭ 35 jaroj." Tiu senpruva aserto metis makulon sur lia rilato kun Bolyai kiu pensis, ke Gauss estas "ŝtelante" lian ideon.<ref name="Krantz2010">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&pg=PA171|titolo=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture through Problem Solving|alirdato=9-a de februaro 2013|aŭtoro=Steven G. Krantz|dato=1-a de aprilo 2010|eldoninto=MAA|ISBN=978-0-88385-766-3|paĝoj=171–}}</ref> Leteroj el Gauss de jaroj antaŭ 1829 malkaŝas lin obskure diskutante la problemon de la paralelaj linioj. Waldo Dunnington, nome biografiisto de Gauss, argumentas en ''Gauss, Titan of Science'' (1955) ke Gauss estis fakte en plena posedo de la ne-Eŭklida geometrio longe antaŭ ĝi estis publikigita de Bolyai, sed ke li malakceptis publikigi ĝin pro sia timo al polemiko.<ref>{{Cite journal|last1=Halsted|first1=G.B.|title=Duncan M.Y. Sommerville|journal=American Mathematical Monthly|year=1912|volume=19|issue=1|pages=1–4|doi=10.2307/2973871|jstor=2973871}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Sondow|first1=J.|title=From the ''Monthly'' Over 100 Years Ago…|journal=American Mathematical Monthly|year=2014|volume=121|issue=10|page=963|doi=10.4169/amer.math.monthly.121.10.963|arxiv=1405.4198}}[https://www.jstor.org/stable/10.4169/amer.math.monthly.121.10.963 jstor.org] [https://arxiv.org/abs/1405.4198 arXiv] "Gauss and the eccentric Halsted".</ref> === Rimarkinda teoremo === La geodezia termezurado de Hanovro, kiu postulis, ke Gauss pasigu somerojn veturante ĉevalrajde dum unu jardeko,<ref>[http://www.keplersdiscovery.com/Gauss.html The Prince of Mathematics] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200918174054/https://www.keplersdiscovery.com/Gauss.html |date=2020-09-18 }}. The Door to Science by keplersdiscovery.com.</ref> kuraĝigis la intereson de Gauss en [[diferenciala geometrio]] kaj [[topologio]], fakoj de matematiko kiu temas pri [[kurbo]]j kaj [[surfaco]]j. Inter aliaj aferoj, li venis al la nocio de la Gauss-a kurbeco. Tio kondukis en 1828 al grava teoremo, nome la "Theorema Egregium" (''rimarkinda teoremo''), establanta gravan proprecon de la nocio de [[Kurbeco (kurbo)|kurbeco]]. Neformale, la teoremo asertas, ke la kurbeco de surfaco povas esti determinata tute per mezurado de [[angulo]]j kaj [[distanco]]j sur la surfaco. Tio estas, kurbeco ne dependas el kiel la surfaco povas esti mergita en 3-dimensia spaco aŭ en 2-dimensia spaco. En 1821, li estis farita eksterlanda membro de la [[Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]]. Gauss estis elektita Eksterlanda Honora Membro de la [[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] en 1822.<ref name=AAAS>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterG.pdf|titolo=Book of Members, 1780–2010: Chapter G|alirdato=8a de septembro 2016|eldoninto=American Academy of Arts and Sciences}}</ref> === Magnetismo === En 1831, Gauss disvolvigis fruktodonan kunlaboradon kun la profesoro pri fiziko [[Wilhelm Eduard Weber|Wilhelm Weber]], kio kondukis al nova sciaro pri [[magnetismo]] (inklude la trovo por reprezentado de la unuo de magnetismo se temas pri maso, ŝarĝo, kaj tempo) kaj la malkovro de la [[Leĝoj de Kirchhoff pri cirkvitoj]] en elektro.<ref name=":4">{{Cite book|title=Math and mathematicians : the history of math discoveries around the world|last=Bruno|first=Leonard C.|date=2003|origyear=1999|publisher=U X L|others=Baker, Lawrence W.|isbn=978-0-7876-3813-9|location=Detroit, Mich.|page=[https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/181 181]|oclc=41497065|url=https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/181}}</ref> Dum tiu tempo li formulis la sianoman [[Gaŭsa leĝo|leĝon]]. Ili konstruis la unuan [[Elektra telegrafo|elektromekanikan telegrafon]] en 1833,<ref name=":4" /> kiu konektis la observatorion kun la instituto de fiziko en Gotingeno. Gauss konstruigis magnetisman [[observatorio]]n en la ĝardeno de la observatorio, kaj kun Weber fondis la "Magnetischer Verein" (''magnetisma asocio''), kiu subtenis mezurojn de la magneta kampo de la Tero en multaj regionoj de la mondo. Li disvolvigis metodon por mezuri la horizontalan intensecon de la magneta kampo kiu estis uzata multe ĝis la dua duono de la 20a jarcento, kaj prilaboris la matematikan teorion por separi la internan kaj eksteran ([[magnetosfero|magnetosferajn]]) fontoj de la magneta kampo de la Tero. == Lastaj jaroj kaj morto == [[Dosiero:Carl Friedrich Gauss on his Deathbed, 1855.jpg|eta|Gauss en sia mortolito (1855).]] [[Dosiero:Grave of Carl Friedrich Gauß at Albani-Friedhof Göttingen 2017 02.jpg|eta|Tombo de Gauss en la tombejo Albanifriedhof en [[Gotingeno]], Germanio.]] Gauss restis mense aktiva en sia maljunaĝo, eĉ suferante pro [[podagro]] kaj ĝenerala malfeliĉo.<ref name=":4" /> Por ekzemplo, estante 62-jaraĝa, li memlernis la [[rusa]]n.<ref name=":4" /> En 1840, Gauss publikigis sian influan ''Dioptrische Untersuchungen'',<ref name="Bühler1">{{Citaĵo el libro|titolo=Gauss: a biographical study|familia nomo=Bühler|persona nomo=Walter Kaufmann|jaro=1987|eldoninto=Springer-Verlag|ISBN=978-0-387-10662-5|paĝoj=144–145|referenco=harv}}</ref> en kiu li havigas la unuan sisteman analizon pri la formado de bildoj sub paraksa alproksimigo (optiko de Gauss).<ref name=Hecht>{{Citaĵo el libro|titolo=Optics|familia nomo=Hecht|persona nomo=Eugene|jaro=1987|eldoninto=Addison Wesley|ISBN=978-0-201-11609-0|paĝo=134|referenco=harv}}</ref> Inter liaj rezultoj, Gauss montris, ke sub paraksa alproksimigo optika sistemo povas esti karakterizata de siaj optikaj kompasdirektoj<ref name=Bass>{{Cite book|title=Handbook of Optics| first1=Michael|last1=Bass|first2=Casimer|last2=DeCusatis| first3=Jay|last3=Enoch|first4=Vasudevan|last4=Lakshminarayanan|publisher=McGraw Hill Professional|year=2009|isbn=978-0-07-149889-0|ref=harv|page=17.7}}</ref> kaj li derivigis el tio la lensoformulon de Gauss.<ref name=Ostdiek>{{Cite book|title=Inquiry into Physics |first1=Vern J. |last1=Ostdiek|first2=Donald J.|last2=Bord|publisher=Cengage Learning|year=2007|isbn=978-0-495-11943-2|ref=harv|page=381}}</ref> En 1845, li iĝis asocia membro de la Reĝa Instituto de Nederlando; kiam tiu iĝis la [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] en 1851, li aliĝis kiel eksterlanda membro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000342|titolo=C.F. Gauss (1797–1855)|alirdato=19a de julio 2015|eldoninto=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210928175158/https://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000342|arkivdato=2021-09-28}}</ref> En 1854, Gauss elektita la temon por la inaŭgura prelego de [[Bernhard Riemann]] nome "Über die Hypothesen, welche der Geometrie zu Grunde liegen" (''Pri la hipotezoj kiuj kuŝas sub la geometrio'').<ref name=Monastyrsky>{{Citaĵo el libro|titolo=Riemann, Topology, and Physics|familia nomo=Monastyrsky|persona nomo=Michael|jaro=1987|eldoninto=Birkhäuser|ISBN=978-0-8176-3262-5|paĝoj=21–22|referenco=harv}}</ref> Reveninte hejmen el la prelego de Riemann, Weber informis, ke Gauss estis feliĉa kaj ekscitita.<ref name="Bühler2">{{Citaĵo el libro|titolo=Gauss: a biographical study|familia nomo=Bühler|persona nomo=Walter Kaufmann|jaro=1987|eldoninto=Springer-Verlag|ISBN=978-0-387-10662-5|paĝo=154|referenco=harv}}</ref> La 23an de februaro 1855, Gauss mortis pro [[Korinfarkto|koratako]] en Gotingeno (tiam [[Reĝlando de Hanovro]] kaj nun [[Malsupra Saksio]]);<ref name="wichita state" /><ref name=":4" /> li estis entombigita en la tombejo Albanifriedhof tie. Du perosnoj faris laŭdajn diskursojn en lia funebro: la bofilo de Gauss nome [[Heinrich Ewald]], kaj [[Wolfgang Sartorius von Waltershausen]], kiu estis amiko kaj biografiisto de la geniulo. La cerbo de Gauss estis konservita kaj studita de [[Rudolf Wagner]], kiu trovis ties mason iom sub la averaĝo, je 1,492&nbsp;gramoj, kaj la cerba areo egala al 219,588 kvadrataj milimetroj<ref>Tiu referenco el 1891 ({{Cite journal |last=Donaldson |first=Henry H. |title=Anatomical Observations on the Brain and Several Sense-Organs of the Blind Deaf-Mute, Laura Dewey Bridgman |journal=The American Journal of Psychology |volume=4 |issue=2 |pages=248–294 |year=1891 |doi=10.2307/1411270 |jstor=1411270|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/imgsrv/download/pdf?id=nnc2.ark%3A%2F13960%2Ft0dv2767v;orient=0;size=100;seq=7;attachment=0 |hdl=2027/nnc2.ark:/13960/t0dv2767v |hdl-access=free }}) diras: "Gauss, 1492 grm. 957 grm. 219588. sq. mm."; i.e. the unit is ''square mm''. En la posta referenco: Dunnington (1927), la unuo estis erare menciita kiel kvadrata cm, kio estus neracie granda areo; la referenco de 1891 estas pli fidinda.</ref> (340 362 kvadrataj coloj). Oni trovis tre disvolvigitajn konvoluciojn, kiuj en la komenco de la 20a jarcento estis sugeste komprenitaj kiel la klarigo de lia genieco.<ref name=bardi>{{Citaĵo el libro|titolo=The Fifth Postulate: How Unraveling A Two Thousand Year Old Mystery Unraveled the Universe|familia nomo=Bardi|persona nomo=Jason|jaro=2008|eldoninto=John Wiley & Sons, Inc.|ISBN=978-0-470-46736-7|paĝo=189}}</ref> == Sekvo == La lastaj [[Germanio|germanaj]] dek-markaj biletoj (antaŭ la enkonduko de la [[eŭro]]) montris [[portreto]]n de Gaŭso. La romano de [[Daniel Kehlmann]] de 2005 nome ''Die Vermessung der Welt'', tradukita anglen kiel ''Measuring the World'' (2006), esploras la vivon kaj verkaron de Gauss tra lenso de historia fikcio, kontrastante ilin kun tiuj de la germana esploristo [[Alexander von Humboldt]]. Filma versio reĝisorita de Detlev Buck estis elsendita en 2012.<ref>baharuka (25a de oktobro 2012). [https://www.imdb.com/title/tt1571401/ "Die Vermessung der Welt (2012) – Internet Movie Database".] Internet Movie Database. Alirita la 6an de junio 2020.</ref> En 2007 [[busto]] de Gauss estis metita en la [[Valhalo (monumento)|Valhalo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090325153748/http://www.stmwfk.bayern.de/downloads/aviso/2004_1_aviso_48-49.pdf "Bayerisches Staatsministerium für Wissenschaft, Forschung und Kunst: Startseite" (PDF).] Stmwfk.bayern.de. Arkivita el la originalo (PDF) la 25an de marto 2009. Alirita la 6an de junio 2020.</ref> En 1929 la pola matematikisto [[Marian Rejewski]], kiu helpis solvi la [[Nazia Germanio|germanan]] ĉifrilon [[Enigma]] en decembro 1932, ekstudis [[Asekura matematiko|aktuarian statistikon]] en Gotingeno. Je peto de sia profesoro en la [[Universitato Adam Mickiewicz]] de [[Poznano]], nome [[Zdzisław Krygowski]], alveninte en Gotingenon Rejewski portis florojn al la tombo de Gauss.<ref>Władysław Kozaczuk, ''Enigma: How the German Machine Cipher Was Broken, and How It Was Read by the Allies in World War Two, Frederick, Maryland, University Publications of America'', 1984, p. 7, noto 6.</ref> La 30an de aprilo 2018, [[Google]] honorigis Gauss en sia estunta 241a naskiĝtago per [[Google Doodle]] montrita en Eŭropo, Israelo, Japanio, Tajvano, partoj de Suda kaj Centra Ameriko kaj Usono.<ref>[https://www.google.com/doodles/johann-carl-friedrich-gaus-241st-birthday "Johann Carl Friedrich Gauß's 241st Birthday".] www.google.com. Alirita la 6an de junio 2020.</ref> == Anekdotoj == Estas kelkaj rakontoj pri lia frua genio. Laŭ unu el tiu, lia talento estis jam evidenta estante tri-jaraĝa kiam li korektis, mense kaj senerare en sia kalkulo, eraron de sia patro kiun li estis farinta sur papero kalkulante financojn. Alia rakonto diras, ke en bazlernejo post miskonduto de la knaba Gauss, lia instruisto, J.G. Büttner, punis lin per tasko: fari liston de [[entjero]]j en [[aritmetika vico]]; laŭ la plej ofta versio, tiuj estis nombroj el 1 ĝis 100. La juna Gauss ŝajne produktis la ĝustan responfon post sekundoj, kio gapigis lian instruiston kaj lian helpanton Johann Christian Martin Bartels. Tamen tiu rakonto estas dubinda. Li referencis matematikon kiel "la reĝino de sciencoj"<ref>Citita en Waltershausen, Wolfgang Sartorius von (1856, repr. 1965). Gauss zum Gedächtniss. Sändig Reprint Verlag H. R. Wohlwend. {{ISBN|3-253-01702-8}}</ref> kaj supozeble iam li apogis kredon en la neceso tuj kompreni la [[Eŭlera idento|Eŭleran identon]] kiel mejloŝtono por iĝi unuaklasa matematikisto.<ref name=First-Class>{{Cite book|last=Derbyshire|first=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|year=2003|publisher=Joseph Henry Press|location= Washington, DC|isbn=978-0-309-08549-6|page=[https://archive.org/details/primeobsessionbe00derb_0/page/202 202]|url=https://archive.org/details/primeobsessionbe00derb_0|url-access=registration|quote=first-class mathematician.}}</ref> == Verkoj == * 1799: Doktoriga disertacio pri la fundamenta teoremo de algebro, kun la titolo: ''Demonstratio nova theorematis omnem functionem algebraicam rationalem integram unius variabilis in factores reales primi vel secundi gradus resolvi posse''. * 1801: ''Disquisitiones Arithmeticae''. Germana traduko de H. Maser ''Untersuchungen über höhere Arithmetik'' (Disquisitiones Arithmeticae kaj aliaj artikoloj pri nombroteorio) (dua eldono). New York: Chelsea. 1965. ISBN 978-0-8284-0191-3., pp.&nbsp;1–453. Angla traduko de Arthur A. Clarke ''Disquisitiones Arithmeticae'' (dua, korektita eldono). New York: Springer. 1986. ISBN 978-0-387-96254-2.. * 1808: "Theorematis arithmetici demonstratio nova". * 1809: ''Theoria Motus Corporum Coelestium in sectionibus conicis solem ambientium''. * 1811: "Summatio serierun quarundam singularium". Göttingen: Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis. * 1812: ''Disquisitiones Generales Circa Seriem Infinitam'' <math>1+\frac{\alpha\beta}{\gamma.1}+\mbox{etc.}</math> * 1818: {{Cite journal | title = Theorematis fundamentallis in doctrina de residuis quadraticis demonstrationes et amplicationes novae | publisher = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis | location = Göttingen | postscript = <!--None--> }}. Germana traduko de H. Maser {{Cite book | title = Untersuchungen über höhere Arithmetik (Disquisitiones Arithmeticae & other papers on number theory) (Second edition) | publisher = Chelsea | location = New York | year = 1965 | isbn = 978-0-8284-0191-3 | postscript = <!--None-->}}, pp.&nbsp;496–510 * 1821, 1823 and 1826: ''Theoria combinationis observationum erroribus minimis obnoxiae''. Drei Abhandlungen betreffend die Wahrscheinlichkeitsrechnung als Grundlage des Gauß'schen Fehlerfortpflanzungsgesetzes. * 1827: ''Disquisitiones generales circa superficies curvas'', Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingesis Recentiores. Volume '''VI''', pp.&nbsp;99–146. [http://www.gutenberg.org/ebooks/36856 "General Investigations of Curved Surfaces"] (publikigita en 1965) Raven Press, New York, tradukita de J.C.Morehead kaj A.M.Hiltebeitel * 1828: {{Cite journal | title = Theoria residuorum biquadraticorum, Commentatio prima | publisher = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis. 6 | location = Göttingen | postscript = <!--None-->}}. Germana traduko de H. Maser * 1828: {{Citaĵo el libro|titolo=Untersuchungen über höhere Arithmetik (Disquisitiones Arithmeticae & other papers on number theory) (Second edition)|jaro=1965|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Chelsea|ISBN=978-0-8284-0191-3|paĝoj=511–533}} * 1832: {{Cite journal | title = Theoria residuorum biquadraticorum, Commentatio secunda | publisher = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis. 7 | location = Göttingen | postscript = <!--None-->}}. Germana traduko de H. Maser {{Cite book | title = Untersuchungen über höhere Arithmetik (Disquisitiones Arithmeticae & other papers on number theory) (Second edition) | publisher = Chelsea | location = New York | year = 1965 | isbn = 978-0-8284-0191-3 | postscript = <!--None-->}}, pp.&nbsp;534–586 * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Intensitas vis magneticae terrestris ad mensuram absolutam revocata|jaro=1832|gazeto=Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores|volumo=8|paĝoj=3–44}} [http://www.21stcenturysciencetech.com/translations/gaussMagnetic.pdf English translation] * 1843/44: ''Untersuchungen über Gegenstände der Höheren Geodäsie. Erste Abhandlung'', Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften in Göttingen. Zweiter Band, pp.&nbsp;3–46 * 1846/47: ''Untersuchungen über Gegenstände der Höheren Geodäsie. Zweite Abhandlung'', Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften in Göttingen. Dritter Band, pp.&nbsp;3–44 * ''Mathematisches Tagebuch 1796–1814'', Ostwaldts Klassiker, Verlag Harri Deutsch 2005, mit Anmerkungen von Neumamn, ISBN = 978-3-8171-3402-1 ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Bühler, Walter Kaufmann (1987). ''Gauss: A Biographical Study''. Springer-Verlag. ISBN 0-387-10662-6. * Dunnington, G. Waldo. (2003). ''Carl Friedrich Gauss: Titan of Science''. The [[Mathematical Association of America]]. ISBN 0-88385-547-X. OCLC 53933110. * Gauss, Carl Friedrich (1965). ''Disquisitiones Arithmeticae''. tr. Arthur A. Clarke. Yale University Press. ISBN 0-300-09473-6. * Hall, Tord (1970). ''Carl Friedrich Gauss: A Biography''. Cambridge, MA: MIT Press. ISBN 0-262-08040-0. OCLC 185662235. * Kehlmann, Daniel (2005). ''Die Vermessung der Welt''. Rowohlt. ISBN 3-498-03528-2. OCLC 144590801. * Simmons, J. (1996). ''The Giant Book of Scientists: The 100 Greatest Minds of All Time''. Sydney: The Book Company. * Tent, Margaret (2006). ''The Prince of Mathematics: Carl Friedrich Gauss''. A K Peters. ISBN 1-56881-455-0. == Vidu ankaŭ == * [[Gaŭso (mezurunuo)]] * [[Gaŭsa lemo]] * [[Gaŭsa distribuo]] ([[normala distribuo]]) * [[Gaŭsa leĝo]] ([[elektrostatiko]]) * [[Teoremo de Ostrogradskij-Gaŭso]] * [[Sumformulo de Gauss]] * [[1001 Gaussia]] {{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Carl Friedrich Gauss |revizio=960983274 }} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Gauss, Carl Friedrich}} [[Kategorio:Carl Friedrich Gauss| ]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Germanaj astronomoj]] jqxbyu2xeipbcm2gaqrlp8buelrb7uh 0 29726 9404544 9381440 2026-06-16T13:11:24Z Sj1mor 12103 9404544 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo | nomo = Petro Kropotkin | dosiero = Atelier Nadar - Pierre Kropotkine.jpg | priskribo = Kropotkin, fotita de [[Félix Tournachon Nadar]] | grandeco de dosiero = |background = | dato de naskiĝo = [[9-a de decembro]], [[1842]] | loko de naskiĝo = [[Moskvo]] ([[Rusio]]) | dato de morto = [[8-a de februaro]], [[1921]] | loko de morto = [[Dmitrov]] (Rusio) }} '''Petro (Pjotr) Aleksejeviĉ KROPOTKIN''', {{lang-ru|Пётр Алексеевич Кропоткин}}; naskiĝis la {{daton|9|decembro|1842}} en [[Moskvo]], [[Rusia imperio]] — mortis la {{daton|8|februaro|1921}} en [[Dmitrov]], [[Sovetunio]]) estis unu el la plej gravaj [[anarkiismo|anarkiistoj]] de [[Rusio]] kaj unu el la unuaj pledantoj por [[anarki-komunismo]]. Dum la plimulto da sia vivo, li pledis komunisman socion, sen centra registaro. Pro sia honortitolo "princo" kaj pro sia graveco kiel anarkiisto, dum la malfrua [[19-a jarcento|19-a]] kaj frua [[20-a jarcento]]j, li foje nomiĝis "la Anarkiista Princo." Iuj samtempuloj lin rigardis kiel kvazaŭperfekta, inkluzive de [[Oscar Wilde]], kiu priskribis lin kiel "viro kun animo de tiu bela blanka [[Kristo]], kiu ŝajnas elveni Rusion." Li verkis multajn librojn, broŝurojn, kaj artikolojn, el kiuj la plej gravaj estis ''La konkero de pano'', ''Kampoj, fabrikoj, kaj laborejoj,'' kaj lia ĉefa scienca verkaĵo, ''[[Interhelpo: faktoro en la evoluo]]''. Li ankaŭ kontribuis al la ''Encyclopædia Britannica Eleventh Edition'' (la dek-unua eldonaĵo de la [[Encyclopædia Britannica]]). == Vivo == Petro Kropotkin naskiĝis la [[27an de novembro]] [[1842]] en [[Moskvo]], en princa familio. Kvankam li naskiĝas princo, li malakceptis ĉi tiun titolon en la aĝo de 12, sub influoj respublikanismaj. Li eniris la armeon en [[1857]] kaj estis sendita, kiel [[Kozakoj|kozaka]] oficiro, al [[Siberio]]. Ekde [[1867]], li forlasis la armeon por studi matematikon kaj geografion en la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato]]. Ekde [[1872]] li membris en la [[Ĵurasa Federacio]], anarkiista organizo kreita pere de skismo baze de la [[1-a Internacio|Unua Internacio]]. Reveninta al [[Sankt-Peterburgo]] li agadis kiel neleĝa propagandisto. Enkarcerigita en [[1874]], li forfuĝis du jarojn pli poste. Li tiam fuĝis al [[Britio]] kaj revenis en [[Svisio]]n, kie li daŭrigis sian agadon kaj publikigis plurajn politikajn verkojn. En 1879 li fondis la gazeton "Le révolté" (La ribelulo). Li estis denove arestita en [[1883]] post la strikoj de la porsilkaj laboristoj en [[Liono]]. Enkarcerigita en tiu urbo, li estis liberigita en [[1886]], danke al la interveno de pluraj famuloj, inter kiuj troviĝis [[Victor Hugo|Viktoro Hugo]]. Li tiam instaliĝis en [[Anglio]] kaj publikigis diversajn geografiajn kaj politikajn verkojn. Dum la [[unua Mondmilito]] li subskribis la ''[[Manifesto de la 16|Manifeston de la 16]]''. Li revenis en [[Rusio]]n en [[1917]], kaj rifuzis ministran postenon, kiun proponis al li [[Aleksandr Kerenskij]]. Li singarde reagis fronte al la [[Oktobra Revolucio|bolŝevista revolucio]]. Li mortis la [[8-an de februaro]] [[1921]] en [[Dmitrov]], apud [[Moskvo]]. == Biografio == [[Dosiero:Madre de kropotkin.jpg|maldekstra|eta|Portreto de la patrino de Piotr Kropotkin]] La [[princo]]<ref group="noto">En la Rusio cara la titolo de ''princo'' aludis al nobelo de alta aristokratio, kutime parenca ĉu proksime ĉu malproksime kun la imperia familio. Ne temas tiele de la kutima senco de la termino ''princo'' alilande. Vidu artikolon [[princo]].</ref> Petro (Pjotr) Aleksejeviĉ KROPOTKIN, ruse Пётр Алексе́евич Кропо́ткин (9-an de decembro 1842 – 8-an de februaro 1921) estis rusa [[geografo]] kaj naturalisto, krom politika pensulo, estante konsiderata unu el la plej gravaj teoriuloj de la anarkiista movado, en kiu li estis unu el la fondintoj de la anarkikomunisma skolo kaj disvolvis la interhelpan teorion. Kropotkin naskiĝis la 9-an de decembro 1842 ĉe [[Moskvo]], en nobela familio. Lia patro, princo Aleksei Petroviĉ Kropotkin estis granda bienulo triprovince, kaj mastris ĉirkaŭ 1200 servutulojn. Li estis Rurik-a posteulo, en patra linio; lia patrino, Jekaterina Nikolaevna Sulima, estis filino de rusa generalo. Pro ordono de la [[caro]] [[Nikolao la 1-a]], li aliĝis en la aĝo de dekdu jaroj al la Paĝia Taĉmento ĉe Sankt-Peterburgo, la rusa milita akademio plej ĉefa el [[Rusio]], kiu provizis al la imperio ĝiajn asesorojn kaj elitajn oficirojn. Kvankam Kropotkin malamis la lernejan militdisciplinon, lia akademia klerigado estis intensa, ricevante raciistan kaj liberalan edukadon, emfaze pri sciencoj. === Esploristo kaj geografo === Post fini sian lernadon, li servis en la Rusa Armeo de 1862 ĝis 1867. Dum tiu tempo, li estis sendita al ekspedicio ĉe [[Siberio]], kiel parto de sia militservo. Kropotkin decidis foriri al tiu loko — povinte elekti iun pli komfortan — por foriĝi de la vivo de la ĉefurba kortego, kiu ŝajnis al li malagrabla kaj subprema. Li foriris al [[Irkutsk]] je la 24-a de junio 1862, kaj estis nomumita kampa asistanto de la generalo Kukel; finfine, li ekloĝis ĉe la vilaĝo apud [[Ĉita]], la regiona ĉefurbo. {{citaĵo|Tiuj kvin jaroj, kiujn mi pasigis ĉe Siberio, estis por mi tre instruaj pri la homaj karaktero kaj vivo. Mi konis homojn el ĉiuj kondiĉoj, la plej bonaj kaj malbonaj; tiujn, kiuj troviĝis ĉe la supro de la socio kaj tiujn, kiuj loĝis ĉe ĝia propra fundo; tio estas, la vaguloj kaj la nomitaj hardiĝintaj krimuloj. Mi havis multajn okazojn por observi la tradiciojn kaj kutimojn de la kampuloj dum ilia taglaboro, kaj eĉ plu, por aprezi kiom malmulte la publika administrantaro povis fari favore al ili, eĉ kiam ĝi estis kuraĝigita de la plej bonaj intencoj.|P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} [[Dosiero:Kropotkin young.gif|eta|150px|Juna Kropotkin uniforme]] Lia ĉefa tasko estis fari pritakson de la reformo de la kruela siberia mallibereja sistemo, kiu grande impresis lin ĉar ĝi montris al li la difektojn de la ŝtata burokrataro kaj la administran koruptecon tiel, kiel ĝi permesis al li observi la unuajn formojn de rekta kooperado inter kampuloj kaj ĉasistoj. Ĉe Siberio, li konis la rusan poeton Miĥail Larionoviĉ Miĥailov, kiu estis kondamnita al punlaboroj pro siaj revoluciaj ideoj kaj enkondukis lin al la anarkiistaj ideoj, rekomendante al li la [[Proudhon]]-an legadon. Tiuj jaroj ĉe Siberio estis definitivaj por la Kropotkin-a posta ideologia evoluo: {{citaĵo|Kvankam tiam mi ne formulis miajn observaĵojn tiel, kiel faris ĝin la aktivadaj partioj, nun mi povas diri, ke mi perdis ĉe Siberio la tutan fidon, kiun mi estus havinta antaŭe je la ŝtata disciplino, preparante tiel la vojon por iĝi anarkiisto.|P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} Inter 1864 kaj 1866, li plenumis diversajn esplorojn ĉe la neesplorata teritorio el [[Manĉurio]]. La lasta ekspedicio estis la plej fekunda el scienca vidpunkto, dum ĝi estis esplorita la monta regiono de la Norda Siberio inter la riveroj [[Leno]] kaj [[Amuro]]. Tiu esploro havigis grandvalorajn sciencajn konojn: ĝi helpis ekkoni pli bone la geografian strukturon de la siberia regiono; la malkaŝo de [[Fosilio|fosilirestaĵoj]] kontribuis ellabori liajn postajn glaciejajn teoriojn; riĉiĝis la konoj pri la siberia [[faŭno]], havigante datumojn al Kropotkin pri la interhelpo (aŭ interspecia kooperacio) kaj la altruismo en animalaj socioj; kaj laste, oni malkaŝis la vojon de Ĉita kaj la Baikala regiono ĝis la norda [[tundro]].<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 76-80</ref> Insurekcio de polaj prizonuloj ĉe Siberio kaj la kruela subpremo plenumita de la caraj aŭtoritatoj, kaŭzis ke Kropotkin kaj lia frato Aleksandro decidis forlasi la militservon. Li reiris al Sankt-Peterburgo je [[1867]], aliĝis ĉe la Universitato kaj prezentis al la [[Rusa Geografia Societo]] informon pri sia Vitim-a ekspedicio, kiu estis publikigita kaj havigis al li oran medalon. Li estis nomumita sekretario de la Fizika Geografia sekcio de la Rusa Geografia Societo. Li esploris la [[glaĉero]]jn ĉe [[Finnlando]] kaj [[Svedio]] nome de la menciita societo de 1871 ĝis 1873. Lia plej ĉefa laboro tiutempe estis lia studaĵo pri la Azia orografia strukturo, kiu refutis la hipotezojn de konjekta tipo bazitaj en la alpa modelo proponitaj de [[Alexander von Humboldt]]. Kvankam poste aliaj esploristoj malkaŝis strukturojn pli kompleksajn, la ĝeneralaj linioj de la enfokusigo, kiun Kropotkin pensis, restas aktualaj ĝis la nuntempo. Alia gravega laboro estis la informo, kiun li skribis pri la rezultoj de sia ekspedicio ĉe Finnlando. Je 1874, li elparolis prelege sian teorion pri la glacia tavolo de la [[glaciperiodo]], kiu atingis la Eŭropan centron, ideon, kiu kontraŭis la konvencian sciencon de la epoko. Lia propono generis polemikon, kiu finiĝis kiam poste la scienca komunumo akceptis ĝin.<ref>George Woodcoock kaj Iván Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 90-91</ref> Finfine, la tria granda Kropotkin-a kontribuaĵo al la geografia scienca teorio estis lia hipotezo pri la Eŭrazia senakvigo, kiel konsekvenco de la retroiro de la glaciperiodo de la antaŭa erao. Ĉiuj tiuj ideoj estis pripensitaj kiam li ankoraŭ ne estis 30-jaraĝa, kio supozigis lian grandan estontecon kiel esploristo. La prestiĝo de lia geografia verko estis tiom konsiderinda, ke li estis proponita kiel prezidanto de la Fizika Geografia sekcio de la Rusa Geografia Societo.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 90-94</ref> Sed Kropotkin ne akceptis la enoficigon, ĉar lia interesiĝo direktis sin al la revoluciaj aktivaĵoj: {{citaĵo|Je la aŭtuno de 1871, mi estis okupita ĉe Finnlando, malrapide piedirante la marbordon, laŭlonge de la [[fervojo]] freŝdate konstruita, rigardante atente la lokojn, kie unue devis aperi la nedubeblaj montraĵoj de la mara praa amplekso, kiu sekvis glaĉeran periodon, mi ricevis [[telegramo]]n de la menciita societo, kiu diris: “La Konsilistaro petas vin akcepti la postenon de Societa sekretario”. Samtempe, la eksigita sekretario fervore petegis min, ke mi akceptu la proponon. Plenumiĝis miaj esperoj, sed samtempe, aliaj ideoj kaj deziroj invadis mian pensadon. Post mediti atente pri tio, kion mi devus respondi, mi telegrafis: “Koran dankon; sed mi ne povas akcepti”. |P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} [[Dosiero:Krapotkin, drawing.jpg|eta|200px|Desegno de la fortikaĵo de Skanslandet en Sveaborg, Helsingfors, fare de Kropotkin kiel parto de lia esplorado ĉe Finnlando.]] === Revoluciaj pensaroj === Dum li plenumis tiujn esploraĵojn, li studis ankaŭ la verkojn de la politikaj gravaj teoriuloj, kaj li eksolidariĝis kun la malfacilaj vivkondiĉoj de la kampuloj. La rektaj propraj spertoj de lia scienca laboro kiel esploristo kaj lia intima kontakto kun la malriĉo de la rusa kaj finnlanda kampularoj estis la kialo, kiu impulsis Kropotkin-on forlasi la sciencan aktivecon:<ref name=ref_duplicada_1>[http://dwardmac.pitzer.edu/anarchist_Archives/kropotkin/revpamphlets/life.htm Historio de la vivo de Kropotkin], de Roger Baldwin, en: ''Kropotkin's Revolutionary Pamphlets''. R.N. Baldwin, ed. Vanguard Press, Inc. 1927</ref> {{citaĵo|Sed, kian rajton mi havis al tiuj ĉi ĝuoj de alta ordo, kiam ĉio, kio ĉirkaŭis min ne estis pli ol mizero kaj lukto pro malĝoja pana gluto, kiam eĉ se nur malmulte tio, kion mi elspezis por vivi en tiu mondo de agrablaj emocioj, mi devis forpreni ĝin el la buŝo mem de tiuj, kiuj kulturis la [[tritiko]]n kaj ne havas sufiĉe panon por siaj filoj? El la buŝo de iu devas neeviteble preni ĝin, ĉar la homara aldonata produktado ankoraŭ restas tiom limigita... Pro tio mi nee respondis al la Geografia Societo. |P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} La heredaĵo ricevita, kiam lia patro mortis, havigis al li abundajn ekonomiajn rimedojn, kiuj ebligis al li plenumi trimonatan vojaĝon al la [[Okcidenta Eŭropo]]. Li foriris el Sankt-Peterburgo februare de [[1872]] kaj lia ĉefa celo estis [[Zuriko]] ([[Svislando]]), por informiĝi pri la situacio de la eŭropa [[laborista movado]].<ref name=ref_duplicada_1 /> Tie li kontaktis la rusan ekzilitan grupon, kiu estis forte influita de la ideoj de [[Miĥail Bakunin]]. Inter ili, troviĝis lia parencino Sofia Nikolajevna Lavrova, Nadeĵda Smezkaja kaj Miĥail Saĵin (Bakunin-a disĉiplo plej konata kiel Armand Ross).<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 109-110</ref> En [[Ĝenevo]], li aliĝis kiel membro al la [[Unua Internacio]]. Unue, li vizitis kaj kontaktis kun la [[Marksismo|marksismaj]] frakcioj, speciale kun la rusa grupo direktita de Nikolaj Utin. Sed li aprobis nek la [[Socialismo|socialisman]] skolon nek la politikan stilon, kiuj impulsis la Unuan Internacion. Post kvin sejmanoj konante la marksisman frakcion, tre ĉagrenita de la oportunisma konduto de ĝiaj estroj, li decidis ekkoni la adeptojn de Bakunin.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 112-116</ref> La anarkiisto Nikolaj Ĵukovskij rekomendis al li forlasi Ĝenevon kaj vojaĝi al [[Ĵuraso]], kie la movado estis pli forta. Kropotkin studis la plian radikaligitan programon de la [[Ĵurasa Federacio]] ĉe [[Neuchâtel]] kaj estis dum longa tempo ĉe ĝiaj gravaj membroj, definitive adoptante la anarkian idearon. Tie li vizitis [[James Guillaume|James-n Guillaume]] — kamaradon, amikon kaj poste Bakunin-an biografon — kaj ili amikiĝis. Je la komenco de majo, li jam revenis al Rusia imperio. En Sankt-Peterburgo, li rekomencis siajn geografiajn esploraĵojn, kaj aktive partoprenis kiel propagandisma revoluciulo rilatita al la Ĉajkovskij-a rondo, invitita de la geografo Dimitri Klements. === Aresto kaj fuĝo === [[Dosiero:Peter Paul Fortress.jpg|eta|maldekstra|300px|La Fortikaĵo de Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo, fama cara prizono.]] Dume Kropotkin daŭrigis siajn esplorlaborojn ĉe Finnlando kaj siajn kunlaborojn kun la Geografia Societo. En Sankt-Peterburgo, li ĉeestis la noktajn kunvenojn de la Ĉaikovski-a rondo, alivestita kiel kampulo kaj sub la falsa nomo de Borodin.<ref name=ref_duplicada_1/><ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 128</ref> Tiutempe multaj el liaj kamaradoj estis arestitaj de la cara polico. Fine de [[1873]], la sekvantan tagon post malakcepti la prezidantecon de la Geografia Societo, Kropotkin estis arestita de la polico.<ref>Kropotkin estis denuncita de laboristo kiu iĝis informisto por la polico ([http://dwardmac.pitzer.edu/anarchist_Archives/kropotkin/revpamphlets/life.htm Historio de la vivo de Kropotkin], de Roger Baldwin, en: ''Kropotkin's Revolutionary Pamphlets''. R.N. Baldwin, ed. Vanguard Press, Inc. 1927).</ref> {{citaĵo|La nokto pasis senŝanĝe. Mi ĵetis ekrigardon al miaj notoj, detruis ĉion, kio povus kompromiti iun, aranĝis miajn posedaĵojn kaj preparis min foriri (...) kaj rapide malsupreniris, elhejmiĝante. Ĉe la pordo estis nur [[fiakro]]; mi ensupreniris kaj la ŝoforo portis min al la [[Nevskij prospekt]]. Unue neniu persekutis nin kaj mi konsideris min ekster danĝero; sed iom poste mi observis ke alia veturilo rapide venis malantaŭ la nia kaj devigante moderigi marŝon de la ĉevalo, portanta nin, la alia veturilo antaŭeniris nin. En ĝi, mi vidis surprizite unu el la du teksistoj, kiuj estis arestitaj, akompanita de alia homo. Li faris signojn al mi per la mano, kvazaŭ li havus ion por diri al mi kaj mi ordonis la koĉeron ke li haltigu. Eble — mi pensis — li estis liberigita kaj havas ion gravan por komuniki al mi. Sed tuj kiam ni haltis tiu, kiu akompanis la teksiston — li estis policano — kriis: "S-ro Borodin, princo Kropotkin, vi estas arestita!" Li faris signojn al la gardistoj, kiuj tiom abundas ĉe la gravaj stratoj de Sankt-Peterburgo kaj samtempe li saltis en mian [[ĉaro]]n kaj montris al mi paperon stampitan de la ĉefurba polico, dirante samtempe: "Mi havas ordonon konduki vin antaŭ la ĝenerala guberniestro por ke vi donu klarigon". |P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} Portita al la oficejoj de la sekretpolitika polico, la Tria Sekcio, li estis pridemandata dum kelkaj tagoj. Lia aresto faris sensacion ĉe Sankt-Peterburgo, krom la ĉagreno de la imperiestro, ĉar Kropotkin estis delonge lia propra helpanto. Li estis enprizonigita ĉe la Sankt-Petro kaj Sankt-Paŭlo Fortreso en soleca, malluma kaj malseka ĉelo. La gravaj membroj de la Geografia Societo, liaj amikoj kaj speciale lia frato Aleksandro intervenis favore al li por ke oni permesu al li daŭrigi siajn geografiajn esplorojn, povante atingi librojn, paperon kaj krajonojn. Komence de [[1875]], ankaŭ lia frato estis arestita de la cara reĝimo pro skribi leteron al Piotr Lavroviĉ Lavrov.<ref>Ekzilita en la siberia vilaĝo de [[Minusinsk]], Aleksandro memmortigis post 12 jaroj de forgeso (George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 132).</ref> La aresto de la frato kaj la dismembrigo de la revoluciaj rondoj — oni faris proksimume 2000 arestojn — kaŭzis al li fortan psikologian falon. Ankaŭ rezultiĝis fizika kolapso kaŭzita de la [[skorbuto]]. Marde de [[1876]], oni translokis lin al la Sankt-Perterburga malliberejo, kie la vivkondiĉoj estis eĉ pli nesalubraj, kvankam tie estis pli facile ricevi vizitojn kaj rompi la izolon. Sed lia fizika damaĝo pliiĝis endanĝerigante lian vivon; pro tio la kuracistoj preskribis lian translokadon al la malsanulejo apud la Sankt-Perterburga Milita Malliberejo. La ŝanĝo al aerumita, iluminita kaj pura medio, kaj pli bona nutrado, favoris lia sanigon. Dume, liaj amikoj ekplanis lian malliberejan fuĝon. Post kelkaj preparoj, interkonsentante signalan sistemon kun la ekstero, Kropotkin fuĝis kurante tra la mallibereja korto, kie li plenumis siajn tagekzercojn, kiam la pordego malfermiĝis por permesi la eniron al la lignoprovinzantaj ĉaroj. Persekutita de la gardistoj, li ensupreniris veturilon, kiu atendis lin kaj li perdiĝis en la homamason. {{citaĵo|Mi vidis terure ke la veturilo estis okupita de civilvestita viro kaj kun milita ĉapo, sidinte sen rigardi min. Mia unua ideo estis ke mi estis perfidita. La kamaradoj diris al mi en sia lasta letero: "Surstratiĝinte vi ne permesu ke oni kaptu vin; ne mankos al vi amikoj, kiuj defendos vin okaze de bezono". Mi ne volis ensalti la veturilon, se ĝi estis okupita de malamiko, sed kiam mi alproksimiĝis al tiu homo, mi observis ke la ulo havis blondajn vangharojn tre similaj al tiuj de unu el miaj plej bonaj amikoj, kiu kvankam ne aliĝis al nia rondo, li havis kun mi veran amikecon, al kiu mi reciprokis, kaj kelkfoje mi povis aprezi lian admirindan kuraĝon, kaj kiel liaj fortoj herkuliĝis je la danĝeraj momentoj. Ĉu eblos — mi diris — ke estas li? Kaj preskaŭ mi ekprononcis lian nomon, kiam reteninte min ĝustatempe, sen halti la kuradon, mi aplaŭdis per la manoj, por alvoki lian atenton. Tiam li turnis sin al mi kaj mi ekkonis kiu li estas. "Supreniru, supreniru baldaŭ!" — li kriis per terura voĉo kaj post alparolante la koĉeron kun [[pafilo]] en la mano, li aldonis: "Galope, galope aŭ mi trapafos al vi la kapon". La ĉevalo, kiu estis bonega besto, aĉetita precize por la afero, tuj ekiris galopante. Voĉa amaso resonis al nia dorso, kriante: "Haltigu ilin! Arestu ilin!", dum mia amiko helpis min surmeti elegantan pelton kaj ĵaketon. |P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} Post rifuĝi momente en domo, li ŝanĝis siajn vestojn kaj estis transportita al barbisto, kie oni razis lian abundan barbon. Poste ili foriris al tre vizitata promenejo el Sankt-Peterburgo kaj vespermanĝis antaŭ ĉiuj homoj en moda restoracio, kaŝonte finfine ĉe ekstera vilaĝeto. Dume, la polico traserĉis la domojn de liaj amikoj, sen trovi spurojn. Vestita kiel militoficiro, Kropotkin direktis sin al [[Vaasa]]-a haveneto, en la Botnia-a golfo, enŝipiĝante direkte al [[Svedio]] kaj daŭrigante al [[Norvegio]]. De tie, li veturis per brita ŝipo al la [[Hull]]-a haveno, [[Anglujo]]. === La longa ekzilo === Je la unuaj tagoj de aŭgusto 1876, Kropotkin elŝipigis ĉe Hull, sub la falsa nomo de "Aleksis Lavaŝov". Li ekloĝis ĉe [[Edinburgo]], sed baldaŭ transloĝiĝis al [[Londono]], kie li esperis havi pli da vivrimedoj. Li ekkunlaboris kun la periodaĵoj ''The Time'' kaj la prestiĝa ''Nature'', amikiĝante kun la publikigaĵa subdirektoro, James Scott Keltie. Samtempe, li daŭrigis leteran kontakton kun James Guillaume, loĝanto de Svislando, kiu kontaktigis lin kun la bakuninista [[Paul Robin]], kiu famiĝis kiel seksa reformisto kaj favoris naskiĝokvantan kontrolon kaj la [[Prostituo|prostituadan]] eliminon. Kropotkin kaj Robin havis debatojn kaj diskutadojn pri socialaj aferoj, rivelante puritanan aspekton en la rusa eksprinca pensado.<ref>George Woodcoock kaj Iván Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 144-146.</ref> [[Dosiero:L'Avant-Garde.png|eta|400px|''L'Avant Garde'' de 15a de julio de 1878]] Post mallonga tempo en Anglio, li ekloĝis en Svislando, alvenante en [[Neŭŝatelo]] decembre 1876, kie li aliĝis al la [[Ĵurasa Federacio]]. Tie, li ekkonis Carlo Cafiero-n kaj Errico Malatesta-n, la du plej gravajn anojn de la itala sekcio de la [[Internacio]]. Decidita ekloĝi en la kontinento, li plenumis mallongan vojaĝon al Anglio por aranĝi laborajn aferojn kun la periodaĵo ''Nature'', forirante la {{daton|23|januaro}} al [[Ostende]] kaj de tie al [[Verviers]] ([[Belgio]]), por klopodi organizi la lokan movadon, sed la dizerto de lia amiko Paul Brousse, kaŭzis ke Kropotkin daŭrigu sian vojaĝon ĝis Ĝenevo. Tie, li renkontiĝis kun sia maljuna amiko, Dimitrij Klemenc, kaj kontaktis ĉe Vevey kun la fama anarkiista geografo [[Elizeo Rekluzo]]. Kun Brousse kaj kun la intenco influi kaŝe aliajn regionojn de Svislando, li publikigis anarkian ĵurnalon france (''L'Avant Garde'') relative sukcesan kaj alian germane (''Arbeiterzeitung''), kiu malsukcesis kaj ĉesis aperi kelkajn monatojn poste. Kropotkin translokiĝis al Verviers, Belgio, por partopreni en la lasta kongreso de la bakuninisma sekcio de la [[Unua Internacio]], kie li intervenis kiel delegito el la ekzilaj rusianoj kaj redaktis la kongresajn aktojn. Li devis forlasi la kongreson ĉar estis onidiro ke li estos arestita, enŝipiĝante el [[Antverpeno]] al Londono. Poste, li vojaĝis al Francio, kontaktante kun Andrea Costa, kaj daŭrigis siajn studojn pri la [[Franca Revolucio]], kiuj estis komencitaj en Londono. La Kropotkin-aj kaŝaj aktivecoj altiris la polican atenton komence de [[1878]], pro tio li devis reveni al Ĝenevo, fine de aprilo. Iom poste, li vizitis [[Hispanio]]n, por koni la movadan situacion. Tiu vizito kaŭzis al li fortan impreson pro la kono de amasa anarkiista movado, kaj li revenis aŭguste al Ĝenevo.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 157-158.</ref> Tuj li partoprenis en kongreso de svislandanaj anarkiistaj grupoj en [[Friburgo]], kie evidentiĝis la certa dekadenco de la Ĵurasa Federacio. La {{daton|8|oktobro}} 1878, li edziĝis al la juna rusa elmigrantino Sofija Ananjeva. La {{daton|10|decembro}}, la svislandaj aŭtoritatoj fermis ''L'Avant Garde'' kaj post tio, arestis Brousse-n iom da tempo. Ili ekis novan ĵurnalon, kiu daŭrigis la antaŭan kaj la {{daton|22|februaro}} aperis ''Le Révolté'', kiu estis skribita de Kropotkin preskaŭ tute pro la manko de kunlaborantoj. La ĵurnalo sukcesis kaj aprile 1879 havis 550 abonantojn, kio permesis al ili aĉeti kredite sian propran presmaŝinon, fondante la ''Imprimerie Jurassienne'' (Ĵurasa Presilejo). === Teoriulo kaj Propagandisto === El la paĝoj de ''Le Révolté'', Kropotkin prezentis la unuajn versiojn de la [[anarkikomunismo]], sia ĉefa kontribuaĵo al la anarkia ideologio. La unua artikolo pri la temo aperis la {{daton|1|decembro}} kaj titoliĝis ''La anarkiista ideo de la vidpunkto de ties praktika plenumo''. Tie li asertis ke la revolucio baziĝu sur federacioj de lokaj komunumoj kaj sendependaj grupoj, evoluigante la socion el kolektivista etapo de alproprigo de la produktrimedoj fare de la [[komunumo]]j al la [[komunismo]].<ref>Vidu George Woodcoock kaj Iván Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 166.</ref> Dum [[1880]], invitita de Elizeo Rekluzo por kunlabori en lia Universala Geografio, Petro kaj Sofia translokiĝis al Clarens. {{citaĵo|Tie ĉi, kun mia helpantino edzino, kun kiu mi kutimis pridiskuti la ĉiujn eventojn kaj plenumitajn laborojn, kaj kiu praktikis rigoran literaturan kritikon pri ĉi-lastaj, estis kie mi produktis la plej bone, kion mi faris por ''La Révolté'', inter kio troviĝis la alvoko ''Al la junuloj'', kiu tiom da sukceso trovis ĉie. Je unu vorto, tie mi faris la fundamentojn kaj skizis la ĝeneralajn liniojn de ĉio, kion mi skribis poste. En Clarens krom ke mi estis rilate kun Elizeo Rekluzo kaj Lefrançais, kion ekde tiam mi traktis por ĉiam, mi havis intimajn rilatojn kun laboristoj, kaj kvankam mi multe laboris pri [[geografio]], ankoraŭ mi povis kontribui pli ol kutime al la anarkiista propagando. |P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}}<ref>El George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p.168.</ref> Marte [[1881]], lia amiko Stepnjak komunikis al li la novaĵon pri la murdo de la caro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]], fare de anoj de la grupo [[Narodnaja Volja]]. La subpremo sur la revolucia movado kaj la ekzekuto de lia eks-kamaradino de la Ĉaikovski-a Rondo, Sofía Verovskaja, indignis Kropotkin, kiu presis broŝuron ''La vero pri la ekzekutoj ĉe Rusio'' kaj estis oratoro en protestaj eventoj. La ĝeneva polico pridemandis lin, sed fine decidis ne aresti lin. La {{daton|10|julio}}, li foriris al [[Parizo]] por daŭrigi vojaĝon en Londonon, por ĉeesti kiel delegito en la Internacia Revolucia Socialisma Kongreso. Pro la Kropotkin-a malriĉeco, lia amiko kaj kamarado Varlaam Nikolajeviĉ Ĉerkesov, plenumis [[Akiro de financa subteno|kveston]] por pagi lian vojaĝon. Letere al [[Malatesta]], Kropotkin esprimis sian ekonomian malfacilaĵon: {{citaĵo|''Le Révolté'' kaj ĉio cetera norme okupis min unu semajnon, tiel mi havis du semajnojn monate, en kiuj mi devis gajni 150 al 200 [[franko]]jn por Sofia kaj mi, 50 frankojn por Robert, aliajn 40 por la rusianoj, 30 por korespondo, 10 al 15 por papero, ktp; totale pli ol 350 frankoj. |P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} [[Dosiero:La conquête du pain.jpg|maldekstra|eta|Kovrilpaĝo de ''La konkero de pano'', franca eldono.]] Kropotkin partoprenis en la kongreso de Londono, sed li finis seniluziita pro la ĥaosaj diskutoj kaj ĉar finfine oni ne parolis pri la afero por kiu oni estis kunveninta: la kreo de nova Internacio. Li restadis ĉe Anglio dum monato kaj reiris al Svislando. Mallonge poste, la svislanda registaro forpelis lin pro la rusimperiaj premadoj. Li forlasis Ĝenevon la {{daton|30|aŭgusto}} kaj ekloĝis ĉe la franca vilaĝeto [[Thonon]], trans lago [[Lemano]]. Herzig kaj Dumartheray surprenis sin la redakcion de ''Le Révolté'', kvankam Kropotkin daŭre kunlaborus el la ekstero. Tie ili restadis du monatojn ĝis Sofia finis siajn gimnaziajn studaĵojn ĉe Ĝenevo. Novembre de 1881, li vojaĝis kun sia edzino al Anglujo, plenumante iujn prelegojn survoje al Parizo, kie li kontaktis kun [[Jean Grave]]. En Anglujo, li ne havis multajn kontaktojn kun anarkiistoj, escepte Malatesta, Cafiero kaj Elizeo Rekluzo, kiam ili vizitis la insulon. Dum [[1882]], li amikiĝis kun la anglaj marksistoj Ernest Belfort Bax kaj H. M. Hyndman. Tiu ĉi lasta prezentis al li James-n Knowles, eldonisto de ''The Nineteenth Century'', publikaĵo kun kiu li kunlaboros tri jardekojn. Li daŭre skribis por ''Nature'', ''The Times'' kaj ''The Fortnightly Review'', krom fari ĝin por la [[Brita Enciklopedio]]. En ''Le Révolté'' li publikigis du gravajn artikolojn: ''La leĝo kaj la aŭtoritato'' kaj ''Revolucia Registaro''. Dum sia restado en Anglujo, li interesiĝis multe pri la rusa situacio kaj eksplikis ĝin ĉe laboristaj kluboj en kelkaj mitingoj, kiujn li organizis kune kun Ĉaikovskij; poste ili eksponis la anarkiistan idearon. Kvankam la ĉeestantoj estis malmultaj, tiu ĉi situacio ŝanĝis kiam ili vizitis la ministajn rondojn ĉe [[Skotlando]], kie liaj prelegoj logis laboristamason. La deprima kaj apatia atmosfero en Londono impulsis la geedzojn reveni al Francio, kie la anarkiista movado estis floranta kaj aktiva, alvenante al Thonon la {{daton|26|oktobro}}. Tie ili gastigis junan fraton de Sofia, agonianta pro la [[ftizo]]. La revoluciaj aktivecoj en [[Liono]], kie estis proksimume 3000 aktivaj anarkiistoj, la malordo kaŭzita de la krizo de la silkindustrio kaj kelkaj perfortaj intencoj estis la ekskuzo por aresti Kropotkin-on, kiu havis nenian rilaton kun la tumultoj, kune kun sesdek anarkiistoj. La {{daton|21|decembro}} 1882, Kropotkin estis arestita de la polico, kelkajn horojn post la morto de sia juna bofrato. Dum la entombigo, Reclús kaj aliaj anarkiistoj mobilizis la lokajn kamparulojn por protesti kontraŭ la arestoj. {{citaĵo|La franca registaro volis fari de tio unu el tiuj grandaj procesoj, kiuj kaŭzas fortan impreson ĉe la lando; sed, ne estis maniero por rilatigi la arestitajn anarkiistojn kun la afero de la eksplodoj, do estos bezonata juĝi ilin antaŭ [[ĵurio]], kiu verŝajne absolvos nin, kaj konsekvence, oni decidis la [[Makiavelo|makiavelan]] politikon persekuti nin pro esti ano de la Laborista Internacio. Estas leĝo en Francio, tuj balotita post la Komunuma falo, laŭ kiu oni povis porti iun ajn antaŭ enketa juĝisto, pro esti ano de tia societo. La maksimuma puno estas kvin jaroj, kaj la registaro ĉiam havas la sekurecon ke la ordinara tribunalo komplezos lin. |P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} === Prizono ĉe Francio === Li estis akuzita aparteni al la Internacio kaj kondamnita je kvin jaroj de prizono kaj mil frankoj de monpuno pro siaj anarkiistaj aktivecoj; estis la kondamno la plej severa el ĉiuj. La sendependa gazetaro, eĉ la modera ''Journal des Economistes'', protestis kontraŭ tio kritikante la juĝistaron pro kondamno sen fundamentoj. La anarkiistoj, speciale Bernard, Gautier kaj Kropotkin, profitis la juĝon por reklami siajn ideojn provokante ardajn diskutojn. [[Dosiero:Kropotkin1.jpg|eta|250px|Kropotkin matura]] Li estis translokita de Liono al la prizono de Clairvaux, ĉe la malnova abatejo de Sankta Bernardo, kie oni donis al li statuson de [[politika prizonulo]]. Dum tiu tempo, li daŭre skribis por la Universala Geografio kaj la Brita Enciklopedio, krom li pluis siajn kontribuaĵojn al ''The Nineteenth Century'', ĉefe pro la artikolo ''What Geography ought to be''.<ref>Vidu George Woodcoock kaj Iván Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 178-179. Tiu artikolo troveblas ĉe [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/kropotkin/whatgeobe.html].</ref> La kondiĉoj de lia aresto ne estis tiufoje tiom malmildaj kiel kiam li estis enkarcerigita en Rusio, ĉar la estraro permesis al li kultivi legomojn, ludi keglojn kaj labori bindeje. Kropotkin profitis la tempon por instrui lingvojn, [[matematiko]]n, [[fiziko]]n kaj [[astronomio]]n al aliaj prizonuloj. Ili povis skribi kaj ricevi leterojn, sub [[Cenzuro|cenzura]] reĝimo. Ili povis ricevi librojn kaj revuojn, sed ne ĵurnalojn, multe malpli de socialisma tendenco. Kropotkin ricevis de Parizo la zorgon el la [[Franca Akademio de Sciencoj]], kiu ofertis sendi al li librojn por liaj esploroj. Ankaŭ de Anglujo venis solidarecaj signoj, redaktante [[petskribo]]n favore al li, subskribita de dekkvin universitataj profesoroj, la estraro de la [[Brita Muzeo]], la [[:en:Society_of_Mines_Royal|Reĝa Societo de Minoj]], la [[Royal Geographical Society]], la Brita Enciklopedio kaj naŭ anglaj ĵurnaloj, krom gravuloj kiaj [[William Morris]], [[Patrick Geddes]] kaj [[Alfred Russel Wallace]]. La petskribo estis prezentita de la verkisto [[Victor Hugo]] al la franca ministro pri justico, kiu malakceptis la peton.<ref>Laŭ George Woodcoock kaje Iván Avakumovic (''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 180-182) ne ĉiuj konsultitaj volis akcepti subskribi la peton, ekzemple kaj plej elstare [[Thomas Henry Huxley]].</ref> Fine de [[1883]], Kropotkin malsaniĝis pro [[malario]], regiona endemia malsano, kiu kompromitis lian sanon dum kelkaj monatoj. Dume, Rekluzo kunigis la Kropotkin-ajn artikolojn por ''Le Révolté'' en volumo, kiu publikiĝis en Parizo novembre de [[1885]], titolita ''Vortoj de ribelinto''. La liberigaj petoj tiom premadis la francan registaron, ke la ĉefministro Freycinet devis deklari ke "diplomataj kialoj malhelpis la Kropotkinan liberigon", kaŭzante grandan reagon de la publika opinio kiam tiu agnoskis la carajn postulojn je la franca interna politiko. La franca registaro devis pardoni la arestitojn kaj liberigi ilin la {{daton|15|januaro}} [[1886]].<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 183).</ref> Kropotkin kaj Sofía, senmone, translokiĝis al Parizo, kie ili povis trovi vivrimedojn plej taŭgajn. Por eviti eblan revenigon al Rusio, fare de la franca registaro, Kropotkin decidis ekloĝi ĉe Anglujo, sed antaŭ, je la antaŭtago de sia ekiro, la {{daton|28|februaro}} 1886, li elparolis la prelegon ''La anarkiismo kaj ties loko je la socialisma evoluo'', antaŭ kelkmiloj da personoj. Liaj spertoj de prizonulo en Rusio kaj Francio kaŭzis al Kropotkin rifuzon de iu ajn enkarcerigo kiel formo de morala kaj sociala rekupero de la arestitoj. Poste tiuj ĉi impresoj aperis tekste publikigitaj en Anglujo marte 1887, «En la rusaj kaj francaj prizonoj». La unua eldono de tiu libro estis tute aĉetita de la rusaj registaraj agentoj por malhelpi ties diskonigon, la plej granda parto de la ekzempleroj estis neniigitaj. Fine ĝi reeldoniĝis post jaroj. {{citaĵo|... Mi povis konvinkiĝi, ke pri ties sekvoj por malliberulo kaj ties rezultoj por la socio ĝenerale, la plej bonaj malliberejoj reformitaj — estu aŭ ne ĉelaj — estas tiel malbonaj, aŭ eĉ plej malbonaj, ol la malpuraj malnovaj prizonoj. Ili ne plibonigas la malliberulon; male, en la ega kaj nekontestebla plimulto de fojoj, ili plenumas sur li la sekvojn plej bedaŭrindajn. La ŝtelisto, la fraŭdisto kaj la fripono, kiuj estis kelkjarojn en malliberejo, eliras de ĝi pli pretaj ol neniam kontinui la saman vojon, estante plej bone pretaj por ĝi, lerninte fari ĝin pli bone, estante plej senkompataj kontraŭ la socio kaj trovante plian solidan pravigon de sia ribeleco kontraŭ ties leĝoj kaj kutimoj, kaŭzo pro kiu ili devas, bezonate kaj neeviteble, fali ĉiufoje pli profunde en la abismon de la kontraŭsociaj faroj, kiuj unue alportis ilin antaŭ la juĝistoj. |P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} === La jaroj en Anglio === [[Dosiero:Law and Authority (1886).djvu|maldekstra|eta|200px|Kovrilpaĝo de ''Leĝo kaj aŭtoritato'', angla eldono de 1886]] Kropotkin kaj Sofía alvenis al Anglio marte de 1886, kie li restadis tie dum tri jardekoj, vivante laŭ tute malsama kaj paciga maniero, dediĉinte sin al la scienca esplorado kaj al la teoria kaj ideologia laborado. Ankaŭ lia sano tre malfortiĝis pro la jaroj de enprizonigo kaj la angla klimato, kiu kaŭzis al li konstantajn [[bronkito]]jn. Li ekloĝis en la londonaj apudurboj, kaj havis kutimojn rilate sidemajn, kompare kun lia konstata movado kaj agitado de la antaŭaj du jardekoj. Inter liaj unuaj aktivaĵoj estis fondi eldonan grupon de anarkiisma ĵurnalo, formata de Charlotte Wilson, d-ro Burns Gibson, krom Kropotkin kaj Sofia, inter aliaj. La grupo nomis sin ''Freedom'' (Libereco) kaj dediĉis sin al propagandaj taskoj, eldoni ĵurnalon kaj organizi prelegojn. Unue la grupo publikigis siajn verkojn je la Henry-a Seymour ĵurnalo, ''The Anarchist'' (La Anarkiisto). Baldaŭ la Kropotkin-a intelekta aŭtoritato influis sur la pensado de la tuckera Seymour kaj lia ĵurnalo aliĝis al la anarkia komunismo. Tiutempe, li amikiĝis kun William Morris. Je aprilo li loĝigis en malmultekosta domo kun malmulta meblaro en la Harrow-a areo, apud Londono. Li kontinuis kunlaborante en pluraj publikaĵoj: ''The Ninteenth Century'', ''Freiheit'' (de Johann Most), ''La Révolte'' (sekvanto de ''Le Révolté''), ''Nature'' kaj ''The Times''. La grupo ''Freedom'' forlasis “The Anarchist” post diskuto kun Seymour kaj oktobre de 1886, li publikigis la unuan ekzempleron de ''Freedom''. Ĝi havis kvar paĝojn, skribitajn plejparte de Kropotkin kaj Wilson. Ĝis [[1888]] Freedom estis produktata en la presejo de la Socialisma Ligo de William Morris. Dume, la Kropotkin-a persona vivo estis skuita de la novaĵo pri la memmortigo la 6-an de aŭgusto de lia frato Aleksandro ĉe Siberio. Tiel rompiĝis lia lasta familia ligo al Rusio.<ref name=ref_duplicada_1 /> La ekspansio de la socialismaj movadoj en Anglujo ekinteresis la publikon pri [[anarkiismo]], kaj Kropotkin iĝis aktiva prelegisto, vizitante preskaŭ ĉiujn grandajn urbojn de Anglujo kaj Skotlando. Vizitante Edinburgon li amikiĝis kun Patrick Geddes, kies pensadon li forte influos.<ref>Emily Talen; ''Beyond the Front Porch: Regionalist Ideals in the New Urbanist Movement''. Journal of Planning History, 2008; 7; 20 [http://jph.sagepub.com/cgi/content/abstract/7/1/20] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100106120954/http://jph.sagepub.com/cgi/content/abstract/7/1/20|date=2010-01-06}}</ref> La {{daton|15|aprilo}} [[1887]] naskiĝis lia sola filino, nomita Aleksandra, memore de lia frato. Fine de ĉi-jaro, li tre estis ĉagrenita kaj engaĝiĝita de la mortkondamnoj al la procesitaj de la [[Tumulto de Haymarket Square|atenco de Haymarket]], en [[Usono]]. Kropotkin partoprenis en la kampanjo pri la liberigo de la anarkiistaj malliberuloj, kaj la {{daton|14|oktobro}} li paroladis en granda kunveno en Londono, kun gravuloj kiel William Morris, [[George Bernard Shaw]], [[Henry George]] kaj Stepniak, kvankam finfine la procesitaj estis ekzekutitaj la {{daton|11|novembro}}. La {{daton|13|novembro}}, li partoprenis en manifestacio kunvokita de William Morris favore al la esprimlibero en [[placo Trafalgar]], kiu finiĝis per gravaj tumultoj. La grupo Freedom akiris multajn novajn membrojn kaj influon en la angla socialisma movado. Al ĝi aliĝis multaj kontraŭparlamentaj anoj de la Socialisma Ligo de W. Morris (kiu akceptis la Kropotkin-ajn vidpunktojn, kvankam neniam deklaris sin anarkiista). Fine, el tiu ĉi ligo deiĝis je 1888 la parlamenta sekcio de [[Eleanor Marx]]. Tamen, la rilatoj inter la grupo ''Freedom'' kaj la kontraŭparlamenta Socialisma Ligo ankaŭ malboniĝis, kio distancigis ilin unu de la alia. === Verkisto, sciencisto kaj teoriulo === Ekde [[1890]] la Kropotkinaj aktivaĵoj kiel agitisto ĉiam pli malmultis kaj li dediĉis sin forte al sia laboro de pensulo, intelektulo kaj sciencisto. Li verkis por multaj anarkiistaj gazetoj kiel ''Les Temps Nouveaux'', senpagajn kontribuojn, ankaŭ por aliaj ĵurnaloj kiel la anglaj ''The Speaker'' kaj ''The Forum'' aŭ la usonaj ''The Atlantic Monthly'', ''The North American Review'' kaj ''The Outlook''. Li faris dekojn de prelegoj, la pli gravaj en urboj kiaj [[Glasgovo]], [[Aberdeen]], [[Dundee]], [[Edinburgo]], [[Manĉestro]], [[Darlington]], [[Leicester]], [[Plymouth]], [[Bristol]] kaj [[Walsall]]. La temaro estis tiel diversa, ke krom la anarkia teorio, li paroladis pri [[literaturo]], rusa politiko, industria organizado, prizona sistemo, naturismo kaj la unuaj ideoj de sia teorio pri interhelpo.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 203-204).</ref> {{citaĵo|Kiam Huxley, volante lukti kontraŭ socialismo, publikigis je 1888 en ''The Nineteenth Century'', sian kruelegan artikolon ''Struggle for Existence Manifesto'', mi decidis prezenti en komprenebla maniero miajn sedojn al lia maniero kompreni la menciitan lukton, same inter la bestoj kiel inter la homoj, materialoj, kiujn mi estis akumulanta dum ses jaroj. Mi parolis pri tio al miaj amikoj; sed mi trovis ke la interpreto de la lukto por la ekzistado en la senco de la milita krio: ve de la venkitoj!, kvazaŭ ĝi estas natura ordono rivelita de la [[scienco]], estis tiel profunde enradikigita en tiu ĉi lando, ke konvertiĝis en iom malpli ol [[dogmo]].|P. Kropotkin; ''[http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/memorias/3a.html Memoraĵoj de revoluciulo]''.}} Ekde 1888, Kropotkin ekskribis sian sociologian verkon, verkante tri artikolojn en ''The Nineteenth Century'' («La disfalo de nia industria sistemo», «La estonta reĝlando de la abundo», kaj «La industria urbo de la estonteco») kiuj konsistigos la bazon de la libro ''Kampoj, fabrikoj kaj laborejoj'', kiun li publikigos poste. Tiutempe li esprimis prelege siajn ideojn pri la libera disdono, la propravola laboro kaj la abolo de la salajra sistemo, baziĝinte sur la principo: «El ĉiu homo laŭ ties kapablo, al ĉiu homo laŭ ties neceso».<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 212).</ref> Dum [[1889]], li skribis artikolojn por ''Le Revolté'' kaj ''The Nineteenth Century'' pri la franca revolucio kaj ĝiaj konsekvencoj, kaj marte de 1890, li publikigis la eseon ''Intelekt- kaj manlaboro''. Ekde setembro de 1890, li publikigis en ''The Nineteenth Century'' la unuajn eseojn responde al Thomas Henry Huxley, kiuj fine grupiĝos en lia scienca verko plej prestiĝa: ''Interhelpo: faktoro en la evoluo''.<ref>Vidu Angel Cappelletti, Enkonduko al [http://www.enxarxa.com/CGT/recursos/biblioteca/KROPOTKIN%20El%20apoyo%20mutuo.pdf El apoyo mutuo] de P. Kropotkin.</ref> Dum [[1892]] li skribis regule sciencajn disvastigajn artikolojn por tiu ĉi ĵurnalo, esplorante temojn tiel diversajn kiel geologio, biologio, fiziko kaj ĥemio; ankaŭ, oni publikigis ĉe Francio ''La konkero de pano'', kun antaŭparolo de Elizeo Rekluzo. Tiutempe, la Kropotkin-a reputacio estis pligrandiĝanta, ricevante grandan respekton kaj sukceson kiel verkisto inter la ĝenerala publiko, krom la agnoskon de la akademiuloj, kiuj ofte invitis lin fari prelegojn pri sciencaj temaroj ĉe la ''British Association'', la [[Londona Universitato]] kaj la ''Teacher's Guild''. Je 1894 ''Contemporary Review'' dediĉis al li laŭdan artikolon titolita «Nia politika rifuĝinto plej distinga».<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 221).</ref> [[Dosiero:Kropotkin2.jpg|eta|250px|Maljuniĝo en Anglio]] Dum [[1892]], la Kropotkin-a familio translokiĝis al Woodhurst Road, Acton, sed je 1894 denove translokiĝis, ekloĝante en kampardomo en Bromley, Kent. Tie li kultivis la teron, havis laborlokon kie li fabrikis siajn proprajn meblojn kaj studion kies muroj estis plenaj de libroj ĝis la plafono, laŭ la priskribo de [[Rudolf Rocker]], kiu vizitis lin je [[1896]]. Tie li ricevis vizitojn de personoj de la tuta mondo kiel [[Louise Michel]], Fernando Tarrida del Mármol, [[Emma Goldman]], Georg Brandes, inter aliaj. La angla anarkiisma movado ekizolis fronte al la ekspansio de la parlamenta socialismo; je 1895, la grupo ''Freedom'', la grupo ''Commonweal'' kaj la Socialisma Ligo unuiĝis, estante Alfred Marsh la nova ĉefredaktoro anstataŭ Charlotte Wilson.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 222-223).</ref> Kropotkin – kiu estis konsiderata de la ĝenerala publiko pli kiel erudita saĝulo ol kiel anarkiisto – kontinuis kunlaborante kun la ĵurnalo sed sen partopreni je propaganda, agitada aŭ aktivisma aktivaĵoj, koncentrante sin al la intelekta aktivaĵo preskaŭ ekskluzive. Dum la Londona Internacia Socialisma Kongreso de [[1896]], la anarkiistoj ne povis partopreni malhelpe de la parlamentuloj, fariĝante definitiva divido en la socialisma movado. Poste energie protesti, la anarkiistoj celebris apartan kongreson, kvankam Kropotkin, iom malsaneta, havis ne aktivan partoprenon.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 231).</ref> La jarfino de [[1896]] alportis novaĵojn, kiuj grande afektis Kropotkin-on: la morto de liaj amikoj William Morris kaj Stepniak. Je [[1897]], li partoprenis en kampanjoj kontraŭ la hispana registaro, akuzita torturi prizonulojn ĉe Montjuich ([[Barcelono]]), sed li malsaniĝis kaj la propra Sofia anstataŭis lin kiel prelegantinon, io kio estos kutima je la venontaj tempoj. Ĉi-jare li vojaĝis al [[Nordameriko]] danke al la Angla Societo por la Scienca Patronado, kiu celebris kunvenon ĉe [[Toronto]], [[Kanado]]. Ĉe [[Usono]], li faris tri prelegojn pri interhelpo en la Instituto Lowell de [[Bostono]], kaj alia en [[Novjorko]]. Ĉe tiu ĉi lasta urbo li intervjuis kun Johann Most, Benjamin Tucker kaj la socialista gvidanto Daniel de Leon. Ĉe Pittsburgh li klopodis viziti Alexander Berkman, kiu estis prizone, sed oni ne permesis ĝin. Ankaŭ, li finis aranĝaĵojn por publikigi siajn ''Memoraĵoj de revoluciulo'' en kajeroj en la ''Atlantic Monthly''; poste oni publikigos ĝin kiel libro je 1899. Samtempe, li laboris aktualigante kaj enprofundiĝante la artikolojn, kiuj konsistos la definitivan eldonon de ''Kampoj, fabrikoj kaj laborejoj'', publikigita ankaŭ tiun jaron. Dum la [[Bura Milito]], Kropotkin manifestiĝis kontraŭe kaj denuncis la krimojn de la angla armeo, spite la fakton ke li povos esti elĵetita el la lando. Li revenis al Usono en [[1901]], vizitis Ĉikago-n kaj faris prelegojn en gravaj universitatoj kaj en la Instituto Lowell en [[Bostono]], kie li pritraktis [[rusa literaturo|rusan literaturon]], kion poste oni publikigos kiel libro titolita ''Idealoj kaj realaĵoj de la rusa literaturo''. En [[Novjorko]] li parolis en la Ligo de Politika Edukeco, en la Cooper Union antaŭ 5000 homoj kaj dufoje en lokalo de la [[Kvina Avenuo]]. Li faris ankaŭ elparoladojn en [[Harvard]] kaj en la [[Wellesley College]]. Krome, li ĉeestis plurajn kunvenojn kaj eventojn organizitajn de siaj anarkiistaj amikoj, ĉiam tre grandnombraj kaj bonetosaj.<ref name=ref_duplicada_1 /> Li revenis maje al Anglujo kaj tute dediĉis sin al siaj teoriaj laboroj, kompletigante la lastajn artikolojn de Interhelpo, kiun li publikigis je [[1902]]. Liaj sanaj difektoj, speciale liaj [[Bronko|bronkaj]] afekcioj, praktike malhelpis lin reveni al la publika vivo. Je [[1903]] kaj [[1904]] li esprimis siajn geologiajn teoriojn en la Geografia Societo. Je 1904, li publikigis ''La etika neceso de la aktuala tempo'' kaj je [[1905]] ''La moralo de la naturo''. Sed tiun jaron li suferis [[koratako]]n post evento honore al la [[decembristoj]], kiu preskaŭ finis lian vivon. La [[Rusa Revolucio de 1905]] reinteresigis Kropotkin-on en la aferoj de la patrolando. Sed julie li ricevis la novaĵon pri la morto de sia amiko [[Elizeo Rekluzo]]. Kropotkin skribis artikolojn liamemore por la ''Geographical Journal'' kaj por ''Freedom''. Aŭtune de [[1907]], li translokiĝis al domo ĉe High Gate, kie li finis la mankantajn teoriajn laborojn, publikigante je [[1909]] ''La granda franca revolucio'', ''La teruro en Rusio'' kaj inter [[1910]] kaj [[1915]], artikolan serion en ''The Nineteenth Century'' pri etiko kaj interhelpo, evoluismo, kaj pri biologia heredaĵo, apogante la novlamarckismon kaj kritikante la ideojn de [[August Weismann]] pri la ĝerma plasmo. === La Eŭropa Milito kaj la Rusa Revolucio === Je la lastaj jaroj de la [[19-a jarcento]], la rusa anarkiisma movado ekis ian prosperon, kiu alportis konsekvence pligrandiĝon en la aktiveco de la elmigritaj grupoj en Svislando, Francio kaj Anglio. En [[1903]], en Ĝenevo aperis ''Ĥleb i volia'' (Pano kaj Libereco), kiu enlandigita kontraŭleĝe, ekinfluis ene de Rusio. Kropotkin kaj Varlaam Nikolajeviĉ Ĉerkesov apogis lin, verante artikolojn sensubskribe. Kvankam la Kropotkin-a influo pri la teoria parto estis grava, ne estis tiel pri aliaj taktikaj aferoj kaj konkreta politika praktiko. Lia opozicio al la [[terorismo]] (tio estas, al la ŝteloj kiel maniero de ekonomia financigo) kontrastis kun la praktikoj de multaj anarkiistaj grupetoj kiuj agis en Rusio, malfirmigante la caran reĝimon. Li apogis la eksproprietigon, por ke la libera popolo eniru en la magazenojn kaj prenu la manĝaĵon kaj vestaĵon, kiujn li bezonus, ĉiam laŭ racia maniero. Por la loĝejo oni agus sammaniere. La lupagoj eliminiĝos, la malplenaj domoj estus loĝataj de familioj, kiuj vivas surstrate. La neokupitaj ĉambroj povus esti okupitaj de homoj, kiuj bezonos ĝin. Li deklaris ke ĉiuj homoj havas rajton al la sociala bonvivkondiĉo. Li formulis ideojn kiel labori kvin horojn tage, havante la ceteron de la tempo libera por partopreni en ludaj taskoj de individua intereso. Oni ekkontribuus al la socio 25-jaraĝa kaj oni finus 45-jaraĝa. Li pruvis ankaŭ kiel multaj asocioj funkcias sen la ŝtata aŭtoritato, kiel la [[Ruĝa Kruco]] aŭ la Angla Asocio de Savo de Ŝiprompuloj (Lifeboat Associations). Krome la evoluo de ĉiuj ĉi asocioj estis rapidega, fama kaj laŭdita de ĉiuj homoj. La ŝtato ne estis la defendanto, sed la subpremanto kaj kaŭzanto de ĉiaj malbonaĵoj de la popolo. Krome li esprimis novan kaj revolucian ideon. Li parolis pri la popola organizanta spirito. Ĉar la popolo ne nur ne estas savaĝa amaso gvidata de komuna sento, sed ĝi povos alporti la novan ordon foreste de ajna aŭtoritato. Kropotkin inklinis al [[anarki-sindikatismo]], la amasmovado kaj la partopreno en la sovetoj (dum ili ne turniĝu al aŭtoritata organizaĵo). La taktikaj diskutoj devigis la rusajn anarkiistojn kunvoki du konferencojn ĉe Londono decembre de [[1904]] kaj oktobre de [[1906]], kaj publikigi tekston titolitan ''La rusa revolucio kaj la anarkiismo'' en [[1907]]. Tiuj ĉi tekstoj estis tre influiitaj de la Kropotkin-a pensado, kiu siavice estis influiita de la revoluciaj eventoj de 1905.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 317-326</ref> De tiutempo Kropotkin ekpensis reveni al Rusio por partopreni en la lukto kontraŭ la aŭtokratismo. Lia sano malboniĝis kaj aŭtune de [[1911]] li denove ŝanĝis sian loĝejon, translokiĝante al Kemp Town, [[Brighton]], lia lasta hejmo en Anglio. Pro la sana kaŭzo, antaŭ kelkjaroj Kropotkin travintris eksterlande, por ne suferi la krudan anglan veteron. Dum tiuj vojaĝoj, li vizitis Parizon kaj la regionon de [[Bretonio]] (Francio), [[Ascona]], [[Bordighera]] kaj [[Rapallo]] ([[Italio]]) kaj [[Locarno]] (Svislando), kies klimato plibonigis lian konstantan [[bronkito]]n. Je [[1912]], li partoprenis en la [[Eŭgeniko|Eŭgenika]] Internacia Kongreso ĉe Londono, kie li esprimis kritikajn vidpunktojn kontraŭ la homa [[steriligo]], kiun defendis kelkaj sciencistoj. Tiun jaron, li partoprenis en la kampanjo por eviti la deportadon al Italio de [[Errico Malatesta]], sukcesante priinflui liberalan registaran ministron John Burns por ke li malakceptu tiun ordonon. Decembre de 1912, dum sia 70-an naskiĝtago, li ricevis emociajn komplimentojn kaj gratulojn; en unu el ili, celebrita en la Londona Palace Theatre, paroladis [[George Bernard Shaw]], George Lansbury kaj Josiah Wedgwood, inter aliaj.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 242</ref> Post la revolucio de 1905, la rusa anarkiismo pligrandiĝis rapide, aperis dekoj da grupoj tutlande. La Kropotkin-aj verkoj estis eldonataj laŭleĝe aŭ kontraŭleĝe. Li influis ĉefe al la komunistaj anarkiistoj kaj la anarki-sindikatanoj. La elmigranta ĵurnalo, en kiu Kropotkin partoprenis, malaperis kaj estis anstataŭita de ''Listki ĥleb i volia'', tasko en kiu kunlaboris kun Alexander Chapiro kaj [[Marie Goldsmith]]. Sed junie de 1907, li devis forlasi la publicistan agadon. Kropotkin dediĉis siajn fortojn al tradukado al la rusa lingvo kaj eldonado de granda parto el sia verkaro, kie ĉefan rolon ludis ''La Granda Franca Revolucio'', finita en [[1914]]. Kropotkin ankaŭ kunlaboris kun la ĵurnalo de elmigrantaj anarkiistoj ''Raboĉij Mir'' (Laborista mondo) kaj en kelkaj numeroj de ''Ĥleb i volia'', kiu mallonge reaperis dum [[1910]] en Parizo. Kelkajn jarojn antaŭ la [[Unua Mondmilito]], lasante la tradician anarkiistan kontraŭmilitecon, li apogis la respublikan Francion fronte al [[Otto von Bismarck|Bismarck]]-a [[Germana Imperio]], kiun li konsideris la tre danĝera, ĉar li pensis ke necesas oponi sin al la Germana treege militema politiko por krei geopolitikan kontraŭpezon. Kiam la milito ekis, iĝis kverelo inter unuflanke Kropotkin, Jean Grave kaj la anarkiistoj, kiuj apogis la partoprenon milite, kaj aliflanke la internacia anarkia movado. Pro tio, li estis forte kritikata kaj rompis la rilatojn kun multaj malnovaj amikoj kiaj Dumartheray, Herzig kaj Luigi Bertoni.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 274</ref> Krome, li kverelis kun la membroj de ''Freedom'', kiuj publikigis Malatesta-n leteron, kiu reprezentis la plimultan opinion de la anarkiista movado, kritikege kontraŭ la Kropotkin-a militemo. Poste violenta diskuto kun Thomas Keell, Freedom-a direktoro, Kropotkin, Varlaam Ĉerkesov, Sofia kaj aliaj anarkiistoj favoraj al la Aliancanoj eliris de la eldona grupo kies fondintoj ili estis. Preskaŭ ĉiuj anarkiistoj manifestis sian militrifuzon kaj sian malakordon kun Kropotkin, kiu estis apogita de Jean Grave, James Guillaume, Paul Reclus, Carlos Malato, Christiaan Cornelissen; tiuj ĉi subskribis militeman deklaracion konatan kiel la [[Manifesto de la Dekses]], kaj eldonis sian propran ĵurnalon, ''La Bataille Syndicaliste'' (La Sindikata Batalo). Tiu ĉi manifesto ankaŭ estis respondita de alia oponante sin al milito, apogita de Malatesta, Shapiro, Emma Goldman, Alexander Berkman, Thomas Keell kaj Rudolf Rocher, inter aliaj. Iom poste, ankaŭ Luigi Fabbri, Émile Armand kaj Sebastian Faure manifestis sian kritikon kontraŭ la militema anarkiista grupo. Kropotkin kaj lia grupo restis preskaŭ izolitaj ne nur ene de la anarkiista movado, sed ankaŭ ene de la socialista movado ĝenerale. La Kropotkin-a opinio estis profitita de [[Lenin]] por kvalifiki lin kiel malgrandan burĝon kaj [[Ŝovinismo|ŝoviniston]], kaj tiel li povis ataki la anarkiistojn, kiuj estis fakte plimulte malemaj al la milito. Kropotkin perdis kontakton kun siaj malnovaj anarkiistaj amikoj kaj enfermiĝis en sia loĝejo, ĝis marto de [[1917]] kiam li ricevis la unuajn novaĵojn pri la falo de la cara reĝimo en la Rusia Imperio. === Reveno al Rusio kaj morto === [[Dosiero:Krapotkin in Haparanda.jpg|eta|250px|Kropotkin pase en Haparanda en 1917]] Post la [[Februara revolucio]], Kropotkin decidis reveni, entuziasmigita de la eventoj. Meze de 1917, li enŝipiĝis inkognite en Aberdeen, direkte al [[Bergen]] ([[Norvegio]]), sed malgraŭ la sekreto, li estis renkontita de la manifestacio de laboristoj kaj studentoj. Li transiris [[Svedio]]n kaj [[Finnlando]]n, reveninte al Rusio post 41 jaroj de elmigrado. Dum la tuta vojaĝo, li ricevis subtenajn kaj afektajn elmontrojn en ĉiu vilaĝo, kiun li transiris. Li alvenis al [[Petrogrado]] per fervojo je la dua tagiĝo, kaj estis renkontita ĉe la staciodomo de milita regimento kaj muzikgrupo ludanta La [[Marseljezo]]n kaj bonveniga manifestacio da 70.000 homoj. Tiu epoko estis karakterizita de impetega partopreno en eventoj, diskursoj kaj kunvenoj, kio danĝere afekciis lian difektitan sanon. Sed lia rilato kun la plimulto de la anarkiisma movado ne pliboniĝis, ĉar Kropotkin daŭre insistis ke la partopreno en la [[milito]] certigos la revoluciajn konkerojn; tio, kio «pelis lin al misaj situacioj kaj akompanantaroj».<ref>(George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; La anarkiista Princo)</ref> La ega plimulto de la anarkiistoj ne apogis la militon, pro tio li rilatiĝis okaze kun la [[menŝevikoj]] kaj aliaj konstituciaj militemaj partioj ekster de la revolucia sektoro. [[Aleksandr Kerenskij|Kerenskij]] proponis al li postenon en la registaro, grandan monatan pension kaj loĝejon en la [[Vintra Palaco]], sed Kropotkin digne malakceptis ĝin, kvankam li ne malaprobis eblecon doni siajn konsilojn malformale.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 353</ref> Aŭguste, li forlasis la impetegan Petrogradon kaj ekloĝis en Moskvo, partoprenante iom poste en la Ŝtata Konferenco de ĉiuj partioj kiel oratoro, kie li manifestiĝis kritike al la [[Bolŝevikoj|bolŝevikaj]] politikoj, kaj favore al la milita kontinueco kaj al la establo de federala respubliko. Tiuj ĉi reformistaj kaj moderaj deklaroj estis uzataj de la bolŝevikoj por senkreditigi Kropotkin-on kaj ataki la anarkiistojn. La [[Oktobra Revolucio]] finis kun la registaro de Kerenskij, la povon prenis la bolŝevikoj. Ĉesigo de la partopreno en la milito kaj la radikalismo de la amasmovado finis kun la Kropotkin-a ideologia konfuzo ekde lia apogo al la [[Triopa Entento|Entente]], kaj li reprenis siajn anarkiistajn principojn. Li eklaboris en la Federala Ligo, studgrupo pri la sociologiaj problemoj, kiu impulsis la federaciismon kaj la malcentralizon, proponis statistikajn datumojn kaj studojn al la publiko, sed meze de [[1918]] estis malpermesita de la bolŝevikaj aŭtoritatoj. Kvankam Kropotkin ne estis afektita persone de la subpremo (ĉar li estis konsiderata sindanĝere), la bolŝevikoj eksubpremis ne nur kontraŭ la menŝevikoj kaj socialrevoluciulaj kontraŭloj, sed ankaŭ kontraŭ la anarkiismaj grupoj, organizaĵoj kaj ĵurnaloj, kiuj apogis la amasmovadon dum la Oktobra Revolucio. Tiu ĉi situacio kaj la militfino proksimigis lin al la rusaj anarkiistoj retrovante siajn bonajn rilatojn, ekzemple kun Grigorij Maksimov, Volin kaj Aleksandr Shapiro. Je la printempo de [[1918]], Kropoktin estis vizitita de [[Nestor Maĥno]], kamparula gvidanto de la [[Ukrainio|ukrainaj]] anarkiistoj. En [[Dmitrov]] li entreprenis reorganizi la lokan muzeon, kaj ĵetis sin fini lian Etikon (kiu fine restis nefinita), laboron, kiun li devis interrompi intermite pro siaj sanproblemoj. Kropotkin, malgraŭ sia alfronto kontraŭ la bolŝevikoj, malakceptis eĉ plie la intervenon de la okcidentaj Aliancanoj en la rusiaj aferoj. Komence de majo de [[1919]], li parolis kun Lenin en Moskvo, defendante [[kooperativo]]jn, kiujn la bolŝevikoj atakis, kaj kritikante la bolŝevikajn subpremajn manierojn kaj burokration, kvankam la interparolo ĝenerale estis amikeca. Poste li skribis al Lenin trifoje, sed liaj demandoj kaj kritikoj neniam estis atentitaj. La bolŝevikaj manieroj faris ke Kropotkin hardis sian kritikan vidpunkton. Tiu ĉi agmaniero estis atestita de la vizitantoj Alexander Berkman, Emma Goldman, Alexander Shapiro, [[Ángel Pestaña]] kaj Agustín Souchy Bauer kaj de la leteroj, kiujn Kropotkin skribis al Georg Brandes kaj Alexander Atabekian. Li skribis junie de [[1920]] "Letero al la laboristoj de la okcidenta mondo", kie li esprimis klare siajn anarkiistajn ideojn kaj siajn kritikojn al la Revolucio. Je 1920, li skribis malmildan leteron al Lenin, riproĉante lin pro lia minaco mortigi la militajn prizonulojn por protekti sin de kontraŭloj. [[Dosiero:Kropotkin Funeral.jpg|maldekstra|250px|eta|Funebro de Kropotkin]] {{citaĵo|Estis publikigita la novaĵo, ĉe [[Izvestija]] kaj [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] ĵurnaloj, kiu esprimas la sovetan registaran decidon preni kiel ostaĝoj kelkaj anojn de la grupoj de [[Boris Savinkov|Savinkov]] kaj Ĉerkov de la socialdemokratia partio, de la naciista taktika kerno de la blankaj gardistoj kaj de [[Pjotr Vrangel|Vrangel]]-aj oficiroj, por ke, kaze de mortiga intenco kontraŭ 108 sovietaj gvidantoj, estu "ekstermitaj sen kompato" iaj ostaĝoj. Ĉu reale neniu estis apud vi, kiu memoris siajn kamaradojn kaj konvinkis ilin, ke tiaj rimedoj estas reiro al plej malbona periodo de la [[Mezepoko]] kaj la religiaj militoj, kaj estis tute seniluziiga por homoj, kiuj intencas krei socion kongruan kun la komunismaj principoj? Ajna persono, kiu amas la komunisman estonton, ne povas ĵeti sin atingi ĝin per tiaj rimedoj... ... Mi pensas ke ili devas konsideri ke la komunisma estonto estas pli grava ol iliaj propraj vivoj. Kaj mi gajus se cerbumante ili rezignus tiajn rimedojn. Malgraŭ tiuj ĉi gravaj mankoj, la Oktobra revolucio alportis egan progreson. Ĝi pruvis ke la socia revolucio ne estas neebla, afero, kiun la okcidenteŭropaj homoj jam ekpensis. Kaj malgraŭ ĝiaj mankoj estas alportante kelkan progreson pri la egaleco. Kial tiam bati la revolucion puŝante ĝin al vojo, kiu portas ĝin al ĝia detruo, precipe pro difektoj, kiuj ne estis esencaj al la socialismo aŭ al la komunismo, sed ke ili reprezentas la supervivadon de la malnova ordo kaj la malmodernajn detruajn sekvojn de la ĉiomanĝa senlima aŭtoritato?|P. Kropotkin}} Kropotkin reinteparolis kun Lenin kaj esprimis siajn vidpunktojn. En novembro, lia sano ekmalboniĝis kaj la {{daton|23|decembro}} de 1920, li skribis al [[Nederlando|nederlanda]] anarkiisto P. De Reyger sian lastan leteron. Januare de [[1921]] li eksuferis [[pneŭmonio]]n kaj malgraŭ la kuracistaj flegadoj, li forpasis je la 3a nokte la {{daton|8|februaro}} de 1921, en Dmítrov. [[Dosiero:Procesión frente al museo Tolstoi.jpg|dekstra|200px|eta|Funebra procesio antaŭ la Muzeo de Lev Tolstoj]] === Amasega funebro === [[Dosiero:Speakers al the funeral, Goldman, berkman, maximov, baron.jpg|eta|200px|Parolantoj en la funebro: Goldman, Baron, Maximov kaj Berkman]] La bolŝevisma registaro proponis oficialan funebron, sed la familio kaj anarkiistaj amikoj malakceptis la oferton. La rusaj anarkiistaj grupoj formis funebran komisionon por organizi la ceremonion, inter kiuj ĉefis Alexander Berkman, Emma Goldman kaj Sacha Kropotkin. La lokaj aŭtoritatoj permesis nur la eldonadon de du broŝuroj liamemore, deviginte akcepti la antaŭan cenzuron. Pro tio la anarkiistoj remalfermis presejon fermatan de la [[ĈK]] kaj eldonis la broŝurojn sen antaŭa cenzuro.<ref>George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 385-386; [[Paul Avrich]], ''Los anarquistas rusos'', Alianza Editorial, 1974, p.232</ref> Dume, centoj da laboristoj, studentoj, kamparuloj, [[funkciulo]]j kaj soldatoj vizitis la malgrandan loĝejon por adiaŭi la forpasintan revoluciulon. La lernejoj fermis sin funebrasigne kaj la infanoj laŭ la rusa tradicio ĵetis pinajn branĉojn laŭpaŝe de la procesio, kiu transportis la Kropotkin-an korpon. La ĉerko estis transportita al la stacidomo kaj de tie, trajne al Moskvo. Homamasoj renkontis la ĉerkon kaj akompanis ĝin ĝis la Labora Palaco. La anarkiistoj premadis registaron por ke ĝi provizore liberigu la arestitajn anarkiistojn kaj ili povu iri al la funebro. [[Lev Kamenev|Kamenev]] promesis al ili liberigi la arestitojn se la anarkiistoj ne transformos la ceremonion en protesta kontraŭregistara manifestacio. Meze de la evento alvenis nur sep el la arestitaj anarkiistoj, inter ili Aaron Baron kaj Gregori Maksimov.<ref>Paul Avrich, ''Los anarquistas rusos'', Alianza Editorial, 1974, p.232</ref><ref name=ref_duplicada_2>[http://www.alasbarricadas.org/noticias/?q=node/11338 ''El funeral de Kropotkin''], Omaĝo de la Federación Local de Sindicatos de Madrid de [[CNT]].</ref> La amaso da homoj, proksimume 100.000, akompanis la ĉerkon dum ok kilometroj ĝis la [[Novodeviĉje tombejo]]. Post ili, orkestro ludis la Kortuŝan Simfonion (nº 6) de [[Ĉaikovski]]. Centoj da flagoj de politikaj partioj, sciencaj societoj, sindikatoj kaj [[studenta organizaĵo|studentaj organizaĵoj]] flirtis inter la homoj. Ankaŭ flirtis la anarkiaj nigraj flagoj. Ĉe la Tolstoi-a Muzeo ankaŭ flirtis la nigra flago kaj kiam la manifestaciuloj pasis ĉe la [[Butirka Prizono]], la politikaj prizonuloj etendis la brakojn tra la kradfenestretoj por saluti. Ĉe la tombejo, la oratoroj esprimis siajn omaĝojn; la lasta parolanto estis Aaron Baron, unu el la arestitaj anarkiistoj liberigitaj provizore, kiu kuraĝe protestis kontraŭ la bolŝevisma registaro, la prizonoj kaj la torturoj al la kontraŭulaj revoluciuloj. La Kropotkin-a entombigo estis la lasta amasmanifestacio de la rusa anarkiismo dum la bolŝevisma regado.<ref name=ref_duplicada_2 /><ref>Pli detala priskribo de la funebro en George Woodcoock kaj Ivan Avakumovic; ''El Príncipe anarquista''. Ed. Jucar, 1978, p. 385-388</ref> === Pensaro === ==== Politika ==== [[Dosiero:Kropotkin prince lecture.jpg|eta|maldekstra|Prelegafiŝo de Kropotkin en Anglio]] Antaŭe, la anarkia ideologia bazo estis la kolektivigo de la produktrimedoj, kiuj estos estrataj de laboristaj societoj. Ankaŭ oni celis salajron laŭ tio plenumita de ĉiu gelaboristo kaj malaperon de ŝtato kaj registaro. Tio estis ideoj alportitaj de Proudhon, Guillaume, Bakunin, kaj aliaj. Sed la Kropotkin-a apero ĉe la eŭropa kontinento havigis al la anarkiismo la ideologian koherecon, kiu mankis al ĝi. La grava temo de la Kropotkin-aj multnombraj laboroj estis la abolicio de la tuta registara klaso favore al socio, kiu regu sin ekskluzive per la principo de la interhelpo (titolo de unu de liaj libroj) kaj la kooperado, sen neceso je ŝtataj institucioj. Tiu ideala socio (anarkikomunismo) estus la lasta stadio de revolucia procezo, kiu antaŭe pasus tra kolektivisma fazo (anarkikolektivismo). Lia anarkikomunisma idearo estis bazita sur principoj kiel tiu: «De ĉiu homo laŭ lia kapablo, al ĉiu homo laŭ lia neceso», kontraŭe al la Bakunin-a pensado. Probable lia plej grava libro por la anarkiista pensado estis La konkero de pano (1892). Laŭ resumo de Ángel Cappelletti, la esenca tezo de la Kropotkin-a verko estas: la tutaj havaĵoj, kiujn disponas hodiaŭ la socio, estis produktado de la unuiĝa kaj solidara laboro de la hieraŭaj kaj hodiaŭaj homoj. Ĉiuj havaĵoj, pro tio, apartenas poegale al ĉiuj homoj, ĉar ne eblas distingi la parton, kiu respondas al ĉiu homo de ĝia produktado.<ref>Cappelletti, Ángel. ''El pensamiento de Kropotkin: ciencia, ética y anarquía'', Madrid, Zero, 1978.</ref> Tamen, la Kropotkin-a liberecana komunismo havis kelkajn diferencojn de la proudhon-aj kaj bakunin-aj tezoj. Kropotkin bazis sian pensadon ĉirkaŭ tri kernoj: '''Kiel organizi la produktadon kaj la konsumadon en libera socio?''': Per la kolektivigo de la produktrimedoj kaj de la havaĵoj ricevitaj, kune kun ekonomia raciigo kaj la kreado de la memsufiĉa komunumo (la komunumo malaperigas la diferencojn inter kamparo kaj urbo, kreas industrian malcentralizon kaj malaperigas ankaŭ la laboran dividon). Krome, male al kapitalismo, ne dominas la principo de maksimuma individua profito, ĉar dominas la principo pli justa kaj egaleca: "al ĉiu homo laŭ lia laboro". Bazante sin tute sur interhelpo. '''Interhelpo''': Estas interpretaĵo pli larĝa ol la darvina evoluismo. Kropotkin pruvas ke la kooperado kaj la reciproka helpo estas komunaj kaj esencaj praktikoj en la homa naturo. Se oni rezignas la solidarecon kontraŭ la avido, oni falas en starigo de sociala hierarkio kaj despotismo. '''Morala kaj etika konceptoj''': Nur moralo bazita sur libereco, solidareco kaj justeco povas superi la detruajn instinktojn, kiuj ankaŭ formas parton de la homa naturo. Ĉiukaze, la scienco devas esti gvidanto de la etikaj fundamentoj kaj ne de supernaturaj principoj. La esplorado de la sociaj strukturoj devas produkti la konadon de la homaj bezonaĵoj, bazo por la disvolvo de libera socio. ==== Naturalisto ==== Kiel naturalisto, li proponis la gravecon de la kooperado, kun la konkurenco, kiel ĉefajn faktorojn en la evoluo. Lia verko plej fama, [[Interhelpo (verko)|Interhelpo]], verkita el liaj spertoj en la sciencaj ekspedicioj dum lia restado en Siberio, kritikas la ideojn de Thomas Henry Huxley kaj [[Herbert Spencer]] (patro de la socia [[darvinismo]]), kiuj bazis la naturan elekton sur la lukto inter uloj. Unue, la procesoj en kiuj la specioj bazis siajn enespeciajn kaj interespeciajn interagojn rilatis precipe kun du gravaj konceptoj: «lukto por la ekzistado» kaj «[[altruismo]]». Ambaŭ vortoj estis gravegaj por la darvina koncepto de la evoluo. Tamen, la unua el ili estis por multaj tiu, kiu alportis pliajn elementojn por ekspliki la specian evoluon. Kropotkin plenumis serion da esploroj en Siberio de 1862 al 1867 por refuti la lukton por la vivo kiel ĉefan kernon en la evoluo. Li konstatis ke la specioj en tiu parto de [[Norda Azio]] montris altruisman konduton, kiun li difinis kiel [[interhelpo]], anstataŭ perforta lukto por supervivi. Tiel, la altruismo inter specioj estis por Kropotkin tio, kio havigos al ili la sukceson pri la lukto por la ekzistado. ==Postmorte== La 5-an de aprilo 2014 en la urbo [[Dmitrov]] (60&nbsp;km norde de [[Moskvo]]) estis solene inaŭgurita domo-muzeo de la fama rusa revoluciulo kaj sciencisto, teoriulo de anarkiismo P. Kropotkin. Muzeoj pri Kropotkin ekzistis antaŭ la [[Dua Mondmilito]] en [[Moskvo]] (domo, kie la famulo naskiĝis) kaj en Dmitrov (domo, kie li loĝis lastajn 3 jarojn de sia vivo, verkis "Etikon" kaj mortis). La moskva muzeo ĉesis ekzisti en [[1938]], pro registara premo; la dmitrova muzeo - en [[1941]], kiam Dmitrov troviĝis ĉe la fronta linio kontraŭ la nazioj, kaj mortis la vidvino de Kropotkin - kaj simple ne estis kondiĉoj kaj homoj por ion konservi. En 1991 estis akceptita decido refunkciigi la muzeon en domo de Kropotkin en Dmitrov jam en 1992 okaze de lia 150-jariĝo - sed la afero prokrastiĝis je 23 jaroj (kvankam dumtempe, en 2004, aperis monumento al la pensulo sur Kropotkin-strato en Dmitrov - la ĉefa piedira promen-strato de la urbo)... La 6-an de aprilo en la domo-muzeo okazis festa akcepto de la anarkiista aktivularo kaj sciencistoj-fakuloj pri Kropotkin kaj la scienca-praktika ronda tablo, dediĉita al la historio de la domo, evoluigo de la muzeo kaj al ekzistintaj Kropotkin-muzeoj. Ĉeestis preskaŭ kvardeko da homoj, kiuj nur kun peno lokiĝis en la malgrandaj muzeaj ĉambroj. La elpaŝoj estis interesaj kaj edifaj, okazis kolektado de mono por plia evoluigo de la muzeo (i.a., por akiri pianon, similan al tiu, kiun ludis Kropotkin en tiu domo ĝis la lastaj tagoj de la vivo). Dum la ronda tablo estis transdonita al la muzeo ekzemplero de la esperantlingva traduko de "Interhelpo", kiun antaŭ 20 jaroj aperigis [[Liberecana Frakcio]] de [[SAT]]. ==Analizoj== En ĵusa esearo publikigita hispanlingve okaze de la centjariĝo de Kropotkin, nome “Kropotkin, cien años después”, oni inkludas diversajn studojn pri la verkaro kaj figuro de la rusa anarkiisto. En la unua, nome “Piotr Kropotkin y el darwinismo en construcción”, Álvaro Girón komentas la enhavon de “Interhelpo” en la kunteksto de la ideologiaj polemikoj sekve al la disvastigo de la idearo de [[Darwin]]. La ĉeftendencaj fakuloj insistas en la konsidero, ke kontraŭ supozita “individua lukto por la vivo” defendita de Darwin, Kropotkin argumentas por “solidareca grupa lukto por la vivo”; male Girón montras kiel fakte Kropotkin nek tiom multe apartiĝas el Darwin nek estas izola figuro en la kunteksto de la tiama fakularo. En la diversaj komentistoj de la [[Darvinismo|darvinismaj teorioj]], Kropotkin sekvas la pionirajn teoriojn de [[Lamarck]] kaj nur nuancigas la kontribuon de Darwin, miskomprenitaj de postaj komentistoj, kiuj siavice fakte aludas al troigoj de novdarvinistoj. <ref>Álvaro Girón, “Piotr Kropotkin y el darwinismo en construcción: ciencia, anarquismo, historias trasnacionales, apropiaciones (180-1921)”, (Piotr Kropotkin kaj la konstruata darvinismo: scienco, anarkiismo, transnaciaj historioj, alproprigoj (180-1921)), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 29-75.</ref> En la dua kontribuo, “Las ideas de Kropotkin en España. Su evolución”, Francisco Madrid Santos enkuntekstigas la fortan kaj favoran akcepton de la idearo de Kropotkin en [[Hispanio]] en la kunteksto de la agititaj jardekoj de la ibera praanarkiismo, nome ekde la diversaj klopodoj konstrui nacian organizon de la [[Internacia Laborista Asocio]] en la 1880-aj jaroj kun fokusoj en [[Katalunio]], Madrido kaj Andaluzio, tra la dekadenca jardeko de la 1890-aj jaroj en kiuj nur la klopodoj de la hispana disvastiganto [[Fermín Salvochea]] povis disvastigi la kropotkinan idearon ĝis la rekupero de la unua jardeko de la 20-a jarcento.<ref>Francisco Madrid Santos, “Las ideas de Kropotkin en España. Su evolución” (La ideoj de Kropotkin en Hispanio. Ties evoluo), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 77-100.</ref> La teamo de Grupo Redes aliras al la koncepto "interhelpo" el vidpunkto de la solidareco inter grupoj de virinoj kaj spertoj de anarkifeminismo. La kvar ĉefaj ideoj estas jenaj: 1.- la morala progreso de la homaro konstituas etendon de la principo de interhelpo: 2.- la kulpuloj de la detruo de la interhelpo estas la [[ŝtato]] kaj la [[urbo]]j; 3.- la komunuma idealo supervivis diversmaniere spite tiujn kulpulojn; kaj 4.- Kropotkin indikis du ĉefajn tendencojn por la progreso kaj disvolvigo de la homaro nome la persono (individuo) kaj la interhelpo aŭ solidareco kiuj ŝajnas kontraŭdiraj. Sed la solvo estas serĉi la simbiozon. La sociaj spertoj de virinoj, ekzemple en la zorgo de necesuloj, aparte analizita, montras vojojn. Teorio kaj praktiko interhelpas unu la alian.<ref> Grupo Redes, “Kropotkin, Apoyo Mutuo y Anarcofeminismo” (Kropotkin, interhelpo kaj anarkifeminismo), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 101-125.</ref> José Luis Oyón alproksimiĝas al la ideologio de Kropotkin kaj partikulare al "La konkero de pano" en la geografia nivelo de la [[urbo]]. Li eliras el la koncepto de la malriĉo, kiel nura fonto de la riĉo. Malriĉeco devigas [[laboristo]]jn akcepti malfavorajn dungojn el kio oni produktas la [[plusvaloro]]n, tio estas la riĉeco de riĉuloj. Tial oni devas analizi la ekonomion, ne ekde la produktado (kion faras [[marksismo]]), sed ekde la [[konsumo]], tio estas, la malsufiĉa konsumo fare de malriĉuloj, kiu devigas ilin produkti por riĉuloj. Necesas la integrigo urbo-kamparo, kaj agrikulturo estu intensiva kaj ĉeurba kaj ĉirkaŭurba, dum industrio estu discentrigita. Loĝejoj estas altvaloraj en urboj, kvankam ili apartenas al la akumulita laboro, kaj tial ili devus esti de socia posedo, kaj same la [[publikaj servoj]].<ref> José Luis Oyón, “La ciudad desde el consumo: Kropotkin y la Comuna anarquista de ''La conquista del pan''” (La urbo ekde la konsumo: Kropotkin kaj la anarkiisma komunumo de ''La konkero de pano''), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 127-154.</ref> Rodrigo Quesada Monge eliras el la centramerika historio de la 19a kaj komenco de la 20a jarcentoj, kun la malsukceso de la centramerika federaciigo, la eksterlanda investado kaj la aneksiemo fare de usonanoj por aliri al la ricevo de la konceptoj "povo" kaj "aŭtoritato" el Reclus kaj Kropotkin. La usona venko en la [[Hispan-usona milito|milito kontraŭ Hispanio]] de [[1898]] kaj la kreo de la [[United Fruit Company]] en 1899 markis la starton de la usona imperiismo en Centrameriko, kio kulminis en la konstruo de la [[Panama Kanalo]] kaj la kontrolon iliaflanke de la itsmo. En tiu kunteksto la kostarika Elías Jiménez Rojas (1869-1957) estis en kontakto kun Kropotkin mem kaj tiun influon sekvis la gvatemala Enrique Gómez Carrillo (1873-127), kiuj helpis la enkondukon de la anarkiismaj ideoj en la mondoregionon.<ref> Rodrigo Quesada Monge, “Un centroamericano escribe sobre Kropotkin” (Unu centramerikano verkas pri Kropotkin), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 156-171.</ref> Susana Sueiro frontas la akran polemikon kiu startis en 1914 kiam Kropotkin kontraŭ la tradiciaj kontraŭmilitismo, kontraŭnaciismo kaj kontraŭimperiismo de anarkiistoj decidis apogi kaj peti apogojn al la francaj klopodoj kontraŭ la centraj imperioj, kiuj laŭ li plej subpremadis la rajtojn de la centreŭropaj popoloj, pli ol la brita, franca aŭ rusa imperioj. Plej parto de anarkiistoj, kvankam agnoskis respekton al la rusa princo, konsideris, ke li eraras tiurilate. Ankaŭ en Hispanio, plej parto kontraŭis lin, kiel Vicente García kaj [[Anselmo Lorenzo]], kiu estis verkinta lian biografion, estis ege impresita pri la afero kaj mortis fakte en 1914 mem. Apogis la tezon de Kropotkin la gazeto "El porvenir del obrero" de Mahón kaj gravuloj kiel Ricardo Mella, [[Joan Montseny]] ([[Federico Urales]]), [[Teresa Mañé Miravet|Teresa Mañé]] ([[Soledad Gustavo]]), kaj Fernando Tarrida del Mármol. Transatlantike kontraŭis Kropotkin Pedro Esteve, Juan Martínez de la Graña, Marcelo Salinas, Roberto A. Müller kaj Fernando Solano Palacio, kiuj inter Kubo kaj Novjorko propagandis por neutraleco kaj pacismo, dum William C. Owen defendis la ideon de Kropotkin. Adrián del Valle, kiu poste verkos biografion pro Kropotkin kaj jam dekomence admiris lin, tiam tute kontraŭis la almilitan sintenon, kvankam en sia romano "Jesús en la guerra" (Jesuo en la milito) ĉefe kulpigis la germanan militismon.<ref> Susana Sueiro Seoane, “El gran cisma de la guerra. La controversia anarquista con Kropotkin desde los Estados Unidos” (La granda skismo de la milito. La anarkiisma polemiko kun Kropotkin el Usono), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 173-196.</ref> Joan Zambrana Capitán analizas la eĥojn de la figuro de Kropotkin en hispana anarkiisma gazeto ''Tierra y Libertad'' en la 1910-aj jaroj en tri precizaj aferoj: kampanjo de solidareco al Kropotkin (Decembro 1912 kaj Januaro 1913), la Unua Mondmilito (skandala polemiko en kiu la gazeto aliĝis al la sinteno de [[Errico Malatesta]], [[Anselmo Lorenzo]] kaj Eusebio C. Carbó kaj majoritato de anarkiistoj kontraŭ la sinteno de Kropotkin apogi la aliancanojn) kaj la Rusa Revolucio, kiam la dekomencaj iluzioj de anarkiistoj por la revolucio kaj reveno de Kropotkin al Rusio en 1917 post kvar dek jaroj de ekzilo forgesigis la ĝistiamajn malaprezojn de anarkiistoj kontraŭ Kropotkin pro la primilita sinteno.<ref> Joan Zambrana Capitán, “Piotr Kropotkin en el periódico ''Tierra y Libertad'' (1910-1919)” (Piotr Kropotkin en la gazeto ''Tero kaj Libero'' (1910-1919)), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 197-228.</ref> Rafael Cid entreprenas filozofian analizon kontrastante la altruisman idearon de "Interhelpo" de Kropotkin kun la [[egoismo]] de "Leviatano" de [[Thomas Hobbes]]. Por Hobbes la homoj donas sian aŭtonomecon al la Leviatano, la ŝtato, pere de la reprezentado. La ŝtato faras sin ĉiopova protektanto pli kaj pli aŭtoritatema kaj netuŝebla. Kontraste Kropotkin prenas el Karl Fjodoroviĉ Kessler la koncepton de interhelpo por kontraŭi ne la darvinismon mem, sed ties plej radikalan tendencon, nome de [[Thomas Henry Huxley]], defendante la sociablecon, la interhelpon de la grupoj en la historio kaj en la specioj, kies valorojn la ŝtato uzurpas.<ref> Rafael Cid Estarellas, “Kropotkin anti Hobbes” (Kropotkin kontraŭ Hobbes), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 229-255.</ref> [[Frank Mintz]] analizas la [[moralo]]n de Kropotkin, unue ĝenerale kun nuancoj al lia deveno de aristokrato kaj gravulo, poste dum la polemiko pro la apogo de Kropotkin al la alianca flanko, pli ĝuste al Francio kaj kontraŭ Germanio. Tio markis malkonsentojn inter anarkiistoj pri la nekohera sinteno de Kropotkin. Mintz detale sekvas lian evoluon dum lia reveno al Rusio en 1917: dekomence li kontaktis kun altaj sferoj, nome Georgi Lvov kaj [[Kerenskij]] por apogi la ŝtaton kontraŭ eblaj revolucioj, poste kun [[Lenin]] unue por apogi la novan reĝimon, sed en 1920 kaj 1921 pli kontaktinte kun la rusa realo jam plendas al la leninismaj etosoj por kontraŭi la mankon de libero.<ref> Frank Mintz, “La moral personal de Pedro Kropotkin. Entre el socialismo anarquista y el patriotismo ruso” (La persona moralo de Petro Kropotkin. Inter la anarkiisma socialismo kaj la rusa patriotismo), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 257-281.</ref> María Migueláñez studas la disvastigon de la verkoj de Kropotkin en Latinameriko kun akso en la areo de [[Argentino]] kaj [[Urugvajo]] kun grandaj rilatoj al Hispanio (pro elmigrado kaj pro ekzilo de anarkiistoj); tiel la eldonaj klopodoj havis fortajn rilatojn inter Argentino kaj Hispanio, kun fokuso al la epokoj en kiuj estis politikaj persekutoj en unu el la flankoj. Migueláñez detaligas la eldonojn de broŝuroj kaj libroj kun verkoj de Kropotkin. Malgrandmezure ankaŭ en Brazilo, Usono kaj aliaj areoj kun rilatoj al ne nur hispana lingvo, sed ankaŭ al portugala, angla, rusa, jida ktp. <ref> María Migueláñez Martínez, “Piotr Kropotkin kaj la anarkia eldono en Latinameriko” (Piotr Kropotkin y la edición ácrata en América latina), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 283-320.</ref> Javier Colodrón analizas la verkon kropotkinan "Parolo de ribelulo" por aliri al trinivelaj konkludoj en la pensaro de la ruso, nome el pasinteco, el la nuntempo kaj el la estonteco (de Kropotkin mem). El pasinto (revolucia lernejo) PK analizas la fenonomenon de la [[Pariza Komunumo]] kaj eltiras du konkludojn: nome la kreado de [[registaro]] estis eraro, kaj due, la terura subpremado fare de la malamikoj de la revolucio montras la abismon inter [[laboristo]]j kaj laborekspulatistoj, nome la [[klasbatalo]]. El la nuntempo PK ĉirkaŭ 1879 analizas la eblojn revoluciajn fidante en instigaj minoritatoj kaj nek komprenis, ke la laborista movado estas ankoraŭ en lernoperiodo nek, ke oni devas atenti pri la strukturo de politikaj oportunoj kaj pri mobilizmekanismoj. El la estonteco PK defendas la nuligon de la reprezenta registaro pere de nova sociordo kun aktiva partopreno.<ref> Javier Colodrón Valbuena, “''Palabras de un rebelde'', una perspectiva vigente del pasado, el presente y el futuro de la acción revolucionaria” (''Parolo de ribelulo'', nuntempa rigardo al la pasinto, la nuno kaj la estonteco de la revolucia agado), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 321-336.</ref> Carlos Varea studas la aktualan validecon de la kropotkinaj sciencaj postulatoj kiel elprenitaj el lia verko "Etiko", nome la rilato inter la biologia evolucio kaj la homa moralo, kiu tial havus materialisman devenon: plezuro por akompano de samspecianoj, kio rezultas en [[interhelpo]]. Tia alproksimigo estis sekvita diversgrade fare de pli modernaj fakuloj, kiel [[Stephen Jay Gould]], [[Ashley Montagu]], [[George C. Williams]], [[Robert Axelrod]], [[Michael Tomasello]] kaj aliaj.<ref> Carlos Varea González, “Vigencia de Kropotkin: una mirada imperecedera sobre la naturaleza humana” (''Valideco de Kropotkin: neeksmoda rigardo al la homa naturo), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 337-358.</ref> Jordi Maíz, kunordiganto de la volumo, rakontas la historion de la Muzeo Kropotkin. La rakonto startas el la tago de la morto de PK la 8an de Februaro 1921, sekvas per la kreado de komitato kiu unue aranĝu la funebron, kiu okazis la 13an de Februaro, en kiu jam estis tensio inter la anarkiistoj, kiuj deziras respekti la sintenon de PK, kaj la bolŝevistoj kiuj klopodis kontroli la aferon. La funebra parado en Moskvo iĝis enorma montro de la ankoraŭa forto de la rusa anarkiismo. Tamen post la funebro, en la komitato BOK de Moskvo kiu klopodis organizi la memoron de la PK montriĝis tensioj inter du tendencoj, nome unu pli anarkista kaj alia pli malferma al konsidero de la scienca heredo, kiu evitus problemon kun la novaj sovetaj aŭtoritatoj. Simila komitato funkciis en Petrogrado kaj ankaŭ aliaj helpaj komitatoj en aliaj urboj. Vera Figner kaj Sofia Kropotkina ĉefis en la komitato kaj la kreata muzeo, dum aliflanke elstaris gravaj anarkiistoj kaj revoluciuloj, kiel Ŝĉegolev kun sia gazeto "Biloe", la eldonejo Golos Truda, Lebedev, Atabekian, Sitin, Gajdovskij (esperantisto) kaj aliaj. La 9a de Decembro 1923 malfermiĝis la muzeo. Komence de 1924 aperis Bulteno pri la muzeo kun propono de anarkiista verkaro. En 1925 la anarkiista parto de BOK malfortiĝis, kvankam ankoraŭ organizis agadon pri Bakunin (1926), dum la restintaj anarkiistoj estis de tendenco pli mistikisma. Post tio, estis Sofia Kropotkin kiu unue serĉis financojn por pluteni la muzeon kaj ĉar tio ne sukcesis, ŝi devis negoci la transdonon de la multaj havaĵoj donacitaj ĉefe de liberecanoj al la sovetaj aŭtoritatoj (1938), spite demarŝojn fare de ILA (1929-1930). En la 1930-aj jaroj multaj BOK-estroj kaj muzeestroj estis arestitaj, ekzilitaj kaj multaj mortis. Komence de 1939 la muzeo fermiĝis definitive.<ref> Jordi Maíz, “El museo Kropotkin, memoria y legado del anarquismo ruso (1923-1939)” (''La muzeo Kropotkin, memoro kaj heredo de la rusa anarkiismo (1923-1939)), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 359-393.</ref> Fermas la volumon eseo de [[Carlos Taibo]], kiu lokigas la figuron de Kropotkin ene de anarkiista kanono, nome inter la aliaj plej gravaj anarkiistaj pensuloj, kiel Proudhon, Bakunin, Malatesta kaj Reclus (ĉiuj eŭropanoj kaj viroj) super aliaj kiel [[William Godwin]], [[Max Stirner]], [[Gustav Landauer]], virinoj kiel [[Voltairine de Cleyre]], [[Louise Michel]] kaj [[Emma Goldman]], kaj alikontinentanoj kiel ĉinoj, japanoj, hispanamerikanoj ktp. Poste li komparas la figuron de Kropotkin kun tiu de la alia plejgravulo, nome Bakunin, elstarigante tiun aparte kiel afablulo kaj sciencisto, eĉ se ne unuaranga.<ref> [[Carlos Taibo]], “Kropotkin y el canon anarquista” (''Kropotkin kaj la anarkiista kanono), en “Kropotkin, cien años después” (Kropotkin, cent jarojn poste), Jordi Maíz (kunord.), Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2021. pp. 395-401.</ref> == Verkoj publikigitaj en Esperanto == * ''[[Etiko, I]]'', [[SAT]], 1926 * ''[[Al la junuloj. Biografio]]'', [[SAT]] * ''[[Revolucia registaro kaj aliaj tekstoj]], (tradukis [[Kribo]]), [[La Juna Penso]], 1976 * ''[[Interhelpo (verko)|Interhelpo. Kiel faktoro de l’ evoluo.]]'' [[Impeto]], [[Moskvo]] 1995 (originala titolo: ''Mutual Aid. A Factor of Evolution.''), ISBN 5-7161-0011-2. * '' [http://www.enxarxa.com/esperanto/KROPOTKIN%20La%20Pariza%20Komunumo.pdf KROPOTKIN, Piotr: La Pariza Komunumo] ===Recenzoj=== Pri ''Al la junuloj''. {{citaĵo|Bonega traduko de la elokventa alvoko de la rusa anarkisto, al kio estas aldonita interesa biografio. Sed por la nesocialista [[leganto]] la vortoj de Kropotkin povas ŝajni nur tiom naivaj, kiom ili estas malaktualaj.|K.R.C.S. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 406, Februaro (1939)}} == Notoj == <references group="noto"/> == Referencoj == {{referencoj|2}} {{projektoj|q=Petro Kropotkin|s=Petro Kropotkin}} {{Elstara|2012|11|03}} {{ADLS|2013|24}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kropotkin, Petro}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskva provinco]] [[Kategorio:Rusiaj ateistoj]] [[Kategorio:Rusiaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Rusiaj filozofoj]] [[Kategorio:Rusiaj oficiroj]] [[Kategorio:Rusiaj publicistoj]] [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Britaj historiistoj]] [[Kategorio:Francaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Francaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Rusiaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Britaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] [[Kategorio:Evoluistoj]] [[Kategorio:Rusiaj politikaj filozofoj‎]] [[Kategorio:Esploristoj de Siberio]] [[Kategorio:Historiistoj de la Franca revolucio]] [[Kategorio:Rusiaj malliberuloj]] [[Kategorio:Anarkiistaj teoriistoj]] 8c7xsxofclwh2d3m9syf2lr9ib2604b 0 32077 9404491 7313912 2026-06-16T12:16:41Z Sj1mor 12103 9404491 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo = propra portreto }} '''Karel ŠKRÉTA''' (ĉirkaŭ [[1610]] - [[30-a de julio]], [[1674]]) estis elstara [[ĉeĥio|ĉeĥa]] [[baroko|baroka]] [[pentristo]], portretisto (''Portreto de gemo-tajlisto'') kaj altaristo. Post batalo sur la Blanka monto ĉe Prago en [[1620]] (sensukcesa ribelo de ĉeĥoj kontraŭ [[Habsburgo]]j) li devis pro politikaj kaj religiaj kaŭzoj kune kun sia familio elmigri el [[Bohemio]]. Li studis en [[Saksio]], poste li ekloĝis en [[Italio]], kie li konatiĝis kun verkoj de [[Nederlando|nederlandaj]] majstroj. En [[1638]] li revenis al [[Prago]], kie li okupiĝis i.a. pri pentrado de preĝejaj altaroj. ==Rilataj artikoloj== * [[Sanktvenceslaa punejo]] <gallery> Dosiero:Škréta.Juna.viro.kun.mano.surbruste.jpg|Juna viro kun mano surbruste Dosiero:Škréta.Dido.a.Aeneas.jpg|Dido kaj Aeneas Image:Karel Skréta 001.jpg|Portreto de la familio de Dionisio Miseroni Image:Karel Škréta - Porträt eines Mannes mit langem, blondem Haar (1630-1640).jpg|Portreto de viro kun longa hararo </gallery> {{Ĝermo|biografio}} {{projektoj|commonscat=Skréta, Karel}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Skreta, Karel}} [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj]] fhmt8ktxt7gwk5p5qhot0joqt4n49jk 0 33039 9404512 9305786 2026-06-16T12:53:13Z Sj1mor 12103 9404512 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|ali=Noto|apa=%}} {{Polurinda}}{{Informkesto rolulo}} '''Muziknoto''' estas aŭ ero de fiksa [[tonalto]] al kiu estis donita nomon, aŭ la grafika figuro de tiu tonalto en [[muzika skribsistemo]], kaj ankaŭ ĝia [[daŭro]]. La generalaj kaj specifikaj signifoj estas libere miksitaj de [[muzikisto]]j, kvankam ili povas esti komence konfuzantaj: "la du unuaj notoj de ''feliĉa naskiĝtago'' estas la sama noto", signifante, "la du unuaj sonoj de ''feliĉa naskiĝtago'' havas la saman daŭron kaj ne nepre saman tonalton." Noto estas diskretado (vidu [[muzika analizo#diskretado]]) de muzika aŭ sona fenomena kaj tiele faciligas [[muzika analizo|muzikan analizon]] (Nattiez 1990, p.81n9). == Sep notaj nomoj == En la angla lingvo, al la notoj estis donitaj 7 literaj nomoj: A, B, C, D, E, F, kaj G. En la germana oni uzas plejparte samajn nomojn, sed anstataŭ B aperas H. En romanidaj lingvoj kaj en la rusa la nomoj de la notoj estas Do, Re, Mi Fa, Sol, La, Si. Ĉiu litera nomo asigniĝas al specifika tonalto sendistinge de la [[oktavo]] kie la tonalto rezidas. Notojn oni uzas kune kiel [[skalon (muzikon)|skalon]] aŭ [[tonan vicon]]. Tamen, ĉar estas efektive 12 notoj bezonataj de [[diatonika skalo|diatonika]] muziko, la 7 leteraj nomoj povas ankaŭ sperti modifaĵojn. La du ĉefaj modifaĵoj estas ''[[bemolo]]j'' kaj ''[[dieso]]j'' kiuj respektive plialtigas aŭ malplialtigas la tonalton de noto po [[duontono]]. Oni uzis ilin por krei la pliajn kvin notojn necesajn por plenigi la [[kromatan skalon]]. La diesa simbolo estas &#9839; (simile al [[Krado (signo)|krado]], #), la bemola simbolo estas &#9837; (simila al minuskla b). En [[muzika skribsistemo]], noto estas ''diesigata'' or ''bemoligata'' (plialtigata aŭ malplialtigata) per metataj diesa aŭ bemola simboloj ĉiam antaŭe la noto. En kazo de uzado de la letera nomsistemo, la simbolo sekvas la leteron, kiel ekzemple A&#9839; por la noto A dieso. Modifaĵoj povas subiriĝi por la dauro de komponaĵo ke la antaŭa flanko de la stabo tuj post la [[klefo]] kaj antaŭ la [[tempa signo]], en kio kazo ili formas la [[gama signo]]: ekzemple, dieso simbolo sur la F linio indikas ke ĉiu F en la stabo estas kompreniĝanta ke F&#9839; (F dieso). Modifaĵoj kio okazas dum la komponaĵo kaj aliigas specifan noton vokiĝas [[akcidenta noto (muziko)|akcidenta]]. Akcidenta noto staras en efiko ĝis aŭ la fino de la mezuro, aŭ ''naturaligo'' renkontiĝas. Ankaŭ komuna estas dubemoloj kaj dudiesoj, kio modifas la tonalto de la noto de plenduto, prefere ol duonduto. Estas ankaŭ ''naturaligo'' akcidenta signo en la muzika skribsistemo, kio malfaras la ŝanĝon faranta de antaŭa akcidenta signo aŭ la gama signo mem. Kiam notoj estas skribataj en ''partituro'', al ĉiu noto estas asignata specifa vertikala pozicio aŭ sur linio, aŭ en spaco inter linioj. Al ĉiu linio aŭ spaco estas asignita nomo de noto, ĉi tiuj nomoj estas parkeritaj de [[muzikisto]]j kaj permesas al ili koni ĉe ekrigardo la taŭgan tonalton, kiun ludi sur la instrumento por ĉiu noto-ĉapo markata sur la paĝo. [[Dosiero:C Major scale (up and down).svg|center|300px]] La [[muzika stabo|stabo]] supre montras la notojn C, D, E, F, G, A, B, C kaj tiam en inversa ordo. Estas ne diesoj aŭ bemoloj ĉe la eko de la stabo, indikanta ke ĉi tio estas la [[gamo]] de [[C-maĵoro]]. (Gama signo kun ne diesoj aŭ bemoloj povas ankaŭ indikas la gamo de A minora, kio estas la [[relativa minoro]] de C-maĵoro.) La proksimumma [[frekvenco]]j de la notoj supre estas: * C: 262[[Herco|Hz]] * D: 294Hz * E: 330Hz * F: 349Hz * G: 392Hz * A: 440Hz * B: 495Hz La frekvenco de noto duoblas po oktavo—unu A estas 440Hz kaj la A en la oktavo pli alta estas 880Hz. == Historio de notaj nomoj == === Laŭ alfabetaj literoj === Muzika notaciaj sistemoj uzis literojn de la [[alfabeto]] por jarcentoj. La [[6a jarcento]] filozofo [[Boecio]] uzis la unuajn dek kvin literoj de la alfabeto por nomi la notojn, Tiu sistemo nomiĝas [[BOETH-a skribsistemo]]. Fakte, Boethius, aŭ alia sennomulo pli frue, kopiis la grekan sistemon, kiu, oni scias nuntempe, uzis ankaŭ literojn el Alfa al Gamma. Pli poste, la sistemo de ripetiĝantaj leteroj A-G en ĉiu oktavo estis enkondukita, la lateroj skribiĝas kiel [[minusklo]]j por la dua oktavo kaj duoblaj minuskloj por la tria. Kiam la kompaso de uzataj notoj plivastigata malalta de un da noto, al G, ĝi doniĝas la Greka G (&#915;), [[gamo (litero)|gamo]]. (Estas el ĉi tio ke la franca vorto por skalo, ''{{fremdlingve|fr|gamme}}'' deriviĝas, kaj la angla vorto ''{{fremdlingve|en|gamut}}'', kaj la Esperanta [[gamo]] en la muzika senco.) La restanta kvin da notoj de la kromata skalo (la nigraj klavoj sur piana klavaro) aldoniĝas laŭgrade; la unua estis B kio bemoligas en certaj [[modalo (muziko)|modalo]]j eviti la [[disonanca]] [[pligrandiga kvara]] intervalo. Ĉi tio ŝanĝo ne ĉiame vidiĝas en la muzika skribsistemo, sed kiam skribanta, B bemolo skribiĝas ke latina, ronda "b", kaj B naturaligo [[gotika alfabeto|gotika]] b. Ĉi tiuj evolues en modernajn bemolajn kaj naturaligajn simbolojn respektive. La diesa simbolo leviĝis el la baranta b, vokiĝas la "nuliganta b". En partoj de Eŭropo, inkluzive de [[Germanio]], la naturaliga simbolo transformanta en la leteron H: en germania muzika skribsistemo, H estas B naturaligo kaj B estas B bemolo, vidu artikolon [[Notoj B♭, B kaj H]]. === Laŭ latina nomo === Ĉi-kaze la origino estas elekto de [[Guido de Arezzo]], kiu prenis la unuan silabon de ĉiu verso de la Himno al [[Johano la Baptisto]], skribite en la latina: :: Ut queant laxis :: Resonare fibris :: Mira gestorum :: Famuli tuorum :: Solve polluti :: Labii reatum :: Sancte Ioannes. Tamen, la noto Ut ŝanĝiĝis sia nomo al Do, ĉar [[Giovanni Battista Doni]] rimarkis malfacilecon por prononci ĝin dum kantado. Li prenis la unuan silabon de sia familia nomo por la nomi la noton. Siaflanke, la noto Si ne venas el la unua silabo de la lasta verso, sed el la unuaj literoj de la vortoj ''Sancte Ioannes''. == Daŭreco kaj figuroj == [[Dosiero:Notes.svg|dekstra|250px|eta|Notoj - de maldekstre: plena noto, duona noto, kvarona noto, okona noto, deksesona noto, tridekduona noto, sesdekkvarona noto.]] Notoj povas havi daŭrojn po diferencaj frakcioj de bato; dividu la valoro de la noto (t.e. 1/2) de la suba nombro de la [[tempa signo]]. La notaj daŭraj nomoj por komunaj daŭroj kaj iliaj figuroj sur la [[notliniaro]] estas: * Plena noto kies figuro estas blanka cirklo. * Duona noto kies figuro estas blanka cirklo kun vertikala linio. * Kvarona noto kies figuro estas nigra cirklo kun vertikala linio. * Okona noto kies figuro estas nigra cirklo kun vertikala linio kun unu vosteto. * Deksesona noto kies figuro nigra cirklo kun vertikala linio kun du vostejoj. * Tridekduona noto kies figuro nigra cirklo kun vertikala linio kun tri vostetoj. En la figuroj la vertikala linio ĉeas la dekstran flankon de la cirklo, se la linio iras supren, kaj ĝi ĉeas maldekstre se malsupreniras. La unua vosteto estas en la supra ekstremo ĉe la dekstra flanko de la linio, se la linio supreniras, kaj ĉe la malsupra ekstremo kaj la maldekstra flanko kaj se ĝi malsupreniras. La aliaj vostetoj metiĝas ĉe la linio post la unua vosteto. == Absolutaj frekvencoj == Muzika tono povas ricevi nomon laŭ iu el pluraj ordigaj sistemoj. Tonon per absoluta frekvenco eblas identigi laŭ: * [[frekvenco]], nombro da ondoj po sekundo, tio estas [[herco]]j (Hz), * desegna [[muziknoto]], * litero (c, d, e, f, g, a, b aŭ h), kie la tono A de centra [[oktavo]] frekvencas 440 hercojn. == Relativa frekvenco == Rilatoj inter tonoj de gamo, sur bazo de elektitaj [[tonalo]] kaj [[melakarto]] aŭ simile, difineblas per: * [[Intervalo (muziko)|intervaloj]], * [[tonsilabo]]j, * [[Cendo (muziko)|cendo]]j aŭ alia logaritma aŭ aritmetika esprimo. == Vidu ankaŭ == * [[Muzika notacio]] * [[Harmoniscienco]] * [[Sono]] * [[Tonaleco]], [[Tonalo]] * [[Solfeĝo]] * [[Tonsilabo]] == Fonto == * Nattiez, Jean-Jacques (1987). ''Muziko kaj Diskurso: Al Semiologio de Muziko'' (''Musicologie générale et sémiologue''). == Externaj ligoj == * [http://tonalsoft.com/enc/ Tonalsoft Enciklopedio de Sintonizanta] <gallery> Dosiero:C maj.png|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> Dosiero:Music notes.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_verschiedene_ _Noten_ --> Dosiero:Onpu001.png|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> Dosiero:Onpu002.png|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> </gallery> {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj tonoj]] [[Kategorio:Muzika notacio]] hszpq2wja6uar3ofghle4h1mvqyzw0y 9404557 9404512 2026-06-16T13:20:44Z Sj1mor 12103 9404557 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|ali=Noto|apa=%}} {{Polurinda}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Muziknoto''' estas aŭ ero de fiksa [[tonalto]] al kiu estis donita nomon, aŭ la grafika figuro de tiu tonalto en [[muzika skribsistemo]], kaj ankaŭ ĝia [[daŭro]]. La generalaj kaj specifikaj signifoj estas libere miksitaj de [[muzikisto]]j, kvankam ili povas esti komence konfuzantaj: "la du unuaj notoj de ''feliĉa naskiĝtago'' estas la sama noto", signifante, "la du unuaj sonoj de ''feliĉa naskiĝtago'' havas la saman daŭron kaj ne nepre saman tonalton." Noto estas diskretado (vidu [[muzika analizo#diskretado]]) de muzika aŭ sona fenomena kaj tiele faciligas [[muzika analizo|muzikan analizon]] (Nattiez 1990, p.81n9). == Sep notaj nomoj == En la angla lingvo, al la notoj estis donitaj 7 literaj nomoj: A, B, C, D, E, F, kaj G. En la germana oni uzas plejparte samajn nomojn, sed anstataŭ B aperas H. En romanidaj lingvoj kaj en la rusa la nomoj de la notoj estas Do, Re, Mi Fa, Sol, La, Si. Ĉiu litera nomo asigniĝas al specifika tonalto sendistinge de la [[oktavo]] kie la tonalto rezidas. Notojn oni uzas kune kiel [[skalon (muzikon)|skalon]] aŭ [[tonan vicon]]. Tamen, ĉar estas efektive 12 notoj bezonataj de [[diatonika skalo|diatonika]] muziko, la 7 leteraj nomoj povas ankaŭ sperti modifaĵojn. La du ĉefaj modifaĵoj estas ''[[bemolo]]j'' kaj ''[[dieso]]j'' kiuj respektive plialtigas aŭ malplialtigas la tonalton de noto po [[duontono]]. Oni uzis ilin por krei la pliajn kvin notojn necesajn por plenigi la [[kromatan skalon]]. La diesa simbolo estas &#9839; (simile al [[Krado (signo)|krado]], #), la bemola simbolo estas &#9837; (simila al minuskla b). En [[muzika skribsistemo]], noto estas ''diesigata'' or ''bemoligata'' (plialtigata aŭ malplialtigata) per metataj diesa aŭ bemola simboloj ĉiam antaŭe la noto. En kazo de uzado de la letera nomsistemo, la simbolo sekvas la leteron, kiel ekzemple A&#9839; por la noto A dieso. Modifaĵoj povas subiriĝi por la dauro de komponaĵo ke la antaŭa flanko de la stabo tuj post la [[klefo]] kaj antaŭ la [[tempa signo]], en kio kazo ili formas la [[gama signo]]: ekzemple, dieso simbolo sur la F linio indikas ke ĉiu F en la stabo estas kompreniĝanta ke F&#9839; (F dieso). Modifaĵoj kio okazas dum la komponaĵo kaj aliigas specifan noton vokiĝas [[akcidenta noto (muziko)|akcidenta]]. Akcidenta noto staras en efiko ĝis aŭ la fino de la mezuro, aŭ ''naturaligo'' renkontiĝas. Ankaŭ komuna estas dubemoloj kaj dudiesoj, kio modifas la tonalto de la noto de plenduto, prefere ol duonduto. Estas ankaŭ ''naturaligo'' akcidenta signo en la muzika skribsistemo, kio malfaras la ŝanĝon faranta de antaŭa akcidenta signo aŭ la gama signo mem. Kiam notoj estas skribataj en ''partituro'', al ĉiu noto estas asignata specifa vertikala pozicio aŭ sur linio, aŭ en spaco inter linioj. Al ĉiu linio aŭ spaco estas asignita nomo de noto, ĉi tiuj nomoj estas parkeritaj de [[muzikisto]]j kaj permesas al ili koni ĉe ekrigardo la taŭgan tonalton, kiun ludi sur la instrumento por ĉiu noto-ĉapo markata sur la paĝo. [[Dosiero:C Major scale (up and down).svg|center|300px]] La [[muzika stabo|stabo]] supre montras la notojn C, D, E, F, G, A, B, C kaj tiam en inversa ordo. Estas ne diesoj aŭ bemoloj ĉe la eko de la stabo, indikanta ke ĉi tio estas la [[gamo]] de [[C-maĵoro]]. (Gama signo kun ne diesoj aŭ bemoloj povas ankaŭ indikas la gamo de A minora, kio estas la [[relativa minoro]] de C-maĵoro.) La proksimumma [[frekvenco]]j de la notoj supre estas: * C: 262[[Herco|Hz]] * D: 294Hz * E: 330Hz * F: 349Hz * G: 392Hz * A: 440Hz * B: 495Hz La frekvenco de noto duoblas po oktavo—unu A estas 440Hz kaj la A en la oktavo pli alta estas 880Hz. == Historio de notaj nomoj == === Laŭ alfabetaj literoj === Muzika notaciaj sistemoj uzis literojn de la [[alfabeto]] por jarcentoj. La [[6a jarcento]] filozofo [[Boecio]] uzis la unuajn dek kvin literoj de la alfabeto por nomi la notojn, Tiu sistemo nomiĝas [[BOETH-a skribsistemo]]. Fakte, Boethius, aŭ alia sennomulo pli frue, kopiis la grekan sistemon, kiu, oni scias nuntempe, uzis ankaŭ literojn el Alfa al Gamma. Pli poste, la sistemo de ripetiĝantaj leteroj A-G en ĉiu oktavo estis enkondukita, la lateroj skribiĝas kiel [[minusklo]]j por la dua oktavo kaj duoblaj minuskloj por la tria. Kiam la kompaso de uzataj notoj plivastigata malalta de un da noto, al G, ĝi doniĝas la Greka G (&#915;), [[gamo (litero)|gamo]]. (Estas el ĉi tio ke la franca vorto por skalo, ''{{fremdlingve|fr|gamme}}'' deriviĝas, kaj la angla vorto ''{{fremdlingve|en|gamut}}'', kaj la Esperanta [[gamo]] en la muzika senco.) La restanta kvin da notoj de la kromata skalo (la nigraj klavoj sur piana klavaro) aldoniĝas laŭgrade; la unua estis B kio bemoligas en certaj [[modalo (muziko)|modalo]]j eviti la [[disonanca]] [[pligrandiga kvara]] intervalo. Ĉi tio ŝanĝo ne ĉiame vidiĝas en la muzika skribsistemo, sed kiam skribanta, B bemolo skribiĝas ke latina, ronda "b", kaj B naturaligo [[gotika alfabeto|gotika]] b. Ĉi tiuj evolues en modernajn bemolajn kaj naturaligajn simbolojn respektive. La diesa simbolo leviĝis el la baranta b, vokiĝas la "nuliganta b". En partoj de Eŭropo, inkluzive de [[Germanio]], la naturaliga simbolo transformanta en la leteron H: en germania muzika skribsistemo, H estas B naturaligo kaj B estas B bemolo, vidu artikolon [[Notoj B♭, B kaj H]]. === Laŭ latina nomo === Ĉi-kaze la origino estas elekto de [[Guido de Arezzo]], kiu prenis la unuan silabon de ĉiu verso de la Himno al [[Johano la Baptisto]], skribite en la latina: :: Ut queant laxis :: Resonare fibris :: Mira gestorum :: Famuli tuorum :: Solve polluti :: Labii reatum :: Sancte Ioannes. Tamen, la noto Ut ŝanĝiĝis sia nomo al Do, ĉar [[Giovanni Battista Doni]] rimarkis malfacilecon por prononci ĝin dum kantado. Li prenis la unuan silabon de sia familia nomo por la nomi la noton. Siaflanke, la noto Si ne venas el la unua silabo de la lasta verso, sed el la unuaj literoj de la vortoj ''Sancte Ioannes''. == Daŭreco kaj figuroj == [[Dosiero:Notes.svg|dekstra|250px|eta|Notoj - de maldekstre: plena noto, duona noto, kvarona noto, okona noto, deksesona noto, tridekduona noto, sesdekkvarona noto.]] Notoj povas havi daŭrojn po diferencaj frakcioj de bato; dividu la valoro de la noto (t.e. 1/2) de la suba nombro de la [[tempa signo]]. La notaj daŭraj nomoj por komunaj daŭroj kaj iliaj figuroj sur la [[notliniaro]] estas: * Plena noto kies figuro estas blanka cirklo. * Duona noto kies figuro estas blanka cirklo kun vertikala linio. * Kvarona noto kies figuro estas nigra cirklo kun vertikala linio. * Okona noto kies figuro estas nigra cirklo kun vertikala linio kun unu vosteto. * Deksesona noto kies figuro nigra cirklo kun vertikala linio kun du vostejoj. * Tridekduona noto kies figuro nigra cirklo kun vertikala linio kun tri vostetoj. En la figuroj la vertikala linio ĉeas la dekstran flankon de la cirklo, se la linio iras supren, kaj ĝi ĉeas maldekstre se malsupreniras. La unua vosteto estas en la supra ekstremo ĉe la dekstra flanko de la linio, se la linio supreniras, kaj ĉe la malsupra ekstremo kaj la maldekstra flanko kaj se ĝi malsupreniras. La aliaj vostetoj metiĝas ĉe la linio post la unua vosteto. == Absolutaj frekvencoj == Muzika tono povas ricevi nomon laŭ iu el pluraj ordigaj sistemoj. Tonon per absoluta frekvenco eblas identigi laŭ: * [[frekvenco]], nombro da ondoj po sekundo, tio estas [[herco]]j (Hz), * desegna [[muziknoto]], * litero (c, d, e, f, g, a, b aŭ h), kie la tono A de centra [[oktavo]] frekvencas 440 hercojn. == Relativa frekvenco == Rilatoj inter tonoj de gamo, sur bazo de elektitaj [[tonalo]] kaj [[melakarto]] aŭ simile, difineblas per: * [[Intervalo (muziko)|intervaloj]], * [[tonsilabo]]j, * [[Cendo (muziko)|cendo]]j aŭ alia logaritma aŭ aritmetika esprimo. == Vidu ankaŭ == * [[Muzika notacio]] * [[Harmoniscienco]] * [[Sono]] * [[Tonaleco]], [[Tonalo]] * [[Solfeĝo]] * [[Tonsilabo]] == Fonto == * Nattiez, Jean-Jacques (1987). ''Muziko kaj Diskurso: Al Semiologio de Muziko'' (''Musicologie générale et sémiologue''). == Externaj ligoj == * [http://tonalsoft.com/enc/ Tonalsoft Enciklopedio de Sintonizanta] <gallery> Dosiero:C maj.png|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> Dosiero:Music notes.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_verschiedene_ _Noten_ --> Dosiero:Onpu001.png|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> Dosiero:Onpu002.png|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> </gallery> {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj tonoj]] [[Kategorio:Muzika notacio]] sojzebe8in83gdxxn2g0rvmt0klu1yt 0 33049 9404613 9092251 2026-06-16T14:18:41Z ThomasPusch 1869 9404613 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo=Donetsk montage (2015).png |bildo-larĝeco = 300ra |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |Mapo en angulo= |situo sur mapo2= Donecko |situo de2=Situa mapo de Donecko |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=9 }} '''Donecko''' ({{Lang-uk|Донецьк}}) estas [[urbo]], la ĉefa industria centro de [[Ukrainio]] en [[Donecka Baseno]] kaj ĉefurbo de [[regiono Donecka|Donecka regiono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kompare, laŭ datumoj de [[2013]] jaro Donecko havis {{formatnum:1059800}} loĝantojn, kaj komence de 2022 estis 901 645. Ĝi estas centro de [[aglomeraĵo]], kie en 2013 loĝis ĉirkaŭ 1,9 mln de personoj. Donecko estas la kvara laŭ grandeco [[ukrainoj|ukraina]] urbo kaj kune kun najbaraj urbaj centroj ĝi kreas [[kunurbaĵo]]n. Ekde 2014, la teritorio de Donecko estas kontrolita de la memproklamita [[Donecka Popola Respubliko]], kiun la [[ukraina registaro]] agnoskas kiel terorisma organizo. == Geografio == Donecko situas en orienta parto de la [[lando]], sur [[ebenaĵo]], laŭ la rivero Kalmiuso. <!--Koordinatoj: {{koordinatoj gm|48|00|N|37|48|E}}--> * Tuta areo estas {{unuo|385|km²}}. * Longo de nordo al sudo estas 28 km. * Longo de oriento al okcidento estas 55 km. * Kvanto da distriktoj - 9. * Kvanto da placoj - 21. * Kvanto da stratoj, bulvardoj, avenuoj - 2200. * Stratoj havas longon - 2500 km. * Akvujoj - ''Kalmiuska akvujo'' (60 hektaro) kaj ''Donecka maro'' (206 hektaro). * Riveroj - 5:, ''Kalmiuso'', ''Asmolovka'' (13 km), ''Ĉeripaŝkina'' (23 km), ''Skomoroŝka'', ''Baĥmutka''. == Historio == [[Dosiero:Donezk Donbass Palace 01.JPG|eta|dekstra|250px|Hotelo en Donecko]] [[Dosiero:Donezk-065.JPG|eta|dekstra|250px|Teatro de Donecko]] [[Dosiero:Kalmius. Donets'k, Ukraine.JPG|eta|dekstra|250px|Ponto en Donecko]] [[Dosiero:Donetsk britania 02.jpg|eta|dekstra|250px|Malnova hotelo en Donecko]] [[Dosiero:DonetskCathedral.jpg|eta|dekstra|250px|Katedralo en Donecko]] La urbo havis nomojn Juzivka (''Юзівка''), Trock (''Троцьк'') kaj Stalino (''Сталіно''). Juzivka havis statuson de fabrika urbeto.<br /> La 3-an de julio 1917 Juzovka ekhavis statuson de urbo.<br /> La 6-an de junio 1924 Juzovka estis renomita [[stalinurbo|Stalino]].<br /> La 9-an de novembro 1961 Stalino estis renomita Doneck'.<br /> [[Dosiero:MapYuzovka-1913-2024.jpg|eta|Plano de Yuzovka, 1913]] Donecko estiĝis somere de [[1869]] sur lokoj de vilaĝetoj: Aleksandrovka, Avdotino, Grigorjevka (Georgievka), Lubimovka (Zakop), Nikolaevka, Jekaterinovka, Larinka, Semenovka, Oveĉij, kiujn fondis dum la [[17-a jarcento]] [[zaporogoj|zaporoĵskaj kozakoj]]. John Hughes, [[Kimrio|kimra]] negocisto, fondis tie fabrikon pri feraĵoj. En [[1917]] okazis [[ribelo]]. Antaŭ la [[dua mondmilito]] en Stalino loĝis ĉirkaŭ 507 mil homoj, post kiam liberigis la urbo ĉi tie loĝis nur 175 mil homoj. Dum la milito la urbo detruiĝis. La armeo de [[Nazia Germanio]] havis la urbon inter [[1941]]-[[1943]]. En jaro 2012 urbo gastigis plurajn matĉojn de la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012|Eŭropan Futbal-Ĉampionadon 2012]]. En la urbo funkcias Donecka Universitato. == Vidindaĵoj == * [[katedralo]] * operdomo * [[teatro]] * [[skulptaĵo]] pri [[ministo]] == Distriktoj de la urbo == * '''Kijivskij''' (''Київський'') ** fondita je la 1967-a j. ** areo - 33 km2. ** loĝantaro - 143,7 mil. * '''Kujbiŝevskij''' (''Куйбишевський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 51 km2. ** loĝantaro - 120,8 mil. * '''Kirovskij''' (''Кировський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 68 km2. ** loĝantaro - 171,7 mil. * '''Kalininskij''' (''Калінінський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 19 km2. ** loĝantaro - 109,7 mil. * '''Leninskij''' (''Ленінський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 37 km2. ** loĝantaro - 107,8 mil. * '''Voroŝilovskij''' (''Ворошиловський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 10 km2. ** loĝantaro - 97,3 mil. * '''Petrivskij''' (''Петрівський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 57 km2. ** loĝantaro - 88,6 mil. * '''Budjonovskij''' (''Будьоновський'') ** fondita je la 1980-a j. ** areo - 25 km2. ** loĝantaro - 100,3 mil. * '''Proletarskij''' (''Пролетарський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 58 km2. ** loĝantaro - 102,8 mil. == Famuloj == * [[Anatolij Solovjanenko]] * [[Heinrich Martens]], eldonisto == Ĝemelurboj == * {{Flago|Germanio}} [[Bochum]], [[Germanio]] * {{Flago|Germanio}} [[Magdeburg]], Germanio, [[1987]] * {{Flago|Belgio}} [[Charleroi]], [[Belgio]] * {{Flago|Pollando}} [[Katowice]], [[Pollando]] * {{Flago|Kartvelio}} [[Kutaisi]], [[Kartvelio]] * {{Flago|Rusio}} [[Moskvo]], [[Rusio]] * {{Flago|Estonio}} [[Narva]], [[Estonio]] * {{Flago|Usono}} [[Pittsburgh]], [[Usono]] * {{Flago|Rusio}} [[Rostov-na-Donu]], Rusio * {{Flago|Britio}} [[Sheffield]], [[Britio]] * {{Flago|Italio}} [[Toronto]], [[Italio]], ([[1984]]) * {{Flago|Litovio}} [[Vilno]], [[Litovio]] * {{Flago|Ĉeĥio}} [[Ostrava]], [[Ĉeĥio]], ([[2009]]) == Esperanto == En la urbo kaj la regiono aktivis la ukrainia esperantisto [[Vladimir Kornilov]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ŝaĥtar Donecko]] * [[Internacia flughaveno Donecko]] * [[Doneck (stacidomo)]] * [[Doneck-2 (stacidomo)]] * [[Doneck-Pivniĉnij (stacidomo)]] * [[Karavanna (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Donecko]] * [[Trolebusa transporto en Donecko]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) * [http://www.donetskcity.com/ Comprehensive Donetsk city guide in English] {{Projektoj |n=Kategorio:Donecko |ReVo=doneck}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Donecko| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 0iq0sdlp4sphut5ui6nmdqfxxe92o9y 9404649 9404613 2026-06-16T14:35:43Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9404649 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo=Donetsk montage (2015).png |bildo-larĝeco = 300ra |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |Mapo en angulo= |situo sur mapo2= Donecko |situo de2=Situa mapo de Donecko |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=9 }} '''Donecko''' ({{Lang-uk|Донецьк}}) estas [[urbo]], la ĉefa industria centro de [[Ukrainio]] en [[Donecka Baseno]] kaj ĉefurbo de [[regiono Donecka|Donecka regiono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kompare, laŭ datumoj de [[2013]] jaro Donecko havis {{formatnum:1059800}} loĝantojn, kaj komence de 2022 estis 901 645. Ĝi estas centro de [[aglomeraĵo]], kie en 2013 loĝis ĉirkaŭ 1,9 mln de personoj. Donecko estas la kvara laŭ grandeco [[ukrainoj|ukraina]] urbo kaj kune kun najbaraj urbaj centroj ĝi kreas [[kunurbaĵo]]n. Ekde 2014, la teritorio de Donecko estas kontrolita de la memproklamita [[Donecka Popola Respubliko]], kiun la [[ukraina registaro]] agnoskas kiel terorisma organizo. == Geografio == Donecko situas en orienta parto de la [[lando]], sur [[ebenaĵo]], laŭ la rivero Kalmiuso. <!--Koordinatoj: {{koordinatoj gm|48|00|N|37|48|E}}--> * Tuta areo estas {{unuo|385|km²}}. * Longo de nordo al sudo estas 28 km. * Longo de oriento al okcidento estas 55 km. * Kvanto da distriktoj - 9. * Kvanto da placoj - 21. * Kvanto da stratoj, bulvardoj, avenuoj - 2200. * Stratoj havas longon - 2500 km. * Akvujoj - ''Kalmiuska akvujo'' (60 hektaro) kaj ''Donecka maro'' (206 hektaro). * Riveroj - 5:, ''Kalmiuso'', ''Asmolovka'' (13 km), ''Ĉeripaŝkina'' (23 km), ''Skomoroŝka'', ''Baĥmutka''. == Historio == [[Dosiero:Donezk Donbass Palace 01.JPG|eta|dekstra|250px|Hotelo en Donecko]] [[Dosiero:Donezk-065.JPG|eta|dekstra|250px|Teatro de Donecko]] [[Dosiero:Kalmius. Donets'k, Ukraine.JPG|eta|dekstra|250px|Ponto en Donecko]] [[Dosiero:Donetsk britania 02.jpg|eta|dekstra|250px|Malnova hotelo en Donecko]] [[Dosiero:DonetskCathedral.jpg|eta|dekstra|250px|Katedralo en Donecko]] La urbo havis nomojn Juzivka (''Юзівка''), Trock (''Троцьк'') kaj Stalino (''Сталіно''). Juzivka havis statuson de fabrika urbeto.<br /> La 3-an de julio 1917 Juzovka ekhavis statuson de urbo.<br /> La 6-an de junio 1924 Juzovka estis renomita [[stalinurbo|Stalino]].<br /> La 9-an de novembro 1961 Stalino estis renomita Doneck'.<br /> [[Dosiero:MapYuzovka-1913-2024.jpg|eta|Plano de Yuzovka, 1913]] Donecko estiĝis somere de [[1869]] sur lokoj de vilaĝetoj: Aleksandrovka, Avdotino, Grigorjevka (Georgievka), Lubimovka (Zakop), Nikolaevka, Jekaterinovka, Larinka, Semenovka, Oveĉij, kiujn fondis dum la [[17-a jarcento]] [[zaporogoj|zaporoĵskaj kozakoj]]. John Hughes, [[Kimrio|kimra]] negocisto, fondis tie fabrikon pri feraĵoj. En [[1917]] okazis [[ribelo]]. Antaŭ la [[dua mondmilito]] en Stalino loĝis ĉirkaŭ 507 mil homoj, post kiam liberigis la urbo ĉi tie loĝis nur 175 mil homoj. Dum la milito la urbo detruiĝis. La armeo de [[Nazia Germanio]] havis la urbon inter [[1941]]-[[1943]]. En jaro 2012 urbo gastigis plurajn matĉojn de la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012|Eŭropan Futbal-Ĉampionadon 2012]]. En la urbo funkcias Donecka Universitato. == Vidindaĵoj == * [[katedralo]] * operdomo * [[teatro]] * [[skulptaĵo]] pri [[ministo]] == Distriktoj de la urbo == * '''Kijivskij''' (''Київський'') ** fondita je la 1967-a j. ** areo - 33 km2. ** loĝantaro - 143,7 mil. * '''Kujbiŝevskij''' (''Куйбишевський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 51 km2. ** loĝantaro - 120,8 mil. * '''Kirovskij''' (''Кировський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 68 km2. ** loĝantaro - 171,7 mil. * '''Kalininskij''' (''Калінінський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 19 km2. ** loĝantaro - 109,7 mil. * '''Leninskij''' (''Ленінський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 37 km2. ** loĝantaro - 107,8 mil. * '''Voroŝilovskij''' (''Ворошиловський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 10 km2. ** loĝantaro - 97,3 mil. * '''Petrivskij''' (''Петрівський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 57 km2. ** loĝantaro - 88,6 mil. * '''Budjonovskij''' (''Будьоновський'') ** fondita je la 1980-a j. ** areo - 25 km2. ** loĝantaro - 100,3 mil. * '''Proletarskij''' (''Пролетарський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 58 km2. ** loĝantaro - 102,8 mil. == Famuloj == * [[Anatolij Solovjanenko]] * [[Heinrich Martens]], eldonisto == Ĝemelurboj == * {{Flago|Germanio}} [[Bochum]], [[Germanio]] * {{Flago|Germanio}} [[Magdeburg]], Germanio, [[1987]] * {{Flago|Belgio}} [[Charleroi]], [[Belgio]] * {{Flago|Pollando}} [[Katowice]], [[Pollando]] * {{Flago|Kartvelio}} [[Kutaisi]], [[Kartvelio]] * {{Flago|Rusio}} [[Moskvo]], [[Rusio]] * {{Flago|Estonio}} [[Narva]], [[Estonio]] * {{Flago|Usono}} [[Pittsburgh]], [[Usono]] * {{Flago|Rusio}} [[Rostov-na-Donu]], Rusio * {{Flago|Britio}} [[Sheffield]], [[Britio]] * {{Flago|Italio}} [[Toronto]], [[Italio]], ([[1984]]) * {{Flago|Litovio}} [[Vilno]], [[Litovio]] * {{Flago|Ĉeĥio}} [[Ostrava]], [[Ĉeĥio]], ([[2009]]) == Esperanto == En la urbo kaj la regiono aktivis la ukrainia esperantisto [[Vladimir Kornilov]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ŝaĥtar Donecko]] * [[Internacia flughaveno Donecko]] * [[Doneck (stacidomo)]] * [[Doneck-2 (stacidomo)]] * [[Doneck-Pivniĉnij (stacidomo)]] * [[Karavanna (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Donecko]] * [[Trolebusa transporto en Donecko]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://gorod-donetsk.com}} de la militostata urbo ({{ru}}) * [http://www.donetskcity.com/ Comprehensive Donetsk city guide in English] {{Projektoj |n=Kategorio:Donecko |ReVo=doneck}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Donecko| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 9vlotvn5blpjc7a8bzsanya0s5qp34g 9404654 9404649 2026-06-16T14:37:34Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9404654 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo=Donetsk montage (2015).png |bildo-larĝeco = 300ra |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |Mapo en angulo= |situo sur mapo2= Donecko |situo de2=Situa mapo de Donecko |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=9 }} '''Donecko''' ({{Lang-uk|Донецьк}}) estas [[urbo]], la ĉefa industria centro de [[Ukrainio]] en [[Donecka Baseno]] kaj ĉefurbo de [[regiono Donecka|Donecka regiono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kompare, laŭ datumoj de [[2013]] jaro Donecko havis {{formatnum:1059800}} loĝantojn, kaj komence de 2022 estis 901 645. Ĝi estas centro de [[aglomeraĵo]], kie en 2013 loĝis ĉirkaŭ 1,9 mln de personoj. Donecko estas la kvara laŭ grandeco [[ukrainoj|ukraina]] urbo kaj kune kun najbaraj urbaj centroj ĝi kreas [[kunurbaĵo]]n. Ekde 2014, la teritorio de Donecko estas kontrolita de la memproklamita [[Donecka Popola Respubliko]], kiun la [[ukraina registaro]] agnoskas kiel terorisma organizo. == Geografio == Donecko situas en orienta parto de la [[lando]], sur [[ebenaĵo]], laŭ la rivero Kalmiuso. <!--Koordinatoj: {{koordinatoj gm|48|00|N|37|48|E}}--> * Tuta areo estas {{unuo|385|km²}}. * Longo de nordo al sudo estas 28 km. * Longo de oriento al okcidento estas 55 km. * Kvanto da distriktoj - 9. * Kvanto da placoj - 21. * Kvanto da stratoj, bulvardoj, avenuoj - 2200. * Stratoj havas longon - 2500 km. * Akvujoj - ''Kalmiuska akvujo'' (60 hektaro) kaj ''Donecka maro'' (206 hektaro). * Riveroj - 5:, ''Kalmiuso'', ''Asmolovka'' (13 km), ''Ĉeripaŝkina'' (23 km), ''Skomoroŝka'', ''Baĥmutka''. == Historio == [[Dosiero:Donezk Donbass Palace 01.JPG|eta|dekstra|250px|Hotelo en Donecko]] [[Dosiero:Donezk-065.JPG|eta|dekstra|250px|Teatro de Donecko]] [[Dosiero:Kalmius. Donets'k, Ukraine.JPG|eta|dekstra|250px|Ponto en Donecko]] [[Dosiero:Donetsk britania 02.jpg|eta|dekstra|250px|Malnova hotelo en Donecko]] [[Dosiero:DonetskCathedral.jpg|eta|dekstra|250px|Katedralo en Donecko]] La urbo havis nomojn Juzivka (''Юзівка''), Trock (''Троцьк'') kaj Stalino (''Сталіно''). Juzivka havis statuson de fabrika urbeto.<br /> La 3-an de julio 1917 Juzovka ekhavis statuson de urbo.<br /> La 6-an de junio 1924 Juzovka estis renomita [[stalinurbo|Stalino]].<br /> La 9-an de novembro 1961 Stalino estis renomita Doneck'.<br /> [[Dosiero:MapYuzovka-1913-2024.jpg|eta|Plano de Yuzovka, 1913]] Donecko estiĝis somere de [[1869]] sur lokoj de vilaĝetoj: Aleksandrovka, Avdotino, Grigorjevka (Georgievka), Lubimovka (Zakop), Nikolaevka, Jekaterinovka, Larinka, Semenovka, Oveĉij, kiujn fondis dum la [[17-a jarcento]] [[zaporogoj|zaporoĵskaj kozakoj]]. John Hughes, [[Kimrio|kimra]] negocisto, fondis tie fabrikon pri feraĵoj. En [[1917]] okazis [[ribelo]]. Antaŭ la [[dua mondmilito]] en Stalino loĝis ĉirkaŭ 507 mil homoj, post kiam liberigis la urbo ĉi tie loĝis nur 175 mil homoj. Dum la milito la urbo detruiĝis. La armeo de [[Nazia Germanio]] havis la urbon inter [[1941]]-[[1943]]. En jaro 2012 urbo gastigis plurajn matĉojn de la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012|Eŭropan Futbal-Ĉampionadon 2012]]. En la urbo funkcias aŭ funkciis Donecka Universitato. == Vidindaĵoj == * [[katedralo]] * operdomo * [[teatro]] * [[skulptaĵo]] pri [[ministo]] == Distriktoj de la urbo == * '''Kijivskij''' (''Київський'') ** fondita je la 1967-a j. ** areo - 33 km2. ** loĝantaro - 143,7 mil. * '''Kujbiŝevskij''' (''Куйбишевський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 51 km2. ** loĝantaro - 120,8 mil. * '''Kirovskij''' (''Кировський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 68 km2. ** loĝantaro - 171,7 mil. * '''Kalininskij''' (''Калінінський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 19 km2. ** loĝantaro - 109,7 mil. * '''Leninskij''' (''Ленінський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 37 km2. ** loĝantaro - 107,8 mil. * '''Voroŝilovskij''' (''Ворошиловський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 10 km2. ** loĝantaro - 97,3 mil. * '''Petrivskij''' (''Петрівський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 57 km2. ** loĝantaro - 88,6 mil. * '''Budjonovskij''' (''Будьоновський'') ** fondita je la 1980-a j. ** areo - 25 km2. ** loĝantaro - 100,3 mil. * '''Proletarskij''' (''Пролетарський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 58 km2. ** loĝantaro - 102,8 mil. == Famuloj == * [[Anatolij Solovjanenko]] * [[Heinrich Martens]], eldonisto == Ĝemelurboj == * {{Flago|Germanio}} [[Bochum]], [[Germanio]] * {{Flago|Germanio}} [[Magdeburg]], Germanio, [[1987]] * {{Flago|Belgio}} [[Charleroi]], [[Belgio]] * {{Flago|Pollando}} [[Katowice]], [[Pollando]] * {{Flago|Kartvelio}} [[Kutaisi]], [[Kartvelio]] * {{Flago|Rusio}} [[Moskvo]], [[Rusio]] * {{Flago|Estonio}} [[Narva]], [[Estonio]] * {{Flago|Usono}} [[Pittsburgh]], [[Usono]] * {{Flago|Rusio}} [[Rostov-na-Donu]], Rusio * {{Flago|Britio}} [[Sheffield]], [[Britio]] * {{Flago|Italio}} [[Toronto]], [[Italio]], ([[1984]]) * {{Flago|Litovio}} [[Vilno]], [[Litovio]] * {{Flago|Ĉeĥio}} [[Ostrava]], [[Ĉeĥio]], ([[2009]]) == Esperanto == En la urbo kaj la regiono aktivis la ukrainia esperantisto [[Vladimir Kornilov]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ŝaĥtar Donecko]] * [[Internacia flughaveno Donecko]] * [[Doneck (stacidomo)]] * [[Doneck-2 (stacidomo)]] * [[Doneck-Pivniĉnij (stacidomo)]] * [[Karavanna (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Donecko]] * [[Trolebusa transporto en Donecko]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://gorod-donetsk.com}} de la militostata urbo ({{ru}}) * [http://www.donetskcity.com/ Comprehensive Donetsk city guide in English] {{Projektoj |n=Kategorio:Donecko |ReVo=doneck}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Donecko| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] a9o4mob0u0q76r8nt1hbqipx51mucbh 9404655 9404654 2026-06-16T14:38:31Z ThomasPusch 1869 9404655 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo=Donetsk montage (2015).png |bildo-larĝeco = 300ra |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |Mapo en angulo= |situo sur mapo2= Donecko |situo de2=Situa mapo de Donecko |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=9 }} '''Donecko''' ({{Lang-uk|Донецьк}}) estas [[urbo]], la ĉefa industria centro de [[Ukrainio]] en [[Donecka Baseno]] kaj ĉefurbo de [[regiono Donecka|Donecka regiono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kompare, laŭ datumoj de [[2013]] jaro Donecko havis {{formatnum:1059800}} loĝantojn, kaj komence de 2022 estis 901 645. Ĝi estas centro de [[aglomeraĵo]], kie en 2013 loĝis ĉirkaŭ 1,9 mln de personoj. Donecko estas la kvara laŭ grandeco [[ukrainoj|ukraina]] urbo kaj kune kun najbaraj urbaj centroj ĝi kreas [[kunurbaĵo]]n. Ekde 2014, la teritorio de Donecko estas kontrolita de la memproklamita [[Donecka Popola Respubliko]], kiun la [[ukraina registaro]] agnoskas kiel terorisma organizo. == Geografio == Donecko situas en orienta parto de la [[lando]], sur [[ebenaĵo]], laŭ la rivero Kalmiuso. <!--Koordinatoj: {{koordinatoj gm|48|00|N|37|48|E}}--> * Tuta areo estas {{unuo|385|km²}}. * Longo de nordo al sudo estas 28 km. * Longo de oriento al okcidento estas 55 km. * Kvanto da distriktoj - 9. * Kvanto da placoj - 21. * Kvanto da stratoj, bulvardoj, avenuoj - 2200. * Stratoj havas longon - 2500 km. * Akvujoj - ''Kalmiuska akvujo'' (60 hektaro) kaj ''Donecka maro'' (206 hektaro). * Riveroj - 5:, ''Kalmiuso'', ''Asmolovka'' (13 km), ''Ĉeripaŝkina'' (23 km), ''Skomoroŝka'', ''Baĥmutka''. == Historio == [[Dosiero:Donezk Donbass Palace 01.JPG|eta|dekstra|250px|Hotelo en Donecko]] [[Dosiero:Donezk-065.JPG|eta|dekstra|250px|Teatro de Donecko]] [[Dosiero:Kalmius. Donets'k, Ukraine.JPG|eta|dekstra|250px|Ponto en Donecko]] [[Dosiero:Donetsk britania 02.jpg|eta|dekstra|250px|Malnova hotelo en Donecko]] [[Dosiero:DonetskCathedral.jpg|eta|dekstra|250px|Katedralo en Donecko]] La urbo havis nomojn Juzivka (''Юзівка''), Trock (''Троцьк'') kaj Stalino (''Сталіно''). Juzivka havis statuson de fabrika urbeto.<br /> La 3-an de julio 1917 Juzovka ekhavis statuson de urbo.<br /> La 6-an de junio 1924 Juzovka estis renomita [[stalinurbo|Stalino]].<br /> La 9-an de novembro 1961 Stalino estis renomita Doneck'.<br /> [[Dosiero:MapYuzovka-1913-2024.jpg|eta|Plano de Yuzovka, 1913]] Donecko estiĝis somere de [[1869]] sur lokoj de vilaĝetoj: Aleksandrovka, Avdotino, Grigorjevka (Georgievka), Lubimovka (Zakop), Nikolaevka, Jekaterinovka, Larinka, Semenovka, Oveĉij, kiujn fondis dum la [[17-a jarcento]] [[zaporogoj|zaporoĵskaj kozakoj]]. John Hughes, [[Kimrio|kimra]] negocisto, fondis tie fabrikon pri feraĵoj. En [[1917]] okazis [[ribelo]]. Antaŭ la [[dua mondmilito]] en Stalino loĝis ĉirkaŭ 507 mil homoj, post kiam liberigis la urbo ĉi tie loĝis nur 175 mil homoj. Dum la milito la urbo detruiĝis. La armeo de [[Nazia Germanio]] havis la urbon inter [[1941]]-[[1943]]. En jaro 2012 urbo gastigis plurajn matĉojn de la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012|Eŭropan Futbal-Ĉampionadon 2012]]. En la urbo funkcias aŭ funkciis Donecka Universitato. == Vidindaĵoj == * [[katedralo]] * operdomo * [[teatro]] * [[skulptaĵo]] pri [[ministo]] == Distriktoj de la urbo == * '''Kijivskij''' (''Київський'') ** fondita je la 1967-a j. ** areo - 33 km2. ** loĝantaro - 143,7 mil. * '''Kujbiŝevskij''' (''Куйбишевський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 51 km2. ** loĝantaro - 120,8 mil. * '''Kirovskij''' (''Кировський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 68 km2. ** loĝantaro - 171,7 mil. * '''Kalininskij''' (''Калінінський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 19 km2. ** loĝantaro - 109,7 mil. * '''Leninskij''' (''Ленінський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 37 km2. ** loĝantaro - 107,8 mil. * '''Voroŝilovskij''' (''Ворошиловський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 10 km2. ** loĝantaro - 97,3 mil. * '''Petrivskij''' (''Петрівський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 57 km2. ** loĝantaro - 88,6 mil. * '''Budjonovskij''' (''Будьоновський'') ** fondita je la 1980-a j. ** areo - 25 km2. ** loĝantaro - 100,3 mil. * '''Proletarskij''' (''Пролетарський'') ** fondita je la 1937-a j. ** areo - 58 km2. ** loĝantaro - 102,8 mil. == Famuloj == * [[Anatolij Solovjanenko]] * [[Heinrich Martens]], eldonisto == Ĝemelurboj == ĝis la stato de 2014 * {{Flago|Germanio}} [[Bochum]], [[Germanio]] * {{Flago|Germanio}} [[Magdeburg]], Germanio, [[1987]] * {{Flago|Belgio}} [[Charleroi]], [[Belgio]] * {{Flago|Pollando}} [[Katowice]], [[Pollando]] * {{Flago|Kartvelio}} [[Kutaisi]], [[Kartvelio]] * {{Flago|Rusio}} [[Moskvo]], [[Rusio]] * {{Flago|Estonio}} [[Narva]], [[Estonio]] * {{Flago|Usono}} [[Pittsburgh]], [[Usono]] * {{Flago|Rusio}} [[Rostov-na-Donu]], Rusio * {{Flago|Britio}} [[Sheffield]], [[Britio]] * {{Flago|Italio}} [[Toronto]], [[Italio]], ([[1984]]) * {{Flago|Litovio}} [[Vilno]], [[Litovio]] * {{Flago|Ĉeĥio}} [[Ostrava]], [[Ĉeĥio]], ([[2009]]) == Esperanto == En la urbo kaj la regiono aktivis la ukrainia esperantisto [[Vladimir Kornilov]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ŝaĥtar Donecko]] * [[Internacia flughaveno Donecko]] * [[Doneck (stacidomo)]] * [[Doneck-2 (stacidomo)]] * [[Doneck-Pivniĉnij (stacidomo)]] * [[Karavanna (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Donecko]] * [[Trolebusa transporto en Donecko]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://gorod-donetsk.com}} de la militostata urbo ({{ru}}) * [http://www.donetskcity.com/ Comprehensive Donetsk city guide in English] {{Projektoj |n=Kategorio:Donecko |ReVo=doneck}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Donecko| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] l63of6rktdv8k58or2wq2qlxckzuyp9 0 35500 9405188 9291278 2026-06-17T06:17:59Z Sj1mor 12103 9405188 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = neniu<!--la bildo el Vikidatumoj jam videblas maldekstre--> | mapo = Charleroi Hainaut Belgium Map.svg | lando = [[Belgio]] | estro = {{#property:P6}} | provinco = [[Henegovio]] | latitudo = 50/24/0/N | longitudo = 04/26/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo2= Charleroi | situo de = Situo de Charleroi en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 102.08 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52011}}}} | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} | denso = 1951 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6000 }} '''Charleroi''' (france [ŝARl'rŭa] aŭ valone [tchålerwè], en Esperanto Karloreĝo) estas municipo kaj samtempe urbo en Belgio kiu iam estis grava industria centro (karbominejoj kaj ŝtalindustrio). La metropolitena areo, inkluzive de la ĉirkaŭa regiono, kovras areon de 1,462 kvadrataj kilometroj kun 522,522 loĝantoj (2008), vicigante ĝin kiel la 5-a plej granda en [[Belgio]] post [[Bruselo]], [[Antverpeno]], [[Lieĝo]] kaj [[Gento]] kaj la plej granda en la regiono [[Valonio]]. La loĝantoj estas nomataj ''Carolorégiens'' aŭ simple ''Carolos'' en la franca lingvo. La municipo estas precipe industria areo: feraj kaj ŝtalaj, vitraj, kaj kemiaj fabrikejoj kaj elektro-inĝenieraj firmaoj. Charleroi estis en la centro de vasta karba baseno kun la nomo ''Pays noir'' (Nigra lando). La karbominejoj estas fermitaj, sed estas ankoraŭ multaj [[skorio|skoriamasoj]] ĉirkaŭ la urbo. Meze de trafikocirklo norde de la urbocentro troviĝas statuo de la bildstria heroo [[Marsupilami]], rolulo en la [[bildliteraturo]] de la fama belga bildstria verkisto [[André Franquin]]. == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektigas al pluraj [[aŭtovojo]]j, kaj kompreneble ankaŭ havas viglan fervojan stacidomon kun multaj naciaj kaj internaciaj trajnkonektoj. Krome la urbo estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. Eblas lupreni (elektran) biciklon apud la centra stacidomo ([https://brillo.be/contact/coordonnees Point Vélo], telefona antaŭmendo). Ekde 2022 oni antaŭvidas la kreadon de buklovojo de 23 km por biciklantoj, komparebla laŭ longeco kun tiu de la ''Boucle Noire'' (nigra buklo)<ref>(fr) ''[https://cheminsdesterrils.be/2016/08/02/la-boucle-noire-du-gr-412/ Boucle noire, Chemin des Terrils]''</ref>. Ĉi tiu bicikla buklovojo ligos diversajn interesajn kaj strategiajn lokojn: muzeojn, urbodomon, publikajn lokojn, ktp<ref>(fr) Didier Albin, ''[https://www.dhnet.be/regions/charleroi/un-ring-pour-les-velos-5ddc34ba9978e272f92d3a88 Charleroi va construire un ring pour… les vélos !]'', La Dernière Heure, la 20-an de novembro 2019.</ref>. Je 7 km (4.3 mejloj) norde de la centro, en la municipio Gosselies, troviĝas la dua plej grava flughaveno de Belgio, oficiale "''Brussels South Charleroi Airport''". Bruselo situas je 47 km (29 mejloj) norde de Charleroi-Flughaveno. Ĉirkaŭ la flughaveno, kiu malfermis novan grandan terminalon en 2008, nun estas fondita la komerca kaj scienca parko Aéropole, kiu fokusiĝas pri altteknologiaj kompanioj. En la urbo ekzistas [[Malpeza Metroo de Charleroi|malpeza metroo]] kun kvar linioj. == Historio == [[Dosiero:Charleroi - Hôtel de Ville - 2012.jpg|eta|maldekstra|La urbodomo de Karloreĝo]] Origine la urbo estis malgranda urbeto, kiu nomiĝis ''Charnoy''. En [[1666]] Hispanoj konstruis fortreson tie. La fortreso estis nomata ''Charleroy'' honore al la infanreĝo [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]]. Inter 1898 kaj la komenciĝo de la [[Unua Mondmilito]] en [[1914]] en la urbo produktiĝis aŭtomobiloj de la firmao [[Ateliers Germain]]. Memore al la judoj de Charleroi murditaj de la [[Naziismo|nazia reĝimo]], la germana artisto [[Gunter Demnig]] kunigis naŭ ''[[Stolpersteine]]'' ​​en Charleroi. == Vidindaĵoj == La urbo gastigas plurajn muzeojn: pri belartoj, vitro kaj aliaj fakoj, sed ankaŭ la plej grandan muzeon pri fotografio en Eŭropo en la municipo Mont-sur-Marchienne kiu administre apartenas al Charleroi. === Bois de Casier === Nemankebla kultura loko kun parko de 25 hektaroj en kiu situas muzeo pri vitrofarado kaj industria muzeo kiu atestas pri la iamaj laborkondiĉoj en la karbonminejoj. === Muzeo pri fotografio === Ĝi estis inaŭgurita en 1987 en la iama kaj renovigita karmelana monaĥejo en Mont-sur-Marchienne, ĉirkaŭa municipo de Charleroi. Hodiaŭ ĝi estas la plej granda kaj unu el la plej gravaj muzeoj pri fotografio en Eŭropo (6000 m²)<ref>(fr) [http://archives.lesoir.be/t-20080531-00G9FU.html?query=mus%E9e+de+la+photographie+charleroi&andor=and&when=-1&sort=datedesc ''Un superbe écrin pour un trésor enfin dévoil''é] <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Farchives.lesoir.be%2Ft-20080531-00G9FU.html%3Fquery%3Dmus%25E9e%2Bde%2Bla%2Bphotographie%2Bcharleroi%26andor%3Dand%26when%3D-1%26sort%3Ddatedesc archive]</small> - [[Le Soir]], la 31-an de majo 2008</ref>, kun kolekto de 80.000 fotoj inkluzive de pli ol 800 en konstanta ekspozicio.[[Dosiero:Charleroi musee-de-la-photographie 050711.jpg|alternative=Muzeo pri fotado en Charlerio|800x800px|Muzeo de la fotografio en Charleroi ]] === La belfrido === La [[belfrido]] estas parto de la Urbodomo kaj estas inkluzivita en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondaj Heredaĵo]]<nowiki/>j de Unesko. === La Maison Dorée === Konstruita en 1899 fare de [[Secesio (stilo)|Secesia]] arkitekto Alfred Frère. {{projektoj|commonscat=Charleroi}} == Sporto == En 2006 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Charleroi. == Esperanto == En la urbo aktivas [http://www.esperanto-wallonie.be/fr/node/86 loka esperanto-grupo] De la 30-a de aŭgusto 2021 ĝis la 3-a de oktobro 2021 okazis la Beneluksa kongreso de Esperanto. Ĝi okazis en Charleroi ankaŭ en la jaro 2019<ref>(eo) [https://eventaservo.org/e/bk2021 Beneluksa kongreso 2021], Eventa Servo</ref>. == Eksteraj ligiloj == * (franca) [http://www.charleroi.be Oficiala retejo de la municipo.] * (franca) [http://​www​.leboisducazier​.be Le bois du Casier] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] lx37i1cbu9pv850wj0odtdx5g510elc 9405189 9405188 2026-06-17T06:18:36Z Sj1mor 12103 9405189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = neniu<!--la bildo el Vikidatumoj jam videblas maldekstre--> | mapo = Charleroi Hainaut Belgium Map.svg | lando = [[Belgio]] | estro = {{#property:P6}} | provinco = [[Henegovio]] | latitudo = 50/24/0/N | longitudo = 04/26/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | Mapo en angulo= | situo sur mapo2= Charleroi | situo de = Situo de Charleroi en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 102.08 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52011}}}} | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} | denso = 1951 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6000 }} '''Charleroi''' (france [ŝARl'rŭa] aŭ valone [tchålerwè], en Esperanto Karloreĝo) estas municipo kaj samtempe urbo en Belgio kiu iam estis grava industria centro (karbominejoj kaj ŝtalindustrio). La metropolitena areo, inkluzive de la ĉirkaŭa regiono, kovras areon de 1,462 kvadrataj kilometroj kun 522,522 loĝantoj (2008), vicigante ĝin kiel la 5-a plej granda en [[Belgio]] post [[Bruselo]], [[Antverpeno]], [[Lieĝo]] kaj [[Gento]] kaj la plej granda en la regiono [[Valonio]]. La loĝantoj estas nomataj ''Carolorégiens'' aŭ simple ''Carolos'' en la franca lingvo. La municipo estas precipe industria areo: feraj kaj ŝtalaj, vitraj, kaj kemiaj fabrikejoj kaj elektro-inĝenieraj firmaoj. Charleroi estis en la centro de vasta karba baseno kun la nomo ''Pays noir'' (Nigra lando). La karbominejoj estas fermitaj, sed estas ankoraŭ multaj [[skorio|skoriamasoj]] ĉirkaŭ la urbo. Meze de trafikocirklo norde de la urbocentro troviĝas statuo de la bildstria heroo [[Marsupilami]], rolulo en la [[bildliteraturo]] de la fama belga bildstria verkisto [[André Franquin]]. == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektigas al pluraj [[aŭtovojo]]j, kaj kompreneble ankaŭ havas viglan fervojan stacidomon kun multaj naciaj kaj internaciaj trajnkonektoj. Krome la urbo estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. Eblas lupreni (elektran) biciklon apud la centra stacidomo ([https://brillo.be/contact/coordonnees Point Vélo], telefona antaŭmendo). Ekde 2022 oni antaŭvidas la kreadon de buklovojo de 23 km por biciklantoj, komparebla laŭ longeco kun tiu de la ''Boucle Noire'' (nigra buklo)<ref>(fr) ''[https://cheminsdesterrils.be/2016/08/02/la-boucle-noire-du-gr-412/ Boucle noire, Chemin des Terrils]''</ref>. Ĉi tiu bicikla buklovojo ligos diversajn interesajn kaj strategiajn lokojn: muzeojn, urbodomon, publikajn lokojn, ktp<ref>(fr) Didier Albin, ''[https://www.dhnet.be/regions/charleroi/un-ring-pour-les-velos-5ddc34ba9978e272f92d3a88 Charleroi va construire un ring pour… les vélos !]'', La Dernière Heure, la 20-an de novembro 2019.</ref>. Je 7 km (4.3 mejloj) norde de la centro, en la municipio Gosselies, troviĝas la dua plej grava flughaveno de Belgio, oficiale "''Brussels South Charleroi Airport''". Bruselo situas je 47 km (29 mejloj) norde de Charleroi-Flughaveno. Ĉirkaŭ la flughaveno, kiu malfermis novan grandan terminalon en 2008, nun estas fondita la komerca kaj scienca parko Aéropole, kiu fokusiĝas pri altteknologiaj kompanioj. En la urbo ekzistas [[Malpeza Metroo de Charleroi|malpeza metroo]] kun kvar linioj. == Historio == [[Dosiero:Charleroi - Hôtel de Ville - 2012.jpg|eta|maldekstra|La urbodomo de Karloreĝo]] Origine la urbo estis malgranda urbeto, kiu nomiĝis ''Charnoy''. En [[1666]] Hispanoj konstruis fortreson tie. La fortreso estis nomata ''Charleroy'' honore al la infanreĝo [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]]. Inter 1898 kaj la komenciĝo de la [[Unua Mondmilito]] en [[1914]] en la urbo produktiĝis aŭtomobiloj de la firmao [[Ateliers Germain]]. Memore al la judoj de Charleroi murditaj de la [[Naziismo|nazia reĝimo]], la germana artisto [[Gunter Demnig]] kunigis naŭ ''[[Stolpersteine]]'' ​​en Charleroi. == Vidindaĵoj == La urbo gastigas plurajn muzeojn: pri belartoj, vitro kaj aliaj fakoj, sed ankaŭ la plej grandan muzeon pri fotografio en Eŭropo en la municipo Mont-sur-Marchienne kiu administre apartenas al Charleroi. === Bois de Casier === Nemankebla kultura loko kun parko de 25 hektaroj en kiu situas muzeo pri vitrofarado kaj industria muzeo kiu atestas pri la iamaj laborkondiĉoj en la karbonminejoj. === Muzeo pri fotografio === Ĝi estis inaŭgurita en 1987 en la iama kaj renovigita karmelana monaĥejo en Mont-sur-Marchienne, ĉirkaŭa municipo de Charleroi. Hodiaŭ ĝi estas la plej granda kaj unu el la plej gravaj muzeoj pri fotografio en Eŭropo (6000 m²)<ref>(fr) [http://archives.lesoir.be/t-20080531-00G9FU.html?query=mus%E9e+de+la+photographie+charleroi&andor=and&when=-1&sort=datedesc ''Un superbe écrin pour un trésor enfin dévoil''é] <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Farchives.lesoir.be%2Ft-20080531-00G9FU.html%3Fquery%3Dmus%25E9e%2Bde%2Bla%2Bphotographie%2Bcharleroi%26andor%3Dand%26when%3D-1%26sort%3Ddatedesc archive]</small> - [[Le Soir]], la 31-an de majo 2008</ref>, kun kolekto de 80.000 fotoj inkluzive de pli ol 800 en konstanta ekspozicio.[[Dosiero:Charleroi musee-de-la-photographie 050711.jpg|alternative=Muzeo pri fotado en Charlerio|800x800px|Muzeo de la fotografio en Charleroi ]] === La belfrido === La [[belfrido]] estas parto de la Urbodomo kaj estas inkluzivita en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondaj Heredaĵo]]<nowiki/>j de Unesko. === La Maison Dorée === Konstruita en 1899 fare de [[Secesio (stilo)|Secesia]] arkitekto Alfred Frère. {{projektoj|commonscat=Charleroi}} == Sporto == En 2006 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Charleroi. == Esperanto == En la urbo aktivas [http://www.esperanto-wallonie.be/fr/node/86 loka esperanto-grupo] De la 30-a de aŭgusto 2021 ĝis la 3-a de oktobro 2021 okazis la Beneluksa kongreso de Esperanto. Ĝi okazis en Charleroi ankaŭ en la jaro 2019<ref>(eo) [https://eventaservo.org/e/bk2021 Beneluksa kongreso 2021], Eventa Servo</ref>. == Eksteraj ligiloj == * (franca) [http://www.charleroi.be Oficiala retejo de la municipo.] * (franca) [http://​www​.leboisducazier​.be Le bois du Casier] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 3dd3rx05bx7b9gbfrpk694fk5ei8kl0 9405190 9405189 2026-06-17T06:19:03Z Sj1mor 12103 9405190 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = neniu<!--la bildo el Vikidatumoj jam videblas maldekstre--> | mapo = Charleroi Hainaut Belgium Map.svg | lando = [[Belgio]] | estro = {{#property:P6}} | provinco = [[Henegovio]] | latitudo = 50/24/0/N | longitudo = 04/26/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | situo sur mapo2= Charleroi | situo de = Situo de Charleroi en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 102.08 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52011}}}} | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} | denso = 1951 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6000 }} '''Charleroi''' (france [ŝARl'rŭa] aŭ valone [tchålerwè], en Esperanto Karloreĝo) estas municipo kaj samtempe urbo en Belgio kiu iam estis grava industria centro (karbominejoj kaj ŝtalindustrio). La metropolitena areo, inkluzive de la ĉirkaŭa regiono, kovras areon de 1,462 kvadrataj kilometroj kun 522,522 loĝantoj (2008), vicigante ĝin kiel la 5-a plej granda en [[Belgio]] post [[Bruselo]], [[Antverpeno]], [[Lieĝo]] kaj [[Gento]] kaj la plej granda en la regiono [[Valonio]]. La loĝantoj estas nomataj ''Carolorégiens'' aŭ simple ''Carolos'' en la franca lingvo. La municipo estas precipe industria areo: feraj kaj ŝtalaj, vitraj, kaj kemiaj fabrikejoj kaj elektro-inĝenieraj firmaoj. Charleroi estis en la centro de vasta karba baseno kun la nomo ''Pays noir'' (Nigra lando). La karbominejoj estas fermitaj, sed estas ankoraŭ multaj [[skorio|skoriamasoj]] ĉirkaŭ la urbo. Meze de trafikocirklo norde de la urbocentro troviĝas statuo de la bildstria heroo [[Marsupilami]], rolulo en la [[bildliteraturo]] de la fama belga bildstria verkisto [[André Franquin]]. == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektigas al pluraj [[aŭtovojo]]j, kaj kompreneble ankaŭ havas viglan fervojan stacidomon kun multaj naciaj kaj internaciaj trajnkonektoj. Krome la urbo estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. Eblas lupreni (elektran) biciklon apud la centra stacidomo ([https://brillo.be/contact/coordonnees Point Vélo], telefona antaŭmendo). Ekde 2022 oni antaŭvidas la kreadon de buklovojo de 23 km por biciklantoj, komparebla laŭ longeco kun tiu de la ''Boucle Noire'' (nigra buklo)<ref>(fr) ''[https://cheminsdesterrils.be/2016/08/02/la-boucle-noire-du-gr-412/ Boucle noire, Chemin des Terrils]''</ref>. Ĉi tiu bicikla buklovojo ligos diversajn interesajn kaj strategiajn lokojn: muzeojn, urbodomon, publikajn lokojn, ktp<ref>(fr) Didier Albin, ''[https://www.dhnet.be/regions/charleroi/un-ring-pour-les-velos-5ddc34ba9978e272f92d3a88 Charleroi va construire un ring pour… les vélos !]'', La Dernière Heure, la 20-an de novembro 2019.</ref>. Je 7 km (4.3 mejloj) norde de la centro, en la municipio Gosselies, troviĝas la dua plej grava flughaveno de Belgio, oficiale "''Brussels South Charleroi Airport''". Bruselo situas je 47 km (29 mejloj) norde de Charleroi-Flughaveno. Ĉirkaŭ la flughaveno, kiu malfermis novan grandan terminalon en 2008, nun estas fondita la komerca kaj scienca parko Aéropole, kiu fokusiĝas pri altteknologiaj kompanioj. En la urbo ekzistas [[Malpeza Metroo de Charleroi|malpeza metroo]] kun kvar linioj. == Historio == [[Dosiero:Charleroi - Hôtel de Ville - 2012.jpg|eta|maldekstra|La urbodomo de Karloreĝo]] Origine la urbo estis malgranda urbeto, kiu nomiĝis ''Charnoy''. En [[1666]] Hispanoj konstruis fortreson tie. La fortreso estis nomata ''Charleroy'' honore al la infanreĝo [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]]. Inter 1898 kaj la komenciĝo de la [[Unua Mondmilito]] en [[1914]] en la urbo produktiĝis aŭtomobiloj de la firmao [[Ateliers Germain]]. Memore al la judoj de Charleroi murditaj de la [[Naziismo|nazia reĝimo]], la germana artisto [[Gunter Demnig]] kunigis naŭ ''[[Stolpersteine]]'' ​​en Charleroi. == Vidindaĵoj == La urbo gastigas plurajn muzeojn: pri belartoj, vitro kaj aliaj fakoj, sed ankaŭ la plej grandan muzeon pri fotografio en Eŭropo en la municipo Mont-sur-Marchienne kiu administre apartenas al Charleroi. === Bois de Casier === Nemankebla kultura loko kun parko de 25 hektaroj en kiu situas muzeo pri vitrofarado kaj industria muzeo kiu atestas pri la iamaj laborkondiĉoj en la karbonminejoj. === Muzeo pri fotografio === Ĝi estis inaŭgurita en 1987 en la iama kaj renovigita karmelana monaĥejo en Mont-sur-Marchienne, ĉirkaŭa municipo de Charleroi. Hodiaŭ ĝi estas la plej granda kaj unu el la plej gravaj muzeoj pri fotografio en Eŭropo (6000 m²)<ref>(fr) [http://archives.lesoir.be/t-20080531-00G9FU.html?query=mus%E9e+de+la+photographie+charleroi&andor=and&when=-1&sort=datedesc ''Un superbe écrin pour un trésor enfin dévoil''é] <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Farchives.lesoir.be%2Ft-20080531-00G9FU.html%3Fquery%3Dmus%25E9e%2Bde%2Bla%2Bphotographie%2Bcharleroi%26andor%3Dand%26when%3D-1%26sort%3Ddatedesc archive]</small> - [[Le Soir]], la 31-an de majo 2008</ref>, kun kolekto de 80.000 fotoj inkluzive de pli ol 800 en konstanta ekspozicio.[[Dosiero:Charleroi musee-de-la-photographie 050711.jpg|alternative=Muzeo pri fotado en Charlerio|800x800px|Muzeo de la fotografio en Charleroi ]] === La belfrido === La [[belfrido]] estas parto de la Urbodomo kaj estas inkluzivita en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondaj Heredaĵo]]<nowiki/>j de Unesko. === La Maison Dorée === Konstruita en 1899 fare de [[Secesio (stilo)|Secesia]] arkitekto Alfred Frère. {{projektoj|commonscat=Charleroi}} == Sporto == En 2006 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Charleroi. == Esperanto == En la urbo aktivas [http://www.esperanto-wallonie.be/fr/node/86 loka esperanto-grupo] De la 30-a de aŭgusto 2021 ĝis la 3-a de oktobro 2021 okazis la Beneluksa kongreso de Esperanto. Ĝi okazis en Charleroi ankaŭ en la jaro 2019<ref>(eo) [https://eventaservo.org/e/bk2021 Beneluksa kongreso 2021], Eventa Servo</ref>. == Eksteraj ligiloj == * (franca) [http://www.charleroi.be Oficiala retejo de la municipo.] * (franca) [http://​www​.leboisducazier​.be Le bois du Casier] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 3vcflp104uvhh60sppgi4k9mgsqu8ei 0 35877 9404531 9151475 2026-06-16T13:05:41Z Sj1mor 12103 9404531 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo}} '''Alvino REY''', [[naskonomo]] '''Alvin MCBURNY''' (naskiĝis je la [[1-a de julio]], [[1907]], en [[Oakland]], [[Kalifornio]], [[Usono]], mortis je la [[2-a de marto]], [[2004]]) estis [[Usono|usona]] [[ĵazo|ĵaza]] muzikisto ([[gitaro|gitaristo]] kaj bandoĉefo). La familio transmigris al [[Cleveland]], [[Ohio]], ĉirkaŭ [[1921]] kaj REY ricevis [[banĝo]]n kiel naskiĝtagan donacon. Li lernis ludi banĝon kaj ekis sian muzikan karieron en [[1927]] kun la bando de [[Ev Jones]]. Li alligis la orkestron de [[Phil Spitalny]] en [[1928]]. REY ŝaltis al [[gitaro]]. Ĝis 1929, li estis en [[Nov-Jorko]] en mezo de la pinto de la latina muzika furoro. Li ŝanĝis sian nomon al REY do ĝi sonos pli latine. Ĝis la mezaj [[1930]]-aj jaroj, REY estis en [[San-Francisko]] kaj alligis la bandon de [[Horace Heidt]]. REY estiĝis stelulo kun HEIDT. Li ŝaltis al pedala metal-gitaro. Li kunlaboris kun la gitarfabrika kompanio GIBSON por disvolvigi novan sonprenilon. Liaj inventecaj akordaj strukturoj kaj distinga sono gajnis famon por li. REY formis sian propran bandon en [[1939]]. En [[1942]], la bando de REY havis grandan sukceson kun ''Deep in the Heart of Texas'' (Profunde en la Koro de Teksaso). Li evoluigis la bandon kaj dungis multajn tre bonajn muzikistojn inkluzivante [[Ray Coniff]], [[Neal Hefti]], [[Billy May]], [[Al Cohn]], kaj [[Zoot Sims]]. Muzika sindikata striko haltis rekordanta en [[1943]] kaj la bando estis finata. REY lasis muzikon por industrio, revenis al muziko malfrua en la [[1940]]-aj jaroj, kaj ludis kun multaj grupoj ĝis en la [[2000]]-aj jaroj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rey, Alvino}} aiuw68qdyd8nv0naea7h4beusxzzo22 0 36325 9404516 9394058 2026-06-16T12:56:49Z Sj1mor 12103 9404516 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |Nomo = Gracie Allen |Portreto = |Priskribo = Komedia vaŭdivilistino, aktorino, kantistino, kaj edzino de komediisto [[George Burns]]. |Grandeco de bildo = |Dato de naskiĝo = [[26-a de julio]] [[1895]] |Loko de naskiĝo = [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], [[Usono]] |Dato de morto = [[27-a de aŭgusto]] [[1964]] |Loko de morto = [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio|California]], [[Usono]] }} '''Gracie ALLEN''' (naskiĝis la [[26-a de julio]] [[1895]], [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], mortis la [[27-a de aŭgusto]] [[1964]], [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio|California]]) estis [[komedio|komediistino]] de la [[filmo]]j, [[radio]], kaj frua [[televido]]. Naskiĝis '''''Grace Ethel Cecile Rosalie ALLEN''''', ŝi estis la ventkapano de la teamo [[Burns kaj Allen]], kaj lia edzo [[George Burns]] estis la [[rekta viro]]. == Vivo == Naskiĝis en [[Irlando|irlandan]] [[katoliko|katolikan]] mondaĵan komercan familion, Allen estis edukata ĉe la Stelo de la Maro Monaĥinea Lernejo kiel knabino, kaj tiam iĝis [[vodevilo|vodevila]] ludisto kun ŝia filino Bessie en [[1909]]. Ŝi teamigis kun George Burns en [[1922]] kaj edzigis lin en [[1926]]. Frue la teamo ekrimarkis ke Gracie akiris tre pligranda aŭdantaraj ridoj ol George eĉ kvankam ŝi estis la komika kontrastigilo de la teamo. La teamo ŝaltis rolojn kaj havis grandon sukceson. En la [[1930-aj jaroj]], ili adoptis du infanojn: Sandra Jean kaj Ronald "Ronnie" John. Kiam Ronnie estis kreskata, li alligis la rolularon de la [[1950]]-[[1958]] lunda nokta televida programo de lia gepatroj sur CBS, ''The George Burns and Gracie Allen Show'' (la George Burns kaj Gracie Allen programo). LA staga persono de Allen estis kiel bizara, nelogika, kaj ne tre inteligenta virino. For la scenejo, ŝi estis ĉio sed neinteligenta, tamen. Historianoj kreditas ŝin kun havanta la genion liveri ŝiajn longajn riproĉadojn en maniero tio faris ĝin apero tia kiel ŝi inventis siajn argumentojn sur la momento. Ŝi kaj Burns estis profunde devota unu la alia. Post ŝia morto, Burns rakontis al raportisto ke li ricevis multajn leterojn bezonanta kial li restata edziganta al "tiu fruktokuko". Burns respondis al ili de eldonanta libron titolata: ''I Love Her, That's Why'' (Mi Amas Ŝin, Tio estas Kial). Allen havis unu verdan okulon kaj unu bluan okulon. Preskaŭ unu biografiisto spegulis ke ŝia senceco pri tio estas kio kaŭzis ŝin emeritigi el televido kiam kolora televido envenis. Kolora televido povos malkaŝi tiun trajton al ŝiaj adorantoj. Ŝi haltis faranta filmojn en la frua [[1940-aj jaroj]] kiam koloraj filmoj estis envenanta, ankaŭ. Gracie Allen mortis de [[kora infarkto]] en [[Hollywood]] ĉe la aĝo de 69 (aŭ nur 62). :''Noto pri ŝia [[naskiĝdato]]: ''Malsamaj fontoj donas malsamajn naskiĝdatojn por Gracie Allen. Ŝi naskiĝis julio 26 1894, 1895, 1902 aŭ 1906, depende de la fonto. La dato citas tie, July 26, 1902, estas prenata el la "Kalifornia Morta Rekordoj" datumaro de la Ŝtato de Kalifornio. Dum ŝia vivtempo, la jaro de ŝia naskiĝo estis kutime akceptata kiel 1906, sed kiam insiste petis por provo de tiu, Gracie klamis ke ŝi naskiĝa atesto estis detruata en la granda tertremuro ĉe San-Francisko. Kiam ĝi atentigis al ŝi ke la tertremuro okazis 3 monatoj ''antaŭ'' ŝia reklamata naskiĝtago, ŝe ridetita kaj respondis, "Nu, ĝi estis tre forta tertremo." == Eksteraj ligiloj == * [http://www.imdb.com/name/nm0020555/?fr=c2l0ZT1kZnxteD0yMĤzZz0xfĜtPTIwMĤ0dD1vbnxwbj0wfHE9R3JhY2llIEFsbGVufGh0bWw9MXxubT1vbg__;fc=1;ft=18;fm=1 IMDb artikolo pri Allen] * [http://www.comedystars.com/Bios/burns-allen.shtml Burns & Allen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050313205512/http://www.comedystars.com/Bios/burns-allen.shtml |date=2005-03-13 }} ĉe EncycloComedia {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Allen, Gracie}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] o4wvcncboh8ehsb0i363hhidn0x5crx 0 37662 9405053 9346370 2026-06-16T21:39:29Z Titore 145280 Nuligis version 9346370 de [[Uzanto:~2026-20688-22|~2026-20688-22]] ([[Speciala:Contributions/~2026-20688-22|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:~2026-20688-22|diskutpaĝo]]) 9405053 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la plej granda urbo de [[Aŭstralio]]. Pri la samnoma urbeto en [[Kanado]] vidu al artikolon [[Sidney]].}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sidnejo | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-en|''Sydney''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sydney | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Sydney montage 2018.jpg | dosiero2 = Sydney montage bordered.jpg | dosiero3 = Montage of Sydney 3.JPG | dosiero4 = Sydney six frame montage.jpg | dosiero5 = Montage of Sydney1.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstralio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Nova Suda Kimrio | ŝtato_tipo = Federacia ŝtato | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = Marmana Maro | parto_tipo = Maro | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = Operdomo de Sidnejo | memorindaĵo_noto = Ponto Harbour | memorindaĵo1 = | memorindaĵo1_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo_tipo = Haveno | ŝoseo = Port Jackson | ŝoseo1 = | ŝoseo1_tipo = | montaro = Blua montaro | montaro1 = | urbo = Darling Harbour | urbo_tipo = Partoj de Sidnejo | planto = Reĝa Nacia Parko | planto_noto = (Royal National Park) | planto_tipo = Parko <!-- *** Situo *** --> | situo = Sidnejo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 3 | lat_d = 33 | lat_m = 52 | lat_s = 10 | lat_NS = S | long_d = 151 | long_m = 12 | long_s = 30 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 12144.6 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 4504469 | loĝantaro_dato = 31.12.2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 26-a de januaro 1788 | establita_tipo = Estiĝo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Aŭstralia orienta norma tempo|AOST]] | utc_offset =+10 | horzono_DST = [[Aŭstralia orienta somera tempo|AOST]] | utc_offset_DST =+11 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = [[Operdomo de Sidnejo]] | unesko_jaro = 2007 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = i | unesko_regiono = | unesko_numero = 166 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Aŭstralio | mapo_lokumilo = Aŭstralio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Nova Suda Kimrio | mapo1_lokumilo = Nova Suda Kimrio | mapo2 = Location map Australia Sydney.png | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Urba mapo de Sidnejo | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.cityofsydney.nsw.gov.au www.cityofsydney.nsw.gov.au] | commons = Sydney, Australia | portalo = Aŭstralio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} '''Sidnejo''' ({{lang-en|Sydney}}) la plej ampleksa kaj la plej loĝata urbo en [[Aŭstralio]] kaj en [[Oceanio]],<ref name="The most populous cities in Oceania">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.blatantworld.com/feature/oceania/most_populous_cities.html|titolo=The most populous cities in Oceania|alirdato=13a de Septembro 2014|dato=2010|eldoninto=Blatant Independent Media|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141006095617/http://www.blatantworld.com/feature/oceania/most_populous_cities.html|arkivdato=2014-10-06}}</ref> estas ĉefurbo de [[Novsudkimrio]]. Sidnejo troviĝas en sudorienta marbordo de Aŭstralio ĉe la nordorienta bordo de la [[Tasmana Maro]]. Kun sia loĝantaro, kiu superas 4,5 milionojn da loĝantoj, la metropola regiono fariĝis la plej ampleksa municipo en [[Oceanio]].<ref name="populace v 2009">{{cite web |url=http://abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2008-09~Main+Features~Main+Features?OpenDocument|title=Year Book Australia, 2009 |publisher=Australian Bureau of Statistics |page=194 |accessdate=2008-02-20}}</ref> La loĝantoj de Sidnejo angle nomiĝas "Sydneysider", kaj konsistigas aparte [[kosmopolitismo|kosmopolitisman]] kaj internacian loĝantaron<ref name="Sydneysider1">{{Cite web |url=http://www.immi.gov.au/media/publications/multicultural/confer/10/speech44a.htm |work=1995 Global Cultural Diversity Conference Proceedings, Sydney |title=Designing for Diversity: the Multicultural City |publisher=Australian Government Department of Immigration and Citizenship |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-01 |arkivurl=https://www.webcitation.org/61Co53wY5?url=http://www.immi.gov.au/media/publications/multicultural/confer/10/speech44a.htm |arkivdato=2011-08-25 }}</ref> kaj unu el plej multkulturaj urboj en la mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://theconversation.com/state-of-the-states-new-south-wales-17348|titolo=State of the states: New South Wales|alirdato=13a Septembro 2014|familia nomo=Rolfe|persona nomo=Mark|dato=2013|eldoninto=The Conversation}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.abc.net.au/overnights/stories/s2008131.htm|titolo=Australia's multicultural hub|alirdato=13a Septembro 2014|dato=2007|eldoninto=Australian Broadcasting Corporation}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=Department of Social Services|date=2014|url=http://www.dss.gov.au/our-responsibilities/settlement-and-multicultural-affairs/programs-policy/a-multicultural-australia/programs-and-publications/1995-global-cultural-diversity-conference-proceedings-sydney/public-policy-and-diversity/designing-for-diversity-the|title=Designing for diversity: the multicultural city|accessdate=13a Septembro 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-12-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150923220926/http://www.dss.gov.au/our-responsibilities/settlement-and-multicultural-affairs/programs-policy/a-multicultural-australia/programs-and-publications/1995-global-cultural-diversity-conference-proceedings-sydney/public-policy-and-diversity/designing-for-diversity-the|arkivdato=2015-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923220926/http://www.dss.gov.au/our-responsibilities/settlement-and-multicultural-affairs/programs-policy/a-multicultural-australia/programs-and-publications/1995-global-cultural-diversity-conference-proceedings-sydney/public-policy-and-diversity/designing-for-diversity-the|archivedate=2015-09-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dss.gov.au/our-responsibilities/settlement-and-multicultural-affairs/programs-policy/a-multicultural-australia/programs-and-publications/1995-global-cultural-diversity-conference-proceedings-sydney/public-policy-and-diversity/designing-for-diversity-the |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150923220926/http://www.dss.gov.au/our-responsibilities/settlement-and-multicultural-affairs/programs-policy/a-multicultural-australia/programs-and-publications/1995-global-cultural-diversity-conference-proceedings-sydney/public-policy-and-diversity/designing-for-diversity-the |arkivdato=2015-09-23 }}</ref> La areo ĉirkaŭ Sidnejo estis loĝata de [[indiĝenaj aŭstralianoj]] dum dekoj da jarmiloj.<ref name="Settlers' history rewritten">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.smh.com.au/news/national/settlers-history-rewritten/2007/09/14/1189276983698.html|titolo=Settlers' history rewritten: go back 30,000 years|alirdato=5a de Julio 2014|familia nomo=Macey|persona nomo=Richard|dato=2007|eldoninto=The Sydney Morning Herald}}</ref> Sidejo de la unua [[Unuiĝinta Reĝlando|britia]] [[kolonio]] en Aŭstralio, Sidnejo, estis fondita kiel punkolonio la [[26-an de januaro]] [[1788]] ĉe malgranda golfo ''Sydney Cove''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.myplace.edu.au/decades_timeline/1780/decade_landing_22.html?tabRank=2|titolo=Australia in the 1780s|alirdato=13a Septembro 2014|dato=2014|eldoninto=Australian Children's Television Foundation and Education Services}}</ref><ref name=fondo>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gutenberg.org/etext/15100|titolo=The Voyage of Governor Phillip to Botany Bay|aŭtoro=Arthur Phillip}}</ref>, fare de la kapitano [[Arthur Phillip]]. La urbo estas konstruita sur montetoj ĉirkaŭ la netavolita kaj profunden en landon entranĉita golfo [[Port Jackson]], kiu nun prefere nomiĝas [[Sydney Harbour]], nome unu el plej grandaj {{J|natura haveno}} de la mondo<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Ships and Shipping|familia nomo=Mason|persona nomo=Herbert|jaro=2012|paĝo=266}}</ref> kaj ĉe kiu hodiaŭ elstaras [[operdomo de Sidnejo|Sydney Opera House]] kaj [[Harbour Bridge]]. Sinsekvaj koloniaj guberniestroj de Novsudkimrio helpis transformi la setlejon en prospera kaj sendependa metropolo. Ekde kiam punprizonula transportado finis meze de la [[1800-aj jaroj]] la urbo iĝis tutmonda kultura kaj ekonomia centro.<ref name="The world according to GaWC 2012">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html|titolo=The world according to GaWC 2012|alirdato=[[31-a de aŭgusto]] [[2014]]|dato=2012|eldoninto=[[Loughborough University]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140320212149/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html|arkivdato=2014-03-20}}</ref><ref name="2014 Global Cities Index">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.atkearney.com/documents/10192/4461492/Global+Cities+Present+and+Future-GCI+2014.pdf|titolo=2014 Global Cities Index|alirdato=20a Julio 2014|dato=2014|eldoninto=AT Kearney|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141016172215/http://www.atkearney.com/documents/10192/4461492/Global+Cities+Present+and+Future-GCI+2014.pdf|arkivdato=2014-10-16}}</ref><ref name="The 25 most economically powerful cities in the world">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.citylab.com/work/2011/09/25-most-economically-powerful-cities-world/109/|titolo=The 25 most economically powerful cities in the world|alirdato=20a Julio 2014|familia nomo=Florida|persona nomo=Richard|dato=2014|eldoninto=CityLab|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150203195432/http://www.citylab.com/work/2011/09/25-most-economically-powerful-cities-world/109/|arkivdato=2015-02-03}}</ref><ref name="Cities of opportunity">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pwc.com/us/en/cities-of-opportunity/assets/cities-opp-2012.pdf|titolo=Cities of opportunity|alirdato=21a Julio 2014|dato=2012|eldoninto=PricewaterhouseCoopers|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130210063130/http://www.pwc.com/us/en/cities-of-opportunity/assets/cities-opp-2012.pdf|arkivdato=2013-02-10}}</ref> La loĝantaro de Sidnejo je la tempo de la censo de 2011 estis de 4.39 milionoj da personoj.<ref name="Greater Sydney QuickStats">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/1GSYD|titolo=2011 Census QuickStats: Greater Sydney|alirdato=26a de Julio 2014|dato=2013|eldoninto=Australian Bureau of Statistics|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140605115018/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/1GSYD|arkivdato=2014-06-05}}</ref> Ĉirkaŭ 1.5 miliono el tiu totalo estis naskiĝinta eksterlande kaj reprezentas multecon de diversaj landoj el la tuta mondo. Estas pli ol 250 diversaj lingvoj parolataj en Sidnejo kaj ĉirkaŭ unu triono da loĝantoj parolas lingvojn krom la anglan en [[hejmo]].<ref>{{cite news|publisher=The Sydney Morning Herald|date=2014|url=http://www.smh.com.au/data-point/sydney-languages|title=Sydney's melting pot of language|accessdate=[[13-a de septembro]] [[2014]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-12-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140923055934/http://www.smh.com.au/data-point/sydney-languages|arkivdato=2014-09-23}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140923055934/http://www.smh.com.au/data-point/sydney-languages |date=2014-09-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.smh.com.au/data-point/sydney-languages |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140923055934/http://www.smh.com.au/data-point/sydney-languages |arkivdato=2014-09-23 }}</ref><ref name="Population, dwellings, and ethnicity">{{Citaĵo el la reto|url=http://profile.id.com.au/sydney/population|titolo=Population, dwellings, and ethnicity|alirdato=27a de Julio 2014|dato=2014|eldoninto=.id|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140824072945/http://profile.id.com.au/sydney/population|arkivdato=2014-08-24}}</ref> En la ĉirkaŭaĵo de la metropolita areo etendiĝas [[nacia parko|naciaj parkoj]] kaj marbordaj regionoj, kiuj enhavas kvanton da golfoj, riveroj kaj strandoj, inkluzive de konata [[Bondi Beach]]. En la urbo estas ankaŭ multe da parkoj, krom aliaj ankaŭ [[Hyde Park (Sidnejo)|Hyde Park]] kaj [[Royal Botanical Gardens, Sidnejo|Royal Botanical Gardens (Reĝaj botanikaj ĝardenoj)]]. Sidnejo estas, dank' al datenoj de [[Universitato Loughborough]] rezultantaj el ties esploroj, envicigita inter la [[mondurbo]]jn<ref name="monda urbo">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|titolo=The World According to GaWC 2008|alirdato=11-10-2009|eldoninto=[http://www.lboro.ac.uk/gawc/index.html Globalization and World Cities Research Network], Loughborough University|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|arkivdato=2016-08-11}}</ref>, kio konfirmas, ke Sidnejo estas ''monda centro'' de [[arto]], [[modo]], [[kulturo]], [[amuzo]], [[eduko|klerigado]] kaj [[turismo]]. Sidnejo ankaŭ gastigis kelkajn ĉefajn internaciajn sportajn eventojn, kiel ekzemple [[1938 British Empire Games]], [[Somera Olimpiko 2000|Someran Olimpikon en 2000]], finalmatĉon [[Rugby World Cup 2003]] kaj [[World Youth Day 2008|World Youth Day]] 2008. Ĉefa flughaveno en Sidnejo estas [[Flughaveno Sidnejo]]. == Historio == === Unuaj loĝantoj de la regiono === [[Dosiero:AboriginalSite0008.jpg|eta|maldekstre|[[Karbodesegno]] de kanguruo en la Nacia Parko Heathcote.]] La unua konata popolo kiu loĝis en la areo nune konata kiel Sidnejo estis [[indiĝenaj aŭstralianoj]] kiuj estis migrintaj el norda Aŭstralio kaj antaŭ tio el Sudorienta Azio.<ref>Attenbrow (2010). p. 152</ref> Manipulitaj ŝtonoj trovitaj en gruzaj sedimentoj de Okcidenta Sidnejo povus indiki homan okupadon el 45 000 ĝis 50 000 jarojn a.n.e.,<ref name="Attenbrow-20102">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=TDxldj_SLcYC&q=inauthor%3A%22Val%20Attenbrow%22&pg=PA152|titolo=Sydney's Aboriginal Past: Investigating the Archaeological and Historical Records|alirdato=11a de Novembro 2013|familia nomo=Attenbrow|persona nomo=Val|jaro=2010|loko=Sydney|eldoninto=UNSW Press|ISBN=978-1-74223-116-7|paĝoj=152–153}}</ref> kaj [[radiokarbona datado]] montris pruvaron de homa aktiveco en la Sidneja regiono el antaŭ ĉirkaŭ 30 000 jaroj.<ref name="Settlers' history rewritten2">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.smh.com.au/news/national/settlers-history-rewritten/2007/09/14/1189276983698.html|titolo=Settlers' history rewritten: go back 30,000 years|alirdato=5a de Julio 2014|familia nomo=Macey|persona nomo=Richard|dato=2007|verkaĵo=The Sydney Morning Herald}}</ref> Antaŭ la alveno de Britoj, estis 4 000 ĝis 8 000 indiĝenoj en la regiono de granda Sidnejo.<ref>Attenbrow (2010). p.17</ref><ref name="Aboriginal people and place23">[https://www.sydneybarani.com.au/sites/aboriginal-people-and-place/ "Aboriginal people and place".] Sydney Barani. 2013. Alirita la 5an de Julio 2014.</ref> Tiuj loĝantoj vivtenis sin el [[fiŝkaptado]], [[ĉasado]] kaj kolektado de plantoj kaj marbestoj. La dieto de la marbordaj klanoj estis pli dependaj el marmanĝoj dum la nutrado de la terinternaj klanoj estis pli fokusita al arbaraj animaloj kaj plantoj. La klanoj havis distingajn arojn de ekipaĵoj kaj armiloj faritaj ĉefe el ŝtono, ligno, plantomaterialoj, ostoj kaj konkoj. Ili diferencis en siaj korpornamaĵoj, hararstiloj, kantoj kaj dancoj. Aborigenaj klanoj havis riĉan ceremonian vivon kiu estis parto de la kredosistemo centrita sur jarmilaj, totemaj kaj supernaturaj estaĵoj. Homoj el diferencaj klanoj kaj lingvogrupoj kunvenis por partopreni en inicado kaj en aliaj ceremonioj. Tiuj okazoj helpis komercadon, geedzigojn kaj klanaliancojn.<ref name=":5">Attenbrow (2010). pp. 28,158</ref> La plej fruaj [[Britoj|Britaj setlantoj]] registris la vorton 'Eora' kiel aborigena termino kun la signifo de 'homoj' aŭ 'el tiu loko'.<ref name="Aboriginal people and place23"/><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Keith Vincent |title=Eora People |url=https://www.eorapeople.com.au/uncategorized/eora-people/ |access-date=13a de Julio 2022 |website=Eora People |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230328102026/https://www.eorapeople.com.au/uncategorized/eora-people/ |archivedate=2023-03-28 }}</ref> La klanoj de la Sidneja areo okupis teron kun tradiciaj limoj. Estas debato, tamen, pri al kiu grupo aŭ nacio apartenis tiuj klanoj, kaj pri la etendo de la diferencoj en lingvo, dialektoj kaj iniciritoj. La ĉefaj grupoj estis la marborda popolo Eora, la Darugoj okupantaj la internan areon el [[Parramatta]] ĝis la Bluaj Montoj, kaj la Daravaloj sude de Botany Bay.<ref name="Aboriginal people and place23"/> Darginunga kaj Gundunguraj lingvoj estis parolataj sur la bordoj de la Sidneja areo.<ref name=":722">Attenbrow (2010). pp. 22-29</ref> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ class="nowrap" |Aborigenaj klanoj de la Sidneja areo, registritaj de fruaj Britaj setlantoj !Klano !Teritoria nomo !Loko |- |Bediagal |Ne registrita |Probable nordokcidente de [[Parramatta]] |- |Birrabirragal |Birrabirra |Malsupra Sidneja Haveno ĉe Sow kaj la rifo Pigs |- |Boolbainora |Boolbainmatta |Parramatta areo |- |Borogegal |Booragy |Probable ĉe Bradleys Head kaj ĉirkaŭa areo |- |Boromedegal |Ne registrita |Parramatta |- |Buruberongal |Ne registrita |Nordokcidente de Parramatta |- |Darramurragal |Ne registrita |Turamara areo |- |Gadigal |Cadi (Gadi) |Suda flanko de Port Jackson, el South Head ĝis Darling Harbour |- |Gahbrogal |Ne registrita |Liverpool kaj Cabramatta |- |Gamaragal |Cammeray |Nordo bordo de Port Jackson |- |Gameygal |Kamay |[[Botany Bay]] |- |Gannemegal |Warmul |Paramata areo |- |Garigal |Ne registrita |Broken Bay |- |Gayamaygal |Kayeemy |Manly Cove |- |Gweagal |Gwea |Suda bordo de Botany Bay |- |Wallumedegal |Wallumede |Norda flanko de Port Jackson, ĉe Sydney Cove |- |Wangal |Wann |Suda flanko de Port Jackson, el Darling Harbour ĝis Rose Hill |- | colspan="3" |Klanoj de la Sidneja regiono kies teritorio ne estis fidinde registrita estas jenaj: Domaragal, Doogagal, Gannalgal, Gomerigal, Gooneeowlgal, Goorunggurregal, Gorualgal, Murrooredial, Noronggerragal, Oryangsoora kaj Wandeandegal. |- | colspan="3" |<small>Note:</small> <small>La nomoj kaj teritorilimoj ne ĉiam korespondas kun tiuj uzataj</small> <small>de samtempaj aborigenaj grupoj de la areo de granda Sidnejo.<ref name=":722" /><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Sydney Language|familia nomo=Troy|persona nomo=Jakelin|jaro=2019|eldono=2|loko=Canberra|eldoninto=Aboriginal Studies Press|ISBN=9781925302868|paĝoj=19–25}}</ref> La Britaj setlantoj uzis diferencan literumadojn por indiĝenaj vortoj.<ref>La klannomoj de tiu listo uzas la ortografion de Troy (2019).</ref></small> |} La unua renkontiĝo inter aborigenoj kaj britaj esploristoj okazis la 29an de Aprilo 1770 kiam Leuŭtenanto [[James Cook]] surteriĝis ĉe [[Botany Bay]] (Kamay<ref>Attenbrow (2010). p. 13</ref>) kaj temis pri la klano Gweagal.<ref>{{cite news |date=2002 |title=Once were warriors |newspaper=The Sydney Morning Herald |url=http://www.smh.com.au/articles/2002/11/10/1036308574533.html |access-date=5a de Julio 2014}}</ref> Du Gweagal-anoj opoziciis kontraŭ la surteriganta grupo kaj en la konflikto unu el ili estis pafita kaj vundita.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Captain Cook's epic voyage|familia nomo=Blainey|persona nomo=Geoffrey|jaro=2020|loko=Australia|eldoninto=Viking|ISBN=9781760895099|paĝoj=141–43}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-04-22 |title=Eight days in Kamay |url=https://www.sl.nsw.gov.au/stories/eight-days-in-kamay |access-date=2022-05-29 |website= State Library of New South Wales }}</ref> Cook kaj lia ŝipanaro restis ĉe Botany Bay dum unu semajno, kolektante akvon, lignon, furaĝon kaj botanikajn specimenojn kaj esplorante la ĉirkaŭan areon. Cook klopodis establi rilatojn kun la aborigena loĝantaro malsukcese.<ref>Blainey (2020). pp. 146-57</ref> === Urbo de kondamnitoj (1788–1840) === [[Dosiero:The Founding of Australia. By Capt. Arthur Phillip R.N. Sydney Cove, Jan. 26th 1788.jpg|eta|maldekstre|''Fondo de Aŭstralio, 26a de Januaro 1788, fare de kapitano [[Arthur Phillip]] R.N., Sydney Cove.'' Pentraĵo de Algernon Talmage.]] [[Reĝlando de Granda Britio|Britio]] estis sendante kondamnitojn al siaj amerikaj kolonioj dum plej granda parto de la 18-a jarcento, kaj la perdo de tiuj kolonioj en 1783 estis sprono por la decido establi punkolonion ĉe Botany Bay. Ankaŭ proponantoj de koloniigo indikis la strategiaj gravon de nova bazo en la Azi-Pacifika regiono kaj ties kapabloj havigi tre bezonatajn lignon kaj [[lino]]n por la ŝiparo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A concise history of Australia|familia nomo=Macintyre|persona nomo=Stuart|jaro=2020|eldono=5|loko=Port Melbourne|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=9781108728485|paĝoj=34–35}}</ref> La Unua Floto de 11 ŝipoj sub komando de Kapitano [[Arthur Phillip]] alvenis en Botany Bay en Januaro 1788. Ĝi konsistis el plej ol milo da setlantoj, inklude 736 kondamnitojn.<ref>{{Cite book |last=Karskens |first=Grace |title=The Cambridge History of Australia, Volume 1, Indigenous and Colonial Australia |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=9781107011533 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |location=Cambridge |pages=91 |chapter=The early colonial presence, 1788-1822 |editor-last2=MacIntyre |editor-first2=Stuart}}</ref> La floto tuj foriris al pli taŭga [[Port Jackson]] kie oni establis setlejon ĉe Sydney Cove la 26an de Januaro 1788.<ref>Peter Hill (2008) pp.141–50</ref> La kolonio de Nova-Sudkimrio estis formale proklamita de la Guberniestro Phillip la 7an de Februaro 1788. Sydney Cove havigis liveradon de [[trinkakvo]] kaj sekuran havenon, kion Philip priskribis jene, 'senescepte la plej taŭga haveno en la mondo [...] Ĉi tie milo da velŝipoj de la ŝiparo povas ordiĝi en la plej perfekta sekureco'.<ref>{{cite web |date=9a de Oktobro 2009 |title=SL/nsw.gov.au |url=http://www.sl.nsw.gov.au/discover_collections/history_nation/terra_australis/letters/phillip/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130203035645/http://www.sl.nsw.gov.au/discover_collections/history_nation/terra_australis/letters/phillip/index.html |archive-date=3a de Februaro 2013 |access-date=14a de Julio 2011 |publisher=SL/nsw.gov.au}}</ref> La setlejo estis planita por esti memsufiĉa punkolonio bazita sur viveltena [[agrikulturo]]. Komerco kaj ŝipkonstruado estis malpermesita por teni la kondamnitojn izolitaj. Tamen, la grundo ĉirkaŭ la setlejo montriĝis nefekunda kaj la unuaj rikoltoj malsukcesis, kio kondukis al kelkaj jaroj de [[malsatego]] kaj strikta manĝoporciumado. La manĝokrizo estis mildigita per la alveno de la Dua Floto meze de 1790 kaj de la Tria Floto en 1791.<ref>Macintyre (2020). pp. 34-37</ref> Iamaj kondamnitoj ricevis malgrandajn terpecojn, kaj registaraj kaj privataj bienoj etendiĝis al pli fekundaj teroj ĉirkaŭ [[Parramatta]], Windsor, kaj Camden en la Kamdena Ebenaĵo. Ĉirkaŭ 1804, la kolonio estis memsufiĉa en manĝaĵoj.<ref>{{Cite book |last=Karskens |first=Grace |title=The Cambridge History of Australia, Volume I, Indigenous and colonial Australia |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=9781107011533 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |location=Cambridge |pages=90–114 |chapter=The early colonial presence, 1788-1822 |editor-last2=MacIntyre |editor-first2=Stuart}}</ref> Epidemio de [[variolo]] en Aprilo 1789 mortigis ĉirkaŭ duonon de la indiĝena loĝantaro de la Sidneja regiono.<ref name="Aboriginal people and place23"/><ref>{{cite web |last=Mear |first=Craig |date=2008 |title=The origin of the smallpox outbreak in Sydney in 1789 |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-180278188.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831054140/http://www.highbeam.com/doc/1G1-180278188.html |archive-date=31a de Aŭgusto 2011 |access-date=5a de Julio 2014 |publisher=Journal of the Royal Australian Historical Society }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110831054140/http://www.highbeam.com/doc/1G1-180278188.html |date=2011-08-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-180278188.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110831054140/http://www.highbeam.com/doc/1G1-180278188.html |arkivdato=2011-08-31 }}</ref> En Novembro 1790 aborigeno [[Bennelong]] estris grupon de survivantoj de la Sidnejaj klanoj enen de la setlejo, establante kontinuan restadon de aborigenaj aŭstralianoj en setliĝinta Sidnejo.<ref>Karskens, Grace (2013). "The early colonial presence, 1788–1822". En ''The Cambridge History of Australia, Volume 1.'' pp. 106, 117–19</ref> Phillip ne lasis instrukciojn por urba disvolvigo, sed en Julio 1788 aprobis planon por la nova urbo en Sydney Cove. Ĝi inkludis ampleksan centran avenuon, permanentan registarejon, trobunalon, hospitalon kaj aliajn publikajn konstruaĵojn, sed ne pretecon por stokejoj, vendejoj aŭ aliaj komercaj konstruaĵoj. Phillip baldaŭ ignoris sian propran planon, kaj neplanita disvolviĝo iĝis grava trajto de la Sidneja topografio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Colony, a history of early Sydney|familia nomo=Karskens|persona nomo=Grace|jaro=2009|loko=Crows Nest, NSW|eldoninto=Allen and Unwin|ISBN=9781741756371|paĝoj=71–75}}</ref><ref>{{cite book |last1=McGillick |first1=Paul |title=Sydney architecture |last2=Bingham-Hall |first2=Patrick |year=2005 |page=14 to 15}}</ref>[[Dosiero:View of Sydney Cove - Thomas Watling.jpg|eta|Pentraĵo de Thomas Watling nome ''Vidaĵo de Sydney Cove'', ĉirkaŭ 1794–1796]] Post la foriro de Phillip en Decembro 1792, la militistaj oficiroj de la kolonio ekakiris teron kaj importitajn varojn el vizitantaj ŝipoj. Ankaŭ iamaj kondamnitoj engaĝiĝis en komerco kaj malfermis malgrandajn negocojn. Soldatoj kaj iamaj kondamnitoj konstruis domojn sur regna tero, kun aŭ sen oficiala permeso, en tio kio estas nune nomita urbo Sidnejo. Guberniestro [[William Bligh]] (1806-08) ordonis restriktojn al komerco en la urbo la detruon de konstruaĵoj starigitaj sur regna tero, inklude kelkajn poseditajn de pasintaj kaj servantaj militistaj oficiroj. La rezultinta konflikto kulminis en la Rum-ribelo de 1808, en kiu Bligh estis elpostenigitaj fare de la Korpuso de Nova Sudkimrio.<ref>Karskens (2009). pp. 185-88</ref> Guberniestro Lachlan Macquarie (1810-1821), ludis gravan rolon en la disvolvigo de Sidnejo kaj de la tuta Nov-Sudkimrio, establante bankon, monsanĝejon kaj hospitalon. Li dungis planiston por desegni la stratarplanon de Sidnejo kaj komisiis la konstruadon de ŝoseoj, ŝipkajoj, preĝejoj, kaj publikaj konstruaĵoj. La ŝoseo Parramatta Road, liganta Sidnejon kaj Parramatta, estis malfermita en 1811<ref name="broomham3">{{Citation |author1=Broomham, Rosemary |title=Vital connections: a history of NSW roads from 1788 |date=2001 |page=25 |publisher=Hale & Iremonger in association with the Roads & Traffic Authority |isbn=978-0-86806-703-2}}</ref> kaj ŝoseo tra la Bluaj Montoj estis finkompletigita en 1815, kio malfermis la vojon por grandskalaj agrikulturo kaj brutobredado de paŝtantaj gregaroj en la maldensaj arbaraj paŝtejoj okcidente de la [[Granda Disiganta Montaro]].<ref name=":6322">{{Citaĵo el libro|titolo=A History of New South Wales|familia nomo=Kingston|persona nomo=Beverley|jaro=2006|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=9780521833844|paĝoj=118–19}}</ref><ref>Karskens, Grace (2013). pp. 115–17</ref> Post la foriro de Macquarie, oficiala politiko kuraĝigis la migradon de liberaj britaj setlantoj al Nova Sudkimrio. Enmigrado en la kolonio pliiĝis el 900 liberaj setlantoj en 1826-30 ĝis 29 000 en 1836-40, multaj el kiuj setliĝis en Sidnejo.<ref>Haines, Robin, kaj Ralph Shlomowitz. "Nineteenth century government-assisted and total immigration from the United Kingdom to Australia: quinquennial estimates by colony." ''Journal of the Australian Population Association'', vol. 8, no. 1, 1991, pp. 50–61. ''JSTOR'', www.jstor.org/stable/41110599. Alirita la 20an de Julio 2021.</ref><ref name=":93">{{Cite web |last=Fitzgerald |first=Shirley |date=2011 |title=Sydney |url=https://dictionaryofsydney.org/entry/sydney#ref-uuid=77be765d-0fa6-addb-7d2d-99c79ef76ff3 |access-date=30a de Julio 2022 |website=Dictionary of Sydney, State Library of New South Wales}}</ref> Ĉirkaŭ la 1840-aj jaroj Sidnejo montris geografian dividon inter malriĉaj kaj laboristklasaj loĝantoj en okcidento de la rojo Tank Stream en areoj kiaj la kvartalo The Rocks, kaj la pli riĉaj loĝantoj pli oriente.<ref name=":93"/> Liberaj setlantoj, liber-naskitaj loĝantoj kaj iamaj kondamnitoj nune reprezentis la vastan majoritaton de la populacio de Sidnejo, kio rezultis en pliigo de publika agitado por responsa regado kaj fino de la deviga transportado. Transportado al Nova Sudkimrio ĉesis en 1840.<ref name=":102">{{Cite web |date=Septembro 2020 |title=History of City of Sydney council |url=https://www.cityofsydney.nsw.gov.au/history/history-city-sydney-council |access-date=30a de Julio 2020 |website=City of Sydney}}</ref> [[Dosiero:Castle Hill Rebellion (1804).jpg|eta|La ribelo de kondamnitoj de Castle Hill de 1804.]] ==== Konflikto ĉe la Kumberlanda Ebenaĵo ==== En 1804, irlandaj kondamnitoj estris ĉirkaŭ 300 ribelulojn en la ribelo de Castle Hill, en klopodo marŝi al Sidnejo, komandi ŝipon, kaj navigi al libero.<ref>Karskens (2009). pp. 292-97</ref> Malbone armitaj, kaj kun sia estro Philip Cunningham kaptita, la ĉefa grupo de insurekciantoj estis venkegitaj de ĉirkaŭ 100 trupoj kaj volontuloj de Rouse Hill. Almenaŭ 39 kondamnitoj estis mortigitaj en la ribelo kaj dum sekvaj ekzekutoj.<ref>{{Cite web |date=30a de Junio 2021 |title=Castle Hill Rebellion |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/castle-hill-rebellion |access-date=31a de Aŭgusto 2021 |website=nma.gov.au |language=en-US}}</ref><ref name="whitaker22">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dictionaryofsydney.org/entry/castle_hill_convict_rebellion_1804|titolo=Castle Hill convict rebellion 1804|alirdato=3a de Januaro 2017|aŭtoro=Whitaker, Anne-Maree|jaro=2009|verko=Dictionary of Sydney}}</ref> Ĉar la kolonio etendiĝis al pli fekundaj teroj ĉe la rivero Hawkesbury, nordokcidente de Sidnejo, konflikto inter la setlantoj kaj la indiĝenaj Darugoj intensiĝis, atingante pinton el 1794 ĝis 1810. Bandoj de Darugoj, estritaj de Pemulwuy kaj poste de lia filo Tedbury, bruligis rikoltojn, mortigis brutaron kaj rabadis kabanojn de setlantoj kaj stokejojn en modelo de rezistado kiu estis ripetita kiam la aŭstralia kolonia landlimo ekspansiis. Militistaro estis establita ĉe la rivero Hawkesbury en 1795. La mortokalkulo el 1794 ĝis 1800 estis 26 setlantoj kaj ĝis 200 Darugoj.<ref>Flood, Josephine (2019). p. 66</ref><ref>Broome, Richard (2019). pp. 25–26</ref> Konflikto denove aperis el 1814 ĝis 1816 kun la ekspansio de la kolonio en Daravala kamparo en la Nepea regiono sudokcidente de Sidnejo. Post la morto de kelkaj setlantoj, Guberniestro Macquarie sendis tri militistajn rotojn en la Daravalan kamparon, kulmine en la masakro de Appin (Aprilo 1816) en kiu almenaŭ 14 aborigenoj estis mortigitaj.<ref>Flood, Josephine (2019). p. 70</ref><ref>{{Cite book |last1=Banivanua Mar |first1=Tracey |title=The Cambridge History of Australia, Volume I |last2=Edmonds |first2=Penelope |year=2013 |pages=344 |chapter=Indigenous and settler relations}}</ref> === Kolonia urbo (1841–1900) === La Leĝofara Konsilio de Nova Sudkimrio estis transformita en duonelektita ento en 1842. La urbo Sidnejo estis deklarita [[urbo]] tiun saman jaron, kaj oni establis registaran konsilion, elektitan de restrikta posedantaro.<ref name=":102"/> [[Dosiero:Sydney 1888.jpg|eta|maldekstra|Elaera bildo de Sidnejo, 1888.]] La malkovro de [[oro]] en Nova Sudkimrio kaj Viktorio en 1851 dekomence okazigis ioman ekonomian krizon ĉar laboristoj foriris al la orkampoj. [[Melburno]] tuj superis Sidnejon kiel la plej granda urbo de Aŭstralio, konduke al daŭra rivaleco inter ambaŭ urboj. Tamen, pliiĝanta enmigrado el transmaro kaj riĉeco el la oreksportado pliigis la peton por loĝejoj, varoj, servoj kaj urbaj distraĵoj.<ref name=":14">Goodman, David (2013). "The gold rushes of the 1850s". ''The Cambridge History of Australia, Volume I''. pp.&nbsp;180–81.</ref> La registaro de Nova Sudkimrio stimulis ankaŭ la kreskon per forta investado en fervojoj, tramoj, ŝoseoj, havenoj, telegrafo, lernejoj kaj urbaj servoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A History of New South Wales|familia nomo=Kingston|persona nomo=Beverley|jaro=2006|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=9780521833844|paĝoj=74–80}}</ref> La populacio de Sidnejo kaj ties ĉeurboj kreskiĝis el 95 600 en 1861 ĝis 386 900 en 1891.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/wealth-and-progress-1893/page/310/mode/2up|titolo=The Wealth and progress of New South Wales|familia nomo=Coghlan|persona nomo=T. A|jaro=1893|eldono=7|loko=Sydney|eldoninto=E. A. Petherick & Co., Sydney|paĝoj=311–15}}</ref> La urbo disvolvis multajn el siaj karakteraj trajtoj. La kreskanta loĝantaro amasiĝis en strioj de terasdomoj en mallarĝaj stratetoj. Novaj publikaj konstruaĵoj el sabloŝtono abundis, kiel la [[Universitato de Sidnejo]] (1854–61),<ref>{{Cite web |last=Radford |first=Neil |date=2016 |title=The University of Sydney |url=https://dictionaryofsydney.org/entry/university_of_sydney#ref-uuid=6e6dfb0b-dbd1-a0d2-591c-32e5959e0578 |access-date=2a de Aŭgusto 2022 |website=Dictionary of Sydney, State Library of New South Wales}}</ref> la [[Aŭstralia Muzeo]] (1858–66),<ref>{{Cite web |last=Ellmoos |first=Leila |date= |title=Australian Museum |url=https://dictionaryofsydney.org/entry/australian_museum |access-date=2a de Aŭgusto 2022 |website=The Dictionary of Sydney, State Library oif New South Wales}}</ref> la Urbodomo (1868–88),<ref>{{Cite web |title=Town Hall |url=https://dictionaryofsydney.org/building/sydney_town_hall |access-date=[[2-a de aŭgusto]] [[2022]]|website=Dictionary of Sydney, State Library of New South Wales}}</ref> kaj la Ĝenerala Poŝtoficejo (1866–92).<ref>{{Cite web |last=Ellmoos |first=Laila |date=2008 |title=General Post Office |url=https://dictionaryofsydney.org/entry/general_post_office#ref-uuid=3941c435-8616-274a-c243-6eacf67fae05 |access-date=2a de Aŭgusto 2022 |website=Dictionary of Sydney, State Library of New South Wales}}</ref> Prilaboritaj "coffee palaces" (senalkoholaj hoteloj) kaj alitipaj hoteloj estis starigitaj.<ref name=":15">{{cite journal |last1=Noyce |first1=Diana Christine |date=2012 |title=Coffee Palaces in Australia: A Pub with No Beer |journal=M/C Journal |volume=15 |issue=2 |doi=10.5204/mcj.464 |doi-access=free |issn = 1441-2616 }}</ref> Ekzotaj plantoj kiel [[jakarando]]j kaj [[plumerio]]j estis enkondukitaj en parkoj kaj ĝardenoj.<ref>Kingston (2006). pp. 80-82</ref> Dumtaga banado ĉe la strandoj de Sidnejo estis malpermesita, sed aparta banado en precizaj oceanbanejoj estis populara.<ref>{{Cite web |last=McDermott, Marie-Louise |first=Marie-Louise |date=2011 |title=Ocean baths |url=https://dictionaryofsydney.org/entry/ocean_baths#ref-uuid=a5211cd8-d260-5ed4-3c70-fa82884cc849 |access-date=2a de Aŭgusto 2022 |website=Dictionary of Sydney, State Library of New South Wales}}</ref> [[Sekego]], heltigo de publikaj vorkoj kaj financa krizo kondukis al ekonomia depresio en Sidnejo laŭlonge de plej granda parto de la 1890-aj jaroj. Dume, la Sidnej-bazita ĉefministro de Nov-Sud-Kimrio, nome George Reid, iĝis ŝlosila figuro en la procezo de federacio.<ref>KIngston (2006). pp. 88-89, 95-97</ref> === Ŝtata ĉefurbo (1901–nune) === [[Dosiero:(Looking north along George Street (with tram, T-model Ford and hansom cab) from Union Line Building (incorporating the Bjelke-Petersen School of Physical culture), corner Jamieson Street), n.d. by (5955844045).jpg|eta|[[Tramo]] sur George Street en 1920. Sidnejo iam havis unu el la plej grandaj tramretoj en la Brita Imperio.]] Kiam la ses kolonioj federaciis la 1an de Januaro 1901, Sidnejo iĝis la ĉefurbo de la ŝtato Novsudkimrio. La etendo de [[bubona plago]] en 1900 devigis la registaron de la nova ŝtato modernigi la havenkajojn kaj detrui la kvartalĉojn de la interna urbo. La eksplodo de la [[Unua Mondmilito]] en 1914 rezultis en nova foriro de laboristoj el Sidnejo kiel volontuloj por la armitaj fortoj plie ol la Komunumaj aŭtoritatoj povis procezi, kaj helpis redukti la sendungecon en la urbo. Tiuj kiuj revenis el la milito en 1918 ricevis promeson de "hejmoj taŭgaj por herooj" en novaj ĉeurboj kiel Daceyville kaj Matraville. Ankaŭ "ĝardenaj ĉeurboj" kaj miksitaj industriaj kaj rezidejaj disvolviĝoj kreskiĝis laŭlonge de la fervojaj kaj tramaj koridoroj.<ref name=":93"/> La loĝantaro atingis unu milionon en 1926, post Sidnejo reakiris sian pozicion kiel la plej loĝata urbo en Aŭstralio.<ref>{{Cite web |last= |date=2019 |title=Australian Historical Population Statistics, 3105.0.65.001, Population distribution |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/historical-population/latest-release |access-date=2a de Aŭgusto 2022 |website=Australian Bureau of Statistics}}</ref> La registaro kreis laborpostenojn per amasaj publikaj projektoj kiel la elektrigo de la fervoja reto de Sidnejo kaj konstruado de la Sidneja Havenponto.<ref>Kingston (2006). p. 132</ref> [[Dosiero:Sydney 1932.jpg|eta|dekstra|Inaŭgura tago de la [[Sydney Harbour Bridge|Sidneja Havenponto]], 19a de Marto 1932.]] Sidnejo estis pli akre suferanta pro la [[Granda Depresio]] de la 1930-aj jaroj ol la regiona NSK aŭ Melburno.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Sydney's century, a history|familia nomo=Spearritt|persona nomo=Peter|jaro=2000|loko=Sydney|eldoninto=UNSW Press|ISBN=0868405213|paĝoj=57–58}}</ref> Konstruado de novaj edificoj alvenis preskaŭ al halto, kaj ĉirkaŭ 1933 la sendungado de laboristoj estis de 28 procento, sed ĝis de ĉirkaŭ 40 procento en areoj de laborista klaso kiel Alexandria kaj Redfern. Multaj familioj estis senhejmigitaj kaj ladkvartaloj kreskiĝis laŭlonge de la marbordoj de Sidnejo kaj de Botany Bay, el kiuj la plej grandaj estis "Happy Valley" (Feliĉa Valo) ĉe La Perouse.<ref>Spearritt (2000). pp. 58-59</ref> La Depresio ankaŭ pliigis la politikajn dividojn. En Marto 1932, kiam la populista Laborpartia ĉefministro Jack Lang klopodis inaŭguri la Sidnejan Havenponton li estis marĝenigita de la faŝisto Francis de Groot el la ekstremdekstra ''New Guard'', kiu fortranĉis la inaŭguran bendon per sabro.<ref>Spearritt (2000). p. 62</ref> Januare 1938, Sidnejo celebris la [[Commonwealth Games|Imperiajn Ludojn]] kaj la 600-jariĝon de la eŭropa setlado en Aŭstralio. Unu Ĵurnalisto verkis jene, "Oraj strandoj. Sunbrunigitaj viroj kaj virinoj... Ruĝtegmentaj vilaoj ĝardenaj ĉe la bluaj akvoj de la haveno... Eĉ [[Melburno]] aspektas pli griza kaj majesta urbo de Norda Eŭropo kompare kun la subtropika splendo de Sidnejo." Dume, kongreso de "Aborigenoj de Aŭstralio", deklaris la 26an de Januaro "[[Tago de Bedaŭro (Australia)|Tago de Bedaŭro]]" pro "la kapto fare de blankuloj de nia lando."<ref>Spearritt (2000). p. 72</ref> Je la eksplodo de la [[Dua Mondmilito]] en 1939, en Sidnejo okazis pliigo de la industria disvolvigo cele al plenumo de la necesoj de la milittempa ekonomio. Sendungado praktike malaperis kaj eĉ virinoj okupis laborpostenojn ĝistiam rezervitajn por viroj. Sidnejo estis atakitaj de [[Japana Imperia Armeo|japanaj]] [[submarŝipo]]j en Majo kaj Junio 1942 kaj oni perdis 21 vivojn. En domoj tra la tuta urbo oni konstruis ŝirmejojn kontraŭ aeratakoj kaj oni realigis atakŝajnigojn.<ref>Kingston (2006). pp. 157-59</ref> Postmilita [[enmigrado]] kaj [[naskeksplodo]] rezultis en rapida pliiĝo de la loĝantaro de Sidnejo kaj en la etendo de malalt-densa loĝejaro en ĉeurboj tra tuta Kumberlanda Ebenaĵo. Enmigrantoj - ĉefe el Britio kaj kontinenta Eŭropo - kaj iliaj filoj estis kalkulitaj kiel ĉirkaŭ tri kvaronoj de la loĝantarkresko de Sidnejo inter 1947 kaj 1971.<ref>Spearritt (2000). p. 91</ref> La ĵus kreita Kumberlanda Kantonkonsilio superrigardis la malalt-densajn rezidejajn disvolvigojn, el kiuj la plej grandaj estas Green Valley kaj Mount Druitt. Malnovaj rezidejaj centroj kiel Parramatta, Bankstown kaj Liverpool iĝis ĉeurboj de la metropolo.<ref>Spearritt (2000). pp. 93-94, 115-16</ref> Fabrikado, protektita de altaj tarifoj, dungis ĉirkaŭ unu trionon de la laborforto el 1945 ĝis la 1960-a jaroj. Tamen, dum la longa postmilita ekonomia eksplodo progresis, komerco kaj aliaj servoj iĝis la ĉefa fonto de novaj laborpostenoj.<ref>Spearritt (2000). pp. 109-11</ref> Ĉirkaŭkalkulitaj unu miliono da spektantoj, plej parte el la loĝantaro de la urbo mem, ĉeestis en la surterigo de la reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] en 1954 ĉe ''Farm Cove'' ĝuste kie la kapitano Phillip estis starigita la britan flagon ''[[Union Jack]]'' 165 jarojn antaŭe, kiu komencis ŝian viziton nome ''Australian Royal Tour''. Ĝi estis la unua fojo ke reganta monarko venis sur aŭstralian grundon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-01-10 |title=The 1954 Royal Tour of Queen Elizabeth II |url=https://www.sl.nsw.gov.au/stories/1954-royal-tour-queen-elizabeth-ii |access-date=2022-08-18 |website=[[State Library of New South Wales]]}}</ref> Pliiĝanta altnivela disvolvigo en Sidnejo kaj la ekspansio de ĉeurboj trans la "verda zono" konsideritaj de la planistoj de la 1950-aj jaroj rezultis en komunumaj protestoj. Komence de la [[1970-aj jaroj]], sindikatoj kaj aktivecaj grupoj de loĝantoj sukcesis aprobigi "verdajn malpermesojn" al disvolvigaj projektoj en historiaj areoj kiel The Rocks. La federacia, ŝtata kaj loka registaroj tiukadre enkondukis gamon de leĝaro pri kultura heredo kaj medio.<ref name=":93" /> Ankaŭ la Sjdneja Operejo estis polemikiga pro sia alta kosto kaj pro disputoj inter la arkitekto [[Jørn Utzon]] kaj la registaraj funkcuiloj. Tamen, tuj post ĝia inaŭguro en 1973 ĝi iĝis grava turisma altiraĵo kaj simbolo de la urbo.<ref>Kingston (2006). pp. 184-86</ref> La iompostioma redukto en tarifa protektado el 1974 komencis la transformadon de Sidnejo el industria centro fokusita al la enlanda merkato al "monda urbo" kiu havigas financajn, komercajn, kulturajn kaj edukajn servojn por lokaj loĝantoj kaj por aŭstraliaj kaj transmaraj merkatoj.<ref>Spearritt (2000). pp. 109-12, 259-62</ref> El la 1980-aj jaroj, transmara [[enmigrado]] al Sidnejo kreskiĝis rapide, kaj [[Azio]], [[Mezoriento]] kaj [[Afriko]] iĝis la ĉefaj migrofontoj. Ĉirkaŭ 2021, la loĝantaro de Sidnejo estis de ĉirkaŭ 5.2 milionoj, kaj 40% el la loĝantaro estis naskiĝinta eksterlande. Ĉinio kaj Barato superis Anglion kiel la plej grandaj fontoj de eksterlandaj loĝantoj.<ref>{{Cite web |last= |date=2021 |title=2021 Census of Population and Housing, General community profile, Greater Sydney, Table GO9(c) |url=https://abs.gov.au/census/find-census-data/community-profiles/2021/1GSYD |access-date=4a de Aŭgusto 2020 |website=Australian Bureau of Statistics}}</ref> == Vidindaĵoj == === Turismaj allogaĵoj === [[Dosiero:Sydney skyline at dusk - Dec 2008.jpg|eta|400ra|Plej maldekstre, Operejo en Sidnejo, unu el la plej konataj aŭstraliaj konstruaĵoj, kaj la cetero estas la nokta urba konturo]] * [[Operdomo de Sidnejo]] * [[Ĉehavena Ponto de Sidnejo]] * [[Plaĝo Bondi]] * [[Akvario de Sidnejo]] * Olimpika parko * [[Ĉina kvartalo de Sidnejo|Ĉina kvartalo]] * [[Turo de Sidnejo]] * [[Zoo de Taronga]] * [[Darling Harbour]] * [[Fiŝbazaroj de Sidnejo]] * [[Oceanworld]] === Muzeoj === * [[Artgalerio de Nov-Sudkimrio]] * [[Aŭstralia Centro por Fotografio]] * [[Muzeo de Nuntempa Arto de Aŭstralio]] * [[Powerhouse Museum of Science and Design]] * [[Observatorio de Sidnejo]] * [[Muzeo de Sidnejo]] * [[Aŭstralia Muzeo]] === Parkoj === [[Dosiero:Jardínes Botánicos Reales, Sydney, Australia - panoramio (3).jpg|eta|300ra|dekstra|Reĝaj Botanikaj Ĝardenoj, Sidnejo]] * [[Reĝaj Botanikaj Ĝardenoj]] * [[Hyde Park (Sidnejo)|Hyde Park]] == Servoj == * [[Nacia Instituto de Drama Arto]] * [[Okcident-Sidneja Universitato]] * [[Ŝtata Biblioteko de Novsudkimrio]] * [[Universitato de Nova Sud-Kimrio]] * [[Universitato de Sidnejo]] * [[Universitato Macquarie]] == Amaskomunikiloj == * ''[[The Australian]]'' * ''[[The Sydney Morning Herald]]'' == Ĝemel-urboj == * {{Flago|Usono}} [[San-Francisko]], [[Usono]] (1968) * {{Flago|Japanio}} [[Nagojo]], [[Japanio]] (1980) * {{Flago|Nov-Zelando}} [[Velingtono]], [[Nov-Zelando]] (1983) * {{Flago|Britio}} [[Portsmouth]], [[Britio]] (1984) * {{Flago|Ĉinio}} [[Kantono]], [[Ĉinio]] (1986) * {{Flago|Italio}} [[Florenco]], [[Italio]] (1993) == Famuloj == * [[John Peter Russell]], impresionista pentristo kiu karieris en Eŭropo * [[Vere Gordon Childe]], arkeologo * [[Rose Byrne]], aktorino * [[Yvonne Strahovski]], aktorino * [[Miranda Kerr]], fotomodelo * [[John Howard]], politikisto * En Sidnejo mortis: ** hungardevena akvopilkisto [[Oszkár Csuvik]] ** hungara [[biologo]] pri bestbredado [[István Salamon]] ** hungara boksisto [[Tibor Csík]] ** hungara [[grafikisto]] [[Vera Csillag]] ** hungara kantisto [[Berta Türk]] ** hungardevena kuracisto [[János Boda]] ** hungara [[pentristo]] [[Dezső Orbán]] ** hungara [[dirigento]] [[Tibor Paul]] ** hungardevena [[gitaristo]] [[Miklós Orszáczky]] ** hungara tablotenisisto [[Miklós Szabados]] ** hungardevena [[verkisto]] [[István Kelen]]. == Esperantistoj en Sidnejo == * [[Johano Matasin]] * [[Ali B. Milani]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200" perrow="4"> Dosiero:Sydney Harbour Bridge and Opera House.jpg|Ponto Harbour kaj [[Operdomo de Sidnejo|Operdomo]] Dosiero:SydneyOperaHouse.jpg|[[Operdomo de Sidnejo|Operdomo]] Dosiero:Sydney opera house.jpg|Operdomo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Attenbrow, Val (2010). ''[https://books.google.es/books?id=TDxldj_SLcYC&q=inauthor:%22Val+Attenbrow%22&pg=PA152&redir_esc=y#v=onepage&q=inauthor%3A%22Val%20Attenbrow%22&f=false Sydney's Aboriginal Past: Investigating the Archaeological and Historical Records]''. Sydney: UNSW Press. pp.&nbsp;152–153. ISBN 978-1-74223-116-7. Alirita la 11an de Novembro 2013. * Birch, Alan; Macmillan, David S. (1982). ''The Sydney Scene, 1788-1960'' (2a eld.). Sydney: Hale and Iremonger. pp.&nbsp;105–06. ISBN 0868060178. * Blainey, Geoffrey. (2020) ''Captain Cook's epic voyage''. Australia: Viking, pp.&nbsp;141–43. ISBN 9781760895099. * Karskens, Grace. (2013) “The early colonial presence, 1788-1822”, ''The Cambridge History of Australia'', Volume 1, Indigenous and Colonial Australia. Cambridge: Cambridge University Press, p.&nbsp;91. ISBN 9781107011533. * Kingston, Beverley (2006). ''A History of New South Wales''. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;118–19. ISBN 9780521833844. * Macintyre, Stuart. (2020) ''A concise history of Australia'', 5‑a eldono, Port Melbourne: Cambridge University Press, pp.&nbsp;34–35. ISBN 9781108728485. * Spearritt, Peter. (2000) ''Sydney's century, a history''. Sydney: UNSW Press, p.&nbsp;57–58. ISBN 0868405213. == Vidu ankaŭ == La nomo Sidnejo povas celi ankaŭ la kanadan urbon [[Sidney (Brita Kolumbio)]] kaj supozeble ankaŭ aliajn lokojn. Krome, ankaŭ multaj homoj nomiĝas tiel (angle aŭ Sidney aŭ Sydney, en esperantigo ambaŭ Sidnejo, kiel persona aŭ familia nomo), ekzemple la poeto Sir [[Philip Sidney]]. * [[Metroo de Sidnejo]] * [[Tramtransporto en Sidnejo]] * [[Esperanto-Societo de Sidnejo]] * [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]] * [[Aŭstralia Esperanto-Asocio]] * Antaŭurbo [[Lidkombo]] {{Granda dosiero|Sydney Harbour Bridge night.jpg|1000ra|{{center|Panorama vido de la urbocentro de Sidnejo}}}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=sidnej}} * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [http://www.sydney.com.au Sidnejo la Havena Urbo] {{Havenda artikolo|Sidnejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Sidnejo| ]] [[Kategorio:Urboj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] [[Kategorio:Urboj de Novsudkimrio]] 4d9z4bir6toxnb42tc28ssap92zr3yr 0 39095 9405214 8642216 2026-06-17T06:52:52Z Sj1mor 12103 9405214 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Rebecca GUAY''' estas artisto de ludoj kaj kiu specialiĝis pri pentrado de [[akvarelo]]j. Ŝi estas fama ĉar ŝia verkoj aperas en la kartludo ''[[Magic: The Gathering]]'', la rolludo [[Drakoj kaj Galerioj]] (''Dungeons & Dragons''), kaj aliaj fantaziaj verkoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.rebeccaguay.com paĝo de Rebecca Guay] {{en}} {{Ĝermo|usonano}} {{Vivtempo|Guay, Rebecca}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Ludoj]] hhxkr46t4ql5c1nn8t0puwuk837blrl 0 40970 9404808 9268542 2026-06-16T18:35:47Z Sj1mor 12103 9404808 wikitext text/x-wiki {{informkesto artisto |loko de naskiĝo = [[Breslaŭo]], [[Prusio]] }} '''Julius SCHOLTZ''' {{prononco|ŝolc}} (naskiĝis la [[2-a de decembro|2-an de decembro]] [[1825]] en [[Breslau]], mortis la [[6-a de februaro|6-an de februaro]] [[1893]] en [[Dresdeno]]) estis [[Germanio|germana]] [[pentristoj|pentristo]] kaj ekde [[1874]] profesoro en la Artakademio Dresdeno ("Dresdener Kunstakademie"). Liaj [[portreto|portretaj]] kaj {{J|historia pentraĵo}} estis tre renomaj. Julius Scholtz ĉiam strebis je moderna pentromaniero, karakterizata de eleganteco kaj sensivo por vivantaĵoj kaj atentokaptaj perspektivoj. Tamen lia pentrista verko estis intertempe preskaŭ forgesita. Laŭ la prijuĝo de la iama direktoro de la Pentraĵgalerio de Dresdeno (Dresdner Gemäldegalerie) [[Hans Posse]] Julius Scholtz estis post [[Ferdinand von Rayski]] la plej grava fenomeno de la realisma pentroarto en Dresdeno en la dua duono de la 19-a jarcento. Tion substrekas Hans-Joachim Neidhardt en disertaĵo pri la vivo kaj verko de la artisto. En Leubnitz-Neuostra, urboparto de [[Dresdeno]], la strato ''Julius-Scholtz-Straße'' (poŝtkodo: 01217) memorigas pri la pentristo. Unu liaj lernantoj estis [[Auguste Ludwig]]. ==Verkoj== (inter aliaj) * Avino kaj nepino (''Großmutter und Enkelin''), 1863, en Gemäldegalerie Neue Meister der Staatlichen Kunstsammlungen zu Dresden. * Fauststudie, desegnaĵo en Museum Ostdeutsche Galerie ([[Regensburg]]) * Studie zu: Amor und Psyche, desegnaĵo en Museum Ostdeutsche Galerie (Regensburg) * Murpentraĵoj kaj ornamaĵoj en laŭhistoria stilo en la burgo [[Albrechtsburg]] en [[Meißen]] (entute 50 kune kun Anton Dietrich, [[Heinrich Hoffmann (pentristo)|Heinrich Hoffmann]], Friedrich Preller) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.prohlis-online.de/heimatverein/daten/inhalt6-2.htm Pri la pentraĵo Avino kaj nepino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060323034449/http://www.prohlis-online.de/heimatverein/daten/inhalt6-2.htm |date=2006-03-23 }} en germana lingvo * [http://www.kunst-und-kultur.de/Museumsdatenbank/show_ausstellung.php/3598/ Pri inta ekspozicio pri la verko de Julius Scholtz]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en germana lingvo {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Scholtz, Julius}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo]] treoqqmqp3kb7dmmydvu2rkzb5cruoj 0 44742 9404630 8580212 2026-06-16T14:27:59Z Sj1mor 12103 9404630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Manuel Encarnación AMADOR TORRERO'''<ref>[http://m.prensa.com/impresa/opinion/Globalizando-idiomas_0_693680770.html]</ref> naskiĝis en [[Santiago de Veraguas]], je la [[25-a de marto]] de [[1869]]. Liaj gepatroj estis [[Manuel Amador Guerrero]], la unua prezidento de [[Panamo]] kaj [[Manuela Terreros]]. Li studis mezlernon en [[Kolombio]] kaj superan lernadon en [[Usono]]. Li partoprenis en la revolucio kiu donis sendependiĝon al [[Panamo]] kaj kreis la [[flago]]n de sia lando. Li estis la unua ministro de financoj de [[Panamo]] kaj estis unu el subskribantoj de la panama [[konstitucio]] en [[1904]]. Li estis [[konsulo]] en [[Hamburgo]] ([[Germanio]]) kaj, poste, en [[Novjorko]] kie li lernis [[Esperanton]]. Li krome estis fama pentristo kaj kreis la [[planlingvo]]n [[Panamane]]. Manuel Encarnación Amador mortis la [[12-a de novembro|12-an de novembro]] de [[1952]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Amador Torrero, Manuel Encarnacion}} [[Kategorio:Panamaj politikistoj]] [[Kategorio:Panamaj pentristoj]] hsgp2ssp0cy0sgntefpu0o1c45gplxm 0 49139 9404728 8756744 2026-06-16T16:38:20Z Arbarulo 135469 9404728 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=departemento |lando = Kolombio |mapo=Vichada in Colombia (mainland).svg |ĉefurbo = [[Puerto Carreño]] |regiono-ISO = CO-VID |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Kolombio |kodo = CO-VID |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |parenco = |parenco_tipo = |mapligilo = jes |zomo = 6 |horzono = [[UTC-5]] |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <!-- <br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> --> |ĉefulo tipo = Departementestro |libera = La [[hispana]] estas la ĉefa lingvo, la indiĝenaj lingvoj estas oficialaj en siaj teritorioj |libera_tipo = [[oficiala lingvo|Oficiala(j) lingvo(j)]] }} '''Departemento Viĉado''' ({{lang-es|Vichada}}) estas laŭ areo relative granda [[departementoj de Kolombio|departemento]] de [[Kolombio]], en la oriento de la lando. La departemento ekestis je la 1-a de januaro [[1991]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la departemento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. * [[Ĉefurbo]]: [[Puerto Carreño]] ({{nombro|17700}}). * Pliaj [[urboj]]: [[Cumaribo]] ({{nombro|19000}}), [[La Primavera]] ({{nombro|15000}}). <small>(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)</small> {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) {{Departementoj de Kolombio}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Departementoj de Kolombio]] 2i36g723hwgy81u73satfmw2subxg1k 0 55425 9404641 9120844 2026-06-16T14:33:55Z Alifono 114488 9404641 wikitext text/x-wiki '''Merengo''' (hispane, ''merengue'' {{prononco|merenge}}) estas dancostilo, kiu originas en [[Dominika Respubliko]]. Ĝia ritmo estas pli rapida ol tiu de [[salso]] kaj ĝi havas pli simplan bazan paŝon (1,2,1,2 kompare kun 1,2,3-5,6,7 en la salso). Kvankam merengo havas rapidan ritmon, eĉ ekzistas ''arda merengo'' ('hot merengue') kiu havas probable la plej rapidan ritmon de ĉiuj Latin-Amerikaj dancoj. Konataj merengomuzikistoj estas inter alie: Las Chicas Del Can, Kinito Mendez, Johnny Ventura, Miriam Cruz, Fernandito Villalona, Elvis Crespo kaj Juan Luis Guerra. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.iasorecords.com/index.cfm?secid=1&subsecid=82 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051227094100/http://www.iasorecords.com/index.cfm?secid=1&subsecid=82 |date=2005-12-27 }} <!-- (Malkovri, Esplori) _Merengue_ --> * http://www.bachataradio.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200803141151/http://bachataradio.com/ |date=2020-08-03 }} <!-- _Musica_ _Domincana_, _Merengue_ y _Bachata_ _en_ _Viva_ --> * http://www.vistawide.com/spanish/spanish_music/merengue.htm <!-- Merengo --> * http://www.mindspring.com/~adiascar/musica/merhst-e.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060320210540/http://www.mindspring.com/~adiascar/musica/merhst-e.htm |date=2006-03-20 }} [[Kategorio:Latinamerika muziko]] [[Kategorio:Dancoj]] fvpa1xlpbcfe2gfhjtyskwmleww7hpm 0 57190 9404907 9278133 2026-06-16T20:03:58Z Sj1mor 12103 9404907 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Andrea TOMASOVSKY''' (naskiĝinta en [[1969]]) estas [[Usono|usona]] [[pentristo|pentristino]], bakalaŭrita de Atlanta Kolegio de Belartoj (angle {{lang|en|Atlanta College of Art}}), [[Atlanto]], [[Georgio]] (1993). Ŝi trovis inspirojn en [[realismo]] kaj [[ekspresionismo]] de [[Eŭropo|eŭropa]] belarto de la [[20-a jarcento]]. Ŝi nun laboras kiel artisto por ĵurnalo en [[Baton Rouge (Luiziano)|Baton Rouge]], [[Luiziano]]. == Eksteraj ligiloj == * http://www.deliciousart.com/ Persona retejo de Tomasovsky. {{Ĝermo|usonano}} {{Vivtempo|Tomasovsky, Andrea}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] 02aoa7tellt3akcyig5tuowzcwqk0lj 0 58842 9405010 9101534 2026-06-16T20:50:43Z ThomasPusch 1869 9405010 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|domajno de plej alta nivelo|[[Lt]]}} {{Domajno de plej alta nivelo |speco=[[Nacia domajno de plej alta nivelo]] |nomo=.lt |bildo= |fondita_en=1992 |statuso=aktiva |administranto=[[Kaŭna Teknologia Universitato]] |iniciatinto=Kaŭna Teknologia Universitato |oficiala_destino=Aĵoj rilataj al [[Litovio]] |reala_uzado=Populara en Litovio |limigoj=Neniuj |strukturo=Registradoj okazas duanivele |dokumentoj=[http://www.domreg.lt/static/doc/public/procedural_regulation-en.pdf Regulations]{{ref|en}} |disputaj_reguloj=Disputojn solvas sendependa komisiono de leĝistoj |retpaĝaro=[http://www.domreg.lt Retpaĝaro pri registrado en .lt]{{ref|lt|en}} |whois= |dnssec= }} '''.lt''' estas [[interreto|interreta]] [[nacia domajno de plej alta nivelo]] por [[Litovio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.iana.org/root-whois/lt.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060419011624/http://www.iana.org/root-whois/lt.htm |date=2006-04-19 }} - Informo de servo ''[[whois]]'' de [[IANA]] pri la domajno {{Naciaj domajnoj de plej alta nivelo}} [[Kategorio:Litovio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Litovio]] [[sv:Toppdomän#L]] squ0oykvzaapdf24d6pn8xeor8wtvyz 0 58844 9405012 9101536 2026-06-16T20:51:11Z ThomasPusch 1869 9405012 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|domajno de plej alta nivelo|[[Lv]]}} {{Domajno de plej alta nivelo |speco=[[Nacia domajno de plej alta nivelo]] |nomo=.lv |bildo=[[Dosiero:Lvnic.png|.lv NIC]] |fondita_en=[[1993]] |statuso=Aktiva |administranto=[[Instituto de Matematiko kaj Komputila Scienco]] (en [[2005]]) |iniciatinto=[[Universitato de Latvio]] |oficiala_destino=Aĵoj rilataj al [[Latvio]] |reala_uzado= |limigoj= |strukturo=Registri eblas rekte en la dua nivelo aŭ en la tria nivelo en subdomajnoj |dokumentoj=[http://www.nic.lv/DNS/En/ General Reguloj]; [http://www.nic.lv/DNS/angl_gov.html .gov.lv reguloj] |disputaj_reguloj=[http://www.nic.lv/DNS/En/dispute.php Reguloj pri disputoj] |retpaĝaro=[http://www.nic.lv/ NIC.lv] |whois=whois.nic.lv |dnssec=jes }} '''.lv''' estas [[interreto|interreta]] [[nacia domajno de plej alta nivelo]] por [[Latvio]]. == [[Subdomajno]]j de la dua nivelo == * '''.com.lv''' - por komercaj organizaĵoj * '''.edu.lv''' - por lernaj organizaĵoj * '''.gov.lv''' - por registaro kaj duonregistaraj organizaĵoj * '''.org.lv''' * '''.mil.lv''' - por militaj organizaĵoj * '''.id.lv''' - por personoj * '''.net.lv''' - por interretaj organizaĵoj * '''.asn.lv''' - por asocioj * '''.conf.lv''' - por konferencoj [[Internacia domajna nomo|Internaciaj domajnaj nomoj]] povas esti uzataj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.iana.org/root-whois/lv.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907094430/http://www.iana.org/root-whois/lv.htm |date=2008-09-07 }} - Informo de servo ''[[whois]]'' de [[IANA]] pri la domajno * [http://www.nic.lv/DNS/lvdomain.php Internaciaj domajnaj nomoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701093200/http://www.nic.lv/DNS/lvdomain.php |date=2007-07-01 }} {{Naciaj domajnoj de plej alta nivelo}} [[Kategorio:Latvio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Latvio]] [[sv:Toppdomän#L]] lb3vakmc18m6brcz01ht8x9juori2bn 9405013 9405012 2026-06-16T20:51:43Z ThomasPusch 1869 9405013 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|domajno de plej alta nivelo|[[Lv]]}} {{Domajno de plej alta nivelo |speco=[[Nacia domajno de plej alta nivelo]] |nomo=.lv |bildo=[[Dosiero:Lvnic.png|.lv NIC]] |fondita_en=[[1993]] |statuso=Aktiva |administranto=[[Instituto de Matematiko kaj Komputila Scienco]] (en [[2005]]) |iniciatinto=[[Universitato de Latvio]] |oficiala_destino=Aĵoj rilataj al [[Latvio]] |reala_uzado= |limigoj= |strukturo=Registri eblas rekte en la dua nivelo aŭ en la tria nivelo en subdomajnoj |dokumentoj=[http://www.nic.lv/DNS/En/ General Reguloj]; [http://www.nic.lv/DNS/angl_gov.html .gov.lv reguloj] |disputaj_reguloj=[http://www.nic.lv/DNS/En/dispute.php Reguloj pri disputoj] |retpaĝaro=[http://www.nic.lv/ NIC.lv] |whois=whois.nic.lv |dnssec=jes }} '''.lv''' estas [[interreto|interreta]] [[nacia domajno de plej alta nivelo]] por [[Latvio]]. == [[Subdomajno]]j de la dua nivelo == * '''.com.lv''' - por komercaj organizaĵoj * '''.edu.lv''' - por lernaj organizaĵoj * '''.gov.lv''' - por registaro kaj duonregistaraj organizaĵoj * '''.org.lv''' * '''.mil.lv''' - por militaj organizaĵoj * '''.id.lv''' - por personoj * '''.net.lv''' - por interretaj organizaĵoj * '''.asn.lv''' - por asocioj * '''.conf.lv''' - por konferencoj Internaciaj domajnaj nomoj povas esti uzataj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.iana.org/root-whois/lv.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907094430/http://www.iana.org/root-whois/lv.htm |date=2008-09-07 }} - Informo de servo ''[[whois]]'' de [[IANA]] pri la domajno * [http://www.nic.lv/DNS/lvdomain.php Internaciaj domajnaj nomoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701093200/http://www.nic.lv/DNS/lvdomain.php |date=2007-07-01 }} {{Naciaj domajnoj de plej alta nivelo}} [[Kategorio:Latvio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Latvio]] [[sv:Toppdomän#L]] p8zcnywncxk4hgmj9iivge8vv4ojtdu 9405018 9405013 2026-06-16T20:53:50Z ThomasPusch 1869 9405018 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|domajno de plej alta nivelo|[[Lv]]}} {{Domajno de plej alta nivelo |speco=[[Nacia domajno de plej alta nivelo]] |nomo=.lv |bildo=[[Dosiero:Lvnic.png|.lv NIC]] |fondita_en=[[1993]] |statuso=Aktiva |administranto= instituto de [[matematiko]] kaj [[komputila scienco]] de la [[Universitato de Latvio]] (en [[2005]]) |iniciatinto=[[Universitato de Latvio]] |oficiala_destino= Aĵoj rilataj al [[Latvio]] |reala_uzado= |limigoj= |strukturo=Registri eblas rekte en la dua nivelo aŭ en la tria nivelo en subdomajnoj |dokumentoj=[http://www.nic.lv/DNS/En/ General Reguloj]; [http://www.nic.lv/DNS/angl_gov.html .gov.lv reguloj] |disputaj_reguloj=[http://www.nic.lv/DNS/En/dispute.php Reguloj pri disputoj] |retpaĝaro=[http://www.nic.lv/ NIC.lv] |whois=whois.nic.lv |dnssec=jes }} '''.lv''' estas [[interreto|interreta]] [[nacia domajno de plej alta nivelo]] por [[Latvio]]. == [[Subdomajno]]j de la dua nivelo == * '''.com.lv''' - por komercaj organizaĵoj * '''.edu.lv''' - por lernaj organizaĵoj * '''.gov.lv''' - por registaro kaj duonregistaraj organizaĵoj * '''.org.lv''' * '''.mil.lv''' - por militaj organizaĵoj * '''.id.lv''' - por personoj * '''.net.lv''' - por interretaj organizaĵoj * '''.asn.lv''' - por asocioj * '''.conf.lv''' - por konferencoj Internaciaj domajnaj nomoj povas esti uzataj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.iana.org/root-whois/lv.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907094430/http://www.iana.org/root-whois/lv.htm |date=2008-09-07 }} - Informo de servo ''[[whois]]'' de [[IANA]] pri la domajno * [http://www.nic.lv/DNS/lvdomain.php Internaciaj domajnaj nomoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701093200/http://www.nic.lv/DNS/lvdomain.php |date=2007-07-01 }} {{Naciaj domajnoj de plej alta nivelo}} [[Kategorio:Latvio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Latvio]] [[sv:Toppdomän#L]] q6cawq6n2rbtvwz29qj9jkop2oso6qf 0 59078 9404511 9344632 2026-06-16T12:51:31Z Sj1mor 12103 9404511 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Birthday cake in Esperanto.jpg|eta|{{centre|[[Naskiĝtaga kuko]] en Esperanto}}]] '''Naskiĝtago''' (aŭ '''naskiĝotago''') estas la [[dato]] je kiu oni [[nasko|naskiĝis]]. En multaj kulturoj ekzistas kutimo [[festo|festi]] la [[datreveno]]n de ies naskiĝtago per iu maniero, ekzemple okazigante naskiĝotagan feston por amikoj, dum kiu donacoj estas donataj al la persono festanta sian naskiĝtagon. Estas ankaŭ kutime pritrakti la festanton speciale bone kaj ĝenerale sekvi ties dezirojn je la naskiĝotago. La plej konata gratulkanto en la tuta mondo verŝajne estas ''[[Bondezirojn al vi]]''. [[Dosiero:Bialostockie dni zamenhofa 2014.jpg|eta|maldekstra|{{centre|[[Naskiĝtaga kuko]] okaze de [[Zamenhofa Tago]] 2014 en [[Bjalistoko]]}}]] Naskiĝotagoj de famaj homoj estas ofte festataj en speciala maniero ankaŭ post kiam la koncerna persono jam mortis. Tiel oni ĉiujare rememoras tiun personon kaj eventuale ankaŭ la laboron kiun ŝi aŭ li faris kaj la kontribuon al la socio en kiun tio efektiviĝis. Verŝajne la monde plej konata kaj plej vaste festata naskiĝotago estas [[Kristnasko]] - la naskiĝotago de [[Jesuo Kristo]] je la [[25-a de decembro]]. La [[esperantisto]]j festas ĉiujare la naskiĝotagon de [[L. L. Zamenhof]], la iniciatinto de [[esperanto]] - lia naskiĝotago, la [[15-a de decembro]], estas festata kiel la [[Zamenhofa tago]]. {{-}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj|ReVo=tag.naskigx0o}} * ''[[Bondezirojn al vi]]'' * [[Naskiĝotaga paradokso]] * [[Naskiĝotaga atako]] * [[Astrologio]] * [[Nomtago]] - simila kutimo en iuj [[kulturo]]j [[Kategorio:Festoj]] [[Kategorio:Kalendaro]] lth2jd5jikjv5e4fecna8iw7t07zr78 9404580 9404511 2026-06-16T13:42:10Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ Naskiĝdato 9404580 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Birthday cake in Esperanto.jpg|eta|{{centre|[[Naskiĝtaga kuko]] en Esperanto}}]] '''Naskiĝtago''' (aŭ '''naskiĝotago''') estas la [[dato]] je kiu oni [[nasko|naskiĝis]]. En multaj kulturoj ekzistas kutimo [[festo|festi]] la [[datreveno]]n de ies naskiĝtago per iu maniero, ekzemple okazigante naskiĝotagan feston por amikoj, dum kiu donacoj estas donataj al la persono festanta sian naskiĝtagon. Estas ankaŭ kutime pritrakti la festanton speciale bone kaj ĝenerale sekvi ties dezirojn je la naskiĝotago. La plej konata gratulkanto en la tuta mondo verŝajne estas ''[[Bondezirojn al vi]]''. [[Dosiero:Bialostockie dni zamenhofa 2014.jpg|eta|maldekstra|{{centre|[[Naskiĝtaga kuko]] okaze de [[Zamenhofa Tago]] 2014 en [[Bjalistoko]]}}]] Naskiĝotagoj de famaj homoj estas ofte festataj en speciala maniero ankaŭ post kiam la koncerna persono jam mortis. Tiel oni ĉiujare rememoras tiun personon kaj eventuale ankaŭ la laboron kiun ŝi aŭ li faris kaj la kontribuon al la socio en kiun tio efektiviĝis. Verŝajne la monde plej konata kaj plej vaste festata naskiĝotago estas [[Kristnasko]] - la naskiĝotago de [[Jesuo Kristo]] je la [[25-a de decembro]]. La [[esperantisto]]j festas ĉiujare la naskiĝotagon de [[L. L. Zamenhof]], la iniciatinto de [[esperanto]] - lia naskiĝotago, la [[15-a de decembro]], estas festata kiel la [[Zamenhofa tago]]. {{-}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj|ReVo=tag.naskigx0o}} * ''[[Bondezirojn al vi]]'' * [[Naskiĝotaga paradokso]] * [[Naskiĝotaga atako]] * [[Naskiĝdato]] * [[Astrologio]] * [[Nomtago]] - simila kutimo en iuj [[kulturo]]j [[Kategorio:Festoj]] [[Kategorio:Kalendaro]] i3dctdapbdvpx0zj32xu05py415zt77 0 59707 9404643 9088591 2026-06-16T14:34:01Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9404643 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:KofunTumulus.JPG|eta|300ra|Noge-&#332;tumulo de la periodo [[Kofun]], [[Tokio]], frua [[5-a jarcento]].]] [[Dosiero:Tumulusmarathon.JPG|eta|301x301ra|Tumulo de la atenanoj kiuj pereis en la [[batalo de Maratono]] ([[Grekio]]).]] [[Dosiero:Grobowiec_Filipa_II_Macedonskiego.jpg|alternative=Great Tumulus of Aegae|eta|309x309ra|La granda tumulo de [[Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a]] de Makedonio]] '''Tumulo''' estas amaso aŭ monteto el [[tero]] kaj [[ŝtono]]j konstruita sur [[tombo]] (aŭ tomboj). Laŭ [[Francisko Azorín]] '''tumulo''' estas ''Surtomba monteto.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 206.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''tumulus'' (tumulo).<ref>Azorín, samloke.</ref> Pro sia konstrua diligenteco bela ekzemplo troviĝas en [[Schwalmstadt]], la t.n. [[Tumulo de Wiera]]. [[Dosiero:Gamla uppsala.jpg|350ra|eta|La tumuloj de [[Gamla Uppsala]], el la [[5-a jarcento|5-a]] kaj [[6-a jarcento|6-a jarcentoj]].]] [[Dosiero:Cmentarzysko Jacwingow, Suwalszczyzna, Aug 2004 B.jpg|eta|250ra|Tumulo / kurgano de [[baltoj]] / la [[nekropolo]] de [[jadvingoj]] apud [[Suwałki]]]] == Vidu ankaŭ == * [[Holmo]] * [[Kairno]] * [[Kurgano]] * [[Dolmeno]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Tumulus|ReVo=tumul}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Tumuloj| ]] kx0edz5dxtegq0s0ax8yiqcdilvc1ya 9404674 9404643 2026-06-16T14:48:46Z DidCORN 34571 9404674 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:KofunTumulus.JPG|eta|300ra|Noge-&#332;tumulo de la periodo [[Kofun]], [[Tokio]], frua [[5-a jarcento]].]] [[Dosiero:Tumulusmarathon.JPG|eta|301x301ra|Tumulo de la atenanoj kiuj pereis en la [[batalo de Maratono]] ([[Grekio]]).]] [[Dosiero:Grobowiec_Filipa_II_Macedonskiego.jpg|alternative=Great Tumulus of Aegae|eta|301x301ra|La granda tumulo de [[Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a]] de Makedonio]] '''Tumulo''' estas amaso aŭ monteto el [[tero]] kaj [[ŝtono]]j konstruita sur [[tombo]] (aŭ tomboj). Laŭ [[Francisko Azorín]] '''tumulo''' estas ''Surtomba monteto.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 206.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''tumulus'' (tumulo).<ref>Azorín, samloke.</ref> Pro sia konstrua diligenteco bela ekzemplo troviĝas en [[Schwalmstadt]], la t.n. [[Tumulo de Wiera]]. [[Dosiero:Gamla uppsala.jpg|300ra|eta|La tumuloj de [[Gamla Uppsala]], el la [[5-a jarcento|5-a]] kaj [[6-a jarcento|6-a jarcentoj]].]] [[Dosiero:Cmentarzysko Jacwingow, Suwalszczyzna, Aug 2004 B.jpg|eta|300ra|Tumulo / kurgano de [[baltoj]] / la [[nekropolo]] de [[jadvingoj]] apud [[Suwałki]]]] == Vidu ankaŭ == * [[Holmo]] * [[Kairno]] * [[Kurgano]] * [[Dolmeno]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Tumulus|ReVo=tumul}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Tumuloj| ]] 20er3rije8g52sk7ccmqlbzsyqwnc8c 0 68517 9404933 8646556 2026-06-16T20:11:40Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pollutri | regiono = {{Italio ABR}} (2005) | provinco = {{Italio CH}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 8 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 14 | longitudo_minutoj = 36 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 196 | koord_Y_en_mapo = 165 | alto = | areo = 26 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2345 (2005) | denso_de_loĝantoj = 90 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Atessa]], [[Casalbordino]], [[Monteodorisio]], [[Scerni]], [[Vasto]] (2005) | poŝtkodo = 66020 (2005) | telefona_kodo = 0873 (2005) | ISTAT_kodo = 069068 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = ABR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pollutri''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Abruco]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Chieti]] izfy7c55azufp4p671jblexc5u2wnti 0 68855 9404923 8408094 2026-06-16T20:09:05Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Poggio Imperiale | regiono = {{Italio PUG}} (2005) | provinco = {{Italio FG}} (2005) | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 49 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 15 | longitudo_minutoj = 22 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 215 | koord_Y_en_mapo = 175 | alto = 73 | areo = 52 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2891 (2005) | denso_de_loĝantoj = 56 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Apricena]], [[Lesina]], [[San Paolo di Civitate]], [[San Nicandro Garganico]] (2005) | poŝtkodo = 71010 (2005) | telefona_kodo = 0882 (2005) | ISTAT_kodo = 071040 (2005) | imposta_kodo = G761 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''poggioimperialesi'' | patrono = [[San Placido Martire]] | festo = [[5-a de oktobro]] (2005) | retpaĝo = | mapo = ItalyPuglia.png | mapamplekso = 300 }} '''Poggio Imperiale''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Apulio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Foggia]] ef5ysz04kac2tvjhljcbuh3b9n0pwd6 0 69313 9404930 8665954 2026-06-16T20:10:37Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404930 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Polesine Parmense | regiono = {{Italio EMR}} (2005) | provinco = {{Italio PR}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 1 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 5 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 88 | koord_Y_en_mapo = 72 | alto = | areo = 25 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1509 (2005) | denso_de_loĝantoj = 60 (2005) | subdividaĵoj = Ardella, Ardola, La Motta, Ongina, Santa Croce, Vidalenzo (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Busseto]], [[Stagno Lombardo]] (CR), [[Villanova sull'Arda]] (PC), [[Zibello]] (2005) | poŝtkodo = 43010 (2005) | telefona_kodo = 0524 (2005) | ISTAT_kodo = 034029 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = EMR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Polesine Parmense''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Emilio-Romanjo]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Parma]] h5tt8iowjdohxq148lwt2ybu8w7zv2x 0 69323 9405022 8413852 2026-06-16T20:54:43Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Prignano sulla Secchia | regiono = {{Italio EMR}} (2005) | provinco = {{Italio MO}} (2005) | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 26 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 41 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 102 | koord_Y_en_mapo = 90 | alto = | areo = 80 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 3530 (2005) | denso_de_loĝantoj = 44 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Baiso]] (RE), [[Castellarano]] (RE), [[Palagano]], [[Polinago]], [[Sassuolo]], [[Serramazzoni]], [[Toano]] (RE) (2005) | poŝtkodo = 47048 (2005) | telefona_kodo = 0536 (2005) | ISTAT_kodo = 036033 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = EMR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Prignano sulla Secchia''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Emilio-Romanjo]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Modena]] 91duzkkfkd6efk0ezfwpg6vgrmxv399 0 70038 9404754 8406110 2026-06-16T17:50:22Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404754 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Petronà | regiono = {{Italio CAL}} (2005) | provinco = {{Italio CZ}} (2005) | latitudo_gradoj = 39 | latitudo_minutoj = 2 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 45 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 248 | koord_Y_en_mapo = 265 | alto = | areo = 45 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 3012 (2005) | denso_de_loĝantoj = 67 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Belcastro]], [[Cerva]], [[Marcedusa]], [[Mesoraca]] (KR), [[Sersale]], [[Zagarise]] (2005) | poŝtkodo = 88050 (2005) | telefona_kodo = 0 (2005) | ISTAT_kodo = 079095 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Petronà''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kalabrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Catanzaro]] n9wmzn2gn7qkxjc3ymf6942twnxkfsr 0 70046 9404902 8407438 2026-06-16T20:03:10Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404902 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Placanica | regiono = {{Italio CAL}} (2005) | provinco = {{Italio RC}} (2005) | latitudo_gradoj = 38 | latitudo_minutoj = 25 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 27 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 241 | koord_Y_en_mapo = 285 | alto = | areo = 29 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1511 (2005) | denso_de_loĝantoj = 52 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Caulonia]], [[Pazzano]], [[Stignano]] (2005) | poŝtkodo = 89040 (2005) | telefona_kodo = 0964 (2005) | ISTAT_kodo = 080059 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Placanica''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}[[Dosiero:Placanica.jpg|eta|maldekstra|400px|Panoramo]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kalabrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Reggio Calabria]] bb801ej5s6vg3dhv1yjy1j8ion3zlz3 0 70049 9404918 9153798 2026-06-16T20:06:36Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404918 wikitext text/x-wiki '''Platì''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Platì | regiono = {{Italio CAL}} (2005) | provinco = {{Italio RC}} (2005) | latitudo_gradoj = 38 | latitudo_minutoj = 13 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 3 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 231 | koord_Y_en_mapo = 291 | alto = | areo = 50 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 3836 (2005) | denso_de_loĝantoj = 77 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Ardore]], [[Benestare]], [[Careri]], [[Ciminà]], [[Oppido Mamertina]], [[Santa Cristina d'Aspromonte]], [[Varapodio]] (2005) | poŝtkodo = 89039 (2005) | telefona_kodo = 0964 (2005) | ISTAT_kodo = 080060 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Platì ''' estas urbo en provinco [[Provinco Reggio Calabria]], regiono [[Kalabrio]] en suda [[Italio]] (la pinto de la itala "boto"). == Situo == En Platì vivas 3765 loĝantoj (stato de la {{dato|31|decembro|2006}}). Tipa specialaĵo el Platì estas la [[pano]]. La vilaĝo situas ĉe la piedo de [[Aspromonte]], la plej suda montaro de Italio, proksime al la samnoma [[nacia parko]]. Najbaraj komunumoj estas [[Ardore]], [[Benestare]], [[Careri]], [[Ciminà]], [[Oppido Mamertina]], [[Santa Cristina d'Aspromonte]] und [[Varapodio]] == Socio == Platì estas taksata la centro de la kalabria [[mafio|mafieca]] krimorganizaĵo "[[Ndrangheta]]". La riĉeco tiel akirita ne montriĝas al eksteraj okuloj, oficiale Platì eĉ estas la komunumo kun la plej malalta popersona enspezo. La itala ŝtato klopodas restarigi la kontrolon, foje per gigantaj aranĝoj kiuj efikas kontraŭe: sum operacio "Marine" en la nokto de la {{dato|31|decembro|2003}} mil policistoj faris [[razio]]n en la vilaĝo, malkovris reton de sekretaj subteraj koridoroj kaj ĉambroj kaj arestis 131 homojn (tridekonon de la loĝantaro).<ref>[http://www.sueddeutsche.de/ausland/artikel/572/69503/print.html de - ''Im Schattenreich der Krake''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071013023211/http://www.sueddeutsche.de/ausland/artikel/572/69503/print.html |date=2007-10-13 }}, [[Süddeutsche Zeitung]], 3 Februar 2006</ref>. == Fontoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kalabrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Reggio Calabria]] 09dzd2umqdstshzg0jtw034u6el1c14 0 70051 9404931 8665916 2026-06-16T20:11:07Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404931 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Polistena | regiono = {{Italio CAL}} (2005) | provinco = {{Italio RC}} (2005) | latitudo_gradoj = 38 | latitudo_minutoj = 24 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 4 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 231 | koord_Y_en_mapo = 285 | alto = 254 | areo = 11 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 11488 (31-12-04) | denso_de_loĝantoj = 1058 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Anoia]], [[Cinquefrondi]], [[Cittanova]], [[Melicucco]], [[San Giorgio Morgeto]] (2005) | poŝtkodo = 89024 (2005) | telefona_kodo = 0966 (2005) | ISTAT_kodo = 080061 (2005) | imposta_kodo = G791 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''polistenesi'' | patrono = [[Santa Marina]] | festo = [[17-a de julio]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.polistena.rc.it/ | mapo = CAL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Polistena''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kalabrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Reggio Calabria]] l0l4saie9n6teac5u46hij062lhxz77 0 70637 9404755 8406137 2026-06-16T17:50:52Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404755 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Petruro Irpino | regiono = {{Italio CAM}} (2005) | provinco = {{Italio AV}} (2005) | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 2 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 14 | longitudo_minutoj = 48 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 201 | koord_Y_en_mapo = 200 | alto = | areo = 3 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 400 (2005) | denso_de_loĝantoj = 133 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Altavilla Irpina]], [[Chianche]], [[San Nicola Manfredi]] (BN), [[Torrioni]], [[Tufo]] (2005) | poŝtkodo = 83010 (2005) | telefona_kodo = 0825 (2005) | ISTAT_kodo = 064071 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Petruro Irpino''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kampanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Avellino]] tsg72oaw8ehf7mcybyio36ckseckqio 0 70667 9405000 8411317 2026-06-16T20:47:00Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405000 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Prata Sannita | regiono = {{Italio CAM}} (2005) | provinco = {{Italio CE}} (2005) | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 26 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 14 | longitudo_minutoj = 12 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 187 | koord_Y_en_mapo = 187 | alto = 360 | areo = 21 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1699 (2005) | denso_de_loĝantoj = 81 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Ailano]], [[Ciorlano]], [[Fontegreca]], [[Gallo Matese]], [[Letino]], [[Pratella]], [[Raviscanina]], [[Valle Agricola]] (2005) | poŝtkodo = 81010 (2005) | telefona_kodo = 0823 (2005) | ISTAT_kodo = 061063 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Prata Sannita''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}{{Provinco Caserta}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kampanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Caserta]] s8vuvzkrsgjaczaa7xjqynk82lyhq73 0 70669 9405001 8411321 2026-06-16T20:47:55Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405001 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pratella | regiono = {{Italio CAM}} (2005) | provinco = {{Italio CE}} (2005) | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 24 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 14 | longitudo_minutoj = 11 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 186 | koord_Y_en_mapo = 188 | alto = | areo = 34 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1695 (2005) | denso_de_loĝantoj = 50 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Ailano]], [[Ciorlano]], [[Prata Sannita]], [[Presenzano]], [[Sesto Campano]] (IS), [[Vairano Patenora]] (2005) | poŝtkodo = 81010 (2005) | telefona_kodo = 0823 (2005) | ISTAT_kodo = 061064 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pratella''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}{{Provinco Caserta}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kampanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Caserta]] d2d4jgk050pwvqsisb2ru22lab8gmrp 0 70670 9405002 8411334 2026-06-16T20:48:23Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405002 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pratola Serra | regiono = {{Italio CAM}} (2005) | provinco = {{Italio AV}} (2005) | latitudo_gradoj = 40 | latitudo_minutoj = 59 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 14 | longitudo_minutoj = 51 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 202 | koord_Y_en_mapo = 202 | alto = | areo = 8 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 3242 (2005) | denso_de_loĝantoj = 405 (2005) | subdividaĵoj = Serra di Pratola (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Candida]], [[Manocalzati]], [[Montefalcione]], [[Montefredane]], [[Montemiletto]], [[Prata di Principato Ultra]] (2005) | poŝtkodo = 83039 (2005) | telefona_kodo = 0825 (2005) | ISTAT_kodo = 064075 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = ''pratolani'' | patrono = [[Madonna Addolorata]] e [[San Gerardo]] | festo = Prima [[domenica]] di [[Settembre]] (2005) | retpaĝo = | mapo = CAM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pratola Serra''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kampanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Avellino]] 2g6wxrtaco7p9wc0eh7ybmwcpve5v7f 0 71383 9404760 8665893 2026-06-16T17:54:04Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404760 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pignone | regiono = {{Italio LIG}} (2005) | provinco = {{Italio SP}} (2005) | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 11 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 44 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 79 | koord_Y_en_mapo = 98 | alto = | areo = 16 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 650 (2005) | denso_de_loĝantoj = 41 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Beverino]], [[Borghetto di Vara]], [[Levanto]], [[Monterosso al Mare]], [[Vernazza]] (2005) | poŝtkodo = 19020 (2005) | telefona_kodo = 0187 (2005) | ISTAT_kodo = 011021 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = LIG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pignone''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Projektoj}}{{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Ligurio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco La Spezia]] 0az86nusqv46vcm49noa4f6qpulpznq 0 72938 9404757 8406219 2026-06-16T17:52:15Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404757 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pezzaze | regiono = {{Italio LOM}} (2005) | provinco = {{Italio BS}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 46 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 14 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 91 | koord_Y_en_mapo = 47 | alto = | areo = 21 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1600 (2005) | denso_de_loĝantoj = 76 (2005) | subdividaĵoj = Lavone, Stravegnino, Pezzazole (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Artogne]], [[Bovegno]], [[Marmentino]], [[Pisogne]], [[Tavernole sul Mella]] (2005) | poŝtkodo = 25061 (2005) | telefona_kodo = 030 (2005) | ISTAT_kodo = 017141 (2005) | imposta_kodo = G592 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''pezzazesi'' | patrono = | festo = | retpaĝo = http://www.comune.pezzaze.bs.it/ (itale) | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pezzaze''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia]] d4x666awxnjetbbfzjszefaiomwclcg 0 72940 9404759 8663677 2026-06-16T17:53:33Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pian Camuno | regiono = {{Italio LOM}} (2005) | provinco = {{Italio BS}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 51 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 10 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 90 | koord_Y_en_mapo = 45 | alto = | areo = 11 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 3767 (2005) | denso_de_loĝantoj = 342 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Artogne]], [[Costa Volpino]] (BG), [[Pisogne]], [[Rogno]] (BG) (2005) | poŝtkodo = 25050 (2005) | telefona_kodo = 0364 (2005) | ISTAT_kodo = 017142 (2005) | imposta_kodo = G546 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pian Camuno''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Projektoj}}{{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia]] 2ayxudei6gjhpmt2p71ftc0wc1ah5n4 0 72965 9404765 8647875 2026-06-16T17:56:28Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pisogne | regiono = {{Italio LOM}} (2005) | provinco = {{Italio BS}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 48 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 6 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 88 | koord_Y_en_mapo = 46 | alto = | areo = 47 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 7922 (31-12-04) | denso_de_loĝantoj = 164 (2005) | subdividaĵoj = Fraine, Gratacasolo, Grignaghe, Palot, Sonvico, Siniga, Toline (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Artogne]], [[Castro (BG)]] (BG), [[Costa Volpino]] (BG), [[Lovere]] (BG), [[Marone]], [[Pezzaze]], [[Pian Camuno]], [[Riva di Solto]] (BG), [[Solto Collina]] (BG), [[Tavernole sul Mella]], [[Zone]] (2005) | poŝtkodo = 25055 (2005) | telefona_kodo = 0364 (2005) | ISTAT_kodo = 017143 (2005) | imposta_kodo = G710 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''pisognesi'' | patrono = [[San Costanzo]] | festo = [[12-a de majo]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.pisogne.bs.it/ | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pisogne''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}[[Dosiero:Panorama di Pisogne da Lovere (Foto Luca Giarelli).jpg|eta|maldekstra|300px|Panoramo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia]] sgc64i819uzgjraf9egir4mzsivoynn 0 72976 9404929 8409488 2026-06-16T20:10:10Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Polaveno | regiono = {{Italio LOM}} (2005) | provinco = {{Italio BS}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 39 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 7 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 89 | koord_Y_en_mapo = 51 | alto = | areo = 9 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2477 (2005) | denso_de_loĝantoj = 275 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Brione (BS)]], [[Gardone Val Trompia]], [[Iseo]], [[Monticelli Brusati]], [[Ome]], [[Sale Marasino]], [[Sarezzo]], [[Sulzano]] (2005) | poŝtkodo = 35060 (2005) | telefona_kodo = 030 (2005) | ISTAT_kodo = 017144 (2005) | imposta_kodo = G779 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = http://www.comune.polaveno.bs.it/ | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Polaveno''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia]] fxk53zb86gs3u6d2wwtw5towt98afsh 0 73012 9405011 8412722 2026-06-16T20:51:11Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Prestine | regiono = {{Italio LOM}} (2005) | provinco = {{Italio BS}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 56 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 19 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 93 | koord_Y_en_mapo = 42 | alto = | areo = 16 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 395 (2005) | denso_de_loĝantoj = 25 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Bagolino]], [[Bienno]], [[Breno]], [[Niardo]] (2005) | poŝtkodo = 25040 (2005) | telefona_kodo = 0364 (2005) | ISTAT_kodo = 017154 (2005) | imposta_kodo = H050 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = http://www.comune.prestine.bs.it/ | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Prestine''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}{{Projektoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia]] plh03304kjaz9xwizglqys85bcnh6m7 0 73017 9405025 8663683 2026-06-16T20:56:11Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Provaglio d'Iseo | regiono = {{Italio LOM}} (2005) | provinco = {{Italio BS}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 38 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 3 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 87 | koord_Y_en_mapo = 52 | alto = | areo = 16 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 5855 (2005) | denso_de_loĝantoj = 366 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Corte Franca]], [[Iseo]], [[Monticelli Brusati]], [[Passirano]] (2005) | poŝtkodo = 25050 (2005) | telefona_kodo = 030 (2005) | ISTAT_kodo = 017156 (2005) | imposta_kodo = H078 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''provagliesi'' | patrono = | festo = | retpaĝo = http://www.comune.provagliodiseo.bs.it/contenitori/entry.htm | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Provaglio d'Iseo''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia]] 7iz265xumyykcbhilxd6p4buysv9htm 0 73018 9405030 8419539 2026-06-16T20:57:02Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Puegnago sul Garda | regiono = {{Italio LOM}} (2005) | provinco = {{Italio BS}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 34 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 30 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 98 | koord_Y_en_mapo = 54 | alto = | areo = 10 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2775 (2005) | denso_de_loĝantoj = 278 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Gavardo]], [[Manerba del Garda]], [[Muscoline]], [[Polpenazze del Garda]], [[Salò]], [[San Felice del Benaco]] (2005) | poŝtkodo = 25080 (2005) | telefona_kodo = 0365 (2005) | ISTAT_kodo = 017158 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = http://www.comune.puegnagodelgarda.bs.it/ | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Puegnago sul Garda''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia]] dqj2w476rzilnkqca4ddou8n5543e1t 0 73618 9404749 8406054 2026-06-16T17:48:32Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404749 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Petriolo | regiono = {{Italio MAR}} (2005) | provinco = {{Italio MC}} (2005) | latitudo_gradoj = 43 | latitudo_minutoj = 13 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 28 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 169 | koord_Y_en_mapo = 130 | alto = | areo = 15 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2045 (2005) | denso_de_loĝantoj = 136 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Corridonia]], [[Loro Piceno]], [[Mogliano]], [[Tolentino]], [[Urbisaglia]] (2005) | poŝtkodo = 62010 (2005) | telefona_kodo = 0733 (2005) | ISTAT_kodo = 043036 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = MAR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Petriolo''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Markio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Macerata]] hebhatrbpyja147it7oi37pxkm5niuk 0 73619 9404751 8665826 2026-06-16T17:49:08Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Petritoli | regiono = {{Italio MAR}} (2005) | provinco = {{Italio FM}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 6 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 49 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 177 | koord_Y_en_mapo = 166 | alto = | areo = 23 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2528 (2005) | denso_de_loĝantoj = 110 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Carassai]] (AP), [[Monte Giberto]], [[Monte Vidon Combatte]], [[Montefiore dell'Aso]] (AP), [[Monterubbiano]], [[Ponzano di Fermo]] (2005) | poŝtkodo = 63027 (2005) | telefona_kodo = 0734 (2005) | ISTAT_kodo = 044058 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = MAR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Petritoli''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Markio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Fermo]] 7b6c4qcjthk0rgf98imgns9y23z93yl 0 73626 9404762 8407046 2026-06-16T17:55:14Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pioraco | regiono = {{Italio MAR}} (2005) | provinco = {{Italio MC}} (2005) | latitudo_gradoj = 43 | latitudo_minutoj = 11 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 59 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 157 | koord_Y_en_mapo = 131 | alto = | areo = 19 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1231 (2005) | denso_de_loĝantoj = 65 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Camerino]], [[Castelraimondo]], [[Fiuminata]], [[Sefro]] (2005) | poŝtkodo = 62025 (2005) | telefona_kodo = 0737 (2005) | ISTAT_kodo = 043039 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = MAR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pioraco''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Markio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Macerata]] 8wau60mgu1wciulqjy24wmrfq6wo36z 0 73780 9404900 8407396 2026-06-16T20:02:38Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404900 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pizzone | regiono = {{Italio MOL}} (2005) | provinco = {{Italio IS}} (2005) | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 40 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 14 | longitudo_minutoj = 2 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 183 | koord_Y_en_mapo = 180 | alto = | areo = 33 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 328 (2005) | denso_de_loĝantoj = 10 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Alfedena]] (AQ), [[Castel San Vincenzo]], [[Montenero Val Cocchiara]], [[Picinisco]] (FR), [[San Biagio Saracinisco]] (FR) (2005) | poŝtkodo = 86076 (2005) | telefona_kodo = 0865 (2005) | ISTAT_kodo = 094036 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = MOL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pizzone''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Moliso]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Isernia]] 4qu2d6hgvgeapaj3k2292aswv53kt9g 0 73781 9404926 8408104 2026-06-16T20:09:41Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Poggio Sannita | regiono = {{Italio MOL}} (2005) | provinco = {{Italio IS}} (2005) | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 47 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 14 | longitudo_minutoj = 25 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 192 | koord_Y_en_mapo = 176 | alto = 705 | areo = 20 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 919 (2005) | denso_de_loĝantoj = 46 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Agnone]], [[Castelverrino]], [[Civitanova del Sannio]], [[Pietrabbondante]], [[Salcito]] (CB), [[Schiavi di Abruzzo]] (CH) (2005) | poŝtkodo = 86086 (2005) | telefona_kodo = 0865 (2005) | ISTAT_kodo = 094037 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = ''poggesi'' | patrono = [[San Prospero]] | festo = [[21-a de aŭgusto]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.poggiosannita.is.it | mapo = MOL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Poggio Sannita''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Moliso]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Isernia]] tsh0jbzesdn0xrckxwubr67au8gkmtk 0 74644 9404998 8411271 2026-06-16T20:46:32Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pralungo | regiono = {{Italio PMN}} (2005) | provinco = {{Italio BI}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 30 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 10 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 42 | koord_Y_en_mapo = 56 | alto = 554 | areo = 7 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2781 (2005) | denso_de_loĝantoj = 397 (2005) | subdividaĵoj = Valle, Sant'Eurosia (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Biella]], [[Sagliano Micca]], [[Tollegno]] (2005) | poŝtkodo = 13899 (2005) | telefona_kodo = 015 (2005) | ISTAT_kodo = 096049 (2005) | imposta_kodo = G980 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''pralunghesi'' | patrono = | festo = [[15-a de aŭgusto]] (2005) | retpaĝo = | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pralungo''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Biella]] 1lmt04ix96zgyfhc1ngwbaenb289ifg 0 74655 9405008 8411476 2026-06-16T20:50:13Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Premeno | regiono = {{Italio PMN}} (2005) | provinco = {{Italio VB}} (2005) | latitudo_gradoj = 46 | latitudo_minutoj = 1 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 41 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 54 | koord_Y_en_mapo = 39 | alto = | areo = 7 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 771 (2005) | denso_de_loĝantoj = 110 (2005) | subdividaĵoj = Esio, Pollino (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Aurano]], [[Bee]], [[Ghiffa]], [[Intragna]], [[Oggebbio]], [[Vignone]] (2005) | poŝtkodo = 28057 (2005) | telefona_kodo = 0323 (2005) | ISTAT_kodo = 103055 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Premeno''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Verbano Cusio Ossola]] oz3oqqky0fco9mg1v7qxedgs957ksg1 0 74656 9405009 8411478 2026-06-16T20:50:39Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Premia | regiono = {{Italio PMN}} (2005) | provinco = {{Italio VB}} (2005) | latitudo_gradoj = 46 | latitudo_minutoj = 16 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 20 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 46 | koord_Y_en_mapo = 31 | alto = 800 | areo = 88 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 614 (2005) | denso_de_loĝantoj = 6,9 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Baceno]], [[Crodo]], [[Formazza]], [[Montecrestese]] (2005) | poŝtkodo = 28866 (2007) | telefona_kodo = 0324 (2007) | ISTAT_kodo = 103056 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = S. Michele | festo = | retpaĝo = | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Premia''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Verbano Cusio Ossola]] kuzqd5b0cby57v7obhhx5cmk5tlr9rw 0 76594 9404997 8410086 2026-06-16T20:46:00Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404997 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Porano | regiono = {{Italio UMB}} (2005) | provinco = {{Italio TR}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 41 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 6 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 136 | koord_Y_en_mapo = 147 | alto = 444 | areo = 13 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1770 (2005) | denso_de_loĝantoj = 136 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Lubriano]] (VT), [[Orvieto]] (2005) | poŝtkodo = 05010 (2005) | telefona_kodo = 0763 (2005) | ISTAT_kodo = 055028 (2005) | imposta_kodo = G881 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = UMB-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Porano''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Umbrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Terni]] npfaslifkx8a62ri0ypdepbtoh3xhqx 0 76595 9405004 8663601 2026-06-16T20:48:50Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9405004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Preci | regiono = {{Italio UMB}} (2005) | provinco = {{Italio PG}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 53 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 2 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 159 | koord_Y_en_mapo = 140 | alto = 596 | areo = 82 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 816 (2005) | denso_de_loĝantoj = 10 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Castelsantangelo sul Nera]] (MC), [[Cerreto di Spoleto]], [[Norcia]], [[Visso]] (MC) (2005) | poŝtkodo = 06047 (2005) | telefona_kodo = 0743 (2005) | ISTAT_kodo = 054043 (2005) | imposta_kodo = H015 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = UMB-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Preci''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Umbrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Perugia]] lsc2lbplpsccsrkisy1ndztj0nb1klu 0 76966 9404756 8406172 2026-06-16T17:51:25Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404756 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pettorazza Grimani | regiono = {{Italio VEN}} (2005) | provinco = {{Italio RO}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 8 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 3 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 135 | koord_Y_en_mapo = 68 | alto = | areo = 21 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1718 (2005) | denso_de_loĝantoj = 82 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Adria]], [[Cavarzere]] (VE), [[San Martino di Venezze]] (2005) | poŝtkodo = 45010 (2005) | telefona_kodo = 0426 (2005) | ISTAT_kodo = 029035 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = Map of Veneto.svg | mapamplekso = 300 }} '''Pettorazza Grimani''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Veneto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Rovigo]] k64putlicgxmw5l4h8mk86bci2lzats 0 76974 9404761 8406916 2026-06-16T17:54:40Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9404761 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pincara | regiono = {{Italio VEN}} (2005) | provinco = {{Italio RO}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 0 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 11 | longitudo_minutoj = 37 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 125 | koord_Y_en_mapo = 72 | alto = | areo = 17 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1277 (2005) | denso_de_loĝantoj = 75 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Castelguglielmo]], [[Fiesso Umbertiano]], [[Frassinelle Polesine]], [[Fratta Polesine]], [[San Bellino]], [[Villamarzana]] (2005) | poŝtkodo = 45020 (2005) | telefona_kodo = 0425 (2005) | ISTAT_kodo = 029036 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = Map of Veneto.svg | mapamplekso = 300 }} '''Pincara''' estas [[italio|itala]] [[komunumo]] de la [[provinco Rovigo]] en la regiono [[Veneto]]. == Najbaraj komunumoj == [[Castelguglielmo]], [[Fiesso Umbertiano]], [[Frassinelle Polesine]], [[Fratta Polesine]], [[San Bellino]], [[Villamarzana]] {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Veneto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Rovigo]] dsdzfjaka5yoeqduljr755xfxg6btzb 0 76987 9404995 8409998 2026-06-16T20:44:19Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404995 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Ponzano Veneto | dosiero = SedeComunalePonzanoVillaSerena.jpg | regiono = {{Italio VEN}} (2005) | provinco = {{Italio TV}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 43 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 13 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 139 | koord_Y_en_mapo = 49 | alto = | areo = 22 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 9760 (2005) | denso_de_loĝantoj = 444 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Paese]], [[Povegliano]], [[Treviso]], [[Villorba]], [[Volpago del Montello]] (2005) | poŝtkodo = 31050 (2005) | telefona_kodo = 0422 (2005) | ISTAT_kodo = 026059 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = [[7-a de aŭgusto]] (2005) | retpaĝo = [http://www.comuneponzanoveneto.it] | mapo = Map of Veneto.svg | mapamplekso = 300 }} '''Ponzano Veneto''' estas [[komunumo]] de nordorienta [[Italio]]. Ĝi estas en regiono [[Veneto]]. Tie estas la sidejo de [[Benetton Group]]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Veneto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Treviso]] s1ktbfkcvgo5cmzh2pn5vd3o5kdt11i 0 77002 9405032 8419765 2026-06-16T20:57:39Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Puos d'Alpago | regiono = {{Italio VEN}} | provinco = {{Italio BL}} | latitudo_gradoj = 46 | latitudo_minutoj = 9 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 22 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 143 | koord_Y_en_mapo = 35 | alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}} | areo = 13 | kvanto_de_loĝantoj = 2347 | denso_de_loĝantoj = 181 | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Chies d'Alpago]], [[Farra d'Alpago]], [[Pieve d'Alpago]], [[Ponte nelle Alpi]] kaj [[Tambre]] | poŝtkodo = 32015 | telefona_kodo = 0437 | ISTAT_kodo = 025041 | imposta_kodo = H092 | nomo_de_loĝantoj = ''alpagoti'' aŭ ''pagót'' | patrono = [[sankta Bartolomeo]] (apostolo) | festo = 24-a de aŭgusto | retpaĝo = - | mapo = Map of Veneto.svg | mapamplekso = 300 }} '''Puos d'Alpago''' (jen [[itale]], ''Pos'' en la [[piemonta]]) ĝis la 23-a de februaro 2016 estis [[komunumo]] de [[Italio]]. Tiam ĝi kunfandiĝis kun la apudaj komunumoj [[Farra d'Alpago]] kaj [[Pieve d'Alpago]] al nova komunumo [[Alpago]], kiu apartenas al la regiono [[Veneto]] kaj al la [[provinco Belluno]]. La komunumopartoj situas en la montoĉeno [[Dolomitoj]], suda kalkoŝtona parto (aŭ laŭ alia difino antaŭmontaro) de la [[Alpoj]]. {{Projektoj}} {{Provinco Beluno}} {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Veneto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Belluno]] a3kpigec74mm6cbw8eln6mz9u154nlq 0 78718 9405278 8731781 2026-06-17T07:45:20Z Sj1mor 12103 9405278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Viktor Román en 1995 }} '''ROMÁN Viktor''' alie: '''Victor Roman''' rumania hungara, [[francio|franca]] [[skulptisto]]. Li estis naskita la [[12-an de marto]] [[1937]] en komunumo [[Mărtiniş]] kaj mortinta la [[12-an de aprilo]] [[1995]] en [[Saron-sur-Aube]], [[Francio]]. == Biografio == Viktor Román pristudis arton inter [[1950]] kaj [[1954]] en artliceo [[Târgu Mureş]] kaj poste en ''Artinstituto Nicolae Grigorescu'' de [[Bukareŝto]]. Li havis sian unuan individuan ekspozicion en [[1962]] en Bukareŝto. En [[1968]] li loksidiĝis en Francio, en [[Nogent-sur-Marne]]. == Premioj, stipendioj == * 1965 • premio [[UNESCO]] en la konkurso okaze de centjara datreveno de telekomunikado, [[Ĝenevo]] * 1967 • stipendio de Royal College of Art de [[Londono]] * 1994 • Chevalier des Arts et Lettres. == Individuaj ekspozicioj == * 1962 • Magheru T., Bukareŝto * 1965 • Dalles T., Bukareŝto * 1966 • Schneider G., [[Romo]] • Leewarden Princeshof M. (NL) • Wiebenga Galerie (CH) * 1995 • [[Parizo]] (memorekspozicio en organizo de la franca Fondaĵo por Grafiko kaj Skulpto) * 1997 • Iparművészeti Múzeum, [[Budapest]]. == Elektitaj grupaj ekspozicioj == * 2002 • „Felezőidő”- Rumania hungara arto 1965-75, Ernst Múzeum, [[Budapest]] * 2010 • ''De [[Áron Fülöp]] ĝis Nátó-Vénusz''. [[Haáz Rezső Múzeum]], [[Odorheiu Secuiesc]] (RO). == Bibliografio == * Schileru, E.: ~, Bukarest, 1967 * Hommage à ~ (kat., Parizo, 1995) * Passuth K.: ''Szerszámok, csónakok, kapuk és zárak'' (Laboriloj, boatoj, pordegoj kaj ŝlosiloj) Új Művészet, 1997/7-8-9. * ''Szó, eszme, látvány'' (Vorto, ideo, vidindaĵo) (1920-2000), [selekt. kunm. enkond. [[Zoltán Banner]], [[Mentor Kiadó]], [[Marosvásárhely]], 2002 * KERÉKGYÁRTÓ I.: ''Ősi és modern Román Viktor művészetében'' (Praa kaj moderna en arto de Viktor Román). Napút, 2003/6. * [[Dénes Gábor|GÁBOR D.]]: ''Román Viktor plasztikai világa'' (Plastika mondo de V. R.)). [[Művelődés]], 2003. június–szeptember. == Fonto == * [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/roman-viktor-994 Artportal.hu]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www3.tvr.ro/magyar/2015/03/erdely-regi-templomai-goganvaralja-attila-szekere-a-szajna-partjan-roman-viktor-portre/ Video pri la skulptisto (de 0:02:15 minutoj]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) == Vidu ankaŭ == * [[Listo de transilvaniaj hungaraj skulptistoj]] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Roman, Viktor}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] i1voxeyma0i4y800b4sfl9hg6lsmq8b 0 80683 9404542 8867852 2026-06-16T13:10:31Z Sj1mor 12103 9404542 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo}} [[Dosiero:3D-monster-maze-T-rex-2-steps-away.png|eta|dekstra|304px|La monstro, ''Tyrannosaurus Rex'', estas du paŝojn malproksima.]] '''''3D Monster Maze''''' ([[Tridimensia bildo|3D]] monstra [[labirinto]]) estas [[komputilludo]] kreita de [[Malcolm Evans (programisto)|Malcolm EVANS]] en 1981 por [[Sinclair ZX81]] kun 16[[KB]]-a [[Ĉefmemoro|memorekspansio]]. La ludo komence malteniĝis per [[J.K. Greye Software]] en frue-1982, kaj plurfoje malteniĝis pli malfrue samjare per propra [[firmo]] de Evans, [[New Generation Software]]. Pentranta per malalt-[[distingkapablo|distingkapablaj]] [[pseŭdo-grafika signo|pseŭdo-grafikaj signoj]], la ludo estis la plu unua hejmkomputilludo kun 3D-grafiko. Poste, New Generation Software fariĝis konata [[programaro|programara]] firmo por la komputiloj de [[Sinclair Research]], kaj daŭris vojmontri la teknologion de 3D-komputilludado por la ZX81 kaj la sekvan modelon de Sinclair, [[ZX Spectrum]]. La gazetaro tuj nomigis la ludon "la favorito firma" de la ZX81-uzantoj. Post jardekoj, la ludo populariĝis meze de [[retro-ludisto]]j, inspirante refariĝojn kaj projektojn de [[imitado]] de ZX81. == Ludmaniero == Oni ludas de la unua-persona vidperspektivo, per persono kiu devas eliri labirinton. La kvadrata labirinto havas 16*16 ĉelojn, unu elirejon, kaj unu malamikegan [[monstro]]n, la ''[[Tiranosaŭro|Tyrannosaurus rex]]''. La celo de la ludo estas eliri de la labirinto tra la elirejo, malmanĝite. Komence, la monstro kuŝas atendante. Kiam la ludisto komencas la movadon, la monstro komencas lian ĉason. Poste, la ''T.&nbsp;rex'' povas trankviliĝi (se la ludisto iras al parton de la labirinto kio estas sufiĉe distanta), aŭ aktiviĝi plue dum la proksimiĝado de la ludisto. Se la monstro okazas vidi la ludiston direkte, li tuj kuras por kapti kaj manĝi lin. La skalo de la aktiveco de la monstro raportatas al la ludisto en la statuslinio, donante maldirektan informon al ilia relativa lokeco kaj distanco al la monstro. La tiaj mesaĵoj estas: ''REX LIES IN WAIT'' (la rekso kuŝas atendante), sekvata per ''HE IS HUNTING FOR YOU'' (li vin ĉasas), ''FOOTSTEPS APPROACHING'' (paŝoj de la piedoj proksimiĝas), ''REX HAS SEEN YOU'' (la rekso ĵus vin vidis), kaj '''''RUN!''' HE IS BESIDE YOU'' (kuru! li estas apud de vi) aŭ '''''RUN!''' HE IS BEHIND YOU'' (kuru! li estas malantaŭ de vi). La ludisto estas pli rapida ol la monstro, do oni povas eskapi de la monstro per kurado (krom se oni kaptiliĝas en sakvojo). Tamen dum malespera peno eskapi tiel, oni povas facile malorientiĝi. La ludisto povas karti la labirinton al paperpeco kun ĉio paŝo, sed ĉi-tio estas progrese malfacila kiam la tempo de la kurado pliiĝas. La rapida tempo povas igi tro fortajn presadojn, kio laŭvice povas skui la kunligon inter la komputilo kaj la memorekspansio, kaj kaŭzi tiel malatenditan rekomenciĝadon de la komputilo, kaj bezonigi de multe da tempo de reŝarĝado de la programo. Oni prenas [[poento]]jn pro ĉion paŝon kiam la monstro estas dum aktiva ĉaso. Ĉar la ludisto kuras pli rapide ol la monstro, oni facilas perlabori poentojn per kurado en rondoj, dum la monstro kuras kelkaj paŝoj malantaŭe. <nowiki>[</nowiki>Oni povas fari ĉi-tiel plu facile en longa kvarortangula irejo, kun malkurbaj muroj kio markas ĉian turnon. Tiaokaze, la ludisto povas atendi en angulo, ĝis vidante la mesaĵojn ke la rekso lin ĵus vidis. Poste, oni devas testi de kio flanko la monstro alvenas, kaj forkuri kelkajn paŝojn laŭ la alian flankon. La rekso daŭros al la angulon (kie li pase vidis la ludiston), kaj vidos lin ree, tuj kiam li aliros al la angulon. Dume, la ludisto povas kuri laŭ la sekvan angulon, kaj refari la saman trukon.<nowiki>]</nowiki> Oni ankaŭ ricevas poentojn pro sukcesa eskapo tra la elirejon kaj en la sekvan labirinton. Kiam la ludo finas, la ludisto estas informata ke li estas "kondamnita vagi en la labirinto ĉiam". Sekve, oni povas aŭ "petegi", aŭ akcepti la [[kondamno]]n kaj reiri en la sama labirinto. En la okazo de la petego, ĝi malakceptatas kun la 50%-a [[verŝajneco]], kaj la ludisto relokatas en la sama labirinto por ludi ree. La petego kio akceptatas rezultas per mem-rekomenciĝado de la komputilo, per la [[deklaro]] <code>NEW</code> de [[BASIC]]. == Estigo == [[Dosiero:Malcolm-Evans-NGS98.jpeg|eta|Malcolm Evans]] ''3D Monster Maze'' estis la unua ludo desegnita kaj kreita de Malcolm Evans. Li laboris en aerospaca industrio, komence kiel flugmaŝina desegnisto, kaj poste tiel kiel procesora sciencisto en [[Sperry Gyroscope]], en [[Bristol]], [[Unuiĝinta Reĝlando|U.R.]] Li ricevis ZX81-n kiel donacon pro lia 37-a naskiĝtago, de lia edzino, en aprilo de&nbsp;1981. Malcolm estigis la ludon por testi la eblecojn de la komputilo, kaj kompletigis ĝin ĝis la novembro. Amikoj konvinkis lin ke la ludo estas sufiĉe bona por ĝin vendi, kaj sekve de tio la ludo ekdisdonis de J.K.&nbsp;Greye Software en februaro de&nbsp;1982. Kiam proksimtempe sekve de tio la Bristola fako de Sperry Gyroscope fermiĝis, Malcolm decidis labori tute por krei komputilludojn. La firmo New Generation Software, kion li fondigis, produktis ludojn por la komputiloj de Sinclair Research, kaj estiĝis sinonima kun 3D-ludado per ĉi-tio platformo kelktempe. {{Ĝermo|komputiko}} == Citaĵoj == <div class="references-small"> * {{markita noto|vb81|Cowley 2002|a}}{{citaĵo el la reto | titolo=vb81 | aŭtoro=Chris Cowley <ccowley@grok.co.uk> | publikaĵo =vb81 — Sinclair ZX81 Emulator | url=http://freestuff.grok.co.uk/vb81/ | jaro=2002 | alirdato= la 16-an de decembro 2005}} Imitilo de ZX81 enpakita kun ''3D Monster Maze'' kaj aliaj konataj ludoj; koncesiita per [[GPL]] (sed estiĝita en [[Visual Basic]]). Uzebla per ludi kaj vidi la BASIC-a parto de la ludo en [[Microsoft Windows]]. * {{markita noto|SU5|Garrett 1982|a}}{{citaĵo el gazeto | titolo=Greye Defender is another 3D winner | publikaĵo=Sinclair User | aŭtoro=Phil Garrett | jaro=1982-08 | numero=[http://www.sincuser.f9.co.uk/005/index.htm 5] | url=http://www.sincuser.f9.co.uk/005/softwre.htm}} Ludoj per Malcolm Evans eldonitaj per ''J.K.&nbsp;Greye Software''. * {{markita noto|SU18|Gilbert 1983|a}}{{markita noto|SU18|Gilbert 1983|b}}{{citaĵo el gazeto | titolo=3D Games | publikaĵo=Sinclair User | aŭtoro=John Gilbert | jaro=1983-09 | numero=[http://www.sincuser.f9.co.uk/018/index.htm 18] | url=http://www.sincuser.f9.co.uk/018/3dgames.htm}} Diskuto pri la 3D-a luda sceno de la komputiloj de Sinclair, komencita per ''3D Monster Maze''. * {{markita noto|SU25|Sinclair User 1984|a}}{{citgazeto | titolo=ZX81 Software Scene: Golden Oldies | publikaĵo=[[Sinclair User]] | jaro=1984-04 | aŭtoro=''Sinclair User'' staff | numero=[http://www.sincuser.f9.co.uk/025/index.htm 25] | url=http://www.sincuser.f9.co.uk/025/softwre.htm}} Rakontas pri ''3D Monster Maze'' kiel "la unua <nowiki>[hejmkomputila]</nowiki> 3D-a ludo". * {{markita noto|SU30|Bourne 1984|a}}{{citgazeto | titolo=Hit Squad — Not just a load of old rubbish | publikaĵo=Sinclair User | jaro=1984-09 | aŭtoro=Chris Bourne | numero=[http://www.sincuser.f9.co.uk/030/index.htm 30] | url=http://www.sincuser.f9.co.uk/030/htsquad.htm}} Esprimante Malcolm Evans sekve de la apero de la furorludo ''Trashman''. * {{markita noto|EG419|Macdonald 2000|a}}{{citaĵo el la reto | titolo=Neverwinter Nights | aŭtoro=Ewan "nach0king" Macdonald | url=http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=419 | jaro=2000-05-21 | alirdato=la 16-a de decembro 2005 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930033505/http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=419 | arkivdato=2007-09-30 }} Rakonto pri la ludo en la ''Eurogamer'', agnoskante la ''3D Monster Maze''-n kiel la unuan ludon en la ĝenro de la unua-personaj pafadoj. * {{markita noto|CRASH05|CRASH 1984|a}}{{markita noto|CRASH05|CRASH 1984|b}}{{citgazeto | url=http://www.crashonline.org.uk/05/newgen.htm | aŭtoro=''CRASH'' staff | titolo=''New Generation'' Ingredients of a winning team | publikaĵo=[[CRASH (magazine)|CRASH]] | numero=[http://www.crashonline.org.uk/05/index.htm 5] | jaro=1984-06}} Artikolo pri la ''New Generation Software'', la firmo kiu komenciĝis de la estigo de la ''3D Monster Maze''. * {{markita noto|WoS-NGS|van der Heide 2005|a}}{{citaĵo el la reto | aŭtoro=Martijn van der Heide | titolo=New Generation Software | url=http://www.worldofspectrum.org/infoseekpub.cgi?regexp=^New+Generation+Software$ | Laboro=Label name information on New Generation Software at the World of Spectrum | jaro=2005 | alirdato=2005-12-16}} * {{markita noto|E161|Edge 2006|a}}{{citgazeto | url=http://www.edge-online.co.uk/archives/2006/04/the_making_of_3_1.php | aŭtoro=''Edge'' staff | titolo=The Making of... ''3D Monster Maze'' | numero=[http://www.edge-online.co.uk/archives/2006/04/ 161] | publikaĵo=[[Edge (magazine)|Edge]] | jaro=2006-04-18}} </div> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ngsworld.net/ NGS World] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060908151452/http://www.ngsworld.net/ |date=2006-09-08 }} — nostalgia hejmpaĝo de la firmo ''New Generation Software'', kreita kaj konservata per Rachel Evans, filino de Malcolm; hostas mempreneblajn dosierojn de la origina ludo kaj de Vindosa refaro aldonita per kibicisto; havas enlokantan bildon de la ''J.K. Greye Software''-a kaseto de la ludo * [ftp://ftp.worldofspectrum.org/pub/sinclair/zx81/games-inlays/MonsterMaze3D.jpg ''J.K. Greye Software'' kaseta enlokanta bildo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — plualta rezolucia ekkapto de la bildo en la [http://www.worldofspectrum.org/ World of Spectrum] * [http://www.clive.nl/detail/23123/ 3D Monster Maze] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070921030129/http://www.clive.nl/detail/23123/ |date=2007-09-21 }} — paĝo de la ludo en reta situo de Sinclair-a kolektistoj, kun la bildo de la kaseta enlokantode la realdonado de ''New Generation Software'' * [http://www.zx81.nl/ ZX81 Download Page] — larĝa aro pri ZX81, en ĝia imitiloj sekcio lokiĝas emulacejo de ZX81 kio funkcias en ZX Spectrum kun nur malgranda prokrasto (se la ZX Spectrum emulacatas kun 250% de la vulgara viteco, la imitado estas proksime real-tempa, kiel skribita en la kompreniloj de la ZX81 sur ZX Spectrum emulacejo). La disdonaro enhavas la ''3D Monster Maze'' kiel la komenca stato de la imitilo (oni proponas elhaltostreki de la programo kaj rekomenci per <code>NEW</code> por akcesi la imitatan ZX81-n por aliaj celoj) * [http://rus.members.beeb.net/z81.html z81/xz81] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060808043135/http://rus.members.beeb.net/z81.html |date=2006-08-08 }} — Unixa imitilo de ZX81 kaj [[Sinclair ZX80|ZX80]] (GPL); dekorita per ekrankaptbildo de proksimiĝa Rekso * [http://homepages.nildram.co.uk/~agate/ ZX81 Emulator for the Palm Pilot] — hejmpaĝo de ZX81-a emulacejo per la [[Palm Pilot]], pakita kun la ''3D Monster Maze''; vidigas bildon de proksimiĝida Rekso en la paĝa fono * [http://www.the-underdogs.info/game.php?id=3910 ''3D Monster Maze''] — ero en la [[Home of the Underdogs]] * [http://www.wayoftherodent.com/guests/bob_scary.htm Ekanksiecoj, ekmalvarmecoj & pantalonaj ekurinigoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061111214722/http://www.wayoftherodent.com/guests/bob_scary.htm |date=2006-11-11 }} — 3D Monster Maze elektita kiel unu de la plu timigaj ludoj ĉiam per la ''Way of the Rodent'' ludeca ĵurnalo [[Kategorio:Videoludoj aperintaj en 1981]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per ZX81]] 6kfc6s0we8b9wr9ctos9xguth0ka6sz 0 81140 9405071 9105843 2026-06-16T22:21:48Z Alifono 114488 /* Ekzilo en Esperanto */ S. Baluĉi, "Paradizo" 9405071 wikitext text/x-wiki '''Ekzilo''' estas oficiala forigo de persono el ties [[hejmlando]], kun malpermeso reveni. La verbo '''ekzili''' signifas ''forsendi'' en tiu senco. Ekzilo normale estas ordonita de oficiala instanco, registaro aŭ regnestro. Ĝi foje estas aplikata kontraŭ personoj, kiuj ne kulpis aŭ iukiale ne estas puneblaj, sed tamen ne (plu) dezirataj en sia lando. Ne malofte ili estas eksaj registoj. Oni povas konsideri ekzilon speco de [[puno]], sed ĝi ne respondas al la principoj de leĝeco. En modifita senco la vorto estas uzata, se reveno al la hejmlando estus ebla, sed rezultus en gravaj malavantaĝoj, ekzemple enprizonigo aŭ malpermeso profesie agi. Speciala kazo estas la ekzisto de [[Ekzilregistaro|ekzilaj registaroj]], kiuj pretendas regi iun lando de ekstere, ĉar la lando mem ne havas sendependecon por havi internan registaron. Ekzemploj estas: * la [[pola ekzila registaro]] en [[Londono]] dum la [[Dua Mondmilito]]; * la [[Ekzilita tibeta registaro|tibeta ekzila registaro]] en [[Dharamsala]] ([[Barato]]). == "Interna ekzilo" == La esprimo Interna ekzilo povas rilati disvermaniere: historie kaj politike temas formo de ekzilo, en kiu oni estas forpelita al fora (kaj kutime neglektita) parto de sia propra lando anstataŭ esti deportita eksterlande. Metafore kaj emocie de la propra persono, tiu rilatas al mensa stato, en kiu persono aŭ grupo sentas sin fremdigita, izolita aŭ forpuŝita ene de sia propra socio, lando aŭ komunumo, kvankam ili fizike restas en tiu loko. Ĝi priskribas psikologian aŭ emocian distancon de la ĉirkaŭa medio, ofte pro politikaj, kulturaj, sociaj aŭ ideologiaj konfliktoj. Ekzemploj: * Politika interna ekzilo: Kiam iu malkonsentas kun la reganta reĝimo aŭ ideologio en sia lando, sed ne forlasas ĝin, tamen sentas sin ekskludita aŭ silentigita. * Kultura interna ekzilo: Kiam individuo aŭ grupo sentas, ke iliaj valoroj, kredoj aŭ identeco ne kongruas kun la domina kulturo, kvankam ili vivas en tiu socio. * Psikologia interna ekzilo: Profunda sento de soleco aŭ apartigo, eĉ kiam oni estas ĉirkaŭita de aliaj, pro internaj konfliktoj aŭ malkonekto. En literaturo, la termino povas esti uzata por priskribi rolulojn, kiuj spertas tiun ĉi staton de [[fremdiĝo]], ofte esprimante sentojn de [[melankolio]], [[senpoveco]] aŭ serĉado de signifo. La koncepto estas ofte ligita al [[Ekzistencialismo|ekzistencialismaj]] temoj aŭ al situacioj de [[subpremo]]. == Famaj personoj kiuj estis ekzilitaj == Ordigitaj per familia nomo: * [[Dante Alighieri]] * Imperiestro [[Bao Dai]] el [[Vjetnamio]] * [[Napoleono Bonaparto]], ekzilita al la insuloj [[Elbo (insulo)|Elbo]] kaj poste [[Sankta Heleno]] * [[Bertolt Brecht]] * [[Albert Einstein]], mem-ekzilita el [[Germanio]] al [[Usono]] * [[Sigmund Freud]], mem-ekzilita el [[Aŭstrio]] al [[Britio]] * [[Alberto Fujimori]], ekzilita el [[Peruo]] al [[Japano]] * [[Giuseppe Garibaldi]], ekzilita en [[Sudameriko]] * [[Tenzin Gyatso]], nuna [[Dalai-lamao]] ([[Tibeto]]) * [[Victor Hugo]], franca ekzilulo en [[Manikinsuloj]] * [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karolo la 1-a]] de Aŭstrio-Hungario * [[Milan Kundera]] * [[Lenin]], mem-ekzilita en [[Svislando]] * [[Thomas Mann]], mem-ekzilita en [[Svislando]] kaj en [[Usono]] * [[Ferdinand Marcos]], ekzilita el la [[Filipinoj]] al [[Havajo]] * [[Karl Marx]], mem-ekzilita el [[Germanio]] al [[Britio]] * [[José Martí]] * [[Giuseppe Mazzini]] * [[Aleksandr Menŝikov]] * [[Ovidio|Publio Ovidio]] * [[Juan Perón]], ekzilita el [[Argentino]] al [[Paragvajo]] kaj [[Hispanio]] * [[Ferenc Puskás]] * reĝo [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 3-a de Italio]], ekzilita en [[Egiptio]] * reĝo [[Umberto la 2-a (Italio)|Umberto la 2-a]] de [[Italio]], ekzilita en [[Portugalio]] * [[Alfredo Stroessner]], ekzilita el [[Paragvajo]] al [[Brazilo]] * [[Lev Trockij]] ekzilita el [[Turkio]], [[Francio]], [[Norvegio]] kaj, fine, [[Meksiko]] * reĝo [[Emanuelo la 2-a (Portugalio)|Emanuelo la 2-a de Portugalio]], ekzilita en [[Anglio]] * [[Johano de Burbono]] (filo de la abdikinta hispana reĝo [[Alfonso la 13-a (Hispanio)|Alfonso la 13-a]] kaj patro de [[Johano Karlo la 1-a (Hispanio)|Johano Karlo la 1-a]]), ekzilita en [[Portugalio]] == Ekzilo en Esperanto == [[Dosiero:Ekzilo.jpg|eta|''Ekzilo'', muzik-eldono el Lorko.]] "Ekzilo" estas titolo de kanto kaj [[KD]] de bando de [[progresiva rok-muziko]] el [[Lorca]], [[Regiono Murcio]], [[Hispanio]], publikigita en 2020. Esperantlingva titolo estis sugestita al la grupo fare de ties iama ano Joaquín Periago (drumisto), esperantisto, pro ties konotacio al interkulturo. Spite la titolon, la disko mem estas ĉefe instrumenta kaj senvorta, escepte pri la kanto mem "Ekzilo" kiu fakte estas kantata angle sen klara rilato al la temo ekzilo.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UBYXrIdC1f4 Ekzilo en concierto para Stgo. Art Rock IX.] en Jutubo. Alirita la 25an de Junio 2022.</ref> * S. Baluĉi, "''Paradizo''"''',''' prozo originala, Oni sekvas leterinterŝanĝon inter du iranaj fratoj. Paradizo rakontas pri ekzilo, cenzuro kaj espero kiu tamen restas eĉ en la ombro de diktaturo, eld. UFE, 2026. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Ekziligo]] * [[Deporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Forpelo|ReVo=ekzil.0o}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/08/judaj-asistantoj-de-hitlero.html | titolo = Judaj asistantoj de Hitlero | titolo-aldono = | alirdato = 2018-08-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180804052701/http://stanobelov.blogspot.com/2018/08/judaj-asistantoj-de-hitlero.html | arkivdato =2018-08-04 | citaĵo = }} ''(rememoroj de judo, ekzilita en 1949 el Moldavio al Siberio)'' {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekzilo| ]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Punoj]] qiskk1fnkify561vdt89n7hcspku5ru 0 83834 9405176 9269374 2026-06-17T05:36:09Z ~2026-35225-58 258811 9405176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jens Stengaard LARSEN''' naskiĝis en [[1959]] en [[Jutlando]], la kontinenta parto de [[Danio]]. Studinte la fakojn bibliotekistan kaj komputistan, li en [[1992]] fine cedis al sia lingva pasio, kaj ekstudis ĝeneralan lingvistikon en [[Kopenhago]]. Jam en [[1973]] lia lingvopasio instigis lin lerni Esperanton. Dum la jaroj li havis nekalkuleblan nombron da etaj kaj mezgrandaj postenoj en la Esperanto-movado; li estis redaktoro de [[Esperanto en Danio]], la revuo de [[Dana Esperanto-Asocio]]. El pliaj meritoj menciindas vico da elsendoj en la [[loka televido]] de [[Stubbekøbing]], 180 km sude de Kopenhago, kaj (kun aliaj) nova [[dana-esperanta vortaro]] en 2010, ekzistanta ankaŭ rete kaj konstante aktualigata. Jens S. LARSEN estas lingva revizianto de la magazino [[Monato (gazeto)|MONATO]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ipernity.com/home/jens_s_larsen La blogo de Jens S. Larsen] * [http://vortaro.dk La dana-esperanta reta vortaro] {{Vivtempo|LARSEN, Jens S.}} {{El Monato|LARSEN, Jens S.}} [[Kategorio:Danaj esperantistoj]] [[Kategorio:Danaj ĵurnalistoj]] nfgxo2w9w51sjnj9gby2dr5rgswiln0 0 92752 9405090 9272823 2026-06-16T23:24:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405090 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Burj Dubai 001.jpg|eta|770x770px|Burĝ Ĥalifa kaj la nuboskrapuloj de Dubajo, 2010.]]{{informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AE-DU |situo sur mapo= Dubajo (urbo) |tipo1 = reliefo |zomo=13 }} <!--[[Dosiero:Burj Khalifa.jpg|eta|dekstra|200ra|Burĝ Ĥalifa vidita malantaŭ la [[Dubaja Fontano]].]]--> [[Dosiero:Dubai skyline 2015 (crop).jpg|eta|dekstra|300ra|Burĝ Ĥalifa dominanta la nuboskrapularon de Dubajo, 2015.]] [[Dosiero:Burjdubaiaug92007.jpg|eta|dekstra|220ra|<center>Jen la konstrua stato de septembro 2007.]] '''Burĝ Ĥalifa''' ({{lang-ar|برج خليفة}} "Turo de la Kalifo", honore al [[Ĥalifa bin Zajid bin Sultan Al Nahjan]], prezidanto de la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]; laŭ oficiala angla nomo: ''{{lang|en|Burj Khalifa}}''), ĝis la inaŭguro '''Burĝ Dubaj''' ({{lang-ar|برج دبي}}, "Turo de Dubajo"), estas [[nuboskrapulo]], kiu estis konstruita en [[Dubajo]] ([[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]) fare de la projekta asocio ''[[Emaar Properties]]''. La [[arkitekto]] estis ''Adrian Smith'', origine parto de la usona arkitekta firmao [[Skidmore, Owings & Merrill]], fine de la projekto memstare laboranta. Ekde aprilo 2008 la turo estas la tutmonde plej alta konstruaĵo, ĝis kiam alia turo kiel ekzemple La Turo de [[Ĝido]] (arabe: برج جدة Burj ''Jeddah)'' estos finkonstruita. Ĝi havas la plej multajn etaĝojn (la nombro de la etaĝoj estas 189) kaj ankaŭ la plej alte situantan praktike uzatan etaĝon. La konstrulaboroj komenciĝis en 2004, en januaro 2009 atingiĝis la fina alteco de 828 metroj. La konstruaĵo estis inaŭgurita la {{daton|4|januaro|2010}}, sub la nova nomo. Je klara vetero eblas vidi la turan pinton el distanco de pli ol 100 kilometroj. Oni decidis la [[10-an de decembro]] [[2004]] pri realigontoj de la projekto. La internacia [[konsorcio]] gvide de la sudkorea entrepreno [[Samsung]] kaj de [[Ĉikago|Ĉikaga]] arkitekta entrepreno [[Skidmore, Owings and Merrill|Skidmore, Owings & Merrill]] eklaboris komence de [[2005]]. Ĝis la 28-a de januaro 2006, oni konstruis jam 25 etaĝojn. La domego staras sur bazo, por kiu oni uzis {{formatnum:330000}} m³ da [[ŝtalbetono]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.larecherche.fr/savoirs/technologie/betons-prennent-hauteur-01-06-2010-83269 |titolo=artikolo ''Les bétons prennent de la hauteur'' (france: "La betono prenas &#91;subtenas&#93; la altecon"), en la retejo ''larecherche.fr'' |alirdato=2016-04-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160427000757/http://www.larecherche.fr/savoirs/technologie/betons-prennent-hauteur-01-06-2010-83269 |arkivdato=2016-04-27 }}</ref> Tiu bazo estas subgrundaj 192 pilieroj, kiuj penetras en profundon de 50 m. Parto de ili estas 39 000 tunoj da ŝtalaj traboj. Krome, por la fasadoj uziĝis 142 000 kvadrataj metroj da sunprotekta vitro. La pezo de [[aluminio]] uzita en la konstruaĵo egalas al tiu uzata en kvin aviadiloj de speco ''[[Airbus 380]]''. Fine, sume 22 milionoj da laborhoroj estis necesaj por starigi la konstruaĵon. La konstruado de la turo Burĝ Ĥalifa startis en 2004, kaj la ekstero estis finkompletigita kvin jarojn poste, nome en 2009. La ĉefa strukturo estas el plifortigita [[cemento]]. La konstruaĵo estis malfermita en 2010 kiel parto de nova disvolvigo nomata [[Dubaja Urbocentro]]. Ĝi estis planita kiel mejloŝtona centra peco de grand-skala, miks-cela disvolvigo. La decido konstrui tiun nuboskrapulon estis bazita sur la decido de la registaro diversigi el nafto-baza ekonomio, kaj pri Dubajo por akiri internacian agnoskon. La konstruaĵo estis origine nomita Burĝ Dubajo sed ĝi estis renomita honore al la reganto de [[Abudabio]] kaj prezidanto de [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]], nome [[Ĥalifa bin Zajid bin Sultan Al Nahjan]];<ref>Stanglin, Douglas (2a de januaro 2010). [http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/01/dubai-opens-world-tallest-building/1 "Dubai opens world's tallest building".] USA Today. Dubai. Alirita la 4an de januaro 2010.</ref> Abudabio kaj la registaro de la UAE pruntedonis al Dubajo monon por pagi siajn ŝuldojn. La konstruaĵo rompis nombrajn altorekordojn, inklude sian proklamon kiel la plej alta konstruaĵo en la mondo. Burĝ Ĥalifa estis desegnita de la arkitekto Adrian Smith, el la entrepreno Skidmore, Owings & Merrill, kiu desegnis ankaŭ la [[Willis-Turo]]n en [[Ĉikago]] kaj la ''[[One World Trade Center]]'' en [[Novjorko]]. ''Hyder Consulting'' estis elektita kiel la kontrola superrigarda inĝeniera entrepreno, dum ''NORR Group Consultants International Limited'' estis elektita por superrigardi la arkitekturon de la projekto. La desegno estas derivita el la [[Islama arkitekturo]] de la regiono, kia tiu de la [[Granda Moskeo de Samaro]]. La Y-forma triparta plankogeometrio estis desegnita por plibonigi la loĝejan kaj hotelan areon. Abutmentaj centra kerno kaj aloj estas uzataj por subteni la alton de la konstruaĵo. Kvankam tiu desegno estis derivita el la Samsunga Tura Palaco 3a de [[Seulo]], la centra kerno de la Burĝ Ĥalifa estas hejmo de ĉiu vertikala transportrimedo kun la escepto de elirŝtuparoj de ĉiu alo.<ref>Baker, William; Pawlikowski, James. [https://academic.csuohio.edu/duffy_s/CVE_601_Struct_1.pdf "Higher and Higher: The Evolution of the Buttressed Core" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200729170408/https://academic.csuohio.edu/duffy_s/CVE_601_Struct_1.pdf |date=2020-07-29 }} academic.csuohio.edu. Alirita la 11an de julio 2019.</ref> La strukturo havas ankaŭ ŝirman sistemon kiu estas desegnita por elteni la altajn temperaturojn de la varma somero de Dubajo. Ĝi enhavas totalon de 57 liftoj kaj 8 eskalatoroj. El la financa vidpunkto de la arkitektura kaj inĝenierada procezoj, la originalaj Emaar disvolvigintoj suferis financajn problemojn, kaj postulis pli da mono kaj ekonomian financadon. La [[Ĥalifa bin Zajid bin Sultan Al Nahjan|Ŝejĥo Ĥalifa]], thnome reganto de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, garantiis monhelpon kaj financadon, kio rezultis en la ŝanĝo de la nomo al "Burĝ Ĥalifa". La koncepto de profito derivis el la la fakto ke la alta denseco de disvolvigo kaj de komercaj centroj ĉirkaŭ la centra turo montriĝis sukcesa. La ĉirkaŭaj [[vendejaro]]j, hoteloj kaj lokaloj en la [[Dubaja Urbocentro]] generis la plej parton de la enspezo el la projekto kiel tuto, dum la turo "Burĝ Ĥalifa" mem faris malmultan aŭ eĉ nenian profiton.<ref name="constructionweekaugust13kingdombeckons">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.constructionweekonline.com/article-13535-the-kingdom-beckons/|titolo=The Kingdom beckons|alirdato=13a de Aŭgusto 2011|aŭtoro=Hope, Gerhard|dato=13a de Aŭgusto 2011|eldoninto=ConstructionWeekOnline}}</ref><ref name="bdonlineaugust16">{{Citaĵo el la reto|url=http://bdonline.co.uk/5022966.article?|titolo=Should the Kingdom Tower be built?|alirdato=16a de Aŭgusto 2011|dato=16a de Aŭgusto 2011|eldoninto=bdonline.com}}</ref> La kritika konsidero de "Burĝ Ĥalifa" estis ĝenerale pozitiva, kaj la konstruaĵo ricevis multajn premiojn. Estis tamen fortaj plendoj koncerne al la enmigrantaj laboristoj ĉefe el [[Suda Azio]] kiuj konsistigis la unuarangan konstruan laborforton. Tiuj plendoj centriĝis al malaltaj salajroj kaj la praktiko reteni iliajn pasportojn ĝis la postulitaj taskoj estos finkompletigitaj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.archi-ninja.com/burj-khalifa-dubai-the-truth-behind-the-bling/|titolo=Burj Khalifa (Dubai) – The Truth Behind the Bling – Archi-Ninja|alirdato=2019-07-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190711120811/https://www.archi-ninja.com/burj-khalifa-dubai-the-truth-behind-the-bling/|arkivdato=2019-07-11}}</ref> Tiurilate oni informis pri kelkaj memmortigoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/may/27/dubai-migrant-worker-deaths|title=Dubai's skyscrapers, stained by the blood of migrant workers|date=27a de Majo 2011|publisher=|via=The Guardian}}</ref> == Situo == [[Dosiero:The Dubai Fountain 02.jpg|eta|dekstre|600ra|Panorama vido de la Dubajfontana Lago.]] La [[nubskrapulo]] per sia grandeco iĝis la centro de nova urbocentro de [[Dubajurbo]], 700 hektarojn larĝa, kiu ricevis la anglalingvan nomon ''Downtown Dubai''. Tie ekestis kaj ankoraŭ ekestas vasta gamo da loĝejaroj, vendejaroj, oficejoj kaj amuzejoj. La tuta nova urbocentro situas sude de la avenuo شارع الشيخ زايد (''Šāriʿ aš-Šaiḫ Zāyid''). Antaŭ la turo en la nova urbocentro de Dubajo ekestis la plej granda fontano de la mondo. En la "dubaja lago", instalaĵo pli ol 250 metrojn larĝa oni povas kreadi ĝis mil diversajn akvoimpresojn de alteco inter 21 kaj 150 metroj. == Utiligo == [[Dosiero:BurjDubaiHeight.png|eta|maldekstra|400ra|<center>Komparo inter altaj tur(dom)oj.]] La konstruaĵo havas la formon de inversigita [[Y]]. En la subaj 38 [[etaĝo]]j ekfunkciis [[hotelo]] de Armani. En la pli supraj etaĝoj situas 43 oficejoj kaj 900 loĝejoj. La 123-a etaĝo funkcias kiel akceptejo, la 124-a kiel panorama rigardejo. Per du liftoj de la grundo eblas atingi la 124-an etaĝon en 55 sekundoj. Aŭtoparkejo en la du etaĝoj sub la konstruaĵo (B1 kaj B2) povas akcepti 3000 aŭtojn. Ekde aŭtuno 2014 aldone ekzistas du pliaj, ankoraŭ pli altaj rigardejoj: lifto transportas la vizitantojn en 90 sekundoj unue al la 125-a etaĝo, rigardejo sen ekstera balkono. Plia lifto suprenigas la vizitantojn de la 125-a al la 148-a etaĝo, al rigardejo kun ekstera balkono. Tiu supra rigardejo estas iom pli luksa, oni servas trinkaĵojn kaj manĝaĵetojn. Sume la 148-an etaĝon frekventas signife malpli da vizitantoj ol la 124-an etaĝon. Ambaŭ eksteraj balkonoj, kaj de la 124-a kaj de la 148-a etaĝo, estas faritaj tiel ke oni havas bonan rigardon al la Dubaja Fontano, kiu funkcias ĉiutage ekde la 18-a horo. La plej alta loĝata etaĝo estas la 163-a, en alto de 584,5&nbsp;metroj.<ref name="ctbuh">[http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&building_id=3 artikolo ''Burj Khalifa'' ("Burĝ Ĥalifa") en la retejo ''ctbuh.org'', vidita la 28-an de marto 2016] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100109010402/http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&building_id=3 |date=2010-01-09 }} ({{en}})</ref> Liftoj veturas ĝis la 189-a etaĝo en alto de 638&nbsp;metroj.<ref name="OTIS">[http://www.otis.com/_layouts/ProjectNewsPopup.aspx?ID=21&siteURL=http://www.otis.com/site/de/Pages/OtisNews.aspx?menuID=6 artikolo ''OTIS Anlagen im höchsten Gebäude der Welt – dem Burj Khalifa in Dubai'' ("liftoj de firmao OTIS en la tutmonde plej alta konstruaĵo - la Burĝ Ĥalifa en Dubajo"), vidita la 28-an de marto 2016] ({{de}})</ref> En januaro 2011 en la 122-a etaĝo malfermiĝis la restoracio ''At.Mosphere'', kiu laŭ la nombro de etaĝoj estas la plej alta restoracio de la mondo.<ref>[http://gulfnews.com/business/general/burj-khalifa-dining-reaches-new-heights-1.751094 artikolo ''Burj Khalifa dining reaches new heights'' ("manĝado en la Burĝ Ĥalifa atingas novajn altecojn"), en la retejo ''gulfnews.com''] ({{en}})</ref> En februaro 2011 en la turdomo ekfunkciis du or-aŭtomatoj, en kiuj, laŭ sama sistemo kiel monbileta aŭtomato, eblas aĉeti [[ingoto]]jn de [[oro]] de pezo ĝis unu [[unco]].<ref>[http://news.tripsbytips.de/reiseziele/asien/dubai-im-burj-khalifa-gold-am-goldautomaten-abholen/ artikolo ''Im Burj Khalifa Gold am Goldautomaten abholen'' ("en la Burĝ Ĥalifa preni oron ĉe la or-aŭtomato")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130114055839/http://news.tripsbytips.de/reiseziele/asien/dubai-im-burj-khalifa-gold-am-goldautomaten-abholen/ |date=2013-01-14 }}, en la retejo ''tripsbytips.de'', de la 8-a de februaro 2011, vidita la 28-an de marto 2016 ({{de}})</ref> == Loĝistiko == Ĉiu dudeka el la etaĝoj servas je [[loĝistiko]] de la konstruaĵo. 54 liftoj interligas la etaĝojn, el kiuj la plej rapida - duetaĝa lifto de rapideco de ĝis 36 kilometroj po horo - bezonas ĉ. 55 sekundojn por grimpi la vojon de 500 metroj. Alternative eblas ankaŭ piediri: sume 2 909 ŝtupoj gvidas de la teretaĝo al la 160-a etaĝo. De tie pliaj proksimume 8 400 ŝtupoj gvidas al la pinto de la konstruaĵo. Indikiĝas ke en la konstruaĵo konsumiĝas averaĝe 946 kubaj metroj da akvo kaj ĝis po 50 meta-[[Vato (mezurunuo)|vatoj]] da elektro por ĉiu [[diurno]]. == Rekordoj == La turo Burĝ Ĥalifa atingis kelkajn mondajn rekordojn, kiel la jenaj: [[Dosiero:BurjKhalifaHeight.png|450ra|eta|La turo Burĝ Ĥalifa komparata kun kelkaj aliaj bone konataj strukturoj.]] * Plej alta ekzistanta strukturo: 829.8 m (antaŭe KVLY-TV masto en [[Norda Dakoto]], [[Usono]]; 628.8 m) * Plej alta iam ekzistinta strukturo: 829.8 m (antaŭe Radiomasto de [[Varsovio]]; 646.38 m) * Plej alta sendependa strukturo: 829.8 m (antaŭe Turo CN de [[Toronto]]; 553.3 m) * Plej alta nuboskrapulo (ĝis la pinto de la [[spajro]]): 828 m (antaŭe [[Taipei 101]]; 509.2 m) * Plej alta [[nuboskrapulo]] ĝis la pinto de la anteno: 829.8 m (antaŭe la [[Willis-Turo|Willis (iam Sears) Turo]]; 527 m) * Konstruaĵo kun plej etaĝoj: 163 (antaŭe [[World Trade Center]]; 110)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wtc.com/about/wtchistory-wtc-timeline|titolo=WTC Timeline|alirdato=28a de marto 2013|eldoninto=Silverstein Properties}}</ref> * Plej alta en la mondo [[lifto|lifta]] instalaĵo (situa ene de bastono en la plej fina pinto de la konstruaĵo)<ref name="gn">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://gulfnews.com/business/property/burj-khalifa-towering-challenge-for-builders-1.561802|titolo=Burj Khalifa: Towering challenge for builders|alirdato=10a de februaro 2010|dato=4a de januaro 2010|eldoninto=GulfNews.com}}</ref> * Plej longaj en la mondo veturdistancaj liftoj: 504 m<ref name="gn" /><ref name="Otis">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.otisworldwide.com/b4-newsarchdet.html?item=20100106|titolo=Burj Khalifa|alirdato=15a de aprilo 2013|eldoninto=Otis Elevator}}</ref> * Plej alta vertikala [[cemento]]-[[pumpilo]] (por konstruaĵo): 606 m<ref name="Putzmeister">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.forconstructionpros.com/article/10293208/burj-khalifa-conquering-the-worlds-tallest-building|titolo=Burj Khalifa – Conquering the World's Tallest Building|verko=ForConstructionPros.com}}</ref> * Plej alta en la mondo strukturo kiu inkludas loĝejan spacon<ref name="Emporis">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=burjdubai-dubai-unitedarabemirates|titolo=Burj Dubai, Dubai, at Emporis.com|alirdato=1a de marto 2007|eldoninto=Emporis}}</ref> * Plej alta en la mondo fasada instalaĵo el [[aluminio]] kaj [[vitro]]: 512 m<ref name="timeline" >"Burj Dubai Construction Timeline". BurjDubai.com. Arkivita el la originalo en la 15a de decembro 2009. Alirita la 12an de julio 2019.</ref> * Plej alta en la mondo [[noktoklubo]]: 144a etaĝo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dubainight.com/dubai/armani-prive/night-club-armani-prive-dubai,2,0,12287.html|titolo=Armani Prive Dubai|alirdato=15a de septembro 2017|eldoninto=dubainight.com}}</ref> * Plej alta en la mondo [[restoracio]] (''At.mosphere''): 122a etaĝo je 442 m (antaŭe ''360'', je alto de 350 m en la Turo CN)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.emirates247.com/lifestyle/dubai-opens-world-s-highest-restaurant-2011-01-20-1.343732|titolo=And the world’s highest restaurant is ready to serve|dato=20a de januaro 2011|eldoninto=Emirates 24/7|alirdato=2019-07-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120722124738/http://www.emirates247.com/lifestyle/and-the-world-s-highest-restaurant-is-ready-to-serve-2011-01-20-1.343732|arkivdato=2012-07-22}}</ref> * Plej alta en la mondo montro de [[artfajraĵo]] de [[Novjaro]].<ref name="gulfnews.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/jaw-dropping-fireworks-at-burj-khalifa-enthrall-thousands-1.739088|titolo=Jaw-Dropping Fireworks at Burj Khalifa Enthrall Thousands|alirdato=29a de majo 2011|dato=31 Da de decembro 2010|eldoninto=Gulfnews.com}}</ref> * Plej granda en la mondo spektaklo de lumo kaj sono sur unusola konstruaĵo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.khaleejtimes.com/nation/dubai/new-year-fireworks-at-burj-khalifa-to-return-this-year-|titolo=New Year fireworks at Burj Khalifa to return this year|alirdato=28a de novembro 2018|familia nomo=Report|persona nomo=Staff|verkaĵo=Khaleej Times}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.khaleejtimes.com/nation/dubai//burj-khalifa-to-have-special-light-show-this-new-years-eve-but-what-about-the-fireworks|titolo=Burj Khalifa to have special light show this New Year's Eve, but what about the fireworks?|alirdato=28a de novembro 2018|familia nomo=Report|persona nomo=Web|verkaĵo=Khaleej Times}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://saudigazette.com.sa/article/525571/BUSINESS/Emaar-bags-Guinness-World-Record-title-for-largest-light-and-sound-show-on-a-single-building|titolo=Emaar bags Guinness World Record title for largest light and sound show on a single building|alirdato=28a de novembro 2018|dato=6a de januaro 2018|lingvo=en-GB|verkaĵo=Saudigazette}}</ref> == Historio de alto-pliigoj == Estas nekonfirmitaj informoj pri kelkaj planitaj alto-pliigoj ekde la komenca plano. Origine proponita kiel virtuala klono de la propono de 560 metrojn alta Turo Grollo por la dokoj de [[Melburno]], [[Aŭstralio]], la turo estis redesegnita de [[Skidmore, Owings and Merrill]].<ref>{{cite news|url= http://www.theage.com.au/articles/2003/02/26/1046064104215.html|title= Grollo tower to go ahead, in Dubai|newspaper= The Age |first=Paul|last=Robinson|date=27a de februaro 2003|accessdate=6a de januaro 2010 | location=Melbourne, Australia}}</ref> Marshall Strabala, arkitekto de Skidmore, Owings and Merrill kiu laboris en la projekto ĝis 2006, diris en 2008 ke Burĝ Ĥalifa estis desegnita por esti 808 metrojn alta.<ref name="Height Revealed">[http://www.arabianbusiness.com/540205-secret-of-burj-dubai-height-revealed Architect reveals Burj Dubai height] Arabian Business 3a de decembro 2008, alirita la 3an de decembro 2008, arkivita en [https://web.archive.org/web/20081204001714/http://www.arabianbusiness.com/540205-secret-of-burj-dubai-height-revealed|archive-date=4 Decembro 2008]</ref> La arkitekto kiu desegnis ĝin, Adrian Smith, sentis, ke la plej supra sekcio de la konstruaĵo ne finos sufiĉe elegante kaj kongrue kun la cetero de la strukturo, kaj tiele li petis kaj ricevis aprobon por pliigi ĝian alton. Oni asertis, ke tiu ŝanĝo ne aldonos etaĝojn, kio kongruis kun la klopodoj de Smith fari la kronon pli svelta.<ref>{{cite web |url= http://cityscape-online.com/PDF/CityScape_Daily_Day_2.pdf |title= Cityscape Daily News |deadurl= yes |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090329053555/http://cityscape-online.com/PDF/CityScape_Daily_Day_2.pdf |archivedate= 29a de marto 2009 |df= dmy-all }} (264 KB) ''Cityscape'', 18a de septembro 2005. Alirita la 5an de majo 2006.</ref> La konstruaĵo malfermiĝis la 4an de januaro 2010.<ref name="opening" >[https://web.archive.org/web/20091106052129/http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471 "Official Opening of Iconic Burj Dubai Announced".] Gulfnews. 4a de novembro 2009. Arkivita el la originalo la 6an de novembro 2009. Alirita la 4an de novembro 2009.</ref><ref name="news.bbc.co.uk" >[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8439618.stm "World's tallest building opens in Dubai".] [[BBC]] News. 4a de januaro 2010. Alirita la 4an de januaro 2010.</ref> == Arkitekturo kaj dezajno == [[Dosiero:Comparisonfinal001fx7.png|eta|300ra|Kruc-sekcaj komparoj de variaj turoj, el pinto malsupren: Burĝ Ĥalifa, [[Taipei 101]], [[Willis Tower]], kaj [[World Trade Center]].]] Burĝ Ĥalifa estis dezajnita de Skidmore, Owings kaj Merrill (SOM), kiu dezajnis ankaŭ la [[Willis Tower]] (iam konata kiel Turo Sears) en [[Ĉikago]] kaj [[One World Trade Center]] en [[Novjorko]]. Burĝ Ĥalifa uzas la ligitan tubostrukturan dezajnon de la [[Willis Tower]], inventita de Fazlur Rahman Ĥan.<ref name="constructionweekonline.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.constructionweekonline.com/article-9180-top-10-worlds-tallest-steel-buildings/1/|titolo=Top 10 world's tallest steel buildings|alirdato=14a de Junio 2013|eldoninto=Constructionweekonline.com}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.allaboutskyscrapers.com/property/burj-khalifa-2 |title=Burj Khalifa |publisher=AllAboutSkyscrapers.com |date=19a de Novembro 2012 |accessdate=14a de Junio 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712011132/http://www.allaboutskyscrapers.com/property/burj-khalifa-2 |archivedate=12a de Julio 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120712011132/http://www.allaboutskyscrapers.com/property/burj-khalifa-2 |arkivdato=2012-07-12 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120712011132/http://www.allaboutskyscrapers.com/property/burj-khalifa-2 |date=2012-07-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.allaboutskyscrapers.com/property/burj-khalifa-2 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120712011132/http://www.allaboutskyscrapers.com/property/burj-khalifa-2 |arkivdato=2012-07-12 }}</ref> Pro ties tuba sistemo, proporcie nur duono el la kvanto da ŝtalo estis uzita en la konstruado, kompare kun la [[Empire State Building]].<ref name="constructionweekonline.com"/><ref>{{cite news|last=Bayley|first=Stephen|title=Burj Dubai: The new pinnacle of vanity|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/dubai/6934603/Burj-Dubai-The-new-pinnacle-of-vanity.html|newspaper=Telegraph|date=5a de januaro 2010|location=Londono}}</ref> La kontribuoj de Ĥan al la desegno de altaj konstruaĵoj havis fortan efikon sur la arkitekturo kaj la inĝenierado. Estus malfacile trovi en la tuta mondo ajnajn praktikojn en la desegno de altaj konstruaĵoj kiuj ne estis rekte aŭ nerekte influitaj de lia verkaro.<ref>{{Cite web|url=https://ialcce2012.boku.ac.at/keynote_details.php?profile=5|title=IALCCE 2012: Keynote Speakers Details|website=ialcce2012.boku.ac.at|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130426000301/https://ialcce2012.boku.ac.at/keynote_details.php?profile=5|arkivdato=2013-04-26|accessdate=2019-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426000301/https://ialcce2012.boku.ac.at/keynote_details.php?profile=5|archivedate=2013-04-26}} {{Citaĵo el la reto |url=https://ialcce2012.boku.ac.at/keynote_details.php?profile=5 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130426000301/https://ialcce2012.boku.ac.at/keynote_details.php?profile=5 |arkivdato=2013-04-26 }}</ref> La desegno de Burĝ Ĥalifa estas simila al la koncepto fare de [[Frank Lloyd Wright]] por planita turo "The Illinois", nome unu-mejla alta nuboskrapulo desegnita por Ĉikago, same kiel al la Lake Point Tower ankaŭ de Ĉikago. Kiam Adrian Smith estis planinta la projekton de SOM, li rigardis tra la fenestro de sia oficejo al la triala Lake Point Tower, "Tiu estas la prototipo", li diris.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.chicagotribune.com/news/columnists/kamin/ct-ae-lake-point-tower-anniversary-0923-story.html|titolo=50 years later, Lake Point Tower is a singular achievement — and let's hope it stays that way|alirdato=23a de septembro 2018|familia nomo=Kamin|persona nomo=Blair|lingvo=en-US|verkaĵo=Chicago Tribune}}</ref> Laŭ Strabala, Burĝ Ĥalifa estis dezajnita baze sur la 73-etaĝa Samsung Tower Palace Three, nome loĝeja konstruaĵo en [[Seulo]]. En sia dekomenca planado, ankaŭ Burĝ Ĥalifa estis intencita por esti tute loĝeja.<ref name="Height Revealed" /> Kongrue kun la originala desegno de Skidmore, Owings and Merrill, Emaar Properties elektis Hyder Consulting por esti superrigardante la inĝenieradon kaj NORR Group Consultants International Ltd por superrigardi la arkitekturon de la projekto.<ref name="Hyder1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hyderconsulting.com/EN/AboutUs/News/Pages/content.aspx?pageID=83|titolo=Burj Dubai becomes tallest manmade structure|alirdato=10a de januaro 2010|eldoninto=Hyder Consulting}}{{404|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hyder estis elektita pro sia sperto en struktura kaj (mekanika, elektra kaj tubaranĝa) inĝenierado.<ref name="Hyder2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hyderconsulting.com/EN/AboutUs/News/Pages/content.aspx?pageID=190|titolo=Hyder reinforces its reputation for unrivaled engineering ability with the opening of the Burj Khalifa&nbsp;– the world's tallest building|alirdato=10 Ja de januaro 2010|eldoninto=Hyder Consulting}}{{404|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La rolo de Hyder Consulting estis la superrigardo de la konstruado, la certigo kaj atestado pri la dezajno de la arkitekto, kaj esti la responsa inĝeniero kaj arkitekto antaŭ la emirlandaj aŭtoritatoj.<ref name="Hyder1" /> La rolo de NORR estis la superrigardo al la arkitekturaj komponantoj kiel la surloka superrigardo dum la konstruado kaj desegno de 6-etaĝa aldono al la oficeja aneksa konstruaĵo por arkitektura dokumentaro. NORR estis responsa ankaŭ pri la arkitekturaj integrigaj dezajnoj por la Hotelo Armani inkludita en la Turo. Emaar Properties engaĝigis ankaŭ la grupon GHD,<ref name="GHD Projects">{{cite web |url=http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |title=GHD is playing a vital role in managing the long term structural integrity of the world’s tallest building, the Burj Dubai Tower |publisher=GHD |accessdate=11a de aprilo 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202052648/http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |archivedate=2a de decembro 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081202052648/http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |arkivdato=2008-12-02 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081202052648/http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |date=2008-12-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081202052648/http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |arkivdato=2008-12-02 }}</ref> nome internacia multfaka konsultentrepreno, por agadi kiel sendependa aŭtoritato por verigo kaj atestado pri la vorko per cemento kaj ŝtalo. La desegno estis derivita el la [[Islama arkitekturo]].<ref name="gn" /> Ĉar la turo staras el la ebena dezerta bazo, estas 27 [[receso]]j en spirala dispono, kiu malpliigas la kruc-sekcio de la turo dum oni supreniras kaj kreas konvenajn subĉielajn terasojn. Tiuj recesoj estas aranĝitaj kaj liniigitaj laŭ maniero kiu minimumigas vibradan ventoŝarĝon el kirlaj ventofluoj.<ref name="academic.csuohio.edu">Baker, William; Pawlikowski, James. [https://academic.csuohio.edu/duffy_s/CVE_601_Struct_1.pdf "Higher and Higher: The Evolution of the Buttressed Core" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200729170408/https://academic.csuohio.edu/duffy_s/CVE_601_Struct_1.pdf |date=2020-07-29 }} academic.csuohio.edu. Alirita la 12an de julio 2019.</ref> Pinte, la centra kerno aperas kaj estas skulptita por formi finan [[spajro]]n. Je sia plej alta pinto, la turo povas oscili totalon de 1.5 m.<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|title=Burj Dubai is the height of success|last=Saberi|first=Mahmood|date=19a de aprilo 2008|newspaper=Gulf News|accessdate=31a de decembro 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107060153/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|archive-date=7a de januaro 2010|dead-url=yes|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100107060153/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|arkivdato=2010-01-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100107060153/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605 |date=2010-01-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100107060153/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605 |arkivdato=2010-01-07 }}</ref> [[Dosiero:Samara spiralovity minaret rijen1973.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|La spirala minareto de la [[Granda Moskeo de Samaro]].]] La spajro de Burĝ Ĥalifa estas komponita de pli ol 4000 tunoj de struktura ŝtalo. La centra pinakla tubo pezas 350 tunojn kaj havas alton de 200 m. La spajro estas hejmo ankaŭ de komunika ekipaĵaro.<ref name="structure" /> Tiu 244-metra spajro estas amplekse konsiderata vantalto, ĉar malmulto de ĝia spaco estas uzebla. Sen la spajro, Burĝ Ĥalifa estus 585-metrojn alta. Tio estis informita per studio de la [[Konsilantaro por Altaj Konstruaĵoj kaj Urbaj Loĝejoj]], kiu notas, ke la malplena spajro "estus nuboskrapulo per si mem".<ref name="Vanity">{{cite news|url=http://www.ctbuh.org/Publications/Journal/InNumbers/TBINVanityHeight/tabid/5837/language/en-US/Default.aspx|title=the world's vainest skyscrapers|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131117120309/http://www.ctbuh.org/Publications/Journal/InNumbers/TBINVanityHeight/tabid/5837/language/en-US/Default.aspx|arkivdato=2013-11-17}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131117120309/http://www.ctbuh.org/Publications/Journal/InNumbers/TBINVanityHeight/tabid/5837/language/en-US/Default.aspx |date=2013-11-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ctbuh.org/Publications/Journal/InNumbers/TBINVanityHeight/tabid/5837/language/en-US/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131117120309/http://www.ctbuh.org/Publications/Journal/InNumbers/TBINVanityHeight/tabid/5837/language/en-US/Default.aspx |arkivdato=2013-11-17 }}</ref> Tia nuboskrapulo, se en Eŭropo, estus la 11a plej alta konstruaĵo en tiu kontinento.<ref>{{Cite web|title=Vanity height: how much space in skyscrapers is unoccupiable?|url=https://www.theguardian.com/cities/2017/feb/03/skyscrapers-vanity-height-graphics-numbers|website=The Guardian|accessdate=20a de februaro 2018}}</ref> En 2009, arkitektoj anoncis, ke pli ol 1 000 artaĵoj ornamos la internaĵojn de Burĝ Ĥalifa, dum la loĝejaro de Burĝ Ĥalifa montros la artaĵojn de la kataluna artisto Jaume Plensa.<ref>{{cite web |url=http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528 |title=Skidmore, Owings & Merrill Leads Process for Art Program at Burj Dubai |date=28-a de majo 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100424082811/http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528 |archivedate=24a de aprilo 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100424082811/http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528 |arkivdato=2010-04-24 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100424082811/http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528 |date=2010-04-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100424082811/http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528 |arkivdato=2010-04-24 }}</ref> La ŝirma sistemo konsistas el 142 000 m² de pli ol 26 000 reflektaj vitraj paneloj kaj aluminio kaj teksturaj [[Rustorezista ŝtalo|rustorezistaj ŝtalaj]] [[pendentivo|pendentivaj]] paneloj kun vertikalaj tubaj kadroj.<ref name="structure" /> La arkitektura [[vitro]] havigas sunan kaj termikan plenumon same kiel kontraŭ-brilan ŝirmon pro la intensa dezerta suno, la ekstremaj dezertaj temperaturoj kaj la fortajn ventojn. La vitro kovras pli ol 174 000 m² en areo. La tipa kurtenmuraj paneloj de Burĝ Ĥalifa estas 4'6" larĝaj por 10'8" altaj kaj pezas po ĉirkaŭ 800 pundojn, kun pli larĝaj paneloj apud la bordoj de konstruaĵoj kaj pli altaj apud la pinto.<ref>{{Cite web|url=http://www.architectmagazine.com/technology/detail/detail-burj-khalifa-curtain-wall_o|title=Detail: Burj Khalifa Curtain Wal (Architect Magazine)|last=Shapiro|first=Gideon Fink|date=11a de marto 2010|website=www.architectmagazine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150809014429/http://www.architectmagazine.com/technology/detail/detail-burj-khalifa-curtain-wall_o|archive-date=9a de aŭgusto 2015|dead-url=yes|access-date=21a de marto 2018}}</ref> <!-- Note to editors: We know that {{GdC|6}} corresponds to {{GdF|43}}. The sentence below IS NOT a mistake because it refers to a temperature differential, and not to an absolute temperature. For example, going from {{GdC|0}} to {{GdC|6}} is a difference of {{GdC|6}} which in Fahrenheit translates to going from {{GdF|32}} to {{GdF|43}}, which is a difference of {{GdF|11}}. That is why the convert template is not used here. --> La ekstera temperaturo pinte de la konstruaĵo ŝajne estas {{GdC|6}} pli malvarma ol ĉe la bazo.<ref>{{Cite web |url=http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm |title=Temperature and Elevation |publisher=United States Department of Energy |date=21a de majo 2002 |accessdate=11a de aprilo 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090415003502/http://newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm |arkivdato=2009-04-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090415003502/http://newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm |arkivdato=2009-04-15 }}</ref> La 304-ĉambra Hotelo Armani, nome unua el kvar hoteloj de [[Armani]], okupas 15 el la plej malaltaj 39 etaĝoj.<ref name="CTBUHdb" >[http://www.skyscrapercenter.com/building/burj-khalifa/3 "Burj Khalifa – The Skyscraper Center".] Council on Tall Buildings and Urban Habitat. Alirita la 12an de julio 2019.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/|titolo=Armani Hotel Burj Dubai, United Arab Emirates|alirdato=11a de aprilo 2009|eldoninto=hotelmanagement-network.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090129225558/http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/|arkivdato=2009-01-29}}</ref> La hotelo devis esti malfermita la 18an de marto 2010,<ref>{{cite news |url=http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |title=Worlds first Armani Hotel to open on 18 March 2010 in Dubai |date=4a de januaro 2010 |publisher=EyeOfDubai.com |accessdate=8a de januaro 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004212629/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |archivedate=4a de oktobro 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111004212629/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |arkivdato=2011-10-04 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111004212629/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |date=2011-10-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111004212629/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |arkivdato=2011-10-04 }}</ref><ref>[http://www.arabianbusiness.com/577810-burj-dubais-armani-hotel-to-open-on-mar-18 Burj Dubai's Armani hotel to open on Mar 18] Sambidge, Andy. 4a de januaro 2010 Arabian Business Alirita la 8an de januaro 2010 Arkivita en [https://web.archive.org/web/20100108033444/http://www.arabianbusiness.com/577810-burj-dubais-armani-hotel-to-open-on-mar-18] la 8an de januaro 2010.</ref> sed post kelkaj prokrastoj, ĝi finfine malfermiĝis al la publiko la 27an de aprilo 2010.<ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=174074 |title=Armani hotel opens in Dubai's Khalifa tower |date=27a de aprilo 2010 |newspaper= The Jerusalem Post |accessdate=27a de aprilo 2010}}</ref> La korporaciaj hotelĉambroj kaj oficejoj devis esti malfermitaj ankaŭ el marto antaŭen,<ref>{{cite web |url=http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |title=Burj Dubai: Fact Sheet |publisher=Eyeofdubai.com |accessdate=11a de majo 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100106172642/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |archivedate=6a de januaro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100106172642/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |arkivdato=2010-01-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100106172642/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |date=2010-01-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100106172642/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |arkivdato=2010-01-06 }}</ref> kvankam la hotelo kaj la rigardejo restis la nuraj partoj de la konstruaĵo kiuj estis malfermitaj en aprilo 2010. La interliftejoj de la 43a kaj la 76a etaĝoj estas hejmo de naĝejoj.<ref name="residents">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/burj-dubai-to-welcome-residents-in-feb-2010/82037/on|title=Burj Dubai to welcome residents in Feb 2010|date=1a de januaro 2010|newspaper=Business Standard|accessdate=9a de januaro 2010}}</ref> La etaĝoj el la 108a ĝis la 900 privatajn loĝejajn [[apartamento]]jn (kiuj, laŭ la disvolviginto, estis venditaj post nur ok horoj en la merkato). Subĉiela dekliva [[naĝejo]] estas en la 76a etaĝo de la turo. La korporaciaj hotelĉambroj kaj oficejoj plenigas plej el la ceteraj etaĝoj, escepte la 122a, la 123a kaj la 124a, kie estas la restoracio ''At.mosphere'', la interliftejo kaj subĉiela kaj subtegmenta observejoj respektive. En januaro 2010, estis planita, ke Burĝ Ĥalifa ricevos siajn unuajn loĝantojn el februaro 2010.<ref name="residents" /><ref>{{cite news |url=http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511 |title=Burj Dubai To Welcome First Residents From February 2010 Onwards |date=31a de decembro 2009 |publisher=DubaiCityGuide |accessdate=9a de januaro 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722021833/http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511 |archivedate=22a de julio 2011 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722021833/http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511 |date=2011-07-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110722021833/http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511 |arkivdato=2011-07-22 }}</ref> La konstruaĵo havas 57 liftojn kaj 8 rulŝtuparojn.<ref name="structure" /> La liftojn havas enhavkapablon de 12 ĝis 14 personoj por kaĝo, kaj la plej rapida ascendo kaj descendo okazas ĝis 10&nbsp;m/s por duobla-kaĝaj liftoj. Tamen, la plej rapida unu-kaĝa lifto ankoraŭ apartenas al la turo [[Taipei 101]] kun 16.83&nbsp;m/s. Inĝenieroj konsideris instaladon de la unuaj tri-kaĝaj liftoj en la mondo, sed la fina desegno klinis al du-kaĝaj [[lifto]]j.<ref name="Emporis"/> La du-kaĝaj liftoj estas ekipitaj per distriloj, kiel montriloj de LCD por servi al vizitantoj du ilia veturo al la observejo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.constructionweekonline.com/article-7400-how-the-burj-was-built/5/|titolo=How the Burj was built|alirdato=11a de majo 2010|aŭtoro=CW Staff|eldoninto=ConstructionWeekOnline.com}}</ref> La konstruaĵo havas 2,909 ŝtupojn el la teretaĝo ĝis la 160a etaĝo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.constructionweekonline.com/article-7343-top-10-burj-khalifa-facts-part-3/2/|titolo=Top 10 Burj Khalifa facts: Part 3|alirdato=8a de januaro 2010|eldoninto=ConstructionWeekOnline.com}}</ref> === Pumposistemoj === La akvosistemo de Burĝ Ĥalifa havigas averaĝon de 946 000 litroj da akvo por tago pere de 100&nbsp;km da tuboj.<ref name="gn" /><ref name="Wharton">{{Citaĵo el la reto|url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/arabic/article.cfm?articleid=2437|titolo=Escaping the Dubai Downturn: Voltas’s Latest Engineering Feat|alirdato=21a de majo 2011|dato=20a de aprilo 2010|eldoninto=Wharton, [[Universitato de Pensilvanio]]}}</ref> Aldonaj 213&nbsp;km da tuboj servas la kontraŭfajran sistemon, kaj 34&nbsp;km havigas malvarman akvon por la klimatizila sistemo.<ref name="Wharton" /> La sistemo de uzita akvo uzas [[gravito]]n por elŝarĝi akvon el la tubaro, etaĝaj dreniloj, mekanika ekiparo kaj ŝtorma akvo, al la urbomunicipa alfluejo.<ref>[http://oaktrust.library.tamu.edu/bitstream/handle/1969.1/4529/ESL-HH-06-07-19.pdf Mechanical and Electrical Systems for the Tallest Building/Man-Made Structure in the World: A Burj Dubai Case Study] Frechette, Leung & Boyer 24a–26a de Julio 2006, Fifteenth Symposium on Improving Building Systems in Hot and Humid Climates, Orlando, Florida pdf alirita la 15an de julio 2013 paĝo 7</ref> === Klimatizilo === La sistemo de [[klimatizilo]] prenas aeron el la supraj etaĝoj kie ĝi estas pli malvarma kaj pli pura ol surgrunde.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.timeoutdubai.com/knowledge/features/12706-khalifa-creators|titolo=Air Conditioning in Burj Khalifa|alirdato=17a de aprilo 2011|eldoninto=Timeoutdubai.com}}</ref> Je pintaj malvarmaj momentoj, la malvarmigo de la turo estas de 46 MW (62,000&nbsp;hp), egale al tio havigita de 13,000 tunoj (26,000,000&nbsp;lb; 12,000,000&nbsp;kg) da fandiĝanta [[glacio]] en unu tago.<ref name="Wharton" /> La akvo estas kolektita pere de kondensiga kolektosistemo kaj estas uzata por irigacii la apudan parkon.<ref name="gn" /> === Fenestropurigo === Por purigi la 24,348 fenestrojn, totale 120 000 m² da vitro, la konstruaĵo havas tri horizontalajn vojojn kiuj havas 1500&nbsp;kg sitelmaŝinon. Super la nivelo 109a, kaj ĝis etaĝaro 27a, oni uzas tradiciajn grutubojn. La pinto de la konstruaĵo estas purigita de laboristaro kiu uzas kablojn por descendi el la pinto por atingi aliron.<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/a-tall-order-burj-dubai-all-set-to-come-clean-1.546504|title=A tall order: Burj Dubai all set to come clean|date=25a de aŭgusto 2009|newspaper= Gulf News |accessdate=7a de decembro 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811080544/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/a-tall-order-burj-dubai-all-set-to-come-clean-1.546504|archive-date=11a de aŭgusto 2011|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref><ref>{{YouTube|wcRuXrduj6Q|Window cleaning the world's tallest building}} el [http://www.bbc.co.uk/programmes/p0115wg9 Supersized Earth – Episode 1 – BBC One] En web.archive [https://web.archive.org/web/20150404042215/http://www.bbc.co.uk/programmes/p0115wg9]<nowiki> 4a de aprilo 2015 }}</nowiki></ref> En normalaj kondiĉoj, kiam ĉiu konstruelteno estas funkcianta, tiu teamo postulas por 36 laboristoj tri al kvar monatojn por purigi la tutan eksteron.<ref name="structure">{{Cite web|url=http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx |title=Structural Elements&nbsp;– Elevator, Spire, and More |publisher=BurjDubai.com |accessdate=31-a de decembro 2009|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215060449/http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx |archivedate=15a de decembro 2009 }}</ref><ref name="cleaning">{{cite news|url=http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|title=So you think your windows are hard to keep clean?|last=Dobbin|first=Marika|date=5a de januaro 2010|newspaper=The Age|accessdate=6a de januaro 2010|location=Melburno, Aŭstralio|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100107045236/http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|arkivdato=2010-01-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100107045236/http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html |arkivdato=2010-01-07 }}</ref> Senhomaj maŝinoj purigas la pintajn 27 aldonajn etaĝojn kaj la vitroŝpajron. La puriga sistemo estis disvolvigita en Melburno, Aŭstralio, dare de CoxGomyl, fabrikanto de subtenaj unuoj por konstruaĵoj,<ref name="telegraphwindowcleaning">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/dubai/6936250/Burj-Khalifa-window-cleaners-to-spend-months-on-worlds-tallest-building.html|title=Burj Khalifa: window cleaners to spend months on world's tallest building|author=Malkin, Bonnie|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=15a de aŭgusto 2011|location=Londono|date=5a de januaro 2010}},</ref> je kosto de 8 milionoj da [[Aŭstralia dolaro|Aŭstraliaj dolaroj]].<ref name="cleaning" /> == Malfavoraj laborkondiĉoj == La plej granda en la mondo turdomo estis ĉefe konstruita fare de laboristoj [[enmigrado|enmigrintaj]] el [[Suda Azio|Suda]] kaj [[Sudorienta Azio]], kies laborkondiĉoj estis kritikitaj fare de la asocioj defendantaj la [[homaj rajtoj|homajn rajtojn]] <ref>[http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=1013447 artikolo ''"Dubaï, l’eldorado rêvé devenu le «bagne» des ouvriers des chantiers de construction"'' (<font color=grey>france</font>: "Dubajo, la prirevita Eldorado, fariĝis la "malliberejo" de konstruejaj laboristoj")] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20121218082211/http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=1013447 |date=2012-12-18 }}, gazeto ''[[Le Monde]]'', la 20-an de novembro 2007.</ref>. Gazetaraj artikoloj raportas ke [[ĉarpentisto]]j kvalifikitaj perlaboris 7,60 [[usona dolaro|usonajn dolarojn]] aŭ 5,50 [[eŭro]]jn tage kaj ke laboristoj perlaboras po 4 [[usona dolaro|usonajn dolarojn]] aŭ 2,85 [[eŭro]]jn por tago.<ref>[http://www.metrofrance.com/info/dubai-inaugure-la-plus-haute-tour-du-monde/mjad!ULj8TaDZSAwKk/ artikolo ''"Dubaï inaugure la plus haute tour du monde"'' (<font color=grey>france</font>: "Dubajo inaŭguras la plej altan turon en la mondo"), en la retejo ''Métro'' la 4-an de januaro 2010]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Sindikato]]j estas malpermesataj en la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]. Fakte tiu situacio estas ĝenerala en la tuta mondoregiono kaj la malmultekosteco de tiu ekspluatata laborforto estas parto de la ekonomia sukceso de la emirlandoj. La 21-an de marto 2006, laboristoj ribelis, protestante kontraŭ siaj laborkondiĉoj kaj salajroj. Dum la tumultoj, ili damaĝis aŭtojn, oficejojn kaj konstruilojn. Oficialulo de la Ministerio de Internaj Aferoj de Dubajo deklaris ke la tumultuloj kaŭzis damaĝon de miliono da usonaj dolaroj respektive de preskaŭ 700 000 [[eŭro]]j. == La konstruaĵo en filmoj == Centra parto de la usona kineja filmo ''Mission: Impossible – Phantom Protokoll'' de 2011, en kiu ĉefrolis la aktoro [[Tom Cruise]], estis filmita en kaj apud la turdomo. Koresponde ankaŭ la filma premiero okazis en Dubajo. En la usona televida serio ''Life After People'' ("vivo post la homaro"), en kiu bildiĝas estonto de la Tero post fikcia malapero de la homaro, temas pri la turdomo kaj ties kolapso en la sen-homara estonto en sekvaĵo 5 de la dua seria parto, en Usono unuafoje televide montrata la 2-an de februaro 2010. Same la turo aperis en la sekvaĵo ''The Queen's Gambit Job'' (2011, sezono 4, epizodo 10) de la usona televida serio ''Leverage''. Krome interalie la franca muzikgrupo [[Tryo]] aperigis la turon en la muzikfilmeto ''Greenwashing'', temigante la ĉasadon de "ĉiam pli" [altaj rekordoj]. [[Dosiero:Skyline-Dubai-2010.jpg|eta|centra|600ra|<center>La urbocentra silueto de Dubajo kun la turdomo en 2010.]] == Literaturo == * (eo) Craig Williams, ''[https://uea.facila.org/artikoloj/lega%C4%B5oj/la-plej-alta-konstrua%C4%B5o-en-la-mondo-r483/ La plej alta konstruaĵo en la mondo,]'' artikolo pri Borĝ Ĥalifa, voĉlegita en Esperanto, [[UEA Facila]]. * [http://www.designbuild-network.com/projects/burj/ (en) Artikolo ''Burj Khalifa (Burj Dubai), United Arab Emirates'' en la retejo ''designbuild-network.com''] ({{en}}) * Gerhard Blaasch: ''Die Höhe liegt noch im Nebel'' ({{de}}: "la estonto ankoraŭ situas en nebulo"). En la magazino: ''Tiefbau''. numero 2, 2007, paĝoj 66–77 [http://www.baumaschine.de/Portal/Tbg/2007/heft2/a066_077.pdf rete]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF, ĉ. 940&nbsp;kilobajtoj) * Gerhard Blaasch: ''Eine Stadt über der Stadt'' ({{de}}: "urbo super la urbo"). En la magazino: ''Deutsches IngenieurBlatt''. numeroj 6–7, 2007, paĝoj 18–31. * Gerhard Blaasch: ''Dubai – Eldorado für Bauleute'' ({{de}}: "Dubajo - [[Eldorado]] por konstruistoj"). En la magazino: ''Tiefbau''. Nr. 4, 2008, paĝoj 190–198 [http://www.baumaschine.de/Portal/Tbg/2008/heft4/a190_198.pdf rete] (PDF, ĉ. 2,2&nbsp;megabajtoj) * Gerhard Martin Burs: ''Mediale Präsentation in der Gegenwartsarchitektur: Das Beispiel der Vereinigten Arabischen Emirate.'' ({{de}}: "amaskomunikila prezentado en la nuntempa arkitekturo: la ekzemplo de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj") Eldonejo 'Transcript'', Bielefeld 2016, ISBN 978-3-8376-3343-6, paĝoj 227–273.'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.burjkhalifa.ae/ Oficiala paĝo de Burĝ Ĥalifa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171129061500/http://www.burjkhalifa.ae/ |date=2017-11-29 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Burj Khalifa |revizio=905681643 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nubskrapuloj pli ol 350 m]] [[Kategorio:Nubskrapuloj en Dubajo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 2010]] q2kh47ym9vgyqq1drhxiv5y75fvwccb 0 102331 9404577 7099343 2026-06-16T13:40:50Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ Naskiĝloko 9404577 wikitext text/x-wiki '''Naskiĝdomo''' estas aparta [[domo]], kie homoj naskiĝis antaŭ la disvastiĝo de naskoj en [[malsanulejo]]j. La naskiĝdomo de gravaj personoj iĝas ofte memormuzeo, tiel servante ofte kiel sola turisma allogaĵo en apenaŭ konataj vilaĝoj. Jen kelkaj gravaj naskiĝdomoj de famaj, gravaj homoj: * [[Naskiĝdomo de Zamenhof]] * [[Naskiĝdomo de reĝo Matiaso la 1-a]] == Vidu ankaŭ == * [[Akuŝisto]] * [[Gravedeco]] * [[Hejma nasko]] * [[Naskiĝloko]] [[Kategorio:Obstetriko]] [[Kategorio:Malsanulejoj]] ssqsasi8u09a85k1gcgnvah19rs8sr3 0 102815 9404536 8561990 2026-06-16T13:07:13Z Sj1mor 12103 9404536 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''Care Bears''' (Esperante: ''Brakumo-ursoj'') estas treege sukcesaj [[ludilo]]j de la [[1980-aj jaroj|1980-oj]]. Pli ol 40 milionoj de ĉi tiuj [[pluŝo|pluŝaj]] [[urso]]j, faritaj el diversaj koloroj, estis venditaj de [[1983]] ĝis [[1987]]. Ĉiu urso havis nomon, laborpostenon, kaj simbolo ligis ĝin. Ekzemple, "Bedtime Bear" helpas homojn dormi kaj havas kurbiĝan bluan [[luno|lunon]] sur sia [[stomako]]. La ludiloj komencis vivon kun karakteroj en kartoj en [[1981]]; la originala arto estis farita de [[Elena Kucharik|Elena KUCHARIK]]. Poste, aliaj ludiloj, nomis la '''Care Bear Cousins''', estis enkondukitaj. Ili ankaŭ cedis la lokon al tri [[desegnita filmo|desegnitaj filmoj]] por la [[kino]] en la mid-1980-oj. Rilata televida serio de [[DiC]] kaj, poste, [[Nelvana]] de [[Kanado]], aperis ĉe preskaŭ tiu sama tempo. Lastatempe, Care Bears ludiloj revenis en nova eldono por la [[21-a jarcento]]. Meze de ĉi tiu reveno, ili havas aperitan en ilia unua du [[DVD]] [[filmo]]j (ambaŭ [[komputila animacio|CGI]]), kaj ankaŭ kelkaj videoludoj. == Karakteroj == === Unua dek ursoj === * Tenderheart Bear (Amemakora Urso) * Friend Bear (Amika Urso) * Wish Bear (Dezira Urso) * Cheer Bear (Konsola Urso) * Good Luck Bear (Bonŝanca Urso) * Birthday Bear (Naskiĝtaga Urso) * Bedtime Bear (Litotempa Urso) * Funshine Bear (Ŝercadobrila Urso (Angla vortoludo de "Sunobrilo")) * Love-A-Lot Bear (Mult-ama Urso) * Grumpy Bear (Malfeliĉa Urso) === Nova ursoj === :''Vidu ankaŭ: [[:en:List of Care Bears|angla listo]]'' * [[Usono|America]] Cares Bear * Amigo Bear * Baby Hugs Bear * Baby Tugs Bear * Bashful Heart Bear * Best Friend Bear * Champ Bear * Day Dream Bear * Do-Your-Best Bear * Forest Friend Bear * Grams Bear * Harmony Bear * Heartsong Bear * Hopeful Heart Bear * Laugh-A-Lot Bear * Perfect & Polite [[Granda pando|Panda]] * Play-A-Lot Bear * Proud Heart Bear * Sea Friend Bear * Secret Bear * Share Bear * Shine Bright Bear * Smart Heart Bear * Surprise Bear * Take Care Bear * Thanks-A-Lot Bear * True Heart Bear * Work of Heart Bear === Care Bear Cousins === :''Vidu ankaŭ: [[:en:List of Care Bear Cousins|angla listo]]'' * Brave Heart Lion * Bright Heart Raccoon * Cozy Heart Penguin * Gentle Heart Lamb * Lotsa Heart Elephant * Loyal Heart Dog * Playful Heart Monkey * Proud Heart Cat * Swift Heart Rabbit * Treat Heart Pig == Filmoj == # ''[[The Care Bears Movie]]'' ([[1985]]) # ''[[Care Bears Movie II: A New Generation]]'' ([[1986]]) # ''[[The Care Bears Adventure in Wonderland]]'' ([[1987]]) # ''[[Care Bears: Journey to Joke-a-lot]]'' ([[2004]]) # ''[[The Care Bears' Big Wish Movie]]'' ([[2005]]) == Interesa fakto == La franca nomo por la ludiloj, ''Les Bisounours'', estas kombina formo el la vortoj "bisou" (kiso) kaj "nounours" (pluŝa urso). Sed, en [[Kebekio]], la ludiloj estas nomitaj ''Les Calinours'', aŭ "la brakumursoj". Laŭ https://fr.wiktionary.org/wiki/Bisounours, tio evitas seksaludan vortoludon kun la kebekia vorto "bizoune", kiu signifas "peniso". == Vidu ankaŭ == * [[My Little Pony]] * [[Rainbow Brite]] * [[Transformers]] * [[Strawberry Shortcake]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.care-bears.com Oficiala TTT-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105193848/http://care-bears.com/ |date=2009-01-05 }} ([[Usono]]) * [http://www.care-bears.com.au Oficiala TTT-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071010134232/http://www.care-bears.com.au/ |date=2007-10-10 }} ([[Aŭstralio]]) {{Ĝermo}} [[Kategorio:Ludiloj]] [[Kategorio:Animaciaj filmoj]] [[Kategorio:Televidaj serioj]] [[Kategorio:Fikciaj ursoj]] mdlqs6150jfxsu7vn4on58kid40i8fj 0 106298 9405361 9313880 2026-06-17T09:47:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405361 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Carlos Fuentes.jpg|eta|150px|<small>Carlos Fuentes en novembro 2002</small>]] '''Carlos Fuentes Macías''' (naskiĝis la [[11-an de novembro]] [[1928]] en [[Panamo]] mortis la [[15-an de majo]] [[2012]]<ref>[http://orf.at/m/stories/2120634/2120635/ Anonco de la forpaso.]</ref>) estis unu el la meksikaj verkistoj de fino de 20a jarcento plej konataj, aŭtoro de romanoj kaj eseoj, el kiuj elstaras ''[[La muerte de Artemio Cruz]]'' (La morto de A.C.) kaj ''[[Terra Nostra]]'' (Nia tero, en la latina). Li ricevis la [[Premio Cervantes|premion Cervantes]] en [[1987]] kaj la plej prestiĝa premio donita en Meksiko, la Honora Medalo laŭnome de Belisario Domínguez. == Biografio == Fuentes naskiĝis en [[Panamo]] ĉar lia patro estis meksika diplomato tie. Jam dum la 30aj jaroj lia patro estis ambasadoro en [[Vaŝingtono]] En urbo Panamo, la juna Fuentes studis meksikajn historion kaj geografion. Li ne konos tiun realon ĝis jarojn poste, ĉar antaŭe li loĝis en [[Santiago de Ĉilio]] kaj [[Bonaero]], kie ricevis influon de amerikaj kulturaj gravuloj, kiel [[Pablo Neruda]] kaj [[David Alfaro Siqueiros]], inter aliaj. Finfine li alvenis al Meksiko je siaj 16 jaroj, kaj fariĝis mezlernejo. Li ekis kiel ĵurnalisto kunlaborante en revuo "Hoy" (Hodiaŭ) kaj atingis unuan premion en literatura konkurado de la Franca Lernejo Morelos. Poste li studis Juron en la meksika universitato [[UNAM]]. En [[1950]] li veturis al [[Eŭropo]] kaj studis Internacian Juron en [[Universitato de Ĝenevo]]. En [[1954]] li publikigis siajn unuajn rakontojn titolitajn "Los días enmascarados" (La maskitaj tagoj), en Kolekto Los Presentes (Ĉeestantuloj). Apud [[Emmanuel Carballo]] li redaktoris la "Revista Mexicana de Literatura" (Meksika Revuo de Literaturo), kaj "El Espectador" (La spektanto) kun [[Víctor González Olea]] kaj [[Enrique González Pedrero]]. Carlos Fuentes priskribis en sia romano "La región más transparente" (La plej travidebla regiono) la Meksikon de la kvardekaj kaj kvindekaj jaroj, imaga lando, priskribo pri la lando farota en la okdekaj kaj naŭdekaj jaroj en "Cristóbal Nonato". Dum la 60aj jaroj li loĝis en [[Parizo]], [[Venecio]], [[Londono]] kaj urbo [[Meksiko]]. En 1962 li verkis "Aura", novelo kiu baziĝas sur enigmo kaj publikigis ''[[La muerte de Artemio Cruz]]'', eble sia plej konata verko, kie utiligas modernajn rakontajn teknikojn por eniri en historio, socio kaj identeco meksika. En la 70aj jaroj li laboris en la Instituto Woodrow Willson de Washington kaj estis profesoro en usonaj universitatoj kiel [[Universitato Princeton|Princeton]], [[Universitato Brown|Brown]], [[Universitato Harvard|Harvard]] kaj la brita [[Cambridge University|Cambridge]]. Li estis nomumita ambasadoro en [[Francio]] (1972-1978), sed li rezignis kiam la eksprezidento [[Gustavo Díaz Ordaz (prezidanto)|Gustavo Díaz Ordaz]] estis nomumita ambasadoro en [[Hispanio]]. En 1984 li ricevis la Nacian Premion pri Sciencoj kaj en 1987, la premion Cervantes. En 1985 publikigis ''Gringo Viejo'', kio poste estos filmigita kiel ''Old Gringo'' en 1989 kun aktoroj kiel [[Gregory Peck]] kaj [[Jane Fonda]]. En tiuj jaroj li ofte publikigas artikolojn en plej konata hispana ĵurnalo ''El País''. En tiuj artikoloj kaj per aliaj rimedoj ofte aperas kiel akra kritikanto de la usonaj [[Kultura imperiismo|kultura kaj ekonomia imperiismoj]] uzataj ĉefe kontraŭ [[Latinameriko]]. Carlos Puentes estis nomata la "Balzac de Meksiko". Puentes mem citis [[Miguel de Cervantes]], [[William Faulkner]] kaj [[Honoré de Balzac|Honora de Balzac]] kiel la plej gravajn verkistojn por li. == Verkoj == === Romanoj === * ''La región más transparente'', ([[1958]]) * ''Las buenas conciencias'' ([[1959]]) * ''Aura'' ([[1962]]) * ''[[La muerte de Artemio Cruz]]'' (1962) * ''Zona Sagrada'' ([[1967]]) * ''Cambio de piel'' (1967) * ''Cumpleaños'' ([[1969]]) * ''Terra Nostra'' ([[1975]]) * ''La cabeza de la hidra'' ([[1978]]) * ''Una familia lejana'' ([[1980]]) * ''Gringo Viejo'' ([[1985]]) * ''Cristóbal Nonato'' ([[1987]]) * ''Constancia y otras novelas para vírgenes'' ([[1990]]) * ''La campaña'' (1990) * ''El naranjo o los círculos del tiempo'' ([[1993]]) * ''Diana o la cazadora solitaria'' ([[1996]]) * ''Los años con Laura Díaz'' ([[1999]]) * ''Instinto de Inez'' ([[2001]]) * ''La Silla del Águila'' ([[2003]]) === Rakontoj === * ''Liceo Nobel Gabriela Mistral'' ([[2004]]) * ''Los días enmascarados'' ([[1954]]) * ''Cantar de ciegos'' ([[1964]]) * ''Agua quemada'' ([[1981]]) * ''La frontera de cristal'' ([[1995]]) * ''Inquieta compañía'' ([[2004]]) === Eseo === * ''La nueva novela hispanoamericana'' (1969) * ''El mundo de [[José Luis Cuevas]]'' (1969) * ''Casa con dos puertas'' (1970) * ''Tiempo mexicano'' ([[1971]]) * ''[[Miguel de Cervantes|Cervantes]] o la crítica de la lectura'' ([[1976]]) * ''Valiente mundo nuevo'' (1990) * ''El espejo enterrado'' ([[1992]]) * ''Geografía de la novela'' (1993) * ''Nuevo tiempo mexicano'' (1995) * ''Retratos en el tiempo'', kun Carlos Fuentes Lemus ([[2000]]) * ''Los cinco soles de México'' (2000) * ''En esto creo'' ([[2002]]) * ''Contra Bush'' ([[2004]]) * ''Los 68'' ([[2005]]) === Teatro === * ''Todos los gatos son pardos'' ([[1970]]) * ''El tuerto es rey'' (1970) * ''Los reinos originarios'' ([[1971]]) * ''Orquídeas a la luz de la luna'' ([[1982]]) * ''Ceremonias del alba'' (1990) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.carlos-fuentes.net persona tttejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160104080844/http://www.carlos-fuentes.net/ |date=2016-01-04 }} * http://carlos-fuentes.tripod.com/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060519003711/http://carlos-fuentes.tripod.com/ |date=2006-05-19 }} == Pruvoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fuentes, Carlos}} [[Kategorio:Meksikaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Premio Cervantes premiitoj]] [[Kategorio:Gajnintoj de la literaturpremio Rómulo Gallegos]] ozma909vxv0395gv6txxylri0lqthjn 0 107689 9404584 9333096 2026-06-16T13:44:30Z Filozofo 3592 /* */ Aldonis kutiman kaj internacie rekoneblan sinonimon 9404584 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato |mapo=Principalities of Kievan Rus' (1054-1132).jpg |mapo noto=Kieva Regno }} [[Dosiero:Cathedral of St. Sophia, the Holy Wisdom of God in Novgorod, Russia.jpg|eta|250px|<center>[[Katedralo Sankta Sofio de Novgorod|Katedralo Sankta Sofia]] en la [[kremlo]] de [[Velikij Novgorod|Novgorodo]], konstruita inter 1045 kaj 1052 - la dua plej aĝa konservita konstruaĵo de rus-ortodoksa preĝejo]] La mezepoka slava imperio '''Kieva Regno''' aŭ '''Kieva Rusujo''' ([[Rutena lingvo|rutene]] рѹсьскаѧ землѧ, {{Lang-ru|Киевская Русь}}, {{lang-uk|Київська Русь}}, {{lang-be|Кіеўская Русь}}) estas antaŭaĵo de la nuntempaj ŝtatoj [[Rusio]], [[Ukrainio]] kaj [[Belorusio]]. La historia lando de orientslavaj triboj kun centro en la urbo [[Kievo]]. La Kieva Regno ekestis dum la 9-a jarcento, kiam en Orienta Eŭropo pluraj regnoj de [[vikingo]]j, kiuj ŝipe regis riverojn kaj ties ĉirkaŭaĵojn, kaj regnoj de [[slavo]]j unuiĝis. La nobelaj regantoj de la Kieva Regno venis el la dinastio de la [[rurikidoj]]. La teritorio de la imperio kovris ĉiujn terenojn inter la historiaj negocaj urboj ''[[Ladoga]]'' kaj ''[[Novgorod]]'' en la nordo ĝis ''Berezano'' kaj ''Tmutorokano'' en la sudo, de la malnovaj urboj ''[[Haliĉ]]'' kaj ''Izborsk'' en okcidento ĝis la nove fonditaj urboj ''[[Jaroslavl]]'' kaj ''[[Murom]]'' en oriento. La frumezepoka imperio, kies giganta teritorio estis loĝata de orient-[[slavoj]], [[finnoj]] kaj [[baltoj]], rande eĉ de [[Irano|irananoj]] kaj [[tjurkaj popoloj]], estis regata de tribo, kiu nomis sin "rus" kaj devenis el [[Skandinavio]], grandparte el [[Svedio]]. Kvankam la skandinavoj konsistigis la plejparton de la nobeloj, komercistoj kaj militistoj, la dominantaj kulturo kaj lingvo estis slavaj kaj la skandinavoj jam post malmultaj generacioj komplete slaviĝis. Dum la 10-a jarcento la imperio travivis kulminon, kiam la grandduko [[Svjatoslavo la 1-a]] detruis la regnon de la [[ĥazaroj]] kaj dumtempe konkeris grandajn partojn de [[Balkano|Balkanio]] (interalie la [[Bulgario|bulgaran regnon]]). Ĉar la komerco de la regno celis aparte la urbon [[Konstantinopolo]], post kelkaj vanaj provoj de la Kieva Regno pri konkero sekve pace pliintensiviĝis la kontaktoj kun la [[Bizanca Imperio]]. Sekvo de tio estis misiado de bizancaj kristanaj misiistoj en la slava regno kaj fine dum la jaro [[988]] la oficiala aliĝo de la Kieva Regno al la [[ortodoksa kristanismo]]. Tiamaniere fine de la unua jarmilo post Kristo ekestis kultura miksiĝo de skandinavianoj kaj slavoj kun bizanca kulturo kaj religio - rezulto de tio estis la [[rusoj|rusa popolo]]. La regantoj de la Kieva Regno estis alte aprezataj en la tuta mezepoka [[Eŭropo]] kaj per geedziĝoj forĝis aliancojn. Familiaj ligoj plektiĝis interalie al la regantaj [[dinastio]]j de [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Francio]], [[Britio]], [[Pollando]], [[Hungario]], la [[Bizanca Imperio]] kaj la [[Sankta Romia Imperio]] (kiu ampleksis interalie la hodiaŭajn ŝtatojn [[Germanio]] kaj [[Italio]]). Apartan [[bonfarto]]n la regno spertis sub la granddukoj [[Vladimiro la 1-a]] (la "sanktulo", de [[978]] ĝis [[1015]]) kaj [[Jaroslavo la Saĝa|Jaroslavo la 1-a]] (la "saĝa", de [[1019]] ĝis [[1054]]). Jaroslavo en la tuta regno laŭ bizancaj modeloj konstruigis preĝejojn, monaĥejojn, lernejojn kaj fortigaĵojn, reformis la leĝaron kaj unuafoje skribe fiksis ĝin (''Ruskaja Pravda''), kaj fondis en Kievo la unuan [[biblioteko]]n. Problemo de la regno estis la geografie randa pozicio lime al la [[stepo]]j de [[Azio]], de kie konstante novaj popoloj de rajdantaj militistoj sturmis en la regnon. La dua granda problemo estis la bataloj pri posteulo post ĉiu morto de reganto, kio regule flamigis internajn militojn. Post la morto de la grandduko ''Vladimiro Monomaĥ'' ([[1125]]), kiu ankoraŭfoje scipovis unuigi la interkverelantajn nobelojn de la lando, la Kieva Regno fine disfalis. [[Mstislav la 1-a de la Kieva Regno|Mstislav la 1-a Vladimirido]], la Granda ({{Lang-ru|Мстислав Владимирович Великий}}, {{Lang-uk|Мстислав Володимирович Великий}}, {{Lang-be|Мсціслаў Уладзіміравіч Вялікі}}), estis la Granda Princo de la Kieva Regno (1125–1132), la plej aĝa filo de Vladimiro la 2-a Monomaĥ kaj Gytha<small>^[?]</small> de Vesekso. La partaj regnoj tamen daŭre regiĝis de nobeloj el la dinastio de la [[rurikidoj]]. Tamen la mongola armeo de rajdantaj militistoj, kiu ekde la jaro [[1223]] ekkonkeris la landon, ne havis grandajn problemojn venki unu partan regnon post la alia. En 1240, dum la invado de [[Batu Ĥano]], la nordoriento estis aliancano de la [[Ora Hordo]], kaj princo [[Aleksandro Nevskij]] iĝis la adoptita filo de Batu, estis proklamita Princo de Kievo kvankam li neniam estis tie, dum la loka elito forlasis Kievon al la Princlando de [[Haliĉ]], gvidata el la urbo [[Lvivo]]. La unua reĝo de tiu ŝtato, Danilo la 1-a de [[Haliĉ]] estis tronita «[[reĝo de Rutenio]]» en 1253 de la papo [[Inocento la 3-a]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ruskaja Pravda]] <!--== Notoj == {{Referencoj}}--> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kieva Regno| ]] [[Kategorio:Historio de Ukrainio]] [[Kategorio:Historio de Belorusio]] [[Kategorio:Historio de Rusio laŭ periodoj‎]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Eksaj slavaj landoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 9-a jarcento]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1240-1249]] [[Kategorio:882]] [[Kategorio:1240]] imtax3n91geftx2eand245kymdex8vt 0 107750 9404603 8873223 2026-06-16T14:13:26Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9404603 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Donecka provinco | devena_nomo = Донецька область | alia_nomo = | kategorio = provinco <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = The rocky outcrop of the Upper Cretaceous.JPG | dosiero_priskribo = Roka elirejo el supra kretaceo | dosiero_kompl = {{Klakmapo de Ukrainio|provinco=Donecka}} <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Donetsk Oblast.svg | blazono = Coat of Arms of Donetsk Oblast 1999.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Донецька область | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ukrainio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono = | histregiono = [[Ora Hordo]] (1236-1502) | histregiono1 = Donbas | histregiono2 = | distrikto = | komunumo = | municipo = | ĉefurbo = Donecko <!-- *** Familio *** --> | parenco = | ŝoseo = | montaro = Donecka krjaĵ | montaro1 = | limo_faldo = 1 | limo = Zaporiĵa provinco | limo_tipo = | limo_noto = Ukrainio | limo1 = Dnipropetrovska provinco | limo1_noto = Ukrainio | limo2 = Ĥarkiva provinco | limo2_noto = Ukrainio | limo3 = Luhanska provinco | limo3_noto = Ukrainio | limo4 = Rostova provinco | limo4_noto = Rusio | limo5 = Azova Maro | limo5_noto = maro | parto = | parto1 = | alfluanto_maldekstre = | alfluanto_dekstre = | urbo = | memorindaĵo = Sanktmonta monaĥejo | memorindaĵo1 = | konstruaĵo = | rivero_faldo = | rivero = Donec | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | rivero5 = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = | long_m = | long_s = | long_EW = | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_lat_m = | plej_alta_lat_s = | plej_alta_lat_NS = | plej_alta_long_d = | plej_alta_long_m = | plej_alta_long_s = | plej_alta_long_EW = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_lat_m = | plej_malalta_lat_s = | plej_malalta_lat_NS = | plej_malalta_long_d = | plej_malalta_long_m = | plej_malalta_long_s = | plej_malalta_long_EW = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} | loĝantaro_noto = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[3-a de junio]] [[1938]] | establita_tipo = Fondita | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br /> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = Guberniestro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = +380-62 | kodo_tipo = [[Telefona prefikso]] | kodo1 = UA-14 | kodo1_tipo = [[ISO 3166-2:UA|Kodo ISO 3166-2]] | kodo2 = АН | kodo2_tipo = [[Aŭtokodoj en Ukrainio|AKU]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = - | libera_tipo = Administra divido | libera1 = 18 | libera1_tipo = Rajonoj (Distriktoj) <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Donetsk oblast detail map.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Donecka provinco | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | freemap_zoom = | commons = Donetsk Oblast | statistiko = | retpaĝo = [http://www.donoda.gov.ua/ www.donoda.gov.ua] }} '''Donecka provinco''' ({{lang-uk|Донецька область|t=''Donecka oblast''}}) estas unu el la 24 administraj unuoj de [[Ukrainio]], kiuj nomiĝas [[oblasto|область]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝiaj plej grandaj urboj estas krom la administra centro '''[[Donecko]]''' (Донецьк), la urboj [[Baĥmuto]] (Бахмут), [[Druĵkivka]] (Дружківка), [[Horlivka]] (Горлівка), [[Jasinuvata]] (Ясинувата), [[Jenakijevo]] (Єнакієве), [[Kostjantinivka]] (Костянтинівка), [[Kramatorsko]] (Краматорськ), [[Pokrovsk (Donecka provinco)|Pokrovsk]] (Покровськ), [[Makijivka]] (Макіївка), [[Mariupolo]] (Маріуполь) kaj [[Slovjansko]] (Слов'янськ). La provinco limas okcidente kun [[Zaporiĵa provinco]] kaj [[Dnipropetrovska provinco]], nord-okcidente kun [[Ĥarkiva provinco]], oriente kun [[Luhanska provinco]] kaj sud-oriente kun [[Rostova provinco]]. En la provinco aktivas uzurpa [[Popola Respubliko de Donecko]]. La 11-an de majo 2014 okazis referendumo pri sendependeco en la regionoj de orienta Ukrainio, nome Donecko kaj [[Luganska provinco]]. La rezulto estis absolute majoritata por sendependeco, kvankam postaj deklaroj de novaj estroj kliniĝis al peto por aliĝo al [[Rusio]]. == Demografio == [[nacieco|Nacieca]] konsisto de la provinco en 2001: * 1. [[ukrainoj]]: 2744,1 mil (56,9%) * 2. [[rusoj]]: 1844,4 mil (38,2%) * 3. [[grekoj]]: 77.5 mil (1,61%) * 4. [[belorusoj]]: 44,5 mil (0,92%) * 5. [[tataroj]]: 19,2 mil (0,4%) * 6. [[armenoj]]: 15,7 mil (0,33%) * 7. [[judoj]]: 8,8 mil (0,18%) * 8. [[azeroj]]: 8,1 mil (0,17%) * 9. [[kartveloj]]: 7,2 mil (0,15%) * 10. [[Moldava Respubliko|moldavoj]]: 7,2 mil (0,15%) * 11. [[bulgaroj]]: 4,8 mil (0,1%) * 12. [[germanoj]]: 4,6 mil (0,1%) * 13. [[poloj]]: 4,3 mil (0,09%) * 14. [[ciganoj]]: 4,1 mil (0,08%) == Kronologio de la kunteksto == * la {{daton|21|11|2013}}. Ekas protestoj sur la placo Maidan kontraŭ la politiko de [[Viktor Janukoviĉ]] (elektita prezidento de Ukrainio). * la {{daton|20|2|2014}}. Nigra Ĵaŭdo. 60 manifestacintoj pereas dum kontraŭstaroj al la polico. * la {{daton|22|2}} de 2014. Falas la registaro de Janukoviĉ. * la {{daton|11|3}} de 2014. La regionoj Krimeo kaj Sebastopolo deklaras sian sendependiĝon disde Ukrainio por unuiĝi al Rusio. * la {{daton|30|3}} de 2014. Okazas manifestacioj en la Donecka kaj [[Luhanska provinco]]j favore al pli granda aŭtonomeco. * la {{daton|30|3}} de 2014. Okazas manifestacioj en la Donecka kaj [[Luhanska provinco]]j favore al pli granda aŭtonomeco. Protestoj aperis sur la orienta parto de Ukrainio iuj '''separatistoj''' t.e. "nekonataj soldatoj", en rusiaj militaj uniformoj sen insignoj, tamen kun rusiaj [[Kalaŝnikov-mitraleto]]j kaj aliaj tipe rusiaj armiloj, fakte t.e. anoj de de rusa FSB ('''Federala Sekur-Servo''' aŭ ankaŭ nomata Federala Servo por Kontraŭspionado). La separatistoj okupigas administraciejojn ekz. en la jenaj urboj de la orienta [[Ukrainio]] (vidu la apudajn mapojn kun la montritaj situoj de la koncernaj urboj) [[Slovjansko]], [[Mariupol]] (vidu la apudan mapon), [[Luhansko]] (vidu la apudan mapon), [[Ĥarkovo]] / [[Ĥarkivo]] (vidu la apudan mapon), [[Donecko]] (vidu la apudan mapon), [[Horlivka]], [[Jenakijeve]], la separatistoj ofte uzas '''homajn ŝirmŝildojn''', estas jam mortintoj kaj multe da vunditoj. * la {{daton|12|4}} de 2014. Ekas kontraŭstaroj inter prorusiaj ribeluloj kaj la ukrainia armeo en la orientaj provincoj de Ukrainio. * la {{daton|24|5}} de 2014. La memproklamitaj Popolaj Respublikoj de Lugansko kaj Donecko anoncis la kreadon de Federacia Ŝtato [[Novrusio]]. * la {{daton|26|5}} de 2014. Ekas bataloj ĉe la [[Internacia flughaveno Donecko]] kaj ĉirkaŭaĵoj. * la {{daton|13|6}} — {{daton|26|6}} de 2014. Intensiĝas la bataloj en Orienta Ukrainio. * la {{daton|17|7}} de 2014. La aviadilo Boeing 777 de ''Malaysia Airlines'' [[Flugo 17 de Malaysia Airlines|falis]] ĉe [[Hrabove]]. Ĉiuj 298 pasaĝeroj kaj skipanoj pereis en la akcidento. * la {{daton|18|7}} — {{daton|14|8}} de 2014. Atakoj de la ukrainia armeo al Donecko kaj Lugansko. * la {{daton|14|2|2015}}. Ekas batalpaŭzo inter prorusiaj ribeluloj kaj la [[ukrainia registaro]]. * la {{daton|18|2}} de 2015. La ukrainia armeo abandonas la urbon [[Debalcevo]], kiu estis en sakostrato de la teritorio de prorusiaj separatistoj post la batalpaŭzo. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka Baseno]] * [[Flugo 17 de Malaysia Airlines]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Donecka provinco}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{Subdividoj de Ukrainio}} {{Ĝermo|geografio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Donecka provinco| ]] [[Kategorio:Provincoj de Ukrainio]] pmrh7clsexqirig1bm0ipwt3q9als9n 0 131375 9404698 8971920 2026-06-16T16:03:59Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9404698 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Slovjansko''' ({{lang-uk|Словянськ}}, {{Lang-ru|Славянск}}) estas urbo en la [[Donecka provinco]] de [[Ukrainio]], en [[Donecka Baseno]]. En 2001 la populacio de Slovjansko estis {{unuo|141066}}. Plejparte pro la daŭranta milito en Donbaso, komence de 2022 tio malpliiĝis al {{unuo|105141}}<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> Sekvante la rusan invadon de Ukrainio en 2022, la populacio de la grandurbo malpliiĝis rimarkeble, al proksimume 24 000 antaŭ julio 2022, laŭ ukrainaj aŭtoritatoj. En aprilo 2023, la usona gazeto ''[[The Financial Times]]'' taksis la populacion esti ekrenormaliĝinta al iom pli ol 40 000, tamen signife pli ol duono de la urbanoj ankoraŭ estas rifuĝinta for de la regiono aŭ eventuale ankaŭ estas intertempe morta. [[Dosiero:Slavyansk-map.png|centra|450px|eta|Mapo]] == Historio == Tie en 1645 [[kozakoj]] konstruis apud [[salakva lago]] la [[fortikaĵo]]n Tor, kiu de 1784 estas konata kiel urbo Slovjansko. Ĝi tamen urbiĝis en 1676. La urbo aparte konatas pro sia [[salo|sala]] sanulejo. Slovjansk aperis en [[amaskomunikilo]]j de la mondo pro [[tumulto]]j kaŭzitaj de rusaj [[separismo|separistoj]], aprile 2014. Ukraina armeo provis kurataki la urbon la 24-an de aprilo, sed nenion atingis krom likvido de kelkaj gardejoj. Laŭvica, ĉi foje venka atako okazis la 2-an de majo 2014. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Demografio == [[nacieco|Nacieca]] konsisto de la urbo en 1939 surbaze de soveta [[popolnombrado]]: # [[ukrainoj]]: 58 627 (75,32%) # [[rusoj]]: 14 798 (19,01%) # [[judoj]]: 2 050 (2,63%) # [[belorusoj]]: 426 (0,55%) # [[germanoj]]: 306 (0,39%) # [[grekoj]]: 215 (0,28%) Nacieca konsisto de la urbo en 2001 surbaze de ukraina popolnombrado: # ukrainoj: 104 423 (73,09%) # rusoj: 33 649 (23,55%) # [[turkoj]]: 829 (0,58%) # belorusoj: 766 (0,54%) # [[armenoj]]: 592 (0,41%) # grekoj: 320 (0,22%) # [[ciganoj]]: 279 (0,20%) # [[azeroj]]: 208 (0,15%) == Homoj asociiĝitaj kun Slovjansko == * [[Mikola Ŝmatko]] - [[ukraina]] [[pentristo]] kaj [[skulptisto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Slovjansk (stacidomo)]] * [[Slovjanskij Kurort (stacidomo)]] * [[Trolebusa transporto en Slovjansko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Slovjansko| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] ewx9l8elc8lb4z6igbyolii172h8e22 0 133001 9404854 7933919 2026-06-16T18:59:40Z Sj1mor 12103 9404854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Adriaen Pietersz. van de VENNE''' (naskiĝis en [[1589]] en [[Delft]]; mortis la [[12-an de novembro]] [[1662]] en [[Den Haag]]) estis nederlanda [[pentristo]] kaj [[poeto]]. Lia ĉefa verko estas la ''Fiŝkaptado de animoj de katolikaj kaj protestantaj sacerdotuloj'', kiu troviĝas en la ŝtata muzeo de [[Amsterdamo]]. <gallery> dosiero:De zielenvisserij - Fishing for souls (Adriaen Pietersz. van de Venne).jpg|Fiŝkaptado de animoj, [[1614]] dosiero:Adriaen Pietersz. van de Venne 001.jpg|Kion oni ne faras por mono!, [[1625]] </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.rijksmuseum.nl/index.jsp Rijksmuseum Amsterdam] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061026042404/http://www.rijksmuseum.nl/index.jsp |date=2006-10-26 }} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|homo}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj|Venne, Adriaen van de]] [[Kategorio:Nederlandaj poetoj|Venne, Adriaen van de]] [[Kategorio:Viroj|Venne, Adriaen van de]] dou8a8zsjqb80wz6dbrolj4zl8ma2oi 0 134533 9404810 9059847 2026-06-16T18:36:03Z Sj1mor 12103 9404810 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Johann Baptist Zimmermann''', naskita je la {{dato|3|januaro|1680}} en ''Gaispoint'' ĉe [[Wessobrunn]], mortinta je la {{dato|2|marto|1758}} en [[Munkeno]], estis germana [[baroko|baroka]]-[[rokoko|rokoka]] pentristo kaj [[stukisto]]. Li estas ano de artista familio; ankaŭ lia frato [[Dominikus Zimmermann]] kontribuis al la rokoka arkitekturo kiel konstruisto kaj stukisto. Inter [[1701]] kaj [[1757]] Zimmermann ornamis multajn kirkojn kaj palacojn en suda [[Bavario]]. Inter liaj verkoj estas stukaĵoj en la [[kirko de Sankta Mikaelo (Berg am Laim)|kirko de Sankta Mikaelo]] en Berg am Laim kaj [[palaco Nymphenburg]], ambaŭ (nun) en Munkeno. <gallery> Dosiero:Johann Baptist Zimmermann 001.jpg|"Alegorio pri la fondado de Nymphenburg" (antaŭ 1756) Dosiero:M-Nymphenburg-SteinernerSaal01.JPG|Plafona fresko en [[palaco Nymphenburg]] </gallery> {{Projektoj}} {{Ĝermo|germano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zimmermann, Johann Baptist}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[kategorio:Stukistoj]] rypakjpbfdydjavvjog6dezjgtifzrd 0 137365 9404628 9283874 2026-06-16T14:27:28Z Sj1mor 12103 9404628 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Marian Iwańciów''' (naskiĝis la [[4-an de februaro]] [[1906]] en Zoloĉiv, mortis la [[14-an de marto]] [[1971]] en Zamosc) estis la [[Pollando|pola]] [[pentristo]], [[grafikisto]] kaj [[pedagogo]]. Li estis la filo de Filip Iwańciów kaj Stanisława Maria ''née'' Sieprawska. Li studis en la belarta fakultato de la Stefan Batory-Universitato en [[Vilno]] ([[1929]]-[[1934]]) kie liaj profesoroj de la pentrado estis Ferdynand Ruszczyc, Tymon Niesiołowski, Ludomir Śleńdziński kaj lia profesoro de grafiko estis Jerzy Hoppen. Li ankaŭ studis en la [[Koperniko|Nikolao Koperniko]]-Universitato en Toruno ([[1949]]-[[1950]]). La Stefan Batory-Universitato en Vilno prezentis liajn verkojn dum la raport-ekspozicioj en [[1933]], 1934/[[1935]]. En [[1939]], liaj verkoj estis prezentitaj en la ekspozicio de "Współczesna Polska Grafika Wojskowa" ("Militgrafiko de modernaj polaj artistoj") en [[Poznań]]. En [[1940]] (en Vilno), oni montris liajn verkojn en la ekspozicio de modernaj kaj famaj vilnaj pentristoj kaj grafikistoj. Liaj individuaj ekspozicioj i.a. en [[Vroclavo]] ([[1953]]), en [[Lublin]] ([[1960]], [[1963]], [[1964]]) kaj en Zamosc (1963, 1964, [[1966]]). Li vojaĝis al [[Parizo]], en [[Rumanujo]] kaj [[Jugoslavio]] kie li kreis pastelajn kaj akvarelajn bildojn kaj pentraĵojn (la ekspozicioj en 1966). Komence la [[dua mondmilito]], en 1939, li estis arestita kaj ekzilita al [[Solovecaj insuloj|Solovki-insularo]] en nordokcidenta parto de [[Rusio]]. Li revenis al Vilno post du monatoj, kiam la ŝtataj aŭtoritatoj likvidis la malliberejon en Solovki, kiujn ili transformigis al militar-bazo. Li instruis en la mezlernejo de [[Trakai]] ĝis [[julio]] [[1945]]. La politika situacio en la Litova SSR devigis lin forlasi Trakai. Li venis al [[Pollando]]; unue al [[Malsupra Silezio]] kaj poste al la urbo de Zamosc (en 1953). En Zamosc (krom lia aktiva partopreno en la arta vivo de regionaj artistoj) li instruis en la loka 'Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych' t.e. 'Ŝtata Liceo de Arto' kaj inter [[1965]]-[[1969]], li tenis la postenon de direktoro en la sama lernejo. Li estis la kunfondinto de la arta ensemblo nomata ''Grupa Zamojska''. En Zamosc, li organizadis ekspoziciojn de studentaj plastik-verkoj kaj ekspoziciojn por popularigi verkojn de artistoj el diversaj regionoj de la ŝtato. Marian Iwańciów apartenis al plej elstaraj artistoj de la Zamosc regiono. Li estis senpartia. Li estis ordenita per Pola Ora Merit-Kruco (Złoty Krzyż Zasługi) por lia art-agado. == Bibliografio == * Kazimierz Brakoniecki, Jan Kotłowski, Lech Lechowicz ''Wileńskie środowisko artystyczne 1919-1945'', Olsztyn 1989 * Józef Poklewski ''Polskie życie artystyczne w międzywojennym Wilnie'', Toruń 1994 * Jerzy Malinowski, Michał Woźniak, Ruta Janoniene ''Kształcenie artystyczne w Wilnie i jego tradycje'', Toruń-Wilno 1996 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://kpbc.umk.pl/publication/995 La Misiistoj Preĝejo en Vilno, Litovio - lignogravuraĵo; 1933] - Kujawsko-Pomorska Cifereca Librejo * [http://kpbc.umk.pl/publication/2574 La kastelo en Trakai, Litovio - lignogravuraĵo; 1935] - Kujawsko-Pomorska Cifereca Librejo * [http://www.zamosciopedia.pl/index.php/i/item/4008-iwanciow-marian-1906-1971-malarz-pedagog Marian Iwańciów] - La Ŝtata Arkivo en Zamosc {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Iwańciów, Marian}} [[Kategorio:Polaj pentristoj]] [[Kategorio:Vilnanoj]] 1pkuoqqiopxmf73c9o66i4eui2qc8bi 0 137741 9404868 9255538 2026-06-16T19:08:50Z Sj1mor 12103 9404868 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:NilusPA Osen189352x67 OD.jpg|eta|260px|dekstra| ''Aŭtuno''. [[1893]]]] [[Dosiero:Nilus morning.jpg|eta|maldekstra|160px|Piedulo (Matene)]] '''Pjotr Aleksandroviĉ NILUS''' ({{lang-ru|Пётр Александрович Нилус}}; {{lang-uk|Петро Олександрович Нілус}};naskiĝis la [[21-an de februaro]], [[1869]] (la [[8-an de februaro]] laŭ la [[Julia Kalendaro]]) en Podolio, la [[Rusia imperio]] — mortis [[23-a de majo]], [[1943]], [[Parizo]], [[Francio]]) estis rusa [[Impresionismo|impresionista]] pentristo kaj verkisto. Pjotr naskiĝis en rusiĝinta [[Svislando|svisa]] familio en la familia bieno en Podolio. Je la sepa vivjaro, li translokiĝis al [[Odeso]], kie li studis ĉe la loka lernejo reala de Petro kaj Paŭlo, kaj frekventis klasojn artajn de K. Kostandi. Poste, li ĉeestis en la [[Rusia Akademio de Belartoj]], [[Sankt-Peterburgo]] kaj partoprenis ekspoziciojn de [[La rusa kolegaro de la moveblaj artaj ekspozicioj (Peredviĵniki)|Peredviĵniki]]. En [[1920]] li migris al [[Parizo]], kie li laboris ĝis sia morto en [[1943]]. Pjotr Nilus estis amiko de [[Aleksandr Kuprin]] kaj [[Ivan Bunin]]. Dum la unuaj jaroj en Parizo ili loĝis en la sama domo. Ili faris intensan korespondadon; eldoniĝis pli ol unu cent leterojn de Pjotr Nilus al Bunin. Pjotr Nilus ofte estas konfuzita kun sia parenco, konata [[Antisemitismo|antisemito]] kaj la aŭtoro de ''La Protokoloj de la Olduloj de Ciono'', Sergei Nilus. Fakte, Pjotr ne estis antisemito kaj en [[1906]] kune kun [[Kornej Ĉukovskij]] energie partoprenis klopodojn helpi [[Judoj|judajn]] infanojn, viktimojn de la [[Odeso|Odesa]] [[pogromo]]. == Referenco == Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio la [[2-a de decembro]], [[2006]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Nilus, Pjotr}} [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Peredviĵniki]] [[Kategorio:Homoj de Odeso]] [[Kategorio:Mortintoj en Parizo]] qyd05nyunktc1g5n6gwn5f4tskoogog 0 138675 9404838 7125426 2026-06-16T18:47:16Z Sj1mor 12103 9404838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Nicolae Dărăscu''' [nikolaje dərəsku] (naskiĝinta la [[18-an de februaro]], [[1883]] - mortinta la [[14-an de aŭgusto]], [[1959]]) estis [[Rumanio|rumana]] [[pentristo]]. Lin influis [[Impresionismo]] kaj [[Nov-impresionismo]]. == Biografio == Naskiĝinta en Giurgiu, li studis pentradon ĉe la Akademio de Belartoj en [[Bukareŝto]] inter [[1902]] kaj [[1906]], en la klaso de George Demetrescu Mirea. Post diplomiĝo, al li estis aljuĝita stipendio de la Académie Julian en [[Parizo]] (en kiu, kiel admiranto de ĝiaj eks-studentoj [[Nicolae Grigorescu]] kaj [[Ştefan Luchian]], li volis varbiĝi). Li studis kun Jean-Paul Laurens kaj unu jaron poste, en [[1907]] ĉe la École des Beaux-Arts kun Luc-Olivier Merson. Li vojaĝis vaste kaj loĝis en la suda [[Francio]] ([[Toulon]] kaj [[Saint-Tropez]], [[1908]]), al [[Venecio]] ([[1909]]), en Rumanio (al Vlaici, [[Distrikto Olt]], [[1913]], kaj en la Suda [[Dobroĝo]] - [[Balĉik]], [[1919]]). Li konservis konstantajn kontaktojn kun artistoj de aliaj [[Eŭropo|Eŭropaj]] kulturoj, vizitinte ĉefajn artajn muzeojn kaj plivastiginte siajn horizontojn provi novajn formojn de artista esprimo. Malkiel multe da siaj samtempuloj, Dărăscu malofte pentris internojn aŭ senmovajn scenojn. En [[1917]], kune kun la pentristoj Camil Ressu, Ştefan Dimitrescu, Iosif Iser, Marius Bunescu kaj la skulptistoj Dimitrie Paciurea, Cornel Medrea, Ion Jalea kaj Oscar Han, li fondis la asocion ''Arta Română'' en [[Iaşi]]. Krom siaj artistaj klopodoj, Dărăscu estis profesoro ĉe la Akademio de Belartoj en Bukareŝto inter [[1936]] kaj [[1950]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rumanaj pentristoj|Dărăscu, Nicolae]] [[Kategorio:Impresionismaj pentristoj|Dărăscu, Nicolae]] av2f65u3bd2j9jk4iaqyat0e1r3r9mp 0 148987 9405177 9403104 2026-06-17T05:44:48Z Sj1mor 12103 9405177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Aŭtogiro ''ELA 07S''}} [[Dosiero:Autogyro MT03 - AirExpo Muret 2007 0111 2007-05-12.jpg|eta|Aŭtogiro ''Aurogyro MT03'']] <!--[[Dosiero:ELA cougar.jpg|eta|dekstra|]]--> [[Dosiero:Gyroplane_Irkut_A002M.jpg|eta|Aŭtogiro ''Irkut A002M'']] '''Aŭtogiro''' estas [[flugaparato]], kiu aerportiĝas danke al [[rotoro]] libere turniĝanta sur sia [[akso]] kaj antaŭenmovas sin pere de ordinara vertikala [[helico]].<ref>{{cite book |title=A Dictionary of Aviation |first=David W. |last=Wragg |isbn=9780850451634 |edition=first |publisher=Osprey |year=1973 |page=147}}</ref> '''Aŭtogiro''' estas [[aerodino]] de turniĝanta flugilo, tio estas, ĝi flugas kiel aviadiloj, sed ties [[flugilo (aeronaŭtiko)|flugilo]] estas [[rotoro]], kiu turniĝas laŭ la agado de la relativa [[vento]] kiu trapasas ĝin de malsupre supren. Pro tio eblas konsideri ĝin [[hibrido]]n inter [[aviadilo]] kaj [[helikoptero]]: same kiel la aviadilo, la movigo realiĝas per [[helico]], sed anstataŭ flugiloj, ĝi havas rotoron kiel la [[helikoptero]]. Tiu rotoro ne estas konektita al [[motoro]] de la [[aeroŝipo]], kaj pro tio turniĝas libere, «aŭtogiras» (memturniĝas), [[impulso|impulsita]] de la aero, generante tiel la forton por subteni sin. En la helikoptero, male, la [[propulso|propulsado]] kaj la subteno estas produktata per rotoro, kiu ja estas movata de motoro. Kiel inventinto de la aŭtogiro kutimas nomiĝi la la hispana inĝeniero [[Juan de la Cierva]], kiu en 1923 registris "Autogiro" kiel varmarko. La baza principo de la flugaparato tamen estis jam antaŭe detale skizita de la [[Majorko|majorkano]] Pere Sastre Obrador.<ref>[http://www.diariodemallorca.es/part-forana/2010/03/28/pere-son-gall-leyenda-plagio/557279.html Pere de Son Gall y la leyenda del plagio] sur diariodemallorca.es</ref> De la Cierva disvolvigis la artikitan turnilon kiun poste uzos [[Igor Sikorsky]] en siaj [[helikoptero]]j, pagante eĉ la patenton kaj la uzorajtojn al Cierva. En sia unua flugo, la aŭtogiro sukcesis flugi 200 metrojn en [[1923]] kaj poste, realigis la unuan vojaĝon inter flughavenoj ekde [[Getafe (Madrido)|Getafe]] al [[Cuatro Vientos]] en [[1924]]. Elstaras la fakto, ke De la Cierva neniam interesiĝis pri helikopteroj, kiujn li konsideris tro komplikaj por flugi kaj inklinaj al akcidentoj. La unuaj modeloj de aŭtogiroj de ''La Cierva'' disponis el malgrandaj flugiloj kiuj funkciis kiel direktoflugiloj por kontroli la kurban flugon. Poste la inventisto aplikis artikiĝon en la pinto de la turnilo kaj «rektan ordonon» sennecesigante la menciitajn flugiletojn. Same, en la plej antaŭenigitaj modeloj oni povis transmiti forton el la motoro al la turnilo pere de antaŭlanĉilo, mallongigante tiele la kuron por elteriĝo, ĝis atingi la «saltelteriĝo», praktike vertikala. La unua antaŭlanĉilo estis desegnita de Heraclio Alfaro Fournier. Posta perfektigo estis la nomita 'aŭtodinamika turnilo', kiu enmetis angulon rilate la vertikalan linion en la artikiĝo de trenado, sistemo kiu pluhavis la [[padelo]]jn de la turnilo en «maldika paso» ĝis kiam -atingita kelkan rapidecon- oni malkluĉis la motoron, momento kiam la padeloj moviĝis al trenado pliigante subite la angulon de forto, kaj generante tiele la subtenadon necesan por la «saltelteriĝo». Kaze de halto de la [[motoro]] dumfluge, la aŭtogiro ŝvebas kaj ekmalsupreniras lante; ju pli rapide, des pli rapide turniĝas la padeloj de la turnilo, akumulante energion kaj havigante pli grandan subtenon. Ankaŭ en helikoptero oni povas ŭi la memturnadon por surteriĝi sen motoro, sed la piloto devas agi sur la kolektiva paso kaj meti la turnilon en sistemon de memturnado. Male, aŭtogiro ĉiam flugas laŭ memturnado. La aŭtogiro povas atingi tre lantajn flugorapidecojn, sed ĝi ne povas halti en la aero. La nasko de helikopteroj, kaŭzis la malpliigon de aŭtogiroj, ĝis ties praktika malapero, kvankam pli ĵuse estis ia renasko ĉe la sporta aeronaŭtiko, kaj por komercaj iniciatoj kaj pro hobiuloj, kiuj konstruas siajn proprajn aŭtogirojn. Estas aparato tre sekura, kiu havas nur unu danĝeran momenton: post la surterigo, dum la turnilo ankoraŭ ne haltis, forta subita ventopuŝo povas relevi ĝin. '''Aŭtogiro''' estas registrita marko de ''La Cierva''. Pro tio estas uzata ankaŭ la vorton '''Girokoptero''' (''Gyrocopter'', en angla) por la aparato, ĝenerale. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankaŭ== {{projektoj|ReVo=auxtog2}} *[[Aeronaŭtiko]] *[[Aerodino]] *[[Helikoptero]] *[[Aviadilo]] *[[Aerostato]] ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.averso.info/bdlp05p1.htm Autogires en Bois-de-la-Pierre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311054034/http://www.averso.info/bdlp05p1.htm |date=2007-03-11 }} (france) * [http://www.autogire.com Aŭtogiremuloj] (france) * [http://www.autogyre.fr.st/ Alia franca ttt-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311013808/http://www.autogyre.fr.st/ |date=2007-03-11 }} (france) * [http://www.autogiro.be/html/index.php?newlang=french Belga ttt-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061224035431/http://www.autogiro.be/html/index.php?newlang=french |date=2006-12-24 }} (france) * [https://web.archive.org/web/20040627102508/http://airaile.free.fr/autogire.htm Klubo, lernejo kaj konstruado] (france) * [http://www.elisa-medicoptere.fr ELISA-MEDICOPTERE Organisation humanitaire spécialisée dans l'assistance médicale héliportée (hélicoptères et autogires) en France et à l'étranger.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081111090559/http://elisa-medicoptere.fr/ |date=2008-11-11 }} (france) * [http://usuarios.lycos.es/autogiros/ El Autogiro hoy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090524011134/http://usuarios.lycos.es/autogiros/ |date=2009-05-24 }}, (en hispana). * [http://www.pra.org/ Popular Rotorcraft Association] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110207173218/http://pra.org/ |date=2011-02-07 }}. Homoj kiuj konstruas kaj flugigas aŭtogirojn kaj helikopterojn (en angla) * [http://taggart.glg.msu.edu/gyro/rb1.htm Rotorbyte] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040815131218/http://taggart.glg.msu.edu/gyro/rb1.htm |date=2004-08-15 }} (en angla) * [http://www.cartercopters.com/ Carter Copters], komerca iniciato (en angla) * [http://www.groenbros.com/ Groen Brothers], same (en angla) * [http://www.aircommand.com/ AirComand], (en angla) * [http://www.autogyro.com/ Autogyros], aŭtogiroj de [[radiokontrolo]] (en angla) *[http://personal.auna.com/giroferetro Giroferetro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071209001330/http://personal.auna.com/giroferetro/ |date=2007-12-09 }}, hobiuloj *[https://web.archive.org/web/20060912211137/http://es.geocities.com/autogirototal/ Autogirototal]: *[http://www.airbet.net/ Airbet]{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, fabrikisto [[Kategorio:Aviadilaj tipoj]] cx2dtu3eoyfhlbzeqc5ptmycpfysvoc 0 157714 9404624 8969332 2026-06-16T14:26:29Z Sj1mor 12103 9404624 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memorigtabulo en Erfurto.}} '''Amalia PACHELBEL''' (naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1688]] en [[Erfurto]], mortis la [[6-an de decembro]] [[1723]] en [[Nurenbergo]]) estis germana [[pentristo|pentristino]] kaj [[kuprogravurado|kuprogravuristino]]. Pachelbel naskiĝis kiel unu el sep gefiloj de la fama [[komponisto]] kaj [[orgenisto]] [[Johann Pachelbel]]. Ŝi estas aŭtoro de diversaj [[akvarelo]]j kun florbildoj. {{Projektoj}} {{Ĝermo|germano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pachelbel, Amalia}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj gravuristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Trikado]] 5vora2uye5o4pp119texb01fuoxpbse 0 162521 9404924 7110220 2026-06-16T20:09:13Z Sj1mor 12103 9404924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Ľudovít FULLA''' (naskiĝinta je la [[27-a de februaro]], [[1902]] en [[Ružomberok]] - mortinta je la [[21-a de aprilo]], [[1980]] en [[Bratislavo]]) estis [[Slovakio|slovaka]] [[pentristo]], [[grafikisto]], ilustristro, scenejdekoraciisto, kaj artinstruisto. Li estas konsiderata unu el la plej gravaj rolantoj de slovaka kreema arto en la [[20-a jarcento]]. == Stilo == La [[laboro]] de Fulla estis fundamente grava por la establiĝo de [[Slovaka Modernismo]]. Lia [[persona stilo]] estas karakterizata per speciala "[[bildpoezio]]" fidanta je [[surfaco]] kaj [[dekoracio]], [[sintezo]] de raciaj kaj emociaj [[ingredienco]]j, brilaj [[koloro]]j, [[scio]] pri [[popolarto]], Orienta [[Slava lingvaro|Slava]] [[ikonografio]] kaj monda [[Modernismo]]. Ľudovít Fulla estis ĉefe inspirita per la Praga modernista etoso. En liaj artaĵoj, la principoj de [[Vasilij Kandinskij]], [[Marc Chagall]], [[Pablo Picasso]] kaj [[Paul Klee]] troviĝas. En la sola [[manifesto]] de slovakaj modernistoj, li kaj sia [[amiko]] [[Mikuláš Galanda]] formulis firman [[starpunkto]]n, celante miksi [[stilo]]jn. Fulla estis rekonita dum generacioj pro siaj brilaj [[ruĝo]], [[oranĝo]], kaj [[flavo]]. Tio eble baziĝis sur la popola ikonografio ĉiam ĉeestanta en liaj [[artaĵo]]j, aŭ eble estis plia miksado de artaj epokaj stiloj. == Verkaro == * Balóny (''Balonoj'') * Požehnanie statku (''Beno de la bovoj'') * Vyhnanie z raja (''Forpelo el paradizo'') * Ukrižovanie (''Krucumo'') * Slovenská madona (''Slovaka Madono'') * Dedinská svatba (''Vilaĝa Geedziĝo'') {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fulla, Ľudovít}} [[Kategorio:Slovakaj pentristoj]] 96f3rcamj40psahsrnak0lk9ht5xrek 0 163703 9405366 9185159 2026-06-17T10:56:21Z Redaktor GLAM 218997 Higher resolution version of image 9405366 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''Voynich-manuskripto''' [vojniĉ] estas mistera skribaĵo, kies aĝo, deveno kaj aŭtoro estas nekonataj. Ĝi havas formaton de [[kodekso]] kaj la paĝoj estas el [[pergameno]]. Nek la [[alfabeto]], nek la [[lingvo]], nek eĉ la temo de la manuskripto estas ĝis nun konataj. Oni plej ofte supozas, ke ĝi estis verkita inter la jaroj [[1450]] kaj [[1520]]. Laŭ karbona analizado de 2009, la pergameno mem estiĝis en 1404-1438.[[Dosiero:Voynich manuscript bathtub2 example 78r cropped.jpg|dekstre|eta|Ilustrita paĝo de la manuskripto de Voynich]]La nomo de la manuskripto devenas de unu el ĝiaj posedantoj, [[Michał Wojnicz]], kiu aĉetis ĝin en la jaro [[1912]] de la [[jezuitoj]] de [[Frascati]], urbo apud [[Romo]]. Konservas la manuskripton ekde [[1969]] la ''Biblioteko Beinecke'' de la [[universitato Yale]]. Laŭ lastaj esploroj de [[Gordon Rugg]], la manuskripto povus esti trompaĵo. La manuskripto estis unuafoje publikigita de la franca eldonisto, Jean-Claude Gawsewitch, en oktobro [[2005]], por ke la publiko povu vidi la misteran tekston kaj la enigmajn bildojn. == Priskribo == La Voynich-manuskripto enhavas 234 paĝojn 15 cm longajn kaj 23 cm altajn. Ili estas el [[veleno]] (haŭto de [[mortnaskita]] bovido) kaj laŭ la paĝnombrado mankas 42 paĝoj. Ŝajnas, ke tiuj paĝoj jam mankis, kiam Voynich aĉetis la manuskripton en [[1912]]. Kelkaj paĝoj estas grandformataj, falditaj, tiel formantaj subpaĝojn. [[Ansero|Anser]][[plumo]] utiliĝis por skribi la tekston kaj desegni la konturojn de la figuroj. Kelkaj koloroj estis aldonitaj malnetaj, verŝajne post la verkado de la teksto. Ĝi enhavas multajn desegnaĵojn (pri [[plantoj]], homa [[anatomio]], bestaj signoj kaj stelsimboloj) kaj tekstojn en nekonataj skribsistemo kaj lingvo. === Ilustraĵoj === La ilustraĵoj de la manuskripto donas nur malmultajn indikojn pri la detala enhavo, sed ebligas identigon de seso da sekcioj pri diversaj temoj kun varia stilo. Krom la lasta sekcio, kies enhavo estas nur teksta, preskaŭ ĉiuj paĝoj enhavas almenaŭ unu ilustraĵon. La sekcioj kaj iliaj nunaj nomoj estas: * ''[[Herbario]]'': ĉiu paĝo enhavas unu planton, foje du kaj akompanan tekston. La tuto estas prezentita laŭ stilo de tiamaj eŭropaj herbokolektoj. Kelkaj partoj estas pligrandigoj kaj plibonigitaj versioj de desegnaĵoj el la parto ''[[farmakologio]]'' (vidu malsupre). * ''[[Astronomio]]'': [[astro]]diagramoj, kiaj [[suno]]j, [[luno]]j kaj [[stelo]]j supozigas, ke la teksto temas pri [[astrologio]] kaj [[astronomio]]. Serio de 12 diagramoj reprezentas la simbolojn de la [[konstelacio]]j [[zodiako|zodiakaj]] (du [[fiŝo]]j por la konstelacio de la [[Fiŝoj (konstelacio)|Fiŝoj]], [[virbovo|bovo]] por la konstelacio de la [[Taŭro (konstelacio)|Taŭro]], [[soldato]] kun [[arbalesto]] por la konstelacio de la [[Sagitario]], ktp.). Ĉiun simbolon ĉirkaŭas precize 30 inaj figuroj, la plej multaj nudaj, kiuj portas stelon kun legendo. La du lastaj paĝoj de tiu sekcio, la [[Akvisto]] kaj la [[Kaprikorno (konstelacio)|Kaprikorno]] estas perditaj. La paĝoj de la [[Ŝafo (konstelacio)|Ŝafo]] kaj de la [[Taŭro (konstelacio)|Taŭro]] estas dividitaj je du paroj de skemoj kun po 15 steloj. Iuj el tiaj desegnaĵoj troviĝas sur elfaldeblaj paĝoj. * ''[[Biologio]]'' aŭ ''[[banoterapio|balneoterapio]]'': densa teksto kun desegnaĵoj reprezentantaj ĉefe nudajn virinojn, kiuj baniĝas en basenoj aŭ naĝas tra tubaro. La formo de tiu tubaro similas al [[organo]]j. Iuj virinoj portas [[krono]]jn. * ''[[Kosmologio]]'': cirklaj diagramaj, kies signifo ne klaras. Tiu sekcio havas elfaldeblajn partojn. Unu el ili havas la grandecon de ses paĝoj kaj sur ĝi estas mapoj de 9 "insuloj" kunigitaj per vojoj, [[kastelo]]j kaj (eble) [[vulkano]]. * ''[[Farmakologio]]'': pluraj desegnaĵoj de plantoj kun legendo. La ilustraĵoj montras partojn de la plantoj (radikoj, folioj, ktp.), tial tiu parto similas al gvidlibro por [[apotekisto]]. La aĵoj en la marĝenoj similas al la potoj uzitaj de la tiamaj apotekistoj. La paĝoj enhavas nur kelkajn paragrafojn da teksto. * ''[[Recepto]]j'': multaj, sufiĉe mallongaj paragrafoj, ĉiu el ili markita de [[tipografio|tipografia]] simbolo en formo de floro aŭ stelo. === Teksto === [[Dosiero:Voynich.png|maldekstre|eta|Tekstoparagrafo]] La teksto estas evidente verkita demaldekstre al dekstro kun neegala dekstra marĝeno. La plej longaj sekcioj estas dividitaj en paragrafoj, kaj foje estas tipografaj simboloj en la maldekstra marĝeno. Videblas nenia interpunkcia signo. La skribo estas flua kaj ŝajnigas, ke la skribanto komprenis tion, kion li skribis dum la verkado. Ne ŝajnas, ke la literoj estis kunmetitaj unu post la alia (signo de malfacila [[ĉifrado]]). Tamen la skribo ne estas ĉiam bela, foje la aŭtoro alproksimigis la liniojn pro manko de spaco. Tio ĉefe videblas en la parto "receptoj" kun ondoforma teksto, kiu evidentigas, ke la skribinto verŝajne ne estis profesiulo. La teksto enhavas pli ol 170.000 glifojn, disigitaj kutime unu de la alia de malgrandaj interspacoj. La plej multaj el tiuj glifoj konsistas el unu aŭ du strekoj. Spertuloj ne interkonsentas pri la [[alfabeto]] uzita, ĉar iuj glifoj similas. Oni tamen opinias, ke la alfabeto de la Voynich-manuskripto konsistas el inter 20 kaj 30 signoj. Kelkaj nekutimaj literoj aperas ie, oni nombras dekduon da tiaj. Pli larĝaj spacoj dividas la tekston en ĉirkaŭ 35.000 vortojn de varia longo. Ŝajnas, ke la teksto havas fonetikajn kaj ortografiajn regulojn: iuj literoj aperas en ĉiu vorto (kiel vokaloj), iuj neniam sekvas aliajn, aliaj foje aperas duoble. Frekvenca analizo montras ecojn similajn al naciaj lingvoj. Ekzemple la frekvenco de la vortoj sekvas la [[leĝo de Zipf|leĝon de Zipf]] kaj la [[entropio]] (kvanto de informo) de ĉiu vorto estas je 10 [[bito]]j, kio similas al tekstaj [[angla]]j aŭ [[latina]]j. Iuj vortoj aperas nur en apartaj partoj aŭ sur kelkaj paĝoj, aliaj troviĝas tra la tuta manuskripto. Ripetoj ene de la ilustraĵlegendoj estas maloftaj. En la sekcio "herbario" la unua vorto de ĉiu paĝo aperas en neniu alia loko, ĝi povus do esti la nomo de la ilustrita planto. Rilate al aliaj aferoj, la lingvo de la manuskripto de Voynich malsimilas de eŭropaj lingvoj. Ekzemple ekzistas preskaŭ neniu vorto kun pli ol 10 simboloj, kaj preskaŭ neniu kun malpli ol tri literoj. La pozicio de la literoj ene de la vortoj estas strangaj: iuj literoj aperas nur komence de vorto, aliaj nur je la fino, kaj aliaj nur en la mezo. Tio troveblas en la [[araba alfabeto]], sed nek en la [[cirila alfabeto|cirila]], nek en la [[greka alfabeto|greka]], nek en la [[latina alfabeto]]j. La teksto ŝajnas enhavi pli da [[redundo]] ol la plej multaj eŭropaj lingvoj. Iuj vortoj aperas trifoje sinsekve (en Esperanto, tio estus ekzemple "kaj kaj kaj"). Vortoj, kiuj malsimilas per nur unu litero, troviĝas relative grandnombre. La libro estas verkita en nekutima tiparo, kiu parte enhavas konatajn literojn, sed apud ĝi estas nekonataj literaj formoj. Entute, tamen, la alfabeto devas esti deĉifrita kiel [[latina alfabeto]] kaj enhavi ĉiujn literojn de A ĝis Z. Multaj oftaj karakteroj mankas hodiaŭ, sed estas, laŭ ''Gerard Cheshire'', romanisto de la [[universitato]] de [[Bristol]], pluraj indikoj ke enestas [[diftongo]]j aŭ triftongoj. En kontribuo en la scienca revuo «Romance Studies» de aprilo [[2019]],<ref>[[d:Q63866296|''The Language and Writing System of Voynich Explained'' en la scienca revuo «Romance Studies» de aprilo 2019 en vikidatumoj]]</ref><ref>[https://www.express.co.uk/news/uk/1127713/Voynich-manuscript-cracked-Dr-Gerard-Cheshire-bristol-university-proto-romance ''World’s most mysterious text cracked by Bristol expert'' ("la monda plej mistera manskripto deĉifrita fare de bristola fakulo")], de la 15-a de majo 2019 en la brita gazeto ''[[Daily Express]]'' ({{en}})</ref> li prezentas novan interpreton de la teksto. La teksto laŭ liaj deduktoj estas verkita en [[pralingvo|pra]]-latinida, perdita lingvo, kiu miksas vulgaran latinan kun elementoj de diversaj aliaj lingvoj parolataj en la Mediteraneo en la frua Mezepoko.<ref>[https://www.nzz.ch/feuilleton/ein-altes-buch-redet-ist-das-voynich-manuskript-entschluesselt-ld.1482099 ''Ein altes Buch beginnt zu reden: Ist das rätselhafte Voynich-Manuskript entschlüsselt?'' ("Malnova libro ekparolas: ĉu la enigma Voynich-manuskripto deĉifriĝis?")] de la 15-a de majo 2019 en la svisa gazeto [[NZZ]] ({{de}})</ref> == Historio de la manuskripto == Ĉar oni ne komprenas la tekston kaj la [[Universitato Yale]] ne permesas [[Karbono 14|radiokarbonan analizon]] de la manuskripto, oni povas nur supozi la originon de la verkaĵo. Laŭ la [[hararanĝo]]j, la vestaĵoj kaj du kasteloj videblaj en la manuskripto, oni plej ofte supozas ĝin eŭropdevena kaj taksas ĝian estiĝon inter [[1450]] kaj [[1520]]. La unua konata posedanto de la manuskripto estis iu Georg Baresch, [[Alkemio|alkemiisto]] vivanta en [[Prago]] dum la [[17-a jarcento]]. Ŝajne jam li ne sciis pli ol ni nuntempe pri la deveno de manuskripto. Li eksciis poste, ke [[Athanasius Kircher]], jezuita sciencisto de la roma kolegio, publikigis [[kopta]]n (etiopan) vortaron kaj scipovis legi egiptajn hieroglifojn. Li sendis al li kopion de parto de la manuskripto al Romo (dufoje) petante komenton. La letero adresita al Kircher el la jaro [[1639]], trovita antaŭ nelonge de René Zandbergen, estas la plej malnova mencio de la manuskripto. Oni ne scias, ĉu Kircher respondis, sed ŝajnas, ke li interesiĝis sufiĉe pri la manuskripto por provi akiri ĝin. Baresch ŝajne rifuzis. Post lia morto ricevis la manuskripton lia amiko [[Johannes Marcus Marci]], tiam estro de la [[Prago|Praga]] [[Universitato de Karolo]], kaj sendis ĝin al Kircher, kiu estis lia longtempa amiko kaj korespondanto. La letero de Marci el la jaro [[1666]] troviĝas ankoraŭ kun la manuskripto. Ĝi indikas, ke ĝi estis aĉetita kontraŭ 600 oraj [[talero]]j de la imperiestro [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]], kiu opiniis ĝin verko de [[Roger Bacon]]. Ĉar sur la unua paĝo aperas apenaŭ legebla nomo de ''Jacobj `a Tepenece'', oni supozas, ke la libron kontrolis aŭ posedis la [[kortego|kortega]] [[apotekisto]] [[Jakub Horcicky de Tepenec]]. Trovita letero pruvas, ke la libron aĉetis kaj posedis la [[romio|romia]] [[imperiestro]] [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]]. Tiel eble la kemiisto kaj apotekisto nur kontrolis la libron (iam post [[1608]]). Laŭ aserto de la imperiestro, la verkon pretigis [[Roger Bacon]], [[franciskanoj|franciskana]] [[historiisto]] el la [[13-a jarcento]].<!-- duoblaĵo al la antaŭa alineo --> Inter [[1666]] kaj [[1870]] la posedantoj estas nekonataj, plej verŝajne la manuskripto estis en la posedo de la [[jezuito]]j. Tion pruvas interalie, ke post kiam la armeo de [[Viktoro Emanuelo la 2-a]] en [[1870]] minacis konfiski ĉiajn ekleziajn posedaĵojn<ref>Laŭ la esploroj de [[Xavier Ceccaldi]] kaj aliaj, multaj libroj estis haste transportitaj ĵus antaŭ tiuj okazaĵoj.</ref>, la [[Vatikano]] tuj transdonis la posedaĵojn al membroj de la fakultato, ĉar privatan posedaĵon ne minacis la konfiskado fare de la [[italio|itala]] ŝtato. Oni transdonis ankaŭ la manuskripton de [[Athanasius Kircher]] al [[Pierre Jean Beckx]] (la manuskripto enhavas ankoraŭ lian [[ekslibriso]]n), estro de la jezuitoj kaj samtempe universitatestro. La privata biblioteko de Beckx estis translokigita al la ''Villa Mondragone'' ([[Frascati]]), granda palaco proksime al [[Romo]], aĉetita de la jezuitoj en [[1866]]. Ĉirkaŭ [[1912]] la roma kolegio decidis vendi – tre diskrete – kelkajn posedaĵojn. [[Wilfrid Michael Voynich]] aĉetis 30 manuskriptojn, inter kiuj estis tiu, kiu nun portas lian nomon. Post la morto de Voynich en [[1930]] lia edzino Ethel kaj la sekretariino Anne Nill heredis la manuskripton. Post morto de Ethel en [[1960]] Anne Nill iĝis la sola posedanto. En [[1961]] ŝi vendis la manuskripton je 25.000 [[Usona dolaro|US$]] al la librokomercisto Hans P. Kraus. Tiu volis kun profito pluvendi ĝin, sed pro manko de aĉetantoj li donacis la manuskripton en [[1969]] al la [[Universitato Yale]], kie ĝi nun videblas en la ''Beinecke Rare Book & Manuscript Library''. == Teorioj == [[Dosiero:Voynich EVA.png|dekstre|eta|600ra|La literoj de la manuskripto kaj ebla respondaĵo latin-alfabeta]] Ekzistas teorioj de diversaj personoj pri la aŭtoro kaj enhavo de la manuskripto: * Wilfrid Voynich: La aŭtoro estis – laŭ letero de Marci – [[Roger Bacon]]. Plua posedanto estis angla [[mistikulo]] kaj [[matematikisto]] [[John Dee]], kiu vendis la libron al Rudolfo la 2-a. * William Romaine Newbold: Li evoluigis teorion de la mikroskribo. Li legis malnovgrekajn simbolojn, kiuj pruvis ne nur aŭtorecon de Bacon, sed ke li posedis mikroskopon kaj konis la andromedan nebulon. La mikroskribo vere ne ekzistas, li vidis nur neregulaĵojn sur la papero. * Hugh O'Neill: O'Neill rimarkis sunfloron (p. 93) kaj hispanan pipron (p. 101), kiuj alvenis el Ameriko, tiel Roger Bacon ne estis aŭtoro de la manuskripto. * William Friedman: Laŭ [[William Friedman]], ĝi estis frua provo je arta kaj universala lingvo. Lia grupo uzis eĉ komputilon, sensukcese (1962–63). * Prescott Currier: Li konstatis, ke la manuskripto havis minimume du verkistojn. * Gordon Rugg: Laŭ esplorrezultoj, publikigitaj en decembro 2003, temas pri mezepoka [[ĉarlatano|ĉarlatanaĵo]] kaj la teksto ne havas sencon. === Pri la aŭtoro === ==== Roger Bacon ==== [[Dosiero:Roger-bacon-statue.jpg|eta|Roger Bacon]] La letero sendita en [[1665]] de Marci al Kircher indikas, ke laŭ lia amiko [[Raphael Sobiehrd-Mnishovsky]] la manuskripton aĉetis [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)]]. Tiu letero sugestas, ke Rudolfo (aŭ eble Mnishovsky) opiniis, ke la aŭtoro estis la angla [[filozofo]] kaj [[alkemiisto]] [[Roger Bacon]] ([[1214]]–[[1294]]). Eĉ se Marci mencias dubojn rilate al tiu aserto, Voynich serioze traktis tiun teorion kaj provis pruvi ĝin. La konvinko de Voynich ege influis la sekvajn provojn analizi kaj deĉifri la manuskripton. La usonano William Newbold laboris dum du jaroj pri la manuskripto kaj konkludis, ke la aŭtoro estis Bacon, sed li mortis en [[1926]] kaj ne povis defendi sian teorion, kiu estis multe kritikata poste. Spertuloj konantaj la verkon de Bacon, kiuj ekzamenis la manuskripton kategorie, forĵetis tian teorion. Indas mencii ankaŭ, ke Raphael Mnishovsky mortis en [[1644]] kaj ke la aĉeto de la manuskripto fare de Rudolfo la 2-a certe okazis antaŭ ties abdiko en [[1611]], do 55 jarojn antaŭ la letero de Marci. ==== John Dee ==== [[Dosiero:John Dee Ashmolean.jpg|eta|maldekstre|John Dee]] La supozo, ke Roger Bacon estis la aŭtoro, kondukis Voynich al la konkludo, ke la persono, kiu vendis la manuskripton al Rudolfo, povis esti nur [[John Dee]]. Dee estis [[matematikisto]] kaj [[astrologo]] de la kortego de la reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)]], kiu posedis grandan kolekton de la manuskriptoj de Bacon. Dee kaj lia [[mediumo]] [[Edward Kelley]] loĝis en [[Bohemio]] jam de pluraj jaroj, kiam ili esperis vendi siajn servojn al la imperiestro. Tamen la detalegaj agendoj de Dee ne mencias tion kaj ŝajnigas tian teorion sufiĉe nekredebla. Ĉiukaze, se la aŭtoro de la manuskripto de Voynich ne estas Bacon, la rilato al Dee malaperas. Aliflanke, Dee mem eble verkis ĝin kaj aŭdigis la onidiron, ke ĝi estis originala verko de Bacon. Tion li eble farintus por pli bone vendi la manuskripton poste. ==== Edward Kelley ==== [[Dosiero:Edward Kelley (49012206).jpg|eta|Edward Kelley]] La kunulo de Dee en [[Prago]], [[Edward Kelley]], estis alkemiisto eksterordinara. Li anoncis sian kapablon transformi [[kupro]]n en [[oro]]n pere de sekreta pulvoro, kiun li trovis en [[episkopo|episkopa]] tombo en [[Kimrio]]. Li ankaŭ asertis esti kapabla alvoki [[anĝelo]]jn tuŝante [[Kristala globo|kristalan globon]] kaj konversaciadi kun ili. Dee raportas tiajn faktojn en siaj manuskriptoj. La lingvo de la anĝeloj estis la [[ĥanoĥa]], laŭ [[Ĥanoĥo]], la biblia patro de [[Metuŝelaĥ]]. Laŭ legendo, Kelley vojaĝis kun anĝeloj kaj klarigis pri tiu vojaĝo en la [[libro de Ĥanoĥo]]. Pluraj personoj sugestis, ke Kelley, ĉar li inventis la libron de Ĥanoĥo por trompi Dee-n, ankaŭ eble fabrikis la manuskripton de Voynich por vendi ĝin al la imperiestro (kiu jam pagis lin pro liaj supozitaj alkemiistaj talentoj). Tamen, se Roger Bacon ne estas la aŭtoro de la verko, tiam la ligo inter Kelley kaj la manuskripto de Voynich estas same malforta kiel tiu rilate al Dee. ==== Wilfrid Voynich ==== Voynich mem estis suspektita pri verkado de la manuskripto. Kiel komercisto de malnovaj libroj li disponis la ilojn kaj sciojn necesajn por inventi manuskripton erare atribuatan al Roger Bacon. Tia manuskripto reprezentis grandan monsumon kaj la financaj kialoj eble estis sufiĉaj por krei tian malveraĵon. Tamen oni ŝajne forĵetis tian teorion, ĉar la letero de Baresch al Kircher el la jaro [[1639]], retrovita antaŭ nelonge de René Zandbergen, estas la unua mencio de la manuskripto trovita ĝis nun. ==== [[Jacobus Sinapius]] ==== [[Dosiero:Jacobus Sinapius.jpg|eta|maldekstre|Jakub Horcicky de Tepenec ([[Jacobus Sinapius]], latine)]] Foteca kopio de la unua manuskripto, realigita de Voynich ĉirkaŭ [[1921]] montras kelkajn aldonaĵojn preskaŭ nevideblajn, kiuj estis forviŝitaj. Danke al ''kemiaĵo''j oni plividebligis la tekston kaj legeblis la nomo de ''Jacobj `a Tepenec''. Temas pri Jakub Horcicky de Tepenec, [[Jacobus Sinapius]] en la ''latina''. Tiu fakulo pri herboj estis la persona kuracisto de la imperiestro Rudolfo la 2-a kaj okupiĝis ankaŭ pri ties ĝardenoj. Voynich kaj aliaj post li, konkludis laŭ tiu "subskribo", ke Jacobus posedis la verkon antaŭ Baresch. Tia malkovro plifortigas la rakonton de Raphael Mnishovsky. Aliaj subtenas, ke Jacobus mem estis la verkinto de la manuskripto. Tamen restas unu dubo pri tiu teorio: la de la manuskripto forviŝita subskribo ne korespondas al la aliaj konataj subskriboj de Jacobus, kiel ekzemple tiu malkovrita de [[Jan Hurich]] en iu dokumento. Tute eblas, ke tiu surskribo sur la dekstra paĝo ''F1'' estis de bibliotekisto aŭ de iu alia, kiu studis aŭ posedis la libron. Kiam vivis Kircher, Jacobus estis la nura alkemiisto aŭ doktoro ĉe la kortego de Rudolfo la 2-a, al kiu oni dediĉis tutan paĝon en la historilibroj de la jezuitoj. Ekzemple apenaŭ menciiĝas [[Tycho Brahe]]. La uzo de la kemiaĵoj tiom damaĝis la velenon, ke la subskribo nun apenaŭ videblas. Eblas, ke Voynich mem faris kaj damaĝis tiun subskribon por fortigi la teorion pri la aŭtoreco de Roger Bacon, malhelpante tiel eblajn kontraŭkontrolojn. ==== Jan Marci ==== [[Dosiero:Jan_Marcus_Marci.jpg|eta|dekstre|Jan Marci]] [[Jan Marek Marci|Jan Marci]] renkontiĝis kun Kircher, kiam li gvidis delegacion de la Universitato Karola al Romo en la jaro [[1683]]. Dum la sekvaj dudek sep jaroj la du kleruloj interŝanĝis grandegan kvanton da sciencaj leteroj. La vojaĝo de Marci celis la sendependecon de la Universitato Karola kontraŭ la jezuitoj. Tiuj estris la kolegion Clementinum, kiu estis rivalo al la universitato. Malgraŭ la klopodoj, la du estis fine kunigitaj sub la regado de la jezuitoj. En tia religie kaj politike streĉa etoso Marci eble verkis la leterojn de Baresch kaj pli poste la manuskripton de Voynich por venĝi kontraŭ Kircher, kiu favoris la jezuitojn. La personeco de Marci kaj liaj scioj ebligis lin realigi la verkojn. Kircher certis, ke li havis la scion, li estis pli konata pro siaj eraroj ol pro sia genio. Kircher estis do facila celo kaj oni jam ridis pri li, kiam [[Andreas Müller (Orientalisto)|Andreas Müller]], fakulo pri [[orientalistiko]] preparis por li manuskripton "devenan" el [[Egiptio]], kies enhavo estis vole sen iu ajn signifo. Müller petis Kircher traduki ĝin. Kircher sendis kompletan tradukon, kio misfamigis lin. Menciindas, ke la nuraj pruvoj de la ekzisto de Georg Baresch estas la tri leteroj senditaj al Kircher: unu fare de Baresch ([[1639]]) kaj du fare de Marci (ĉirkaŭ unu jaron poste). La korespondado inter Marci kaj Kircher ĉesis en [[1665]]. Tamen tiu teorio baziĝas je la malamo de Marci kontraŭ la jezuitoj kaj tia sento estas nura supozo: Marci estis fervora katoliko, li mem studis por fariĝi jezuito kaj iom antaŭ sia morto en [[1667]] li estis nomumita honora membro de la ordeno. ==== Raphael Mnishovsky ==== [[Dosiero:Raphael_Mischowsky_de_Sebuzina.jpg|dekstre|eta|Raphael Mnishovsky]] [[Raphael Sobiehrd-Mnishovsky]], amiko de Marci, estis [[kriptografiisto]] kaj ŝajne inventis ĉifradometodon nedeĉifreblan (ĉirkaŭ [[1618]]). La manuskripto povus esti montraĵo de la sistemo de Mnishovsky. Tiel Baresch estintus la "[[kobajo]]" por la deĉifrado. Post la publikigo de la libro de Kircher pri la [[kopta lingvo]] Raphael opiniintus, ke trompi jezuiton estus pli grava afero ol trompi Baresch. Li petintus tial la alkemiiston kontakti Kircher-on kaj motivigi lin danke al inventita historio pri Roger Bacon. Tamen nenia pruvo ekzistas por tiu teorio. ==== Anthony Ascham ==== En la [[1940-aj jaroj]] la doktoro Leonell Strong, esploristo pri kancerologio kaj libertempa [[kriptologo]], provis deĉifri la manuskripton de Voynich. Strong subtenis, ke la solvo de la manuskripto bazis je ''"stranga duobla sistemo kun aritmetikaj progresoj de multobla alfabeto"''. Li asertis, ke la teksto deĉifrita korespondis al manuskripto el la [[16-a jarcento]] de la angla aŭtoro [[Anthony Ascham]]. Ascham publikigis ''A Little Herbal'' en [[1550]]. La manuskripto de Voynich ja enhavas sekcion, kiu similegas al herbario, sed la teorio de Strong ne klarigas, kiel Ascham akiris la necesajn konojn pri kriptografio kaj literaturo por verki la manuskripton. ==== Pluraj aŭtoroj ==== [[Prescott Currier]], kriptografo de la usona mararmeo, kiu laboris pri la manuskripto dum la [[1970-aj jaroj]], rimarkis, ke la paĝojn de la parto ''herbario'' oni povis disigi en du grupojn ''A'' kaj ''B'' kun apartaj ecoj kaj skriboj malsamaj. Li tial konkludis, ke la Voynich-manuskripto estis la verko de pluraj aŭtoroj, kiuj uzis dialektojn aŭ ortografion malsamajn. Tamen lasttempaj esploroj ne plu konsentas kun tia teorio. Fakulo pri skribo, kiu ekzamenis la manuskripton, trovis ununuran skribon en la tuta verko. Vidinte ĉiujn partojn de la manuskripto oni vidas, ke la stilo de la folioj iompostiome evoluas, kaj la partoj ''A'' kaj ''B'' trovitaj de Currier estas la du finaĵoj de tiu evoluo. Tio signifas, ke la du sekcioj de la herbario estis eble verkitaj je periodoj tre malsamaj. === Pri la enhavo kaj celo === La ĝenerala impreso de la manuskripto estas, ke ĝi servis kiel referenco por mezepoka medicino aŭ [[farmakopeo]]. La enhavo de strangaj ilustraĵoj estigis la plej frenezajn teoriojn pri la deveno de la manuskripto kaj la celo de la aŭtoro, nur kelkaj el ili estas listigitaj ĉi tie: ==== Herbario ==== La unua sekcio de la manuskripto rilatas videble al plantoj kun slipoj enhavantaj la ilustraĵojn de plantoj. Nur kelkajn specimenojn oni identigis sendube, malgraŭ serĉadoj en aliaj tiamaj herbarioj. Inter la plantoj plej facile rekoneblaj estas [[violo]] kaj [[filiko]]. La skemoj de la parto ''biologio'' estas pli detalaj ol tiuj de la parto ''farmakologio''. Mankaj partoj estis plenigitaj per multo da neprobablaj detaloj. Fakte la plejmulto de tiuj plantoj ŝajnas esti hibridoj: radikoj de unu specio konektitaj al tigo kaj folioj de alia kaj fine floroj de tria specio. Brumbaugh opiniis, ke unu de la ilustraĵoj prezentis [[helianto]]n (''helianthus annuus''), kiu devenis el Ameriko. Tiu indiko ebligus situi pli detale la daton de la verkado de la manuskripto. Sed la simileco kun la reala planto estas malgranda, ĉefe se oni komparas la ilustraĵon al sovaĝaj specioj de heliantoj. Aldone la skalo ne estas konata, do malfacilas certigi, ke temas pri helianto kaj ne pri simila specio de la vasta familio de [[asteracoj]] ([[artiŝoko]], [[lekanto]] aŭ [[leontodo]]), kiu ekzistas en la tuta mondo. [[Dosiero:DroseraVoynichManuscriptF56r.jpg|dekstre|eta|La 56-a paĝo de la manuskripto]] Astrologiaj kondiĉoj ofte gravis dum kolektado de herboj, kuracado, ktp. (vidu ekzemple la librojn de [[Nicholas Culpeper]]). Tamen, krom zodiakaj simboloj evidentaj kaj skemo, kiu ŝajnas reprezenti planedojn, neniu ĝis nun sukcesis klarigi la ilustraĵojn pere de astrologiaj tradicioj konataj (aŭ eŭropaj aŭ aliaj). Sergio Toresella, itala fakulo pri herbarioj, proponis, ke la verko estas imitado de kuraclibro enhavanta diversajn sekciojn (astrologio, botaniko, balneoterapio, ktp.) kaj enhavas tekston vole misteran, uzitan de [[ĉarlatano]] por impresi sian klientaron. Li opinias, ke ĝi estis verkita en la nordo de Italio, eble en la regiono de [[Venecio]]<ref>[http://www.ic.unicamp.br/~stolfi/voynich/MyFeelings.html laŭ ic.unicamp.br 1998-12-27] ([http://www.ic.unicamp.br/~stolfi/voynich/97-10-06-top-down analizo de sama aŭtoro]) {{en}}</ref>. ==== Alkemio ==== La basenoj kaj tuboj de la parto ''biologio'' ŝajne indikas rilaton al [[alkemio]], utilan, se la manuskripto enhavus instrukciojn pri la preparado de kuraciloj. Tamen alkemiaj libroj de tiu epoko enhavas la saman bildan lingvon, kie procedoj kaj materioj estas prezentitaj de specifaj bildoj ([[aglo]], [[bufo]], homo entombe, paro enlite, ktp.) aŭ kutimajn tekstajn simbolojn (cirklo kun kruco, ktp.). Nenio tia aperas konvinkive en la Voynich-manuskripto. La manuskripto eble estis mezepoka recepto por krei la [[ŝtono de la saĝuloj|ŝtonon de la saĝuloj]], t.&nbsp;e. la [[eliksiro]]n de eterna vivo. La fluidaĵoj de junaj virgoj, kies ''"vitalajn humorojn"'' oni kaptas, kunmiksaĵo baze de plantoj misteraj, maloftaj aŭ nekonataj, kaj la plej bona pozicio astrologia kunhelpas sukcesi prepari la eliksiron de eterna vivo. Sergio Toresella, fakulo pri malnovaj herbarioj, montris, ke la manuskripto de Voynich eble estis ''alkemia herbario'', kiu tute ne rilatas al alkemio, sed estas pseŭdo-herbario ilustrita per bildoj imagitaj de ĉarlatana kuracisto por impresi siajn klientojn. Ŝajnas, ke tiam ekzistis malgranda familia industrio, kiu verkis tian literaturon, ie en norda Italio. Tamen tiaj libroj estas sufiĉe malsamaj rilate al stilo kaj formato, kaj estas verkitaj en kutima lingvo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Wilfrid Michael Voynich: ''A Preliminary Sketch of the History of the Roger Bacon Cipher Manuscript'' en: ''Transactions of the College of Physicians of Philadelphia'' '''3''' (43): 415–430. * William Romaine Newbold: ''The Cipher of Roger Bacon.'' en: ''Transactions of the College of Physicians of Philadelphia'' '''3''' (43): 431–474 * William Romaine Newbold: ''The Cipher of Roger Bacon. Edited with foreword and notes by Roland Grubb Kent'' University of Pennsylvania Press, Philadelphia 1928 * John Matthews Manly: ''Roger Bacon and the Voynich Manuscript'' en ''Speculum'' 6 (3): 345–391. * John Matthews Manly: ''The Most Mysterous Manuscript in the World.'' ''[[Harper's Monthly|Harper's Monthly Magazine]]'' 143 (1921): 186–197. * Joseph Martin Feely: ''Roger Bacon's Cipher: The Right Key Found.'' Memeldono, Rochester, Novjorko 1943. * Hugh O'Neill: ''Botanical Remarks on the Voynich MS'' en: ''Speculum'' 19 (1944): 126. * Leo Levitov: ''Solution of the Voynich Manuscript: A Liturgical Manual for the Endura Rite of the Cathari Heresy, the Cult of Isis''. Aegean Park Press, Laguna Hills 1987. * Robert S. Brumbaugh: ''The most mysterious manuscript: the Voynich "Roger Bacon" cipher manuscript.'' Southern Illinois Univ. Pr., Carbondale, Ill. 1978. ISBN 0-8093-0808-8 * M. E. D'Imperio: ''The Voynich Manuscript: An Elegant Enigma.'' Aegean Park Press, Laguna Hills 1978. ISBN 0-89412-038-7 * Gerry Kennedy, Rob Churchill: ''Der Voynich-Code. Das Buch, das niemand lesen kann''. Rogner & Bernhard, Berlin 2005. ISBN 3-8077-1009-4 == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Voynich manuscript}} * [[Codex Seraphinianus]] == Eksteraj ligiloj == * [http://beinecke.library.yale.edu/dl_crosscollex/SetsSearchExeĉC.asp?srchtype=ITEM Universitato de Yale: Koloraj skanaĵoj de ĉiuj paĝoj] * [http://www.voynich.com/folios/ Voynich.com: Nigrablankaj skanaĵoj] {{ADLS|2008|34}} <!-- kaj 35 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Misteroj]] [[Kategorio:Manuskriptoj]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Sekplantaroj]] n938f42vg3m3d0rw4thv6vswxx3gt9s 0 163984 9405256 8604322 2026-06-17T07:30:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = ES-CT | situo sur mapo =Barcelono |tipo1 = reliefo |zomo=13 }} Can Masdeu estas okupata socia centro kaj komunumo de preskaŭ 30 personoj, ene de [[Collserola]], naturparko en [[Barcelono]]. La antaŭe abandonita lepromalsanulejo okupis internacia grupo en 2001. La terojn apud la domo kultivas najbaroj de urbero, Nou Barris. En 2018 aperis intervjuo kun unu el ĝiaj fondintoj, Brian Russell, en revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]]. La [[92-a SAT-Kongreso 2019|sat-kongreso de 2019]] okazinta en Barcelono vizitis tiun socian centron. == Vidu == * [[Domokupado]] == Eksteraj Ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.canmasdeu.net la retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080529132052/http://www.canmasdeu.net/ |date=2008-05-29 }} * [http://usurpa.squat.net/ semajna bulteno] pri okupitaj domoj en barcelono. [[Kategorio:Konstruaĵoj en Barcelono]] [[Kategorio:Domokupado]] 1wbte6ex3w91d5ovjhq82q8mw4wla4a 0 170324 9405265 8885889 2026-06-17T07:37:08Z Sj1mor 12103 9405265 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto| nomo = Marie Meïer | dosiero = Marie Meïer.jpg | priskribo = Franca ilustraĵino | grandeco de dosiero = 150 | dato de naskiĝo = [[25-a de marto]] [[1974]] | loko de naskiĝo = [[Saverne]], [[Bas-Rhin]], [[Francio]] | }} '''Marie Meïer''' ilustristino, naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1974]] en [[Saverne]] (Bas-Rhin/francio). Ŝi studis pri [[arto]] en la [[Universitato]] [[Marc Bloch]] en [[Strasburgo]] kaj eliris kun [[DEA]]. Ŝia artista vojo komencas per [[pentrado]]. Ŝi naskiĝis kun problemo en la koro, ŝi havis operacion kaj nun ŝi parolas pri ĝi kiel pri la komencilo de ŝia laboro. La formoj estas vivaj kaj kun multaj koloroj. En [[2005]], post malboniĝo de ŝia sano, ŝi devis labori en ilustrado. Ŝi kunlaboras regule kun magazinoj, interalie [[Rock & Folk]], kaj kun franca kaj eksterfrancaj rok-grupojn. Marie Meïer ankaŭ faris [[fresko]]jn en hospitaloj por infanoj, kaj ankaŭ por la unua internacia kongreso kontraŭ la [[mortpuno]]. == Eksteraj Ligiloj == * [http://sigma.typepad.com/ Goth'n'roll graphic blog] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070304213203/http://sigma.typepad.com/ |date=2007-03-04 }} * [http://atelier4decembre.tripod.com/ Site de l'Atelier]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://tigerlily-chan.tripod.com/ ilustraĵoj] [[Kategorio:Francaj artistoj|Meier]] [[Kategorio:Francaj ilustristoj|Meier]] cdr0mxah48xe0a6yd0ffitvecr64j91 0 172255 9404724 9341386 2026-06-16T16:32:52Z ThomasPusch 1869 + 3 retejoj 9404724 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo=Mariupol postcard.jpg |bildo-larĝeco = 300ra |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo= 10 }} [[Dosiero:Theatre night Mariupol.jpg|eta|teatro]] '''Mariupolo''' ({{lang-uk|Маріуполь}}) estas urbo de [[Ukrainio]], apartenas al [[regiono Donecka|Donecka regiono]], havena urbo ĉe la [[Azova Maro]]. Ĝi situas ĉe la rivero Kalmiuso. Ĝi estas [[industrio|Industria]] loko, [[marhaveno]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². De marto 2022 [[Urbo-Heroo de Ukrainio]]. De majo 2022 la urbo estas okupata de la [[rusia armeo]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Nacesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Historio == Mariupol estiĝis somere de la 1778 kiel Pavlovsk, surloke de fortikigita gardejo de [[zaporogoj]] el la 16-a jarcento. En 1789 ricevis urborajton (la plej malnova urbo de la [[Donecka provinco]]). La nomo Mariupol aperas nur en 1780, omaĝe al edzino de posta [[caro]] de Rusio [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]. Ekde 1948 ĝis 1989 la urbo havis nomon Ĵdanovo (''Жданов''). La 24-an de januaro 2015 sur loĝkvartalon de la urbo falis [[bombo]]j de la [[misilo]] ''Grad'' mortigante 30 civilulojn kaj vundante preskaŭ 100. La evento estis parto de ofensivo gvidata de porrusaj separistoj kadre de la hibrida [[milito]] en orienta Ukrainio.<ref>[https://de.nachrichten.yahoo.com/tote-angriff-s%C3%BCdostukrainische-stadt-mariupol-140005874.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9kZS53aWtpcGVkaWEub3JnLw&guce_referrer_sig=AQAAACFONEMm3wwGNenHhwL7uNlTf_lfPdybkCR5dtIo5oYVeMfdmiJIkrHLw3a6_8eHlwSm_A6jf7M5ZVttb91dcy1YlU8lZiNKlImSeWN6MbtaMg5QvSihhIT2kiQAN3WYlKCNAm3tBk815Q8-ZrCRIDKVH4DWFHb5s-Nc4dX3gWEj ĉe Yahoo], alirite 2022-04-01 </ref> Ukrainaj regopovoj kaj [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo]] (OSKE) konfirmis, ke la atako okazis de la teritorio kontrolata de [[separismo|separistoj]] de tiel nomata [[Popola Respubliko de Donecko]]. La atako estis kondamnita flanke de regopovoj de [[Eŭropa Unio]], [[NATO]], OSKE kaj Usono. Prezidento de Ukrainio [[Petro Poroŝenko]] agnoskis ĝin kiel [[krimo]]n subigitan al [[Internacia puna kortumo]] en [[Hago]]. Sekureca Servo de Ukrainio malkaŝis por publika scio, ke la atakon ordonis rusa [[oficiro]] komandanta specialan [[bataliono]]n. [[Dosiero:Livoberezhnyi District buildings destruction.jpg|thumb|270px|Unu el la kvartaloj de la urbo detruitaj de Rusio]] La 24-an de februaro 2022, Rusio lanĉis atakojn kontraŭ la urbo uzante artilerion, virabelojn, aviadilojn, pezajn armilojn kaj mararmeojn. Unu el la plej signifaj eventoj de la sieĝo estis la bombado fare de rusaj trupoj de la drama teatro, kie kaŝis sin plurmil civiluloj<ref>[https://zaborona.com/interactive/mariupol-theatre-investigation/Театр-сховище Чи був шанс вижити в тих, хто ховався у Маріупольському драмтеатрі?]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20220226011024/https://www.reuters.com/world/europe/strategic-city-mariupol-wakes-blasts-russia-invades-ukraine-2022-02-24/ Port city of Mariupol comes under fire after Russia invades Ukraine]</ref>. La sieĝo finiĝis per la detruo de preskaŭ 90% de la konstruaĵoj: 2 340 loĝdomoj, 61 200 privataj domoj, 7 hospitaloj, 4 klinikoj, 57 lernejoj, 7 universitatoj, 70 altlernejoj, 3 akuŝhospitaloj. La morto de 100 000 ukrainoj kaj la retiriĝo de trupoj el la uzino Azovstal<ref>[https://glavcom.ua/country/incidents/zyavivsya-povniy-perelik-stvorenih-rosijeyu-filtraciynih-taboriv-dlya-mariupolciv-848019.html З’явився повний перелік створених Росією фільтраційних таборів для маріупольців]</ref>. La rusoj uzis malverajn novaĵojn pri "civitanoj dankantaj tiujn, kiuj liberigis ilin" por pravigi siajn agojn. Krome, grava militkrimo estis la kreado de "filtraj" tendaroj (ruse: Фильтрационные лагеря России на Украине), kie homoj de ĉiuj aĝoj kaj socia statuso estis ekstermitaj. La rusoj mortigis tutajn ukrainajn familiojn kaj prenis iliajn infanojn al Rusio<ref>[https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2022/09/human-rights-concerns-related-forced-displacement-ukraine Human rights concerns related to forced displacement in Ukraine]</ref>. La urbo estas preskaŭ tute detruita kaj okupita ekde malfrua majo 2022. Antaŭ la rusa invado, Mariupol estis inter la 10 plej loĝeblaj urboj en Ukrainio kaj estis unu el la unuaj laŭ loĝantaro. Rusaj soldatoj eĉ ekzekutis ukrainajn civitanojn pro tatuoj, kiujn ili ne ŝatas, kiel ekzemple tiuj prezentantaj la ukrainan flagon. En la urbo printempe de 2022, Rusio kreis humanitaran katastrofon: miloj da domoj kaj infrastrukturo estis detruitaj, kaj ukrainoj estis devigitaj kuiri super malfermaj fajroj kaj stari en longaj vicoj eĉ por akvo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://zmina.ua/event/rrosiyany-u-shkoli-na-hersonshhyni-katuvaly-ukrayincziv-do-smerti-imituvaly-rozstrily-ta-majzhe-ne-goduvaly-zvit-pro-bilyayivsku-kativnyu/ |titolo=Росіяни у школі на Херсонщині катували українців до смерті, імітували розстріли та майже не годували. Звіт про Біляївську катівню |alirdato=2025-06-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250606075043/https://zmina.ua/event/rrosiyany-u-shkoli-na-hersonshhyni-katuvaly-ukrayincziv-do-smerti-imituvaly-rozstrily-ta-majzhe-ne-goduvaly-zvit-pro-bilyayivsku-kativnyu/ |arkivdato=2025-06-06 }}</ref>. [[Dosiero:Mariupoldroneview.webm|thumb|270px|Aerfotado post 3 monatoj da senŝeligado fare de la rusa armeo]] En Rusio, sub Putin, homoj estis malliberigitaj pro afiŝado de komentoj en sociaj retoj, kiuj enhavis la vortojn "milito" aŭ "atako". Oficiale, Rusio neas ĉiujn siajn krimojn, kaj la invado de Ukrainio estas nomata speciala milita operacio, ĉar ĝuste dum speciala operacio la prezidanto rajtas kaŝi rusajn perdojn<ref>[https://web.archive.org/web/20230331000244/https://www.rfi.fr/ru/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F/20230330-%D1%80%D1%84-7-%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-63-%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 В РФ на 7 лет колонии осудили 63-летнего Михаила Симонова за антивоенные высказывания во «ВКонтакте»]</ref> <ref>[https://zona.media/article/2023/03/30/simonov-7 Если б не было войны». 63‑летнего Михаила Симонова приговорили к 7 годам колонии за антивоенные посты «ВКонтакте»]</ref>. Ĉiuj kontraŭmilitaj protestoj en Rusio estis brutale subpremitaj de la polico, precipe en marto 2022, kiam 15 000 homoj estis arestitaj pro partopreno en kontraŭmilitaj amaskunvenoj <ref>[https://web.archive.org/web/20220226152538/https://eng.yabloko.ru/the-yabloko-party-considers-the-war-against-ukraine-the-gravest-crime/ The Yabloko party considers the war against Ukraine the gravest crime]</ref>. == Distriktoj de la urbo == * Centra (''Центральний'') * Kalmiusa (''Кальміуський'') * Livobereĵnij (''Лівобережний'' - maldekstra-borda) * Primorskij (''Приморський'' - apudmara) == Demografio == Historia etna kaj lingva konsisto surbaze de oficialaj rusiaj, sovetiaj kaj ukrainaj fontoj: '''1897''' * [[Rusa lingvo]]: 19 670 (63,22%) * [[Jida lingvo]]: 4710 (15,14%) * [[Ukraina lingvo]]: 3125 (10,04%) * [[Greka lingvo]]: 1590 (5,11%) * [[Turla lingvo]]: 922 (2,96%) * [[Germana lingvo]]: 248 (0,80%) * [[Tatara lingvo]]: 228 (0,73%) * [[Pola lingvo]]: 218 (0,70%) '''1939''' * Ukrainoj: 109 718 (49,03%) * Rusoj: 79 758 (35,64%) * Grekoj: 15 921 (7,11%) * Judoj: 10 444 (4,67%) * Belorusoj: 2033 (0,91%) * Germanoj: 1773 (0,79%) '''2001''' * [[Ukrainoj]]: 248 683 (48,7%) * [[Rusoj]]: 226 848 (44,4%) * [[Grekoj]]: 21 923 (4,3%) * [[Belorusoj]]: 3 858 (0,8%) * [[Armenoj]]: 1 205 (0,2%) * [[Judoj]]: 1 176 (0,2%) == Konindaj personoj naskiĝintaj en la urbo == * [[Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi]] * [[Andrej Ĵdanov]] == Stacidomoj == * {{stacidomo|Mariupol}} * {{stacidomo|Mariupol-Port}} * {{stacidomo|Mariupol-Sortuvalnij}} * {{stacidomo|Azovstal}} * {{stacidomo|Sartana}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto en Mariupolo]] * [[Trolebusa transporto en Mariupolo]] * [[Internacia flughaveno Mariupol]] * [[Milito de Donbaso]] * [[Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://mariupolrada.gov.ua}} ({{uk}}) * [https://www.facebook.com/mariupolrada.gov.ua oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.instagram.com/mariupolrada oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mariupolo| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Havenurboj de Ukrainio]] a7elp6vcmi47yninu7qy7j3ovhb6rtc 9404725 9404724 2026-06-16T16:35:54Z ThomasPusch 1869 "Turla lingvo" laŭ PIV ne ekzistas. Ĉu devas esti "turka"?? 9404725 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo=Mariupol postcard.jpg |bildo-larĝeco = 300ra |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo= 10 }} [[Dosiero:Theatre night Mariupol.jpg|eta|teatro]] '''Mariupolo''' ({{lang-uk|Маріуполь}}) estas urbo de [[Ukrainio]], apartenas al [[regiono Donecka|Donecka regiono]], havena urbo ĉe la [[Azova Maro]]. Ĝi situas ĉe la rivero Kalmiuso. Ĝi estas [[industrio|Industria]] loko, [[marhaveno]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². De marto 2022 [[Urbo-Heroo de Ukrainio]]. De majo 2022 la urbo estas okupata de la [[rusia armeo]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Nacesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Historio == Mariupol estiĝis somere de la 1778 kiel Pavlovsk, surloke de fortikigita gardejo de [[zaporogoj]] el la 16-a jarcento. En 1789 ricevis urborajton (la plej malnova urbo de la [[Donecka provinco]]). La nomo Mariupol aperas nur en 1780, omaĝe al edzino de posta [[caro]] de Rusio [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]. Ekde 1948 ĝis 1989 la urbo havis nomon Ĵdanovo (''Жданов''). La 24-an de januaro 2015 sur loĝkvartalon de la urbo falis [[bombo]]j de la [[misilo]] ''Grad'' mortigante 30 civilulojn kaj vundante preskaŭ 100. La evento estis parto de ofensivo gvidata de porrusaj separistoj kadre de la hibrida [[milito]] en orienta Ukrainio.<ref>[https://de.nachrichten.yahoo.com/tote-angriff-s%C3%BCdostukrainische-stadt-mariupol-140005874.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9kZS53aWtpcGVkaWEub3JnLw&guce_referrer_sig=AQAAACFONEMm3wwGNenHhwL7uNlTf_lfPdybkCR5dtIo5oYVeMfdmiJIkrHLw3a6_8eHlwSm_A6jf7M5ZVttb91dcy1YlU8lZiNKlImSeWN6MbtaMg5QvSihhIT2kiQAN3WYlKCNAm3tBk815Q8-ZrCRIDKVH4DWFHb5s-Nc4dX3gWEj ĉe Yahoo], alirite 2022-04-01 </ref> Ukrainaj regopovoj kaj [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo]] (OSKE) konfirmis, ke la atako okazis de la teritorio kontrolata de [[separismo|separistoj]] de tiel nomata [[Popola Respubliko de Donecko]]. La atako estis kondamnita flanke de regopovoj de [[Eŭropa Unio]], [[NATO]], OSKE kaj Usono. Prezidento de Ukrainio [[Petro Poroŝenko]] agnoskis ĝin kiel [[krimo]]n subigitan al [[Internacia puna kortumo]] en [[Hago]]. Sekureca Servo de Ukrainio malkaŝis por publika scio, ke la atakon ordonis rusa [[oficiro]] komandanta specialan [[bataliono]]n. [[Dosiero:Livoberezhnyi District buildings destruction.jpg|thumb|270px|Unu el la kvartaloj de la urbo detruitaj de Rusio]] La 24-an de februaro 2022, Rusio lanĉis atakojn kontraŭ la urbo uzante artilerion, virabelojn, aviadilojn, pezajn armilojn kaj mararmeojn. Unu el la plej signifaj eventoj de la sieĝo estis la bombado fare de rusaj trupoj de la drama teatro, kie kaŝis sin plurmil civiluloj<ref>[https://zaborona.com/interactive/mariupol-theatre-investigation/Театр-сховище Чи був шанс вижити в тих, хто ховався у Маріупольському драмтеатрі?]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20220226011024/https://www.reuters.com/world/europe/strategic-city-mariupol-wakes-blasts-russia-invades-ukraine-2022-02-24/ Port city of Mariupol comes under fire after Russia invades Ukraine]</ref>. La sieĝo finiĝis per la detruo de preskaŭ 90% de la konstruaĵoj: 2 340 loĝdomoj, 61 200 privataj domoj, 7 hospitaloj, 4 klinikoj, 57 lernejoj, 7 universitatoj, 70 altlernejoj, 3 akuŝhospitaloj. La morto de 100 000 ukrainoj kaj la retiriĝo de trupoj el la uzino Azovstal<ref>[https://glavcom.ua/country/incidents/zyavivsya-povniy-perelik-stvorenih-rosijeyu-filtraciynih-taboriv-dlya-mariupolciv-848019.html З’явився повний перелік створених Росією фільтраційних таборів для маріупольців]</ref>. La rusoj uzis malverajn novaĵojn pri "civitanoj dankantaj tiujn, kiuj liberigis ilin" por pravigi siajn agojn. Krome, grava militkrimo estis la kreado de "filtraj" tendaroj (ruse: Фильтрационные лагеря России на Украине), kie homoj de ĉiuj aĝoj kaj socia statuso estis ekstermitaj. La rusoj mortigis tutajn ukrainajn familiojn kaj prenis iliajn infanojn al Rusio<ref>[https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2022/09/human-rights-concerns-related-forced-displacement-ukraine Human rights concerns related to forced displacement in Ukraine]</ref>. La urbo estas preskaŭ tute detruita kaj okupita ekde malfrua majo 2022. Antaŭ la rusa invado, Mariupol estis inter la 10 plej loĝeblaj urboj en Ukrainio kaj estis unu el la unuaj laŭ loĝantaro. Rusaj soldatoj eĉ ekzekutis ukrainajn civitanojn pro tatuoj, kiujn ili ne ŝatas, kiel ekzemple tiuj prezentantaj la ukrainan flagon. En la urbo printempe de 2022, Rusio kreis humanitaran katastrofon: miloj da domoj kaj infrastrukturo estis detruitaj, kaj ukrainoj estis devigitaj kuiri super malfermaj fajroj kaj stari en longaj vicoj eĉ por akvo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://zmina.ua/event/rrosiyany-u-shkoli-na-hersonshhyni-katuvaly-ukrayincziv-do-smerti-imituvaly-rozstrily-ta-majzhe-ne-goduvaly-zvit-pro-bilyayivsku-kativnyu/ |titolo=Росіяни у школі на Херсонщині катували українців до смерті, імітували розстріли та майже не годували. Звіт про Біляївську катівню |alirdato=2025-06-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250606075043/https://zmina.ua/event/rrosiyany-u-shkoli-na-hersonshhyni-katuvaly-ukrayincziv-do-smerti-imituvaly-rozstrily-ta-majzhe-ne-goduvaly-zvit-pro-bilyayivsku-kativnyu/ |arkivdato=2025-06-06 }}</ref>. [[Dosiero:Mariupoldroneview.webm|thumb|270px|Aerfotado post 3 monatoj da senŝeligado fare de la rusa armeo]] En Rusio, sub Putin, homoj estis malliberigitaj pro afiŝado de komentoj en sociaj retoj, kiuj enhavis la vortojn "milito" aŭ "atako". Oficiale, Rusio neas ĉiujn siajn krimojn, kaj la invado de Ukrainio estas nomata speciala milita operacio, ĉar ĝuste dum speciala operacio la prezidanto rajtas kaŝi rusajn perdojn<ref>[https://web.archive.org/web/20230331000244/https://www.rfi.fr/ru/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F/20230330-%D1%80%D1%84-7-%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-63-%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 В РФ на 7 лет колонии осудили 63-летнего Михаила Симонова за антивоенные высказывания во «ВКонтакте»]</ref> <ref>[https://zona.media/article/2023/03/30/simonov-7 Если б не было войны». 63‑летнего Михаила Симонова приговорили к 7 годам колонии за антивоенные посты «ВКонтакте»]</ref>. Ĉiuj kontraŭmilitaj protestoj en Rusio estis brutale subpremitaj de la polico, precipe en marto 2022, kiam 15 000 homoj estis arestitaj pro partopreno en kontraŭmilitaj amaskunvenoj <ref>[https://web.archive.org/web/20220226152538/https://eng.yabloko.ru/the-yabloko-party-considers-the-war-against-ukraine-the-gravest-crime/ The Yabloko party considers the war against Ukraine the gravest crime]</ref>. == Distriktoj de la urbo == * Centra (''Центральний'') * Kalmiusa (''Кальміуський'') * Livobereĵnij (''Лівобережний'' - maldekstra-borda) * Primorskij (''Приморський'' - apudmara) == Demografio == Historia etna kaj lingva konsisto surbaze de oficialaj rusiaj, sovetiaj kaj ukrainaj fontoj: '''1897''' * [[Rusa lingvo]]: 19 670 (63,22%) * [[Jida lingvo]]: 4710 (15,14%) * [[Ukraina lingvo]]: 3125 (10,04%) * [[Greka lingvo]]: 1590 (5,11%) * [[Turka lingvo]]: 922 (2,96%) * [[Germana lingvo]]: 248 (0,80%) * [[Tatara lingvo]]: 228 (0,73%) * [[Pola lingvo]]: 218 (0,70%) '''1939''' * Ukrainoj: 109 718 (49,03%) * Rusoj: 79 758 (35,64%) * Grekoj: 15 921 (7,11%) * Judoj: 10 444 (4,67%) * Belorusoj: 2033 (0,91%) * Germanoj: 1773 (0,79%) '''2001''' * [[Ukrainoj]]: 248 683 (48,7%) * [[Rusoj]]: 226 848 (44,4%) * [[Grekoj]]: 21 923 (4,3%) * [[Belorusoj]]: 3 858 (0,8%) * [[Armenoj]]: 1 205 (0,2%) * [[Judoj]]: 1 176 (0,2%) == Konindaj personoj naskiĝintaj en la urbo == * [[Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi]] * [[Andrej Ĵdanov]] == Stacidomoj == * {{stacidomo|Mariupol}} * {{stacidomo|Mariupol-Port}} * {{stacidomo|Mariupol-Sortuvalnij}} * {{stacidomo|Azovstal}} * {{stacidomo|Sartana}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto en Mariupolo]] * [[Trolebusa transporto en Mariupolo]] * [[Internacia flughaveno Mariupol]] * [[Milito de Donbaso]] * [[Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://mariupolrada.gov.ua}} ({{uk}}) * [https://www.facebook.com/mariupolrada.gov.ua oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.instagram.com/mariupolrada oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mariupolo| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Havenurboj de Ukrainio]] 6hz1dpo4i79c6olz3fkkhi3bf1w36jd 9404739 9404725 2026-06-16T17:23:20Z Arbarulo 135469 9404739 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo=Mariupol postcard.jpg |bildo-larĝeco = 300ra |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo= 10 }} [[Dosiero:Theatre night Mariupol.jpg|eta|teatro]] '''Mariupolo''' ({{lang-uk|Маріуполь}}) estas urbo de [[Ukrainio]], apartenas al [[regiono Donecka|Donecka regiono]], havena urbo ĉe la [[Azova Maro]]. Ĝi situas ĉe la rivero [[Kalmiuso]]. Ĝi estas [[industrio|Industria]] loko, [[marhaveno]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². De marto 2022 [[Urbo-Heroo de Ukrainio]]. De majo 2022 la urbo estas okupata de la [[rusia armeo]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Nacesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Historio == Mariupol estiĝis somere de la 1778 kiel Pavlovsk, surloke de fortikigita gardejo de [[zaporogoj]] el la 16-a jarcento. En 1789 ricevis urborajton (la plej malnova urbo de la [[Donecka provinco]]). La nomo Mariupol aperas nur en 1780, omaĝe al edzino de posta [[caro]] de Rusio [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]. Ekde 1948 ĝis 1989 la urbo havis nomon Ĵdanovo (''Жданов''). La 24-an de januaro 2015 sur loĝkvartalon de la urbo falis [[bombo]]j de la [[misilo]] ''Grad'' mortigante 30 civilulojn kaj vundante preskaŭ 100. La evento estis parto de ofensivo gvidata de porrusaj separistoj kadre de la hibrida [[milito]] en orienta Ukrainio.<ref>[https://de.nachrichten.yahoo.com/tote-angriff-s%C3%BCdostukrainische-stadt-mariupol-140005874.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9kZS53aWtpcGVkaWEub3JnLw&guce_referrer_sig=AQAAACFONEMm3wwGNenHhwL7uNlTf_lfPdybkCR5dtIo5oYVeMfdmiJIkrHLw3a6_8eHlwSm_A6jf7M5ZVttb91dcy1YlU8lZiNKlImSeWN6MbtaMg5QvSihhIT2kiQAN3WYlKCNAm3tBk815Q8-ZrCRIDKVH4DWFHb5s-Nc4dX3gWEj ĉe Yahoo], alirite 2022-04-01 </ref> Ukrainaj regopovoj kaj [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo]] (OSKE) konfirmis, ke la atako okazis de la teritorio kontrolata de [[separismo|separistoj]] de tiel nomata [[Popola Respubliko de Donecko]]. La atako estis kondamnita flanke de regopovoj de [[Eŭropa Unio]], [[NATO]], OSKE kaj Usono. Prezidento de Ukrainio [[Petro Poroŝenko]] agnoskis ĝin kiel [[krimo]]n subigitan al [[Internacia puna kortumo]] en [[Hago]]. Sekureca Servo de Ukrainio malkaŝis por publika scio, ke la atakon ordonis rusa [[oficiro]] komandanta specialan [[bataliono]]n. [[Dosiero:Livoberezhnyi District buildings destruction.jpg|thumb|270px|Unu el la kvartaloj de la urbo detruitaj de Rusio]] La 24-an de februaro 2022, Rusio lanĉis atakojn kontraŭ la urbo uzante artilerion, virabelojn, aviadilojn, pezajn armilojn kaj mararmeojn. Unu el la plej signifaj eventoj de la sieĝo estis la bombado fare de rusaj trupoj de la drama teatro, kie kaŝis sin plurmil civiluloj<ref>[https://zaborona.com/interactive/mariupol-theatre-investigation/Театр-сховище Чи був шанс вижити в тих, хто ховався у Маріупольському драмтеатрі?]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20220226011024/https://www.reuters.com/world/europe/strategic-city-mariupol-wakes-blasts-russia-invades-ukraine-2022-02-24/ Port city of Mariupol comes under fire after Russia invades Ukraine]</ref>. La sieĝo finiĝis per la detruo de preskaŭ 90% de la konstruaĵoj: 2 340 loĝdomoj, 61 200 privataj domoj, 7 hospitaloj, 4 klinikoj, 57 lernejoj, 7 universitatoj, 70 altlernejoj, 3 akuŝhospitaloj. La morto de 100 000 ukrainoj kaj la retiriĝo de trupoj el la uzino Azovstal<ref>[https://glavcom.ua/country/incidents/zyavivsya-povniy-perelik-stvorenih-rosijeyu-filtraciynih-taboriv-dlya-mariupolciv-848019.html З’явився повний перелік створених Росією фільтраційних таборів для маріупольців]</ref>. La rusoj uzis malverajn novaĵojn pri "civitanoj dankantaj tiujn, kiuj liberigis ilin" por pravigi siajn agojn. Krome, grava militkrimo estis la kreado de "filtraj" tendaroj (ruse: Фильтрационные лагеря России на Украине), kie homoj de ĉiuj aĝoj kaj socia statuso estis ekstermitaj. La rusoj mortigis tutajn ukrainajn familiojn kaj prenis iliajn infanojn al Rusio<ref>[https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2022/09/human-rights-concerns-related-forced-displacement-ukraine Human rights concerns related to forced displacement in Ukraine]</ref>. La urbo estas preskaŭ tute detruita kaj okupita ekde malfrua majo 2022. Antaŭ la rusa invado, Mariupol estis inter la 10 plej loĝeblaj urboj en Ukrainio kaj estis unu el la unuaj laŭ loĝantaro. Rusaj soldatoj eĉ ekzekutis ukrainajn civitanojn pro tatuoj, kiujn ili ne ŝatas, kiel ekzemple tiuj prezentantaj la ukrainan flagon. En la urbo printempe de 2022, Rusio kreis humanitaran katastrofon: miloj da domoj kaj infrastrukturo estis detruitaj, kaj ukrainoj estis devigitaj kuiri super malfermaj fajroj kaj stari en longaj vicoj eĉ por akvo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://zmina.ua/event/rrosiyany-u-shkoli-na-hersonshhyni-katuvaly-ukrayincziv-do-smerti-imituvaly-rozstrily-ta-majzhe-ne-goduvaly-zvit-pro-bilyayivsku-kativnyu/ |titolo=Росіяни у школі на Херсонщині катували українців до смерті, імітували розстріли та майже не годували. Звіт про Біляївську катівню |alirdato=2025-06-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250606075043/https://zmina.ua/event/rrosiyany-u-shkoli-na-hersonshhyni-katuvaly-ukrayincziv-do-smerti-imituvaly-rozstrily-ta-majzhe-ne-goduvaly-zvit-pro-bilyayivsku-kativnyu/ |arkivdato=2025-06-06 }}</ref>. [[Dosiero:Mariupoldroneview.webm|thumb|270px|Aerfotado post 3 monatoj da senŝeligado fare de la rusa armeo]] En Rusio, sub Putin, homoj estis malliberigitaj pro afiŝado de komentoj en sociaj retoj, kiuj enhavis la vortojn "milito" aŭ "atako". Oficiale, Rusio neas ĉiujn siajn krimojn, kaj la invado de Ukrainio estas nomata speciala milita operacio, ĉar ĝuste dum speciala operacio la prezidanto rajtas kaŝi rusajn perdojn<ref>[https://web.archive.org/web/20230331000244/https://www.rfi.fr/ru/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F/20230330-%D1%80%D1%84-7-%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-63-%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 В РФ на 7 лет колонии осудили 63-летнего Михаила Симонова за антивоенные высказывания во «ВКонтакте»]</ref> <ref>[https://zona.media/article/2023/03/30/simonov-7 Если б не было войны». 63‑летнего Михаила Симонова приговорили к 7 годам колонии за антивоенные посты «ВКонтакте»]</ref>. Ĉiuj kontraŭmilitaj protestoj en Rusio estis brutale subpremitaj de la polico, precipe en marto 2022, kiam 15 000 homoj estis arestitaj pro partopreno en kontraŭmilitaj amaskunvenoj <ref>[https://web.archive.org/web/20220226152538/https://eng.yabloko.ru/the-yabloko-party-considers-the-war-against-ukraine-the-gravest-crime/ The Yabloko party considers the war against Ukraine the gravest crime]</ref>. == Distriktoj de la urbo == * Centra (''Центральний'') * Kalmiusa (''Кальміуський'') * Livobereĵnij (''Лівобережний'' - maldekstra-borda) * Primorskij (''Приморський'' - apudmara) == Demografio == Historia etna kaj lingva konsisto surbaze de oficialaj rusiaj, sovetiaj kaj ukrainaj fontoj: '''1897''' * [[Rusa lingvo]]: 19 670 (63,22%) * [[Jida lingvo]]: 4710 (15,14%) * [[Ukraina lingvo]]: 3125 (10,04%) * [[Greka lingvo]]: 1590 (5,11%) * [[Turka lingvo]]: 922 (2,96%) * [[Germana lingvo]]: 248 (0,80%) * [[Tatara lingvo]]: 228 (0,73%) * [[Pola lingvo]]: 218 (0,70%) '''1939''' * Ukrainoj: 109 718 (49,03%) * Rusoj: 79 758 (35,64%) * Grekoj: 15 921 (7,11%) * Judoj: 10 444 (4,67%) * Belorusoj: 2033 (0,91%) * Germanoj: 1773 (0,79%) '''2001''' * [[Ukrainoj]]: 248 683 (48,7%) * [[Rusoj]]: 226 848 (44,4%) * [[Grekoj]]: 21 923 (4,3%) * [[Belorusoj]]: 3 858 (0,8%) * [[Armenoj]]: 1 205 (0,2%) * [[Judoj]]: 1 176 (0,2%) == Konindaj personoj naskiĝintaj en la urbo == * [[Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi]] * [[Andrej Ĵdanov]] == Stacidomoj == * {{stacidomo|Mariupol}} * {{stacidomo|Mariupol-Port}} * {{stacidomo|Mariupol-Sortuvalnij}} * {{stacidomo|Azovstal}} * {{stacidomo|Sartana}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto en Mariupolo]] * [[Trolebusa transporto en Mariupolo]] * [[Internacia flughaveno Mariupol]] * [[Milito de Donbaso]] * [[Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://mariupolrada.gov.ua}} ({{uk}}) * [https://www.facebook.com/mariupolrada.gov.ua oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.instagram.com/mariupolrada oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mariupolo| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Havenurboj de Ukrainio]] bn3leptwror0ilin4bxtgo1tquf3mnd 0 184038 9405038 8772644 2026-06-16T20:58:51Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405038 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Setleja komunumo (''Ortsgemeinde'') |blazono = Wappen Puenderich.svg |blazono-ampl = |zomo = 10 |situo-bildo = {{#property:P242}} |situo-priskribo = |federacia_lando = [[Rejnlando-Palatinato]] |distrikto = [[Distrikto Cochem-Zell]] |komunumaro = [[Verbandsgemeinde Zell (Mosel)]] |alto = 110 |areo = 5,41 |loĝantaro = 942 |loĝantaro-dato = [[30-a de junio]] [[2005]] |poŝtkodo = 56862 |poŝtkodo_malnova = |tel_antaŭkodo = 06542 |aŭtokodo = COC |oficiala_kodo = 07135073 |LOCODE = |NUTS = |subdivido = |adreso-komunumestraro = Corray 1 <br /> 56856 Zell (Mosel) |retpaĝaro = [https://www.puenderich.de/ www.puenderich.de] |komunumestro = Werner Lay |komunumestro-titolo = Ortsbürgermeister |komunumestro-partio = }} '''Pünderich''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Cochem-Zell]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato|STATO}}}}]] la komunumo havis {{formatnum:{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. == Geografio == La vilaĝo Pünderich situas je la dekstra flanko de la [[Mozelo]] en la naturprotekta regiono „Moselgebiet von Schweich bis Koblenz“ ("mozela regiono de Schweich ĝis Koblnco"). La plej proksima lokoj laŭflue de la rivero estas [[Briedel]] kaj [[Zell (Mozelo)|Zell]], kontraflue situas [[Reil]] , [[Burg (Mosel)|Burg]] kaj [[Enkirch]]. [[Dosiero: Puenderich_cut.jpg|eta|290ra|dekstra|Pünderich ĉe Mozelo]] == Historio == La unua mencio de la vilaĝo estas dokumento el la jaro 1128. En ĝi [[Honorio la 1-a|Papo Honorio la 2-a]] ludonis al la abatejo [[Springiersbach]] bienon en „Pundricho“. Pünderich apartenis eklezie al la paroĥo de [[Marienburg (Mozelo)|Marienburg]] kaj per tio estis parto de la princelekta regno de [[Kurtrier]]. Ekde 1794 Pünderich estas franca. La [[Viena kongreso]] donis la komunumon en 1815 al reĝlando [[Prusio]]. Ekde 1946 Pünderich estas parto de la nove kreita lando [[Rejnlando-Palatinato]]. En 1984 la komunumo gajnis la titolon la „Plej bela vilaĝo" en [[Regierungsbezirk Koblenz]]. == Politiko == === Komunuma konsilantaro === La komunuma konsilantaro en Pünderich konsistas al 12 membro. Prezidas ĝin volontula komunumestro. == Kulturo kaj vidindaĵoj == === Konstruaĵoj === Vidindaĵoj estas la panoramon al la [[Marienburg (Mozelo)|Marienburg]], die kiu ankaŭ estas la nomonato de la loka vinsituo, kaj la 786 m longa vervoja tunelo, la plej longa en Germanio. Vizitindaj estas ankaŭ la malnova pramdomo el ja jaro 1621 kaj la malnova urbodomon de 1548. En la vilaĝo estas ankaŭ multaj trabfakaj domoj el la 16a jc. Interesa kun belega elrigardo sur la mozela meadnro estas panorama turo de Prinzenkopf. La iama ligna turo estas malkonstruita en 2008. La nova turo el ŝtao malfermiĝas jam en 2009. Ekde somero 2008 la "Malnova Pramdomo" servas kiel gastejo dum semajnfinoj. === Muzeoj === Supre de la preĝejo en Düppelstraße staras steht noch das aus Schieferbruchsteinen gebaute „Eichhäuschen“ (mezurnormiga domo), konstruita el ardezaj frakciŝtonoj. Tie estis kontolitaj grandaj kaj malgranda vinbariloj el kverka ligno ĝis la jaro 1981. Tiu barela mezurkontroldomo hodiaŭ estas muzeo. Fone starasdu feraj cisternoj kun enhavo de 1200 Litroj kaj 150 Litroj. <gallery> Dosiero:Fährhaus 001.jpg|„Malnova pramdometo“ Dosiero:Fährhaus 007.jpg|Rigardo el la pramdometo Dosiero:Hangviadukt Puenderich 2005-09-25.jpg|dekliva viadukto Pünderich </gallery> == Ekonomio kaj infrastrukturo == Ĉefa monenspezo estas la vitikulturo. Plej ofte la vitspeco [[Riesling]] estis plantata, la dua plej granda enspezfonto estas turismo. La vilaĝo havas du kampadejojn kaj parkumejojn por loĝkamionoj. == Literaturo == * Karl Josef Gilles, Winfried Schneiders & Alois Busch: ''Pünderich. Geschichte eines Moseldorfes'', [[Kliomedia]], Trier 2009 (Ortschroniken des Trierer Landes 51), ISBN 978-3-89890-135-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) == fontoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumo en la distrikto Cochem-Zell]] [[Kategorio:Vinkomunumoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Distrikto Cochem-Zell]] [[Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato]] qv8qn5hyye1j9sl2g931jxxew0cgf5x 0 187208 9405217 7753823 2026-06-17T06:55:55Z Sj1mor 12103 9405217 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''BITTINO da Faenza''' (naskiĝinta en [[Faenza]] eble en [[1357]], mortinta en [[1426]] aŭ [[1427]]) estis [[Italio|itala]] [[pentristo]] de la [[14-a jarcento|14-a]] kaj [[15-a jarcento]]j. Li aktivis precipe en [[Romanjo]], en kaj ĉe [[Rimini]]. Pri lia vivo ekzistas dokumentoj nur el la jaroj [[1398]] kaj [[1427]]. Lia nomo povus indiki devenon el [[Faenza]]. Oni atribuas al li plurajn verkojn, sed la sola certa estas [[poliptiko]] de [[1409]] en la kirko de Sankta Juliano en [[San Giuliano Mare]] (montrata en la tria kapelo maldekstre tie). Ĝi montras scenojn el la vivo kaj la sufero de la sanktulo. Karakterizas ĝin trajtoj de la malfrua [[rimini]]-a skolo, kun influoj [[Markio|markiaj]] kaj [[Toskanio|toskanaj]]. Supozeble de li estas ankaŭ bildo de [[Madono]], kiu troviĝas en muzeo en Faenza. {{Unua}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] apv6stsj9k77mxojqr3inz93abdgdd2 0 196621 9405033 8420001 2026-06-16T20:58:02Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando |pola_nomo = Pyskowice |blazono = POL Pyskowice COA.svg |genitivo = Pyskowic |flago = |provinco = [[Silezio (provinco de Pollando)]] |distrikto = [[Distrikto Gliwicki]] |distrikto-rajta = |komunumo = Pyskowice |komunumo-speco = Urba |urba_komunumo = Jes |fondita = |urborajtoj = |estro-titolo = Urbestro |estro = Wacław Kęska |retpoŝto = burmistrz@pyskowice.pl |areo = 31.14 | latitudo = 50/23 |lat-g2 = |lat-m2 = |lat-s2 = | longitudo = 18/37 |lon-g2 = |lon-m2 = |lon-s2 = |alto = |loĝantaro = 19267 |loĝantaro-dato = 2004 |denso = 618.70 |aglomeraĵo = 3487000 ([[Górnośląskie Zagłębie Węglowe]] (GZW)) |tel_antaŭkodo = 032 |poŝtkodo = 44-120 |aŭtokodo = SGL |TERYT = 2243305021 |SIMC = |ĝemelaj_urboj = |mapo = POL Gliwice map.svg |adreso-estraro = ul. Strzelców Bytomskich 3 |poŝtkodo-estraro = 44-120 |telefono-estraro = 032 332 60 00 |fakso-estraro = 032 332 60 02 |poŝto-estraro = info@pyskowice.pl |retpaĝaro = http://www.pyskowice.pl }} '''Pyskowice''' estas urbo en [[Silezio (provinco de Pollando)]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al Pyskowice en [[distrikto Gliwicki]]. {{Commons|Pyskowice}} [[Dosiero:Pyskowice Ratusz.JPG|eta|250ra|<!-- Pyskowice – Urbodomo -->]] [[Dosiero:Pyskowice Rynek.JPG|eta|250ra|<!-- Pyskowice – _Rynek_ -->]]{{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Silezia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] a4lxpl5qkyk1wvukdgkqn8pi8b50zqv 0 199146 9404489 8847519 2026-06-16T12:16:02Z Sj1mor 12103 9404489 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |dosiero=Portrait of Rodo Pissarro reading.jpg | priskribo = Portreto de Rodo fare de la patro Camille (nekonata dato)}} '''''Ludovic Rodo''''' estas la artnomo de '''Ludovic Rodolphe Pissarro''' (1878-1952), [[francio|franca]] [[pentristo]], esperantisto, filo de la pli konata [[Camille Pissarro]]. Ludovic lernis la pentrarton pere de sia patro, kaj ricevis influon ankaŭ de diversaj kolegoj kaj lernantoj de tiu ĉi. Li ankaŭ estis tre proksima al la patro, kaj estis la ununura el la filoj kiuj ĉeestis dum ties morto, en [[1903]]. Post tio li foriris kun sia frato [[Lucien Pissarro|Lucien]] al [[Londono]] kie ili klopodis mem elstari kiel artistoj. En [[1915]], li organizis propran klubon, la ''Grupon de Monarro''. Li rilatis al [[anarkiismo|anarĥiistaj]] rondoj. Ludovic kontribuis per desegnaĵoj al numeroj de la humur-gazeto ''[[La Pirato]]'', redaktita de [[Raymond Schwartz]] inter 1933 kaj 1935. Li ankaŭ aktivis en la [[Laborista Esperanto-movado|esperantista laborista movado]]. Li prezentis bruston de [[L.L. Zamenhof|Zamenhof]] en la Salono de Parizo de [[1935]] kaj pentritan portreton en la Salono de [[Rueno]] (fr. Rouen) de [[1934]]. Li estis la aŭtoro de «Vivo de Pissaro» eldonita de la Portugala Eldona Rondo, Porto, 1948. [[Dosiero:poŝtkarto-kapitalismo-rodo.jpg|eta|dekstra|Poŝtkarto desegnita de Rodo por la unua [[Laborista_Esperanto-movado|Laborista Esperanto-Kongreso]] en 1914, kiu ne okazis.]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.autodidactproject.org/bib/pissarro-LR.html Artaĵoj de Ludovic Rodo kun rilato al Esperanto] * [http://www.humanitiesweb.org/human.php?s=g&p=a&a=i&ID=1018 Analizo pri li kiel pentristo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070911035809/http://www.humanitiesweb.org/human.php?s=g&p=a&a=i&ID=1018 |date=2007-09-11 }} (en la angla) * [[Liberpensuloj]] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Rodo, Ludovic}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Saint-Vincent]] hbsjbv14g11vrza65hqv8tynnhohlib 0 200904 9405295 8999867 2026-06-17T07:56:03Z Sj1mor 12103 9405295 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Pietro TORRIGIANO''', ankaŭ: ''Pietro Torrigiani'' aŭ ''Pietro Torrisano'' (naskiĝis la [[24-an de novembro]] [[1472]] en [[Florenco]], mortis en aŭgusto [[1528]] en [[Sevilla]]) estis florenca renesanca skulptisto. == Vivo == Torrigiano laboris por la [[Borgia]]-familio en [[Romo]] (1493), en [[Bologna]] kaj [[Siena]]. Li migris en 1509 al [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]], kie laboris por [[Margareta de Aŭstrio]]. Li plumigris en 1510 en [[Anglio]]n, kie li verkis la tombon de [[Henriko la 7-a]] kaj lia edzino [[Elizabeta de Jorko]] en la [[Abatejo Westminster]] (1512-18). Liaj bronzaj kaj marmoraj statuoj estas la unuaj aŭtentikaj ekzempleroj de la itala renesanca arto en Anglio. Li vizitis en 1519 Florencon, sed reveturis al Anglio, poste al Hispanio, kie li laboris en Sevilla. Tie arestis lin la inkvizicio kaj li estis akuzita pro [[herezo]]. Li mortis en la prizono. == Interesaĵoj == Kiam [[Mikelanĝelo]] estis knabo, Pietro Torrigiano batis lian nazon per pugno tiel forte, ke ĝi rompiĝis kaj Mikelanĝelo portis ties rezulton dum la tuta vivo. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj skulptistoj]] {{Vivtempo|Torrigiano,Pietro}} c45nx40ctgv1mvozlr4kcw4oi5hs3iq 0 201616 9404813 8938634 2026-06-16T18:36:35Z Sj1mor 12103 9404813 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Apelles''' (agadis en la [[4-a jarcento a.K.]]) estis [[helenio|helena]] [[pentristo]], kiun siatempe oni alte taksis, sed liaj pentraĵoj ne postrestis, tiel lian gravecon montras nur la literatura mencio. Li estis jon-devena, verŝajne lernis en la sudgreka dora sikuona pentrolernejo, kie instruis lin Pamfilos. Onidire, liaj pentraĵoj montris la doran precizecon kaj la jonan elegantecon. Li estis kortega pentristo de la makedona reĝo Filepo la 2-a kaj poste tiu de ties filo, Alkesandro (la granda) la 3-a. Oni laŭdis la pentraĵon, sur kiu Aleksandro tenas fulmon. Pluaj gravaj verkoj estis liaj portretoj, alegarikaj pentraĵoj. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helenaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo]] [[Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo]] qzx3fz85e57pw30o8d6uzdaml10uxbi 0 201974 9404638 8524849 2026-06-16T14:33:23Z Sj1mor 12103 9404638 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Měrćin Nowak-Njechorński''' (germana nomo ''{{lang|de|Martin Nowak-Neumann}}'') (naskiĝinta la {{daton|13|junio|1900}} en [[Weißenberg|Nechern]], mortinta la {{daton|6|julio|1990}} samloke) estis [[soraboj|soraba]] pentristo, grafikisto, publicisto kaj verkisto. Post la frekventado de la elementa lernejo en [[Weißenberg|Wurschen]] li pliklerigis sin en la kampo de la pentrado. En la jaro 1919 li havis sian unuan vendoekspozicion en [[Görlitz]], kies financa rezulto ebligis al li komenci studadon en la [[altlernejo por grafiko kaj libroarto Lepsiko|Ŝtata akademio por grafikaj artoj kaj librometio]] en [[Lepsiko]]. En la jaroj 1921–1923 li ŝanĝis al la Dresdena artoakademio. Tie li pli kaj pli entuziasmiĝis por la soraba popola kulturo, kio estis por li instigo studi en la slava eksterlando. Li ankaŭ komencis arte okupi sin precipe pri motivoj el la [[Slava mitologio]]. En la jaro 1923 li do iris al [[Prago]], kie li studis ĝis 1927 interalie ĉe [[Max Švabinský]]. 1927–1929 li komencis studadon en la artoakademio en [[Varsovio]]. Post sia reveno al [[Bautzen]] li laboris de 1929 ĝis 1933 kiel redaktoro de la soraba gazeto [[Serbske nowiny]]. Pro politikaj kaŭzoj oni devigis lin fini tiun laboron en la jaro 1933 kaj li estis rekrutigata al la militservo, al la germana [[Vermaĥto]]. Post sia reveno el la usona [[militkaptiteco]] li laboris ekde 1947 kiel ĉefredaktoro de la gazeto intertempe alinomita al [[Nowa doba]] („Nova epoko”), de 1950 ĝis 1969 kiel posteulo de [[Ota Wićaz]] ankaŭ kiel ĉefredaktoro de la soraba kulturrevuo [[Rozhlad]]. Post sia pensiuliĝo en la jaro 1969 li vivis kiel sendependa pentristo kaj verkisto en sia hejmloko Nechern. Měrćin Nowak-Njechorński estis dufoje dekoraciita per la [[Patrolanda meritordeno]] de la GDR, per la [[Nacia premio de la GDR]], per la [[Ćišinski-premio]] de la [[Domowina]] kaj per la ordeno [[Stelo de la popola amikeco]]. Lia naskiĝ- kaj loĝdomo en Nechern estas malfermita al la publiko en junio 1999 kiel muzeo. == Verkoj (elekto) == * ''Po serbskich pućach''. Bautzen 1936 * ''Zapiski bobaka''. Bautzen 1952 * ''Serbski wšudźebył''. Bautzen 1954 * ''Mišter Krabat''. Bautzen 1954 == Literaturo == * ''Moler serbskeho luda''. Bautzen 1959 (mit Texten von Měrćin Nowak-Njechorński und Alfred Schneider) * ''Wubrane spisy, zwjazk 1'' (pućowanske wobrazy). Bautzen 2000, ISBN 3-7420-1822-1 * ''Wubrane spisy, zwjazk 2'' (bajki). Bautzen 2000, ISBN 3-7420-1824-8 * Helmut Kaltšmit: ''Leksikon awtorow serbskich knihow 1945–1978''. Bautzen 1979 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sorbzilla.de/krabat/krabat.pdf Mišter Krabat de M. Nowak-Njechorński en Esperanto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nowak-Njechornski, Mercin}} [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Sorabaj verkistoj]] [[Kategorio:Sorabaj desegnistoj]] [[Kategorio:Sorabaj pentristoj]] [[Kategorio:Sorabaj ĵurnalistoj]] 886sfc9vxgh9f4fgaep3s22t3ubls24 0 203089 9404966 8198158 2026-06-16T20:23:26Z Sj1mor 12103 9404966 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gaetano PREVIATI''' ([[Ferrara]], [[1852]] - [[Lavagna]], [[1920]]) estis [[itala]] [[pentristo]].[[Dosiero:Gaetano_previati_-_paisagem_01.jpg|eta|''Pejzaĝo'', fare de Gaetano Previati, nuntempe posedaĵo de la [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]].]] Li estis lernanto de [[Giuseppe Bertini]] en [[Milano]], kie li ekloĝis en [[1877]]. Ekde [[1880]], li sin dediĉis al histori-tema pentrado, kion li faras neevitante ŝercajn detaladojn. Poste, li provis naturajn kaj romantikajn temojn, kaj influata de la milana ''[[Scapigliatura]]'' forlasis la plej emociajn temojn. En la lastaj [[1880-aj jaroj]], li influiĝas je [[dividismo]], movado en kiu partoprenis [[Segantini]], [[Grubicy]] kaj [[Pelizza da Volpedo]]. Previati estis artisto malferma al provado, kaj ekde [[1891]], per la verkoj ''Maternità'', ''La Madonna dei gigli'' e ''I Funerali di una vergine'', li eniĝis en la antaŭgvardian [[eŭropo|eŭropa]]n [[simbolismo]]n, neĝenate de la publika nekompreno kaj de la loka kritikado. {{Projektoj}} {{Ĝermo|italo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] {{Vivtempo|Previati, Gaetano}} pelny32fsoy2lprc2gggo8yuz11zlbo 0 204553 9404921 9273071 2026-06-16T20:08:10Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404921 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Deinonychus Restoration.png|eta|250px|dekstra|Vivrestaŭraĵo de [[deinoniko]] fare de John Conway]] Multaj [[paleontologo]]j konsideras la '''plumhavajn dinosaŭrojn''' esti transiraj formoj inter [[dinosaŭro]]j kaj [[birdo]]j (vidu [[birda origino]]). Oni jam delonge sciis ke antikvaj birdoj kiel [[arkeopterigo]] havis multajn reptiliajn trajtojn, kiel ungojn surfingre kaj dentojn. Dum multaj jaroj oni hipotezis ke birdoj evoluis de [[teropodoj|teropodaj]] dinosaŭroj. En la malfruaj 1990-aj jaroj la malkovrado de [[plumo|plumhavaj]] dinosaŭroj donis definitivan ateston de la ligo, kvankam la genealogiaj detaloj estas ankoraŭ nekompletaj. == Fruaj teorioj == Mallonge post la publikigo en 1859 de la [[Charles Darwin|Darvina]] ''[[Origin of Species]]'' ("Origino de Specioj"), brita [[biologo]] kaj defendanto de la [[evoluo]]-hipotezo [[Thomas Henry Huxley]] proponis ke birdoj estas la posteuloj de dinosaŭroj. Li menciis skeletajn similecojn, precipe inter iuj [[saŭriskioj|saŭriskiaj]] dinosaŭroj, fosilioj de la 'unua birdo' [[arkeopterigo]], kaj modernaj birdoj. En [[1868]] li publikigis la artikolon ''On the Animals which are Most Nearly Intermediate between Birds and Reptiles'' [Pri la Bestoj plej mezaj inter Birdoj kaj Reptilioj], en kiu li defendis sian tezon. La gvidanta tiutempa spertulo pri dinosaŭroj, [[Richard Owen]], malkonsentis kaj asertis ke arkeopterigo estis la unua birdo ekster la dinosaŭra evolulinio. Dum la sekva jarcento, hipotezoj pri tio ke birdoj estis dinosaŭraj posteuloj velkis kaj hipotezoj ke birdoj estis la posteuloj de [[krokodilomorfoj]] aŭ [[tekodontoj]] estis pli popularaj ol la ideo de birdoj devenis de dinosaŭroj aŭ aliaj [[arkosaŭroj]]. En [[1964]] [[John Ostrom]] tamen malkovris fosiliigitan dinosaŭron kiun li nomis ''[[Deinoniko|Deinonychus]] antirrhopus'', [[teropodoj|teropodo]] kies skeleta simileco al birdoj estis nepretervidebla. De post tiam Ostrom fariĝis gvidanta subtenanto de la teorio ke birdoj estas la rektaj posteuloj de dinosaŭroj. Pliaj komparoj de birdaj kaj dinosaŭraj skeletoj, kiel ankaŭ [[kladistiko|kladistika analizo]], plifortigis la hipotezon, precipe por grupo de teropodoj nomataj [[maniraptoroj]]. Skeletaj similecoj trafas la [[kolo]]n, la [[pubo]]n, la [[manradiko]]jn (duonlunaj [[karpa osto|karpaj ostoj]]), la '[[brako]]jn' kaj [[pektorala zono|pektoralan zonon]], la [[skapolo]]n, la [[klaviklo]]n, kaj la [[karino]]n. Entute la birdoj kaj la teropodaj dinosaŭroj dividas pli ol cent anatomiajn trajtojn. Ĝis la 1990-aj jaroj, la plimulto de la paleontologoj konsideris birdojn esti travivintaj dinosaŭroj kaj parolis pri 'ne-birdaj dinosaŭroj' (tiuj kiuj formortis) por diferencigi ilin de [[birdo]]j (birdaj dinosaŭroj). Iuj dinosaŭraj restaŭroprojektoj komencis bildigi dinosaŭrojn kun [[lanugo|lanuga]] aŭ pluma kovraĵo. Rektaj atestaĵoj por subteni la teorion tamen mankis. Iuj [[ornitologo]]j, inter ili [[Storrs L. Olson]], kuratoro de la [[Smithsonia Instituto]], kontestis la ligojn, menciante la mankon de fosiliaj atestaĵoj de plumhavaj dinosaŭroj. == Fosiliaj atestaĵoj == Post jarcento da hipotezoj sen konkretaj pruvaĵoj, oni trovis bele konservitan (kaj veran) fosiliaron de plumhavaj dinosaŭroj dum la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj. La fosilioj konserviĝis en ''Lagerstätte'' — [[sedimento|sedimenta]] deponaĵo montranta nekredeblan riĉecon kaj kompletecon de fosilioj en ĝi — en [[Liaoning]] ([[Ĉinio]]). La regionon ripete kovris vulkanaj cindroj venintaj de erupcioj en [[Interna Mongolio]] antaŭ 124 milionoj da jaroj, dum la frua [[kretaceo]]. La fajnaj cindroj konservis la vivaĵojn, kiujn ili kovris, en eksterordinara detaleco. Tie estis abunda vivo: milionoj da folioj, kaj la plej malnovaj [[angiospermoj]], [[insekto]]j, [[fiŝo]]j, [[rano]]j, [[salamandro]]j, [[mamulo]]j, [[testudo]]j, [[lacerto]]j, kaj [[krokodilulo]]j ĝis nun malkovritaj. Inter la plej gravaj malkovraĵoj ĉe Liaoning estis multaj mirindaj fosilioj de plumhavaj dinosaŭroj, kaj daŭra alfluo de novaj trovaĵoj kaj kompletigas nian komprenon pri la ligo inter dinosaŭroj kaj birdoj kaj aldonas al teorioj pri la evoluo de plumoj kaj flugpovo. === Veraj plumoj? === Iuj asertis ke la supozataj plumoj de la ĉinaj fosilioj estis kromefiko de konservado.<ref name="feduccia2005">Feduccia, A. Lingham-Soliar, T., and Hinchliffe, J.R. (2005). "Do feathered dinosaurs exist? Testing the hypothesis on neontological and paleontological evidence." ''Journal of Morphology'', '''266''': 125-166.</ref> Spite dubojn la fosiliaj plumoj havas pli-malpli la saman aspekton kiel tiuj de birdoj fosiligitaj en la sama loko, do ne estas serioza kaŭzo kredi ke ili estas esence malsamaj; krome, la ne-teropodaj fosilioj de ĉi tiu loko ne montras plumojn - anstataŭe ili montras tion kio sendube estas haroj (iuj mamuloj) aŭ skvamoj (iuj reptilioj). === La arkeoraptora falsaĵo === En [[1999]] supozata fosilio de 'mankanta ligo', ŝajne plumhava dinosaŭro nomita "[[Arkeraptoro|Archaeoraptor]] liaoningensis", trovita en [[Provinco Liaoning]] de nordorienta [[Ĉinio]], montriĝis esti falsaĵo. Komparante la foton de la specimeno kun tiu de alia trovaĵo la ĉina paleontologo [[Xu Xing]] konkludis ke ĝi konsistis el la partoj de du diversaj bestoj. Lia aserto igis esploristojn de ''[[National Geographic]]'' revizii siajn notojn, kaj ili same konkludis. La suba parto venis de la [[dromeosaŭredoj|dromeosaŭredo]] nun konata kiel [[mikroraptoro]] kaj la supra parto venis de primitiva birdo nun konata kiel [[janornito]] (antaŭe [[arkevolanto]]). == Nuntempa scio == === Listo de dinosaŭraj genroj konservitaj kun plumoj === Oni nun scias ke pluraj ne-birdaj dinosaŭroj havis plumojn. Rektaj atestaĵoj de plumoj ekzistas por la sekvaj genroj (listigitaj laŭ ordo de publikigo): # [[Sinosaŭropterigo]] (''Sinosauropteryx'') (1996)<ref name="jiji1996">Ji, Q., and Ji, S. (1996). "On discovery of the earliest bird fossil in China and the origin of birds." ''Chinese Geology'' '''10''' (233): 30-33.</ref> # [[Protarkeopterigo]] (''Protarchaeopteryx'') (1997)<ref name="ji&ji1997">Ji, Q., and Ji, S. (1997). "A Chinese archaeopterygian, ''Protarchaeopteryx'' gen. nov." ''Geological Science and Technology (Di Zhi Ke Ji)'', '''238''': 38-41. Tradukis al la [[angla lingvo|angla]] Will Downs, Bilby Research Center Northern Arizona University January, 2001</ref> # [[Kaŭdipterigo]] (''Caudipteryx'') (1998)<ref name="Qiang_et_al_1998">Qiang, J., .Currie, P.J., Norell., M.A. & Shu-An, J., 1998. Two feathered dinosaursfrom northeastern China. ''Nature'' 393 753-761.</ref> # [[Shuvuuia]]'' (1998) # [[Sinornitosaŭro]] (''Sinornithosaurus'') (1999)<ref name="Xu_et_al_1999_a">Xu, X., Wang, X., Wu, X., 1999. A dromaeosaurid dinosaur with a filamentous integument from the Yixian Formation of China. ''Nature'' 401:6750 262-266 doi 10.1038/45769</ref> # [[Bejpiaŭsaŭro]] (''Beipiaosaurus'') (1999)<ref name="Xu_et_al_1999_b">Xu. X., Zhao, X., Clark, J.M., 1999. A new therizinosaur from the Lower Jurassic lower Lufeng Formation of Yunnan, China. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 21:3 477–483 doi 10.1671/0272-4634</ref> # [[Mikroraptoro]] (''Microraptor'') (2000) # [[Epidendrosaŭro]] (''Epidendrosaurus'') (2002) # [[Kriptovolanto]] (''Cryptovolans'') (2002) # [[Skansoriopterigo]] (''Scansoriopteryx'') (2002) # [[Jiĥianosaŭro]] (''Yixianosaurus'') (2003) # [[Dilongo]] (''Dilongo paradoxus'') (2004) # [[Pedopeno]] (''Pedopenna'') (2005) # [[Ĝinfengopterigo]] (''Jinfengopteryx'') (2005) # [[Sinokaliopterigo]] (''Sinocalliopteryx'') (2007) === Primitivaj plumospecoj === Nuntempe la plej primitiva plumhava dinosaŭro (konata) estas [[sinosaŭropterigo]] (''Sinosauropteryx'') (vivis dum ĵurasio/kretaceo, antaŭ 150-120 milionoj da jaroj), kies korpon kovris plumecaj strukturoj aspektantaj kiel kavaj tuboj aŭ haroj. Ili eble ankaŭ havis hokojn, kiel lanugajn plumojn. Alia frua [[celurosaŭroj|celurosaŭro]], ''[[Dilongo|Dilong paradoxus]]'' (vivis dum la frua kretaceo), praulo de la [[tiranosaŭro]], ankaŭ havis plumecajn strukturojn. La fosilioj de ĉi tiuj fruaj celurosaŭroj sugestas ke plumoj ekaperis kiel isolaĵo, por konservi korpotemperaturon (tiel donante ateston ke dinosaŭroj estis varm-sangaj). Laŭ tio, flugado rezultiĝis de posta evolua adaptado de plumoj. La unuaj dinosaŭraj fosilioj de la regiono kiuj montriĝis havi verajn flug-strukturajn plumojn estis [[protarkeopterigo]] (''Protarchaeopteryx'') kaj [[kaŭdipterigo]] (''Caudipteryx'') (vivis antaŭ 135-121 milionoj da jaroj). Estas verŝajne ke ĉi tiuj dinosaŭroj uzis siajn plumojn por sin elmontri kaj ne por flugado. Inter postaj dinosaŭroj kun flug-strukturaj plumoj estis ''Pedopenna'' kaj ''Jinfengopteryx''. Pluraj specimenoj de [[miktoraptoro]] (''Microraptor'') priskribitaj fare de Xu kaj aliaj en 2003 montras ne nur flug-strukturajn plumojn sed ankaŭ verajn asimetriajn flugoplumojn, kiuj troviĝis sur la antaŭaj kaj malantaŭaj kruroj kaj vosto. Oni konsideras la asimetriajn plumojn nepre necesaj por flugado ĉe birdoj. Antaŭ la malkovro de ''Microraptor gui'', [[arkeopterigo]] estis la plej primitiva besto konata kun asimetriaj flugoplumoj. == Taksonomio kaj la induktado de plumportado en aliaj dinosaŭroj == La ĝisnunaj trovaĵoj de fosilioj de plumhavaj dinosaŭroj, kune kun [[kladistiko|kladistika]] analizo, sugestas ke multaj teropodospecoj eble havis plumojn, ne nur tiuj aparte similaj al birdoj. Povas esti ke ĉiuj malgrandaj teropodaj specioj havis plumojn, kaj eble eĉ la pli grandaj teropodoj (ekzemple [[tiranosaŭro]]) havis plumojn en siaj fruaj evoluostadioj por elkoviĝo. Grandaj plenkreskaj teropodoj tamen malverŝajne havis plumojn, ĉar ili malpli bezonis izoladon pro tio ke inercia varmoretenado sufiĉus por reguligi internan varmecon: retenado de interna varmeco eble eĉ estus problema se ĉi tiuj grandaj bestoj havus plumojn. Fosiliaj plumpremaĵoj estas ege raraj; pro tio oni ĝis nun identigis nur malmultajn plumhavajn dinosaŭrojn. Per [[filogeneza enkrampigo]] sciencistoj tamen povas indukti la ĉeeston de plumoj ĉe malbone konservitaj specimenoj. Ĉiuj fosiliaj plumospecimenoj montriĝis havi certajn similecojn. Pro ĉi tiuj similecoj kaj la rezultoj de evolua esplorado preskaŭ ĉiuj sciencistoj konsentas ke plumoj povis estiĝi nur unu fojon ĉe la dinosaŭroj. Plumhavado sekve transdoniĝis al postaj, plue evoluintaj specioj (kvankam eblas ke iuj plumhavado perdiĝis ĉe iuj evolulinioj). Se dinosaŭro estas en evoluarbo je punkto interne de la plumhavaj evolulinioj, sciencistoj nun supozas ke ankaŭ ĝi havis plumojn, krom se troveblas kontraŭaj indikoj. Oni ankaŭ povas uzi ĉi tiun metodon por indukti la plumspecon kiun havis certa specio, ĉar la evoluhistorio de plumoj nun estas sufiĉe bone konata. (Prum k Brush, 2002). La sekva evoluarbo montras la rilatojn de la diversaj grupoj de plumhavaj dinosaŭroj, kun notoj pri tio, kiujn speciojn oni trovis kun plumopremaĵoj kaj kiuj supozeble havis plumojn. Celurosaŭroj ├─Tugulusaŭro (eble estis plumhava) │ └───Tiranosaŭroideoj (primitivaj plumoj │ ├──?'''[[Dilongo]] (premaĵoj de plumoj)''' │ └───Tiranosaŭro (premaĵoj de skvamoj, eble perdis iujn plumojn) │ ├─Kompsognatedoj (primitivaj, du-brancaj plumoj) │ ├─?'''[[Sinosaŭropterigo]] (premaĵoj de plumoj)''' │ ├─Juravenatoro (premaĵoj de skvamoj, eble perdis iujn plumojn) │ └─Kompsognato (plumoj eblaj) │ └─Maniraptoroformaj ├─Ornitomimosaŭroj (plumoj verŝajnaj) ├─Alvarezosaŭredoj (plumoj kun centra alo) │ └───'''''[[Shuvuuia]]'' (plumoj konservitaj tri-dimensie)''' │ └───Maniraptoroj (flugoplumoj kaj lanugecaj konturoplumoj) ├─'''[[Jiĥianosaŭro]] (premaĵoj de plumoj)''' │ ├─Oviraptoroformaj (alaj, plumecaj plumoj) │ ├─'''[[Protarkeopterigo]] (premaĵoj de plumoj)''' │ │ │ ├─Oviraptorosaŭroj │ │ ├─'''[[Kaŭdipterigo]] (premaĵoj de plumoj)''' │ │ └───Oviraptoridae (plumoj tre verŝajnaj, skeletaj plumoadaptiĝoj, ŝpuroj pri konduto en nestado ''[[Citipati]]'') │ │ │ └─Therizinosauria │ └─'''[[Bejpiaŭsaŭro]] (premaĵoj de plumoj)''' │ └───Paravoj (flugoplumoj kaj lanugecaj ) ├─'''[[Pedopeno]] (premaĵoj de plumoj)''' │ ├─Deinonikosaŭroj (asimetriaj plumoj) │ ├─Troodontedoj │ │ └─'''''[[Ĝinfengopterigo]]'' (premaĵoj de plumoj)''' │ │ │ └─Dromaeosauridae │ ├─''Rahonavo'' (skeletaj plumo/flugo-adaptiĝoj) │ ├─'''[[Kriptovolanto]] (premaĵoj de plumoj)''' │ ├─'''[[Mikroraptoro]] (premaĵoj de plumoj)''' │ ├─'''[[Sinornitosaŭro]] (premaĵoj de plumoj)''' │ └───[[Velociraptoro]] (plumoj tre verŝajnaj) │ ├─'''[[Epidendrosaŭro]] (premaĵoj de plumoj)''' │ └───'''[[Birdoj]] (asimetriaj flugoplumoj)''' == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * {{citaĵo el gazeto | aŭtoro = Prum, R. & Brush A.H. | jaro = 2002 | titolo = The evolutionary origin and diversification of feathers | publikaĵo = The Quarterly Review of Biology | volumo = 77 | paĝoj = 261-295 }} * {{citaĵo el la reto | url = http://www.bbc.co.uk/science/horizon/2001/dinofooltrans.shtml | titolo = Transcript: The Dinosaur that Fooled the World | alirdato = 2006-12-22 | eldoninto = BBC }} == Vidu ankaŭ == * [[Arkeopterigo]] * [[Birdo]] * [[Dinosaŭro]] * [[Birda origino]] * [[Dromeosaŭredoj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://wiki.cotch.net/index.php/Downy_Dinos Downy Dinos]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe EvoWiki * [http://www.ucmp.berkeley.edu/diapsids/avians.html DinoBuzz], klarigo de la dinosaŭra-birda debato, fare de UK Berkeley. * [http://www.dinosauria.com/jdp/jdp.htm Journal of Dinosaur Paleontology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061115084322/http://www.dinosauria.com/jdp/jdp.htm |date=2006-11-15 }}, kun multaj artikoloj pri ligoj inter dinosaŭroj kaj birdoj. * [https://web.archive.org/web/20030619144316/http://www.indyrad.iupui.edu/public/jrafert/Filipovic/spectacular_feathered_dinosaurs_.htm Viv-similaj bildoj de plumhavaj dinosaŭroj] * [http://research.amnh.org/vertpaleo/dinobird.html Plumhavaj dinosaŭroj] ĉe la Amerika Muzeo de Naturhistorio {{Portalo|Dinosaŭroj}} {{Portalo|Birdoj}} {{Arkosaŭroj}} [[Kategorio:Plumhavaj dinosaŭroj| ]] godq37o39f0kyf8ihivmpoikn39bla1 0 205986 9405227 9358206 2026-06-17T07:04:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405227 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Campbell River | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|en|-|''Campbell River''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Campbell River | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = PanoramicCampbellRiver.jpg | dosiero_priskribo = Panorama vido al urbo Campbell River <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Kanado | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Brita Kolumbio | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = Vankuvera Insulo | regiono_tipo = | distrikto = [[Regiona Distrikto Comox-Strathcona (Brita Kolumbio)|Comox-Strathcona]] | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Kvakiutlanoj | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = Georgia Markolo | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1 = | ŝoseo1_tipo = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = | montaro = | orogenezo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Campbell River | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 01 | lat_s = 28 | lat_NS = N | long_d = 125 | long_m = 14 | long_s = 51 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 143.12 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 31186 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1855 | establita_tipo = Fondita | establita1 = | establita1_tipo = | dato = | urbestro = Walter Jakeway | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = | gvidantaro = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC-8|Pacifika horzono]] | utc_offset =-8 | horzono_DST = [[UTC-7|Pacifika horzono]] | utc_offset_DST =-7 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Kanado | mapo_lokumilo = Kanado | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Brita Kolumbio | mapo1_lokumilo = Brita Kolumbio | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Nord-Ameriko | mapo2_lokumilo = Nord-Ameriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.campbellriver.ca/ www.campbellriver.ca] | commons = Campbell River, British Columbia | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo administra unuo|zomo=10}} }} '''Campbell River''' estas urbo en [[Brita Kolumbio]] ĉe la orienta marbordo de [[Vankuvera Insulo]] je la suda finaĵo de [[Trapasejo Discovery]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ la censo de 2006 Campbell River havas 29.572 loĝantojn kaj estas delonge konata kiel la plej bona loko de la mondo por kapti [[salmo]]n. La unuaj homoj ekloĝintaj ĉe Campbell River estis [[kvakiutlanoj]] de la [[laiĥkviltaĥoj|laiĥkviltaĥa]] [[Unuaj Nacioj|Unua Nacio]], membroj de la triboj [[Weewaikai]] (ĉe [[Kabo Mudge]]) kaj [[Wewaykum]] (ĉe Campbell River). Oni povas atingi la urbon per [[Flughaveno Campbell River]]; per [[akvoaviadilo|akvoaviadila]] bazo nomata [[Akvo-aerodromo de Campbell River|YHH]] ĉe [[Haveno Campbell River]]; per ŝipoj de [[Pramoj de Brita Kolumbio|Pramoj BK]], kiuj regule kursas inter Campbell River kaj [[Insulo Quadra]]; kaj per la ŝoseoj konektantaj Campbell River kun tiaj najbaraj urboj kiel [[Courtenay (Brita Kolumbio)|Courtenay]], [[Sayward (Brita Kolumbio)|Sayward]], [[Gold River]], kaj [[Port Hardy (Brita Kolumbio)|Port Hardy]]. == Ekonomio == La loĝantoj de Campbell River dependas de la [[forstado|forstada]] industrio, la [[minado|minada]] industrio (en Campbell River loĝis multaj famaj ministoj, inter ili Curtis Davidsen), la [[fiŝkaptado|fiŝkapta]] industrio, kaj [[turismo]]. Oni povas diri ke ĝi estas la monda "ĉefurbo" por kaptado de [[salmo]]j, kvankam oni ankaŭ povas diri la samon pri la proksima [[Port Alberni (Brita Kolumbio|Port Alberni]]. Campbell River estas fama pro sporta fiŝkaptado kaj multaj turistoj venas fiŝkapti ĉi tie. Ĝi ankaŭ estas grava centro por la [[fiŝ-farmado|fiŝ-farma]] industrio, kaj multaj pluraj fiŝ-farmaj entreprenojn havas siajn ĉef-oficejojn en ĉi tiu urbo. La konstruado en 1948 de [[hidroelektra digo]] ĉe Akvofaloj Elk far la [[Energia Korporacio de BK]] — poste nomita Elektro-produkta Stacio [[John Hart (Kanada politikisto)|John Hart]] — permesis al Crown Zellerbach konstrui la Paperfabrikon Elk Falls en 1952, kio multe plibonigis la ekonomion de Campbell River. La fabrikon nuntempe posedas [[Catalyst Paper Corporation]], kaj ĝi daŭre estas la plej granda dunganto en la urbo. [http://www.breakwater.ca/ NVI Mining] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070704113910/http://www.breakwater.ca/ |date=2007-07-04 }} funkciigas la minejo de zinko, oro, kaj arĝento ĉe Akvofaloj Myra en la apuda [[Provinca Parko Strathcona]]. [http://www.hillsboroughresources.com/ Quinsam Coal] funkciigas subteran karbominejon sudokcidente de la urbo. La minejoj laborigas centojn da homoj, de kiuj multaj loĝas en Campbell River. La urbo estas ankaŭ daŭre [http://retire.incampbellriver.com/ kreskanta merkato por emerituloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928231418/http://retire.incampbellriver.com/ |date=2007-09-28 }}. La konstruado progresas vigle en Campbell River, kaj pli kaj pli da emerituloj elektas translokiĝi ĉi tien de aliloke en Kanado por aĉeti domon kaj ĉi tie travivi sian viv-aŭtunon. Nun funkcias ankaŭ doko por kroz-ŝipoj. Kroz-ŝipoj ĉiutage preterpasas la urbon, sed antaŭe ili neniam haltis. Nun oni do antaŭvidas ke la doko allogos ilin, alportante multajn novajn enspezojn de turismo. Oni antaŭvidas ke 150 homoj laboros plentempe ĉe la doko, kaj kalkulas ke la regiono enspezos $8,4 milionoj jare (laŭ raporto en la ĵurnalo [http://www.www.campbellrivermirror.com/ Campbell River Mirror]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en decembro de 2003.) La doko estas nun finkonstruita kaj pluraj kroz-ŝipoj vizitos dum 2007 (laŭ raporto en la ĵurnalo [http://www.campbellrivermirror.com/ Campbell River Mirror] en januaro de 2007). == Historio == Kapitano [[George Vancouver]] atingis Campbell River kun la ŝipoj [[HMS Discovery|HMS ''Discovery'']] kaj [[HMS Chatham|HMS ''Chatham'']] en la jaro 1792. La kapitano kaj lia botanikisto, [[Archibald Menzies]], malkovris malgrandan tribon de 350 homoj de la [[Unuaj Nacioj]] kiuj parolis [[saliŝa lingvaro|saliŝan]] lingvon. Militgrupo de [[laiĥkviltaĥoj]], peze armita per eŭropaj pafiloj, remis suden de [[Markolo Johnstone]] meze de la 19-a jarcento kaj jam regis en la regiono kiam la ŝipo [[HMS Plumper|HMS ''Plumper'']] sub estrado de kapitano George Henry Richards venis al Rivero Campbell je kartografia misio en 1859. D-ro [[Samuel Campbell]] estis la ĥirurgo de la ŝipo, kaj historiistoj kredas ke ĝuste lian nomon ricevis la rivero kiu nun trafluas la urbon. La komunumo alprenis la nomon "Campbell River" kiam oni tie konstruis ĝia poŝtoficejo en 1907<ref>Artibise, Alan F.J: [http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0001209 Canadian Encyclopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070219131253/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0001209 |date=2007-02-19 }}.</ref> Simile la nomon de la leŭtenanto de la HMS ''Plumper'', [[Zachary Mudge]], ricevis la proksima kabo je la suda finaĵo de [[Insulo Quadra]], [[Kabo Mudge]]. Sport-fiŝkaptistoj alveturis ĉi-regionon jam en la 1880-aj jaroj, precipe post kiam ili aŭdis rakontojn de tiel famaj fiŝkaptistoj kiel [[Richard Musgrave|Sir Richard Musgrave]] kaj [[John Rogers|Sir John Rogers]]. La fiŝkaptista klubo [[Campbell River Tyee Club]] fondiĝis en 1924 pro zorgoj pri troa kaptado de la salmaro, sed tio nur pligrandigis la popularecon de la regiono. [[E.P. Painter]], ekzemple, transloĝiĝis al Campbell River la sekvan jaron kaj malfermis sian hotelon [[Campbell River Painter's Lodge|Painter's Lodge]] en 1929. Komerca fiŝkaptado estis granda industrio de Campbell River dum multaj jaroj. La urba juĝisto [[Roderick Haig-Brown]] aĉetis fiŝkaptan dometon en Campbell River kaj tie verkis plurajn librojn pri [[permuŝa fiŝkaptado]] kiuj estas famaj kaj mult-ŝatataj tutmonde. Industria forstado komencis en la 1920-aj jaroj per la agado de Merrill Ring kaj Kompanio, [[Bloedel, Stewart kaj Welch]] kaj Comox Logging. Granda fajro en la arbaro ekbrulis proksime de Lago Buttle Lake kaj bruligis la plimulton de la valo en 1938. Estis grandaj forstistaj barakaroj ĉe Rock Bay, Menzies Bay, kaj Englewood. Campbell River prosperis post la 1912 kaj ĝi fariĝis provizejo por la nordo de [[Vankuvera Insulo]], por [[Insulo Quadra]], kaj por [[Insulo Cortes]]. Oni mezuris vojon por la [[Fervojo E kaj N]] ĝis Campbell River, kvankam oni konstruis la fervojon nur ĝis Courtenay, kvardek mejlojn sude. Post la Dua Mondmilito, Campbell fariĝis prospera industria centro servanta novan paperfabrikon ĉe la Rivero Elk kaj apudajn urbetojn kiel Tahsis kaj Gold River, kie ankaŭ estis paperfabrikoj. Forstado kaj minado en la regiono ankaŭ prosperis. Estas minejo de zinko kaj plumbo kaj karbominejo proksime al la urbo, kaj iom norde funkciis ankaŭ kuprominejo. == Klimato == Campbell River havas mildan [[klimato]]n, kun temperaturoj kutime inter {{GdC|0}} kaj {{GdC|32}} tutjare. La plej multa [[precipitaĵo (meteologio)|precipitaĵo]] falas dum novembro, meze 218.0 millimeters. En januaro kutime neĝas plej multe, meze 152 milimetrojn dum la monato, sed nur 10 milimetroj kolektiĝas. Dum la vintro arktaj ventoj de la enlanda parto de Brita Kolumbio fojfoje atingas la marbordon portante minus-nulajn temperaturojn. Se malalt-prema sistemo venas de la [[Pacifika Oceano|Pacifiko]] tiutempe povas esti granda neĝofalo. Oni foje mezuris la faladon de pli ol 45&nbsp;cm da neĝo dum 24-hora periodo en Campbell River: plej multe falis dum unu diurno 53,3&nbsp;cm, en 1978. * Klimatostatistiko estas de la meteologia stacio ĉe [[Flughaveno Campbell River]]<ref>[http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/climate_normals/ Weatheroffice.gc.ca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050311182229/http://climate.weatheroffice.ec.gc.ca/climate_normals/ |date=2005-03-11 }} - Klimato-statistiko</ref>. == Ĝemel-urboj == * {{Flago|Japanio}} [[Iŝikari]] ([[Hokajdo]], [[Japanio]]) == Edukado == La publikajn lernejojn de Campbell River administras la [[Lerneja Distrikto 72 Campbell River]]. == Aliaj faktoj == Campbell River troviĝas proksime de markolo Seymour, kie okazis la plej granda artefarita ne-nuklea eksplodo. En la jaro 1958 ministoj de Campbell River elfosis tunelon dum 28 monatoj por meti eksplodaĵojn kaj detrui navigan danĝeraĵon kun la nomo [[Roko Ripple]], subakva rokpinto kiu igis la markolon tiel danĝera ke Kapitano [[George Vancouver]] asertis ke ĝi estas "one of the vilest stretches of water in the world (unu el la plej aĉaj akvejoj de la mondo)" kiam li navigis laŭ ĝi en 1792<ref>[http://archives.cbc.ca/IDC-1-75-657-3654-20/that_was_then/science_technology/ripple_rock_blasted CBC article] - Campbell River explosion</ref>. Apud Markolo Seymour estas [[Golfeto Menzies]]. <!-- Filmoj faritaj en Campbell River: * [[The 13th Warrior]] * [[Are We There Yet?]] * [[Final Destination 2]] * [[Fisherman's Fall]] * [[Going the Distance]] * [[Seven Years in Tibet (1997 film)|Seven Years in Tibet]] * [[The Scarlet Letter]] Inter famuloj de Campbell River estas: * [[Barry Pepper]], aktoro * [[Iris Graham]], aktorino * [[Rod Brind'Amour]], hoke-ludisto (naskiĝis en [[Otavo (Ontario)]] sed plenkreskis en Campbell River) * [[John Davison (kriketisto)|John Davison]] (naskiĝis en Campbell River sed plenkreskis en [[Aŭstralio]]) * [[Alden Penner]] de la bando [[The Unicorns]] * [[Nicholas Thorburn]] de la bandoj [[Islands (bando)|Islands]] kaj [[The Unicorns]] --> == Referencoj == <div class="references-small">{{Referencoj}}</div> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.campbellrivermirror.com/ Campbell River Mirror newspaper] * [http://www.crcn.net/ CR Community Network] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070623034912/http://www.crcn.net/ |date=2007-06-23 }} * [http://www.campbellriverchamber.ca/intro.html Campbell River Chamber of Commerce] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070702030533/http://www.campbellriverchamber.ca/intro.html |date=2007-07-02 }} * [http://collections.ic.gc.ca/pacificfisheries/techno/techmain.html The technology of Pacific fishing, with museum pictures] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050405175759/http://collections.ic.gc.ca/pacificfisheries/techno/techmain.html |date=2005-04-05 }} * [http://www.vancouverislandaccommodations.com/campbellriver/history.htm A short history of Campbell River] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070911021457/http://www.vancouverislandaccommodations.com/campbellriver/history.htm |date=2007-09-11 }} * [http://www.vancouverislandabound.com/tamingof.htm The taming of Ripple Rock] * [http://www.campbellrivertourism.com/history.php A short history of Campbell River (tourist edition)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050913042754/http://www.campbellrivertourism.com/history.php |date=2005-09-13 }} {{VankInsulkomunumoj}} {{Navigilo Brita Kolumbio}} [[Kategorio:Marbordaj urboj en Kanado]] [[Kategorio:Urboj en Brita Kolumbio]] [[Kategorio:Vankuvera Insulo]] bydgffj8cvt5mw5mh0k09hnp8z4e766 0 209061 9404993 9030253 2026-06-16T20:43:25Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404993 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ponto |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |mapo = Centra Venecio |regiono-ISO=IT-34 |zomo=16 }} '''Ponte di Rialto''' (en [[Esperanto]]: '''Ponto Rialto''') estas unu el la kvar pontoj, kiuj transas la akvovojon [[Canal Grande]] en [[Venecio]]. Ĝi estas la plej centra, la plej malnova kaj sendube la plej fama inter la pontoj. Ĝian nunan nomon donis la subkvartalo ''Rialto'', oriente de ĝi. == Historio == La unua transirejo de Canal Grande estis barka ponto, konstruita en [[1181]] de Nicolò Barattieri (kiu starigis ankaŭ la du kolonojn de la Marka Placo). Ĝi nomiĝis "monera ponto", kredeble pro la proksimeco al ''via della Zecca'' (= strato de la monerfarejo). La kreskanta graveco de la bazaro de Rialto sur la orienta flanko de la kanalo kreskigis la trafikon sur la flosanta ponto. Ĉirkaŭ [[1250]] ĝi estis anstataŭigita per ligna ponto. Ĝia strukturo konsistis el du deklivaj ramploj, kiuj atingis centran moveblan sekcion, leveblan por ebligi la trapason de altaj ŝipoj. Pro sia ligiteco al la bazaro la ponto ricevis la novan nomon ''Ponte di Rialto''. En la unua duono de la [[15-a jarcento]] oni konstruis laŭ la flankoj de la ponto du vicojn de vendejoj, kiujn la ŝtato luigis al komercistoj. La enspezoj kontribuis al la zorgado pri la ponto. Daŭra zorgado necesegis por konservi la lignan strukturon. En [[1310]] la ponto parte forbrulis dum ribelo gvidata de [[Bajamonte Tiepolo]]. En [[1444]] ĝi subfalis sub la pezo de homamaso, kiu venis por spekti paradon de barkoj. Plian fojon en [[1524]] ĝi subfalis. En [[1503]] oni unuafoje proponis la konstruon de ŝtona ponto. En la sekvaj jardekoj oni esploris diversajn planojn. En [[1551]] la veneciaj aŭtoritatoj proklamis konkurson pri la rekonstruado de la ponto. Famaj arĥitektoj, ekzemple Jacopo Sansovino, Andrea Palladio kaj [[Jacopo Barozzi da Vignola]] prezentis projektojn laŭ [[klasikismo|klasika]] aliro, kun pluraj arkoj, kiujn oni taksis ne taŭgaj. La nuna ŝtona ponto kun unu sola arko, desegnita de [[Antonio da Ponte]], estis kompletigita en [[1591]]. Ĝia strukturo tre similas tiun de la antaŭa ligna ponto: du deklivaj ramploj, kun vendejoj ambaŭflanke, atingas centran sekcion. La tuta ponto estas kovrita de portiko. Iuj konsideris la projekton eĉ tro aŭdaca laŭ inĝeniera vidpunkto; laŭ arĥitekto Vincenzo Scamozzi la ponto estis disfalonta. Ĝi tamen ankoraŭ staras kaj iĝis unu el la arĥitekturaj simboloj de Venecio. == Legendo == Sur domo ĉe la ponto estas statuo de flugilhava virino, kiu sidas sur ardantaj karboj. Popola legendo diras, ke ŝi vetis, ke neniam oni povos konstrui ponton sur Canal Grande. Ŝi perdis la veton kaj nun eterne devas sidi sur ardantaj karboj. == Bildoj == {{Projektoj}} <gallery> Dosiero:Ponte di Rialto (particolare).jpg|Ponte di Rialto (detalo) Dosiero:Venice - Rialto Bridge - 01.jpg|Ponte di Rialto (tutvido) Dosiero:Rialto2005Ven.jpg|La ponto en somero 2005 </gallery> == La Ponto Rialto en Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra [[Eŭropo]] kaj la venonta ĉiĉerono estas [[Maria Sklodovska]], kiu montros al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta [[Eŭropo]]. Jen kiel ŝi prezentas [[Venecio]]n kun kvin grandaj vidindaĵoj el kiuj aludoj al [[Baziliko de Sankta Marko]], la [[Venecia Horloĝturo|Horloĝturo]], la [[Venecia Ĉefa Placo|Ĉefa Placo]], la [[Granda Kanalo de Venecio|Granda Kanalo]] kaj la Ponto Rialto: {{Citaĵo|:Ambaŭ alvenas fluge al Venecio milonda, :kie senĉesa miro povas defali neniam. :-Jen tie Baziliko de Sankta Marko frisora, :la Horloĝturo, Ĉefa Placo ĉe l'Granda Kanalo, :kiu surborde plenas per domoj arke vidlogaj :kaj jen kun galerioj marmora Ponto Rialto.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 120.</ref>}} == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Venecio]] [[Kategorio:Pontoj en Italio]] bou8iwqy2svzhh8rtslz265ybm7bqs6 0 209066 9405169 8982790 2026-06-17T05:08:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}}La '''CAC 40''', nomata laŭ la sistemo de (france) "Cotation Assistée en Continu" (Konstanta notado asistata), estas la ĉefa [[borsa indico]] de [[Parizo]]. Starigita de la ''Compagnie des Agents de Change'' (Kompanio de Ŝanĝistoj), ĝi estas determinata surbaze de la kurzoj de 40 akcioj konstante notataj sur la Unua Merkato inter la 100 societoj kies ŝanĝoj estas la plej abundaj sur Euronext, Parizo. Tiuj valoroj, reprezentaj por la diversaj aktiveco-branĉoj, reflektas en principo la ĝeneralan tendencon de la ekonomio de la grandaj francaj entreprenoj kaj ilia ilia listo estas regule reviziata por konservi tiun reprezentecon.<br />La indico reprezentas proksimume 70 % de la totala kapitaligo de la pariza borso, do 1 300 miliardojn da [[eŭro]]j. La CAC 40 estas parto de [[Euronext]] kiu estas la unua eŭropa borso. == Historio de la indico CAC 40 == === Ĉefaj evoluoj === [[Dosiero:CAC 40 19900301-20050201.png|eta|400px|dekstra|Evoluo de la prezo de la CAC 40 inter [[1990]] kaj [[2005]]]] CAC, kio signifis Compagnie des Agents de Change (Kompanio de Ŝanĝistoj), signifas hodiaŭ '''C'''otation '''A'''ssistée en '''C'''ontinu (Konstanta Notado Asistata): la indico donas do, konstante, ideon pri la evoluo de la merkato.<br /> Difinita kun la valoro de 1 000 poentoj la 31-an de decembro 1987, la CAC 40 aperas oficiale la 15-an de junio [[1988]]. Ĝia starigo sekvas al la borsa problemo de 1987 kiu modifis la monopolon de la borsaj transakcioj. Efektive, mastrumata antaŭe de ministraj oficistoj, la ŝanĝistoj transformiĝis al borsaj societoj. Ekde la [[1-a de decembro]] 2003, la CAC 40, laŭ la precipaj mondaj indicoj, adoptas la sistemon de flosanta borsa kapitaligo, do la nombro da titoloj reale disponeblaj sur la merkato kaj jam ne, kiel antaŭe, bazita sur ilia simpla borsa kapitaligo. Ĝi atingas sian maksimumon en la jaro [[2000]] la [[4-an de septembro]] kun 6944,77 poentoj antaŭ ol falegi ĝis 2401,15 poentoj la [[12-an de marto]] [[2003]] post kreviĝo de la [[spekula veziko]] pri la sektoro de komunikado kaj interreto, akrigita poste per la sekvoj de la teroristaj atencoj la [[11-an de septembro]] [[2001]]. === Lastatempa evoluo === La [[30-an de decembro]] [[2005]], la CAC finiĝas per 4715 poentoj. Dum januaro [[2006]] ĝi transis la sojlon de 4800 poentoj kaj poste daŭrigis sian altiĝon por atingi 5329,16 la [[11-an de majo]]. Tiam ĝi estas suferas la bruskan mondan falon de 14,50 % al 4564,69. Post tiu regreso de proksimume 800 poentoj la CAC 40 releviĝis la [[30-an de junio]] je preskaŭ 500 poentoj, proksime de la simboleca sojlo de 5000. Post tiu resalto, la CAC 40 daŭrigas sian altiĝon. La 1-an de januaro 2007 ĝi transiras 5600 poentojn, do nivelon kiun ĝi ne plu atingis post majo 2001. La CAC 40 altiĝas al 6000 poentoj la 2-an de majo 2007, kio montras la bonan sanon de la pariza indico, kun altiĝo de 150 % en 4 jaroj proksimume. La [[18-an de junio]] [[2007]] la CAC registras la alvenon de [[Air France-KLM]] kaj de [[Unibail]] anstataŭ [[AGF]] kaj la franca entrepreno [[Thomson]]. == Funkciado de la indico == La indico '''CAC 40''' estas malfermita de 9H00 ĝis 17H30 kaj ĝisdatigata ĉiujn 30 sekundojn dum la tago de 9H00 ĝis 17H30.<br /> La tago komencas unue per fazo de antaŭmalfermo de 7H15 ĝis 9H00 kie la ordonoj akumuliĝas sen ke ajna transakcio estas realigata.<br /> Poste de 9H ĝis 17H30 la notado okazas "konstante".<br /> La fina kurzo estas fiksata je 17:35 (fixing en la borsa ĵargono) post 5 minutoj kie la prezo de ekvilibro estas kalkulata por ebligi la interŝanĝon de la plej granda nombro da titoloj. La notado de la kurzo de unu el la 40 titoloj povas esti suspendata dum 15 minutoj se ĝi varias pli ol 10 %, poste dufoje 5 % en la sama direkto. Oni diras tiam ke la titolo estas rezervita al altiĝo aŭ malaltiĝo. Ĉiu el la 40 societo ... {{Atentu|Traduko daŭrigenda !!!}} Chacune des 40 sociétés pondère l'indice en fonction de la quantité de titres disponibles sur le marché. Les pondérations varient d'une société à l'autre en fonction de sa capitalisation et des échanges survenus sur la valeur. Quand une valeur cote à la hausse, le CAC 40 augmente de la pondération de la valeur. Sa composition est mise à jour régulièrement par un comité d'experts : l’indice doit être représentatif du marché financier parisien aussi bien en terme de volumes de transactions qu'en représentativité des secteurs d'activité. Quand une société n'est plus cotée, elle est remplacée par une des valeurs du [[CAC Next 20]] répondant aŭ exigences financières de cotation dans l'indice CAC 40 (liquidité du titre, capitalisation boursière suffisante, échange de titres quotidiens important...) === Rimarkoj === Le poids de la capitalisation d'une valeur sur l'indice ne peut excéder les 15%.<br />Ainsi, en 2004, TOTAL fut plafonnée à 15%.<br /> Il ne faut pas confondre l'évolution à long terme du CAC 40 et celle à long terme de l'ensemble des valeurs cotées sur cette bourse, puisque les valeurs qui se comportent mal finissent par être remplacées dans sa liste par d'autres ayant pris l'avantage sur elles.<br />En revanche, un portefeuille d'actions donné peut se fixer comme contrainte d'avoir la composition la plus voisine possible de celle du CAC 40.<br /> Ainsi un portefeuille comprenant les 40 valeurs du CAC 40 du jour se dégradera progressivement et son évolution ne sera plus celle du CAC 40 trois mois plus tard et ainsi de suite au fil du temps.<br /> Des produits financiers comme le [[Tracker (finance)|Tracker]] permettent néanmoins d'investir en collant à l'indice. == Konsisto de la indico CAC 40 == au 28 de novembro 2022 en pourcentage (''source Boursier.com [https://www.boursier.com/indices/composition/cac-40-FR0003500008,FR.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210513085145/https://www.boursier.com/indices/composition/cac-40-FR0003500008,FR.html |date=2021-05-13 }})'': {| class="wikitable" border="3" align="left" |----- ! Société ! Poids indiciel |----- | [[Air liquide]] | 3,50 |----- | [[Airbus]] | 3,87 |----- | [[Alstom]] | 0,43 |----- | [[ArcelorMittal]] | 1,16 |----- | [[Axa]] | 2,69 |----- | [[BNP Paribas]] | 2,69 |----- | [[Bouygues]] | 0,58 |----- | [[Capgemini]] | 1,46 |----- | [[Carrefour (société)|Carrefour]] | 0,67 |----- | [[Crédit agricole]] | 1,39 |----- | [[Danone]] | 1,93 |----- | [[Dassault Systèmes]] | 2,47 |----- | [[Engie]] | 1,43 |----- | [[EssilorLuxottica]] | 3,34 |----- | [[Eurofins Scientific]] | 0,76 |----- | [[Hermès International]] | 5,91 |----- | [[Kering]] | 3,19 |---- | [[Legrand]] | 0,99 |---- | [[L'Oréal]] | 0,99 |----- | [[LVMH Moët Hennessy Louis Vuitton|LVMH]] | 15,38 |----- | [[Michelin]] | 0,25 |----- | [[Orange (komerco)|Orange]] | 1,58 |----- | [[Pernod-Ricard]] | 2,41 |----- | [[Publicis Groupe]] | 0,62 |----- | [[Renault]] | 0,38 |----- | [[Safran]] | 2,13 |----- | [[Saint-Gobain]] | 1,13 |----- | [[Sanofi]] | 6,47 |----- | [[Schneider Electric]] | 3,34 |----- | [[Société Générale]] | 0,91 |----- | [[Stellantis]] | 1,93 |----- | [[STMicroelectronics]] | 1,39 |----- | [[Teleperformance]] | 0,91 |----- | [[Thales Group|Thales]] | 1,35 |----- | [[TotalEnergies|Total]] | 6,87 |----- | [[Unibail-Rodamco-Westfield]] | 0,36 |----- | [[Veolia]] | 0,87 |----- | [[Vinci (société)|Vinci]] | 2,67 |----- | [[Vivendi Universal|Vivendi]] | 0,56 |----- | [[Worldline]] | 0,52 |} {{-}} {| class="wikitable" border="3" |+ '''Ŝlosilaj nombroj (25-a de junio 2007)''' ! Les 5 plus grandes [[Capitalisation boursière|capitalisations boursières]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.boursorama.com/palmares/palmares_capitalisations.phtml?MARCHE=CAC40&SECTEUR= |titolo=Source Boursorama du 25 juin 2007 |alirdato=2007-08-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070820170915/http://www.boursorama.com/palmares/palmares_capitalisations.phtml?MARCHE=CAC40&SECTEUR= |arkivdato=2007-08-20 }}</ref> ! En millions d'euros |----- | EDF | align="center" | 141 274 |----- | Total | align="center" | 139 163 |----- | BNP Paribas | align="center" | 81 860 |----- | Sanofi-Aventis | align="center" | 81 551 |----- | AXA | align="center" | 67 126 |----- ! Volume Quotidien Moyen en 2006 | align="center" | 3500 |} == Vidu ankaŭ == * [[CAC Next 20]] * [[Dow Jones Industrial Average]] * [[CAC IT 20]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.euronext.com/trader/summarizedmarket/0,5372,1679_6868,00.html?selectedMep=1&local=1679&channelId=0&isinCode=FR0003500008&idInstrument=20631 Cours du CAC 40 sur le site internet d'Euronext]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{CAC 40}} {{Portail économie}} [[Kategorio:Borsaj indikiloj]] [[Kategorio:Ekonomio de Francio]] [[Kategorio:Parizo]] 2wiqke1ei9fo6vsmaq607s1e2mm2le9 0 209647 9404802 8530215 2026-06-16T18:29:33Z Sj1mor 12103 9404802 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Thomas LAWRENCE''' (naskiĝis la [[13-a de aprilo|13-an de aprilo]] [[1769]] en [[Bristol]] - mortis la [[7-a de januaro|7-an de januaro]] [[1830]]) estis fama [[Anglio|angla]] [[pentristo]], kiu precipe verkis [[portreto]]jn. [[Dosiero:Thomas Lawrence Pinkie.jpg|eta|200ra|''Pinkie'' (1794)]]Lawrence enloĝiĝis en [[Londono]]n en [[1787]], kie li estis bonvenita de [[Joshua Reynolds]], kaj li fariĝis studanto en la [[Royal Academy]]. Li pentris multajn portretojn de [[Caroline de Brunswick]], kaj estis verŝajne ŝia amanto. La pentristo estis nobeligita en [[1815]]. Li iris al [[Aachen]] en [[1818]], por pentri la monarkojn kaj diplomatojn ĉeestintaj la trian kongreson. Li sekve vizitis [[Vieno]]n kaj [[Romo]]n, kaj estis ĉie bonvenigita de la lokaj princoj. {{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de pentristoj]] {{Ĝermo|brito}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lawrence, Thomas}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] pdxpamchngwwsgg6djwfgte99o2vf1a 0 210840 9405349 9292783 2026-06-17T09:09:29Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9405349 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-PE|tipo1=reliefo|zomo=11}} '''Celldömölk''' estas [[urbo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]], en [[departemento]] [[Vas (Hungario)]], en [[Distrikto Celldömölk]], kies centro estas. [[Dosiero:Celldömölk belvárosa.jpg|eta|maldekstre|<center>Vido en Celldömölk]] == Situo == Celldömölk situas ĉe piedoj de iama [[vulkano|vulkana]] [[monto]] '''Ság''' [ŝAg] 291 m-ojn alta, laŭ [[Marcal]] sur [[ebenaĵo]]. [[Dosiero:SaghegyMuzeum.jpg|eta|dekstra|<center>Muzeo en Celldömölk]] == [[Historio]] == Pli frue la [[romianoj]] uzis la monton vinberejo. Dum la hungara historio ĉi tie estis 5 komunumoj: '''Pórdömölk''' kun [[abatejo]] '''Nemesdömölk''' nobela rezidejo '''Kiscell''' pilgrimloko '''Alsóság''' ekde [[1558]] [[kampurbo]] '''Izsákfa''' agrara vilaĝo. La kvinopo suferis de la [[turkoj]]. En la [[19-a jarcento]] ĉi tie estiĝis fervoja nodo, tial en [[1945]] ricevis grandan bombardon. La komunumo en [[1904]] kaj en [[1979]] ricevis la rangon urbo. En la vulkano ĉesis la ŝtonminejo. Ĉe la montopiedo kuracbanejo funkcias. == Vidindaĵoj == * [[Luterana preĝejo (Celldömölk)]] de [[1897]], la [[turo]] estas 35 m-ojn alta * [[Preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria (Celldömölk)]] * [[muzeo]] * [[golgoto]] == Famuloj == * en Celldömölk naskiĝis: ** [[aktoro]]j [[András Kazári]] kaj [[Sándor Rosta]] ** [[arkitekto]]j [[Nándor Körmendy]] kaj [[Tibor Mikolás]] ** [[bibliotekisto]] [[Katalin Németh S.]] ** [[lingvisto]]j [[József Györke]] kaj [[Enikő Németh T.]] ** [[matematikisto]] [[Miklós Mikolás]] ** [[ministro]] [[Péter Kiss]] ** [[reĝisoro]] [[József Pacskovszky]] * en Kiscell naskiĝis: ** [[bankisto]] [[Sándor Hollán (pli aĝa)]] ** [[Jenő Csapó (pentristo)]] * en Alsóság naskiĝis [[tradukisto]] [[Imre Szente]] * en Kiscell mortis [[benediktanoj|benediktana]] [[astronomo]] [[Jusztinián Hollósy]] * en Alsóság mortis [[pastro]] [[Ferenc Kresznerics]] * en Nemesdömölk mortis [[Bonifác Lancsics]], benediktano * en Celldömölk mortis: ** [[inĝeniero]] [[Miklós Berzsenyi-Janosits]] ** [[monaĥo]] [[Emilián Pál Mórocz]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Aŭstrio}} [[Neudau]], [[Aŭstrio]] * {{Flago|Italio}} [[Pagnacco]], [[Italio]] * {{Flago|Italio}} [[Serramazzoni]], Italio * {{Flago|Rumanio}} [[Sângeorgiu de Pădure]], [[Rumanio]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Celldömölk| ]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] [[Kategorio:Banlokoj]] p40uxuompidkyo77ek0kk8bn2na3efy 14 211198 9405398 6886199 2026-06-17T11:37:22Z ThomasPusch 1869 9405398 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Francio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Francio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Francio]] [[Kategorio:Komunikado en Francio]] 7fr5odxbkppyfo5igcgyyczcl1mdzek 0 212865 9405074 9374291 2026-06-16T22:28:19Z Alifono 114488 Ne konfuzenda kun Lukiano el Antioĥio 9405074 wikitext text/x-wiki Ne konfuzenda kun [[Lukiano el Antioĥio]]{{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = [[125]] | dato de morto = [[192]] }} '''Luciano de Samosato''' ([[Greka lingvo|greke]] ''{{lang|grc|Λουκιανὸς ὁ Σαμοσατεύς}}'', [[Latina lingvo|latine]] ''{{lang|la|Lucianus Samosatensis}}''; n. 125 – m. 180), aŭ simple '''Luciano'''<ref>[[PIV]]: [https://vortaro.net/#Luciano_kdc Lucian/o ^Z. Vira nomo, i.a. de helena satira verkisto (2a jc p.K.).]</ref> aŭ '''Lukiano'''<ref>tiel ĉe [[Gerrit Berveling]], tradukinto de pluraj liaj verkoj.</ref>, estis konata asiria verkisto de [[satiro]]j, filozofo epikura kaj komediisto, kiu verkis en la greka lingvo. Luciano naskiĝis en [[Samosato]], kie hodiaŭ estas [[Turkio]], sed tiame ĝi estis [[romia provinco]]. Li estas konata pro sia spirita kaj mokema stilo. Inter liaj plej konataj verkaĵoj, estas: ''Vera historio'' (eble la unua verkaĵo [[sciencfikcio|sciencfikcia]] en la historio), ''Aleksandro la profetaĵvendisto, La morto de Peregrino, Vendado de kredoj, Dialogoj inter la dioj,'' kaj ''Dialogoj de la mortuloj.'' Luciano admiris [[Epikuro]]n kaj liajn verkaĵojn. Lia kritiko de Aleksandro la fraŭda profeto enhavas la laŭdon jenan al la ''Precipaj Doktrinoj'' de lia filozofo preferita: {{Citaĵo|Kiajn benojn tiu libro kreas por siaj legantoj kaj kian pacon, trankvilecon, kaj liberon ĝi produktas en ili, liberigante ilin de la teruroj kaj aspektoj kaj aŭguroj, de la vantaj esperoj kaj la ekstravagancaj deziregoj, evoluigante en ili inteligenton kaj veron, kaj vere purigante ilian komprenon, ne kun torĉoj kaj aliaj malsaĝecaĵoj, sed kun klara pensado, vereco kaj malkaŝemo.}} == Verkaro kaj stilo == Kvankam lia origina lingvo estis la [[Aramea lingvo|aramea]], li verkis en la greka. [[Dosiero:Lucianus_van_Samosata_en_de_Satire_Titelpagina_voor_Lucianus_Samosatenis,_Opera,_1743,_RP-P-OB-65.211.jpg||eta|maldekstre|300px|<center>El la verko "Opera omnia" ("Verko kompleta"), eldonita en 1743 fare de Jacobus Wetstein (1693-1754).</center>]] Li provis pri diversaj verkstiloj, sed fine inventis la humuran dialogan stilon - inter filozofia dialogo kaj komedio. Kvankam iuj el ili eble ne estas originalaj, li lasis pli ol okdek verkojn atribuitajn al li, el kiuj la plej gravaj estas: "''Dialogoj de la dioj''" kaj "''Dialogoj de la mortintoj''". Lia ĉefrolulo Manipus supreniras al la ĉielo kaj renkontas la dion [[Zeŭso]], kiu ricevas helpopetojn de la tuta mondo sed ne scias kiun helpi unue. Luciano mokis la diojn pro ilia neekzistado, la riĉulojn pro ilia [[avareco]] kaj la malriĉulojn pro ilia [[ĵaluzo]]. Kvankam li ankaŭ mokis la filozofojn, li adoris [[Epikuro]]n kaj skribis pri li: “Ĉi tiuj estas la benoj kaj trankvileco, kiujn Epikuro donas al siaj legantoj; Li liberigas ilin de timo kaj espero, kaj disvolvas inter ili la veron kaj [[racio]]n". Luciano malŝatis iun [[Supernaturo|supernaturan kredon]] kaj ne havis simpation por la religiaj tendencoj de sia tempo. Luciano verkis pri vojaĝoj al la [[luno]] kaj la [[planedo]] [[Venuso (planedo)|Venuso]], la vivo en la spaco kaj [[Stelaj militoj|militoj inter la steloj]], do oni povas nomi lin: "La patro de [[sciencfikcio]]". En lia verko ''Philopseudeis'' ("Amo al Mensogoj") estas la rakonto konsiderata originala pri la [[Metilernanto sorĉista|metilernanto magiista]] de [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]]. Kolekto de liaj verkoj eldoniĝis unue en [[Florenco]] en 1499. Interalie li influis [[Cyrano de Bergerac]], kiu verkis la romanon "Ŝtatoj kaj Imperioj sur la Luno" kaj [[Voltaire|Voltero]], kiu verkis la rakonton "[[Micromégas|MicroMegas]]". == En Esperanto aperis == * ''Lukio aŭ Azeno.'' Tradukis [[Gerrit Berveling]]. ** 1-a eldono. [[Vlaardingen]]: [[VoKo]], 1988. 40 paĝoj. (''Vlardingenaj kajeroj'' 4.) ** [https://web.archive.org/web/20110721080614/http://www.esperanto.gr/lit/els/lukio.pdf 2-a eldono.] [[Ŝapekoo]]: [[Fonto (eldonejo)|Fonto]], 1988. 44 paĝoj. (''Fonto-kajeroj'' 4.) * ''Aŭkcio de vivoj. [Vitarum auctio.]'' Tradukis [[José F. Martín del Pozo]]. ** 1-a eldono. [[Bakers Hill]]: [[Bookleaf]], 1993. 11 paĝoj. ** 2-a eldono. [[York (Aŭstralio)]]: [[Esperanto sub la Suda Kruco]], 2006. 11 paĝoj. * ''Dialogoj de la dioj.'' Tradukis José F. Martín del Pozo. [[Málaga]]: [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]], 1998. 46 paĝoj. (''Helenaj klasikoj'' 2.) ** [https://web.archive.org/web/20120120222126/http://www.esperanto.gr/lit/els/dioj.pdf ''Dialogo inter Posejdono kaj Hermeso.''] Tradukis [[Gerrit Berveling]]. ** [https://web.archive.org/web/20120120222051/http://www.esperanto.gr/lit/els/zeus.pdf ''Dialogo inter Zeŭso kaj Ganimedo.''] Tradukis [[Gerrit Berveling]]. * ''[https://web.archive.org/web/20110718052119/http://www.esperanto.gr/lit/els/rakontoj.pdf Veraj rakontoj.]'' Tradukis [[Gerrit Berveling]]. [[Zwolle]]: VoKo, 2006. 58 paĝoj. (''VoKo-numeroj'' 22.) * ''[https://web.archive.org/web/20120120222152/http://www.esperanto.gr/lit/els/fil.pdf Filozofo-merkato.] [Vitarum auctio.]'' Tradukis [[Gerrit Berveling]]. * ''[https://web.archive.org/web/20120120222104/http://www.esperanto.gr/lit/els/dii.pdf Juĝo pri la diinoj.]'' Tradukis [[Gerrit Berveling]]. * Lukiano: ''Nigrino'' (trad. [[Gerrit Berveling]]). Dialogo per kiu Lukiano priskribas paroladon de la filozofo Nigrino (ĉu alinome Albino) kiu defendas filozofian vivmanieron, [[Ateno]]n kaj atenanojn kaj kontraŭas maltrankvilan vivon de urboj kiel [[Romo]], kiu estas kritikata.<ref>Lukiano: ''Nigrino'' En [[Beletra Almanako]] [[BA35|35]], junio 2019. pp. 103-114.</ref> * ''Verkoj de Lukiano'' (trad. [[Gerrit Berveling]]). 2026. 356 paĝoj ([[Espéranto-France]]) == Referencoj == {{Projektoj|ReVo=lucian}} {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Helenaj verkistoj]] [[Kategorio:Antikvaj verkistoj pri greka mitologio]] 6sgtt8a3ltbrrhrtj9hdz9ifeu9y369 0 215611 9404672 8329535 2026-06-16T14:45:01Z Sj1mor 12103 9404672 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Giovanni NANNI''' aŭ '''Giovanni do'Ricamatori''', pli konita kiel '''Giovanni da Udine''' (naskiĝis en [[1487]] - mortis en [[1564]]) estis [[Italio|itala]] [[pentristo]] kaj [[arkitekto]]. [[Dosiero:Le Vite - Giovanni da Udine.jpg|eta|dekstra|Giovanni da Udine]] == Disĉiplo de Rafaelo == Li estis la lernanto kaj la asistanto de la fama pentristo [[Rafaelo]], kaj responsis pri kelkaj elementoj de la verkoj de sia majstro en [[Romo]]. Giovanni da Udine estis precipe sperta koncerne freskojn, kaj "burleskan arton". Li ekzemple dekoraciis la ''Loggia di Raffaello'' ([[Vatikano]], [[1517]]-[[1519]]), aŭ desegnis la famajn [[frukto]]jn de la ''Loggia di Psiche'' en la [[Villa Farnesina]]. Li cetere kontribuis al la konstruado de pluraj grandegaj fontanoj, hodiaŭ malaperintaj. == Post Rafaelo == Post la morto de Rafaelo, Giovanni da Udine daŭrigis kelkajn projektojn iniciatitajn de sia majstro, precipe la [[Villa Madama]] en [[Romo]]. Post la [[Disrabado de Romo (1527)|disrabado de Romo]] en [[1527]], li ekiris al [[Florenco]], kie li dekoraciis la ''Sagrestia Nuova'' de [[Sankta Laŭrenco|San Lorenzo]], kaj sekve iris al [[Venecio]], kie li dekoraciis la [[Palazzo Grimani]], ĉirkaŭ la jaro [[1540]]. En [[Udine]], li kunlaboris kiel arkitekto al la konstruado de la ''Torre dell'Orologio'' ([[turo de la horloĝo]]), kaj al la fontano ''Piazza Nuova''. Udine revenis al Romo en [[1560]], por dekoracii la trian etaĝon de ''Loggia di Raffaello'' en [[Vatikano]], kaj mortis tie en [[1564]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj arkitektoj|Udine, Giovanni da]] [[Kategorio:Italaj pentristoj|Udine, Giovanni da]] ptsvf13fb48bjpsew5ufbok3r5sspq2 0 216134 9405320 9270827 2026-06-17T08:12:49Z Sj1mor 12103 9405320 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jean GOUJON''' (naskiĝinta en [[1520]] en [[Normandio]]; mortinta la [[25-an de aŭgusto]] [[1572]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] [[Skulptarto|skulptisto]] kaj [[arkitekto]]. Li estis unu el la plej gravaj artistoj de la franca [[Renesanco]]. [[Dosiero:Carnavalet Jahreszeiten.jpg|eta|300px|maldekstra|''La kvar sezonoj'' (ĉ. [[1547]], [[Muzeo Carnavalet]])]] Liaj verkoj estas tipaj de franca [[manierismo]]. La personoj desegnitaj aŭ skulptitaj de Goujon ŝajnas rondaj, ĝuemaj kaj fluidaj. La vest-tukoj evidentigas lian grandan scion pri greka skulptarto. Liaj disĉiploj de la skolo de [[Fontainebleau]] diskonigis lian stilon tra [[Francio]]. La skulptaĵoj de Goujon restis popularaj dum la [[Baroko|baroka]] kaj [[Novklasikismo|novklasika]] periodoj. Goujon estis [[Protestantismo|protestanto]] kaj [[Hugenotoj|hugenoto]]. Li ne timis persekutadon, eĉ post la [[masakro de la Sankta Bartolomeo]], kaj estis finfine murdita en pariza strato. {{Projektoj}} {{Ĝermo|franco}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goujon, Jean||1572}} [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] j83fhwx2kogkrgurnaavz2whgj826nv 0 218248 9404678 8515183 2026-06-16T14:58:41Z Alifono 114488 9404678 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo }} '''Charles Marie René LECONTE DE LISLE''', pli simple konita kiel '''Leconte de Lisle''', (n. en [[1818]] en [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]], [[Reunio]] - m. en [[1894]] en [[Voisins-le-Bretonneux|Voisins]], [[Yvelines]]) estis [[Francio|franca]] [[Poezio|poeto]] de la dua duono de la [[19-a jarcento]]. Li estas rigardita kiel la estro de la literatura, [[parnasa skolo]]. Krom poezioj, li verkis plurajn prefacojn, en kiuj li vortigis certajn teoriajn principojn, al kiuj aliĝis aliaj poetoj de la sama generacio, post [[romantikismo]] kaj antaŭ [[Simbolismo (arto)|simbolismo]]. Ili nomigis sin ''parnassiens'' ekde [[1866]]. La verko de Leconte de Lisle estas elstarita de tri gravaj poemaroj : la ''Poèmes antiques'' ("Antikvaj Poemoj", [[1852]]), la ''Poèmes barbares'' ("Barbaraj Poemoj", [[1862]]) kaj la ''Poèmes tragiques'' ("Tragikaj Poemoj", [[1884]]). Li cetere tradukis al la [[Franca lingvo|franca]] plurajn verkistojn de la antikva periodo, inkluzive de [[Homero]]. En [[1886]], Leconte de Lisle eniris la [[Franca Akademio|Francan Akademion]], kaj okupis la seĝon antaŭe atribuitan al [[Victor Hugo]]. == Eksteraj ligiloj == {| border="0" width="35%" cellpadding="5" class="noprint" style="float:left; border:solid #008 2px; margin:0em 0em 0.5em 0.5em; width:35%;" | [[Dosiero:Wikisource-logo.svg|35px|none|Vikifonto]] | '''Sur Vikifonto legeblas verkoj fare de<br /> [http://fr.wikisource.org/wiki/Charles_Marie_Ren%C3%A9_Leconte_de_Lisle Leconte de Lisle]''' |} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leconte de Lisle, Charles Marie Rene}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] 9g48gcyisqlvu7v7gq6x5a7ml869rw5 0 219366 9404490 7832920 2026-06-16T12:16:13Z Sj1mor 12103 9404490 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Antonín Slavíček''' (naskiĝis la [[16-an de majo]] [[1870]] en [[Prago]] - mortis la [[1-an de februaro]] [[1910]] en [[Prago]] per sinmortigo) estas [[ĉeĥa]] [[pentristo]], disĉiplo de la skolo de [[Julius Mařák]]. Li estas elstara reprezentanto de la ĉeĥa [[impresionismo]], kreinto de la moderna pentromaniero de pejzaĝoj kaj urboj. == Parencaj rilatoj == Lia bofilo estis legia poeto [[Rudolf Medek]], konataj estas ankaŭ liaj nepoj pentristo [[Mikuláš Medek]] kaj politikisto [[Ivan Medek]]. Lia edzino post lia morto edziniĝis al pentristo [[Herbert Masaryk]], filo de la unua ĉeĥoslovaka prezidento [[Tomáš Garrigue Masaryk]]. == Literaturo == * Srp, Karel - Prahl, Roman - Rakušanová, Marie: Antonín Slavíček (1870-1910). Praha, Gallery 2004. 298 paĝoj. ISBN 80-86010-73-2, EAN: 9788086010731 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.radio.cz/fr/article/57157 biografia artikolo] en la franca <gallery> Dosiero:Slavíček.Staroměstské.náměstí.jpg Dosiero:Slavicek_prochazka.jpg Dosiero:Slavíček.Pod.stromy.jpg </gallery> {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slavicek, Antonin}} [[Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj]] [[Kategorio:Impresionismaj pentristoj]] b7l0du9bh0tipj36glhel6eq4ixle3v 0 221473 9404874 8729553 2026-06-16T19:13:30Z Sj1mor 12103 9404874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jack Butler YEATS''' (Ĵak Batla Jejts) estis irlanda [[pentristo]] (1871-1957). Jack Butler Yeats estis frato de la poeto [[William Butler Yeats]]. Ekde 1920 liaj pentraĵoj influiĝis de la [[ekspresionismo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Yeats, Jack Butler}} [[Kategorio:Irlandaj pentristoj]] {{Ĝermo|irlandano|pentristo}} rgbh7rjsd4081frl1uijubvyj04buwr 0 221948 9404821 8527659 2026-06-16T18:40:25Z Sj1mor 12103 9404821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Pekka Halonen''' (naskiĝinta je [[23-a de septembro]], [[1865]] - mortinta je [[1-a de decembro]], [[1933]]) estis [[Finnlando|finna]] [[pentristo]]. Lia patro estis kamparano de Lapinlahti. Halonen studis ĉe la desegna lernejo de la Arto Socio en [[Helsinko]]. En [[1890]] li transloĝiĝis al [[Parizo]] kie li studis ĉe la Akademio Julian kaj poste kun [[Paul Gauguin]]. Halonen loĝis en siaj lastaj jardekoj en [[Tuusula]] sur strando de [[Tuusulanjärvi]]. Lia hejmo ''Halosenniemi'' ("kabo de Halonen") tie estas nun hejma [[muzeo]]. [[Dosiero:Pekka Halonen - Pioneers in Karelia - Google Art Project.jpg|eta|300ra|centre|''Tienraivaajia Karjalassa'']] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|finno}} {{Vivtempo|Halonen, Pekka}} [[Kategorio:Finnaj pentristoj]] ezf9cn92uobo4peafpc81aktnzyztyq 0 222369 9404466 9183804 2026-06-16T12:03:25Z Sj1mor 12103 9404466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Bruno Schulz''' (naskiĝis la [[12-an de julio]] [[1892]] en [[Drohobycz]] (tiam en [[Aŭstrio-Hungario]]); mortis la [[19-an de novembro]] [[1942]] en [[Drohobycz]], [[Ĝenerala Gubernio]], [[Pollando]] okupita de [[Nazia Germanio]]). Li estis juddevena [[verkisto]], [[desegnisto]] kaj literaturkritikisto. == Biografio == [[Dosiero:Bruno Schulz, Spotkanie, 1920.jpg|eta|maldekstra|''Spotkanie'' (''La renkontiĝo''), 1920]] Bruno Schulz naskiĝis en [[1892]] en la [[galicio|galicia]] [[Drohobiĉ]] (tiam en [[Aŭstrio-Hungario]]). Li estis la tria infano de Jakub kaj Henrietta Schulz. La [[judoj|juddevena]] familio orientiĝis laŭ [[pollando|pola]] [[kulturo]]. Bruno parolis hejme la [[pola lingvo|polan lingvon]], sed pro sia patrino li ankaŭ frue eklernis la [[germana lingvo|germanan]]. Inter [[1902]] kaj [[1910]] li vizitis la [[liceo]]n de Drohobiĉ kaj poste ekstudis [[arkitekturo]]n en la [[universitato]] de [[Lvivo]]. Sed en [[1911]] li decidis fariĝi [[verkisto]] kaj en [[1913]] revenis hejmen pro patra malsanego. De [[1914]] ĝis [[1915]] li studis [[belarto]]n en [[Vieno]]. Inter [[1924]] kaj [[1941]], Bruno Schulz laboris kiel licea desegninstruisto, sed tiu laboro tute ne plaĉis al li. En [[1933]] li en la [[pola]] publikigis sian unuan verkon ''Sklepy cynamonowe'' (La cinamobutikoj). En [[1936]], li publikigis ''Sanatorium pod klepsydrą'' (La sanatorio je la klepsidro). [[Dosiero:Bruno schulz tablica drohobycz 2008.jpg|eta|upright=1.2|La memortabulo pri Bruno Schulz sur la domo en kiu li loĝis en [[Drohobiĉ]] (en la lingvoj: ukraina, pola kaj hebrea)]] En 1942 Schulz estis surstrate mortpafita de germana [[SS (organizaĵo)|SS-ano]], ŝajne pro venĝo al alia SS-ano, por kiu Schulz laboris. == Bagatela informo == En trairejo de la varsovia domo ''Nowolipki 4'' estas murpentraĵo kun la kapo de Schulz kaj lia aforismo „esenco de evidenteco estas senco“, en la pola kaj en Esperanto. Pretere, la pola originalo estas „Istotą rzeczywistości jest sens“, do ĝi ne portas la rimon esenco-senco de la traduko; ĝi laŭvorte signifas „la esenco de ''realeco'' estas senco.“ <gallery> Varsovio, Nowolipki 4, trairejo, okcidenta flanko, 2.jpeg|Murpentraĵo pri Schulz Varsovio, Nowolipki 4, trairejo, Schulz, 1.jpeg|Schulz en la murpentraĵo </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.brunoschulz.org reta informejo Bruno Schulz, pola] * [http://www.brunoschulzart.org retejo "La arto de Bruno Schulz", anglalingva, profesiece dezajnita] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111001134811/http://www.brunoschulzart.org/ |date=2011-10-01 }} <!--* [http://archives.arte.tv/fr/archive_566190.html prezento de Bruno Schulz ĉe televido "Arte", jen france]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://archives.arte.tv/de/archive_566190.html kaj germane]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> * [http://www.fondationlaposte.org/article.php3?id_article=678 artikolo pri li de la Fondaĵo "La Poste"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928032229/http://www.fondationlaposte.org/article.php3?id_article=678 |date=2007-09-28 }} * [http://www.espritsnomades.com/sitelitterature/schulzbruno.html Nomadaj spiritoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050310203806/http://www.espritsnomades.com/sitelitterature/schulzbruno.html |date=2005-03-10 }} * [http://www.culture.pl/fr/culture/artykuly/os_schulz_bruno Pola kulturo: Bruno Schulz (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071013223802/http://www.culture.pl/fr/culture/artykuly/os_schulz_bruno |date=2007-10-13 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schulz, Bruno}} [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Pollingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj pentristoj]] hg5l5xxlsruqg9hzkk2xkja2ca3j086 0 223007 9404803 6818806 2026-06-16T18:29:47Z Sj1mor 12103 9404803 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo = propra portreto, Nacia galerio en Prago }} '''Václav Vavřinec Reiner''' (naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1689]] – mortis la [[9-an de oktobro]] [[1743]]) apartenas al la plej gravaj [[ĉeĥa]]j pentristoj de la epoko de kulmina [[baroko]]. Kiel nepo de konstruisto kaj filo de skulptisto li havis idealajn kondiĉojn por sukcesa arta kariero. Krom pejzaĝoj, batalbildoj kaj portretoj li kreis eksterordinajn [[fresko]]jn (li kompletigis per ili precipe arkitekturon de preĝejoj de [[Kilian Ignaz Dientzenhofer]]). Inter liaj plej konataj freskoj apartenas monumenta ''Gigantomachie'' super ŝtuparo de la palaco de Černín en [[Prago]] (nuna sidejo de la Ministerio pri eksterlandaj aferoj) kaj fresko ''La [[lasta juĝo]]'' en [[kupolo]] de la [[preĝejo]] de [[Sankta Francisko]], situanta apud la [[Karola ponto]] en [[Prago]]. Influite de la verkaro de [[Petr Brandl]] kaj aliaj aŭtoroj, lia frua verkaro estas karakterizita per mistera tenebreco, pli poste liaj verkoj pli lumiĝis kaj akiris monumentecon. La lasta periodo jam antaŭsignas la alvenantan [[rokoko]]n. La [[fresko]]j de Reiner influis la tutan postsekvan generacion de ĉeĥaj freskistoj. Liajn verkojn eblas vidi en [[Prago]], [[Osek (distrikto Teplice)]], [[Duchcov]], [[Dobrá Voda]] ([[distrikto České Budějovice]]) aŭ en la [[Pollando|pola]] [[Vroclavo]]. == Elektitaj verkoj == (el la fonduso de Nacia galerio en Prago) * ''Orfeo en pejzaĝo kun bestoj'' (Orfeus v krajině se zvířaty) [https://archive.is/20130630180151/ng.bach.cz/ces/extdoc/540C8812/002611D9/A0F99148/EC712D2B_LX.jpg bildo] * ''Batalo kontraŭ Turkoj'' (Boj s Turky) [https://archive.is/20130630183242/ng.bach.cz/ces/extdoc/540C8812/002611D9/A0FE9148/5B14EA76_LX.jpg bildo] * ''Mortpejzaĝo kun kranio - Vanitas'' (Zátiší s lebkou - Vanitas) [https://archive.is/20130630185150/ng.bach.cz/ces/extdoc/540C8812/002611D9/A0F99148/EC712D46_LX.jpg bildo] == Literaturo == * PREISS, Pavel: ''Václav Vavřinec Reiner''. Praha : Odeon, 1971. 138 s. * PREISS, Pavel: ''Václav Vavřinec Reiner, 1689-1743''. Catalogue of the Exhibition. Praha: Národní galerie, 1991. 132 p. ISBN 8070350121 {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reiner, Vaclav Vavrinec}} [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj]] 0b07cnm30ah9606bisv1137hxxl2uwf 0 223040 9404460 9330674 2026-06-16T12:00:52Z Sj1mor 12103 9404460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''BARCSAY Jenő''' (barĉai) estis hungara pentristo, grafikisto, laŭreato de [[Kossuth-premio]], meritartisto (1954), eminenta artisto (1969) naskita en [[Katona]] la [[14-an de januaro]] [[1900]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[2-an de aprilo]] [[1988]]. == Biografio == Jenő Barcsay estas deveninto de la regestrofamilio de [[Transilvanujo]]. Li alvenis en [[Budapeŝto]]n en [[1919]] kaj li finis la belartan artlernejon en [[1924]]. Liaj majstroj estis [[János Vaszary]] kaj [[Gyula Rudnay]]. La someron de [[1926]] li pasigis en [[Makó]] kaj [[Hódmezővásárhely]]. Ekde aŭtuno [[1926]] per unujara stipendio li vojaĝis en [[Parizo]]n. Lin influis per elementa forto la arto de [[Paul Cézanne]]. En [[1927]] li restadis en [[Italujo]]. En printempo [[1929]] li laboris en [[Szentendre]], kien li plurfoje revenis, kaj pli poste li definitive loksidiĝis tie. En 1929–30 li denove laboris en Parizo kiel stipendiulo. Inter [[1931]] kaj [[1945]] li instruis en ĉefurba industriarta lernejo kaj ekde [[1945]] ĝis sia pensiuliĝo en belarta artlernejo. == Individuaj ekspozicioj == * 1925, 1936, 1941 • Ernst Múzeum, [[Budapest]] * 1932 • Tamás Galéria, Budapest * 1944 • Alkotás Művészház, Budapest * 1947 • Művész Galéria, Budapest * 1957 • Nemzeti Szalon, Budapest * 1964 • XXXII. Velencei Biennálé, [[Venecio]] [kun [[Kálmán Csohány]], [[György Segesdy]] ] * 1966 • Ernst Múzeum, Budapest * 1967 • Herman Ottó Múzeum, [[Miskolc]] * 1969 • Egy mozaik születése és előzményei, Ferenczy Múzeum, Szentendre * 1970 • A szentendrei mozaik, Műcsarnok, Budapest * 1971 • Janus Pannonius Múzeum Modern Képtár, [[Pécs]] * 1972 • Helikon Galéria, Budapest * 1975 • Hatvani Galéria, Hatvan • Magyar Kultúra Háza, [[Varsovio]] * 1976 • Uitz Terem, [[Dunaújváros]] * 1977 • Vörös Kápolna, [[Balatonboglár]] * 1982 • Műcsarnok, Budapest * 1984 • Magyar Nemzeti Galéria, Budapest * 1985 • Műcsarnok, [[Győr]] * 1985 • Dürer Terem, [[Gyula]] * 1986 • Műhely Galéria, Szentendre * 1987 • Erdei F. Művelődési Központ, [[Kecskemét]]. == Elektitaj grupaj ekspozicioj == * 1945-1947 • Európai Iskola kiállításai, Budapest * 1966 • Exposition de Peinture, Sculpture et Arts Graphiques Hongrois du Xe au XXe siecle, Parizo * 1968 • Ungarische Kunst der Gegenwart, Museum Volkwang, [[Essen]] * 1969 • I. Nürnbergi Biennálé, [[Nürnberg]] * 1970 • IIe Festival International de Peinture (Nemzetközi festészeti fesztivál), Cagnes-sur-Mer (FR) * 1976 • XXXVII. Velencei Biennálé, Venecio * 1980 • XXXIX. Velencei Biennálé, Venecio == Publikplacaj kreaĵoj == * Sen titolo (marmormozaiko, 1964, Miskolc, Nehézipari Műszaki Egyetem aulája) * Sen titolo (marmormozaiko, 1968, Budapest, Nemzeti Színház) * Sen titolo (marmormozaiko, 1970, Szentendre, Művelődési Ház). == Kreaĵoj en publikkolektoj == * Ferenczy Múzeum, Szentendre * Fővárosi Képtár, Budapest * Janus Pannonius Múzeum, Pécs * Magyar Nemzeti Galéria, Budapest. == Verkoj == * ''Művészeti anatómia'', Budapest, 1953 * ''Ember és drapéria'', Budapest 1958 * ''Forma és tér'', Budapest, 1966 == Elektitaj disĉiploj == {{Div col|cols = 4}} * [[Ilona Aczél (pentristo)]] * [[Júlia Albrecht]] * [[Margit Bárdy]] * [[József Baska]] * [[János Blaski]] * [[Ferenc Berényi]] * [[Sándor Bihari (1947)]] * [[Ernő Bujdosó]] * [[Ernő Fóth]] * [[Gábor Gacs]] * [[Tamás Galambos]] * [[Ilka Gedő]] * [[Magda Hadik]] * [[István Hegedűs (karikaturisto)]] * [[György Hegyi]] * [[Katalin Kádár]] * [[Tibor Kaján]] * [[Lajos Kántor (pentristo)]] * [[Péter Kovács (pentristo)]] * [[Zoltán Lenkey]] * [[Róbert Muray]] * [[András M. Novák]] * [[János Orosz]] * [[Gusztáv Pálfy]] * [[László Patay]] * [[János Pető]] * [[Péter Prokop]] * [[István Püspöky]] * [[Katalin Rényi]] * [[Gabriella Sulyok]] * [[Joseph Szabo]] * [[Zoltán Szegedi]] * [[Imre Szemethy]] * [[Nándor Szilvásy]] * [[Győző Takács]] * [[Ernő Tóth]] * [[Imre Tóth (pentristo)]] * [[Sándor Tóth (skulptisto)]] * [[Miklós Varga (skulptisto)]] {{Div col end}} == Fonto == * [http://artportal.hu/ Artportalo.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902012046/http://artportal.hu/ |date=2011-09-02 }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hung-art.hu/ Arto en Hungarujo]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Barcsay, Jeno}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] cekqbptggzwolumtnd2py5o465feoxg 0 223810 9404898 7984434 2026-06-16T20:02:11Z Sj1mor 12103 9404898 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Romaine BROOKS''' (n. la [[1-an de majo]] [[1874]] - m. la [[7-an de decembro]] [[1970]]), aŭ denaske '''Beatrice Romaine GODDARD''', estis [[Usono|usona]] [[Pentristo|pentristino]] kaj [[Portreto|portretistino]], kiu ĉefe uzis grizajn farbojn en siaj verkoj. Ŝi malagnoskis tiamajn artmovadojn kiel [[kubismo]] aŭ [[faŭvismo]], kaj estis plivole inspirita de la [[Simbolismo|simbolista]] kaj [[Estetikismo|estetikista]] movadoj de la [[19-a jarcento]], precipe de la verkoj de [[James McNeill Whistler]]. Ŝiaj pozistoj, el anonimuloj al bonfamaj aristokratoj, estis tre diversaj. Sed ŝi estas precipe konata pro siaj bildigoj de kvazaŭe senseksaj, virdresitaj virinoj, inkluzive de sia memportreto de [[1923]], kiu restis ŝia plej multe kopiita verko. Riĉeco ebligis, ke ŝi mem elektu siajn pozistojn, kaj ŝi ofte portretis amikojn, ekzemple la [[Italio|itala]] verkisto [[Gabriele d'Annunzio]], la [[Rusio|rusa]] dancistino [[Ida Rubinstein]] aŭ sia longdaŭra amantino [[Natalie Clifford Barney]]. Kvankam ŝi vivis ĝis la jaro [[1970]], nur tre malmulte pentris ŝi post [[1925]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://americanart.si.edu/search/artist_bio.cfm?StartRow=1&ID=599&showtext=1#794 Romaine Brooks ĉe Smithsonian American Art Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071123065815/http://americanart.si.edu/search/artist_bio.cfm?StartRow=1&ID=599&showtext=1#794 |date=2007-11-23 }} * [http://djuna.cine21.com/romaine/ Bildgalerio de verkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060813075050/http://djuna.cine21.com/romaine/ |date=2006-08-13 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj|Brooks, Romaine]] lvud0vdlsor97gcyl0ox5n8gganua8w 0 223871 9404901 7956556 2026-06-16T20:02:44Z Sj1mor 12103 9404901 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Memportreto ripozante'' (ĉ. [[1895]]) }} '''Alice PIKE BARNEY''' (denaske '''Alice PIKE''', n. la [[14-an de januaro]] [[1857]] - m. en [[1931]]) estis [[Usono|usona]] [[Pentristo|pentristino]]. Ŝi verkis en [[Vaŝingtono]], kaj klopodis, por ke la usona ĉefurbo fariĝu famkonata artcentro. Ŝiaj du filinoj estis la pariza kaj monduma [[verkisto|verkistino]] [[Natalie Clifford Barney]] kaj la [[Bahaismo|bahá'í]] verkistino [[Laura Clifford Barney]]. Ŝi mem vojaĝis al [[Parizo]], kie ŝi fondis monduman salonon por artistoj. Alice konvertiĝis al [[bahaismo]] en [[1900]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://americanart.si.edu/search/artist_bio.cfm?ID=247 Alice Pike Barney ĉe Smithsonian American Art Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607051445/http://americanart.si.edu/search/artist_bio.cfm?ID=247 |date=2011-06-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Barney, Alice Pike}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Eminentuloj Bahaaj]] q470cnhxcaad08r2wj5xwua3qu2nkyt 0 227124 9404878 8227419 2026-06-16T19:14:58Z Sj1mor 12103 9404878 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Hugh Douglas HAMILTON''' (naskiĝis ĉirkaŭ [[1734]] - m. la [[10-an de februaro]] [[1808]]) estis [[Irlando|irlanda]] [[pentristo]] de la dua duono de la [[18-a jarcento]].[[Dosiero:Lord Edward Fitzgerald by Hugh Douglas Hamilton.jpg|eta|dekstra|Hugh Douglas Hamilton]]Hamilton naskiĝis en [[Dublino]] ĉirkaŭ la jaro [[1734]]. Li tie studadis [[arto]]n sub la gvidado de [[Robert West]] en la [[Dublin Society House]], unue dediĉante sin al krajono kaj paŝteloj. Li transloĝiĝis al [[Londono]] en la [[1760|1760-aj jaroj]], kaj estis ofte troŝarĝita de variaj mendoj, inkluzive de portretoj de la [[Brita monarkio|brita reĝa familio]], ekzemple ''Reĝino Charlotte'' ([[1746]]) kaj aliaj nun ekspoziciitaj en la brita reĝa kolekto. Hamilton sekve vojaĝis al [[Italio]], kie li vivis en [[Romo]] kaj [[Florenco]] dum la sekvaj dekdu jaroj. Konforme al la konsilo de sia kolego [[John Flaxman]], Hamilton turnis sin al olpentraĵoj, kaj pentris la portretojn de multaj eminentaj irlandanoj de tiu periodo, inkluzive de [[Dean Kirwan]]. == Referencoj == * Webb, Alfred. ''A Compendium of Irish Biography: Comprising Sketches of Distinguished Irishmen and of Eminent Persons Connected with Ireland by Office or by Their Writings'', New York: Lemma Publishing Corporation, 1970. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artnet.com/library/03/0363/T036390.asp Grove Dictionary of Art: Hugh Douglas Hamilton] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hamilton, Hugh Douglas}} [[Kategorio:Irlandaj pentristoj]] 246zlq9hxx9d7gx00ralobzfumhc17z 0 232264 9404663 8521052 2026-06-16T14:40:46Z Sj1mor 12103 9404663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Jan Wolkers en 1995 }} '''Jan Hendrik Wolkers''' ({{dato|26|oktobro|1925}} – {{dato|19|oktobro|2007}}) [http://www.nytimes.com/2007/10/20/arts/20wolkers.html] estis [[Nederlando|nederlanda]] [[verkisto]], [[skulptisto]] kaj [[pentristo]]. Li naskiĝis en [[Oegstgeest]]. En la [[literaturo]] de post la [[dua mondmilito]] oni konsideras lin kiel unu el la "Granda Kvaropo" kune kun [[Willem Frederik Hermans]], [[Harry Mulisch]] kaj [[Gerard Reve]] (la lastaj verkistoj estas ankaŭ konataj kiel la "Granda Triopo"). Li disfamiĝis dum la [[1960-aj jaroj]] ĉefe pro la trafe rektaj priskriboj de seksumado. Kvankam pliposte oni rekonis lin pli pro la alloga kaj originala stilo ol pro liaj problemoj kun la konservativa socio dum pli frua periodo. De lia [[novelo]] ''Turks Fruit'' ([[Lukumo]]) [[1969]] oni faris ankaŭ sukcesan filmon, kaj tradukis ĝin al dek diversaj lingvoj. En [[1982]], li rifuzis akcepti la ''[[Constantijn Huygens]]premion'', kaj la ''[[Pieter Corneliszoon Hooft|P. C. Hooftpremion]]'' en [[1989]]. Iam li apogis la agadon de la [[Partio por la Bestoj]]. Wolkers loĝis ekde [[1980]] ĝis sia morto, sur la insulo [[Texel]]. Nombro da liaj skulptaĵoj en Nederlando fariĝis celo por [[vandalo|vandalismo]], probable pro lia uzo de [[vitro]] kiel konstrua materialo. Kelkaj ekzemploj estas la [[Auschwitz]]-monumento en Amsterdamo kaj la monumento sur la [[Digo]] ĉe Ceres sur Texel. Kiel reago al la detruo de la monumento en 2003, Wolkers anoncis ke li uzos malpli da vitro kaj pli da [[ŝtalo]] por tiaj monumentoj en la estonteco. La [[Jac. P. Thijsse]] monumento en la akvo de [[Elemert]] sur Texel ja enhavas pli da ŝtalo, sed vitro ankoraŭ estas substanca parto de lia artaĵo. Wolkers mortis la {{daton|19|oktobro|2007}}, en aĝo de 81, en sia hejmo sur Texel. Li estis kremaciita en [[Amsterdamo]] je "De Nieuwe Ooster" tombejo. == Bibliografio == * [[1961]] ''Serpentina's Petticoat/Subjupo de Serpentina'' (rakontoj) * [[1962]] ''Kort Amerikaans/[[Broshararo]]'' (novelo) * [[1963]] ''Gesponnen suiker/[[Sukervato]]'' (rakontoj) * [[1963]] ''De Babel/La Babelo'' (ludo) * [[1963]] ''Een roos van vlees/Rozo el karno'' (novelo) * [[1964]] ''De hond met de blauwe tong/ La hundo kun la blua lango'' (rakontoj) * [[1965]] ''Terug naar Oegstgeest/Returnen al Oestgeest'' (aŭtobiografia novelo) (filmita fare de [[Theo van Gogh]]) * [[1967]] ''Horrible Tango/Abomeninda Tango'' (novelo) * [[1969]] ''Turks Fruit/[[Lukumo]]'' (novelo) (filmita kun la aktoroj [[Rutger Hauer]] kaj [[Monique van de Ven]], reĝisorita de [[Paul Verhoeven]]) * [[1971]] ''Groeten van Rottumerplaat/Salutoj de Rottumerplaat'' (aŭtobiografia dokumenta filmo) * [[1971]] ''Werkkleding/Laborvestaro'' (aŭtobiografia documenta filmo) * [[1974]] ''De walgvogel/La [[Dido (birdo)|Dido]]'' (novelo) * [[1975]] ''Dominee met strooien hoed/Pastoro kun pajla ĉapelo'' (novelo) * [[1977]] ''De Kus/La Kiso'' (novelo) * [[1979]] ''De doodshoofdvlinder/La [[atroposo]]'' (novelo) * [[1980]] ''De perzik van onsterfelijkheid/La [[persiko]] de senmorteco'' (novelo) * [[1981]] ''Alle verhalen/Ĉiuj rakontoj'' * [[1981]] ''Brandende liefde/Brulanta amo'' (novelo) * [[1982]] ''De junival/La junia kaptilo'' (novelo) * [[1983]] ''Gifsla/Venena laktuko'' (romano) * [[1984]] ''De onverbiddelijke tijd/La senkompata tempo'' (romano) * [[1985]] ''22 sprookjes, verhalen en fabels/22 fabeloj, rakontoj kaj fabloj'' * [[1988]] ''Kunstfruit en andere verhalen/Artefarita fruktaro kaj aliaj rakontoj'' * [[1989]] ''Jeugd jaagt voorbij/Junuleco preterrapidas'' * [[1991]] ''Tarzan in Arles/Tarzano en Arles'' (eseoj) * [[1991]] ''Wat wij zien en horen/Kion ni vidas kaj aŭdas'' (rakontoj, kune kun Bob kaj Tom Wolkers) * [[1994]] ''Rembrandt in Rommeldam/[[Rembranto]] en Rommeldam'' (eseoj) * [[1995]] ''Zwarte Bevrijding/Nigra Liberigo'' (librosemajna eseo) * [[1996]] ''Icarus en de vliegende tering/Ikaro kaj la fluganta [[ftizo]]'' * [[1997]] ''Mondriaan op Mauritius/Mondriano sur Maŭricio'' (eseoj) * [[1998]] ''Het kruipend gedeelte des aardbodems/La rampanta parto de la tergrundo'' (parolado) * [[1999]] ''Omringd door zee/Ĉirkaŭita de la maro'' (kolumnoj) * [[1999]] ''De spiegel van Rembrandt/La spegulo de Rembranto'' * [[2005]] ''Zomerhitte/Sumera varmego'' (librosemajna fordonaĵo) * [[2005]] ''Dagboek 1974/Taglibro 1974'' * [[2006]] ''2 Texel: Drummers Double Bill & Jan Wolkers'' (KD - muziko kaj parolado - [http://www.drummersdoublebill.nl Drummers Double Bill] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120620045709/http://www.drummersdoublebill.nl/ |date=2012-06-20 }}) * [[2007]] ''De ladder naar lust/La eskalo al volupto'' (diktaĵo, verkita por la "Granda Diktaĵo de la Nederlanda Lingvo" 2007) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wolkers, Jan}} [[Kategorio:Nederlandaj verkistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj artistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] bblrn91228zm4vjkl7jdojbgmudtphr 0 233488 9404478 6763854 2026-06-16T12:07:49Z Sj1mor 12103 9404478 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[Dosiero:Maticska Nagybányai táj.jpg|dekstra|eta]] '''MATICSKA Jenő''' (matiĉka) estis hungara pentristo naskita en [[Nagybánya]] la [[30-a de novembro]] [[1885]] kaj mortinta samloke la [[8-a de februaro]] [[1906]]. == Biografio == Li finis en sia naskiĝurbo kvin klasojn elementajn. Lian talenton malkovris [[János Thorma]]. Li ekspoziciis unue en [[1900]] en [[Artistkolonio de Nagybánya]] kaj inter 15-a kaj 24-a de decembro de [[1901]] en [[Koloĵvaro]]. Inter [[1902]] kaj [[1905]] li studis en artistkolonio, kie li estis disĉiplo de [[Károly Ferenczy]], [[István Réti]], [[Béla Iványi-Grünwald]], [[Simon Hollósy]]. En [[1904]] kaj [[1905]] li pasigis la vintron en [[Romo]] kun Iványi Grünwald Béla kiel stipendiulo de Nagybánya. Li suferis je [[tuberkulozo]] heredita de sia patro. En [[1911]]-[[1912]] oni prezentis en du ekspozicioj en Nagybánya plurajn kreaĵojn liajn. En [[1972]] oni organizis en muzeo de [[Baia Mare]] memorekspozicion. == Bibliografio == * [[Jenő Murádin|Murádin Jenő]]: ''Maticska Jenő'', (monografio) 1985. == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hung-art.hu/frames.html?/magyar/m/maticska/index.html Arto en Hungarujo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj|Maticska J]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj|Maticska, J.]] 2uu6k8pqbwk6i97cwglp3zuzcnqgsde 0 233980 9405202 9366226 2026-06-17T06:47:43Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9405202 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Veľké Kapušany | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Nagykapos''}} | alia_nomo1 = | kategorio = Urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Nagykapos03.JPG | dosiero_priskribo = Veľké Kapušany <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coa Slovakia Town Nagykapos.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Veľké Kapušany | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Košice | distrikto = Distrikto Michalovce | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Zemplín | montaro = | ŝoseo = | limo = | parto = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | rivero = Ortov | rivero1 = Udoč | rivero2 = | rivero3 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Veľké Kapušany | leviĝo = 109 | lat_d = 48 | lat_m = 33 | lat_s = 12 | lat_NS = N | long_d = 22 | long_m = 04 | long_s = 38 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 29.615 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 9549 | loĝantaro_dato = 31.12.2007 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1211/1214 | establita_tipo = Unua skribmencio | ĉefulo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo_tipo = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 079 01 | areo_kodo = +421-56 | areo_kodo_tipo = | kodo = MI | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 543853 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Košice | mapo1_lokumilo = Regiono Košice | mapo2 = |mapo2_priskribo = | freemap_zoom = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Veľké Kapušany | retpaĝo = [http://www.vkapusany.sk www.vkapusany.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} [[Dosiero:Reformed church, main street in Veškovce (Veľké Kapušany).jpg|250ra|eta|maldekstra|Ekstera preĝejo de Veľké Kapušany]] '''Veľké Kapušany,''' {{LingvoKunNomo|hu|hungar|'''Nagykapos'''}} estas [[urbo]] en [[Slovakio]], en [[regiono Košice]], en [[distrikto Michalovce]]. == Situo == La urbo situas sur [[ebenaĵo]], laŭ flanko[[vojo]]j, fine de normalŝpura [[fervojo]] de [[Bánovce nad Ondavou]] el [[Humenné]], kiu en pasinteco estis uzita ankaŭ por konekto kun [[Uĵhorodo]]. Tiu ĉi linio ja ne estas de decembro [[2012]] plu uzata por persona transporto<ref>http://michalovce.korzar.sme.sk/c/6627605/vlakove-spojenie-z-velkych-kapusian-do-banoviec-zrusili.html</ref>. Samtempe ja funkcias larĝŝpura fervojo de Uĵhorodo al [[Haniska (distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo)|Haniska]]. [[Ukrainio]] etendiĝas en la najbareco. [[Rivero]]j [[Uĵ]] kaj [[Latorica]] preterfluas. Košice troviĝas 72 km. == Historio == La unua mencio devenis el [[1214]], tiam ĝi estis eklezia bieno. Ĝi iĝis [[kampurbo]] en [[1417]] kune kun foirorajto. En [[1427]] la kampoj apartenis al [[familio]] Drugeth. Unu el la familio en [[1530]] finrabis la urbeton, poste denove la eklezio reakiris ĝin. En la 16-a jarcento la urbo prosperis helpe de industrio, komercado, agrokulturo. Pro la bataloj dum [[Francisko Rákóczi la 2-a]] la urbo suferis multe, ĉesis la prosperado. En [[1910]] loĝis en la urbo 1&nbsp;222 da [[homo]]j (1207 [[hungaroj]]). En [[1914]] najbaraj vilaĝoj ''Kiskapos'', ''Ungcsepely'' kaj ''Veskóc'' aliĝis al la urbo. Ĝis [[1920]] la urbo apartenis al [[Ung (reĝa departemento)|departamento Ung]] al distrikto de ''Nagykapos'', kies distriktejo ĝi estis. Poste la regiono iĝis parto de [[Ĉeĥoslovakio]]. Dume inter [[1938]]-[[1945]] la regiono rehungariĝis. La [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]] deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. Post la [[2-a mondmilito]] granda parto de la hungareco estis deportita, la restaĵo iĝis senrajta laŭ [[dekretoj de Beneš]]. En [[2001]] loĝis en la urbo 9760 homoj (5561 hungaroj, 3506 slovakoj, 422 [[ciganoj]] kaj 90 ukrainanoj). == Vidindaĵo == * [[preĝejo]] el la 14-a jarcento, plurfoje detruita kaj rekonstruita == Famuloj == * en la urbo naskiĝis: ** [[hungaroj|hungara]] [[poeto]] [[János Erdélyi]] ** hungara [[pastro]]-[[poeto]] [[László Mécs]] ** hungara [[aktoro]]-[[poeto]] [[Sándor Somló]] ** hungara [[juristo]] [[Géza Herczegh]] ** hungara [[ĵurnalisto]] [[Csaba Skultéty]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Hungario}} [[Elek]], [[Hungario]] * {{Flago|Rumanio}} [[Sebiş]], [[Rumanio]] * {{Flago|Pollando}} [[Radymno]], [[Pollando]] * {{Flago|Ukrainio}} [[Svaljava]], [[Ukrainio]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Municipoj de Regiono Košice|Distrikto Michalovce}} [[Kategorio:Veľké Kapušany| ]] [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce]] sqfwoviqeedwadp393muzz75fm1d754 0 234701 9404651 7794944 2026-06-16T14:36:07Z Sj1mor 12103 9404651 wikitext text/x-wiki {{informkesto artisto |priskribo=Herbert Achternbusch }} '''Herbert Achternbusch''' ({{Prononco|'''her'''bert '''aĥ'''ternbuŝ}}; naskiĝis la {{daton|23|novembro|1938}} en [[Munkeno]], mortis la {{daton|10|januaro|2022}} en [[Munkeno]]) estis [[Germanio|germana]] [[reĝisoro]], [[verkisto]] kaj [[pentristo]]. == Listo de verkoj == * ''Hülle'' (1969) * ''Das Kamel'' ("La kamelo", 1970) * ''Die Macht des Löwengebrülls'' ("La povumo de la leona blekado", 1970) * ''Die Alexanderschlacht'' ("La batalo de Aleksandro", 1971) * ''L´Etat c´est moi'' ("La ŝtato estas mi", 1969) == Vidu ankaŭ == * [[Germanlingva literaturo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Achternbusch, Herbert}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] fez8m8hnoax9g72gcpst3rt86hjunec 0 234886 9404626 7018738 2026-06-16T14:27:10Z Sj1mor 12103 9404626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto}} [[Dosiero:Peter Lely.jpg|eta|200px|Gravuraĵo de Lely fare de Isaac Beckett kaj John Smith, ĉ. [[1684]].]] '''Peter LELY''' (n. la [[14-an de septembro]] [[1618]] - m. la [[30-an de novembro]] [[1680]]) estis [[Nederlando|nederlanddevena]] kaj [[Anglio|angla]] [[pentristo]]. Li fariĝis la plej populara portretisto de sia tempo en Anglio, kien li alvenis en la [[1640|1640-aj jaroj]]. Li cetere posedis gravan kolekton da artaĵoj, precipe da desegnaĵoj fare de aliaj artistoj. Lely naskiĝis kiel '''Pieter van der Faes''' el nederlandaj parencoj en [[Soest]] ([[Vestfalio]]). Li studadis pentradon en [[Haarlem]], kie li eble fariĝis la lernoknabo de [[Pieter de Grebber]]. Post la [[Angla Resurtronigo]] de [[1660]], Lely estis nomumita kiel la Ĉefa Ordinara Pentristo de la reĝo [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a de Anglio]]. Li akiris britan civitanecon en [[1662]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.npg.org.uk/live/search/portrait.asp?LinkID=mp02697&rNo=0&role=sit Memportreto] el la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio de Londono]]. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lely, Peter}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] oq3mp3hzk8xgireatlia5xft7iawe3c 0 239369 9404473 7372990 2026-06-16T12:06:18Z Sj1mor 12103 9404473 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''NAGY Oszkár''' (nadj) estis rumanuja hungara pentristo. Li naskiĝis en [[Magyarpécska]] la [[11-an de septembro]] [[1893]] kaj mortis en [[Baia Mare]] la [[1-an de marto]] [[1965]]. ==Biografio== Oszkár Nagy inter 1913-1915 studis en Belarta Altlernejo de [[Budapeŝto]], kie sia majstro estis [[Károly Ferenczy]]. Post la [[unua mondmilito]] li laboris en [[Szolnok]] kun [[Adolf Fényes]], en [[Kecskemét]] kun [[Béla Iványi-Grünwald]]. Inter 1920-1922 kiel stipendiulo li estadis en [[Italujo]]. Li vivis tuttempe en [[Baia Mare]], sed li ne partoprenis la organizan vivon de la artistkolonio. ==Fonto== *[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/nagy_oszkar Artportal.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080412232727/http://www.artportal.hu/lexikon/muveszek/nagy_oszkar |date=2008-04-12 }} ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.hung-art.hu/index-en.html Arto en Hungario] {{Unua}} {{vivtempo|Nagy, Oszkar}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] [[kategorio:Hungaraj pentristoj]] 1s4nsd6kznf0x6d6q09qkl271gnnfm3 0 240950 9405377 9357535 2026-06-17T11:16:57Z Näin on näreet 255377 /* Religio */ 9405377 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Svedlingvaj finnlandanoj}}[[Dosiero:Svenskfinland municipalities 2008.png|eta|200ra| blanke: komunumoj kun [[finna lingvo|finna]] kaj/aŭ [[samea lingvo]]<br /> helblue: komunumoj kun majoritata [[finna lingvo|finna]] kaj minoritata [[sveda lingvo]]<br /> blue: komunumoj kun majoritata [[sveda lingvo|sveda]] kaj minoritata [[finna lingvo]]<br /> malhelblue: komunumoj kun [[sveda lingvo]] ]] '''Svedlingvaj finnlandanoj''' ({{lang-sv|finlandssvenskar}}, laŭvorte "finnlandaj svedoj"; {{lang-fi|suomenruotsalaiset}}) estas la [[sveda lingvo|svedlingva]] malplimulto en [[Finnlando]], ĉefe loĝantaj sur insularoj de Finnlando kaj laŭ la okcidenta kaj suda marbordoj. Ili estas malgranda minoritato, antaŭe multe pli granda. Antaŭe el ili multaj apartenis al la reganta supra socia tavolo de Finnlando. Tial la sveda estis longe la plej grava lingvo en la finnlanda altkulturo. Ili parolas svedan dialekton nomatan "[[sveda lingvo en Finnlando|finnlanda sveda]]", kiu konservas certajn arkaismajn trajtojn de la sveda, ekzemple diftongojn. Alia celo por la diferenco al la svedia sveda estas la efiko de la finna, speciale en la intonacio. Antaŭe en la sveda lingvo ofte oni uzis vorton ''östsvenskar'', "orientaj svedoj", pri svedlingvaj finnlandanoj kaj [[estonaj svedoj]]. Esti svedlingva finnlandano ne estas en diversaj partoj de Finnlando tute sameca afero. En la provinco [[Uusimaa]] (svede ''Nyland'', laŭvorte "Novlando", kun ĉefurbo [[Helsinko]], {{langi|fi|Helsinki}}, {{langi|sv|Helsingfors}}) kaj en kontinenta parto de la provinco [[Origina Finnlando]] kun la unua urbo de la lando [[Turku]] svedlingvanoj estas precipe lingva malplimulto kaj plejparto el svedlingvuloj difinas sin finnoj proksimume kiel ankaŭ la finnlingvanoj. Parto el ili uzas pri si prefere la esprimon ''svensktalande finne''/''ruotsinkielinen suomalainen'' (svedparolanta finno) kaj ne prefere la vorton ''finlandssvensk''/''suomenruotsalainen'' (svedo de Finnlando) kreas pri ili tian bildon, ke ili estus svedoj. Sed en la insularo de Origina Finnlando kaj en [[Ostrobotnio]] svedlingvanoj ankaŭ en aliaj aferoj multe malsimilas de finnoj kaj iuj el svedlingvaj ostrobotnianoj volas fondi en Ostrobotnio aŭtonomian areon, kiu estu komparebla al la aŭtonomia [[Alando]]. Se svedlingva paro el Ostrobotnio transloĝiĝas al Svedio kaj ricevas tie infanojn kaj la familio loĝas en Svedio do longe, ke la infanoj kreskas al adoltoj en Svedio, ili kreskas al normalaj svedaj plenkreskuloj. Simile, multaj svedlingvanoj en la provinco [[Uusimaa]]/''Nyland'' devenas de homoj kies lingvo ŝanĝiĝis de la finna al la sveda, kaj la svedlingvanoj en la provinco Ostrobotnio havas pli da "sango" de svedoj kiuj venis de Svedio. Multaj finnlandaj grandviroj kiel [[Sibelius]] estis svedlingvaj sed plejparte finnaj pri sia sango. La loĝantoj de la insularo [[Alando]] estas alia grupo ol svedlingvaj finnlandanoj, kvankam ankaŭ el ili estas plejparto svedlingvaj loĝantoj de Finnlando. Ili havas alian identecon ol svedlingvaj finnlandanoj de kontinenta Finnlando kaj parolas svedan, kiu malsimilas kaj al svedia sveda kaj al finnlanda sveda. Iuj en Alando volas, ke Alando sendependiĝu. En la sveda lingvo ili nomiĝas ''finlandssvenskar'', laŭvorte "finnlandaj svedoj". En la sveda lingvo oni kutime klare distingas inter "finnoj" (= finnolingvanoj, anoj de la finna etno) kaj "finnlandanoj" (tio inkluzivas la svedlingvajn finnlandanojn). En Esperanto oni ofte uzas la vortojn "svedoj" kaj "finnoj" en landa, ne etna signifo, do "finnlandanoj" kaj "svedianoj", kaj pro tio la laŭvorta traduko "finnlandaj svedoj" povas facile esti miskomprenata (kiel "svedianoj loĝantaj en Finnlando"). Rekomendinda estas do la pli preciza formulo "svedlingvaj finnlandanoj". En [[2006]] estis ĉirkaŭ 265&nbsp;000 denaskaj svedlingvanoj en kontinenta [[Finnlando]], kaj ĉirkaŭ 25&nbsp;000 sur [[Alando]]; entute proksimume 5,5% de la finnlanda loĝantaro. La relativa parto de svedlingvanoj en la loĝantaro de Finnlando estis en la pasinteco konsiderinde pli granda ol ĝi estas hodiaŭ. Estas laŭtakse ke en 1610 ekzistis proksimume 70 000 svedaj parolantoj en Finnlando, kio estis entute 17-18% de la tuta lando populacio. Tio estas la plej frua periodo por kiu takso de la nombro da svedlingvanoj estis prezentita. En 1880, la parto estis proksimume 14,3%. En cent jaroj, la relativa parto de svedaj parolantoj en la loĝantaro de Finnlando duoniĝis. Multaj familioj, kiuj fariĝis lingve svedaj, reenkondukis la finnan kiel sian ĉefan lingvon. Eĉ kelkaj genetike svedaj familioj adoptis la finnan. Kiam okazis forta migrado al Uusimaa kaj svedaj parolantoj tiel restis minoritato, tio ankaŭ kondukis al tio, ke multaj familioj adoptis la finnan. Pli kaj pli da miksitaj geedzecoj estis faritaj inter la du lingvogrupoj, kaj la infanoj adoptis la finnan kiel sian ĉefan lingvon. Unu kialo pri la malkresko de la svedparolantaro estas tio, ke dum 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, kiam multaj finnlandanoj transloĝiĝis al aliaj landoj, speciale al [[Svedio]], el tiuj finnlandanoj estis do granda parto svedlingvaj. Ekde la 1970-aj jaroj, la absoluta nombro kaj relativa proporcio de svedaj parolantoj malrapide malpliiĝas. La [[sveda lingvo]] estas unu el la oficialaj lingvoj de Finnlando, samranga kun la [[finna lingvo]]. La sveda nomo ''finlandssvenskar'', laŭvorte "finnlandaj svedoj", povus sugesti simetrian bildon al tiu de "svediaj finnoj". Sed male, la "finnlandaj svedoj" rilatas al la hejma svedlingva malplimulto de Finnlando, kiu devenas de svedoj kiuj enmigris al Finnlando antaŭ multaj jarcentoj kaj de finnlingvaj familioj kiuj ŝanĝis sian lingvon kaj kunfalis kun tiu populacio. Kontraste, svediaj finnoj rilatas interalie al finnoj kiuj enmigris al Svedio pleje en la tria kvarono de la 20-a jarcento kaj iliaj posteuloj kiuj estis naskitaj en Svedio. Finno kiu transloĝiĝos al Svedio fariĝas svedia finno, sed tamen svedo kiu transloĝiĝas al Finnlando ne fariĝas svedlingva finnlandano. Al svedlingvaj finnlandanoj apartenas finnlanda familia fono, pro kio nunaj svedaj elmigrantoj en Finnlando ne estas svedlingvaj finnlandanoj. == Politiko == La [[Sveda Popola Partio (Finnlando)|Sveda Popola Partio]] de Finnlando celas reprezenti la svedlingvajn finnlandanojn en la [[finnlanda parlamento]]. Plejparto el svedlingvaj finnlandanoj voĉdonas normale por tiu partio. == Religio == Ankaŭ el la svedlingvaj finnlandanoj la plejparto apartenas al la [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando]]. El la subgrupoj de tiu eklezio, la [[orienta lestadianismo]] havas en Finnlando speciale svedlingvajn membrojn. [[Baptismo]] kaj [[metodismo]] estas en Finnlando ne tre fortaj grupoj, sed el svedlingvaj finnlandanoj granda parto apartenas al ili, speciale en Ostrobotnio. En svedlingvaj finnlandaj paroĥoj oni uzas normale la oficialajn biblitradukojn de [[Svedio]]. == Konataj svedlingvaj finnlandanoj == * [[Li Andersson]], n. 1987, politikisto * [[Jan-Erik Enestam]], n. 1947, politikisto * Monika Fagerholm, n. 1961, verkisto * [[Tommy Hellsten]], luterana teologo kaj terapiisto * [[Lars Jansson]], 1926-2000, bildliteraturartisto kaj verkisto * [[Tove Jansson]], 1914-2001, kreantino de [[Muminvalo]] * [[Ulla-Lena Lundberg]], n. 1947, verkistino * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]], n. 1867, finnlanda nacia heroo * [[Johan Ludvig Runeberg]], 1804-1877, verkisto kaj poeto * [[Elisabeth Rehn]], n. 1935, politikistino * [[Leif Segerstam]], n. 1944, dirigento * [[Jean Sibelius]], 1865-1957, komponisto * [[Alexander Stubb]], n. 1968, ĉefministro * [[Edith Södergran]], 1892-1923, poetino * [[Zacharias Topelius]], 1818-1898, verkisto kaj patriota pensanto * [[Linus Torvalds]], n. 1969, kreanto de [[Linukso]] * Kjell Westö, n. 1961, verkisto kaj ĵurnalisto * Michael Widenius, n. 1962, kreanto de [[MySQL]] * [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]], antaŭe Georg Zacharias Forsman, 1830-1903, verkisto, politikisto kaj patriota pensanto == Vidu ankaŭ == * [[Finnoj]] * [[Svedoj]] * [[Flago de svedlingvaj finnlandanoj]] * [[Tago de Svedeco (Finnlando)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Svedlingvaj finnlandanoj| ]] [[Kategorio:Finnlando]] [[Kategorio:Finnoj|*]] [[Kategorio:Svedoj|*]] [[Kategorio:Etnoj en Finnlando]] 73dmf9ve1sy20xbygvsjpnlip48qpyo 0 244058 9404476 8735640 2026-06-16T12:07:20Z Sj1mor 12103 9404476 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''CSÍKOS Antónia''' (ĉi:koŝ), estis rumanuja hungara pentristino naskita en [[Debrecen]] la [[5-an de julio]] [[1887]] kaj mortinta en [[Baia Mare]] la [[3-a de julio]] [[1987]]. Ŝi estis la edzino de pentristo [[János Krizsán]]. ==Biografio== En Debrecen Antónia Csíkos estis lernantino de [[István Bosznay]] kaj [[Tibor Bakoss]]. Inter 1904–08 ŝi estis lernantino de virinartlernejo de [[Lajos Deák-Ébner]] en [[Budapest]]. Inter 1908–10 kaj 1913–14 ŝi estis studentino de [[István Réti]] en la ''Belarta Altlernejo'' en Budapeŝto. Ŝi venis unue en [[1909]] al [[Nagybánya]], sekve ekde [[1911]] ŝi pentris en liberlernejo. En la 1910-aj jaroj ŝi estis fondantanino de ''Debreceni Műpártoló Egyesület'', de la debrecena grupo de ''Magyar Iparművészeti Társulat'', de la ''Magyar Képzőművésznők Egyesülete''. Post [[1920]] ŝi restis en [[Baia Mare]] kaj ŝi iĝis anino de ''Nagybányai Festők Társasága'', ekde [[1922]] ĝia regula anino. Kun sia edzo ŝi faris studvojaĝon en [[Vieno]] kaj [[Parizo]]. Ŝi estis anino de la Ligo de Rumanaj Belartistoj. ==Fonto== *[http://artportal.hu/ Artportalo.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902012046/http://artportal.hu/ |date=2011-09-02 }} {{vivtempo|Csikos, Antonia}} [[kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] [[kategorio:Hungaraj pentristoj]] 1wueqqspabqjm2rqixies2scu6igbqt 0 246319 9405344 8819067 2026-06-17T09:00:35Z Sj1mor 12103 9405344 wikitext text/x-wiki '''Esperanto en Serbio – de 1892 ĝis la nuntempo''' estas esploro kompilita de [[Boriŝa Miliĉeviĉ]] kaj prezentita en la 1-a Kongreso de [[Serbio|Serbiaj]] Esperantistoj en [[Niŝka Banja]], de la 1-a ĝis la 4-a de majo 2008. == Komenca periodo == La unuaj esperantistoj aperis en [[Serbio]] baldaŭ post la publikigo de la unua lernolibro de internacia lingvo nomita Esperanto (en 1887). En 1892 anoncis sin por [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"|la Zamenhofa Adresaro]]: [[Svjatoslav Azdejković]] el [[Brus]], [[Dobrosav Kovačevic]] el [[Šabac]] kaj [[Čedomilj Marjanović|Č(edomilj) Marjanović]] el [[Paraćin]]. Ili studis tiam en la Spirita Akademio en [[Kievo]] ([[Ukrainio]]) kaj tie trafis la lernolibron de Zamenhof. Svjatoslav Azdejković forpasis en 1895, kaj D. Kovačević kaj Č. Marjanović fariĝis instruistoj de katekismo kaj rusa lingvo en [[Beogrado]] propagandante la internacian lingvon Esperanton inter la kolegoj kaj lernantoj. En 1901 aperis en la Adresaro la instruistoj el Srbska skola (serba lernejo) en Beogrado: [[Srećko P. Stevanović]], [[Dimitr J. Stojanović]], instruisto kaj [[K. J. Glišić]], prof. En 1903 aperis en [[Vojvodino]] (kiu estis tiam en [[Aŭstrio-Hungario]]) prof. [[Tholt Pal]] kun sia edzino. Du jarojn poste kun li aperis esperantista grupo de lernantoj en Reala Gimnazio en [[Vršac]]. En la Adresaro de Zamenhof el 1907 estis notitaj 8 esperantistoj el Beogrado. Kompreneble, estis ankaŭ pluraj esperantistoj, kies nomoj ne figuris en la Adresaro. Inter ili estis inĝ. [[Dragomir M. Andonović]] kaj [[J. Nenadović]] (Beogrado), [[Paja Stanišić]] ([[Zemun]]), [[Jovan P. Jovanović]] ([[Kragujevac]]) kaj [[Radomir Klajić]] (Beogrado). Esperanto-kursoj estis gvidataj en diversaj lokoj de Serbio kaj Vojvodino: Beogrado, Kragujevac, Zemun, [[Subotica]], [[Petrovaradin]], [[Titel]], [[Pančevo]], [[Novi Sad]]. La esperantista grupo el 1908 en Beogrado transformiĝis en 1909 en la societon ''Društvo srpskih esperantista'' – Serba Esperantista Societo, kiu ankoraŭ nun ekzistas (sub la nomo Esperanto-societo "Radomir Klajic"). Ties unua prezidanto estis inĝ. Dragomir M. Andonović, kaj vicprezidanto Radomir Klajić. En 1910 kaj 1911 aperadis en Beogrado la dulingva gazeto "Serba Esperantisto" – ''Srpski esperantista''. Ĝia redaktoro estis Dragomir M. Andonović. En 1908 kaj 1910 aperis la unuaj Esperanto-lernolibroj en la serba lingvo: en Kragujevac de Jovan P. Jovanović, kaj en Beogrado de [[Siniŝa Budjevac]] (Siniša Buđevac). En 1914 aperis sur [[La Brita Esperantisto]] anonco: {{citaĵo|AVERTO. De kelkaj belgaj kaj nederlandaj (kaj anglaj-Red., B.E). Delegitoj ni ricevis plendon kontraŭ iu serba Esperantisto sin nomanta Budjevac, kiu vizitante Belgujon kaj Nederlandon [kaj Anglujon] prunteprenis monon de Delegitoj kaj ĝin ne redonis. Li estas persono de 30 jaroj, kun haroj kaj okuloj nigraj, koloro de la vizaĝo flava, senbarba. Li portas nigran surtuton ornamitan per astrakana pelto. Li rakontas pri la Balkana milito kaj diras, ke li vojaĝas por grava serba Ĵurnalo. Oni estas petata noti tiun informon kaj sin gardi kontrai tin trompulo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 110, Februaro (1914), pĝ. 25}} La [[balkanaj militoj]] kaj la [[Unua Mondmilito]] malebligis esperantistan agadon. Dum la Unua Mondmilito pereis pluraj esperantistoj, inter kiuj du tre aktivaj junaj esperantistoj – fratoj Siniŝa kaj Mihajlo Budjevac, la unua en 1916 kaj la alia en 1917. == Inter la du mondmilitoj == Post la mondmilito ekestis [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]] (ekde 1929 [[Jugoslavio]]), kiun eniris Serbio (kun Vojvodino, kaj [[Kosovo|Kosovo kaj Metoĥio]]), [[Montenegro]], [[Kroatio]], [[Slovenio]], [[Bosnio-Hercegovino]] kaj [[Makedonio]]. En 1920, la 2-a Kongreso de la [[Socialista Laborista Partio de Jugoslavio]] ([[komunismo|komunistoj]]) aprobis en [[Vukovar]] tre favoran rezolucion al Esperanto. Tio instigis Esperanto-aktivadon en diversaj lokoj. La geesperantistoj relative rapide kolektiĝadis kaj komencis fondadi Esperanto-organizaĵojn je diversaj niveloj. En Beogrado refondiĝis en 1923 [[Beograda Esperanto-Societo]]; en [[Novi Sad]] ekestis du Esperanto-societoj – en 1922 kaj 1924, en Zemun en 1924, kaj poste en pluraj aliaj lokoj, kiel societoj, kluboj au societ-filioj – Subotica, Veliki Beckerek (poste Petrovgrad kaj nun [[Zrenjanin]]), [[Senta]], [[Kraljevo]]... Menciindas almenaŭ kelkaj elstaraj esperantistoj el tiu periodo: [[Dragomir M. Andonović]], [[Paja Stanišić]], [[Radomir Klajić]], [[Sreten Adžić|Sreten M. Adžić]], [[Marko Nešić]], [[Stevan Stojnić]], [[Jakob Štefančić]], [[Stevan Živanović]], [[Agor Agorić]], [[Branko Rajšić]]. En 1923 okazis la unua tutlanda Esperanto-kongreso, dum kiu estis fondita Ligo de Esperantistaj Societoj. Inter la du mondmilitoj okazis dekdu tutlandaj Esperanto-kongresoj (en Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 Jugoslavio), el kiuj tri estis en Serbio – en Subotica (la kvara, 1931), Beogrado (la sesa, 1933) kaj Novi Sad (la 11-a, 1938). Pluraj Esperanto-lernolibroj aperis en tiu periodo (de Siniša Buđevac en 1923, de A. Đ. Agorić en 1925, de Svetislav Petrović en 1926 kaj de Stevan Stojnić en 1936). En 1933 kaj 1936 aperis "Ŝlosilo de Esperanto", de Stevan Živanović, kaj en 1934 Esperanta-serbokroata vortaro de la sama aŭtoro. Niaj esperantistoj kunlaboradis en la revuo ''[[La Suda Stelo]]'', kiu ekaperis en 1932 en [[Slavonski Brod]]. Pro la progresemo, esperantistoj kaj esperantistaj organizaĵoj estis ĝenerale ĝenataj en la laboro, fare de ŝtataj organoj. Post la ekesto de la [[Dua Mondmilito]] Esperanto estis malpermesita kaj refoje pluraj geesperantistoj pereis. == Post la dua mondmilito == Post la liberigo ekestis la federacia ŝtato [[Jugoslavio]]. La Prezidanto de la Respubliko kaj la aŭtoritatoj favoris Esperanton. La kondiĉoj por renovigo de Esperanto-agado estis favoraj kaj oni atingis diversflankajn rimarkindajn rezultojn. Pluraj Esperanto-societoj restarigis siajn agadojn, kaj naskiĝis novaj en diversaj lokoj de Serbio – Beogrado, Novi Sad, Subotica, Svetozarevo (nun [[Jagodina]]), [[Niŝ]], [[Zaječar]], Kraljevo, Zrenjanin k.a. Jam en 1945 ree ekagis Laborista Esperanto-societo, Novi Sad, kiu estis malpermesita de la polico en 1940. Ĝi integriĝis en 1948 al la urba Esperanto-societo (ekde 1953 kun la nomo "[[Marko Nešić]]"). En 1946 ekfunkciis [[Jugoslavia Esperanto-Federacio]] (JEF, poste JEL), [[Serbia Esperanto-Ligo]] (SEL), en 1954 [[Vojvodina Esperanto-Ligo]] (VEL) kaj en 1955 – [[Jugoslavia Asocio de Fervojistoj-Esperantistoj]] (JAFE). En 1956 estis fondita [[Esperanto-Instituto de Serbio]] kaj en 1960 anstataŭis ĝin [[Jugoslavia Esperanto-Instituto]], kiu funkciis ĝis la fino de la 1960-aj jaroj kaj aperigadis la revuon ''Kajeroj''. Ĝi reorganiziĝis kiel Instituto de SEL en la [[1970-aj]] jaroj, sed efektive funkciadas regule ekde 1984. En Serbio okazadis multaj Esperanto-kursoj kaj seminarioj kaj konsiderinda nombro de esperantistoj sukcese faris A- kaj B- (kaj malpli ofte C-) ekzamenojn. Dum tiu ĉi tempo elstaris en la agado [[Branko Rajšić]], D-ro [[Vuko Jovanović]], D-ro [[Božidar Popović]], [[Momčilo Šaponjić]], [[Branko Maksimović]], [[Tibor Sekelj]], [[Antonije Sekelj]] kaj pluraj aliaj aktivuloj. Dum tiu ĉi 60-jara periodo okazis en Serbio tri tutlandaj Esperanto-kongresoj: en Novi Sad (1958), en Niŝ (1970) kaj la lasta en Subotica (1991). La internacia kunlaboro estis konstante grava por nia Esperanto-Movado, kvankam ĝi estis konsiderinde reduktita dum la plurjaraj sankcioj kontraŭ Serbio, en la naŭdekaj jaroj. == Internaciaj aranĝoj kaj serbaj aktivuloj en internaciaj organizoj (stato 2008) == En Serbio okazis 5 internaciaj Esperanto-kongresoj: * [[SAT]]-kongresoj – la 29-a en Beogrado (1956), la 42-a en Novi Sad (1969) kaj ree en Beogrado (2006). * La [[58-a_UK_1973|58-a UK de Esperanto]], en Beogrado (1973). * La 70-a [[Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj]], en Beogrado (2004). Krome okazis: * La 5-a sesio de DESKF ([[Danuba Esperanta Scienca kaj Kultura Forumo]]), en Beogrado (2001). Per siaj referaĵoj partoprenis 9 aŭtoroj esperantistaj el Serbio-Montenegro. Aperis la kolektlibro kun ĉiuj referaĵoj de DESKF-5. * La 26-a [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj]], en [[Mali Idjos]], Vojvodino (2004). * La 6-a [[Balkanlanda Esperanto-Konferenco]], en Niŝ (2004). Mgr-o [[Radojica Petrović]] estas prezidanto de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] (ILEI). [[Nedeljka Ložajić]] estas prezidantino de [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE). [[Cseh]]-instruistino [[Terezija Kapista]] restadis en diversaj landoj de [[Azio]] kaj [[Afriko]] (lastatempe en [[Burundio]]) por propagandi kaj instruadi Esperanton. Boriša Milićević aktive kaj diversflanke kunlaboris kun Esperanto-societoj el [[Prilep]] (Makedonio), Kroatia Esperanto-organizaĵo, Rumania Esperanto-movado kaj la urba Esperanto-societo ''La Mondo'' en [[Banja Luka]], RS, BkH, kun kiu kunaktivis ankaŭ Mgr-o Radojica Petrovic kaj Tereza Kapista. [[Dimitrije Janičić]] kunlaboris plurfoje en diversaj Esperanto-revuoj informe kaj literaturkampe. Renato Petrović aktive kunlaboris kun TEJO kaj estis aktiva membro de BaJK (Balkana Junulara Konferenco) kunlaborante kun junaj esperantistoj el Rumanujo, Bulgarujo, Albanujo, Hungarujo. Krome, li kunlaboris kun pluraj Esperanto-revuoj. Esperanto-societoj el Niŝ kunlaboras kun la esperantistaj organizaĵoj el Bulgario. Pri ĉiuj rimarkindaj Esperanto-okazaĵoj en Serbio informadis interrete Dimitrije Janičić, Boriša Milićević, Renato Petrović, kaj sporade Zoran Ćirić, Marko Nikolić kaj Nedeljka Ložajić. == Internaciaj aranĝoj de internaciaj organizoj (stato 2019) == En [[Ĉaĉak]] okazis en julio 2019 la 52-a [[ILEI-Kongreso]] kun 60 partoprenantoj. Universitata Konferenco trovis lokon en la du lastaj tagoj de tiu evento. Pli ol dek prelegoj arigis kaj la kongresanaron kaj la profesorojn de la Fakultato pri Tekniko, kiu dependas de la Universitato de [[Kragujevac]], ĉirkau la temo "Lernado en virtualaj komunumoj". Tiu Konferenco kontribuas al la progreso de la kariero de la serbaj profesoroj. == Eldonaĵoj == Tre rimarkinda estas la eldonaktivado en Serbio, ĉar aperis multaj informiloj, lernolibroj, vortaroj, beletraj kaj informaj verkoj, inter kiuj "Esperantistoj en Serbio", Beogrado (2006), sub la ĉefredaktorado de d-ro [[Pribislav Marinković]]. * La Suda Stelo, Beogrado (1947-1973); La Progreso, Beogrado (1954-1959); Jugoslavia Fervojisto, Beogrado (1956-2000); Esperanto (serblingve), Beogrado (1978-1983); Bulteno de VEL, Novi Sad (1966-1978); Bulteno de Esperanto-societo ''Marko Nes'ic' '', Novi Sad (1977-1990); VEL-o, Subotica (1983-1991); Bulteno de SEL, Beogrado (1989-1991); InfoSEL, Beogrado, Nis' (1994-2000), la kvarmonata Beograda Verda Stelo (ekde 2006), sub ĉefredaktoro D-ro [[Miodrag Stojanovic]], Elektronika gazeteto ''Primara'' (ekde 2006, fare de ĉefredaktoro d-ro Pribislav Marinkovic). * Informverkoj pri Esperanto de Dragan Dimitrijević, Božidar Popović, Ivan Andrejević, Gvozden Sredić, Radoslav Gajić, Zlatoje Martinov, Boriša Milićević. * Lernolibroj de [[Božidar Popović]], Antonije kaj Tibor Sekelj, [[Gvozden Sredić]], Boriša Milićević, [[Živko Ivanović]], [[Miodrag Kočić]], Jovan Janković, Inĝ. [[Ludoviko Sekereŝ]] (hungarlingve). * Vortaroj de Stevan Živanović, Antonije Sekelj, Gvozden Sredić, Stevo Rađenović — Miodrag Kočić, Dimitrije Janičić (rete), Ivan Opačak — Pane Đukić, Boriča Milićević, D-ro Kalman Kovač k. a. Inter rimarkindaj beletraj verkoj elstaras: * "[[La Montara krono]]" de [[Petar Petrović Njegoš]]. Tradukis [[Svetislav S. Petrović]].Cetinje, 1970. * "Lirika Poemaro el Vojvodino (Serbio)". Redaktis kaj plejparte tradukis Boriša Milićević. Novi Sad, 1983. * "Mi esperas amon". El poezio de la nealiancaj landoj (Afriko, Azio, Europo). Redaktis kaj plejparte tradukis Boriša Milićević. Novi Sad, 1989. * "Antologio de la serba parola literaturo". Redaktis Živko Ivanović. 6 tradukintoj. Beograd, 1991. * ''"Svetu na dar. Antologija srspke poezije za decu"'' – Al la mondo donace. Antologio de la serba porinfana poezio. Redaktis kaj tradukis [[Zlatoje Martinov]]. Beograd, 1996. (Dum UK en Adelaide, 1997, ĝi estis proklamita kiel la plej bona porinfana libro de la jaro). * "Antologio de la serba poezio (1200-2000)". Redaktis Srđ Aranđelović. Finaranĝis por aperigo [[Margarethe-Greta Stoll]]. Beograd, 1998. 25 tradukintoj, inter kiuj elstaris Margarethe-Greta Stoll. * "Antologio de la serba skriba poezio". Redaktis kaj tradukis Živko Ivanović. Beograd, 2002. * "Miozoto". Poemoj. 65 originalaj poemoj de Margarethe-Greta Stoll Aranđelović, Beogrado, 2006. {{Projektoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Serbio| ]] cvw6h8o06r6uehbcvm8u0i2n1p2eftt 0 247261 9404814 7077442 2026-06-16T18:37:22Z Sj1mor 12103 9404814 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jutta PALLOS-SCHÖNAUER''' (paloŝ-ŝeonauer) estis rumanuja germana pentristino, grafikistino naskita en [[Reghin]] la [[12-an de januaro]] [[1925]], kaj mortis la [[4-an de decembro]] en [[Stutgarto]]. Ŝi estis la edzino de inĝeniero [[István Pallos]]. ==Biografio== Jutta Pallos-Schönauer la mezlernejon finis en [[Kluĵo]], sed la abiturientan ekzamenon ŝi faris en Reghin (1944). Pli poste ŝi studis en [[Magyar Művészeti Intézet]] (1948-49), kaj inter 1950-54 en ''Belarta Altlernejo Ion Andreescu'' de Kluĵo, kie siaj majstroj estis [[Gábor Miklóssy]] kaj [[Imre Nagy (pentristo)|Imre Nagy]]. En [[1986]] ŝi loksidiĝis en [[Karlsruhe]]. ==Individuaj ekspozicioj== *1954, 1957, 1965 • Belartgalerio, Kolozsvár *1963 • [[Nagyenyed]] • [[Zilah]] • [[Nagyvárad]] *1968 • [[Csíkszereda]] *1969 • [[Düsseldorf]] *1970 • [[Stuttgart]] • West-[[Berlin]] • [[Bremen]] *1971 • [[Lambrecht]] *1972 • [[Vieno]] • [[Düsseldorf]] *1973 • [[Wiehl]] • [[Drabarderhöhe]] • [[Székelyudvarhely]] • [[Kézdivásárhely]] • Csíkszereda • [[München]] *1990 • Karlsruhe, retrospektiva ekspozicio. {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pallos-Schonauer, Jutta}} [[kategorio:Transilvaniaj saksoj]] [[kategorio:Germanaj pentristoj]] 96a28v20s0tpre7tjghj5t0dr8w10er 1 247654 9405068 9292509 2026-06-16T22:16:38Z Salatonbv 84201 /* */ Respondo 9405068 wikitext text/x-wiki Mi volas kaj povas skribi pri tiu urbo, ĉar ĝi havas belan historion kaj havas bonegan ekzemplon de anarkiisma tumulto. Tamen, mi ne certas ĉu esperantigo de la nomo estas ĝusta. Ĉu iu volas kontroli tion?--[[Vikipediisto:Goren|Goren]] 16:40, 8. Jun 2008 (UTC) :Estas Kŭangĵuo laŭ PIV.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 05:23, 18 Sep. 2013 (UTC) :: {{re|Salatonbv}} Laŭ PIV 2002? Aŭ PIV 2005? En PIV 2020 ŝajne estas [https://vortaro.net/#K%C5%ADang%C4%B5uo_kd '''neniu''' Kŭangĵuo] (sed PIV 2020 ĉiukaze ankoraŭ ne estis konebla en septembro 2013). Kaj en la presita PIV 1970 mi same ne trovis iun formon Kŭangĵuo, ankaŭ ne sub komencaj literoj Kua-, Kva-, Gŭa-, Gua- aŭ Gva- kaj iu ajn pliaj literoj. Bonvolu rekontroli, kaj indiku kun ekzakta eldonjaro kaj paĝonumero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:04, 24 jan. 2026 (UTC) ::: PS: Cetere, kvankam tiu estas nur unu el pluraj eblaj fontoj, en la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de [[1971]], granda dupaĝa mapo 24, esperantlingve dokumentiĝas la tute alia formo "Ĝvangĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 24 jan. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Mi kredas, ke "Kŭangĵuo" estis en la reta PIV lanĉita la 4-an de aprilo 2012, sed mi konsentas, ke ne estas ia en la nuna versio. "Ĝvangĝo" en la Poŝatlaso? Tio estas sendube erara, ĉar la korea 광 ne estas prononcata tiel, sed "Gvangĝo" estus ebla esperantigo, same kiel unu por la ĉina [[Guangzhou]].--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 22:16, 16 jun. 2026 (UTC) rkp91l6kn3a5it6sybihwu4xp4dw4yi 9405409 9405068 2026-06-17T11:45:50Z ThomasPusch 1869 9405409 wikitext text/x-wiki Mi volas kaj povas skribi pri tiu urbo, ĉar ĝi havas belan historion kaj havas bonegan ekzemplon de anarkiisma tumulto. Tamen, mi ne certas ĉu esperantigo de la nomo estas ĝusta. Ĉu iu volas kontroli tion?--[[Vikipediisto:Goren|Goren]] 16:40, 8. Jun 2008 (UTC) :Estas Kŭangĵuo laŭ PIV.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 05:23, 18 Sep. 2013 (UTC) :: {{re|Salatonbv}} Laŭ PIV 2002? Aŭ PIV 2005? En PIV 2020 ŝajne estas [https://vortaro.net/#K%C5%ADang%C4%B5uo_kd '''neniu''' Kŭangĵuo] (sed PIV 2020 ĉiukaze ankoraŭ ne estis konebla en septembro 2013). Kaj en la presita PIV 1970 mi same ne trovis iun formon Kŭangĵuo, ankaŭ ne sub komencaj literoj Kua-, Kva-, Gŭa-, Gua- aŭ Gva- kaj iu ajn pliaj literoj. Bonvolu rekontroli, kaj indiku kun ekzakta eldonjaro kaj paĝonumero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:04, 24 jan. 2026 (UTC) ::: PS: Cetere, kvankam tiu estas nur unu el pluraj eblaj fontoj, en la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de [[1971]], granda dupaĝa mapo 24, esperantlingve dokumentiĝas la tute alia formo "Ĝvangĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 24 jan. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Mi kredas, ke "Kŭangĵuo" estis en la reta PIV lanĉita la 4-an de aprilo 2012, sed mi konsentas, ke ne estas ia en la nuna versio. "Ĝvangĝo" en la Poŝatlaso? Tio estas sendube erara, ĉar la korea 광 ne estas prononcata tiel, sed "Gvangĝo" estus ebla esperantigo, same kiel unu por la ĉina [[Guangzhou]].--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 22:16, 16 jun. 2026 (UTC) :::::Mi tre bedaŭras ke mi iam havis kompletan PIV 2002 kiel grandega PDF skanite sur la malmoldisko, do tiam eblis ĉiam kontroli kapvortojn tute precize kun paĝonumeroj, sed bedaŭrinde mi perdis tiun trezoron, kiam mia malmoldisko iam kraŝis... la reta PIV lanĉita la 4-an de aprilo 2012 nun supozeble ne plu spureblas, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:45, 17 jun. 2026 (UTC) 0kgu0ma78hehmvy7272tjzwx7qugdnn 0 248154 9404468 9318560 2026-06-16T12:04:12Z Sj1mor 12103 9404468 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''D. BERDE Amália''' [Dóczyné] estis rumanuja hungara pentristino, verkistino. Ŝi naskiĝis en [[Nagyenyed]], [[15-a de decembro]] [[1886]] kaj mortis [[Kluĵo]], [[12-a de decembro]] [[1976]]. Ŝi estis la fratino de poetino, verkistino [[Mária Berde]]. ==Biografio== Amália D. Berde komencis siajn studojn en [[Nagyenyed]], la instruistdiplomon ŝi akiris en [[1906]] en [[Kolozsvár]]. Inter 1913-18 ŝi instruis desegnon en Koloĵvaro. Post pluraj vojaĝoj en okcidenta [[Eŭropo]] en [[1930]] ŝi loksidiĝis en Kluĵo. Ŝi estis ano de [[Kemény Zsigmond Társaság]] kaj de ''Belartista Asocio'' de [[Bukareŝto]]. Ŝi estis unu el tiuj, kiuj plej bone konis la popolarton de [[Torockó]], [[Kalotaszeg]] kaj [[Székelyföld]]. Ŝi publikis desegnojn kaj artikolojn en [[Zord Idő]], [[Ellenzék]], [[Keleti Újság]] kaj de tiu de lasta ŝi estis interna kunlaborantino inter [[1938]] kaj [[1940]]. Ŝi studis en [[München]] en privatlernejo de ''Debsitz''; inter 1914-20 en la Libera Pentristlernejo de [[Nagybánya]] ĉe [[János Thorma]]. ==Individuaj ekspozicioj== *1971 • Nagy Galéria, [[Kolozsvár]]. ==Elektitaj grupaj ekspozicioj== *1947 • Erdélyi Képzőművészeti Szalon, Kolozsvár *1957 • Woman artists, [[Melbourne]]. ==Kreaĵoj en publikkolektoj== *Déri Múzeum, [[Debrecen]] • Marosvásárhelyi Múzeum • Magyar Nemzeti Galéria, [[Budapest]]. ==Verkoj== *''Bujdosó királyasszony'', [[historia dramo]] (1929), *''Asszonyfarsang'', komedio (1941). ==Bibliografio== *[[Ilona Szabó E.|E. SZABÓ I.]]: ~ gyűjteményes kiállítása (kat., bev. tan., Kolozsvár, 1971). ==Fonto== *[http://artportal.hu/ Artportalo.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902012046/http://artportal.hu/ |date=2011-09-02 }} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|D. Berde, A}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj]] f9avbrogyexlqc6jehp7innz0fajqmp 0 248637 9404935 8558953 2026-06-16T20:12:05Z Sj1mor 12103 9404935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''TÖRÖK Pál''' (teoreok) estas hungara pentristo naskita en [[Vadu (Vărgata)]] la [[22-an de aŭgusto]] [[1929]]. ==Biografio== Inter 1948-50 li studis en [[Magyar Művészeti Intézet]] en [[Kluĵo]], inter 1950-54 en ''[[Belarta Altlernejo Ion Andreescu]]'' ĉe [[Zoltán Kovács]], [[Sándor Mohy]], [[Gábor Miklóssy]]. Li estis unu el fondintoj de artiskolonio de [[Lăzarea]], Ekde la [[1970]]-aj jaroj li estis prezidanto de la ''Societo de Rumanujaj Artistoj'' de [[Târgu Mureş]] por kelkaj jaroj. Li ekspoziciis ekde [[1954]]. Li elmigris antaŭ [[1984]]. Li vivas en [[Svislando]] en [[Lugano]]. ==Fonto== [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj|Torok, P]] [[Kategorio:Svislandaj pentristoj|Torok. P]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1929|Torok. P]] 0e3gg38vi14tbapw27hvlphayvvt4sj 0 249232 9404625 7131548 2026-06-16T14:26:40Z Sj1mor 12103 9404625 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Petre Abrudan''' estis rumana pentristo naskita en [[Zutor]] la [[8-an de julio]] [[1907]] kaj mortinta en [[Kluĵo]] la [[18-an de majo]] [[1979]]. == Biografio == Petre Abrudan studis en Belarta Lernejo de Kluĵo. Ekde [[1927]] li vizitis liberan artistskolon de [[Baia Mare]] kaj en [[1933]] li loksidiĝis tie. == Ekspozicioj == Liajn unuajn ekspoziciojn li organizis en [[1932]] kaj [[1935]] kun [[Jenő Szervátiusz]]. En [[1937]] li iĝis sekretario de [[Gheorghe Manu]], gvidanto de [[Artistkolonio de Baia Mare]]. Liaj plej valoraj kreaĵoj naskiĝis en lia frua kariero. == Fonto == * Rumana vikipedio == Eksteraj ligilioj == * [http://www.wikipaintings.org/en/petre-abrudan/mode/all-paintings Pentraĵoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rumanaj pentristoj|Abrudan, P]] 7wlc33i3qmbscyuegz8doxozotz2wye 0 249373 9404944 9268749 2026-06-16T20:16:11Z Sj1mor 12103 9404944 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Josefine SCHALK''' (n. [[6-a de novembro]] [[1850]] en [[Trier]]; † [[1919]]) estis [[Germanio|germana]] [[pentristo|pentristino]]. Schalk estis lernantino de la desegnoinstruisto [[Heinrich Hasselhorst]]. Ŝi longe verkis kaj vivis en [[Munkeno]], sed en 1902 ŝi translokiĝis al [[Kronberg im Taunus]]. Ŝi amikiĝis kun la pentristo [[Fritz Wucherer]] kaj post 1912 vivis en lia familio. Schalk mortis 69 jaraĝa. {{Ĝermo|germano}} {{DEFAŬLTORDIGO:Schalk, Josefine}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1850]] [[Kategorio:Mortintoj en 1919]] g8hru8hk8rtfxlrlzey6cmjwij1mbpn 0 249849 9404634 8471058 2026-06-16T14:32:17Z Sj1mor 12103 9404634 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=|dato de morto=nekonata}} '''KÁHÁN Sára''' (ka:ha:n) estis rumanuja hungara pentristino naskita en [[Borgóprund]] la [[5-an de septembro]] [[1909]] kaj mortinta ?. == Biografio == La familio de Sára Káhán translokiĝis al [[Nagybánya]] kaj ŝi lernis ekde [[1929]] en [[Artistkolonio de Baia Mare]]. En [[1932]] oni eligis ŝin el kolonio kune kun [[Lídia Agricola]] kaj [[Márton Katz]], ĉar ili involviĝis politikon. Ŝi laboris en aparta grupo kune kun junuloj. Ŝi ricevis direktadon ankaŭ de [[János Mattis Teutsch]]. De post sia loksidiĝo en [[Bukareŝto]] ŝi ĉesis pentri. Ĉirkaŭ [[1980]] ŝi elmigris [[Israelo]]n kaj pli poste [[Francujo]]n ([[Parizo]]). Unu el ŝiaj kreaĵoj troviĝas en la [[Hungara Nacia Galerio]]. == Fonto == * [[Jenő Murádin|Murádin Jenő]]: ''Nagybánya- A festőtelep művészei'', Miskolc, 1994. [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj|Kahan, S]] [[Kategorio:Israelaj pentristoj|Kahan, S]] 8t7ducg4oobu0u9yq7zl6fxfl2afi1s 0 249900 9404867 8902689 2026-06-16T19:08:10Z Sj1mor 12103 9404867 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Eugen Pascu''', ''Jenő Pászk'' rumana, hungara rumania hungara pentristo, skulptisto naskita en [[Zenta]] la [[2-an de aŭgusto]] [[1885]] kaj mortinta en [[Baia Mare]] la [[5-an de septembro]] [[1948]]. ==Biografio== Jenő Pászk edukiĝis sub influo de hungara kulturo, siaj prauloj ricevis hungaran nobilecon. La familio devenas el [[Dobra]]. El Zenta ili translokiĝis en [[Budapeŝto]]n. En 1912-13 li komencis lerni en la ''Belarta Altlernejo'' de Budapeŝto, sed pro la [[unua mondmilito]] li povis fini nur en [[1919]]. Li aliĝis al aktivista rondo de [[Lajos Kassák]]. Li loksidiĝis en Baia Mare, kie unue li estis en [[1914]]. En [[1922]] oni elektis lin ano de asocio de pentristoj. Li instruis iom de tempo desegnon. En [[1925]] unu jaron li instruis skulptadon en ''Belarta Lernejo'' de [[Kluĵo]]. Inter [[1935]] kaj [[1939]] li vivis en [[Arad]], sed en [[1940]] li revenis al Baia Mare. ==Ekspozicioj== *1920 - Baia Mare (grupa ekspozicio), *1962 - Baia Mare, memorekspozicio. *1973 - [[Pécs]] (grupa ekspozicio de hungaraj aktivistoj). ==Fonto== *[[Jenő Murádin|Murádin Jenő]]: ''Nagybánya- A festőtelep művészei'', Miskolc, 1994. ==Eksteraj ligiloj== *[http://paszk-jeno.hung-art.com/ Pentraĵoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Pascu, Eugen}} [[Kategorio:Rumanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Rumanaj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] kezo7m14oqlcb392u9qo5fmvq0nxvbx 0 251063 9404464 8730219 2026-06-16T12:02:22Z Sj1mor 12103 9404464 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''BORTNYIK [[Aleksandro|Sándor]]''' [bortnjik] estis hungara pentristo, dizajngrafikisto naskita en [[Marosvásárhely]] la [[3-an de julio]] [[1893]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[31-an de decembro]] [[1976]]. == Biografio == Sándor Bortnyik inter 1913-1915 vizitis la liberlernejon de [[Károly Kernstok]], [[János Vaszary]] kaj [[József Rippl-Rónai]]. Lin influis precipe la arto de Kernstok. Li dizajnis sian unuan afiŝon en [[1910]] kaj iĝis la domgrafisto de parfumfabriko Savoly. En [[1917]] li konatiĝis kun [[Lajos Kassák]] kaj aliĝis al rondo de revuo ''Ma''. En [[1920]] li elmigris [[Vieno]]n, sed li restis kunlaboranto de ''Ma''. Li dizajnis librokovripaĝojn por eldonaĵoj de ''Bécsi Magyar Kiadó'' kaj ''Bán Verlag''. En [[1921]] aperis lia ''Albumo'', kies kreaĵojn Kassák altetaksis en sia antaŭparolo. En [[1922]] li elpaŝis de ''Ma'' kaj li translokiĝis al [[Weimar]], kaj li ekkontaktiĝis kun [[Bauhaus]] kaj [[Van Doesburg]]. En [[1922]] kaj [[1923]] [[Herwarth Walden]] prezentis liajn kreaĵojn en [[Berlin]], en la ''Sturm Galerie''. En [[1925]] li definitive revenis [[Hungarujo]]n, (Budapest). En 1925-1926 li estis la fondinto de absurda teatro ''Zöld Szamár'' (Verda Azeno), ĝia scenejdekoraciisto, verkisto. En [[1927]] li estis artredaktoro, aŭtoro kaj grafikdizajnisto de revuo ''Új Föld'' (Nova Tero), En [[1930]] li estis fondintano de la ''Magyar Könyv- és Reklámművészek Társasága''; inter 1929-1931 kiel ano de societo li ekspoziciis en la ''Képzőművészek Új Társasága''; en [[1932]] li estis elektita komitatano de ''Magyar Műhely Szövetség''. Inter [[1928]]-[[1938]] li havis grafikan privatlernejon ''Műhely'', en kiu li instruis laŭ la principoj de ''Bauhaus''. En [[1933]] li aperigis propran revuon kun titolo ''Plakát'' (Afiŝo). Ekde [[1945]] li havis rolon aktivan en la artvivo. En [[1946]] li estis ano de ''Művészeti Tanács'' (Arta Konsilantaro). Inter 1947-1949 li estis ĉefredaktoro de la revuo ''Szabad Művészet'' (Libera Arto); inter 1948-1949 li estis profesoro de la [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo]]; inter 1949-1956 direktoro de [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo]]. == Premioj, distingoj == * Munkácsy-premio (1955), * Meritartisto (1956), * Eminenta artisto (1970), * [[Kossuth-premio]] (1973). == Elektitaj disĉiploj == * [[Margit Bárdy]] * [[Tihamér Csemiczky]] * [[Vera Csillag]] * [[Pál Fux]] * [[Gyula Macskássy]] * [[Tibor Szántó]] * [[Ádám Würtz]] == Fonto == * [http://artportal.hu/ Artportalo.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902012046/http://artportal.hu/ |date=2011-09-02 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.terminartors.com/artistprofile/Bortnyik_Sandor Pri la artisto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Kieselbach Galerio [http://www.kieselbach.hu/sa-346] * Arto en Hungarujo [http://www.hung-art.hu/index-en.html] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bortnyik, Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] [[Kategorio:Hungaraj afiŝistoj]] 09pc2kghbfk2z1qyo2v5atgeuizg6l4 0 257795 9404916 8414218 2026-06-16T20:05:59Z ~2026-35318-61 258790 /* Proklamo pri elĉerpiĝo de la paradigmo finvenkismo-raŭmismo */ 9404916 wikitext text/x-wiki Tiun '''Proklamon pri elĉerpiĝo de la paradigmo finvenkismo-raŭmismo'''<ref>[http://www.esperanto.org/Ondo/Nov03-27.htm Ondo de Esperanto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} nov. 2003</ref> kunverkis [[István Ertl]] kaj [[Zbigniew Galor]], kiu ankaŭ prezentis ĝin enkadre de la XIX-a [[ARKONES]] la 27an de sept. 2003 en [[Poznań]] (Pollando) dum primovada panel-diskuto, kiun gvidis Tadeusz Chrobak. == Proklamo pri elĉerpiĝo de la paradigmo finvenkismo-raŭmismo == Ni, sube subskribintaj partoprenantoj de la XIX-a ARKONES en Poznań, '''rekonante''' — ke la koncepta paro finvenkismo-raŭmismo estas unu el la plej sterilaj neologismoj de la esperanto-movado en la lasta kvaronjarcento, — ke dokumentoj kritike opiniantaj pri ĝi restas nerimarkataj, kiel la Proklamo de Voss el 1991, kiu diras — ke ... konflikto inter kultur-flegemaj kaj fin-venkemaj esperantistoj estas transpontebla..., '''konstatinte''' — ke finvenkismo kaj raŭmismo, se entute nomi ilin tiel, kunloĝas en ĉiu el ni, — ke la ĝisnuna praktiko uzi ĉi tiun pensokadron evidente pruvis ties falsecon, dogman, valorpritaksan karakteron, malantaŭ kiu troviĝas vulgare ideologia pensadmaniero, — ke la koncepta paro damaĝas la riĉan bildon de ideologioj ligitaj kun la esperanta movado, ĉar ĝi devigas pensi nur pri du el ili, kvankam ekzistas tiaj historiaj ideotendencoj kiel: laborista movado, kristanisma socidoktrino, novaj sociaj movadoj, ideologio de hobiismo — ĉiu el ili elemento de riĉeco de la esperanto-kulturo, '''rekomendante''' al ĉiu esperantisto, kiu ne kutimas trakti mitojn kiel faktojn '''proklamas''' elĉerpiĝon de la paradigmo finvenkismo-raŭmismo! == Subskribintoj == [[Detlev Blanke]]<br /> Tadeusz Chrobak<br /> [[István Ertl]]<br /> [[Zbigniew Galor]]<br /> [[Georgo Handzlik]]<br /> [[Paweł Janowczyk]]<br /> Zbigniew Kornicki<br /> [[Ilona Koutny]] == Fonto == {{Referencoj}} [[Kategorio:Strategioj por Esperanto]] 9sev370uphjidf0k0tb7nnx0334m7co 0 259373 9404764 8931284 2026-06-16T17:55:56Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404764 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nikolaj Ivanoviĉ PIROGOV''' (n. la [[25-an de novembro]] [[1810]] en [[Moskvo]], m. la [[5-an de decembro]] [[1881]] en bieno "Viŝnja" (vilaĝo Pirohovo, apud [[Vinico]], [[Ukrainio]]) — estis [[Rusio|rusa]] [[kuracisto]], anatomo, kirurgo, [[naturalisto]], [[pedagogo]], membro-korespondanto de la rusia Akademio de sciencoj. Filo de ŝtatoficisto, Nikolaj Ivanoviĉ Pirogov jam junaĝe lernis legadon kaj scipovis plurajn lingvojn. Lia patro mortis en [[1824]]. La familio restis sen enspezoj kaj vivrimedoj. Nikolaj emis fariĝi ankaŭ funkciulo, sed lia familia kuracisto, Jefrem Muĥin, profesoro pri [[anatomio]] kaj [[fiziologio]] en la ŝtata universitato de Moskvo, sukcesis persvadi la aŭtoritatojn akcepti lin tie, kvankam li estis nur 14-jara. Li finis siajn medicinajn studojn en [[1828]], nur 17-jara. Kvankam sensperta pri kirurgio, pro praktiko de nur du operacioj dum siaj universitataj studoj, Pirogov decidis perfektiĝi pri tiu fako : "''Kia trista kuracisto mi estis kun mia diplomo, kiu rajtigis min pri vivo aŭ morto, sen iam ajn esti vidinta tifon, sen esti enmaniginta lanceton.''" Tiucele li studis en Dorpat (nun [[Tartu]], en [[Estonio]]), kie li diplomiĝis en [[1832]] per disertacio pri ligaturo de la abdomena aorto. Li publikigis altvalorajn laborojn pri ripara [[osteopatio]] kaj rinoplastio. Li plue studis en la germanaj universitatoj de [[Berlino]] kaj [[Goettingen]]. En [[1836]], nur 26-jara, li revenis al Dorpat, kie li fariĝis profesoro pri [[kirurgio]] kaj patologia anatomio en la germana universitato. Gravan laboron li faris tie pri arterioj kaj fascioj. Li plue okupis tiun funkcion en [[1840]]. En [[1838]], li entreprenis studvojaĝon al Parizo. Tie li renkontis la grandan kirurgon Velpeau [http://fr.wikipedia.org/wiki/Alfred_Velpeau FR] kiu demandis al li "ĉu li konas la faman rusan kirurgiiston, sinjoro Pirogoff ?". Sed tie seniluziigita pro la parizaj famuloj, Pirogov ne lernis multon. Li edziĝis en [[1842]], sed lia edzino mortis post nasko de dua filo. Li poste ree edziĝis. Unu el liaj filoj, Nikolaj Nikolajeviĉ Pirogov, fariĝis kuracisto. Pirogov estis nomumita en [[1840]] kiel profesoro en la Akademio de milita medicino de [[Sankt-Peterburgo]], kie li prezidis la katedron pri kirurgio kaj kie la labor- kaj restad-kondiĉoj estis priskribitaj antaŭe de li kiel timigaj. Li volis tie fondi anatomian instituton kaj instrui studentojn. "Vivo kaj animo de la Akademio", Pirogov trapasis tie tre aktivajn vivjarojn. En [[1847]], li iris al Kaŭkazio por kontroli la kampanjajn operaciajn metodojn, kiujn li prilaboris. Tie, li unuafoje uzis eteron kiel anestiziaĵon en [[1847]], kaj ankaŭ uzis amelitajn tolaĵbendojn, pli komfortaj ol splintoj. En [[1848]], li faris esplorojn pri [[ĥolero]]. De [[1852]] ĝis [[1859]], li kompilis kvarvoluman atlason pri topografia anatomio de la homa korpo. Membro korespondanto de la rusia Akademio de sciencoj ekde [[1847]], li gajnis premiojn Demidov en 1844, 1851 kaj 1860. En decembro [[1854]], li volontuliĝis por servi kiel milita kirurgo dum la [[Krimea milito]]. Li praktikis preskaŭ dekmil operaciojn. Pro siaj tieaj laboroj, li estas konsiderata kiel la patro de kirurgio sur batalkampoj. Li estis la unua, kiu uzis anestezaĵon tiucele, precipe dum la sieĝo de [[Sebastopolo]] kaj li prezentis tie sistemon de kribrado de vunditoj laŭ kvin kategorioj, laŭ graveco de vundiĝo kaj infektiĝo. Surbaze de la laboro de Louis Seutin (ĉefkuracisto de la belga armeo, kaj poste senatano, n. la [[19-an de oktobro]] [[1793]] en Nivelles - m. la [[29-an de januaro]] [[1862]] en [[Bruselo]]), li evoluigis kaj multe uzis metodon per gipsaj splintoj por senmovigo de rompitaj ostoj. Li disvolvis ankaŭ novan osteopatan metodon por [[amputo]] de piedo, per kio la limigo de la damaĝoj estis ebla. Konscia pri la graveco de flegado kaj evakuado de la vunditoj, iel same kiel faris [[Florence Nightingale]] ĉe la turka flanko, li direktis la instruadon kaj fleglaboron de karitataj religiulinoj. Post reveno al Sankt-Peterburgo en [[1856]], malkontenta pro la daŭre malbona instruado kaj laboro en tiu hospitalo, li eksiĝis el la Akademio. Li perdis favoron de la caro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]]. Li revenis al [[Krimeo]] kiel prigardisto de la lernejoj. Li iris al [[Kievo]] pro malakordo kun la ĝenerala guberniestro de [[Odeso]]. Pirogov verkis influan tekston pri la problemoj de pedagogio, pledis reformo de la eduksistemo, por edukado de la malriĉuloj, de la ne-rusoj, de la virinoj, por disvolviĝo de duagrada instruado. Dekon da jaroj poste, en konflikto kun la diversnivela regpovo, Pirogov estis eksigita el la publika funkcio eĉ sen rajto je pensio. En [[1861]], laca pro intrigoj, kiuj rezultis el ĵaluzeco pro lia fameco kaj el lia pledo por reformoj, por amasa edukado ("La [[zemstvo]] devas venki la nescion de la amasoj"), li retiriĝis en sian bienon Viŝnja situantan en centra [[Ukrainio]]. Tie li bonvoleme kuracis kamparanojn de la ĉirkaŭaĵo, kreis senpagan malsanulejon kaj lernis la ukrainan por montri sian respektemon. La komponisto [[Ĉajkovskij]] estis unu el liaj tieaj vizitantoj. En [[1862]], li alprenis respondecon pri delegitaro de rusaj studentoj sendita transmare kiel profesoroj. Li flegis [[Giuseppe Garibaldi]] pro piedvundiĝo okazinta en [http://fr.wikipedia.org/wiki/Aspromonte Aspromonte]. Pirogov revenis al [[Rusio]] en [[1866]], nur malofte forlasante sian bienon. Li vizitis batalkampojn kaj kampanjajn flegejojn de la franca-prusa milito de [[1870]] kiel reprezentanto de la rusa [[Ruĝa Kruco]], kaj li estis ankoraŭ kirurgo dum la rusa-turka milito de [[1877]]-[[1878]]. Ĝuste tiam, kiam li vizitis [[Bulgario]]n dum la rusa-turka milito, la caro [[Aleksandro la 2-a]] rememoris pri Pirogov kiel nekomparebla kirurgo kaj plej bona organizanto de la medicina servo ĉe la fronto, kaj li turnis sin al li. Kvankam 67-jara, Pirogov akceptis kun kondiĉo, ke li estu plene libera en sia laboro. Lia lasta publika apero okazis maje [[1881]]. Li mortis en sia bieno Viŝnja fine de la sama jaro pro kancero ĉe la buŝo. == Omaĝoj al Pirogov == En sia rusia patrio, Pirogov estas ankoraŭ unu el la plej konataj kuracistoj en la historio de la lando kaj kiel nacia heroo. [[Moskvo]] nomumis lin honorcivitano en [[1881]]. Kvar jarojn post lia morto fondiĝis asocio de rusaj kuracistoj kies prioritata celo estis la plibonigo de la medicinaj instruado kaj provizado en [[Rusio]] kaj kies gazeto estis "'''Ĵurnalo de la rusa medicina societo fondita memore al Pirogov'''". ;Memore kaj omaĝe al N.I. Pirogov ekzistas i.a. : [[Dosiero:1960 CPA 2504.jpg|eta|dekstra|Soveta poŝtmarko de 1960; eldonita okaze de la 150a datreveno de la naskiĝo de N. I. Pirogov.]] * muzeo Pirogov, fondita en 1947 ekster la urbo [[Vinico]], Ukrainio, kie estis lia bieno kaj kliniko. * lasta portreto pri li "Alveno de N. I. Pirogova en Moskvo por la 50a datreveno de lia scienca aktivado (1881)", farita de I. Efimoviĉ Repin, en tiu muzeo. * busto Nikolaj Pirogov en la rusia muzeo de la mararmeo de la [[Nigra Maro]] en Sebastopolo. * monumento apud la hospitalo de Sebastopolo * soveta poŝtmarko en 1960, okaze de la 150a datreveno de lia naskiĝo. * la plej alta distingaĵo de Soveta Unio por homama aktivado estis la "Ormedalo Pirogov". * du stratoj N. I. Pirogov de Moskvo * unu strato de Novosibirsko * urba hospitalo de Samara * unu el la hospitaloj de Orenburgo * la [[2506 Pirogov|asteroido 2506]] malkovrita de Nikolaj Ĉerniŝ. * la plej granda centro de medicina urĝeco de [[Sofio]], en [[Bulgario]] fondita en 1961. Ĝia nomo ŝanĝiĝis plurfoje seed restas tamen memorplako dediĉita al N. I. Pirogov * superaj lernejoj pri medicino de Moskvo (nuna nacia rusa medicina universitato), Odeso (nuna nacia mdecicina universitato), Vinico (nuna nacia mdecicina universitato) surhavas lian nomon. * sovetia poŝtmarko * en la milita-medicina muzeo de Sankt-Peterburgo troviĝas kolekto de dokumentoj ligitaj al lavivo kaj aktivado de Nikolaj Ivanoviĉ Pirogov, liaj personaj objektoj, medicinaj iloj, eldonoj de liaj verkoj. Aparte interesa estas la 2-voluma manuskripto de la sciencisto "'''La demandoj de la vivo : ĵurnalo de maljuna kuracisto'''" kiu atestas pri lia humanismo kaj modesteco, kaj la lasta noto postlasita de li pri la instruado de diagnozo de la malsano. La ĉefaj elementoj de tiu artikolo fontas el la versioj germanlingva kaj rusa de Wikipedia kaj el franclingva disertacio "La Médecine en Russie de 1801 à 1917" (La medicino en Rusio de 1801 ĝis 1917) de [http://debono.club.fr/index.htm Ludovic Debono]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. '''Rimarko''' : Artikolo de D-ro Kabanov, privat-docent [libera profesoro] de la Universitato de Moskvo pledis por la alpreno de Esperanto kiel internacia helplingvo en la "'''Ĵurnalo de la rusa medicina societo fondita memore al Pirogov'''" (n° 7, 1907). Tiurilata propono estis enmetita en la tagordo de la ĉiudujara kongreso de 1909 de la societo, konforme al deziresprimo de la medicina Societo de la Universitato de Kazan. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pirogov, Nikolaj Ivanoviĉ}} [[Kategorio:Rusiaj anatomoj]] [[Kategorio:Rusiaj kirurgoj]] [[Kategorio:Rusiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Ukrainio]] nzl11w77v5e3yh590e1kpl6fmiwe62z 0 264118 9405228 8775048 2026-06-17T07:04:55Z Sj1mor 12103 9405228 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |dosiero=Guy Bedos 2013.jpg }} '''Guy BEDOS''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1934|6|15}} en [[Alĝero]], mortis {{mortodato|2020|5|28}}) estis [[Francio|franca]] humuristo, varietea artisto, aktoro kaj scenaristo. En varietea teatro, li interpretis skeĉojn de pluraj aŭtoroj, el kiuj li mem, kaj disvolvis regule ĝisdatigitan politikan satiron. Se tiu satiro ĉefe atingis dekstrajn politikistojn, liajn maldekstrajn "amikojn" ankaŭ trafis liaj acerbaj pripensoj. <br /> == Biografio == '''Guy Bedos''' trapasis sian infanecon en [[Alĝero]], kie lia patro estris segilejon. Lia infaneco estis malfacila. Li suferis obsedajn pelajn perturbojn. Li ekzemple rakontas, ke li supreniradis kaj malsupreniradis ŝtuparojn kun gazeto, multfoje dum unu tago (en ''Mémoires d’outre-mère'', Stock, 2005). Alveninta en [[Parizo]] kiam li estis dekkvin jara, li eniris poste en lernejon sur strato Blanche (fariĝinta poste "Supera Nacia Lernejo de Artoj kaj Teatraj Teĥnikoj"), kaj unue aperis en filmo ''Futures vedettes'' de [[Marc Allégret]], en 1954. En 1965, li debutis en varieteo, kun [[Barbara (franca kantistino)|Barbara]], kaj poste lanĉis sin en kariero de humuristo formante komikan duopon kun [[Sophie Daumier]], kun kiu li edziĝis en 1965. Post ilia apartiĝo en 1977, li lanĉis sin en solo-karieron, ankaŭ plifirmiĝante kiel plena aktoro en kino kaj telefilmoj. Post tio, li realigis kaj interpretis multajn spektaklojn, el kiuj unu kun [[Michel Boujenah]] kaj [[Smaïn]] titolita ''Un, deux, trois, soleil'' (''unu, du, tri, suno'') kaj duope kun [[Muriel Robin]] en ''1992''. Li ankaŭ ludis en teatraĵoj kiel ''[[La Résistible Ascension d'Arturo Ui]]'' de [[Bertolt Brecht]]. Li eble ankaŭ ludis en teatraĵoj de [[Arthur Miller]]. Li regule kontribuas al satira semajna gazeto [[Siné Hebdo]] kreita de lia amiko kaj desegnisto [[Siné]]. Guy Bedos edziĝis tri foje, kun Karen Blanguernon, Sophie Daumier kaj Joë. Li havas 4 infanojn, Leslie (1957) kun Karen, Mélanie (1977) eksteredze, [[Nicolas Bedos|Nicolas]] (1979) kaj Victoria (1983) kun Joë. == Filmografio == * 1954: ''[[Quand le soleil dort]]'' (kurtfilmo) * 1955: ''[[Futures vedettes]]'', de [[Marc Allégret]] * 1956: ''[[Courte tête]]'' * 1958: ''[[Les Tricheurs]]'', de [[Marcel Carné]] * 1960: ''[[La Revenante]]'' (kurtfilmo) * 1960: ''[[La Millième fenêtre]]'' * 1961: ''[[Ce Soir ou jamais]]'', de [[Michel Deville]] * 1962: ''[[Le Caporal épinglé (filmo)|Le Caporal épinglé]]'' de [[Jean Renoir]] * 1962: ''[[L'Empire de la nuit]]'' * 1963: ''[[La Soupe aux poulets]]'' * 1963: ''[[Les Raisins verts]]'' (TV) * 1963: ''[[Dragées au poivre]]'', de [[Jacques Baratier]] * 1964: ''[[Aimez-vous les femmes ?]]'', de [[Jean Leon]] * 1964: ''[[Les Copains (filmo)|Les Copains]]'', de [[Yves Robert]] * 1966: ''[[Sept hommes et une garce]]'' * 1969: ''[[Appelez-moi Mathilde]]'', de [[Pierre Mondy]] * 1970: ''[[Le Pistonné]]'', de [[Claude Berri]] * 1971: ''[[Pouce (filmo)|Pouce]]'' * 1972: ''[[L'Œuf]]'', de [[Jean Herman]] * 1974: ''[[Le Jardin qui bascule]]'', de [[Guy Gilles]] * 1976: ''[[Un Éléphant ça trompe énormément (filmo)|Un Éléphant ça trompe énormément]]'', de [[Yves Robert]] * 1977: ''[[Nous irons tous au paradis]]'', de [[Yves Robert]] * 1978: ''[[Même les mômes ont du vague à l'âme]]'', de [[Jean-Louis Daniel]] * 1984: ''[[Réveillon chez Bob]]'', de [[Denys Granier-Deferre]] * 1986: ''[[Sauve-toi, Lola]]'', de [[Michel Drach]] * 1987: ''[[Bonne chance, monsieur Pic]]'' * 1987: ''[[Il est génial papy !]]'', de [[Michel Drach]] * 1991: ''[[Contre l'oubli]]'', de [[Patrice Chéreau]] * 1991: ''[[Le Bal des casse-pieds]]'' (1991), de [[Yves Robert (cinéaste)|Yves Robert]] * 1996: ''[[Un Homme est tombé dans la Rue]]'', de [[Dominique Roulet]] * 1997: ''[[Sous les pieds des femmes]]'' * 1999-2001: ''[[Chère Marianne]]'' (televida serio de kvin epizodoj) * 2003: ''[[Les Clefs de bagnole]]'' * 2003: ''[[C'est la vie, camarade!]]'' (TV) * 2005: ''[[Une Famille pas comme les autres]]'' (TV) * 2006: ''[[La Jungle]]'' * 2007: ''[[Kaamelott]]'' (TV) * 2007: ''[[Survivre avec les loups (filmo)|Survivre avec les loups]]'' de [[Véra Belmont]]: Jean == Teatro == * 1954: ''[[Les Pas perdus]]'' de [[Pierre Gascar]], en Théâtre Fontaine. == Verkaro == * ''Je craque'', Calmann-Lévy, 1976 * ''Petites drôleries et autres méchancetés sans importance'', Seuil, 1989 * ''Inconsolable et gai'', Seuil, 1995 * ''Envie de jouer'', Seuil, 1995 * ''Merci pour tout'', Seuil, 1996 * ''Pointes, piques et répliques'', Le Cherche-Midi, 1998 * ''Journal d'un mégalo'', Seuil, 1999 * ''Arrêtez le monde je veux descendre'', Le Cherche-Midi, 2003 * ''Bête de scène'', Hors Collection, 2005 * ''Mémoires d’outre-mère'', Stock, 2005 * ''Sarko and Co'', Le cherche-Midi, 2007 == Citaĵoj == * ''Je vais bien. Et si tout le monde allait aussi bien que moi, j'irais beaucoup mieux.'' ** ''Mi fartas bone. Kaj se ĉiuj fartus tiel bone kiel mi, mi fartus ankoraŭ pli bone.'' * ''Qu'il soit noir, juif ou arabe, un type bien est un type bien et un enfoiré sera toujours un enfoiré.'' ** ''Ĉu li estas nigrulo, judo aŭ arabo, bonulo estas bonulo, kaj fiulo ĉiam restos fiulo.'' * ''L'humour, c'est aussi une façon de résister.'' ** ''Humuro ankaŭ estas sinteno por elteni.'' * ''C'est dans le regard des gens de droite qu'on s'aperçoit qu'on est de gauche.'' ** ''En la rigardo de dekstruloj, oni vidas sin maldekstrulo.'' * ''Ce qui me console de souffler bientôt ma soixantième bougie, c'est que dans sexagénaire il y a sexe.'' ** ''Kio konsolas min baldaŭ festi mian sesdekan naskiĝtagon, estas ke sesdek troviĝas en sesdeknaŭi.'' * ''C'est louable de surveiller la circulation de drogue dans les HLM, mais ne devrait-on pas également se préoccuper de la consommation de pastis dans les commissariats ?'' ** ''Estas laŭdinde kontroli nigran merkaton de narkotaĵoj en amas-loĝejoj, tamen ĉu ankaŭ ne estus necese interesiĝi pri alkohol-trinkado en policejoj?.'' * ''Depuis que toutes les chaînes se livrent cette bataille pour l'audimat, parler de l'intelligence à la télévision, c'est comme si l'on distribuait des guides gastronomiques au Sahel.'' ** ''Ekde kiam ĉiuj televidaj stacioj interbatalas por plej granda nombro da spektantoj, paroli pri inteligento en televido estas kvazaŭ disdoni gastronomiajn gvidlibrojn en Sahelo.'' * ''Le pire intégrisme qui soit c’est l’intégrisme de l’argent et, pour ceux qui ont vécu le nazisme, le dollar a des reflux vert-de-gris.'' ** ''La plej malbona integrismo estas tiu de mono, kaj, por tiuj, kiuj travivis naziismon, dolaro havas verd-grizajn rebrilojn.'' * ''Le Racisme n'est pas une opinion mais un délit." ** ''Rasismo ne estas opinio sed delikto.'' == Rekompencoj == * 1990: Premio ''Molière'' por plej bona «solspektaklo» pro lia spektaklo en Zénith. == Kompareblaj humuristoj == * Franclingvaj ** [[Michel Colucci|Coluche]] ** [[Pierre Desproges]] ** [[Thierry Le Luron]] * Anglalingvaj ** [[Woody Allen]] ** [[George Bernard Shaw]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.universrobin.com/biographies.htm Biografio de Guy Bedos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071031100322/http://www.universrobin.com/biographies.htm |date=2007-10-31 }}. * [http://www.imdb.com/name/nm0066159/ Guy Bedos en IMDB]. <br /> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bedos, Guy}} [[Kategorio:Francaj artistoj]] [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Nigrapieduloj]] kiewoaqak0uoz4l5l9mcfoqxrnbazzh 0 266163 9404905 9065637 2026-06-16T20:03:33Z Sj1mor 12103 9404905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Guido Caprotti''' (naskiĝis en [[Monza]] en 1887 kaj mortis en [[Valmaseda]] en 1966). Li estis [[Italio|itala]] [[pentristo]]. Li dediĉis sin ĉefe al pentrado de pejzaĝoj, dekorado de palacoj kaj al arta [[ceramiko]]. [[Dosiero:Tumba Caprotti.JPG|eta|maldekstra|Tombo de Guido Caprotti en la tombejo de [[Ávila]]|350x350px]] {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Caprotti, Guido}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] 95cj3j9cxqnmq9iko325hv7q0jjvo0h 0 267750 9405279 7019342 2026-06-17T07:45:30Z Sj1mor 12103 9405279 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Pierre-Jean DAVID''' (n. la [[12-an de marto]] [[1788]] - m. la [[4-an de januaro]] [[1856]]), kutime kromnomita '''David d'Angers''', estis [[Francio|franca]] [[skulptisto]]. Li naskiĝis en [[Angers]], kaj je sia 18-a jaro li ekiris al [[Parizo]] por studadi arton, preskaŭ senmone. Unu malfacilan jaron poste, li gajnis premion de la pariza belarta lernejo. En [[1811]], lia ''Epaminondas'' cetere gajnis la [[Premio de Romo|premion de Romo]]. Li vivis en [[Romo]] dum kvin jaroj, kaj tie multe entuziasmiĝis pri la verkoj de [[Antonio Canova]]. Li revenis el [[Italio]] je la epoko de la [[Franca Resurtronigo]] de la [[Burbonoj]]. Ĉar li ne estis monarkista, David d'Angers preferis nedaŭre elmigri al [[Londono]]. Li fine revenis al Parizo, kie li entreprenis tre sukcesan karieron : bustoj kaj medalionoj fare de li estis precipe dezirataj. David d'Angers verkis ok skulptaĵojn por la [[tombejo Père-Lachaise]], sed ankaŭ la frontonon de la [[Panteono de Parizo]]. == Kelkaj verkoj == <gallery> Dosiero:PereLachaise Jacques Gobert.jpg|Monumento al la generalo Gobert ([[tombejo Père-Lachaise]]) Dosiero:The Greek child of David d'Angers reads the name of Botzaris.jpg|Monumento al Markos Botzaris Dosiero:Aix - le roi René.jpg|''La reĝo René'' ([[Aikso Provenca]]) </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|David, Pierre-Jean}} [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] kwf2pm9ye84y2eebd7h08tahwtn2axb 0 268000 9404925 6919163 2026-06-16T20:09:29Z Sj1mor 12103 9404925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} [[Dosiero:Christian August Lorentzen self portrait.jpg|eta|dekstra|200px|''Memportreto'' de Christian August Lorentzen.]] '''Christian August LORENTZEN''' (n. en [[1746]] - m. la [[8-an de majo]] [[1828]]) estis [[Danio|dana]] [[pentristo]] de la fino de la [[18-a jarcento]] kaj komenco de la [[19-a jarcento]]. Lorentzen fariĝis artprofesoro en la [[Reĝa Dana Akademio de Arto]] de [[Kopenhago]]. Li tie instruadis arton al pluraj estontaj majstroj, inkluzive de [[Martinus Rørbye]] kaj [[Caspar David Friedrich]]. Li dum sia kariero vizitis interalie [[Nederlando]]n, [[Belgio]]n, [[Francio]]n kaj [[Italio]]n. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lorentzen, Christian August}} [[Kategorio:Danaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1746]] inn7j6fn081pf5vl7h8dsz12qi17l3l 0 269576 9404533 9318595 2026-06-16T13:06:32Z Sj1mor 12103 9404533 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = | dosiero =Eisklettern kl engstligenfall.jpg | dosiero priskribo =...kio nun...? | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | konkurso1 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro1 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso2 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro2 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso3 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro3 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = <!--(nedeviga)--> | fondo de federacio = <!--(nedeviga)--> | ttt de federacio = <!--(nedeviga)--> | nomo de asocio = <!--(nedeviga)--> | fondo de asocio = <!--(nedeviga)--> | ttt de asocio = <!--(nedeviga)--> | kategorio = }} [[Dosiero:VenedigerSeilschaftAmGipfelgrat.jpg|eta|upright=1.4|<center>Montogrimpa teamo ĉe la pinto de la monto ''[[Großvenediger]]'' en la [[Alpoj]]]] La termino '''montogrimpado''' ne klare difinatas kaj en vasta senco ampleksas perpiedan moviĝon en [[alta montaro|altaj montaroj]] de la simpla monta migrado tra grimpado de krutaj montaj deklivoj ĝis la montogrimpado de la plej altaj mondaj montoj de pli ol 7000-metra alteco en forte ekipitaj teamoj kaj en medio de pro la alteco reduktita kvanto de [[oksigeno]]. Ankaŭ grimpado de [[glaĉero]]j aŭ grimpadoj-migradoj, en kiuj parte uziĝas grimpaj botoj, parte skioj, apartenas al la temo. [[Montgvidisto]] estas profesia montgrimpisto, kiu, pagende, certigas la sekuran atingon de la celoj deklaritaj de la kliento/klientoj, iel aŭ alie rilate al restado en la montoj, ekzemple, grimpado al pinto, piedvojaĝado aŭ montara migrado, kaj ankaŭ iliaj eblaj variaĵoj. == Priskribo == Ĝenerale temas pri la transado de grandaj altecodiferencoj en senvoja montara [[pejzaĝo]], sed ankaŭ sur mallarĝaj padoj aŭ ŝtuparetoj. Montogrimpado necesigas specialajn kapablojn kaj ekipaĵon (inter alie [[grimpoŝnuro]]) por certigi sekurecon malgraŭ la renkontitaj danĝeroj. En malvasta senco tio diferencigas ĝin de simpla monta migrado kiu ne bezonas sekurigilojn, sed ja ankaŭ singardemon kaj [[trejnado|trejnitecon]]. Montrogrimpado en granda alteco aŭ en regionoj foraj de homaj loĝlokoj nomatas "[[ekspedicio|ekspedicia]] montogrimpado". Ĝenerale la nomo '''montogrimpisto''' por homo, kiu profesie difinas sin tiel, aŭ "montogrimpanto" por tiu, kiu ne faras tion, aplikiĝas nur al homoj rekte ligitaj al montogrimpado: homoj kiel ĉasistoj aŭ montaj sanitaristoj, kiujn sia profesio gvidas en altajn montarojn, ĝenerale ne uzas tiun nomon. Ĉar la unuaj teamoj de montogrimpistoj aktivis en la [[Alpoj]], foje ankaŭ uzatas la alternativa nomo '''alpisto''' por ''montogrimpisto'' kaj '''alpismo''' (respektive neformale kaj tendence evitinde la [[neologismo]] '''''alpinismo''''', influite de ekzakte sama vorto en la [[itala]]) por '''montogrimpado'''. Teamo de montogrimpistoj ŝnure kunligita nomatas [[ŝnurkamaradaro]]. Iom regiona sporta kaj kultura variaĵo estas la termino [[pireneismo]] en la pli okcidenta montaro [[Pireneoj]] - pri ĝi vidu en tiu artikolo. Kompreneble la vortoj [[Alpismo]] kaj [[Pireneismo]] estas esceptoj, ĉar la montogrimpado, -esplorado kaj la literatura reflekto pri tio en tiuj montaroj havas tiom fortajn kulturajn tradiciojn: ne estas la ideo nun pri ĉiu montaro kiu havas konfirmitan esperantan nomon en Esperanto krei apartan "[[ismo]]n" per aldono de la gramatika sufikso! == Eko == Kiel "naskiĝtago"n de la montogrimpado oni konsideras la [[26-an de aprilo]] [[1337]]. Dum tiu tago la itala poeto ''[[Francesco Petrarca]]'' grimpis la monton ''Mont Ventoux'' en suda Francio. En literatura raporto li priskribis siajn impresojn. [[Dosiero:Alpinistes Aiguille du Midi 03.JPG|eta|210px|<center>montogrimpistoj ekvojas de la montopinto ''Aiguille du Midi'' en la masivo [[Blanka Monto]]]] == Famaj montogrimpistoj == Konataj montogrimpistoj akiris sian famon ĉiam pro apartaj grimpaj rekordoj, kiel ekzemple la unuafoja grimpo de antaŭe "nevenkita" montopinto. * ''Jacques Balmat'' kaj ''Michel-Gabriel Paccard'' unuafoje grimpis la [[Blanka Monto|Blankan Monton]] en la [[Alpoj]] la 8-an de aŭgusto [[1786]] * ''Edward Whymper'' dum 1865 famiĝis pro la unuafoje grimpo de la monto [[Materhorno]] * [[Heinrich Harrer]] kaj ''Anderl Heckmair'' konatiĝis (kune kun ''Fritz Kasparek'' kaj ''Ludwig Vörg'') dum [[1938]] pro la unuafoja grimpo de la kruta norda parto de la monto [[Eiger]]. Heinrich Harrer post 1938 ekis al ekspedicio al la [[Himalajo]], kiu tre malfaciliĝis pro la [[Dua Mondmilito]], kaj pli poste ankaŭ unuafoje grimpis la [[Carstensz-piramido]] en [[Novgvineo]] (pri liaj spertoj en la [[Himalajo]] rakontas la kineja filmo [[Sep jaroj en Tibeto]], kie la rolon de la montogrimpisto plenumas [[Brad Pitt]]). * [[Edmund Hillary]] dum [[1953]] kune kun [[Tenzing Norgay]] unuafoje grimpis la pinton de la [[Mount Everest]]. * ''Hermann Buhl'' estis inter la tutmonde plej bonaj grimpistoj de la 1950-aj jaroj kaj kiel unua grimpis du himalajajn montojn pli altajn ol 8000 metroj. * ''Walter Bonatti'' dum la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj konatiĝis per malfacilaj rokaj grimpadoj en la okcidento de la [[Alpoj]], interalie per sola paso de malfacila krutaĵo de la pinto ''Aiguille du Dru'', parto de la masivo [[Blanka Monto]]. * [[Reinhold Messner]], unu el la tutmonde plej konataj montogrimpistoj, dum la 1960-aj jaroj konatiĝis per kuraĝaj grimpadoj en nur en la [[Alpoj]]; inter la jaroj 1970 kaj 1986 li sukcesis pri la grimpo de ĉiuj 14 montoj de la mondo pli altaj ol 8000 metroj, kiuj ĉiuj troviĝas en la montaroj [[Himalajo]] kaj [[Karakorumo]]. == Asocioj == * ''[[Deutscher Alpenverein]]'' == Vidu ankaŭ == * [[Alklimatiĝo]] * [[Recreational Equipment, Inc.]] * [[Rokogrimpado]] * [[Sep Montopintoj]] * [[Sporta grimpado]] * monta filmo ([[d:Q819652]]) {{Projektoj|q=Montogrimpado}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Montogrimpado| ]] [[Kategorio:Restado en naturo]] [[Kategorio:Grimpado]] opog0cjbdjnmw6fu95dwdcrj79y67r1 0 270004 9404801 6907518 2026-06-16T18:28:57Z Sj1mor 12103 9404801 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Adrian Ludwig Richter 005.jpg|dekstra|250px|eta|''Edziĝa Procesio en Printempa Pejzaĝo'']] '''Adrian Ludwig RICHTER''' (n. la [[28-an de septembro]] [[1803]] - m. la [[19-an de junio]] [[1884]]) estis [[Germanio|germana]] [[pentristo]] kaj [[Akvaforto|akvafortisto]]. Li naskiĝis en [[Dresdeno]] kaj estis la filo de la gravuristo [[Karl August Richter]], el kiu li ricevis artan instruadon. Li ankaŭ estis grave influita de Erhard kaj [[Daniel Chodowiecki]]. Li estis la plej populara, kaj iasence la plej tipa germana desegnisto de la mezo de la [[19-a jarcento]]. Liaj verkoj estas tiom tipe germanaj kiom ekzemple la fabeloj de la [[fratoj Grimm]]. Richter vizitadis [[Italio]]n inter [[1823]] kaj [[1826]]. En [[1828]], li laboris kiel desegnisto por fabrikejo en [[Meissen]], kaj li en [[1841]] fariĝis profesoro kaj estro de la pejzaĝa ateliero de la akademio de [[Dresdeno]]. La artgalerio de Dresdeno nun entenas unu el liaj plej bonaj kaj tipaj pentraĵoj : ''Edziĝa Procesio en Printempa Pejzaĝo''. Richter devis ĉesi pentri en [[1874]] pro okulmalsano. Li eniris pensionon en [[1877]] kaj mortis en [[Loschwitz]], apud Dresdeno. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Richter, Adrian Ludwig}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] mtx8ro7gmzhb01gfluf3kaq1rkvfq7g 0 270012 9405363 8359868 2026-06-17T10:24:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405363 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Tsar Bomba.JPG|300px|eta|Ŝelo de Car-bombo РДС-202 en [[Ĉeljabinsk-70]]]] [[Dosiero:Ivan bomb.png|eta|300px|Loko de la eksplodo]] '''РДC-202''', pli konata kiel '''Car-bombo''' (ankaŭ foje '''Ivan''' aŭ '''Patrino de Kuzma''') estas [[Sovetunio|Sovetunia]] [[atombombo|termonuklea bombo]], konstruita en malfruaj 1950-aj jaroj fare de grupo de [[fiziko|fizikistoj]], gvidata fare de [[Igor Kurĉatov]]. Krom Kurĉatov, en la grupo laboris [[Andrej Saĥarov]], [[Viktor Adamskij]], [[Jurij Babaev]], [[Jurij Trutnev]] kaj [[Jurij Smirnov]]. La Car-bombo estas la plej forta [[bombo]] iam eksplodita en homa historio. La kromnomo "Patrino de Kuzma" aperis pro diraĵo de [[Nikita Ĥruŝĉov]] dum la [[Kariba krizo]]: "Ni montros al [[Usono]] patrinon de Kuzma!", ĉar testo de la bombo okazis nelonge post tiu ĉi diraĵo. En la rusa "montri patrinon de Kuzma" estas [[idiotismo]], kiu signifas minacon. == Konstruo == La bombo estis konstruita laŭ persona [[ukazo]] de Ĥruŝĉov en rekorde mallonga tempo - la tuta proceso de planado kaj konstruado daŭris nur 112 tagoj. La eksplodo de bombo estis triŝtupa: la "normala" nuklea eksplodo startis termonuklean proceson de dua ŝtupo, kaj ĝi, siavice, instigis la trian ŝtupon. La ŝeloj de kapsuloj kun termonuklea estis kreitaj el [[uranio]], en kiu dum la eksplodo, pro influo de [[neŭtrona radiado]], komencis [[ĉena reakcio]] kaj do tio pligrandigis energion de la eksplodo. Unu el celoj de testo de la bombo estis testo de plurŝtupa modelo de termonuklea eksplodo. La sukceso de la testo signifas, ke principe eblas krei termonuklean eksplodilon de nelimigita forto. Unue, la fizikistoj planis konstrui bombon kun maso de 40 [[tuno]]j (eksplodkapablo, do, estus egala al 100 megatunoj de [[TNT]]), sed la kreantoj de [[bombaviadilo]] [[Tupolev Tu-95]], kiu tenu la bombon al testa areo, asertis ke la aviadilo ne povas teni tiel grandan pezon. Do, la fizikistoj decidis redukti la mason de bombo ĝis 20 tunoj. Por tio, unu el uraniaj ŝeloj estis anstataŭigita per la [[plumbo|plumba]] kaj la eksplodforto malkreskis ĝis 50 megatunoj de TNT). Por tiu varianto aviadil-inĝenieroj sukcesis krei modifon na Tu-95, kiu povis teni ĝin. La bombo ricevis kodnomon ''Ivan'', kaj la modifita bombaviadilo Tu-95-202 aŭ Tu-95V. La laboro pri la aviadilo komencis post diskuto inter [[Igor Kurĉatov]] kaj [[Andrej Tupolev]], kiu igis ĉefgvidanto de la projekto sian anstataŭanton [[Aleksandr Nadaŝkeviĉ]]. Fakuloj pri [[teorio de fortikeco]] konkludis, ke tiom granda koncentrita pezo postulas gravajn ŝanĝojn en konstruo de aviadila [[hulo]], ŝarĝejo kaj pendsistemo. En unua duono de [[1955]]-a jaro estis kreita skemo de dimensioj kaj mas-distribuo de la bombo kaj estis decidita, kiel ĝi metiĝos en ŝarĝejo. Kiel oni antaŭekspektis, la maso de bombo estis proksimume 15% de tuta maso de aviadilo, sed ĝiaj dimensioj postulis forigon de hulaj fuelaj cisternoj. Oni ankaŭ devis krei novan pendilon por "Ivan" kun kodnomo БД7-95-242 aŭ БД-242. Ĝi je granda parto estis bazita je kutima bombpendilo БД-206, sed estis multoble pli forta. La pendumilo estis ligita rekte al hilaj [[trabo]]j de hulo. La bombon tenis tri seruroj, ĉiu el kiuj povis teni ĝis 9 tunoj. La seruroj devis malfermiĝi en precize sama tempo por ke la bombo ne detruu hulon de aviadilo dum faligo. Speciale kreita elektroaŭtomata malŝlossistemo permesis atingi tre precizan sinkronecon de malfermo por ili. Laboro pri modifo de Tu-95 komencis [[17-a de marto]] [[1956]] pro ordono de [[Konsilio de ministroj de Sovetunio]]. La laboro okazis en [[Instituto pri aviado de M.Gromov]] en [[Ĵukovskij]] ekde majo ĝis septembro de la sama jaro. En septembro la aviadilo estis preta kaj akceptita por testoj sub gvido de [[kolonelo]] S.M.Kulikov. La testoj daŭris ĝis [[1959]] kaj inkluzivis ĵeton de [[maketo]] de Car-bombo. == Testo == [[Dosiero:TsarBomba wolk1.jpg|dekstra|200px|eta|Eksplodo de Car-bombo]] [[Dosiero:TsarBomba wolk2.jpg|dekstra|200px|eta|Eksplodo de Car-bombo]] Ambaŭ la bombo kaj la tenilo estis pretaj, sed la veraj testoj estis postmetitaj pro politikaj kialoj: [[Nikita Ĥruŝĉov]] planis viziti [[Usono]]n kaj tiel [[malvarma milito]] paŭziĝis. Tu-95V estis movita al [[Uzin]], [[Ukrainio]], kie ĝi ekzistis nur kiel lerna aviadilo. Sed en [[1961]], komenciĝis nova ondo de malvarma milito, kaj la testoj de "superbombo" ree iĝis aktualaj. En la aviadilo oni urĝe renovigis ĉiujn juntojn de pendilo kaj bombseruroj. Ĉar vera bombo estis iom pli granda kaj peza ol maketo (24 tunoj plus 800 kilogramoj de paraŝuta sistemo) oni devis forigi pordon de ŝarĝejo, ĉar alie la bombo ne situeblis. La pretigitan aviadilon oni movis al [[Olenja aerbazo]] sur [[Kola duoninsulo]], proksime al urbo [[Olenegorsk]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nsu.ru/materials/ssl/text/metodics/adamsky.html |titolo=50-мегатонный взрыв над Новой Землей |alirdato=2008-12-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070915015625/http://www.nsu.ru/materials/ssl/text/metodics/adamsky.html |arkivdato=2007-09-15 }}</ref>. Tie ĝi estis kovrita per blanka protekta tego kaj ekipita per vera bombo. El Olenja ĝi, gvidata fare de teamo de [[majoro]] A.E.Durnovcev, flugis al [[Nova Zemlo]]. En [[30-a de oktobro]] de [[1961]], ĝuste dum la [[22-a kunveno de Komunista Partio de Sovetunio]], la bombo estis faligita el altitudo de ĉ. 10.5 km kaj eksplodita super nuklea poligono de [[Nova Zemlo]] ({{coor dm|73|51|N|54|30|E|type:landmark_region:RU}}) je alto ĉirkaŭ 4.2 km per barometiaj sensiloj<ref name="Nuclearweaponarchive.com">{{Cite web|url=http://www.nuclearweaponarchive.org/Russia/TsarBomba.html|title=Tsar Bomba|publisher=Nuclear Weapon Archive|accessdate=2007-11-03}}</ref><ref name="Adamsky and Smirnov"/><ref name="Sakharov memoirs"/>. La forto de eksplodo superigis la antaŭviditan kaj iĝis egala al ĉ. 57 megatunoj de trotilo. == Rezultoj de la testo == [[Dosiero:Comparative nuclear fireball sizes.svg|dekstra|eta|200px|Kompara grando de fajr-globoj de la plej fortaj eksplodoj en historio. Notu purpuran globon en la centro - tio estas Usona bombo [[Fat Man]], kiu detruis [[Nagasako]]n.]] La rezultoj de eksplodo estis ege impresaj<ref name="hebWiki">Plejparto de informo venas el [[:he:פצצת הצאר|artikolo en hebrea vikipedio]].</ref>: * La "nuklea fungo" de eksplodo estis pli ol 65 kilometrojn alta; ĝia "ĉapo" havis [[diametro]]n de pli ol 40 kilometroj. Ĝin oni povas rigardi kiel la plej grandan objekton, iam kreitan de homo. * La fajr-pilko de eksplodo tuŝis teran surfacon kaj preskaŭ atingis alton de forĵeto (do, ĝia [[radiuso]] estis proksimume 4,6 kilometroj). * La radiado kaŭzis [[brulvundo]]jn de tria klaso je animaloj, kiuj estis ĉ. 100 kilometrojn for de la eksplodo. * [[Ŝokondo]], aperigita de la eksplodo, trifoje ĉirkaŭiris Teron<ref name="video">Informoj el filmo de [[Discovery]], pri la Car-bombo; parto de tiu filmo rigardeblas [http://video.google.com/videoplay?docid=2046393742348211186 tie ĉi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060612222641/http://video.google.com/videoplay?docid=2046393742348211186 |date=2006-06-12 }}{{ref-en}}.</ref><ref>E. Farkas, "Transit of Pressure Waves through New Zealand from the Soviet 50 Megaton Bomb Explosion" ''Nature'' 4617 (24 February 1962): 765-766.</ref>. * La eksplodo, malgraŭ la fakto ke ĝi estis en atmosfero, kaŭzis [[tertremo]]n kun forto de 5 ĝis 5.25 laŭ [[skalo de Richter]]<ref>{{Cite web|url=http://www.nuclearweaponarchive.org/Russia/TsarBomba.html|title=The Tsar Bomba ("King of Bombs")|accessdate=2008-09-08}} "Despite being exploded in the atmosphere, it generated substantial seismic signals. According to a bulletin of the U.S. Geological Survey it had seismic magnitude mb = 5.0 to 5.25."</ref>. * Jonigo de atmosfero kaŭzis unuhoran distordon de radia komunikado eĉ en multaj centoj de kilometroj fore de la eksplodo. * Homoj povis senti kaj priskribi la eksplodon je distanco de mil kilometroj de ĝia centro. La ŝokondo havis noteblan forton je mil kilometroj de la eksplodo. * Akustika ondo atingis na insulo [[Dikson]] (pli ol 800 kilometroj), kie ĝi rompis fenestrojn en multaj domoj.<ref>Informo el artikolo pri poligono sur [[Nova Zemlo]]</ref>. Saman efekton oni sentis en norda [[Suomio]]<ref>{{Cite web|title=Tsar Bomba - The King of Bombs|url=http://www.atomicforum.org/russia/tsarbomba.html|accessdate=2007-10-30}}</ref>. == Konsekvencoj de la testo == Nun ĉiuj historiistoj konsentas, ke oni neniam planis uzi Car-bombon en vera milito, ĉar tiatempe ekzistis neniu maniero sukcese alporti tiom grandan kaj pezan bombon en militaj kondiĉoj. La bombo estis pure psikologia armilo, kiu celis montri, ke [[Sovetunio]] havis preskaŭ senliman kvanton de [[armilo de amasa detruo|armiloj de amasa detruo]]. Vere, tiu celo estis atingita - la plej granda bombo iam testita en Usono, [[Castle Bravo]], estis egala nur al 15 megatunoj de trotilo, do, preskaŭ kvaroble malpli forta ol Car-bombo<ref name="video" />. Sed la "nearmila" funkcio de Car-bombo estas ironia. Onidire, la nomo "Car-bombo" unue aperis en la Okcidento, analoge al aliaj "psikologiaj" atingoj de Rusio - la [[Car-kanono]] (kiu neniam pafis) kaj [[Car-sonorilo]] (kiu neniam sonoris). Gravega scienca konkludo el testo de Car-bombo estis pruvo de koncepto de multŝtupa termonuklea eksplodilo. Ĉar oni povas krei tiom ŝtupojn kiom oni bezonas, la forto de termonuklea bombo estas teorie ne limigita. Eĉ en testita Car-bombo oni povis facile duobligi eksplodforton, se oni faris ŝelon de dua ŝtupo el [[uranio]], kiel planis. Onidire, unu el kreantoj de la bombo [[Andrej Saĥarov]] estis tiom terurigita de tiu ebleco, ke li komencis protesti kontraŭ [[nukleaj armiloj]] kaj eventuale iĝis [[disidento]]<ref name="Sakharov memoirs">{{Cite book|last=Sakharov|first=Andrei|authorlink=Andrej Saĥarov|title=Memoirs|publisher=Alfred A. Knopf|date=1990|location=New York|pages=215–225|isbn=0-679-73595-X}}</ref><ref name="Adamsky and Smirnov">{{Cite journal|last=Adamsky|first=Viktor|coauthors=Yuri Smirnov|title=Moscow's Biggest Bomb: the 50-Megaton Test of October 1961|journal=Cold War International History Project Bulletin|issue=4|pages=3,19–21|date=Fall 1994|url=http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/ACF1B7.pdf|accessdate=2008-07-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2008-12-25|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090326175011/http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/ACF1B7.pdf|arkivdato=2009-03-26}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090326175011/http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/ACF1B7.pdf |date=2009-03-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/ACF1B7.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-12-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090326175011/http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/ACF1B7.pdf |arkivdato=2009-03-26 }}</ref>. == Fontoj == * [http://www.vniief.ru/publications/books/ Издания РФЯЦ-ВНИИЭФ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180820202410/http://www.vniief.ru/publications/books/ |date=2018-08-20 }} (ruse). * [http://www.ldeo.columbia.edu/%7Erichards/my_papers/khalturin_NZ_1-42%20.pdf Vitaly I. Khalturin, Tatyana G. Rautian, Paul G. Richards and William S. Leith]. A Review of Nuclear Testing by the Soviet Union at Novaya Zemlya, 1955—1990 // «Science and Global Security», 13:1—42, 2005. * http://nuclearweaponarchive.org/Russia/TsarBomba.html. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Atombombo]] == Ligoj == * [http://www.strannik.de/kuzkinamat/kuzmat.htm Aparta paĝaro pri la bombo]. * [http://video.google.com/videoplay?docid=2046393742348211186 video de eksplodo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060612222641/http://video.google.com/videoplay?docid=2046393742348211186 |date=2006-06-12 }}. * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4346 Paĝo pri Andrej Durnovcev]. {{Commons|Tsar Bomba}} [[Kategorio:Bomboj]] [[Kategorio:Milita historio de Sovetunio]] m5u8qd366qzb0uuigdia6su35adqrmb 0 271396 9404906 6908557 2026-06-16T20:03:45Z Sj1mor 12103 9404906 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Albert PINKHAM RYDER''' (n. la [[19-an de marto]] [[1847]] - m. la [[28-an de marto]] [[1917]]) estis [[Usono|usona]] [[pentristo]]. Li plej famiĝis pro siaj poeziaj, malgajaj [[pejzaĝo]]j kaj marpejzaĝoj, sed ankaŭ pro sia eksterordinara personeco. Samkiel aliaj [[Tonalismo|tonalistaj]] verkoj de tiu tempo, la pentraĵoj de Ryder uzadis subtilajn kolorŝanĝoj por krei specialajn impresojn. Kune kun [[Thomas Hart Benton]], [[David Siqueiros]] kaj [[Pablo Picasso]], Ryder multe influis la postajn verkojn de [[Jackson Pollock]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ryder, Albert Pinkham}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Pejzaĝistoj]] 8qs5yjioavuon52x2mdbb11kb40u5er 0 276264 9405172 9153602 2026-06-17T05:19:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405172 wikitext text/x-wiki '''CIA-malliberejoj''' (aŭ '''Nigrejo''' laŭ la [[angla]]: ''Black site'') estas - laŭ lingvaĵo de usonaj militistoj - sekreta [[prizono]] ekster [[Usono]], kiu oficiale ne ekzistas. == Historio == [[Dosiero:Nasa diego garcia.jpg|eta|200ra|<small>Sur la hindoceana insulo ''[[Diego Garcia]]'' troviĝis sekreta CIA-prizono. Post publika konigo pri ĝi en 2003, ĝi estis likvidita.</small>]] En 2003 evidentiĝis, ke Usono tenis ''nigrejon'' en la usona [[militbazo]] sur brita insulo [[Diego Garcia]], kiu estis likvidita kiam ĝia ekzisto fariĝis konata. Sed jam en 2002 [[Amnesty International]] (ai) riproĉis al Usono, teni tutan reton da tiaj prizonoj krom [[Camp Delta|la jam konata instalaĵo]] en [[Golfo de Guantanamo]], pri kies laŭleĝeco dekomence estis grandaj disputoj.<ref name="SE5">''Saar Echo, 7a Nov 2005</ref><ref name="NR1">''[http://www.nachrichten.ch/detail/213405.htm Unterhalten USA geheime Gefängnisse?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090213173026/http://www.nachrichten.ch/detail/213405.htm |date=2009-02-13 }}'' (Ĉu Usono subtenas sekretajn prizonojn?) Nachrichten, 14a Jan 2006</ref> Nur en 2006 la tiama prezidento [[George W. Bush]] konfirmis (malrekte), ke reto da tiaj prizonoj ekzistas.<ref>''[http://www.spiegel.de/politik/ausland/0,1518,435604,00.html CIA betreibt Geheimgefängnisse]'' (CIA subtenas sekretprizonojn). SPIEGEL ONLINE, 7a Sep 2006</ref> Internaciaj organizaĵoj kiel [[UN]] kaj pluraj naciaj registaroj diversfoje postulis, ke Usono rezignu pri tiaj prizonoj. La 22-an de januaro 2009 [[Prezidanto de Usono|prezideanto]] [[Barack Obama]] ordonis la tujan fermon de ĉiuj prizonoj de [[CIA]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.globalsecurity.org/security/library/policy/national/090122-exec-order_guantanamo-bay.htm|titolo=Executive Order Review and Disposition of Individuals Detained at the Guantanamo bay Naval Base and Closure of Detention Facilities vom 22.01.2009|alirdato=26a Jan 2009|dato=22. Januar 2009|verko=globalsecurity.org}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://derstandard.at/?id=1231152547746|titolo=Guantanamo wird innerhalb eines Jahres geschlossen|alirdato=22a Jan 2009|dato=22. Januar 2009|verko=[[Der Standard]]}}</ref> kaj plie ordonis, ke ĉia pridemandado okazu en laŭleĝa maniero. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.globalsecurity.org/intell/library/policy/national/090122-exec-order_interrogations.htm|titolo=Executive Order Ensuring Lawful Interrogations vom 22.01.2009|alirdato=26. Januar 2009|dato=22. Januar 2009|verko=globalsecurity.org}}</ref> Tamen la prezidento ankoraŭ ne malpermesis al CIA, kaŝe [[homforkapto|forkapti]] eblajn teroristojn kaj deporti ilin en prizonoj de aliaj landoj, kiuj kunlaboras kun Usono (tiel nomata ''"[[eksterordinara ekstradicio]]"'').<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://derstandard.at/?url=/?id=1233586465127|titolo=Obama lässt der CIA ein Schlupfloch (Obama lasas elturneblon al CIA)|alirdato=2a Feb 2009|dato=2a Feb 2009|verko=Der Standard}}</ref> == Malkovrado de la faktoj == === La situo de la prizonoj === [[Dosiero:ExtRenditionMap.gif|eta|400ra|dekstra|Landoj, kie troviĝas nigrejoj {| width="100%" | valign="top" |{{Priskribo|#000000|Usono kaj la suspektitaj nigrejoj de [[CIA]]}}{{Priskribo|#3333FF|Eksterordinaraj arestoj kredeble estis faritaj el tiuj landoj}}{{Priskribo|#9999FF|Prizonuloj kredeble estis transportitaj tra tiuj landoj}}{{Priskribo|#FF0000|Prizonuloj kredeble atingis tiujn landojn}}''fontoj:'' [[Amnesty International]]<ref name="AmnestyInternational060101">[https://web.archive.org/web/20060509145918/http://web.amnesty.org/library/index/engpol300032006 "Rendition" and secret detention: A global system of human rights violations], ''[[Amnesty International]]'', [[1 January]] [[2006]]</ref>, [[:en:Human Rights Watch]], [[:en:Black sites]] article on Wikipedia<!--{{Fact|date=October 2007}}--> |} ]] * '''[[Usono]]''' (Naval Consolidated Brig - [[Charleston (Suda Karolino)|Charleston]], [[Camp X-Ray]], [[Camp Delta]], [[Camp Echo]], Camp Iguana - [[Malliberejo de Guantanamo|Guantánamo]]) * '''[[Britio]]''' ([[Diego Garcia]]) * '''[[Serbio]]''' ([[Camp Bondsteel]] - [[Kosovo]]) * '''[[Pollando]]''' ([[Internacia flughaveno Szczytno-Szymany]] - [[Szczytno]]) * '''[[Rumanio]]''' ([[Internacia flughaveno Mihail Kogălniceanu]] aviadila militbazo - [[Constanţa]]) * '''[[Pakistano]]''' (Peshāwar, Kohat, Alizai) * '''[[Irako]]''' ([[Camp Cropper]], [[Camp Nama]] - [[Bagdad]], [[Camp Bucca]] - [[Umm Qasr]], [[Abu-Ghraib-prizono]] - [[Abu Ghraib]]) * '''[[Afganio]]''' (''salt pit'', ''dark prison'' - [[Kabulo]], [[Bagram Air Base]] - Bagram), * '''[[Tajlando]]''' (Voice of America relay station - [[Udon Thani]]) * '''[[Ĝibuto]]''' (Camp Le Monier - [[Ĝibuto]]) * '''[[Amphibisches Angriffsschiff|Angriffsschiffe]]''' ([[USS Peleliu]], [[USS Bataan (LHD-5)|USS Bataan]]) === Arestitaj personoj === Oni taksas, ke komence, en la jaroj 2001/2002, estis ĉirkaŭ 3.000 enkarcerigitoj, la plimulto ĝis 2005 estis reliberigita. La taksado por 2005 estas ĉirkaŭ 1.000 enkarcerigitoj, 450 el ili en Guantanamo, la nombro daŭre pli reduktiĝas) * [[Ramzi bin al-Ŝaiba]] (ofte nomata: Ramzi Binalshibh), ŝtatano: Jemeno, kaptita: Pakistano (en aresto: ne sciata) * Ahmed Agiza, ŝtatano: Egiptio, kaptita: Svedio (kondamnita al 25 jaroj da prizono) * [[Hassan Mustafa Osama Nasr]] (ofte nomata: Abu Omar), ŝtatano: Egiptio, kaptita: Italio (en aresto: Egiptio) * [[Muhammad Haidar Zammar]] (aŭ: Mohammed Haydar Zammar), ŝtatano: Germanio, kaptita: [[Maroko]] (en aresto: Sirio) * [[Murat Kurnaz]], ŝtatano: Turkio (konstante loĝis en Germanio), kaptita: Pakistano (liberigita post 5 jaroj - senkulpa) * Ibn al-Scheich al-Libi, ŝtatano: Libio, kaptita: Pakistano (en aresto: ne sciata) * [[Zacarias Moussaoui]], ŝtatano: Francio, kaptita: Usono (vivlonga prizono) * Ahmed Quddus, ŝtatano: Pakistano, kaptita: Pakistano (en aresto: ne sciata) * Chalid Scheich Mohammed, ŝtatano: Pakistano, kaptita: Pakistano (en aresto: ne sciata) * John Walker Lindh, ŝtatano:USA, kaptita:Afghanistan (3 x lebenslänglich + 90 Jahre) * [[Sami Al-Haj]], ŝtatano: Sudano, kaptita: Pakistano (en aresto: Guantánamo) (ellasita) * Mohammed al Zery, ŝtatano: Egiptio, kaptita: Svedio (ellasita) * Sulayman al Bahlul, ŝtatano: Jemeno (en aresto: Guantánamo) * Salim Ahmed Hamdan (→ [[Hamdan v. Rumsfeld]]), ŝtatano: Jemen, kaptita: Afghanistan (en aresto: Guantánamo) * David Matthew Hicks, ŝtatano: Aŭstralio, kaptita: Afganio (en aresto: Guantánamo) * Ibrahim Ahmed Mahmud al Kosi, ŝtatano: Sudano, kaptita: Afganio (en aresto: Guantánamo) * [[Khaled al-Masri]], ŝtatano: Germanio, kaptita: Makedonio (senkulpa) * Jamal al Harith, ŝtatano: Britio, kaptita: Afganio (senkulpa) * Maher Arar, ŝtatano: Kanado, kaptita: Usono (senkulpa) === Sekretaj prizonoj === Se la arestatoj troviĝus en Usono, ili havus certajn rajtojn laŭ la usona leĝaro (interalie: nur limigita tempo de aresto sen akuzo, rajto havi advokaton por defendi sin, ...). La militbazoj kie troviĝas la sekretaj prizonoj tamen ne estas sur usona grundo. Tial - laŭ argumentado de certaj juristoj - oni ne devas koncedi al la arestitoj la rajtojn de Usono. La enkarcerigataj estas tenataj sen kontakto al ekstera mondo, sen aliro al advokato. Ankoraŭ hodiaŭ (stato: 4-a Feb 2009) pli ol 280 arestatoj estas enkarcerigataj en [[Guantánamo]]. Relative frue la publiko sciiĝis pri prizono sur [[Diego Garcia]]. Personoj ankaŭ estas arestataj sur aliaj militbazoj. Plej ofte menciataj estas „salt pit“ kaj „dark prison“ en Afganio. En Eŭropo oni suspektas sekretajn prizonojn en „Szymany airports“ ([[Pollando]]), en flughaveno „Mihail Kogălniceanu“ ([[Rumanio]]) kaj „Camp Bondsteels“ ([[Kosovo]]). La homrajta organizaĵo [[Reprieve]] taksas, ke la nombro de personoj en sekretaj usonaj prizonoj povas atingi eĉ 27.000.<ref>Mario de Queiroz: [http://ipsnews.net/news.asp?idnews=41868 Questions in Portugal About CIA Flights to Guantánamo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516130437/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=41868 |date=2008-05-16 }}, IPS, 4. April 2008</ref> <!-- laŭ [[:de:Black site]] sekvas: === Haftumstände (kondiĉoj de enkarcerigo = Torturo) === == Black Sites (la lokoj) == * [[Diego Garcia]] - * [[Guantánamo-Bucht|Guantánamo]] - **[[Camp X-Ray]] **[[Camp Delta]] **[[Camp Echo]] * [[Kosovo]] - **[[KFOR]]-Stützpunkt Camp Bondsteel * [[Polen]] - **[[Internacia flughaveno Szczytno-Szymany]] * [[Irak]] - **[[Abu Ghuraib]] **[[Camp Bucca]] in Umm Qasr **[[Camp Nama]] war eine Folteranlage Saddam Husseins, die von den USA weiter betrieben wurde. Hier wurde von speziell geschultem Personal Folter angewendet, um an Erkenntnisse über Abu Musab az-Zarqawi zu gelangen. 2004 wurde dieses Lager geschlossen. **[[Camp Cropper]] --> === Jura procesado === * '''[[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]]<!--[[:de:europäischer Gerichtshof für Menschenrechte]]-->''' ne kompetentas, ĉar Usono ne subskribis la kontrakton de ĝia instalado. * Usono rifuzas ekstradicii siajn civitanojn al '''[[Internacia krima kortumo]]''' en [[Hago]] kaj eĉ rezervas al si la rajton, liberigi usonanojn eventuale enkarcerigitajn en Nederlando per militistaj rimedoj. <!--...--> == Bildoj == <gallery> </small> Image:Guantanamo030228-N-4936C-096.jpg| <small>''[[Camp X-Ray]]'' (Guantanamo) </small> Image:AbuGhraibAbuse-standing-on-box.jpg| <small>''[[Abu-Ghraib]]'' - Torturo de karcerigito </small> Image:Zacarias Moussaoui.jpg| <small>''[[Zacarias Moussaoui]]'', en majo 2006 kondamnita al vivodaŭra enkarcerigo </small> Image:Privatair.hb-iip.b737-700.arp.jpg| <small>''[[Boeing]] Business Jet'' - En tiaj aviadiloj pli grandaj laŭdire okazis juĝaj pridemandadoj dumfluge </small> Image:Guantanamo Bay.png| <small>''Militbazo'' de Usona armeo en [[Guantánamo]] kun (ankoraŭ) pluraj internejoj de CIA, ekz-e [[Camp X-ray]] </small> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Eksterordinara ekstradicio]] <!-- en:[[Extraordinary rendition]]--> * [[militkrimo]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Seymor Hersh: ''Die Befehlskette. Vom 11. September bis Abu Ghreib''. Rowohlt, Frankfurt 2004, ISBN 3-498-02981-9 * Alfred McCoy: ''Foltern und foltern lassen. 50 Jahre Folterforschung und -praxis von CIA und US-Militär''. Zweitausendeins, Frankfurt a.M. 2005, ISBN 3-86150-729-3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hrw.org/ Human Rights Watch] * [http://www.amnesty.de/ Amnesty international Deutschland] * [http://www.icrc.org/ Internationales Komitee vom Roten Kreuz] * [http://www.ccr-ny.org/ Center for Constitutional Rights] * [http://www.cia.gov/ CIA] * [http://www.bnd.bund.de/ BND] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080708212716/http://www.bnd.bund.de/ |date=2008-07-08 }} * [http://www.amnesty.org.uk/uploads/documents/doc_17779.pdf Off the Record U.S. Responsibility for Enforced Disappearances in the “War on Terror”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130309024220/http://www.amnesty.org.uk/uploads/documents/doc_17779.pdf |date=2013-03-09 }} {{Portalo Juro}} [[Kategorio:CIA]] [[Kategorio:Torturo]] [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Malliberejoj]] [[Kategorio:Punoj]] [[Kategorio:Perforto]] 9kpry17cghkvk94zelqjay4c5ev5tmo 0 276404 9404891 8891121 2026-06-16T19:53:00Z ~2026-35378-15 258788 9404891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|kvartalo |lando=[[Nord-Koreio]] |situo=[[Pjongjango]] |regiono-ISO=KP-01 |mapo lokumilo=iso |mapligilo=jes |zomo=13 }} [[Dosiero:Pyongyang Film Studios 02.jpg|dekstra|eta|[[Pjongjanga Studio]] en Hyŏngjesan-guyŏk]] '''Hyŏngjesan-guyŏk''' (koree 형제산구역), aŭ Hyŏngjesan　Kvartalo estas unu el la 19 [[kvartalo]]j (guyŏk) de [[Pjongjango]], [[Nord-Koreio]]. Hyŏngjesan-guyŏk estas sud-okcidente de [[Sunan-guyŏk]], okcidente de Ryongsŏng-guyŏk, norde de Man'gyŏngdae-guyŏk. {{Projektoj}} [[Kategorio:Distriktoj de Pjongjango]] 5u78musb2rtz7mev8junrn69f0laz1w 0 277787 9405014 9174621 2026-06-16T20:51:49Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405014 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la prezidanto de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]]. La posteno ne konfuzindas kun tiu de la [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]].}} {{Informkesto organizaĵo}} {{Galerio |File:Polish EU Presidency 2025 Logo (non-verbose).svg|Pollando 2025 |File:Belgium2024EU.png|Emblemo de la Belga prezidanteco, 2024 |File:Logo III Spanish EU Council Presidency 2023.svg|Hispanio 2023 |File:Logo Sweden EU Council Presidency 2023.svg|Svedio 2023 |File:Logo Czech EU Council Presidency 2022.svg|Ĉeĥio 2022 |File:Logo PFUE.svg|Francio 2022 |File:Slovenia 2021 Presidency.jpg|Slovenio 2021 |File:Logo Portuguese Presidency of the Council of the European Union 2021.jpg|Portugalio 2021 |File:Logo German Presidency of the Council of the European Union 2020.jpg|Germanio 2020 |File:Logo Croatian Presidency of the Council of the European Union 2019.png|Kroatio 2020 |File:Finlandia2019.png|Finnlando 2019 |File:Logo Rumänische Ratspräsidentschaft 2019.png|Rumanio 2019 |File:Austrian EU Presidency 2018 preview.svg|Aŭstrio 2018 |File:Bulagrian Precideny 2018 native edit.svg|Bulgario 2018 |File:EU2017.EE logo variant 02.jpg|Estonio 2017 |File:Maltesische EU-Ratspräsidentschaft 2017 Logo.png|Malto 2017 |File:Logo Slowakische Ratspräsidentschaft 2016.png|Slovakio 2016 |File:Logo Niederländische Ratspräsidentschaft 2016.svg|Nederlando 2016 |File:Logo Luxemburgische Ratspräsidentschaft 2015.svg|Luksemburgo 2015 |File:Logo Lettische Ratspräsidentschaft 2015.svg|Latvio 2015 |File:Logo Italienische Ratspräsidentschaft 2014.svg|Italio 2014 |File:Logo-présidence-grecque-2014.png|Grekio 2014 |File:Lietuvos pirmininkavimas ES Tarybai 2013 logo horizontal RGB.svg|Litovio 2013 }} La '''prezidanto de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]]''' estas la kunvena prezidanto de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]], kunveno de naciaj ministroj reprezentantaj sian landon. Laŭ artikolo 203 frazo 1 de la [[traktato pri fondo de la Eŭropa Komunumaro]] temas pri ministro reprezentanta la registaron de unu el la membroŝtatoj – laŭ la politika praktiko pri la ministro en la Konsilio de la [[Eŭropa Unio]] (EU) de tiu lando, kies registara gvidanto laŭvice havas la taskon esti la [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]. Ambaŭ pozicioj laŭ la nuntempe validaj traktatoj ŝanĝiĝas ĉiujn ses monatojn inter la EU-membroŝtatoj laŭ fiksita listo, kies sinsekvo povas esti nur unuanime ŝanĝata de la Eŭropa Konsilio laŭ artikolo 203 frazo 2 de la [[traktato pri fondo de la Eŭropa Komunumaro|traktato pri la fondo de la Eŭropa Komunumo]]. Laŭ la devena ŝtato de ambaŭ prezidantoj oni parte en la amaskomunikiloj vortumas, ke la koncerna '''ŝtato''' "prezidas la EU-Konsilion". Formale, la prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio en sia hejma ŝtato estas parto de la [[ekzekutivo]], laŭ la vidpunkto de la [[Eŭropa Unio]] tamen prezidanto pri parto de la [[legislativo]]. Ĉar la Konsilio de la Eŭropa Unio kunvenas en diversaj formoj (ekzemple kiel Konsilio de la ekonomiaj ministroj, Konsilio de la ekologiaj ministroj ktp.), en ĉiu de la kunvenaj formoj de la Konsilio alia ministro plenumas la prezidan funkcion. La plej grava el la kunvenaj formoj estas la [[Konsilio pri ĝeneralaj aferoj kaj pri eksteraj rilatoj]], en kiu kunvenas la [[ministro pri eksteraj rilatoj|ministroj pri eksteraj rilatoj]] de la EU-membroŝtatoj. La prezidanto de tiu Konsilio sekve konsideratas "la" prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio. == Taskoj == La taskoj de la prezidantoj de la Konsilio de la Eŭropa Unio estas: * organizi kaj gvidi la kunvenojn de la Konsilio, * ellabori kompromisajn proponojn en la kazo de problemoj inter unuopaj membroŝtatoj aŭ inter la Konsilio kaj aliaj EU-institucioj, komunikante kaj traktante kun la konfliktantaj institucioj, kaj * reprezenti la Konsilion vidalvide al aliaj institucioj kaj organoj de la Eŭropa Unio<ref>[[Eŭropa Parlamento]]: [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?language=DE&type=IM-PRESS&reference=20070130STO02570&secondRef=0 "Eŭropa politiko en duopo: la Konsilia prezidanteco kaj la Parlamento" paĝo jen montrata germane, sed ankaŭ havebla en aliaj eŭropaj lingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140715004852/http://italia2014.eu/it/ |date=2014-07-15 }}</ref>, sed ankaŭ vidalvide al aliaj internaciaj organizaĵoj kaj al ŝtatoj ekster la Eŭropa Unio. La fiaskinta [[traktato pri konstitucio por Eŭropo]] antaŭvidis por la prezidanteco de la Konsilio de la Eŭropa Unio plurajn signifajn ŝanĝojn. Laŭ tiu traktatopropono ĉiam tri EU-membroŝtatoj kune plenumu la prezidon – ĉiu el la tri ŝatoj formale plue havu la prezidon por ses monatoj, la ligitaj taskoj tamen povus esti disdividitaj dum la suma periodo de dek ok monatoj inter la tri ŝtatoj. Malgraŭ la fiasko de la ratifiko pri la traktato konstitucia, la ideo de triopa prezidenteco parte transpreniĝis en la politikan praktikon. Germanio, Portugalio kaj Slovenio antaŭ la komenco de sia prezidenteca periodo decidis pri komuna laborprogramo. Celo estis, per akordigo de la naciaj iniciativoj kaj politikaj fokusoj krei pli da kontinueco en la laboro de la Konsilio. == Ĝisnunaj prezidantoj == Ĝis nun la sekvaj landoj (kun sia tiutempa [[ministro pri eksteraj rilatoj]] kiel precipa prezidanto) plenumis la prezidon en la Konsilio de la Eŭropa Unio: :{| class="prettytable" |-- ! jaro ! unua duonjaro ! dua duonjaro |- |2024 | {{Belgio}} ([[Hadja Lahbib]]) | {{Hungario}} |- |2023 | {{Svedio}} ([[Tobias Billström]]) | {{Hispanio}} ([[José Manuel Albares]]) |- |2022 | {{Francio}} ([[Jean-Yves Le Drian]], de maje [[Catherine Colonna]]) | {{Ĉeĥio}} ([[Jan Lipavský]]) |- |2021 | {{Portugalio}} ([[Augusto Santos Silva]]) | {{Slovenio}} ([[Anže Logar]]) |- |2020 | {{Kroatio}} ([[Gordan Grlić Radman]]) | {{Germanio}} ([[Heiko Maas]]) |- |2019 | {{Rumanio}} ([[Teodor Meleșcanu]]) | {{Finlando}} ([[Pekka Haavisto]]) |- |2018 | {{Bulgario}} ([[Ekaterina Zaĥarieva]]) | {{Aŭstrio}} ([[Karin Kneissl]]) |- |2017 | {{Malto}} ([[Carmelo Abela]]) | {{Estonio}} ([[Sven Mikser]]) |- |2016 | {{Nederlando}} ([[Bert Koenders]]) | {{Slovakio}} ([[Miroslav Lajčák]]) |- |2015 | {{Latvio}} ([[Edgars Rinkēvičs]]) | {{Luksemburgio}} ([[Jean Asselborn]]) |- |2014 | {{Grekio}} ([[Evangelos Venizelos]]) | {{Italio}} ([[Federica Mogherini]], de novembro [[Paolo Gentiloni]]) |- |2013 | {{Irlando}} ([[Eamon Gilmore]]) | {{Litovio}} ([[Linas Antanas Linkevičius]]) |- |2012 | {{Kipro}} ([[Erato Kozaku-Markullis]]) | {{Danio}} ([[Nicolai Wammen]]) |- |2011 | {{Pollando}} ([[Radosław Sikorski]]) | {{Hungario}} ([[János Martonyi]]) |- |2010 | {{Hispanio}} ([[Miguel Ángel Moratinos Cuyaubé]]) | {{Belgio}} ([[Steven Vanackere]]) |- |2009 | {{Ĉeĥio}} ([[Karel Schwarzenberg|K. Schwarzenberg]], de majo [[Jan Kohout|J. Kohout]]) | {{Svedio}} ([[Carl Bildt]]) |- |2008 | {{Slovenio}} ([[Dimitrij Rupel]]) | {{Francio}} ([[Bernard Kouchner]]) |- |2007 | {{Germanio}} ([[Frank-Walter Steinmeier]]) | {{Portugalio}} ([[Luís Filipe Marques Amado]]) |- |2006 | {{Aŭstrio}} ([[Ursula Plassnik]]) | {{Finnlando}} ([[Matti Vanhanen]]) |- |2005 | {{Luksemburgio}} ([[Jean Asselborn]]) | {{Britio}} ([[Jack Straw]]) |- |2004 | {{Irlando}} ([[Brian Cowen]]) | {{Nederlando}} ([[Ben Bot]]) |- |2003 | {{Grekio}} ([[Georgios Papandreou]]) | {{Italio}} ([[Franco Frattini]]) |- |2002 | {{Hispanio}} ([[Josep Piqué i Camps]]) | {{Danio}} ([[Per Stig Møller]]) |- |2001 | {{Svedio}} ([[Anna Lindh]]) | {{Belgio}} ([[Louis Michel]]) |- |2000 | {{Portugalio}} ([[Jaime Gama]]) | {{Francio}} ([[Hubert Védrine]]) |- |1999 | {{Germanio}} ([[Joschka Fischer]]) | {{Finnlando}} ([[Paavo Lipponen]]) |- |1998 | {{Britio}} ([[Robin Cook]]) | {{Aŭstrio}} ([[Wolfgang Schüssel]]) |- |1997 | {{Nederlando}} ([[Hans van Mierlo]]) | {{Luksemburgio}} ([[Jacques Poos]]) |- |1996 | {{Italio}} ([[Lamberto Dini]]) | {{Irlando}} ([[Dick Spring]]) |- |1995 | {{Francio}} ([[Alain Juppé]]) | {{Hispanio}} ([[Javier Solana]]) |- |1994 | {{Grekio}} ([[Karolos Papoulias]]) | {{Germanio}} ([[Klaus Kinkel]]) |- |1993 | {{Danio}} ([[Poul Nyrup Rasmussen]]) | {{Belgio}} ([[Willy Claes]]) |- |1992 | {{Portugalio}} ([[João de Deus Pinheiro]]) | {{Britio}} ([[Douglas Hurd]]) |- |1991 | {{Luksemburgio}} ([[Jacques Poos]]) | {{Nederlando}} ([[Hans van den Broek]]) |- |1990 | {{Irlando}} ([[Charles Haughey]]) | {{Italio}} ([[Gianni De Michelis]]) |- |1989 | {{Hispanio}} ([[Francisco Fernández Ordóñez]]) | {{Francio}} ([[Roland Dumas]]) |- |1988 | {{Germanio}} ([[Hans-Dietrich Genscher]]) | {{Grekio}} ([[Theodoros Pangalos]]) |- |1987 | {{Belgio}} ([[Leo Tindemans]]) | {{Danio}} ([[Uffe Ellemann-Jensen]]) |- |1986 | {{Nederlando}} ([[Hans van den Broek]]) | {{Britio}} ([[Geoffrey Howe]]) |- |1985 | {{Italio}} ([[Giulio Andreotti]]) | {{Luksemburgio}} ([[Jacques Poos]]) |- |1984 | {{Francio}} ([[Roland Dumas]]) | {{Irlando}} ([[Peter Barry]]) |- |1983 | {{Germanio}} ([[Hans-Dietrich Genscher]]) | {{Grekio}} ([[Grigoris Varfis]]) |- |1982 | {{Belgio}} ([[Leo Tindemans]]) | {{Danio}} ([[Uffe Ellemann-Jensen]]) |- |1981 | {{Nederlando}} ([[Chris van la Klaauw]]) | {{Britio}} (barono [[Peter Carington]]) |- |1980 | {{Italio}} ([[Attilio Ruffini]]) | {{Luksemburgio}} ([[Colette Flesch]]) |- |1979 | {{Francio}} ([[Jean François-Poncet]]) | {{Irlando}} ([[Jack Lynch]]) |- |1978 | {{Danio}} ([[Knud Børge Andersen]]) | {{Germanio}} ([[Hans-Dietrich Genscher]]) |- |1977 | {{Britio}} ([[Anthony Crosland]] / [[David Owen]]) | {{Belgio}} ([[Henri Simonet]]) |- |1976 | {{Luksemburgio}} ([[Gaston Thorn]]) | {{Nederlando}} ([[Max van la Stoel]]) |- |1975 | {{Irlando}} ([[Garret FitzGerald]]) | {{Italio}} ([[Mariano Rumor]]) |- |1974 | {{Germanio}} ([[Walter Scheel]]) | {{Francio}} ([[Jean Sauvagnargues]]) |- |1973 | {{Belgio}} ([[Pierre Harmel]]) | {{Danio}} ([[Ivar Nørgaard]]) |- |1972 | {{Luksemburgio}} ([[Gaston Thorn]]) | {{Nederlando}} ([[Norbert Schmelzer]]) |- |1971 | {{Francio}} ([[Maurice Schumann]]) | {{Italio}} ([[Aldo Moro]]) |- |1970 | {{Belgio}} ([[Pierre Harmel]]) | {{Germanio}} ([[Walter Scheel]]) |- |1969 | {{Luksemburgio}} ([[Pierre Grégoire]]) | {{Nederlando}} ([[Joseph Luns]]) |- |1968 | {{Francio}} ([[Maurice Couve de Murville]]) | {{Italio}} ([[Giuseppe Medici]]) |- |1967 | {{Belgio}} ([[Renaat Van Elslande]]) | {{Germanio}} ([[Willy Brandt]]) |- |1966 | {{Luksemburgio}} ([[Pierre Werner]]) | {{Nederlando}} ([[Barend Biesheuvel]]) |- |1965 | {{Francio}} ([[Maurice Couve de Murville]]) | {{Italio}} ([[Amintore Fanfani]]) |- |1964 | {{Belgio}} ([[Hendrik Fayat]]) | {{Germanio}} ([[Gerhard Schröder (CDU)|Gerhard Schröder]]) |- |1963 | {{Luksemburgio}} ([[Eugène Schaus]]) | {{Nederlando}} ([[Joseph Luns]]) |- |1962 | {{Francio}} ([[Maurice Couve de Murville]]) | {{Italio}} ([[Emilio Colombo]]) |- |1961 | {{Belgio}} ([[Paul-Henri Spaak]]) | {{Germanio}} ([[Gerhard Schröder (CDU)|Gerhard Schröder]]) |- |1960 | {{Luksemburgio}} ([[Eugène Schaus]]) | {{Nederlando}} ([[Joseph Luns]]) |- |1959 | {{Francio}} ([[Maurice Couve de Murville]]) | {{Italio}} ([[Giuseppe Pella]]) |- |1958 | {{Belgio}} ([[Victor Larock]]) | {{Germanio}} ([[Siegfried Balke]]) |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.eu2015.lu/ retejo de la EU-konsilia prezidanteco 1/2015: Luksemburgio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151014010420/http://www.eu2015.lu/ |date=2015-10-14 }} * [http://www.eu2015.lv/ retejo de la EU-konsilia prezidanteco 2/2015: Latvio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220606162721/https://eu2015.lv/ |date=2022-06-06 }} * [http://italia2014.eu/it/ retejo de la EU-konsilia prezidanteco 1/2014: Italio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150108203708/http://italia2014.eu/it |date=2015-01-08 }} * [http://www.gr2014.eu/ retejo de la EU-konsilia prezidanteco 2/2014: Grekio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180504103229/http://www.gr2014.eu/ |date=2018-05-04 }} * [http://www.eu2013.lt/ retejo de la EU-konsilia prezidanteco 1/2013: Litovio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181211010139/http://www.eu2013.lt/ |date=2018-12-11 }} * [http://www.eu2013.ie/ retejo de la EU-konsilia prezidanteco 1/2013: Irlando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201111191943/http://eu2013.ie/ |date=2020-11-11 }} * [http://www.cy2012.eu/ retejo de la EU-konsilia prezidanteco 1/2012: Kipro]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.eu2012.da/ retejo de la EU-konsilia prezidanteco 1/2012: Danio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ligiltabelo Institucioj de la Eŭropa Unio}} [[Kategorio:Konsilio de la Eŭropa Unio]] 1p7emzuejx1qub6jbxuwqhpu1d9itqz 0 278669 9405427 7960451 2026-06-17T11:57:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405427 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Catherine Trautmann''' (naskiĝis la 15-an de januaro 1951 en [[Strasburgo]]; denaska nomo: Argence) estas franca politikistino, membro de la socialista partio.[[Dosiero:Catherine Trautmann MEP, Strasbourg - Diliff.jpg|eta|<center>Catherine Trautmann, 2014.]] Ŝi estis urbestrino de Strasburgo inter [[1989]] kaj [[2001]]. Inter 1997 kaj 2000 ŝi estis franca '''ministrino pri kulturo'''. Inter 1989 kaj 1997 ŝi estis parlamentanino de la [[Eŭropa Unio]]; ekde 2004 ŝi denove membras en la Eŭropa Parlamento, kie ŝi nun estas vicprezidantino de la komisiono pri industrio, esplorado kaj energio. == Esperanto == Kiel ministrino pri kulturo s-ino Trautmann agnoskigis Esperanton kiel lingvon kadre de la leĝo pri aŭdvidaj komunikiloj kaj televido<ref>Ŝi mem tion diris en franclingva [http://www.dailymotion.com/search/Esperanto/video/x8c63e_catherine-trautmannesperantoastrasb_news intervjuo]; franca teksto kaj traduko en Esperanto ĉe [http://www.liberafolio.org/2007/strasburgekskurso/#1236863375 Libera Folio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080604191720/http://www.liberafolio.org/2007/strasburgekskurso#1236863375 |date=2008-06-04 }}.</ref>. En [http://www.dailymotion.com/search/Esperanto/video/x8c63e_catherine-trautmannesperantoastrasb_news intervjuo] pri Esperanto ŝi diris, ke "gravas, ke tiu lingvo estu alirebla". Ŝi konstatis, ke Esperanto-parolantoj estas tre atentemaj pri la eŭropa kaj internacia klimato. == Notoj kaj fontoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trautmann, Catherine}} [[Kategorio:Francaj politikistoj]] [[Kategorio:Francaj ministroj pri kulturo]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 2009-2014]] 7snokhvy6yu25mg8m26wtvyp59yaukw 0 279221 9405120 8982924 2026-06-17T01:00:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405120 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Bystronic''' estas laborilmaŝinfabrikanto kun sidejo en [[Niederönz]] en [[Kantono Berno]], [[Svislando]].[[Dosiero:0810_EuroBLECH_Impressionen_013.jpg|eta|dekstra|<small>Stando de Bystronic dum la ekspoziciito EuroBlech en [[Hanovro]] 2008</small>]] == Profilo == Bystronic produktas [[lasero|laser-]] kaj akvoraditranĉmaŝinojn kaj faldmaŝinojn. Krom la fabriko kaj ĉefsidejo en [[Niederönz]] Bystronic disponas pri aldonaj produktejoj en [[Gotha]] ([[Germanio]]) kaj [[Tianjin]] ([[Ĉinio]]). La Bystronic-Grupo formas parton de la [[Zuriko|zurika]] [[industrio|industrikoncerno]] Conzzeta. == Ciferoj == Finde de [[2008]] la entrepreno havis 1627 kunlaborantojn, el inter kiuj 600 ĉe la ĉefsidejo en Svislando. Ĝia vendocifero atingis (ankaŭ en 2008) la sumon de 500 milionoj €. 73 % de ĝiaj produktoj estis venditaj en [[Eŭropo]], 11% en [[Azio]] kaj [[Oceanio]] kaj 16% en [[Ameriko|Nord- kaj Sudameriko]]. == Historio == En [[1964]] estis fondita en [[Bützberg]] en [[Svislando]] la entrepreno ''Bystronic Maschinen AG''. Ĝia tasko estis la evoluigo, produktado kaj vendado de sistemsolvoj por la vitroperlaborado. En la fruaj [[1980-aj jaroj]] komenciĝis la evoluigo de lazertranĉaparatoj. En [[1986]] estis fondita el la antaŭa entrepreno la ''Bystronic Laser AG'' en Niederözn. Komenciĝis la produktado kaj vendado de lazertranĉaparatoj. En [[1989]] komenciĝis la evoluigo, produktado kaj vendado de la unuaj akvoraditranĉaparatoj. En [[1994]] Bystronic fariĝis parto de Conzzeta en [[Zuriko]]. Per la aĉeto de la svisa entrepreno ''Hämmerle AG'' en la jaro [[1997]] Bystronic fariĝis ofertanto de faldomaŝinoj. En la jaro [[2002]] okazis la jura disigo de la du departementoj ladoperlaborado (Bystronic) kaj vitroperlaborado (Bystronic glass). Sekvis samjare la grandigo de la produktaro en la sektoro faldado per la akiro de la ''Beyeler-Grupo'' kun sia produktejo en [[Gotha]], ([[Germanio]]) kaj la firmao ''AFM Fabtech'' (kun la produktejo en [[Tianjin]], [[Ĉinio]]). == Fonto == Ĉi-tiu artikolo baziĝas sur libera traduko de la koncerna artikolo en la [[:de:Bystronic|germana Vikipedio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bystronic.com/ Retejo de la firmao Bystronic] * [http://www.bystronic-glass.com/ Retejo de la vitrodepartemento de Bystronic] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081013222608/http://bystronic-glass.com/ |date=2008-10-13 }} * [http://www.conzzeta.ch/ Retejo de la patrina koncerno Conzzeta AG] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070216072247/http://www.conzzeta.ch/ |date=2007-02-16 }} [[Kategorio:Svisaj firmaoj]] h1sl0mhd10netqjlvvodo1qtlzu7067 0 281871 9404565 6557492 2026-06-16T13:25:30Z Sj1mor 12103 9404565 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Jack Benny |dosiero = JackBenny1958Cropped.jpg |grandeco de dosiero = 178px |priskribo de dosiero = Jack Benny, 1958 |naskonomo = Benjamin Kubelsky |dato de naskiĝo = {{dato|14|februaro|1894}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Usono}} Waukegan, [[Ilinojo]] |dato de morto = {{dato|26|decembro|1974}}<br />(aĝo 80, [[pankreata karcinomo]]) |loko de morto = {{Flago|Usono}} [[Beverly Hills]], [[Kalifornio]] |kromnomo = |aktivaj jaroj = |geedzo = Mary Livingstone (1927-1974) |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = '''Plej bona aktoro en komedia serio''' <br /> [[1957]] - ''La Jack Benny Programo'' <br /> [[1959]] - ''La Jack Benny Programo'' |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Jack BENNY''' [ĝak BEHni] (naskiĝis kiel Benjamin Kubelsky la {{daton|14|februaro|1894}} en Waukegan, [[Ilinojo]], mortis la {{daton|26|decembro|1974}} en [[Beverly Hills]], [[Kalifornio]]) estis usona [[ŝercisto]], [[vodevilisto]], kaj aktoro en [[radiofonio|radio]], [[televido]], kaj [[filmo]]j. Larĝe aklamita kiel unu da plej populara usonaj amuzistoj de la [[20-a jarcento]], Benny estis konita ĉefe pro sia komedia serio ''[[The Jack Benny Program]]'' kaj lia kompetenteco por fari ridojn kun longa paŭzo aŭ sola esprimo, ekzemple lia frustrita "Well!" ("Nu!") Liaj radiofonaj kaj televidaj programoj, tre populara en la [[1930-aj jaroj|1930-aj]], [[1940-aj jaroj|1940-aj]], kaj [[1950-aj jaroj]], estis fundamenta influo sur la [[situacia komedio]]. Benny estis edzo de Mary Livingstone (naskiĝis Sadye Marks), la kuzino de la [[Fratoj Marx]]. Ŝi eventuale estis ankaŭ la komedia asociano de Benny. {{projektoj}} {{ĝermo|usona aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benny, Jack}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] ij479qx7jy6goytl3jcz7jgw4xwu9eq 0 289266 9405237 8940979 2026-06-17T07:15:57Z Sj1mor 12103 9405237 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Maruo Suehiro''' (丸尾末広 [Maruo Suehiro]), naskiĝita la [[28-a de januaro|28-an de januaro]] de [[1956]] [[nagasako|Nagasake]], [[japanio|Japanie]], estas japana [[mangao|manga]]-verkisto, [[desegnaĵo|desegnisto]] kaj [[pentraĵo|pentristo]]. == Biografio == Maruo Suehiro diplomiĝis el [[mezlernejo]] marton de [[1972]], sed lasis supran mezlernejon. Kiam li estis 15-jaraĝa, li translokis al [[Tokio]] kaj ekis laborante kiel bondisto. Kiam li aĝis 17jara, li verkis sian unuan mangaon kaj sendis ĝin al [[Shonen Jump]] (少年ジャンプ), sed ĝi estis konsiderita tro kruda por la gazeto kaj estis rifuzita. Maruo, dumtempe, forigis sin el la mangao ĝis novembro de 1980, kiam li oficiale debutis kiel mangaverkisto en ''[[Ribon no Kishi]]'' (リボンの騎士) kiam li estis 24-jaraĝa. == Stilo == Kelke da liaj desegnoj krude prezentas la sekson kaj la violenton, tiuj verkoj estas konataj kiel [[muzan-e]] nuntempa (ero de japana [[ukijo-e]]). Maruo mem, kun sia kolego Kazuiĉi Hanaŭa, estis inkludigita en libro de [[1988]] pri la afero, titolita Sanga Ukijo-e (江戸昭和競作無惨絵英名二十八衆句), prezentanta siajn nunajn verkojn kune kun tradiciaj presaĵoj far [[Yoshitoshi]] kaj [[Yoshiku]]. == Eksteraj ligiloj == *[http://www.maruojigoku.com/ Oficiala retpaĝo de Suehiro Maruo] *[http://www.suehiromaruo.tumblr.com/ Oficiala Tumblr de Suehiro Maruo] *[http://www.Instagram.com/maruosuehiro Oficiala Instagram de Suehiro Maruo] {{Bibliotekoj}} {{mangaistoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Maruo, Suehiro}} [[Kategorio:Mangaverkistoj]] [[Kategorio:Japanaj artistoj]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] t7w7nzcxzaapteo9gtbiwlzp34isprb 0 290512 9404652 6614756 2026-06-16T14:36:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404652 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Las notas musicales en notación Braille.gif|eta|La muziknotoj en brajla muzikskribo]] [[Dosiero:Notas y valores en sistema braille.jpeg|eta|Notoj kaj valoroj en brajla muzikskribo]] La '''brajla muzikskribo''' estas la muzika notacio evoluigita far [[Louis Braille]] por [[blindeco|blinduloj]] kaj ege vidhandikapitoj, kiun oni nuntempe uzas tutmonde. Braille utiligis por tio la samajn ses punktojn kiel en sia [[brajlo]]. Per sia rafinita sistemo de notaj, oktavaj, harmoniaj kaj aldonaj simboloj eblas, enigi ankaŭ vertikalajn pasojn de plurvoĉa muziko en liniaran simbolsinsekvon legeblan ankaŭ por blinduloj. La plej ampleksan kolekton de brajlaj notoj posedas la Nacia Biblioteko por Blinduloj en [[Stockport]] ([[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]]). La Germana Centra Biblioteko por Blinduloj en Lepsiko (DBZ) posedas brajlobibliotekon, en kiu troviĝas pli ol 5.500 nototitoloj (stato: 2007), lueblaj de blindaj muzikistoj el la tuta mondo. La komputila programaro ''DaCapo'' transigas notojn por blinduloj en brajlon, kiun blindaj muzikistoj povas uzi profesie. La transigo povas okazi kaj ekde la normalskribaj notoj en brajlonotojn kaj ankaŭ inverse. == Literaturo == * B. Krolick (Hrsg.): ''Neues internationales Handbuch der Braillenotenschrift.'' Braille Press, Zürich 1998. * M. Huwyler: ''Musik-Punkte: Übungen, Zeichenübersicht, Kommentar.'' Braille Press, Zürich 1996. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.music-notation.info/de/compmus/braille-a4.pdf PDF-dokumento pri la temo (de)] kaj [http://www.music-notation.info/de/compmus/braille.html la sama enhavo en html (de)] (16 kB) * [http://www.dzb.de/dacapo La projektoj ''DaCapo I'' kaj ''DaCapo II'' (de)] * [http://perso.wanadoo.fr/afaure/intro.htm Notation Musicale Braille (fr)] * [http://www.brl.org/music/ Braille Music Code 1997 (en)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090508004411/http://www.brl.org/music/ |date=2009-05-08 }} [[Kategorio:Skribo]] [[Kategorio:Muzika notacio]] [[Kategorio:Blindeco]] 6fw6lxmkoxuydz4h1rl4n6xckxlmmwp 0 293149 9404664 9188729 2026-06-16T14:41:36Z Sj1mor 12103 9404664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Mijamoto Musaŝi''' ({{l-ja|宮本 武蔵|t=''Miyamoto Musashi''}}) ([[1584]]–[[1645]]) estis fama-fifama japana glav-batalisto, pli poste filozofo, instruisto. == Biografio == Li naskiĝis en [[1584]] en Japanio, en regiono ''Mimasaka'', en vilaĝo ''Mijamoto''. Lia patro estis ''Sinmen Munisaj'', grava glav-batalisto kaj altrangulo. Iom post naskiĝo de Musaŝi, la familio disiĝis kaj la filo restis ĉe la patrino. La juna Musaŝi devis ofte piediri kvindek kilometrojn por lerni [[glavbatalo]]n. Baldau evidentiĝis, ke la junulo havas elstaran kapablon por la batalo, li estis nekredeble rapida kaj ruza. Lia unua duelo okazis en aĝo de 13 jaroj, en aĝo de 16 jaroj forlasis la familion kaj partoprenis en la [[batalo de Sekigahara]]. Li migris tra la lando ĝis aĝo de 50 jaroj kaj venkis en ĉiu duelo, batalo. Li iĝis vivanta legendo. Li neniam purigis sin, lian vangon kovris cikatroj, aknoj, lia vesto kaj hararo estas neimageble malpura kaj naŭziga. Li ofte uzis psiĥologion, malestimante la alian batalanton, tiel deviginte lin fari eraron. Li ofte atakis abrupte, kaŝe ofte kun iu ligna glavo aŭ glavo el remilo. Li rekonis en la 30-aj jaraĝoj, ke li sukcesis ne pro kono de la ''Strategia Vojo'' (arto de la batalo, milito), sed pro la personaj kapabloj, forto, perforta personeco. Poste li trejnis sin tage-nokte por rekoni la veran esencon de la Strategia Vojo. Li atingis en aĝo de 50 jaroj la Strategian Vojon, li abdikis pri ĉio kaj retiriĝis en montaran kavernon [[Reigandō]] por meditadi. En tiu vivperiodo verkis li sian ĉefan verkon '''Go Rin No Sho''' (Manlibro de strategio pri bataloj de glavo kaj vivo). Musaŝi mortis en 1645 pro pulmokancero, unu semajnon post finverko de Dokukodo. En la lastaj jaroj li verkis la faman ''Libro de la kvin elementoj'', pri la duglava batalo. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Musaŝi, Mijamoto}} [[Kategorio:Miyamoto Musashi| ]] [[Kategorio:Historio de Japanio]] [[Kategorio:Japanaj pentristoj]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Samurajoj]] qats3eky8qsyei1z7756nk2g1b2q38s 14 293869 9405404 5205883 2026-06-17T11:39:46Z ThomasPusch 1869 9405404 wikitext text/x-wiki {{Projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Italio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Italio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Italio]] [[Kategorio:Komunikado en Italio]] ssc729sd2uxm8k9cmlrxcdjynmrfvhy 0 294355 9405174 9402994 2026-06-17T05:21:43Z Ospalh 74817 /* Aerodino */ Ne forgesu la [[aŭtogiro]]j 9405174 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Masterton banner Wings over Wairarapa.jpg|775ra]] {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Aviadileto Esperanto.jpg|eta|300ra|André Boyer kaj A. Trion, esperantistoj el [[Cannes]], ĉe la aviadileto Esperanto, 1935]] '''Aviadilo''' (aŭ mallonge '''avio''') estas ĝenerala vorto por fluganta [[veturilo]]. Aviadiloj kapablas iri tra la aero sen ia ligo al la grundo.<ref>Flight Before Flying by David Wragg (Author) Publisher: Osprey Publishing; First Edition (2 May 1974)Language: English, Hardcover: 192 pages, ISBN 0850451655, ISBN 978-0850451658</ref><ref>World's Air Fleets Hardcover – 1 May 1969 by David Wragg (Author), Publisher: Littlehampton Book Services Ltd; 2nd edition (1 May 1969), Language: English, Hardcover:176 pages ISBN 0711000859, ISBN 978-0711000858</ref><ref>World's Air Forces Hardcover – 15 Oct. 1971 by David Wragg (Author), Publisher: Osprey Publishing; First Edition (15 Oct. 1971), Language: English, Hardcover: 232 pages, ISBN 0850450381, ISBN 978-0850450385</ref><ref>Speed in the Air, Hardcover – 5 Sept. 1974 by David Wragg (Author), Publisher: Osprey Publishing; 1st ed edition (5 Sept. 1974), Hardcover: 192 pages, ISBN 0850451752, ISBN 978-0850451757</ref> Oni distingas laŭ celoj, peloj, uzoj aŭ teknikaĵoj: La plejmulto de CAAoj (Civila Aviada Aŭtoritato) tra la mondo regulas ilian uzon laŭ reguloj de [[Internacia Civila Aviada Organizaĵo]] (ICAO). == Etimologio == La vorto '''Aviadilo''' estas [[kunmetita vorto]] el vorto [[aviado]] kaj ĝia [[sufikso]], -ilo. La pluraj aliaj esperantaj vortoj por fluganta veturilo estas fakte la [[lingva prunto|lingvaj pruntoj]] aŭ [[traduko]]j, kiujn oni pruntis el aliaj lingvoj. Ekzemple, '''Avio''' venis el franca vorto ''Avion'', '''Flugmaŝino/Flugaparato''' de germana vorto ''Flugzeug''. '''Aeroplano''' de franca vorto ''Aéroplane'', kiu ankaŭ adaptiĝis en angla lingvo. Ĝenerale, la vorto "aviadilo" ofte nomigas la plej konatan aviadilon por esperantistoj kaj la subkategorio de aviadilo, [[aeroplano]]. Ekzemple, la germana esperanta vortaro [[Reta Vortaro]] klarigas "aeroplanon" kiel arĥaika.<ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/ Aeroplano (Reta Vortaro)]</ref> Strikte, aviadilo estas ĝenerala vorto por fluganta veturilo<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/aeronautika-terminaro-jarlibro-1941-iel.pdf Jarlibro 1941, Parto 2.] Aviada Terminaro.</ref> kaj aeroplano estas unu tipo sub la klasigo de aviadilo. {| align="center" |- ! colspan=4 align=center | Komparo kun aliaj lingvoj |- | align=center | '''Esperanto''' | align=center | '''Aviadilo''' | align=center | '''Aeroplano''' | align=center | '''Fiksflugila aviadilo / Rotaciflugila aviadilo''' |- | align=center | Angla lingvo | align=center | [[:en:Aircraft|Aircraft]] | align=center | [[:en:Airplane|Airplane]] | align=center | [[:en:Fixed-wing Aircraft|Fixed-wing Aircraft]] / [[:en:Rotorcraft|Rotorcraft]] |- | align=center | Franca lingvo | align=center | [[:fr:Aeronef|Aeronef]] | align=center | [[:fr:Avion|Avion]] | align=center | [[:fr:Aircraft|Aéroplane]] / [[:fr:Aérogire|Aérogire]] |- | align=center | Germana lingvo | align=center | [[:de:Luftfahrzeug|Luftfahrzeug]] | align=center | [[:de:Flugzeug|Flugzeug]] | align=center | (ne ekzistas) / [[:de:Drehflügler|Drehflügler]] |- |} La konfuzo estiĝas ĉar mankas klara distingo en Esperanto: Oni devas konsideri la ĝeneralan terminon por fluganta maŝino (''aircraft'' en la angla, ''aéronef'' en la franca, ''Flugfahrzeug'' en la germana), la terminon pri aviadilo pezas pli ol aero (''airplane'' en la angla, ''avion'' en la franca, ''Flugzeug'' en la germana) kaj la terminon pri aviadiloj kun fiksaj flugilojn fiksflugila aviadilo (''fixed-wing airplane'' en la angla, ''aéroplane'' en la franca, mankas en la germana). Pro la fakto ke aeroplano koncernas nur (ĉi tie) aviadilon kaj glisilon, la termino estas malmulte uzata, prefereblas uzi, en la komuna uzo, rekte la terminojn aviadilo aŭ glisilo. == Historio == [[Dosiero:First flight2.jpg|250ra|eta|''Wright Flyer I'' ([[biplano]]), La unua aviadilo en la historio.]] La unuaj homaj flug-eksperimentoj estis per [[glisilo]]j. La unua dokumentita motor-aviadila flugo okazis en [[1906]] en [[Parizo]], fare de [[Alberto Santos-Dumont]] kun aparato [[14 bis]]. La unua memfluganta aviadilo estas [[Flyer 1]]. Usonaj inventistoj '''[[fratoj Wright]]''' fabrikis ĝin kaj unue flugis la [[17-an de decembro]] [[1903]]<ref name="WDL">{{Citaĵo el la reto |url = http://www.wdl.org/es/item/11372/ |titolo = Telegrama de Orville Wright (Kitty Hawk, Norda Karolino) a su padre, en el que anuncia cuatro vuelos exitosos, ([[Telegramo]] de Orville Wright (''Kitty Hawk'', Norda Karolino) al sia patro, en kiu li anoncas kvar sukcesajn flugojn), la 17-a de decembro 1903 |eldonejo = [[World Digital Library]] |dato = 1903-12-17 |alirdato = 2013-07-21 |lingvo = hispane }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Flyer 1'' sukcese flugis en [[Kitty Hawk]], [[Norda Karolino]]. Post la sukceso de unua flugo de aviadilo, aviadindustrio evolviĝis de la pluraj pioniroj de mondo. En [[1907]] la francoj Voisin kaj [[Léon Delagrange]] perfektigis la modelon de Santos-Dumont. Estas necerte, ĉu [[Gustav Weisskopf]]/Whitehead jam en [[1901]] sukcesis motoran flugon. Dubo pri unua flugo estas ĉar oni ne sukcesis akiri patenton de aviadilo. Fratoj Wright sendis telegramon en 1906 dirante ke ili flugis per motoro kaj pretendis patenton antaŭ ol montri sian aparaton. Oni rifuzis tion. Nur post flugo de Santos Dumont, publike antaŭ scienca komitato, sen pretendo de patento, la usonanoj decidis montri sian aviadilon, sed postulis 60 000 frankojn por tion fari. Oni rifuzis kaj ili, fine, decidis montri sian maŝinon, sed ankoraŭ pretendis patenton. En Usono, fratoj Wright sukcesis provizoran registron, pro tio, nur post 1911 oni povis konstrui aviadilojn en Usono, kiam multaj homoj jam konstruis flugaparatojn en Eŭropo. Aviadilo estis rapide disvolviĝita kun [[unua mondmilito]]. Eŭropaj landoj sciiĝis la necesecon de milita aviado kaj kreis [[Aerarmeo]]n por batali kun aliaj landoj. Dum la milito, unua aerbatalo estis farita, unua [[bombaviadilo]] estis inventiĝita. La sukceso de aviadiloj ŝanĝis la aviadon: Pluraj fabrikantoj fabrikis aviadilojn por [[transporto]], La unua konvencio pri aertransporto, Varsovia Konvencio estis subskribita en 1929. La usona aviadisto [[Charles Lindbergh]] unue superflugis atlantikon en majo de 1921. La [[27-an de aŭgusto]] [[1939]] la unua jetmotora aviadilo He-178 flugis ĉe [[Warnemünde]]. Dum la [[Dua Mondmilito]], aviadilaj teknologioj estis rapide disvolviĝintaj kun milita aviado: [[Jetmotoro]], sistemo de [[aertrafika kontrolo]], radiokomunikado ebligis naskiĝon de civila aviado. Post la Dua Mondmilito, du gravaj modernaj organizaĵoj estis naskiĝitaj: [[ICAO]] kaj [[IATA]]. Post la Dua Mondmilito, la komercaj aerlinioj kreskis kun [[turismo|turisma]] industrio. Nuntempe la disvolviĝo de [[komputero]] ŝanĝas la aviadilon: pluraj aparatoj adaptiĝas en aviadilo por kontroli ĉiujn funkciojn, kaj fabrikantoj produktas aviadilon por savi fuelon kaj transporti pli pasaĝerojn. Senpilota aviadilo kaj elektromotora aviadilo prilaboriĝas por utiligi en aviado. === Dum la Dua Mondmilito === [[Dosiero:Messerschmitt Me 262A at the National Museum of the USAF.jpg|270ra|eta|maldekstre|Messerschmitt Me 262.]] Dum la [[Dua Mondmilito]], aviadilaj teknologioj estis rapide disvolviĝintaj kun milita aviado. En [[Nazia Germanio]] la [[Luftwaffe]] estis la aera militbranĉo de la [[Wehrmacht]]. Sub la estreco de [[Hermann Göring]], ĝi estis testinta novajn batalteknikojn en la [[Hispana Enlanda Milito]]. La milito kondukis ankaŭ al pli granda emfazo en kontraŭaeraj armiloj kaj batalaviadiloj pro ilia kapablo defendi kontraŭ malamikaj bombaviadiloj.<ref> Williamson Murray, ''Luftwaffe: Strategy for Defeat, 1933–1945'' (1985) </ref> Ilia antaŭenirinta teknologio kaj rapida kresko kondukis al grandaj timoj en la 1930-aj jaroj kiuj helpis konvinki Brition kaj Francion al la packlopodoj. En la milito la Luftwaffe bone plenumis siajn celojn en 1939–41, ĉar la Stukaj bombaviadiloj terurigis malamikajn infanteriojn. Sed la Luftwaffe estis maltaŭge kunordigita kun la ĝenerala germana militstrategio, kaj neniam plialtiĝis ĝis la grando kaj kompreno necesa en totala milito, parte pro manko de militaviadila produktinfrastrukturo kompare kun Sovetunio aŭ Usono. La Luftwaffe estis nekompetenta en [[radaro|radarteknologio]] escepte pro siaj UHF kaj poste VHF kiuj evitis [[radaro|radarsistemojn]] kiel Lichtenstein kaj Neptun. La batalaviadilo [[Messerschmitt Me 262]] ekservis en Julio 1944, kaj la malpeza [[Heinkel He 162]] aperis nur dum la lastaj monatoj de aermilito en Eŭropo. Kiam evidentis, ke Germanio estis minaco por [[Britio]], la [[RAF]] ekespansiiĝis. El 42 rotoj kun 800 aviadiloj en 1934, la RAF atingis 157 rotojn kaj 3 700 aviadilojn ĉirkaŭ 1939.<ref>[https://web.archive.org/web/20101223032208/http://www.rafmuseum.org.uk/online-exhibitions/battle-of-britain-history/expansion-at-last.cfm Expansion at Last] alirita la 11an de februaro 2024.</ref> Ili kombinis ĵus disvolvigita radaro kun komunikcentroj por regi siajn defendejojn. Iliaj mezbombaviadiloj kapablis atingi la germanan industrian centron de [[Ruhr]], kaj oni disvolvigis pli grandajn bombaviadilojn. La RAf starigis ampleksajn trejnejojn inkludante ejojn kaj trupojn el aliaj landoj, kiel multaj poloj. [[Dosiero:Il2 sturmovik.jpg|eta|dekstra|350ra|Iljuŝin Il-2.]] Ĉirkaŭ la fino de la milito, la ĉiujara aviadilproduktado de [[Sovetunio]] estis krute altiĝinta kun pinto de 40 000 aviadiloj en 1944. Entute oni produktis 157 000 aviadilojn, el kiuj 126 000 estis bataltipoj por la Vojenno-Vozduŝnje Silij aŭ VVS (nomo de la sovetuna aerforto), dum aliaj estis transportiloj kaj trejniloj.<ref> [[iarchive:redphoenixriseof0000hard/page/224/mode/2up|Hardesty, Von (1991) [1982]]. "Barbarossa to Berlin: A Summing Up".] Red Phoenix: ''The Rise of Soviet Air Power 1941–1945''. Washington, D.C.: Smithsonian Institution. p. 225. ISBN 0-87474-510-1. </ref><ref> R.J. Overy, ''The Air War: 1939–1945'' (1980) p 150 </ref> La kritika gravo de la surterataka rolo por defendi Sovetunion el la [[Operaco Barbaroso]] de la Akso ĝis la fina malvenko de Nazia Germanio en la [[Batalo de Berlino]] rezultis en la fakto ke la soveta milita aviadilindustrio kreis pliajn ekzemplojn de [[Iljuŝin Il-2]] Ŝturmovik dum la milito ol aliaj militaviadiloj en la historio, ĝuste ĉirkaŭ 36 000 ekzemploj produktitaj.<ref> Michulec, Robert (1999). Ił-2 Ił-10. Monografie Lotnicze #22 (en pola). Gdansk: AJ-Press. p. 27. ISBN 83-86208-33-3. </ref> Dum la militoj Sovetunio uzis 7500 bombaviadiloj por faligi 30 milionojn da bomboj kun germanaj celoj, kun denseco kiu foje atingis 100–150 tunoj/km².<ref> A. A. Sidorenko, ''The Offensive'' (Moscow, 1970; USAF traduko) p. 8 </ref><ref> James Sterrett, ''Soviet Air Force theory, 1918–1945'' (2007) pp 86–131 </ref> [[Usono]] jam estis konstruinta enorman aviadilindustrion, kunlabore kun aliancanoj, jam antaŭ la [[Atako kontraŭ Pearl Harbor]], en kiu partoprenis 353 japanaj aviadiloj. Tiam Usono eniris en la milito kaj pligrandigis la militindustrion. En la sekvaj jaroj Usono iom post iom venkis en la [[Pacifika milito]] pere de hegemonio en aerbataloj, dum la [[Japana Imperia Armeo]] iom post iom perdis siajn malgrandajn "kamikaze" aviadiletojn. === Post la Dua Mondmilito === [[Dosiero:Dh_Comet.jpg|eta|maldekstre|260ra|[[De Havilland Comet|De Havilland DH.106 Comet]] estis la unua jetmotora [[komercaviadilo]] kiu ekfunkciis la 9an de januaro 1951.]] La epoko de [[jetmotoro]] estas grava periodo en la Historio de aviado difinita per la alveno de avioj kun motorooj de [[turbino]] kaj pro la socia ŝanĝo produktita. Komercavioj povis flugi multe pli alte, pli rapida kaj pli for ol la antikvaj peliloj kun [[piŝta motoro]], kio faras ke la transkontinentaj kaj interkontinentaj vojaĝoj estas multe pli rapidaj kaj facilaj: por ekzemplo, la avioj elirantaj de Nordameriko trairas la Atlantikan Oceanon (kaj poste, la Pacifikan Oceanon) nun povis fari siajn flugojn senhalte, kio malpliigis la tempon necesan por la transporto. Ĉar ankaŭ la grandaj pasaĝeraviadiloj povis transporti pliajn pasaĝerojn ol la avioj kun piŝta motoro, ankaŭ la flugkomponiaj tarifoj malpliiĝis, pro kio la personoj de pli ampleksa gamo de sociekonomiaj klasoj povis permesi al si la lukson vojaĝi for de siaj propraj landoj. Krom jetmotoro, la motoroj de [[helico]] pelitaj per turbino pliboniĝis en la piŝta motoro, kio ebligis ŝoforadon pli mildan kaj plej bonan efikon de brulaĵo. Escepto al dominado pere de jetmotoro fare de grandaj avioj estis la desegno de turbinpelilo de la helicoj kontraŭ-rotaciaj kiuj pelis la [[Tupolev]] Tu-114 (unua flugo en 1957). Tiu aviadilo estis kapabla egaligi aŭ eĉ superi la rapidecon, la kapablon kaj la rangon de la tiutempaj aviadiloj. Oni esperis, ke la enkonduko de la supersona transportaviadilo (SST) [[Concorde]] al regula servo en 1976 okazigu sociajn ŝanĝojn, sed tiu aviadiltipo neniam sukcesis komerce. Post du jardekoj kaj duono da servo, mortiga akcidento de la Flugo 4590 de [[Air France]] kaj aliaj faktoroj finfine okazigis la suspendon de la flugoj de Concorde en 2003. Tiu estis la nura perdo de SST en la civila servo. Oni uzis nur alian desegnon de SST en la civila aviado, nome la soveta Tu-144, sed baldaŭ retiriĝis pro la alta kosto kaj aliaj problemoj. [[McDonnell Douglas]], [[Lockheed Corporation]] kaj [[Boeing]] estis tri usonaj fabrikantoj kiuj dekomence planis disvolvigi variajn desegnojn de SST ekde la 1960-aj jaroj, sed finfine oni abandonis tiujn projektojn pro diversaj tialoj (disvolvigo, kosto kaj aliaj praktikaj tialoj). == Distingado == === Laŭcela distingado === [[Dosiero:huntair.pathfinder.arp.jpg|eta|dekstre|Huntair Pathfinder Mark 1 ([[2004]]).]] * Civilaviadilo ** [[Ultramalpeza aviadilo]] * [[Komercaviadilo]] ** Pasaĝeraviadilo ** Negocaviadilo ** Ŝargoaviadilo * [[Militaviadilo]] ** Aerdevena Fruaverto kaj Kontrolo (AEW&C) ** [[Atakaviadilo]] ** [[Ĉasaviadilo]] ** [[Bombaviadilo]] ** Skoltaviadilo ** Transportaviadilo === Laŭteknika distingado === * Kaŝaviadilo * [[Telestiraviadilo|Senpilota aviadilo]] (UAV, Ofte "Droneo") === Laŭpeza distingado === ==== Aerostato ==== Aerostato estas aviadilo, kiu "pezas malpli ol [[aero]]". Aerostatoj ŝvebas en la aero, ĉar ili estas malpli pezaj ol la aero, kiun ili forpuŝas, do pro la sama kialo, kial [[ŝipo]] flosas sur [[akvo]]. Temas pri [[levoforto]] pro premopoŝo, kiu kaŭzas [[flosemo]]n, klarigitan de la [[leĝoj de Arkimedo]]. Aero estas forpuŝata de pli malpeza gaso, kiel [[heliumo]], [[hidrogeno]] aŭ [[varmegaero]]. La levoforto estiĝas pro la pezodiferenco inter la gasoj. Ĉar la [[denso]] de la [[atmosfero]] kaj tial la levoforto pro aerforpuŝo malkreskas laŭ kreska altitudo, la altitudo de aerostato aŭtomate stabiliĝas je iu valoro, kiu dependas ĝia pezo, de la speco kaj volumeno de la levgaso, sed ankaŭ de la aer-temperaturo. ===== Balono ===== {{Vidu ankaŭ|Balono}} [[Dosiero:Ballon-eutelsat.jpg|maldekstra|200ra|eta|Gasbalono.]] La balono estas plenigita per gaso malpli peza ol aero, nome [[hidrogeno]] aŭ [[heliumo]]. Ĝi ne havas puŝilon kaj drivas laŭ la vento. Por surteriĝi ĝi povas ellasi iom da gaso kaj tiel malpligrandigi la volumenon de la forpoŝata aero; per tio malkreskas la leva forto, kaj la balono iras malsupren. Por kompensi perdon de levoforto, ekzemple pro perdo de gaso aŭ pro [[pluvo]], balonoj kutime transportas iom da [[sablo]], per kies elĵeto eblas redukti la pezon. Katenbalono estas balono ligita al la grundo per longa ŝnuro, kiu fiksas ĝian pozicion kaj ebligas tiri ĝin grunden. Tiel eblas surgrundiĝo sen perdo de gaso. Katenbalono povas servi kiel belvida aŭ observa platformo. ===== Varmaerbalono ===== {{Vidu ankaŭ|Varmaerbalono}} Varmaera balono, same kiel gasbalono, ne havas puŝilon kaj drivas laŭ la vento. Ĝi tamen povas facile influi sian [[altitudo]]n kaj tiel eble elekti inter diversdirektaj aerfluoj. Varmaera balono estas surtere plenigata per varma aero, malpli densa ol la ĉirkaŭa aero. Ĉar dum la flugado la aero malvarmiĝas, la balono portas gasbruligilon, kies brulgasoj kompensas la varmoperdon. Dum la balona veturado la bruligilo alterne funkcias kaj ne funkcias, kaŭzante alternan supren- kaj malsupreniron. Per pli longa funkciigo eblas atingi pli grandan altitudon. Antaŭe varamerbalono uzis varman aeron, sed nuntempe varamerbalono uzas brulgasojn, konsistas precipe el [[karbona dioksido]] kaj [[akvovaporo]]. La balono de la [[fratoj Montgolfier]] (1783) estis varm-aera; ĝin plenigis la fumo de fajro. Estas ne certe, ĉu la eksperimentaj flugaparatoj de [[Bartolomeu de Gusmão]] (ekde 1709) estis varm-aeraj. ===== Aerŝipo ===== {{Vidu ankaŭ|Aerŝipo}} [[Dosiero:Zeppelin NT im Flug.jpg|300ra|dekstre|eta|Aerŝipo.]] La Aerŝipo estas stirebla aerostato. Aerŝipo havas [[aerodinamiko|aerodinamikan]] formon, motorojn kaj [[helico]]jn, kaj estas do stirebla. Por stirado servas [[rudro]]j (direkterono kaj empenerono). Same kiel ŝipo, aerŝipo bezonas rapidon (kompare al la ĉirkaŭa aero) por ŝanĝi sian direkton. La unuaj aerŝipoj estis konstruitaj meze de la [[19-a jarcento]] (Henri Giffard). Ilia levoforto venis de hidrogeno; pura heliumo estas grandkvante produktebla nur ekde la komenco de la [[20-a jarcento]]. Varm-aeraj aerŝipoj ekestis nur en la [[1970-aj jaroj]]. Kelkaj aerŝipoj, nomataj [[premostabila aerŝipo|premostabilaj]], havas sian formon pro la pli alta gaspremo en sia interno, same kiel balonoj. Aliaj havas rigidan formon pro interna skeleto kaj ne bezonas premon pli altan ol tiu de la ĉirkaŭa aero. Rigidaj aerŝipoj povas esti pli grandaj al premostabilaj. Pro la motora pelado aerŝipoj dum flugado daŭre konsumas [[brulaĵo]]n kaj tiel perdas pezon. Dum longa veturado tiu perdo povas esti konsiderinda kaj kaŭzi troan malpezecon, kiu kondukas al tro granda leva forto. Por kompensi tion necesas ellasi iom da levgaso. Kelkaj aerŝipoj kondensigas la vaporon en la motoraj rubgasoj kaj uzas la akvon por parte kompensi la perdon de pezo. [[Zepelino]] estas fama marko de iamaj aerŝipoj. Ekde 1928 la zepelino LZ 127 ''(Graf Zeppelin)'' servis interalie al laŭplana pasaĝer-trafiko inter Eŭropo kaj Ameriko ([[Brazilo]], [[Usono]]); per eksterprograma flugo ĝi ĉirkaŭiris la terglobon kaj per [[Arkto|arkta]] ekspedicio transiris la 80-an latitudon. La zepelino LZ 129 ''(Hindenburg)'' forbrulegis en [[1937]] en [[Usono]] pereigante 36 homojn. Tiu akcidento kaj la progresoj pri la konstruado de aviadiloj kondukis al la malapero de aerŝipoj el la aertrafiko. Ekzistas proponoj pri vartransportaj aerŝipoj, sed ili ĝis [[nun en 2013|nun]] ne havas komercan signifon. ==== Aerodino ==== {{Vidu ankaŭ|Aerodino}} '''Aerodino''' estas aviadilo, kiu pezas pli ol aero, povas flugi kun [[aerodinamiko|aerodinamika]] efiko kaj kapabla produkti [[levoforto]]n per siaj propraj rimedoj, kontraste kun [[aerostato]]j, kiuj uzas la [[leĝoj de Arkimedo|supreniga forto de Arkimedo]]. Dum la flugo la [[flugilo]]j kreas aerkurentojn, kiuj estigas la [[levoforto]]n. La plej gravaj specoj de aerodinoj estas [[aeroplano]]j, [[helikoptero]]j kaj [[aŭtogiro]]j. [[Raketo]]j ne estas nomataj aerodinoj, ĉar ili ne baziĝas sur aerodinamiko. ===== Aeroplano ===== {{Ĉefartikolo|Aeroplano}} [[Dosiero:A 380 meeting.jpg|240ra|maldekstre|eta|[[Airbus A380]].]] [[Aeroplano]] ricevas sian levforton per [[flugilo]]j, simile kiel [[birdo]] pro sia rapideco rilate al la ĉirkaŭa aero. Ĝi estas ofte nomata simple "aviadilo", ĉar konsiderata kiel la baza kaj plej kutima aerveturilo. Por ke ĉe la flugiloj ekestu levoforto, necesas certa rapido de la aerodino. Pro tio aviadiloj ordinare de- kaj alteriĝas en [[flughaveno]]j, kiuj havas longajn kurejojn, sur kiuj eblas akceli aviadilon ĝis la bezonata rapido resp. bremsi ĝin post alteriĝo. Aparta tipo de aviadilo estas la [[ekranoplano]], kiu utiligas la ekranan (aŭ grundan) efikon por leviĝi. Ekranoplano povas leviĝi nur kelkajn metrojn super la grundo, sed povas havi relative mallongajn flugilojn. Ĝi kapablas flugi super malglataj surfacoj aŭ ankaŭ super akvo aŭ glacio, kie veturilo kun [[rado]]j ne estus uzebla. La movoforto de aviadiloj venas aŭ de [[helico]]j aŭ de [[reaktoro]]j; ambaŭ kutime estas muntitaj sur la flugiloj; reaktoro povas esti ankaŭ flanke sur la ŝelo aŭ en la vosto de aviadilo, helico ankaŭ sur la antaŭa pinto. Reaktora aviadilo nomiĝas ankaŭ [[jeto]]. Reaktoraj aviadiloj povas superi la [[sonrapido]]n, kio estas grava por aer-armeaj batal-aviadiloj. La nura civila super-sona aviadilo, kiu iam ekzistis, [[Konkordo (aviadilo)|Konkordo]], ne plu estas uzata de 2003. Vertikale startantaj aviadiloj ne bezonas longajn kurejojn, sed grandan motorpovon, kiu kapablas levi la pezon de la tuta aviadilo. Ili estas foje uzataj de aer-armeoj, ekzemple la ''Hawker Siddeley Harrier'' de la brita aer-armeo. Vertikale startantaj helicaj aviadiloj foje havas turneblajn helicojn, kiuj dumstarte tiras la aviadilon supren, poste antaŭen. Ili estas ia miksformo kun helikopteroj. Ordinaraj aviadiloj havas radojn por ruliĝi sur la kurejoj; ĉe grandaj kaj rapidaj aviadiloj tiuj radoj estas refaldeblaj, tiel ke dum flugado ilia aer-rezisto ne bremsas la aviadilon. Malgrandaj aviadiloj povas anstataŭ radojn havi flosilojn kaj tiel de- kaj alakviĝi. Tia aviadilo nomiĝas ankaŭ [[hidroplano]]. [[Glisilo]] estas senmotora flugaparato, kiun alia aviadilo aŭ [[vinĉo]] tiras supren kaj per kiu oni poste glisas ĝis surteriĝo. ===== Helikoptero ===== {{Ĉefartikolo|Helikoptero}} [[Dosiero:Alouette Motte Piquet.jpg|dekstra|eta|Alouette III]] La Helikoptero havas almenaŭ unu [[rotoro]]n, kiu liveras kaj [[levoforto]]n, kaj antauenigan forton. Ĝi kapablas senmove halti en la aero kaj vertikale de- kaj alteriĝi. Ĉar por tio ĝi ne bezonas horizontalan rapidon, ĝi ordinare ne havas radojn, sed staras sur horizontalaj reloj aŭ glitiloj. Same kiel hidroplano ĝi povas havi flosilojn por de- kaj alakviĝi. Ankaŭ [[aŭtogiro]] havas rotoron, sed ĝi turniĝas pro la vento kaŭzita de antaŭeniro; ĝi do bezonas almenaŭ unu tradician puŝmotoron. Kvaroptero estas aparta helikoptero, kiu havas kvar rotorojn. === Laŭflugila distingado === Laŭflugila distingado difinas aviadilon laŭ la tipo de flugilo. Ĝenerale, laŭflugila distingado estas ofte uzata de internacia aviada organizaĵo kaj CAA por distingi. ==== Fiksflugilaviadilo ==== La fiksflugilaviadilo estas aviadilo, kiu kapablas flugi uzante flugilon, kiu kreas levforton kreitan de antaŭa aerrapido kaj formo de flugilo. La fiksflugilaviadilo estas ofte kaj funkcias kiel oficiala vorto por aeroplano kaj glisilo, kiu havas fiksitan flugilon. * [[Aeroplano]] * [[Glisilo]] * [[Hidroplano]] * [[Kajto]] ==== Rotaciflugilaviadilo (Rotoraviadilo) ==== [[Dosiero:Gyroplane_Irkut_A002M.jpg|eta|maldekstre|Aŭtogiro ''Irkut A002M''.]] Laŭ difino de ICAO, Rotoraviadilo estas la aviadilo, "subtenanta en flugo de la reago de la aero en unu aŭ pliaj rotoroj(=povejoj)".<ref>ICAO-Aneksaĵo 7</ref> La Rotaciflugilaviadilo inkluzivas ĉiujn aviadilojn, inkluzive Aŭtogiro kaj Helikoptero. * [[Aŭtogiro]] * [[Helikoptero]] === Laŭpoveja distingado === ==== [[piŝta motoro|Reciprokmotora aviadilo]] ==== La Reciprokmotoraj aviadiloj (kun [[piŝto|piŝta]] motoro) estis la unuaj aviadiloj en provejoj. Uzante [[eksplodmotoro|eksplodan]] povon el brulo de fuelo, reciproka motoro kreas [[levforto]]n, kiu ebligas flugon de aviadilo, kutime per [[helico]]j. Reciproka motoro bonas por malalta konsumo de [[fuelo]], sed ne eblas flugi pli ol [[supersona rapido]]. Post la [[Dua Mondmilito]], la plimulto da reciprokmotoraj aviadiloj estis anstataŭiĝitaj de jetmotoraj aviadiloj, nuntempe reciprokmotora aviadilo estas uzata kiel sporta kaj civila aviadilo (ekz. la [[biplano]]). ==== [[Jetmotoro|Jetmotora aviadilo]]<ref>Aŭ pli simple '''jeto''' en [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/jet.html#jet.0o] kaj [[PIV]] [http://vortaro.net/#jeto]</ref> ==== [[Jetmotoro]] estigas la puŝforton per elĵeto de gas-fasko malantaŭen, kio pro la [[reagoforto]] antaŭenmovas la aviadilon. Ĝi anstataŭigis la helican antaŭen-propulson. La Jetmotora aviadilo estas la plej uzata aviadilo en la mondo. Ekde la [[1950-aj jaroj]], jetmotoro estas uzata por altrapida aviadilo kiel milita aviadilo kaj [[komerca aviadilo]]. Jetmotoro eblas flugi pli ol [[supersona rapido]] kaj krei pligrandan levoforton ol [[piŝta motoro]]. ==== [[raketo|Raketmotora aviadilo]] ==== La Raketmotora aviadilo estis provita dum kaj post la [[Dua Mondmilito]]. Aviadiloj kiel Bell X-1 estis uzata por inventi altrapidan aviadilon. Post la sukceso de jetmotoro, nuntempe [[raketo|raket]]motoro estis uzata por [[kosmoŝipo]]. == Aliaj aviadiloj == * '''[[Glisparaŝuto]] :''' estas senmotora kaj konsistas el flugilo (aŭ velo aŭ ĉapo) farita el ŝtofo, kiu estas gvidata per ŝnuroj. * '''[[Kosmopramo]] :''' uzas aerodinamikan levoforton por alteriĝi, sed starte estas levata de raketa motoro. * '''[[Ornitoptero]] :''' estas eksperimenta aviadilo, kiu kreas levforton kun movigantan flugilon kiel [[birdo]]. * '''[[Raketo]] :''' kaj raketaviadilo estas ekipitaj de malantaŭenpuŝa impulsaĵo, kiu donas la necesan forton por flugi. * '''[[Senpilota aviadilo]] :''' estas aviadilo, kiu ne enhavas [[piloto]]n; ĝi estas uzata por civilaj kaj militaj celoj. * '''[[VSKL-aviadilo]] :''' estas aeroplano, kiu kapablas ekflugi kaj surterigi vertikale kaj horizontale (konvencie). == Signifo kaj uzado == Aviadiloj pro sia rapido ŝanĝis la kondiĉojn de [[vojaĝo|vojaĝado]]; longdistancaj vojaĝoj, kiuj per ŝipoj aŭ trajnoj daŭrus tagojn, aviadile eblas en horoj. La energi-efikeco de pasaĝeraj aviadiloj estas akceptebla; pasaĝero en grandspaca aviadilo konsumas ne pli da energio ol sola vojaĝanto en aŭto (3,1 litrojn/100 km en [[Boeing 747]]<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://boeing.com/commercial/747family/pf/pf_400_prod.html | titolo=Technical characteristics Boeing 747-400 | lingvo={{en}} | alirdato=2013-01-27 }}</ref>). Malavantaĝo estas la forta bruo produktata de aviadiloj kaj la kondensospuroj, kiujn kaŭzas alte flugantaj aviadiloj, kaj kiuj eble influas la [[klimato]]n per pliigo de nuboj. Gravaj uzantoj de aviadiloj estas la armeoj. Ne-armea uzado ampleksas civilan pasaĝeran kaj varan trafikon, el-aerajn servojn, aersporton kaj [[aviadmodelismo|modelan aviadon]]. Eksperimenta aviado servas por testi novajn tipojn de aviadilo kaj por pluevoluigi la aviadan teknikon. === Civilaviado === [[Dosiero:20100627_Xenon2_Krakow_1328.jpg|eta|[[Aŭtogiro]] de la pola polico]] Kvankam la civila uzo de aviadiloj estas pliparte por la transporto de pasaĝeroj, varoj kaj poŝtaĵoj, ekzistas ankaŭ aliaj aplikoj. malgrandaj aviadiloj estas uzataj de privatuloj por [[hobio|hobia]] flugado. La [[fajroestingisto|fajrobrigado]] uzas aviadilojn por batali kontraŭ arbaraj incendioj. En agrokulturo oni uzas aviadilojn por ŝprucigi [[insekticido]]jn kaj [[herbicido]]jn al kampoj. Civilaviadilo uzas kelkajn aviadilojn por ĝia uzado, inkluzive: * [[Helikoptero]] : uzata por savi homojn el malfacile atingeblaj lokoj kaj por rapida transporto de pasaĝeroj. Krome la [[polico]] uzas helikopterojn por observi la aŭtan trafikon kaj por rapide atingi krizo-lokojn. * [[Glisilo]] kaj [[Glisparaŝuto]] estas uzataj precipe por sporta flugado. La komerca civilaviado estas organizata kaj regulata de la [[IATA|Internacia Aera Transporta Asocio]] (IATA) kaj la [[Internacia Civila Aviada Organizo]] (ICAO). === [[Militaviado]] === La militaviado distingas inter batalaj kaj nebatalaj aviadiloj. [[Militaviadilo]]j estas precipe [[bombaviadilo]]j kaj [[ĉasaviadilo]]j. Krome ekzistas [[Surterataka aviadilo|grundatakaj aviadiloj]] kaj batal-helikopteroj, kiuj same direktiĝas kontraŭ surgrundaj celoj. Nebatalaj aviadiloj estas ekzemple transportadaj, skoltaj aŭ brulaĵ-transdonaj aviadiloj. Dum la aŭstria revolucio de 1848/9 Aŭstrio uzis balonojn por ĵeti bombojn al [[Venecio]]. Dum la [[unua mondmilito]] balonoj estis uzataj por observi malamikan terenon. Katenbalonoj ("barbalonoj") estis uzataj en la [[Dua Mondmilito]] por malhelpi la traflugon de malamikaj aviadiloj.<ref>''The Balloon Barrage. Ten Squadrons for London. Recruiting opened.'' [[The Times]], La [[6-an de oktobro]] 1938. p. 13. {{en}}</ref> Nuntempe [[teleregado|teleregata]] senhoma aviadilo (UAV aŭ Droneo) estas uzata por skolti aŭ oferi Proksiman Aeran Helpon (CAS). == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Ernst Götsch: ''Einführung in die Flugzeugtechnik''. Deutscher Fachverlag, Frankfurt 1971, ISBN 3-87234-041-7. * Ernst Götsch: ''Luftfahrzeugtechnik''. Motorbuchverlag, Stuttgart 2003, ISBN 3-613-02006-8. * Jürgen Heermann: ''Warum sie oben bleiben''. Insel Verlag: Frankfurt am Main und Leipzig 2000, ISBN 3-458-34320-2. * Oskar Höfling: ''Physik, Band II, Teil 1, Mechanik – Wärme''. 15. Auflage. Ferd. Dümmlers Verlag, Bonn 1994, ISBN 3-427-41145-1. * ''Wie funktioniert das? Meyers erklärte Technik, Band 1''. Bibliographisches Institut, Mannheim und Zürich 1963. * Klaus L. Schulte: ''Grundlagen des Fluges.'' K.L.S. Publ., Köln 2012, ISBN 978-3-942095-22-8. * Ashley Holt: ''Engineering Analysis of Flight Vehicles.'' Dover Publications, 2012, ISBN 978-0-486-67213-7. === En Esperanto === * [[Gilbert Ledon]], [[Aviada Terminaro]], Fonto, 2002, 86 p. == Vidu ankaŭ == * [[Aerodinamiko]] * [[Aeronaŭtiko]] * [[Kosmofluga inĝenierarto]] * [[Aeronaŭtiko]] * [[Aerospaca scienco]] * [[Aerspaca fabrikisto]] * [[Aviadila akcidento aŭ incidento]] * [[Aviadila dezajnprocezo]] * [[Eŭropa Aviada Sekureca Agentejo]] (EASA) * [[Federacia Aviada Administracio]] (FAA) * [[Internacia Civila Aviada Organizo]] (ICAO) * [[Internacia Aera Transporta Asocio]] (IATA) == Eksteraj ligiloj == === Historio === * [http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-468/contents.htm The Evolution of Modern Aircraft (NASA)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210824201853/https://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-468/contents.htm |date=2021-08-24 }} * [http://invention.psychology.msstate.edu/Tale_of_Airplane/taleplane.html Virtual Museum] * [http://www.nasm.si.edu/ Smithsonian Air and Space Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071212131038/http://www.nasm.si.edu/ |date=2007-12-12 }} - reta kolekto kun aparta fokuso al historio de aviadiloj kaj kosmoŝipoj * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/36582/amazing-early-flying-machines Amazing Early Flying Machines] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091213011847/http://www.life.com/image/first/in-gallery/36582/amazing-early-flying-machines |date=2009-12-13 }} fare de gazeto ''[[Life (gazeto)|Life]]'' === Informaro === * [http://www.airliners.net/ Airliners.net] * [https://web.archive.org/web/20080624032037/http://www.aviationdictionary.org/ Aviation Dictionary] - terminoj, frazoj kaj slango * [https://www.newscientist.com/topic/aviation ''New Scientist''] {{Havenda artikolo|Aviadilo}} {{Projektoj|n=Kategorio:Aviadiloj|ReVo=aviad.0ilo}} [[Dosiero:Duxford banner Flying Legends Air Show.jpg|775ra]] {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Aircraft|revizio=1206230430}} [[Kategorio:Aviadiloj| ]] bqfgg641kf0rx9r4lsz6v02j15bx74u 0 299694 9404909 8671289 2026-06-16T20:04:23Z Sj1mor 12103 9404909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Antoine WIERTZ''', surnomita la filozofo kun pentrilo, estas [[Belgio|belga]] [[Pentroarto|pentristo]] kaj [[skulptarto|skulptisto]] naskita en [[Dinant]] en [[1806]] kaj mortinta en [[1865]] en sia metiejo ĉe la strato Vautier en [[Bruselo]].[[Dosiero:Antoine Wiertz Autoportrait a l'age de 18 ans.jpg|eta|dekstra|200ra|''Memportreto ja la aĝo de 18 jaroj'' (1824)]] == La metiejo - muzeo de la strato Vautier == « Tiu ĉi metiejo similas al cerbo, kun ĝiaj videblaj pensoj, la grandaĝo miksiĝinta kun bagatelo, kaj tie, inter la helo kaj ombrotruoj, sordidaj fantomoj, terura inkubo. Iom da homa cerbo fluas sur la muroj, fermentanta je vivo kaj penso, kaj alie ĝi ŝajnas rigidigita fare de freneza frapo. Videble, la pentristo apartenas al la raso de la grandaj revokonstruantoj. » ([[Camille Lemonnier]]) [[Dosiero:Musée Wiertz, Bruxelles.JPG|eta|maldekstra|170ra|La metiejo iĝinta muzeo]] Ribela pentristo, fantazia frenezulo, fervorulo kaj ĝisosta idealisto, la famo de Antoine Wiertz estas tiel senmezura kiel lia metiejo-muzeo, kiu troviĝas ĉe la n° 65 de la strato Vautier en Bruselo. La pentraĵoj kiuj pendas de la domkadroj impresas per sia grandeco kaj per sia terura realismo, laŭ la pura tradicio de la esprima kaj monumenta pentroarto. La metiejo, iĝinta muzeo post lia morto, agas kiel magneto por la scivolemuloj sed ankaŭ por la pentristoj kiun volonte loĝas en la [[Kvartalo Leopoldo]]. Longtempe, ĝia proksimeco ludas strategian rolon por provi vendi pentraĵojn aŭ akiri mendojn. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wiertz, Antoine}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] [[Kategorio:Valonoj]] 4p4bv2iq4fjpagmnovio7grbs12273l 14 303569 9405034 8925725 2026-06-16T20:58:18Z ThomasPusch 1869 9405034 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Hispanio]] [[Kategorio:Kulturo de Hispanio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo]] 32qythw4wfoc05ygbyz69nv36iyd2or 9405046 9405034 2026-06-16T21:27:03Z Moldur 2507 9405046 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Hispanio]] [[Kategorio:Kulturo de Hispanio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Hispanio]] 80byym3u5jybas2xp9xu3pkfit60n5y 14 304648 9405036 7359089 2026-06-16T20:58:34Z ThomasPusch 1869 9405036 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Kulturo de Germanio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Germanio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo]] ehiwn2qi26sq6zvwem0bg3rqp3uhphk 9405047 9405036 2026-06-16T21:27:25Z Moldur 2507 9405047 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Kulturo de Germanio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Germanio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Germanio]] a4o31zt8bkpoytyhg0gqml8gjvs0dn7 9405282 9405047 2026-06-17T07:47:49Z ThomasPusch 1869 9405282 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Germanio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Germanio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Germanio]] mu9n9u0u7drtv1przqfl6gn89hfa0rs 14 304649 9405397 6886198 2026-06-17T11:37:05Z ThomasPusch 1869 9405397 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Finnlando|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Finnlando]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Finnlando]] [[Kategorio:Komunikado en Finnlando]] 08lmr8awasa8w22sqmt6g51coq0f1pw 14 304650 9405037 6886192 2026-06-16T20:58:42Z ThomasPusch 1869 9405037 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Aŭstrio]] [[Kategorio:Kulturo de Aŭstrio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo]] hsl1badkvkvw9zmuy7xrt6mhjkgwac3 9405048 9405037 2026-06-16T21:27:48Z Moldur 2507 9405048 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Aŭstrio]] [[Kategorio:Kulturo de Aŭstrio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Aŭstrio]] ikugvzsfycjzal30bgz3grdn19ef4kt 9405281 9405048 2026-06-17T07:47:07Z ~2026-35456-19 258818 9405281 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Aŭstrio]] [[Kategorio:Kulturo de Aŭstrio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Aŭstrio]] 3y0l0g8lywtnn9wgoiro1picipq8x63 0 306149 9404484 8963790 2026-06-16T12:13:34Z Sj1mor 12103 9404484 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Ivan Jakovlewiĉ Bilibin,<br> portretita fare de [[Boris Kustodijev]].}} [[Dosiero:Ivan Bilibin 175.jpg|eta|190px|[[Ivan Bilibin]]. ''Militisto'' — kostumdesegno por la ludo de 1931 de ''[[La Fajra Birdo]]'']] '''Ivan Jakovleviĉ Bilibin''' ({{lang-ru|Иван Яковлевич Билибин}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|16|8|1876|ligilo=jes|akuzativo=jes}} en la vilaĝo Tarĥovka proksime de [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusia Imperio]]; mortis la {{daton|7|februaro|1942}} en [[Sankt-Peterburgo]], tiam "Leningrado", [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusia]], pli poste [[Sovetunio|sovetunia]], [[pentristo]], libroilustristo kaj teatristo. Li estis membro de la unuiĝo "Mir Iskustva" ("mondo de arto"), kunfondinto de la "Unuiĝo de Rusiaj Pentristoj" kaj ekde [[1937]] membro de la "Unuiĝo de Sovetuniaj Pentristoj". == Junaĝo kaj profesia vivo == Naskita kiel filo de la armea kuracisto Jakov Ivanoviĉ Bilibin ({{lang|ru|Яков Иванович Билибин}}) kaj de ties edzino Varvara Aleksandrovna, Ivan Bilibin post la fino de la lernejaj jaroj studis juron en la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato]]. Post universitata findiplomiĝo en majo 1990 li translokiĝis al [[Munkeno]] en la [[Germana Regno]], kie li pliperfektiĝis en pentroarto gvide de la slovendevena pentristo [[Anton Ažbe]]. Pli poste li daŭrigis tiujn studojn gvide de [[Ilja Jefimoviĉ Repin|Ilja Repin]] en la Arta Akademio de Sankt-Peterburgo. Post kreo de la artista unuiĝo ''Mir Iskustva'', li iĝis ties aktiva membro. Lia agado por la unuiĝo, kaj samtempe liaj unuaj aktivecoj en ilustrado de gazetoj kaj libroj, estis grafika verko por la unuiĝa ĵurnalo ''Mir Iskustva'' en 1899. Sekvis la ilustrado de pliaj ĵurnaloj kiel {{lang|ru|Шиповник}} ("ŝipovnik", [[hundorozo]]) kaj eldonaĵoj de la Moskva Libroeldonejo. Inter la jaroj 1902 kaj 1904 la etnografia departamento de la muzeo de Aleksandro la 3-a sendis iln en la guberniojn [[Vologda]], [[Arĥangelsk]], [[Tver]] kaj [[Petrozavodsk]], por kolekti etnografian materialon kaj foti monumentojn de historia vilaĝa arkitekturo. La arta talenteco de Ivan Bilibin aparte klare videbliĝas en siaj ilustraĵoj de rusaj fabeloj kaj legendoj, kaj en liaj verkoj pri teatraj prezentoj. Dum la [[Rusia revolucio de 1905]] li desegnis porrevoluciajn karikaturaĵojn, aparte por la ĵurnalo "Ĵupel" ({{lang|ru|Жупел}}, "punprediko"), kiu malpermesiĝis en 1906. Post la [[Oktobra Revolucio]] de [[1917]] li forlasis Rusion. Post restadoj en [[Kairo]] kaj [[Aleksandrio]] li fine dum 1925 ekloĝis en [[Parizo]]. Tie li dekoris privatajn domojn kaj ortodoksajn preĝejojn. Iom post iom li ekakceptis la novan politikan reĝimon de Sovetunio. Dum 1935 kaj 1936 li kontribuis al la dekoro de la sovetunia ambasadejo en Parizo. Poste li reveturis al Rusio kaj ekloĝis en [[Leningrado]]. Inter la jaroj 1936 kaj 1941 Ivan Bilibin estis preleganto en la Tutrusia Artista Akademio kaj daŭrigis sian laboron kiel ilustristo kaj teatrosceneja dekoristo. Li mortis februare 1942 dum la [[sieĝo de Leningrado]]. === Privata vivo === En 1902 Ivan Bilibin geedziĝis kun la pentristino kaj lia eksa studentino Marija Jakovlevna Ĉembers ({{lang|ru|Мария Яковлевна Чемберс}}). Ili ekhavis la komunajn filojn Aleksandr (1903) kaj Ivan (1908). En 1912 li geedziĝis kun la artaltlerneja diplomitino Renée Rudol'fovna O'Konnel' ({{lang|ru|Рене Рудольфовна О'Коннель}}), same eksa studentino de li. Kaj en 1923 li geedziĝis kun la pentristino А.V. Ŝĉekatiĥina-Potockaja ({{lang|ru|A.В. Щекатихина-Потоцкая}}), kun kiu li en 1929 havis komunan artan ekspozicion en [[Amsterdamo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Category:Ivan Bilibin}} * [http://www.staratel.com/pictures/ruspaint/071.htm ruslingva biografio de la pentristo] {{PND|118510851}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bilibin, Ivan}} [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Socialisma realismo]] 71eja4a9ite7tedpye5dhyebmu4cq3h 0 306482 9405326 7761013 2026-06-17T08:17:43Z Sj1mor 12103 9405326 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''DOMOKOS Lehel''' [domokoŝ] estas rumanuja hungara skulptisto naskita la [[11-an de novembro]] [[1945]] en [[Negreşti-Oaş]]. Ekde [[1982]] en (Irvine, [[Kalifornio]]) li estas restarigisto. ==Biografio== Inter 1963-69 Domokos studis en [[Bukareŝto]]. ==Premio== *1970: Ligo de Rumana Belartistoj (por skulptaĵoj ekspoziciitaj en tendaro de [[Magura]]). ==Fonto== *[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/domokos_lehel Artportalo.hu]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Domokos, Lehel}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Usonaj skulptistoj]] [[Kategorio:Usonaj restarigistoj]] 328o385nce4rz62a8wdss3ngi9ylf65 0 306702 9404619 8945621 2026-06-16T14:24:56Z Sj1mor 12103 9404619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Carl Theodor von Piloty''', ankaŭ literumata ''Karl'' (naskiĝis la [[1-an de oktobro]] [[1826]] en [[Munkeno]]; mortis la [[21-an de julio]] [[1886]] en ''Ambach am Starnberger See'', nuntempe parto de la komunumo [[Münsing]]) estis germana [[pentristo]]. == Vivo == [[Dosiero:Karl Theodor von Piloty 001.jpg|eta|maldekstra|240ra|<center>''la itala astrologo Giovanni Battista Seni ĉe [[Atenco kontraŭ Albrecht von Wallenstein|la mortinta]] [[Wallenstein]]'' (1855)]] Piloty post la lernejaj jaroj iĝis pentristo kaj specialiĝis pentri grandformatajn realismajn scenojn de historiaj eventoj, kun plej detala bildigo de vestaĵoj, objektoj, vizaĝoj kaj fonoj de la scenoj. Li iĝis fama en tiu ĝenro de pentroarto, kaj en 1856 fariĝis profesoro de la Akademio de Bildaj Artoj en Munkeno. En 1874 li iĝis ties direktoro. Li estis ambicia kaj aprezata instruisto; inter liaj studentoj interalie estis la pentristoj ''Franz von Lenbach, Franz Defregger, Rudolf Epp'' kaj ''Hans Makart''. Lia monumenta pentraĵo „Allegorie Monachia“ ekde septembro 2004 denove publike videblas en la nova urbodomo de Munkeno. Ĝi grandas 15,30 oble 4,60 metrojn; en la pentraĵego bildiĝas 128 personoj el la urba historio de Munkeno, eksplicite malatentante membrojn de la nobela dinastio de [[Vitelsbaĥoj]]. La verko unuafoje ekprezentiĝis la 21-an de julio 1879 en la munkena urbodomo, sed en [[1952]] transportiĝis al arkivo. La restaŭrado daŭris inter la jaroj 2000 kaj 2004 kaj kostis duonmilionon da [[Eŭro]]j. Ankaŭ lia patro ''Ferdinand Piloty'' (la pli maljuna, 1786-1844) kaj lia frato ''Ferdinand von Piloty'' (la pli juna, 1828-1895) estis pentristoj. Ferdinand von Piloty la pli juna kreis monumentajn murpentraĵojn en la Bavaria Nacia Muzeo (''Bayerisches Nationalmuseum''), en la munkena muzeo ''Maximilianeum'', en la urbodomo de [[Landsberg am Lech]] kaj en la kastelo [[Neuschwanstein]]. [[Dosiero:Karl Theodor von Piloty Murder of Caesar 1865.jpg|eta|270ra|<center>''Morto de [[Julio Cezaro]]'' (1865)]] [[Dosiero:Carl Theodor von Piloty Thusnelda im Triumphzug des Germanicus.jpg|eta|270ra|<center>''la ĝermana nobelino Thusnelda en la triumfa parado de la romia armeestro Germanicus'' (1873)]] La filo de Carl von Piloty, ''Oskar Piloty'', estis signifa kemiisto, kiu mortis soldatserve en la [[Unua Mondmilito]]. == Elektitaj verkaĵoj == * ''Baniĝantaj knabinoj'' (1849) * ''La [[nutristino]]'' (1853) * ''Bildoj por la muzeo Maximilianeum en Munkeno'' (1854) * ''Seni (la itala astrologo Giovanni Battista Seni) ĉe la mortinta [[Wallenstein]]'' (1855, Munkeno, muzeo ''[[Neue Pinakothek]]'') * ''[[Nerono]] post la [[incendio]] de Romo'' (1860, Budapeŝto kaj Munkeno) * ''Enmarŝo de la [[krucmilitoj|krucmilitistoj]] en [[Jerusalemo]]'' (1860) * ''[[Maria Stuart]] aŭdanta sian verdikton pri morto'' (1869, Munkeno, muzeo Neue Pinakothek) * ''(la ĝermana nobelino) [[Tusnelda|Thusnelda]] en la triumfa parado de (la romia armeestro) [[Germanicus]]'' (1873, Munkeno, muzeo ''Neue Pinakothek'') * ''Allegorie Monachia'' ([[alegorio]] de [[Munkeno]], 1879, Munkeno, urbodomo) * ''Morto de [[Julio Cezaro]]'' (1865) * ''La mateno antaŭ la [[Batalo sur Blanka Monto]]'' * ''La malliberigo de la filoj de la reĝo [[Eduardo la 5-a (Anglio)|Eduardo la 5-a de Anglio]]'' * ''La morto de [[Aleksandro la Granda]]'' * ''La liberigo de Jerusalemo fare de [[Gotfredo de Bouillon]]'' * ''Fondiĝo de la Katolika Ligo per la duko [[Maksimiliano la 1-a (Bavario)|Maksimiliano la 1-a de Bavario]]'' (manĝosalono de la fondaĵo ''Maximilianeum'' en Munkeno) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.zeno.org/Meyers-1905/A/Pil%C5%8Dty artikolo pri la pentristo en la germanlingva enciklopedio ''Meyers'' de 1905] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Piloty, Carl Theodor von}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] bbxz0qw5t0q7779ra0x7i1j3m7lndqd 0 308386 9404820 8371408 2026-06-16T18:40:08Z Sj1mor 12103 9404820 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Moŝe KASTEL'''({{l-he|משה קסטל}}, [[Jerusalemo]] [[1909]]-[[Tel-Avivo]] [[1991]]) estis [[Israelo|Israela]] [[pentristo]]. Moŝe naskiĝis en [[Sefardoj|sefarda]] familio en [[Jerusalemo]] kaj li estudis en la [[Akademio de arto Bezalel]] de Jerusalemo, la [[Académie Julian]] kaj la [[École du Louvre]] de [[Parizo]], urbo kie li vivis dum 15 jaroj. Liaj laboroj estas en emblemaj konstruaĵoj de Israelo: [[Binyanei HaUma]] (1958), la [[Kneset]] (1966); la [[restadejo de la Prezidantoj de Israelo]] (1970). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.soussanart.com/artist.php?id=4 Informo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716111610/http://www.soussanart.com/artist.php?id=4 |date=2011-07-16 }} {{Ĝermo|israelano|pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kastel, Mose}} [[Kategorio:Israelaj pentristoj]] awe9oypdrhh05fk1m3fsi4zo08xsrwk 0 310301 9405084 7237608 2026-06-16T23:13:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405084 wikitext text/x-wiki La '''Burunda komunuma balotado en 2005''' okazis la {{daton|3|junio}} [[2005]] kaj estis la unua en la sendependa [[Historio de Burundo|historio de la lando]] elektado de konsilistoj de komunumoj. La balotadon partoprenis 35 politikaj partioj kaj 80,6 % registritaj elektantoj. Unuan lokon okupis [[CNDD-FDD]] ([[Pierre Nkurunziza]]), kiu venkis en 93 komunumoj el 129, ricevinte 57,3 % voĉdonojn. La [[Fronto por la demokratio en Burundo]] ({{fr}} ''Front pour la démocratie du Burundi''; FRODEBU) ricevis 23,3 % voĉdonojn, la [[Unio por la nacia progreso]] ({{fr}} ''Union pour le Progrès national''; UPRONA) — 6,3 %, CNDD (Léonard Nyangoma) — 4,1 %, La [[Movado por rehabilito de la civitanoj — Rurenzangemero]] ({{fr}} ''Mouvement pour la Réhabilitation du Citoyen–Rurenzangemero'', MRC–Rurenzangemero) — 2,1 %, la [[Partio de la nacia renaskiĝo]] ({{fr}} ''Parti pour le redressement national'', PARENA) — 1,8 %.<ref name="14 сентября 2005 г">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=126D038X313X5.312883&profile=bib&uri=full=3100001~!784594~!5&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La speciala raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri la operacio de la UN en Burundo. La 14-an de septembro 2005]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}}</ref> Entute la balotado okazis sufiĉe laŭorde. Tamen pro okazoj de perforto kaj timigo en iuj komunumoj de la provincoj [[Provinco Bujumbura Rural|Bujumbura Rural]] kaj [[Provinco Bubanza|Bubanza]] la {{daton|7|junio}} okazis la ripeta voĉdonado. Observantoj taksis la balotadon entute liberaj kaj justaj. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" align="center" |align="left"|Registritaj elektontoj |align="center"|3,157,158 |- |align="left"|Entute voĉdonoj |align="center"|2,544,669 <br> partoprenis: 80,6% |- |align="left"|Nevalidaj voĉdonoj |align="center"|mankas informo |- |align="left"|Entute validaj voĉdonoj |align="center"|mankas informo |- |} {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" align="center" |align="center"|'''Partioj''' |align="center"|'''Kvanto de postenoj (3,225)''' |- |align="left"|la [[Nacia konsilio por defendo de demokratio — Fortoj por defendo de demokratio]] (CNDD-FDD) |align="center"|1,781 |- |align="left"|la [[Fronto por la demokratio en Burundo]] (FRODEBU) |align="center"|822 |- |align="left"|la [[Unio por la nacia progreso]] (UPRONA) |align="center"|260 |- |align="left"|la [[Nacia konsilio por defendo de demokratio]] (CNDD) |align="center"|135 |- |align="left"|la [[Movado por rehabilito de la civitanoj-Rurenzangemero]] (MRC-Rurenzangemero) |align="center"|88 |- |align="left"|la [[Partio de la nacia renaskiĝo]] (PARENA) |align="center"|75 |- |align="left"|la [[Verda partio-Intvari]] (VERT) |align="center"|9 |- |align="left"|la [[Partio por kompleksa renovigo de Burundo-Intahemana]] (PARIBU) |align="center"|8 |- |align="left"|la [[Unuiĝo por la popolo de Burundo]] (RPB) |align="center"|7 |- |align="left"|la [[Fronto de la nacia liberiĝo]] (FROLINA) |align="center"|5 |- |align="left"|la [[Popola partio (Burundo)|Popola partio]] (PP) |align="center"|5 |- |align="left"|la [[Partio por rekonstruo de la burunda nacio en la komunumo de evoluo]] (RUSANGI) |align="center"|5 |- |align="left"|la [[Partio por liberiĝo de la popolo-Agakiza]] (PALIPE) |align="center"|4 |- |align="left"|la [[Naciaj liberigaj fortoj-Icanzo]] (FNL-Icanzo) |align="center"|3 |- |align="left"|la [[Kaze-fortoj por defendo de demokratio]] (KAZE-FDD) |align="center"|2 |- |align="left"|la [[Social-demokratia partio-Dusabikanye]] (PSD) |align="center"|2 |- |align="left"|la [[Burunda-Afrika alianco de savado]] (ABASA) |align="center"|1 |- |align="left"|la [[Partio por rekonstruo de la monarkio kaj dialogo en Burundo]] (ABAHUZA) |align="center"|1 |- |align="left"|la [[Panafrika socialisma movado-Inkinzo]] (MSP) |align="center"|1 |- |align="left"|la [[Partio por paco, demokratio, repaciĝo kaj rekonstruo]] (PPDRR) |align="center"|1 |- |align="left"|Sendependaj |align="center"|10 |- |} == Vidu ankaŭ == * [[Balotadoj en Burundo 2005]] == Eksteraj ligiloj == * [http://africanelections.tripod.com/bi_2005communal.html Rezultoj de la Burunda komunuma balotado 2005] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080513102925/http://africanelections.tripod.com/bi_2005communal.html |date=2008-05-13 }} {{en}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Balotadoj en Burundo 2005}} [[Kategorio:Balotadoj en Burundo 2005]] 0bzkzpot7njzla52hega4616n4dmxt0 0 314309 9405203 7956855 2026-06-17T06:48:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405203 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}}'''''Camera Café''''' estas humura televidserio elsendita samtitole en landoj kiel [[Italio]], [[Portugalio]], [[Ĉilio]], [[Kolombio]], [[Hispanio]] kaj ĝis origina lando, [[Francio]]. Ĝi temas pri mallongdaŭraj epizodoj (de 4 al 6 minutoj) konsistantaj el [[enkonduko]], pluraj [[skeĉo]]j kaj [[epilogo]]. La strukturo de la serio bazas sur kafovendomaŝino en oficejo kie venas la diversaj oficistoj por dum libera tempo interparoli antaŭ kafotaso. Oni supozas, ke el la vendomaŝino filmas [[kamerao]] kio estas en la titolo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cameracafe.telecinco.es/ Oficiala retpaĝo en Telecinco, Hispanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061202131623/http://www.cameracafe.telecinco.es/ |date=2006-12-02 }} * [http://www.cameracafe.tv/ Oficiala retpaĝo de la originala televidserio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100420202649/http://www.cameracafe.tv/ |date=2010-04-20 }} * [http://www.cameracafe.it/ En Italio]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Kanadaj televidaj serioj]] n1q4bpdoqtws713yui2usnefch7s41t 14 314731 9405284 6886194 2026-06-17T07:49:50Z ThomasPusch 1869 9405284 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Belgio]] [[Kategorio:Kulturo de Belgio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Belgio]] fubjduwtmrh9u1uuufncm85ahd7laf5 9405392 9405284 2026-06-17T11:36:11Z ThomasPusch 1869 9405392 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Belgio]] [[Kategorio:Kulturo de Belgio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Belgio]] [[Kategorio:Komunikado en Belgio]] avzvjiod0jp11yelpdcuz9sr53517i0 0 315783 9404872 9165762 2026-06-16T19:12:34Z Sj1mor 12103 9404872 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Kenyon COX''' (naskiĝis la [[27-an de oktobro]] [[1856]] en ''Warren'', [[Ohio]]; mortis la [[17-an de marto]] [[1919]] en [[Novjorko]]) estis usona [[pentristo]], [[desegnado|desegnisto]], [[arthistorio|arthistoriisto]] kaj arta instruisto. Li estis [[akademismo|akademiisma]] pentristo, kiu kontraŭe al modernaj tendencoj konservis pentran stilon realisman kaj simbolisman. Li kreis multajn murpentraĵojn kaj mozaikojn en publikaj konstruaĵoj. Krome li konatiĝis pro poemoj kaj eseoj arthistoriaj kaj artoteoriaj. == Vivo == Kenyon Cox estis la filo de Jacob Dolson Cox kaj Helen Finney Cox. Li unue studis arton en la ''McMicken School of Art'' (la pli posta Arta Akademio de Cincinnati) en [[Cincinnati]]. Post vizito de la Monda Ekspozicio de [[1876]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], dediĉita je la 100-jara jubileo de la fondo de Usono, li konvinkiĝis ke Filadelfio estus pli bona loko por artisto kaj ekstudis en la Pensilvania Akademio de Belaj Artoj en tiu urbo. En [[1877]] li, kiel multaj samtempaj artistoj, translokiĝis al [[Parizo]]. Komence li tie studis ĉe ''Emile Auguste Carolus-Duran'', sed post iom da tempo konfliktis kun li kaj komencis studon en la pariza Lernejo de Belaj Artoj (''École des Beaux-Arts''). Tie li vizitis klasojn pri pentrado de la instruistoj ''Alexandre Cabanel, Jean-Léon Gérôme'' kaj ''Henri Lehmann''. Dum sia restado en Eŭropo li vojaĝis tra Francio kaj Italio, kaj studis la verkaĵojn aparte de renesancaj artistoj. [[Dosiero:Kenyon Cox An Eclogue.jpg|eta|250px|<center>Kenyon Cox: ''An Eclogue'' ("eklogo" estas antikva helena poemeto), oleopentraĵo sur kanvaso, 1890, Nacia Muzeo de Usona Arto ''Smithsonian'', Vaŝingtono]] En 1882 Kenyon Cox revenis al Usono kaj en [[Novjorko]] eklaboris kiel arta pentristo. Li iĝis instruisto de la Art-Studenta Ligo de Novjorko (''Art Students League of New York''). Tie li ekkonis sian pli postan edzinon, la [[San-Francisko|san-franciskaninon]] Louise Howland King. La paro geedziĝis en 1892, kaj kvar jarojn post, en 1896, naskiĝis la filo Allyn. Por havi pliajn enspezojn, Kenyon Cox komencis desegni ilustraĵojn por magazinoj kaj gazetoj, kaj skribi arthistoriajn artikolojn por la gazeto ''New York Evening Post''. Por iuj magazinoj, kiel ''Century'', ''The Nation'' kaj ''Scribner’s'', li verkis poemojn. Kune kun sia edzino li por la monda ekspozicio de 1893 en [[Ĉikago]] dekoris la murojn de la "konstruaĵo de liberaj artoj" (''Liberal Arts Building''). Krome li kreis murpentraĵojn kaj mozaikojn por pluraj pliaj publikaj konstruaĵoj, ekzemple de la kongresa librejo en Vaŝingtono, la parlamentejoj ''State Capitol'' en [[Des Moines]] kaj [[Madison (Viskonsino)|Madison]], [[Viskonsino]]. En 1910 li de la Arkitekta Ligo de Novjorko ricevis honoran medalon pro siaj murpentraĵoj. Ĝis sia vivofino li aktivis arte. Li mortis la [[17-an de marto]] [[1919]] en [[Novjorko]] pro [[pneŭmonio]]. Granda parto de liaj skribaj verkaĵoj nun estas en la Biblioteko pri Arkitekturo kaj Belaj Artoj de la [[Universitato Kolumbio]] en Novjorko. === Pentraĵoj (elekto) === * ''Sacre Conversazione'' (laŭ ''Giovanni Antonio Boltraffio'', olepentraĵo sur kanvaso, 1878–1882, kolektaĵo de la Nacia Muzeo de Usona Arto ''Smithsonian'', Vaŝingtono * ''Justice'', studaĵo por la mozaiko en la konstruaĵo ''Wisconsin State Capital'', olepentraĵo sur kanvaso, 1913, kolektaĵo de la Nacia Muzeo de Usona Arto ''Smithsonian'', Vaŝingtono * ''The Spirit of Self-Sacrificing Love'', murpentraĵo en la [[Kolegio Oberlin]], 1914 * ''The Sword is Drawn The Navy Uphold it!'' soldatovarba afiŝo por la usona mararmeo, 1917 == Eseaj verkoj == * 1905: ''Old Masters and New'' * 1907: ''Painters and Sculptors'' * 1917: ''Concerning Painting: Considerations Theoretical and Historical''; represo en la eldonejo Bibliobazaar, 2009, ISBN 978-1-103-86917-6 '''Leteroj''' * ''An Artist of the American Renaissance: The Letters of Kenyon Cox, 1883–1919''. Kent State University Press, 1997, ISBN 0-87338-517-9 == Literaturo == * Howard Wayne Morgan: ''Kenyon Cox 1856–1919: A Life in American Art''. Kent State University Press, 1994, ISBN 0-87338-485-7 ([http://books.google.de/books?id=vxqvnH_QK5gC&printsec=frontcover&dq=Kenyon+Cox#v=onepage&q=&f=false eltiraĵoj en la guglo-librejo]) == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Kenyon Cox - An Eclogue - Google Art Project.jpg File:Kenyon Cox - A Blonde (1891).jpg File:Kenyon Cox - The Education of Cupid.jpg File:Kenyon Cox - The Fall (1892).jpg File:Kenyon Cox (American, 1856-1919) - Tradition - 1917.9 - Cleveland Museum of Art.jpg </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.aaa.si.edu/collectionsonline/coxkenyl/ paperaĵoj de Kenyon kaj Louise Cox papers] en la arkivo de la ''Smithsonian Institution'' {{en}} * {{PND|119381699}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cox, Kenyon}} [[Kategorio:Usonaj eseistoj]] [[Kategorio:Usonaj poetoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj poetoj]] [[Kategorio:Usonaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] 1u1l3avdbbju3wek5gnlt35en921jb2 0 317287 9405321 9259683 2026-06-17T08:12:58Z Sj1mor 12103 9405321 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Bernd Göbel''' (n. [[15-an de oktobro]] [[1942]] en [[Freiberg]], Saksio) estas [[Germanio|germana]] [[skulptisto]]. == Vivo == Göbel studis post lernejfrekvento kaj trejniĝo lignoskulptista skulptadon ĉe la Altlernejo pri industria formdonado en [[Halle (Saale)|Halle-Burg Giebichenstein]]. Inter 1969 kaj 1974 li estis asistanto ĉe [[Gerhard Lichtenfeld]], poste li gvidis la surlokan klason skulptistan. En 1982 li iĝis finfine profesoro pri skulptado. Emeritiĝo estis en 2008. Tri monografiaĵoj (eldonitaj ĉe la eldonejo Mitteldeutscher Verlag/Halle) priskribis lian verkaron: ''Plastiken'' (2012), ''Medaillen'' (2012), ''Holzschnitte'' (2017). == Premioj == Göbel ricevis multajn premiojn i.a. en 2001 en [[Novjorko]] de "American Numismatic Society", en [[Parizo]] en 2002 fare de "Fédération Internatioanle de la Médaille", en 2013 fare de "Deutsche Gesellschaft für Medaillenkunst" (premio por la verkaro). Laŭdatas ankaŭ la dokumentada kaj kritika valoro de liaj medaloj kiuj konsideratas pro ilia malgrandeco "monumentoj por la manoj". == Arto en la publika spaco == [[Dosiero:Fortunabrunnenfreiberg.jpg|eta|upright|''Fortuna-fonto en Freiberg'']] Liaj plej konataj publikaj artverkoj: * Fortuna-fonto en [[Freiberg]] (Saksio) * Monumento pri [[Bach-monumento en Arnstadt|juna Johann Sebastian Bach]] sur la foirejo en [[Arnstadt]] (1982/1984), * Monumento por [[Bertolt Brecht]] sur la urbodoma placo en [[Dessau]] (1976/1981), * La „malmodernaj samtempuloj“, ankaŭ „komenco de serio“, en Grimma-strato en Lepsiko (1986/1989) * Monumento por la asekurkompanio-fondinto [[Ernst-Wilhelm Arnoldi]] sur Arnoldi-placo en [[Gotha]], pro sia pridisputata arta prezentado kun streĉite kurba dorso popoldire mokata kiel ''ĝibulo'' (1991) * La Göbel-fonto sur la ''Hall''-foirejo en Halle: Temo estas la urba historio de Halle. La prezentado de [[kardinalo]] Albrecht kun sia amorantino kaŭzis jam antaŭ la starigo akrajn diskutojn<ref>Nataly Bleuel: ''[http://www.zeit.de/1997/27/Die_Kardinalfrage?page=1 Die Kardinalfrage]''. Ĉe: ''[[Die Zeit]]''. 27/1997. (abgerufen am 7. April 2008)</ref>. * Omaĝaĵo por la dukino [[Luise Dorothea (Sachsen-Meiningen)]] en [[Gotha]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.burg-halle.de/1867.html?&no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=1839 Ausstellung im Volkspark: Bernd Göbel]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://tron.goede.de/sammlerstiftung/kuenstlerportraits/profberndgoebel.html Die Göde Sammler Stiftung: Portrait Bernd Göbel]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gobel, Bernd}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj desegnistoj]] 2365evac73zcksmckzv7in8xyqazf7e 0 317335 9404859 8786960 2026-06-16T19:01:53Z Sj1mor 12103 9404859 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} [[Dosiero:Julius Hübner Bildnis Ernst Ludwig Heim 1833.jpg|eta|dekstra|Portreto de [[Ernst Ludwig Heim]] el 1833]] [[Dosiero:JuliusHubner Melusine.jpg|eta|Pentraĵo pri feino [[Meluzino]]]] Rudolf '''Julius''' Benno '''Hübner''' (* [[27-an de januaro]] [[1806]] en [[Oleśnica|Oels]] en [[Silezio]]; † [[7-an de novembro]] [[1882]] en [[Loschwitz]]) estis [[Germanio|germana]] [[pentrado|pentristo]]. Filo lia estis la klasika filologo [[Emil Hübner]]. El lia unua periodo devenas i.a.: * ''Christus und die Evangelisten'' (Kristo kaj la evangeliistoj) (1835, preĝejo je [[Meseritz]]) * ''Hiob und seine Freunde'' ([[Jobo]] kaj liaj amikoj) (Städelsches Institut je [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]]) * ''Das Liebespaar des Hohenliedes'' * ''Christuskind auf Wolken'' (Nacia galerio je [[Berlino]]) * ''Die Schutzengel'' (samloke) * ''Felicitas und der Schlaf aus [[Ludwig Tieck|Tiecks]] "Octavianus"'' (Muzeo je Breslau) * ''Gemälde "Auferstehung" 1845 (St. Marien - preĝejo, Dommitzsch Saksio) Por la Imperiestra Salono de la ''Römer'' en [[Frankfurt ĉe Majno|Frankfurter]] li pentris [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederikon la 3-an]], por la urba preĝejo je [[Meißen]] Kriston, por la Foiropreĝejo en [[Halle (Saale)|Halle]] grandan altarbildon: ''Sehet die Lilien auf dem Feld'', laŭ la montoprediko. En Dresdeno ekestis: * ''Das goldene Zeitalter'' (Dresdena galerio, ripetaĵo en la Berlina Nacia Galerio), * Granda bildo el la apokalipso: la putino Babilono sur sepkapa drako super nuboj, dum kiam la anĝelo de la Sinjoro interpretas la vizion al la evangeliisto (1852, Petersburg) * ''[[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] en Yuste'' * ''La lastaj tagoj de [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko]] en Sanssouci'' * ''Amor im Winter'' * ''Magdalena vor dem Leichnam Christi'' * ''der Jesusknabe im Tempel'' * ''Die Disputation Luthers mit Eck'' (Dresdena pentraĵogalerio). == Vidu ankaŭ == [[Duseldorfa Pentradoskolo]] == Ligoj eksteren == {{Commons|Category:Julius Hübner|Julius Hübner}} * {{de}} [http://www.juliushuebner.de/index.html Leben und Werk des Malers Rudolf Julius Benno Hübner (1806-1882)] – Detalaj informoj * {{ citaĵo el la reto | url = http://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl%3fhtx=/dabahue/jh_oeuvre | titolo = Gemälde und Zeichnungen von Julius Hübner (Pentraĵoj kaj desegnaĵoj de Julius Hübner) | alirdato = 2024-03-30 | aŭtoro = Prof. Peter W. Hübner | verko = baseportal.de | lingvo = de | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070928140727/baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl%3fhtx=/dabahue/jh_oeuvre | arkivdato = 2007-09-28 | citaĵo = }} - Katalogo de verkoj * {{ citaĵo el la reto | url = http://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl%3fhtx=/dabahue/jh_schriften | titolo = Eigene Schriften von Julius Hübner(eine Auswahl, sortiert nach Erscheinungsjahr) (La propraj skribaĵoj de Julius Hübner (elekto, ordigita laŭ jaro de publikigo)) | alirdato = 2024-03-30 | aŭtoro = Prof. Peter W. Hübner | verko = baseportal.de | lingvo = de | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070928141024/baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl%3fhtx=/dabahue/jh_schriften | arkivdato = 2007-09-28 | citaĵo = }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hubner, Julius}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] c4q2f16ig77l7lilgktdwuay2mqmlsh 0 317445 9405318 6917982 2026-06-17T08:12:12Z Sj1mor 12103 9405318 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Leipzig-ChurchStThomas-JSBach-Memorial.jpg|eta|Nova Bach-monumento en Lepsiko]] [[Dosiero:Carl Seffner Gravesite.JPG|eta|Por si mem verkita tombomonumento de Seffner sur la lepsika suda tombejo]] '''Carl Ludwig Seffner''' (* [[19-an de junio]] [[1861]] en [[Lepsiko]]; † [[2-an de oktobro]] [[1932]] samloke) estis [[Germanio|germana]] [[skulptisto]]. == Vivo == Carl Seffner studis ekde 1877 ĝis 1883 ĉe la lepsika artakademio ĉe [[Melchior Zur Straßen]]. Poste li laboris mallongan tempon en [[Berlino]] kaj restis ekde 1886 ĝis 88 en [[Italio]]. Post kiam li en 1889 denove revenis en Lepsikon, li sin dediĉis plejparte al portretskulptado. Inter 1889–93 li verkis por la [[Universitato de Lepsiko]] la marmorbustojn de [[Anton Springer]], [[Carl Thiersch]], [[Bernhard Windscheid]] kaj [[Carl Ludwig (Physiologe)|Carl Ludwig]]. Seffner estis sekreta kortega konsilisto kaj membro de la lepsika framasonoloĝio ''Minerva zu den drei Palmen''. En 1895 li sukcesis kune kun [[Wilhelm His (Anatom)|Wilhelm His]] pruvi, ke je la kranio, mallonge antaŭe trovita ĉe la alikonstruado de la Johano-preĝejo temas pri tiu de [[Johann Sebastian Bach]]. Liaj meritoj pri anatomia rekonstruado donis al li la titolon kiel [[Doktoro honoris causa|honordoktoro]] pri [[medicino]] de la lepsika universitato. Pro sia kapablo, rekonstrui la tipon de la komponisto en tiel konvinka vereco, oni komisiis lin poste per la realigo de la [[Nova Bach-monumento en Lepsiko|nova Bach-monumento]] antaŭ la Johano-preĝejo en Lepsiko (1908). En la sama jaro 1895 Seffner krome fariĝis membro de la lepsika framasonoloĝio ''Minerva zu den drei Palmen''. Por Lepsiko li verkis la monumentojn de [[Karl Heine]] (1896/97), de urbestro [[Carl Wilhelm Otto Koch]] (1898) kaj de [[Johann Wolfgang von Goethe|juna Goethe]] kiel studento en Lepsiko, por [[Jena]] la monumenton de [[Karl von Hase]]. En 1903 li kreis la Ernst-Leuschner-monumenton en [[Eisleben]]. De li originas ankaŭ la busto pri Goethe (1920), kiu komence staris en la (dua) [[Gewandhaus]] (Grassistraße) kaj ekde 1999 troviĝas en la promenhalo de la Mendelssohn-salono de la (tria) Gewandhaus (Augustusplatz). Krome Seffner verkis multnombron da arte valoraj tombomonumentoj sur la suda tombejo de Lepsiko, ekz. por la tombo de sia filino Charlotte Seffner (* 13-an de oktobro 1893; † 4-an de februaro 1920), kiu jam 26-jara mortis. Skulptisto Carl Seffner mortis en la aĝo de 71 jaroj la 2-an de oktobro 1932 en Lepsiko kaj estis entombigita en la familiotombon komence destinita por sia filino. == Literaturo == * Löffler, Katrin; Schöpa, Iris; Sprinz, Heidrun: ''Der Leipziger Südfriedhof. Geschichte, Grabstätten, Grabdenkmäler.'' Berlin: Edition Leipzig 2004. ISBN 3-361-00526-4 == Eksteraj ligiloj == {{Commons}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Seffner, Carl}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] cb9cgogbypnuylp04dlgd2dn3gwkw16 0 318795 9404965 9272266 2026-06-16T20:23:07Z Sj1mor 12103 9404965 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jóhannes Sveinsson Kjarval''' (naskiĝis la [[15-a de oktobro|15-an de oktobro]] [[1885]] - mortis la [[13-a de aprilo|13-an de aprilo]] [[1972]]) estis unu de la plej gravaj [[Islando|islandaj]] [[pentristo]]j. Li famas kaj por siaj tre realecaj bildoj de islanda naturo kaj por sia iom mita stilo. La [[monbileto]] de 2000 [[islanda krono|islandaj kronoj]] bildigas Jóhannes Sveinsson Kjarval. Publika artmuzeo en [[Rejkjaviko]] estas nomita laŭ li (Kjarvalsstaðir). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kjarval, Johannes Sveinsson}} [[Kategorio:Islandaj pentristoj]] 9ust90a6f2trtmqkf1966z5uuuqav7v 0 323038 9405229 9367759 2026-06-17T07:05:19Z Sj1mor 12103 9405229 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Martiros Sarjan''' ([[armene]]: Մարտիրոս Սարյան, [[ruse]]: Мартиро́с Сарья́н) (n. la [[16-an de februaro]] [[1880]] — m. la [[5-an de majo]] [[1972]]) estis unu el la plej famaj armenaj pentristoj naskiĝinta en la diasporo ([[Rusio]]) kaj fondinto de la moderna armena pentrarto.<ref>{{citaĵo el ĵurnalo|familinomo=Saryan|nomo=Ruzan|titolo=Մարտիրոս Սարյանի ծննդյան 125-ամյակին նվիրված գիտաժոդով [Scientific Session on Martiros Saryan's 125th Birth Anniversary]|ĵurnalo=[[Patma-Banasirakan Handes]]|issue=3|paĝoj=304–305|url=http://hpj.asj-oa.am/3753/|eldonindo=[[Armenena Akademio de Sciencoj]]|loko=Erevano|lingvo=hy|issn=0135-0536}}</ref> == Biografio == [[Dosiero:Drastamat Kanayan Martiros Saryan.jpg|eta|Martiros Sarjan (dekstre) kune kun [[Drastamat Kanajan]]]] [[Dosiero:Yeghishe Tadevosyan, Vardges Surenyants, Martiros Saryan, Panos Terlemezyan.jpg|dekstre|eta|[[Jeghiŝe Tadevosjan]], [[Vardges Surenjanc]], Martiros Sarjan, [[Panos Tarlemezjan]] - 1916]] Li naskiĝis el armena familio en la urbo Nor Naĥiĉevan (nuna [[Rostov-na-Donu]], [[Rusio]]). En [[1895]] kun 15 jaroj, li finis la studadon en la lernejo ''Naĥiĉevano'' kaj ekde 1897 ĝis 1904 studis en la Moskva Art-Lernejo. Al lia kariero multe influis la verkaĵoj de [[Paul Gauguin]] kaj [[Henri Matisse]]. Li ekspoziciis siajn pentraĵojn en pluraj lokoj de la mondo. Ĉe la [[Opero (Erevano)|Opero de Erevano]] staras statuo pri li kie ĉiun semajnfinon okazas subĉiela pentraĵvendado pri pentraĵoj ĉefe inspiritaj pri armenaj simboloj kiel la monto [[Ararato]], monaĥejoj aŭ la armena naturo.<ref name="yandex1"/> Li vizitis Armenion unuafoje, tiam parto de la Rusia Imperio, en 1901, vizitante la lokojn [[Lori]], [[Ŝirako]], [[Eĉmiadzin]], [[Monaĥejo Haghpat]], [[Monaĥejo Sanahin]], [[Erevano]] kaj [[Sevan]]. Li faris la unuajn pejzaĝojn kiuj reprezentis la armenan popolon "Makravank", 1902; "Aragac", 1902; "Buffalo. Sevan", 1903; "Nokto en la Ĝardeno", 1903;" En la armena popolo", 1903, ktp. Liaj laboraĵoj ricevis favorajn kritikojn fare de la moskvaj ĵurnaloj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.smr.ru/centre/win/artists/saryan/biogr_saryan.htm|lingvo=Rusa|titolo=The singer of Armenia|eldoninto=[[Rusia Akademio de Sciencoj]]|alirdato=2010-02-21}}</ref> De 1910 al 1913 li vojaĝis tra [[Turkio]], [[Egiptio]] kaj [[Irano]]. En 1915 troviĝis en Eĉmiadzin kie li helpis la rifuĝintojn kiuj fuĝis de la [[armena genocido]] en la [[Osmanida Imperio]]. En 1916 vojaĝis al [[Tbiliso]] ([[Kartvelio]]) kie li geedziĝis kun Lusik Agajan. Estis tie kie li helpis organizi la Societon de Artistoj el Armenio. Post la [[Rusa Revolucio]] en [[1917]] li iris loĝi kun sia familio al Rusio. En 1921 translokiĝis al Armenio. Kvankam la plejparto de liaj laboraĵoj temas pri la armenaj pejzaĝoj, ankaŭ li ellaboris kaj dizajnis la blazonŝildon de la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko]] kaj ankaŭ li dizajnis la unuan kurtenteatrejo por la armena ŝtato.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://saryan.am/eng/biography.html |titolo=Biography, Saryan's Museum |eldoninto=Saryan.am |alirdato=2013-05-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120906005148/http://saryan.am/eng/biography.html |arkivdato=Septembro 6, 2012 }}</ref> Inter 1926 - 1928 li loĝis kaj laboris en Parizo, sed la plimulto de liaj pentraĵoj el tiu periodo estis detruitaj pro incendio ĉe la ŝipo per kiu li revenis el [[Sovetio]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.saryan.am/eng/life_7.html |titolo=Biography, Saryan's Museum |eldoninto=Saryan.am |alirdato=2013-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110820064840/http://www.saryan.am/eng/life_7.html |arkivdato=Aŭgust 20, 2011 }}</ref> En la malfacilaj jaroj de 1930, li denove okupiĝis pri pejzaĝoj kaj portretoj. En tiu epoko li estis elektita kiel deputito al la [[Supera soveto]] de la USSR kaj premiita per la [[Ordeno de Lenin]] kaj aliaj medaloj kaj ordenoj.<ref>{{citaĵo el ĵurnalo|familinomo=Khachatrian|nomo=Shahen|authorlink=Shahen Khachatrian|titolo=Սարյանի արվեստը [Sarian's Art]|ĵurnalo=[[Patma-Banasirakan Handes]]|dato=1972|issue=2|paĝoj=288–291|url=http://hpj.asj-oa.am/1842/|lingvo=armene}}</ref> Sarjan forpasis en Erevano la 5-an de majo 1972. Lia antikva domo en Erevano nuntempe estas muzeo dediĉita al lia verkado kun centoj da objektoj montritaj. Li estis enterigita en Erevano en la Panteono apud [[Komitas Vardapet]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.agniart.ru/eng/folder-12188~Art-prints-on-canvas-or-paper~Sarian-Martiros |titolo=Saryan |eldoninto=Agniart.ru |dato= |alirdato=2013-05-11}}</ref> == Kreemo == [[Dosiero:Habitación_casa_museo_de_Saryan.jpg |maldekstre |thumb |250px |Unu el la ĉambroj de la dommuzeo de Sarjan]] Sarjan kreis portretojn, pejzaĝojn, pentritajn Aranĝitaĵojn, panelojn, pentritajn librojn, faris scenejajn verkojn. Ne estis por li gravaj aŭ malgravaj ĝenroj. La arta kvalito fariĝis la ĉefa celo por la artisto. En liaj verkoj de 1896-1903 ("Portreto de patrino", 1898, "Bovinoj", 1899, "Portreto de Ustian Sarjan", 1900, "Memportreto", "Makravank", ambaŭ 1902, "Sofia Miansarjan", 1903) estas la realisma, "skulpta" strukturo de objektoj. La koloro estas akromata kaj "muzeeca". La superreganta grizbruno rolas en la gradeco de lumo kaj ombro. La ĉevalo limiĝas al reproduktado de la real-fizika certeco de la realo. == Heredaĵo == Sarjan estas la fondinto de la moderna skolo de armena pentrarto. Lia arto, impregnita de moderneco, transpontis la karakterizajn trajtojn de la plurjarcenta armena kulturo (belartoj, arkitekturo, ornama arto) al nuntempaj problemoj, kreante novan, humanisman, "sarjanan" arton kun siaj nuanco kaj enhavo, kie la limoj de koloro, linio, kunmetaĵo kaj pentraj ĝenroj vastiĝis en larĝo kaj profundo. [[Dosiero:Martiros Saryan ardzan (7).JPG|eta|Statuo al Sarjan en Erevano, Armenio.]] == Memoraĵoj == * Estas statuo de Martiros Sarjan en [[Erevano]], [[Armenio]]. Unu el la centraj parkoj de la urbo nomiĝas laŭ Sarjan. En tiu ĉi parko kutime vendiĝas armenaj pentraĵoj fare de lokaj pentristoj. * En 2000 kaj 2005 poŝtmarkoj dediĉitaj al Sarjan estis kreitaj en Armenio. * Estas strato Sarjan en [[Rostov-na-Donu]], kie estas monumento dediĉita al Sarjan, estas ankaŭ strato Sarjan en la urbocentro de Erevano. Nuntempe unu el la plej famaj. * Estas infana arta lernejo nomita Martiros Sarjan en vilaĝo Ĉaltir (distrikto Mjasnikov). * La verko de Sergej Ŝervinskij "En Studio de Sarjan" (1985) estas dediĉita al Sarjan. * Lia bildo estas prezentita sur la 20mil-drama monbileto de la Respubliko Armenio. == Bildaro == <gallery class="center"> File:By the Well. Hot Day, 1908.jpg|''Ĉe la puto. Varma tago'' (1908) File:Египетские маски.jpeg|''Egiptaj maskoj,'' (1911) File:Martiros Sarian Paintings 2005 Postal Card.jpg|Bildkarto File:By the Sea. Sphinx.jpg|''Ĉe la maro. Sphinx'' (1908) File:Summer Heat - Running Dog, 1909.jpg|'Kuranta hundo.' (1909) File:Martiros Saryan (selfportrait, 1907, GTG).jpg|''Memportreto'' (1907) File:Saryan - Flag Rainbow.svg|Flago proponita de Sarjan por la unua [[Armena Respubliko (1918-1920)|Armena Respubliko]] </gallery> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200" caption=""> dosiero:20,000 Armenian dram - 1999 (obverse).png|Bileto el 20 mil dramoj portas la bildon de Sarjan dosiero:Sarian khatchkar.jpg|Martiros Sarjan (dekstre la tria) apud [[ĥaĉkaro]] en la [[monaĥejo Sanahin]], 1902 dosiero:ArmenianStamps-322-323.jpg |Poŝtmarko dediĉita al M. Sarjan okaze de la 125-jariĝo, 2005 dosiero:Stamp of Armenia h322.jpg|Armena poŝtmarko dediĉita al M. Sarjan okaze de la 125-jariĝo, 2005 </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sarjan, Martiros}} [[Kategorio:Armenaj pentristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj artistoj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] 099jcuipq16520y8x8xvmoxncw5tkeh 0 323695 9404521 8202300 2026-06-16T12:59:54Z Sj1mor 12103 9404521 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''George ENESCU''' {{prononco|ĜORĝe eNESku}} {{prononco|d​͡ʒe̯ord​͡ʒe eˈnesku}} (naskiĝis la [[19an de aŭgusto]] [[1881]] en [[Liveni]], mortis la [[4an de majo]] [[1955]] en [[Parizo]]) estis [[rumana]] [[komponisto]], [[violonisto]] kaj [[instruisto]].[[Dosiero:Enescu24.jpg|eta|dekstra|250px|George Enescu]] == Biografio == [[Dosiero:George Enesco.jpg|eta|maldekstra|Juna Enescu]] Li naskiĝis en la vilaĝo [[Liveni]] (poste alinomita al "George Enescu" por honori lin) kiu estis en la distrikto [[Dorohoi]], nuntempe en [[Distrikto Botoşani|Botoşani]]. Li talentis frue en sia infanaĝo. Estante mirinfano, li komponis sian unuan komponaĵon kiam li aĝis kvin jarojn. Nelonge post tio, lia patro montris lin al la profesoro kaj komponisto [[Eduard Caudella]]. En la aĝo de sep jaroj, li eniris la Vienan Konservatorion, kie li studis kun [[Joseph Hellmesberger, Jr.]], [[Robert Fuchs]] kaj [[Sigismund Bachrich]]. Li diplomiĝis antaŭ sia 13a naskiĝtago, gajnante la arĝentan medalon. En siaj vienaj koncertoj la juna Enescu ludis komponaĵojn de [[Brahms]], [[Pablo Sarasate|Sarasate]] kaj [[Mendelssohn]]. En [[1895]] li iris al [[Parizo]] por daŭrigi sian studadon. Li studis violonon kun [[Martin Pierre Marsick]], agordojn kun [[André Gédalge]] kaj komponadon kun [[Jules Massenet]] kaj [[Gabriel Fauré]]. Multe da liaj verkoj estis influitaj de la rumana popolmuziko. Liaj plej popularaj komponaĵoj estas la du ''Rumanaj rapsodioj'' (''[[Rumana rapsodio No. 1|No. 1]]'' kaj ''[[Rumana rapsodio No. 2|No. 2]]''), la opero ''[[Œdipe]]'' kaj la suitoj por orkestro. Li komponis kvin simfoniojn (el kiuj du restis nefinitaj), simfonian poemon ''[[Vox maris]]'' kaj multe da ĉambromuziko (tri sonatojn por violono kaj piano, du por violonĉelo kaj piano, pianotriopon, kvartetojn kun piano kaj sen piano, ventodeketo, okopon por arĉinstrumentoj, pianokvinteton kaj ĉambrosimfonion por dek du instrumentoj). La juna [[Ravi Shankar]] memoris en la [[1960aj jaroj]] kiel Enescu, kiu havis evoluintan profundan intereson en la orienta muziko, provludis kun la frato de Shankar, [[Uday Shankar]], kaj liaj muzikistoj. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Category:George Enescu}} === Partituroj === * [http://imslp.org/wiki/Category:Enescu,_George Komponaĵoj de George Enescu en IMSLP] {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Enescu, George}} [[Kategorio:Operkomponistoj]] [[Kategorio:Rumanaj komponistoj]] [[Kategorio:Rumanaj pianistoj]] [[Kategorio:Rumanaj violonistoj]] bizjbae4zv9ylugv5drirob2k2h8rkp 0 327266 9404920 8407884 2026-06-16T20:07:42Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404920 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Plumboparulio |dosiero=Plumbeous Warbler (Dendroica plumbea).jpg |koloro = pink |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Plumboparulio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Paruliedoj]] ''Parulidae'' |genro = ''[[Dendroica]]'' |specio = ''''D. plumbea'''' |statuso = LC |dunomo = ''Dendroica plumbea'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], [[1878]]) |vikispecio = |komunejo = }} La '''Plumboparulio''' ('''''Dendroica plumbea''''') estas malgranda [[paserina]] [[birdo]] de la familio de [[Paruliedoj]] de [[Ameriko]] kaj granda genro de [[Dendroica]]. Ĝi estas monotipa specio kiu troviĝas nur en [[Dominiko]] kaj en [[Gvadelupo]]. Ties naturaj [[habitato]]j estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j aŭ humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas specio iom diferenca el la samgenraj, ĉar la '''griza koloro''' multe hegemonias pli ol ĉe aliaj paruliedoj. Tiu ĝenerala koloro nomigas la specion metafore per "plumbo" kaj en [[Esperanto]] kaj en la [[latina]] [[scienca nomo]]. Fakte estas specio kiu montras ĝenerale malhelgrizajn suprajn partojn kaj blankecajn al helgrizajn subajn partojn tre nuance aŭ striece je grizo en flankoj kaj brusto. Tiele rimarkindas ĉe tre malhelgriza fono '''blankaj du flugilstrioj kaj tre markata superokula strio kaj pli malgranda subokula makulo duonringa''', similaj ĉiuj al tiuj de aliaj samgenranoj. == Referencoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/53667/all Dendroica plumbea]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 25an de Julio 2007. {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Paruliedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] edw3m05539lgtvceopkdq78uoqbyshn 14 329179 9405332 7359311 2026-06-17T08:20:33Z ThomasPusch 1869 9405332 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Svislando]] [[Kategorio:Kulturo de Svislando]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Svislando]] [[Kategorio:Komunikado en Svislando]] lyffzpp4coui3vu0vjmqyiqwf385ge5 0 330342 9405263 8221749 2026-06-17T07:35:54Z Sj1mor 12103 9405263 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Louis-Henri BOUCHARD''' (naskiĝis la [[13-a de decembro|13-an de decembro]] [[1875]] en [[Diĵono]], mortis la [[30-a de novembro|30-an de novembro]] [[1960]] en [[Parizo]]) estis [[franca]] [[skulptisto]]. En 1944, pro sia kunlaborado dum la milito, li estas eksigita de sia ofico de profesoro ĉe la lernejo de belaj artoj. Lia ateliero ĉe [[Parizo]] estas nun instalita ĉe la muzeo "la piscine" en [[Roubaix]] kun 1300 verkoj. Omaĝe al li, strato estas nomata ĉe [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.roubaix-lapiscine.com/ muzeo en Roubaix] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj artistoj]] 7nvwzydn3dsly0w8w8jez2h1cu55jis 0 332287 9404477 9321352 2026-06-16T12:07:23Z Fränsmer 74715 9404477 wikitext text/x-wiki {{Informkesto distrikto de Svislando |nomo=Distrikto Delemonto |blazono=[[Dosiero:CHE Delémont COA.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de la distrikto Delemonto</small>]] |bildo=[[Dosiero:Delémont City.JPG|eta|285ra|centre|<small>Delemonto</small>]] |mapo=[[Dosiero:Karte Bezirk Delémont 2026.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de la distrikto Delemonto</small>]] |kantono=Ĵuraso |ĉefloko=[[Delemonto]] |loĝantaro=35934 |loĝantaro-jaro=2009-12-31 |areo=303,1 |denseco=119 |kodo=2601 |zomo=9 }} La '''distrikto Delemonto'', (france '''District de Delémont''' kaj germane ankaŭ '''Bezirk Delsberg''') estas administra unuo de [[Kantono Ĵuraso]]. Ĝi havis 35934 loĝantojn la 31-an de decembro [[2008]]. Ĝia ĉefurbo, kiu samtempe estas la kantonĉefurbo, estas la samnoma urbo [[Delemonto]]. == Geografio == La Distrikto Delemonto situas en la [[Ĵurasa Montaro]] en sudoriento de la kantono. Ĝin trafluas la rivero [[Birs]] kaj ties ĉefaj alfluantoj [[Scheulte]] kaj [[Sorne]], kiuj ĉiuj tri kunfluas apud Delemonto. == Trafiko == Tra Delemonto pasas la [[svisa aŭtovojo A16]] de [[Bielo]] al [[Porrentruy]], kiu en Bielo konektiĝas al la [[svisa aŭtovojo A5]]. En Delemonto kuniĝas la trajnlinioj de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Bielo]] al [[Bazelo]] kaj de [[Porrentruy]] al [[Bazelo]]. Krome multnombraj bus kaj [[poŝtaŭto]]linioj konektas la diversajn lokojn de la distrikto kun la publika transportreto. == Historio == De [[1271]] ĝis la [[Franca Revolucio]] de [[1792]] la Voktejo Delemonto estis kamparvoktejo de la Princepiskopejo Bazelo. Tiam dum unu jaro ĝi apartenis al la [[Raŭraka Respubliko]] por poste fariĝi kantono de la [[Francio|franca]] departemento [[Mont-Terrible]] ĝis [[1800]] kaj poste de la departemento [[Haut-Rhin]] ĝis [[1815]]. Tiam la [[Viena Kongreso]] atribuis ĝin al la svisa [[Kantono Berno]], kies distrikto ĝi estis ĝis la fondiĝo de la nova [[Kantono Ĵuraso]] la 1-an de januaro [[1979]], ek de kiam ĝi estas ĵurasa distrikto. Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 la iamaj komunumoj [[Bassecourt]], [[Courfaivre]], [[Glovelier]], [[Soulce]] kaj [[Undervelier]] kuniĝis al la nova komunumo [[Haute-Sorne]], kaj la komunumoj [[Montsevelier]], [[Vermes JU|Vermes]] kaj [[Vicques]] kuniĝis al la nova komunumo [[Val Terbi]]. == Komunumoj de la Distrikto Delemonto == La Distrikto Delemonto konsistas (stato en 2013) el 22 komunumoj, el kiuj la ĉefloko [[Delemonto]] estas la plej granda. Jen la listo: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000; text-align:left;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2008-12-31)</small> ! bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Boécourt COA.svg|35ra|Boécourt]] | [[Boécourt]] || align="center" |854|| align="right" |12.35 || align="center" | 6702 |- | align="center" | [[Dosiero:Bourrignon-blazon.svg|35ra|Bourrignon]] | [[Bourrignon]] || align="center" |281|| align="right" |13.55 || align="center" | 6703 |- | align="center" | [[Dosiero:Chatillon-Blazono.png|35ra|Châtillon]] | [[Châtillon JU|Châtillon (JU)]] || align="center" |431|| align="right" |5.31 || align="center" | 6704 |- | align="center" | [[Dosiero:Corban-coat of arms.svg|35ra|Corban]] | [[Corban]] || align="center" | 485|| align="right" |7.85 || align="center" | 6705 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Courchapoix COA.svg|35ra|Courchapoix]] | [[Courchapoix]] || align="center" |421|| align="right" |6.39 || align="center" | 6706 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Courrendlin COA.svg|35ra|Courrendlin]] | [[Courrendlin]] || align="center" |2472|| align="right" |11.08 || align="center" | 6708 |- | align="center" | [[Dosiero:Courroux-blazon.svg|35ra|Courroŭ]] | [[Courroux]] || align="center" |3074|| align="right" |19.74 || align="center" | 6709 |- | align="center" | [[Dosiero:CH Courtetelle COA.svg|35ra|Courtételle]] | [[Courtételle]] || align="center" | 2350|| align="right" |13.57 || align="center" | 6710 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Delémont COA.svg|35ra|Delémont]] | '''[[Delemonto]]''' || align="center" |11584|| align="right" |21.99 || align="center" | 6711 |- | align="center" | [[Dosiero:Develier-coat of arms.svg|35ra|Develier]] | [[Develier]] || align="center" |1347|| align="right" |12.47 || align="center" | 6712 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Ederswiler COA.svg|35ra|Ederswiler]] | [[Ederswiler]] || align="center" |122|| align="right" |3.31 || align="center" | 6713 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Haute-Sorne COA.svg|35ra|Haute-Sorne]] | [[Haute-Sorne]] || align="center" |7918|| align="right" |71.06 || align="center" | 6729 |- | align="center" | [[Dosiero:Mervelier-Blazono.png|35ra|Mervelier]] | [[Mervelier]] || align="center" |562|| align="right" |9.77 || align="center" | 6715 |- | align="center" | [[Dosiero:Mettembert-Blazono.png|35ra|Mettembert]] | [[Mettembert]] || align="center" |123|| align="right" |2.32 || align="center" | 6716 |- | align="center" | [[Dosiero:Movelier-Blazono.png|35ra|Movelier]] | [[Movelier]] || align="center" |386|| align="right" |8.08 || align="center" | 6718 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Pleigne COA.svg|35ra|Pleigne]] | [[Pleigne]] || align="center" |389|| align="right" |17.83 || align="center" | 6719 |- | align="center" | [[Dosiero:Rebeuvelier-Blazono.png|35ra|Rebeuvelier]] | [[Rebeuvelier]] || align="center" |383|| align="right" |8.41 || align="center" | 6720 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Rossemaison COA.svg|35ra|Rossemaison]] | [[Rossemaison]] || align="center" |561|| align="right" |1.89 || align="center" | 6721 |- | align="center" | [[Dosiero:Saulcy Blazono.png|35ra|Saulcy]] | [[Saulcy]] || align="center" |256|| align="right" |7.86 || align="center" | 6722 |- | align="center" | [[Dosiero:Soyhieres-Blazono.png|35ra|Soyhières]] | [[Soyhières]] || align="center" |478|| align="right" |7.50 || align="center" | 6724 |- | align="center" | [[Dosiero:Coats of arms of None.svg|35ra|Val Terbi]] | [[Val Terbi]] || align="center" |2592|| align="right" |38.86 || align="center" | 6730 |- | align="center" | [[Dosiero:Vellerat-armoiries.svg|35ra|Vellerat]] | [[Vellerat]] || align="center" |77|| align="right" |2.04 || align="center" | 6728 |- |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | '''Totale''' | 22 || align="center" | 36330 || align="center" | 303,10 | align="center" | 3601 |} </div> == Imaj komunumoj de la Distrikto Delemonto == La sekvantaj lokoj estas iamaj komunumoj de la Distrikto Delemonto: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000; text-align:left;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2008-12-31)</small> ! bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:Bassecourt-coat of arms.svg|35ra|Bassecourt]] | [[Bassecourt]] || align="center" |3383|| align="right" |15.57 || align="center" | 6701 |- | align="center" | [[Dosiero:Courfaivre-Blazono.png|35ra|Courfaivre]] | [[Courfaivre]] || align="center" |2593|| align="right" |12.40 || align="center" | 6707 |- | align="center" | [[Dosiero:Glovelier Blazono.png|35ra|Glovelier]] | [[Glovelier]] || align="center" |1186|| align="right" |14.34 || align="center" | 6714 |- | align="center" | [[Dosiero:Montsevelier-Blazono.png|35ra|Montsevelier]] | [[Montsevelier]] || align="center" |502|| align="right" |7.79 || align="center" | 6717 |- | align="center" | [[Dosiero:Soulce-Blazono.png|35ra|Soulce]] | [[Soulce]] || align="center" |256|| align="right" |14.77 || align="center" | 6723 |- | align="center" | [[Dosiero:Undervelier-coat of arms.svg|35ra|Undervelier]] | [[Undervelier]] || align="center" |309|| align="right" |13.98 || align="center" | 6725 |- | align="center" | [[Dosiero:Vermes-Blazono.png|35ra|Vermes]] | [[Vermes JU|Vermes]] || align="center" |334|| align="right" |18.30 || align="center" | 6729 |- | align="center" | [[Dosiero:Vicques-Blazono.png|35ra|Vicques]] | [[Vicques JU|Vicques]] || align="center" |1736|| align="right" |12.77 || align="center" | 6727 |} </div> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D7610.php La distrikto kaj voktejo Delemonto en la Historia Leksikono de Svislando] {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Ĵuraso}} [[Kategorio:Delemonto (distrikto)|!]] 8by7tmoweunu1phh3sfvdyacy2kn3at 14 337755 9405329 6886921 2026-06-17T08:19:37Z ThomasPusch 1869 9405329 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Ukrainio]] [[Kategorio:Ukrainio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Ukrainio]] [[Kategorio:Komunikado en Ukrainio]] opsubnpoxmllce1it2ghd5s6mdlte24 0 343155 9404936 9268887 2026-06-16T20:12:16Z Sj1mor 12103 9404936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[Dosiero:Young_Bach2.jpg|eta|175px|Johann Ernst Rentsch la pli maljuna, 1715: portreto de la komponisto [[Johann Sebastian Bach]] kiel juna viro ([[Angermuseum Erfurt]])]] '''Johann Ernst RENTSCH''' (alia skribmaniero: Rentzsch; † [[1723]] en [[Vajmaro]]) estis germana [[pentristo]]. Lia filo estas la pentristo [[Johann Ernst Rentsch la Juna]]. Rentsch estis kortegopentristo de la vajmara duko [[Vilhelmo Ernesto (Saksio-Vajmaro)|Vilhelmo Ernesto]] (1662–1728). Sian ĝis nun daŭran konatecon la pentristo dankas al komponisto [[Johann Sebastian Bach]] (1685–1750). Al Rentsch oni atribuas la portreton ekestinta proksimume 1715, kiu montrus la muzikiston, kiu ekde 1708 ĝis 1717 same laboris por duko [[Vilhelmo Ernesto (Saksio-Vajmaro)|Vilhelmo Ernesto]]. La pentraĵo apartenas al la stoko de la muzeo ''Angermuseum'' je [[Erfurt]] kaj troviĝas kiel daŭra pruntaĵo en la [[Bach-domo (Eisenach)]]. Lia filo en 1723 sukcedis lin kiel vajmara kortegopentristo. {{Projektoj}} {{Vivtempo|Rentsch, Johann Ernst|nekonata}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Viroj]] {{Tradukitaĵo|de|Johann Ernst Rentsch (der Ältere)|revizio=62644818|enmetrevizio=3287224}} 7u935rs3jadpc87ny6ivz844rx16r21 0 343801 9404479 8816071 2026-06-16T12:08:23Z Fränsmer 74715 9404479 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Courrendlin |blazono=[[Dosiero:CHE Courrendlin COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Courrendlin</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Courrendlin |bildo=[[Dosiero:Courrendlin Turm.jpg|285ra|centre|<small>Turo de Courrendlin</small>]] |prikskribo de bildo=Turo de Courrendlin |kantono=Ĵuraso |distrikto=[[Delemonto (distrikto)|Delemonto]] |koord={{Koordinatoj gms|47|20|20|N|7|22|25|E}} |loĝantoj=2472 |areo=11,07 |alteco=436 |poŝtkodo=2830 |kodo=6708 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Courrendlin 2013.png|285ra|centre|<small>Mapo de Courrendlin </small>]] |priskribo de mapo=Situa mapo de Courrendlin}} '''Courrendlin''' estas komunumo en la [[distrikto Delemonto]] en [[Kantono Ĵuraso]], [[Svislando]]. Ĝi havis 2472 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009. == Geografio == Courrendlin situas ĉe la suda marĝeno de la Valkaldrono de Delemonto, ambaŭflanke de la rivero [[Birs]]. Sude de Courrendlin la rivero Birs trapasas en impona ravino, la tiel nomita Ravino de Moutier (Gorges de Moutier), la montoĉenon de la [[Falda Ĵuraso]]. Al Courrendlin apartenas krom la ĉefvilaĝo mem ankaŭ la industria setlejo [[Choindez]]. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 11,07 km², de kiuj 41% estas kovritaj de [[arbaro]], 45% servas por [[agrikulturo]] kaj 13% por [[setlado]]. == Najbaraj komunumoj == Courrendlin limas en nordoriento al [[Courroux]], en oriento al [[Rebeuvelier]], en sudoriento al [[Roches BE|Roches]] ([[Kantono Berno|BE]]), en sudokcidento al [[Vellerat]], en okcidento al [[Châtillon JU|Châtillon]], en nordokcidento [[Rossemaison]], kaj en nordnordokcidento al [[Delemonto]]. == Trafiko == Tra Courrendlin pasas la kantona ĉefvojo n-ro 6 de [[Moutier]] al [[Delemonto]], kaj ĝi disponas pri alveturejo al la [[svisa aŭtovojo A16]]. Tra Courrendlin pasas la trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de Moutier al Delemonto, la stacidomo de Courrendlin en la industria setlejo Choindez tamen hodiaŭ ne plu estas servata de pasaĝeraj trajnoj, kaj la publikan transporton anstataŭe plenumigas buslinio. == Historio == La unua dokumenta mencio de Courrendlin datiĝas el la jaro [[866]] kiel ''Rendelana Corte''. Laŭ diversaj dokumentoj en la [[9-a jarcento]] la [[Abatejo Moutier-Grandval]] estis bienposedanto en Courrendlin. Dum [[mezepoko]] Courrendlin apartenis al la paroĥaro Moutier-Grandval, kiu estis sub la regado de la [[Princabatejo Bazelo]]. Dum la [[reformacio]] Courrendlin rezistis al la bernaj reformigaj penadoj kaj konservis la katolikan kredon. Ĝis [[1797]] Courrendlin estis unu el la grandmajorejoj de la Abatejo Moutier-Grandval. Ek de 1897 ĝis [[1815]] ĝi apartenis al [[Francio]], unue kiel parto de la departemento [[Mont-Terrible]] kaj poste ek de [[1800]] de la departemento [[Haut-Rhin]]. En la jaro [[1815]] la [[Viena Kongreso]] atribuis la regionon al la [[Svislando|svisa]] [[Kantono Berno]], kaj Courrendlin estis atribuita al la berna [[distrikto Moutier]]. En la jaro [[1975]] la loĝantaro de Courrendlin voĉdonis por la aliĝo al la fondota [[Kantono Ĵuraso]]. Tial la komunumo ekde la 1-a de januaro [[1979]] apartenas al la [[distrikto Delemonto]] de la tiam fondita nova kantono. Jam en la jaro [[1598]] la princepiskopo de Bazelo konstruigis en Courrendlin [[Altforno|altfornon]], kiu funkciis ĝis [[1870]]. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D7768.php ''François Kohler'': ''Choindez'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2005-01-20)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.courrendlin.ch Oficiala retejo de la komunumo Courrendlin] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2935.php Courrendlin en la Historia Leksikono de Svislando] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D7768.php Choindez en la Historia Leksikono de Svislando] <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---> <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la Distrikto Delemonto}} kw01qsyf2ftgwhq0684n23n86g9drun 0 346269 9404991 9047412 2026-06-16T20:42:28Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404991 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = AM-ER |tersituo =Centra Erevano/Erevano |zomo=15 }} {{Informkesto ponto |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AM-ER |tersituo =Centra Erevano/Erevano |zomo=15 }} La '''Ponto de la Venko''' ({{lang-hy|Հաղթանակի կամուրջ|t=''Haghtanaki Kamourtch''}}) estas [[ponto]] sur la rivero [[Hrazdan]] en [[Erevano]], ĉefurbo de [[Armenio]]. Temas pri ponto el du risortoj kaj tri arkoj konstruita el ŝtonoj en la jaro [[1945]], kaj nomata ''de la venko'' honore al la venko kontraŭ la [[naziismo|nazioj]] fine de la [[Dua Mondmilito]]. Ĝi estis dizajnita de la arkitektoj Artaĉes Mamaĝanjan kaj Aŝot Asatrjan kaj la inĝeniero Simon Ovnanjan. Ĝi situiĝas sudokcidente de la urbo, komunikigas ĝin kun la [[Internacia Flughaveno Zvartnoco]], [[Eĉmiadzin]] kaj [[Aĵapnjako]], kaj fermita en [[2005]] pro remodelado. {{Projektoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Erevano]] [[Kategorio:Pontoj en Armenio|Venko]] oxiwa8thxr9m9ocx5th9ulkm8r5yy6d 0 347743 9405253 8852253 2026-06-17T07:23:30Z Sj1mor 12103 9405253 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1984-1113-026, Berlin, Friedrichstadtpalast, Caterina Valente.jpg|eta|Germana federacia arĥivo, bildo 183-1984-1113-026, [[Berlino]], Friedrichstadt-Palast, Caterina Valente]] '''Caterina VALENTE''' (n. [[14-an de januaro]] [[1931]] en [[Parizo]]; m. [[9-an de septembro]] [[2024]] en [[Lugano]]) estis itala kantistino, dancistino, [[gitaro|gitaristino]] kaj aktorino. ==Biografio, filmografio, diskografio== Vidu la oficialan retejon kun biografio en angla, germana kaj itala [[lingvo]]j. [[Dosiero:Und abends in die Scala.jpg|eta|maldekstra|Filmo: Kaj vespere en la "Scala", ''Und abends in die Scala'']] ==Ligiloj en vikipedio== *[http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Caterina_Valente?uselang=eo Bildoj en vikipedio] ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.caterinavalente.com/picts/Valente%20Bio%20Italian.pdf biografio en itala lingvo kun diskografio kaj filmografio, ankaŭ en angla kaj germana lingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101122012736/http://www.caterinavalente.com/picts/Valente%20Bio%20Italian.pdf |date=2010-11-22 }} *[http://www.caterinavalente.com/ oficiala retejo de Caterina Valente] *[https://portal.d-nb.de/opac.htm?query=Woe%3D118805398&method=simpleSearch portalo de germana nacia biblioteko pri Caterina Valente]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Commons|Category:Caterina Valente}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Valente, Caterina}} [[Kategorio: Ĵazaj kantistoj]] [[Kategorio: Italaj kantistoj]] [[Kategorio: Italaj artistoj]] [[Kategorio: Italaj dancistoj]] o6dnf5zzpd7me0jeqi6137axrbt0ofh 0 360613 9405250 8536260 2026-06-17T07:22:23Z Sj1mor 12103 9405250 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arturo DI MODICA''' (n. la [[26-an de januaro]] [[1941]] - m. la [[19-an de februaro]] [[2021]]) estis itala artisto, naskiĝinta en [[Vittoria]], [[Sicilio]], plej konata pro sia skulptaĵo ''[[Charging Bull]]'' (ankaŭ konate kiel la Tauro de Wall Street), kiun li instalis sen permeso plej antaŭe de la Novjorka Borso en decembro de 1989. La laborkosto de 360,000 USD estis pagata el la propra mono de la artisto. La skulptaĵo nun estas kiel prunto al la ''New York City Department of Parks'' (Novjorka Sekcio de Parkoj) kiu lokis ĝin en proksima Bowling Green parko. En 2004, Di Modica sciigis ke la virbovo skulptaĵo estis por vendo, en kondiĉo ke la aĉetanto ne movas ĝin de ĝia nuna loko. Di Modica instalis similan version de la Charging Bull en [[Ŝanhajo]], [[Ĉinio]], en majo 2010 kiu tiras de [[Vakera filmo]] kaj ĉina kulturo kaj aspektas pli juna kaj pli forta. Di Modica loĝis en [[Novjorko]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://books.google.com/books?id=O8K5OCC4CMwC&pg=PA285/ Inside the Apple: A Streetwise History of New York City] * [http://books.google.it/books?id=1nMnB-2HgbwC&pg=PT40&dq=%22Charging+Bull%22&hl=it&ei=SwunTY-FHdDHtAa5m7yDBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEUQ6AEwBA#v=onepage&q=%22Charging%20Bull%22&f=false Outdoor monuments of Manhattan: a historical guide] * [http://www.youtube.com/watch?v=4EiUthwF1Aw&feature=related/ Bronze Bull Unveiled in Shanghai] * [http://www.earthcam.com/usa/newyork/wallstreet/chargingbull/ Charging Bull Cam] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Modica, Arturo di}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] 2jdjakkr8fguyetanfq1ngo3v36qg0f 14 363248 9405335 6886215 2026-06-17T08:21:42Z ThomasPusch 1869 9405335 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Portugalio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Portugalio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Portugalio]] [[Kategorio:Komunikado en Portugalio]] cpqyn59vh177gmocrtwkoh6a41cdbh9 0 365274 9405126 9235083 2026-06-17T01:19:05Z Kani 670 9405126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}'''Neoptolemo''' ([[greke]] Νεοπτόλεμος "juna militisto") estis la filo de la militisto [[Aĥilo]] kaj la princino [[Deidamio]] en la [[greka mitologio]]. La patrino de Aĥilo multajn jarojn antaŭ la naskiĝo de Aĥilo antaŭvidis grandan militon. Ŝi vidis ke ŝia nura filo estus mortigita se li batalus en la milito. Ŝi serĉis sekuran lokon por li por eviti ke li batalu en la [[Troja Milito]], pro profetaĵo de lia morto en la konflikto. Ŝi alivestis lin kiel virino en la kortego de [[:en:Lycomedes of Scyros|Likomedo]], la reĝo de [[:en:Skyros|Skiro]]. Dum tiu tempo, li havis amaferon kun la princino, Deidameo, kiu tiam naskis Neoptolemon. Neoptolemo estis origine nomita Pirho, ĉar la ina versio de tiu nomo, Pirha, estis prenita de lia patro dum li estis vestita kiel virino. [[Dosiero:Pirro, de Jean Racine, gravado por Pierre Michel Alix (1762-1817) 1802.png|eta|maldekstre|300px|<center>Pirro aŭ [[Neoptolemo]], edzo de Andrômaka; de [[Jean Racine]], gravuraĵo de [[:en:Pierre-Michel Alix|Pierre Michel Alix]] (1762-1817) 1802.</center>]] [[Dosiero:Amphora death Priam Louvre F222.jpg|eta|200ra]]{{Projektoj}} [[Kategorio:Roluloj de la Iliado]] [[Kategorio:Batalantoj en la Troja milito]] abokc7d3xy0obgpxy8d8xiviqa4bxh4 0 366891 9405306 8257293 2026-06-17T08:07:13Z Sj1mor 12103 9405306 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo='''Juan Bautista de Toledo''', bildo imagita pri li en la [[Prado-Muzeo]].}} '''Juan Bautista de Toledo''' estis hispana [[arkitekto]] edukita en [[Italio]], dum la Alta Renesanco. Kiel multaj italaj renesanc-arkitektoj, li havis sperton kaj pri arkitekturo kaj pri armea kaj civila publika konstrulaboro. Naskiĝinta aŭ en [[Toledo]] aŭ en [[Madrido]] ĉirkaŭ 1515. Li mortis la [[19-an de majo]] [[1567]] en Madrido. Eble li komencis sian karieron pri arkitekturo en Romo, inter 1534 kaj 1541, kie li laboris por [[Mikelanĝelo]] kaj Papo [[Paŭlo la 3-a]] (Alessandro Farnese), kompletigante la fasadon kaj korton de la [[Palaco Farnezo]]. Tiam, eventuale, li daŭrigas sian trejnadon en la konstruejo de Sankta Petro, sub la gvido de [[Antonio da Sangallo la juna]]. Alia hipotezo estas ke li laboris por Antonio da Sangallo la juna super la Fortikaĵo da Basso, [[Florenco]] kaj en la [[Baziliko de Sankta Petro]] de Romo. Juan Bautista de Toledo, enigma personeco, estis konata en Florenco kaj Romo kiel Giovanni Battista de Alfonsis (Giovanni Battista de Alfonsis). Tamen, en [[Napolo]] kaj Madrido, li estis identigita kiel Juan Bautista de Toledo: ambaŭ hispanaj arkitektoj havis la saman subskribon. Eble, lia vera nomo estis Juan Bautista de Toledo Alfonsis. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toledo, Juan Bautista de}} [[Kategorio:Hispanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Hispanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Arkitektoj de renesanco]] qajjekhe1do6ar2aaqmdoinm4jf8tbx 9405307 9405306 2026-06-17T08:07:37Z Sj1mor 12103 9405307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo='''Juan Bautista de Toledo''',<br> bildo imagita pri li en la [[Prado-Muzeo]].}} '''Juan Bautista de Toledo''' estis hispana [[arkitekto]] edukita en [[Italio]], dum la Alta Renesanco. Kiel multaj italaj renesanc-arkitektoj, li havis sperton kaj pri arkitekturo kaj pri armea kaj civila publika konstrulaboro. Naskiĝinta aŭ en [[Toledo]] aŭ en [[Madrido]] ĉirkaŭ 1515. Li mortis la [[19-an de majo]] [[1567]] en Madrido. Eble li komencis sian karieron pri arkitekturo en Romo, inter 1534 kaj 1541, kie li laboris por [[Mikelanĝelo]] kaj Papo [[Paŭlo la 3-a]] (Alessandro Farnese), kompletigante la fasadon kaj korton de la [[Palaco Farnezo]]. Tiam, eventuale, li daŭrigas sian trejnadon en la konstruejo de Sankta Petro, sub la gvido de [[Antonio da Sangallo la juna]]. Alia hipotezo estas ke li laboris por Antonio da Sangallo la juna super la Fortikaĵo da Basso, [[Florenco]] kaj en la [[Baziliko de Sankta Petro]] de Romo. Juan Bautista de Toledo, enigma personeco, estis konata en Florenco kaj Romo kiel Giovanni Battista de Alfonsis (Giovanni Battista de Alfonsis). Tamen, en [[Napolo]] kaj Madrido, li estis identigita kiel Juan Bautista de Toledo: ambaŭ hispanaj arkitektoj havis la saman subskribon. Eble, lia vera nomo estis Juan Bautista de Toledo Alfonsis. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toledo, Juan Bautista de}} [[Kategorio:Hispanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Hispanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Arkitektoj de renesanco]] i51haliwe2ysynpxle9t5obfsahvpem 14 367445 9405286 7359088 2026-06-17T07:50:12Z ThomasPusch 1869 9405286 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Estonio]] [[Kategorio:Kulturo de Estonio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Amaskomunikiloj en Eŭropo]] hlyggh9s3x1t5xtcw0yvr1mz0ss7vaw 9405395 9405286 2026-06-17T11:36:47Z ThomasPusch 1869 9405395 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Estonio]] [[Kategorio:Kulturo de Estonio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Estonio]] [[Kategorio:Komunikado en Estonio]] 3b7hyiftk6dk8p3827ylohs1r0rer8i 14 367702 9405336 6886213 2026-06-17T08:21:56Z ThomasPusch 1869 9405336 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Norvegio]] [[Kategorio:Norvegio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Norvegio]] [[Kategorio:Komunikado en Norvegio]] rjrizx74vp3bf6wh3svaz4tu4nv1pgq 0 369934 9405270 9346876 2026-06-17T07:41:37Z Sj1mor 12103 9405270 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Ronald POPE''' (1920 – 1997<ref name="pope">{{cite web |url=http://ronaldpope.com/page2.htm |title=Life and Work |publisher=ronaldpope.com |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-05 |arkivurl=https://www.webcitation.org/69b8bbGbT?url=http://ronaldpope.com/page2.htm |arkivdato=2012-08-01 |accessdate=2011-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323234710/http://ronaldpope.com/page2.htm |archivedate=2012-03-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://ronaldpope.com/page2.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120323234710/http://ronaldpope.com/page2.htm |arkivdato=2012-03-23 }}</ref>) estis [[Anglio|angla]] skulptisto kaj artisto. == Biografio == [[Dosiero:RonaldPopeInfirmary (1).jpg|eta|dekstra|Skulptaĵo el kapelo de Derby Royal Infirmary. La vorto [[Ekumenismo|Oikoumene]] estas termino kiu signifas la "tuta loĝata tero". Tiu ĉi skulptaĵo nun troviĝas en [[Muzeo kaj artgalerio de Derby]]]] Pope naskiĝis en 1920 kaj post siaj studoj translokiĝis al [[Derbyshire]] por labori kiel inĝeniero. li komencis en la uzino de [[Rolls-Royce]] en [[Derby]] (la tiama plej grava dunganto en la urbo). Li estis ĉe Rolls-Royce tra la tuta milito kiel ilo-faristo,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.metro.co.uk/metrolife/216975-ronald-pope-sculptor|titolo=Ronald Pope: Sculptor|familia nomo=Burrows|persona nomo=Wayne|jaro=2011|eldoninto=Metro.co.uk}}</ref> kie motoroj estis konstruitaj por aviadilo [[Supermarine Spitfire|Spitfire]]. Pope lernis kaj akiris sperton pri teĥnikoj kiel veldado kaj brazado, kion li ekspluatis poste por artismaj celoj. Post la fino de la milito li iris al [[Londono]] por studi skulptadon en "Slade School of Fine Art" kun [[F. E. McWilliam|Profesoro F. McWilliam]]. Pope daŭrigis poste studadon de ceramiko en "Woolwich Polytechnic" kun ceramikisto [[Heber Matthews]].<ref name="pope"/> Pope vivis kaj laboris kiel artisto en Melbourne, [[Derbyshire]], el kie li ĉerpis plej multan inspiron.<ref name="pope"/> == Artaĵoj == Pope uzis diversajn materialojn por siaj artaĵoj: lignon, ŝtonon kaj metalon. Kelkaj el liaj metalaj verkoj (kaj kelkaj el ligno, ankaŭ) aspektas aŭsteraj, sed tio ŝuldiĝas al iliaj abstraktaj formoj.<ref name="pope"/> krom skulptaĵoj, Pope ankaŭ faris pentraĵojn kaj desegnojn. Kiel artisto, Pope ricevis komisiojn el preĝejoj kaj el lokaj aŭtoritatoj kiel Hertford, kie li kreis skulptaĵon la "Kvin Episkopoj" sur tio, kio tiam nomiĝis Castle Hall<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hatfield-herts.co.uk/leisure/Hertford_images3.html|titolo=Hertford images and attractions – Part 3: 'Five Bishops' sculpture on Castle Hall|jaro=2011|eldoninto=hatfield-herts.co.uk}}</ref> por celebri la 13-an [[jarcento]]n de la unua sinodo en Hertford. Aliaj lokoj de Pope inkluzivas: {{N|Universitato de Derbio}}, Katedralon de Derby, kaj lernej-komisionojn kiujn li kompletigis por "Derby Moor School", "Derby School for the Deaf", "Curzon Primary" kaj "Normanton Junior" en [[Derby]], "Abingdon High School" en [[Wigston]],<ref>{{Cite web|url=http://www.leicestershirevillages.com/wigston/theopeningofabingtonhighschool.html|title=Opening of Abington Secondary School, Wigston Magna|publisher=Leicestershire Villages.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-08-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121013154650/http://www.leicestershirevillages.com/wigston/theopeningofabingtonhighschool.html|arkivdato=2012-10-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.leicestershirevillages.com/wigston/theopeningofabingtonhighschool.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121013154650/http://www.leicestershirevillages.com/wigston/theopeningofabingtonhighschool.html |arkivdato=2012-10-13 }}</ref> arĥitektojn, privatajn kompaniojn, kaj individuojn, inkluzive la arĥitekton Sir [[Basil Spence]].<ref name="pope"/> En 2008 [[Muzeo kaj artgalerio de Derby]] faris ekspozicion de liaj verkoj nomitan "Ronald Pope - Sculpture from the Museums' Collection".<ref name=dgk>{{Cite web|title=Exhibitions archive 4|url=http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/ExhibitionsArchive4.htm|publisher=Derby City Council: Museums and galleries|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-08-05|arkivurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20111021154517/https%3A//www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/ExhibitionsArchive4.htm|arkivdato=2011-10-21|accessdate=2011-08-05|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20111021154517/https%3A//www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/ExhibitionsArchive4.htm|archivedate=2011-10-21}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/ExhibitionsArchive4.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-06-09 |arkivurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20111021154517/https%3A//www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/ExhibitionsArchive4.htm |arkivdato=2011-10-21 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ronaldpope.com/index.htm Retejo pri Ronald Pope] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111009075105/http://ronaldpope.com/index.htm |date=2011-10-09 }} * [http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby] {{Webarchiv|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110926173300/http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm |date=2011-09-26 }} {{-}} {{Derby}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pope, Ronald}} [[Kategorio:Britaj skulptistoj]] [[Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby]] bgpef4a1qkh8i8rbyvmibklop1b115k 0 370781 9405271 8282581 2026-06-17T07:41:55Z Sj1mor 12103 9405271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo = Mem-silueto }} '''White WATSON''' (naskiĝis la {{daton|10|aprilo|1760}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|8|aŭgusto|1835}} en [[Bakewell]]) estis frua [[Angloj|angla]] [[geologo]], [[skulptisto]], ŝton-masonisto kaj ĉizisto, marmoristo kaj negocisto de mineraloj. Same kiel multaj instruitaj samtempuloj, li estis sperta pri nombro da artaj aŭ sciencaj fakoj, fariĝante verkisto, poeto, ĵurnalisto, instruisto, botanikisto kaj ĝardenisto same kiel geologo kaj mineralogo. Li tenis ampleksajn taglibrojn kaj krokiz-blokojn de siaj observoj pri geologio, fosilioj kaj mineraloj, flaŭro kaj faŭno, kaj publikigis malmultan sed signifan kaj influan nombron da geologiaj artikoloj kaj katalogoj. Kiel artisto li estis bone konata loke pro siaj [[silueto]]j, ambaŭ per papero kaj marmoraj inkrustaĵoj. == Vivo == === 1760-1800 === Watson naskiĝis en Whitely Wood Hall, (Whiteley Woods),<ref name ="Ford">Ford, Trevor D., 'White Watson's Tablets', ''Geology Today'' 14:1 (1998), 21-25</ref> apud Sheffield, la {{daton|10|aprilo|1760}}. Lia patro estis Samuel Watson, fabrikisto de muelŝtonoj de [[Baslow]], [[Derbyshire]], lia patrino Martha White (de kie devenas lia nekutima antaŭnomo). La praavo de Watson, Samuel Watson, kaj lia avo, ankaŭ [[Samuel Watson (skulptisto)|Samuel Watson]], estis skulptistoj kaj ŝton-masonistoj dungitaj en la rekonstruado de [[Chatsworth House]] inter 1687 kaj 1706. Daŭrigante la familian tradicion, en postaj jaroj White Watson ankaŭ laboris por la bieno de Chatsworth. [[Dosiero:White Watson Geology of Derbyshire.jpg|eta|dekstra|Transa sekcio de geologio de Derbyshire farita el sekcioj de rokoj fare de White Watson. Nun en [[Muzeo kaj artgalerio de Derby|Muzeo de Derby]]]] [[Dosiero:Henry Watson to 1786.jpg|maldekstra|eta|Henry Watson 1714?-1786 - bildo datiĝanta de ĉ. 1800]] Dum li ankoraŭ estis infano, Watson ekinteresiĝis pri mineraloj kaj fosilioj, kaj komencis sian propran kolekton samtempe provizante la butikon de sia onklo per vendotaj specimenoj. Lia onklo, Henry Watson, estis skulptisto de marmoro en [[Bakewell]] kaj [[Ashford-in-the-Water]] ekde la fruaj 1750-aj jaroj, kaj li konstruis kaj posedis hidraŭlikan marmor-muelejon en Ashford-in-the-Water.<ref name=cooper>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.blnz.com/news/2008/04/23/DEVONSHIRE_MINERAL_COLLECTION_Chatsworth_House_8972.html|titolo=The Devonshire Mineral Collection of Chatsworth House|familia nomo=Cooper|persona nomo=Michael P.|dato=2005-04-30|gazeto=Mineralogical Record}}</ref> Henry Watson estis grandparte respondeca en la fondado de negoco de la tieaj fluorito "Blue John" kaj [[Nigra marmoro de Ashford]], kaj provizis per belega nigra kaj blanka marmora planko la Grandan Halon de Chatsworth House en 1779.<ref name=cooper/> Forlasinte lernejon de Sheffield kiam li estis 14-jaraĝa, White Watson ekloĝis ĉe sia onklo, kaj estis lia metilernanto la {{daton|31|majo|1774}}. Laŭ lia propra katalogo , nun konservita en Biblioteko de Sheffield, li formale komencis sian kolekton de fosilioj kaj marmoroj la saman jaron. En 1782 li reklamis sian negocon kiel skulptisto kaj gravuristo, helpante sian onklon prizorgi la komercon. Eble inspirita de la de geologo [[John Whitehurst]] diagramoj el 1782 de stratumoj en la areo de [[Matlock]], [[Derbyshire]], en 1785 Watson prezentis al Whitehurst diagraman 'Tabulon', 'Sekcio de Monto en Derbyshire', farita el specimenoj de la rokoj mem. Ĉi tiu noveca metodo de ekspono ne nur montris fruan komprenon de la nova scienco de geologiaj stratumoj sed ankaŭ formis la unuan provon dokumenti la stratuman strukturon de Derbyshire kiel tuton male al strukturoj de specifaj lokoj kiujn Whitehurst havis. Dum sia tuta vivo, Watson produktis ĉirkaŭ 100 tiajn tabulojn, akompanitajn de klarigaj flugfolioj, kaj liaj artikoloj enhavas krokizojn por multe pli. Bedaŭrinde plejparto de ĉi tiuj tabuloj estas nun ne spureblaj, kvankam oni scias ke ĉirkaŭ kvindek plu ekzistas. Henry Watson mortis en 1786, kaj la komerco de Ashford-in-the-Water estis tiam vendita. Ekde tiam, White Watson fariĝis finpretigisto de marmoro - dum multaj jaroj konsiderinda parto de lia komerco konsistis el tomboŝtonoj kaj preĝejaj monumentoj el marmoro<ref>Gunnis, R., ''Dictionary of British Sculptors 1660-1851'', 1953</ref> - kaj negocisto de specimenoj de fosilioj kaj mineraloj el sia propra lokalo en Bakewell kiun li konservis kiel butiko kaj muzeo por sia kolekto ĝis sia morto. White Watson estis ĉefe respondeca pri la populara komercado de verkoj produktitaj el Marmoro de Ashford – [[kalkoŝtono]] impregnita de [[bitumo]], kiu donas ĝian poluritan nigron. En la fruaj 1790-aj jaroj Watson kunlaboris kun [[William Martin (naturalisto)|William Martin]] (1767–1810) pri ilustrita katalogo de [[Karbonio|Karboniaj]] [[Kalkoŝtono|Kalkoŝtonaj]] [[fosilio]]j de Derbyshire. Watson sensukcese provis trovi financadon por tia publikaĵo ekde 1790, kaj produktis unu-paĝan ' ''Prospectus of a Catalogue and Description of Derbyshire Fossils'' ' detalante la proponon (nun en [[Centra biblioteko de Sheffield]]) tiun jaron (dua samtema prospekto, kune kun Martin, datiĝas de 1792). Tamen, post kiam ili komencis kunlabori pri la projekto kaj sukcesis trovi la necesan financadon por publikigi, Martin komencis produkti propran partopagon ekde 1793, uzante la de Watson tekst-kontribuojn kaj liajn akompanajn gravuraĵojn kun preskaŭ neniu kredito donita. Rezulte, la duopo fine kverelis, kaj Martin republikigis la serion sub sia propra nomo kiel Volumon I de ''Petrificata Derbiensia'' en 1809 tute ne donante ian ajn krediton al Watson. Watson estis elektita Ano de la "[[Karolo Lineo|Linea]] Societo".<ref name ="Ford" /> en 1795, kaj restis membro ĝis sia morto. Li ankaŭ estis membro de [[Filozofia Societo de Derby]] ekde 1800, nomumita de [[Georgiana Cavendish, Dukino de Devonshire]], kaj membro de la Brita Mineralogia Societo. En 1798 li refaris groton en la bieno de Chatsworth House en kristalan kavernon kovritan de fosilioj, je la kosto de 110&nbsp;pundoj 19&nbsp;ŝilingoj.<ref name ="Cooper">'The Devonshire Mineral Collection of Chatsworth House: an 18th Century Survivor and it's Preservation', Michael P Cooper, 2005</ref> ''(Noto: la nuna groto estas posta konstruaĵo el la 1830-aj jaroj kaj ne la verko de Watson)''. Sekvante ĉi tion, li plu laboris por la Bieno de Chatsworth. Komence dungita dum kvin semajnoj inter aprilo kaj junio 1799 por katalogi kaj aranĝi la gravan mineralan kolekton komencitan de Georgiana, Dukino de Devonshire, poste parte loĝata en Chiswick, li ankaŭ aranĝis la mineralan kolekton de [[Henrietta Ponsonby, Grafino de Bessborough]] (fratino de Georgiana) en Cavendish Skvaro samtempe. === 1800-1835 === Watson estis poste komisiita en 1804 por la cetero de la kolekto de Georgiana, la Minerala kolekto de Chatsworth, aldonante konsiderindan nombron da pecoj dum tiu tempo kaj plue profundigante sian komprenon de la malsamaj tipoj de rokoj kaj mineraloj kaj ties interrilatoj. Ĉi tiam, Watson estis ioma famulo en rondoj de natura historio, kaj ofte akceptis vizitantojn al sia kolekto en la Bandomo de Bakewell, kie li ankaŭ loĝis kaj servis kiel intendanto de la Banoj. Unu el tiuj ĉi vizitantoj, J. Hunter skribis pri Watson en sia ''Collectiana Hunteriana'' (1804) '' 'S-ro Watson estas iomete sub la meza staturo kun plata vizaĝo, estas fraŭlo kaj trinkas sian glason da alkoholo kun akvo en la Gastejo en Bakewell ĉiuvespere' ''. Aliaj notindaj vizitantoj, korespondantoj aŭ aĉetantoj de specimenoj aŭ kolektoj tra la jaroj inkluzivis [[Lord Denman|Lordon Denman]], [[Sir Joseph Banks|Siron Joseph Banks]], [[William Buckland]], [[Erasmus Darwin]] kaj [[James Sowerby]], same kiel la notindan francan mineralogon [[Alexandre Brongniart]]. En 1808 Watson edziĝis kun Ann Thorpe, 29-jaraĝa, el [[Buckminster]], [[Leicestershire]], kiu estis parenco de [[Isaac Newton|Sir Isaac Newton]]. Pli frue samjare li produktis tabulon montranta detalan trans-sekcion de la stratumoj de Derbyshire laŭ linio el [[Buxton]] al [[Bolsover]], kiun li donacis al la Duko de Devonshire la {{daton|20|februaro|1808}}. Ekde 1810 Watson faris nombron da tabuloj de ĉi tiu sekcio, grandparte en la skalo de 1/2&nbsp;colo por mejlo aŭ unu colo por mejlo, kaj surbaze de ĉi tiuj publikigis gravan fruan verkon pri la geologio de Derbyshire '' 'The Delineation of the Strata of Derbyshire' '' en 1811. Malgraŭ la fakto ke ili estis ellaboritaj dum frua kaj iom primitiva etapo de la scienco pri geologio, estas rimarkinde kiel precizaj estis tiuj ĉi sekcioj, priskribante sinsekvon de 36 stratumaj niveloj en rokoj de Derbyshire per longa faldebla trans-sekcio de preskaŭ la tuta larĝo de Derbyshire. Ekde tiam, la tabuloj, krokizoj kaj notoj de Watson klare montras ke li konsciis pri kaj konsentis kun la geologiaj teorioj kaj klasifikado de rokoj de [[Abraham Werner]], kaj ' ''The Delineation'' ' inkluzivas kelkajn diskutojn pri teorioj de Werner. La personaj artikoloj de Watson el 1800 inkluzivis ' ''A catalogue of a systematic collection of fossils arranged according to Mr Werner's system'' '. Nombro da aliaj sekcioj laŭ malsamaj linioj trans Derbyshire estis publikigitaj inter 1813 kaj 1831, kune kun multnombraj laŭlokaj geologiaj sekcioj de Pintoj kaj Klifoj kiel [[Mam Tor]]. Broŝuro de 1813 'Section of Strata in the Vicinity of Matlock Bath', argumentis kontraŭ [[John Farey, Sr.|John Farey]] (1766–1826), samtempula termezuristo kaj geologo kiu estis produktinta geologian mapon, ' ''A General View of the Agriculture and Minerals of Derbyshire'' ' frue en 1811 (antaŭa al ' ''Delineation'' ' de Watson). Laborante sendepende kun malmultaj aliaj informoj ol tio kion ili mem observis, Watson kaj Farey konsiderinde malkonsentis<ref name="Ford" /> pri la detaloj de la geologia strukturo de Derbyshire, kaj Watson prave konsciis ke la montaj pejzaĝoj de Derbyshire estis kaŭzitaj de subgrunda vulkana ago male al la aserto de Farey ke ili estis formitaj de '' 'satelita altiro de supre' ''. Tamen, ajna malakordo pri personaj teorioj aŭ akuzoj fare de Farey pri alproprigo de ideoj ne malebligis al ili pridiskuti siajn trovaĵojn dum nombro da renkontiĝoj en Bakewell ĉirkaŭ 1811. En 1825, la jaron de la morto de Ann, la profesia vizit-karto de Watson montris ke li ' ''faras monumentojn, tombojn ktp., donaj lecionojn de geologio kaj mineralogio kaj provizas kolektojn, donas informojn al antikvaĵistoj kaj amuziĝon al Botanikistoj'' '. Probable samjare, Watson produktis nekutiman cirklan stratuman diagramon ' ''A DELINEATION of the ten deepest STRATA as yet discovered in the MINERAL DISTRICTS of DERBYSHIRE' ''. En tiu ĉi la geologiaj stratumoj estas ordigitaj en preskaŭ samcentraj cirkloj eksteren, de la plej maljunaj rokoj en la centron ĝis la plej junaj rokoj en punktoj ĉirkaŭ la rando markitaj per la diversaj nom-lokoj en Derbyshire kie la stratumoj estis notitaj. Ĉi tiuj punktoj kuŝas je malsamaj distancoj de la centro laŭ la komplekseco de la stratumo en tiu punkto. Pli poste dum sia vivo, Watson elfaris plibonigojn al Banoj de Bakewell, lia rezidezo, por la [[Duko de Rutland]], kiu volis fari el Bakewell laŭmodan banurbon. Kvankam tiu ĉi projekto fine malsukcesis, Watson estis respondeca pri la Ban-Ĝardenoj kiuj estis aranĝitaj en la urbo kiel parto de la skemo, kaj ĉi tiuj aranĝoj grandparte plu ekzistas hodiaŭ. malgraŭ ĉiuj tiuj laboroj, Watson ĉiam havis ŝuldojn, kaj li mortis ankoraŭ baraktante por pagi siajn fakturojn vendante multon de sia fosilia kolekto.<ref name ="Riley and Torrens">Riley and Torrens 1980</ref> Kiel Ford notas pri lia plu-ekzistanta kont-libro el 1796-1833 ' ''se la registraĵoj vere estas plena registro de liaj enspezoj kaj elspezoj li ofte estis proksima al bankroto!'' '. White Watson mortis en Bakewell la {{daton|8|aŭgusto|1835}}, kaj estis entombigita en la tombejo de Bakewell. Li ne havis infanojn. == Plu ekzistantaj verkoj == [[Dosiero:Test QR Code at Derby.png|eta|dekstra|White Watson prezentiĝas en Muzeo de Derby per QR-kodo por ebligi al vizitantoj legi la Vikipedian artikolon pri li]] Liaj kolektoj estis disigitaj kaj venditaj post lia morto. Tamen, ekzemploj de liaj marmoraj kaj kalkoŝtonaj verkoj plu ekzistas en la tombo de la familio Foljambe en Preĝejo de Bakewell, plato en St George's Chapel, Windsor por [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] de 1789 kaj la konataj restantaj geologiaj tabuloj. Liaj tabuloj de 'Sekcio de Monto en Derbyshire' kaj 'Sekcio de la kurioza kurblinia Stratumo en Ecton Hill' estas nun en [[Muzeo kaj artgalerio de Derby|Muzeo de Derby]], same kiel nombro da aliaj.<ref name="geo">[http://www.geocurator.org/arch/Curator/Vol1No8.pdf Newsletter of the Geological Curators Club] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716055953/http://www.geocurator.org/arch/Curator/Vol1No8.pdf |date=2011-07-16 }}, Vol 1, No. 8, 1976.</ref> Aliaj plu ekzistantaj tabuloj, inkluzive de samtempulaj kopioj de tiuj en Muzeo de Derby, estas en la [[Muzeo pri natura historio de Londono]] (Natura Historio), Londono, Muzeo de [[Universitato de Oksfordo]], Chatsworth House, Muzeo de [[Manchester]] kaj Muzeo de [[Leicester]]. La manuskripta katalogo de la Minerala Kolekto de Chatsworth fare de Watson estas ankoraŭ konservita en Chatsworth House, kune kun multaj el la specimenoj kiujn li provizis por la kolekto. Malgraŭ jaroj da malatento, la kolekto mem, inkluzive de multaj el la propraj specimenoj de Watson, estis grandparte restaŭrita en Chatsworth House post pli ol 10 jaroj da diligenta restaŭrado fare de Russell Societo.<ref name ="Cooper" /> ''Katalogo de la Eksteraj Karakteroj de Fosilioj, fare de White Watson (Membro de la Linea Societo) Bakewell, Derbyshire. 1798'' ', trovita dum tiu ĉi restaŭrado, estas ankaŭ konservita de Chatsworth House. Liaj taglibroj de 1780-1831 estas en la Kolekto Bagshawe en Urba Biblioteko de Sheffield, kune kun liaj katalogoj de fosilioj. Aliaj privataj artikoloj, notoj kaj krokizoj, kune kun multa materialo por sed ekstra al publikigitaj volumoj, estas konservitaj en Biblioteko de Sheffield kaj Biblioteko de Derby, kaj albumo de preparaj siluetoj de 1806 estas ankaŭ en Biblioteko de Derby. == Publikaĵoj == ''- malkompleta listo de publikigitaj verkoj krom tiuj akompanantaj klarigojn por sekcioj kaj mapoj -'' * ''Observations on Bakewell'', post-1798 * ''A Catalogue of a Collection of Limestones'', 1803 * ''A Catalogue of a Collection of Limestones'', 1805 * ''A Catalogue of a Collection of Limestones'', 1805 * ''A Catalogue of a Collection of Fossils'', 1805 * ''A Delineation of the Strata of Derbyshire'', 1811. Republikigita, 1973. ISBN 0903485060 * A Collection of Poems, 1812 (akompanonta la ''Delineation'' supre) * ''A Section of the Strata forming the Surface in the Vicinity of Matlock Bath in Derbyshire'', 1813 * ''On Entrochal Marble'', unu-paĝa flugfolio, 1826 * ''A Theory on the Formation of Mineral Veins'', unu-paĝa flugfolio, 1827 * ''A Description of Slickensides'', unu-paĝa flugfolio, 1829 * ''Observations on Prismatic Gritstone'', unu-paĝa flugfolio, 1833 == Referencoj == {{Referencoj}} ''Ĉiuj aliaj referencoj el: * The Derbyshire Archaeological Journal, 1889 * Ford, Trevor D. 'White Watson and his Geological Sections', Proceedings of the Geologist's Association, vol 71 part 4, 1960. Paper received by the Association 09.05.1958 * Ford, Trevor D. 'White Watson: Pioneer Derbyshire Geologist', Bulletin of the Peak District Mines Historical Society, Vol.1 No.7 (oktobro 1962), pp.&nbsp;27–37. '' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * History of and Russell Society work on the Chatsworth Collection, including details of the Watson catalogue and his work for Chatsworth http://www.blnz.com/news/2008/04/23/DEVONSHIRE_MINERAL_COLLECTION_Chatsworth_House_8972.html * [http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby] {{-}} {{Derby}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Watson, White}} [[Kategorio:Britaj skulptistoj]] [[Kategorio:Anglaj geologoj]] [[Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby]] ibjfd0w89tej8k92k9z767tk8jj1qft 0 373276 9404585 9257485 2026-06-16T13:46:01Z Claudio Pistilli 25073 /* Literaturo */ 9404585 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CH | situo sur mapo2 =Alpoj |zomo=8 }} [[Dosiero: Niesen.jpg|eta|Niesen monto 2362 m - 46 38 46 N kaj 7 39 9 O (616373 - 166119). Vidaĵo de [[Thun]]]] La '''Niesen''' estas [[monto]] de [[alteco]] da 2362 m en [[berna supra lando]] ([[Berna Oberlando]]) sude de lago de [[Thun]], ([[Lago de Thun]]), en [[Svisujo]]. La plej proksima loko estas [[Wimmis]]. La [[Niesen fervojo]] estas [[funikularo]] en funkciado ekde [[1910]] ekde [[BLS]]-stacio [[Mülenen]]. == Niesen-galerio == <gallery> dosiero:niesen1.jpg|Niesen ekde [[Emdtal]] dosiero:niesen2.jpg|Niesen ekde [[Wimmis]] dosiero:niesen3.jpg|en kulmino dosiero:niesen4.jpg|[[Niesen fervojo]] (reloj) dosiero:niesen5.jpg|vidaĵo kun monta domo (''"Berghaus"'') - (restoracio) dosiero:niesen7.jpg|Vidaĵo en sudan direkton dosiero:niesen6.jpg|ombraĵa piramido de Niesen en Lago de Thun ([[2005]]) dosiero:niesen8.jpg|vidaĵo en meza lando en direkton [[Thun]] kaj [[lago de Thun]] dosiero:Niesen Panorama.jpg|[[panoramo]] de 360 [[grado]]j </gallery> == Vidu ankaŭ en vikipedio == {{Projektoj|commons=Category:Niesen}} * [[Aeschi ĉe Spiez]] * [[Mülenen]] == Literaturo == * [[Benedictus Aretius]] (ĉirkaŭ 1522-1577), ''Stocc-Hornii et Nessi descriptio'' (Priskribo de montoj [[Stockhorn]] kaj [[Niesen]] kaj de lokaj [[planto]]j), [[Strasburgo]] [[1561]] * Josy Doyon: ''Ein Königreich am Fuss des Niesen'', Eldonejo: Blaukreuz, [[Berno]], ISBN 3-85580-169-X * Markus Krebser: ''Thunersee linke Seite'', Eldonejo: Markus Krebser, [[Thun]], ISBN 3-85777-135-6 * Alexander Schwab: ''Der Thunersee'', Eldonejo: Ott, ([[Eldonejo Ott]]). [[Thun]], ISBN 3-7225-6891-9 * Bruno Petroni: ''Der Niesen und seine Bahn'', Eldonejo: ''Schläfli & Maurer'' [[Interlaken]],ISBN 978-3-85884-082-0 ('''jubilea verko pri 100 [[jaro]]j [[Niesen fervojo]]''', 333 [[paĝo]]j, [[historio]] de [[Niesen]], [[geologio]], [[bildo]]j. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.niesen.ch/index.cfm?oid=1214&lang=de oficiala retejo de Niesen]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[TTT-paĝo]] * [http://www.sbb.ch/home.html horaro de svisa [[fervojo]]j, [[buso]]j, [[ŝipo]]j] [[Kategorio:Montoj en Svislando]] bf12x5ywjwmbzycuelb2cjqo3ad2ok7 0 373280 9404587 9345581 2026-06-16T13:46:26Z Claudio Pistilli 25073 /* Literaturo pri Niesen */ 9404587 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Niesen.jpg|eta|Niesen-monto 2362 m - 46 38 46 N kaj 7 39 9 O (616373 - 166119). Vido el [[Thun]]]] La '''Niesen-fervojo''' estas [[funikularo]] en funkciado ekde [[1910]] ekde [[BLS]]-stacio [[Mülenen]]. ==La monto Niesen== '''[[Niesen]]''' estas [[monto]] de [[alteco]] da 2362m en [[berna supra lando]] ([[Berna Oberlando]]) sude de lago de [[Thun]] ([[Lago de Thun]]), en [[Svisujo]]. La proksima ejo estas [[Wimmis]]. {| align="right" |[[Dosiero:Niesenbahn.jpg|eta|La Niesen fervojo '''Niesenbahn''' kun veturilo]] |- |[[Dosiero:Niesenbahn02.jpg|eta|ponto de Niesen fervojo proksime de vala stacio]] |} ==Historio pri la Niesen-fervojo== La unua projekto kun koncesio estas [[dentorela fervojo]] ekde [[Wimmis]]. La projekto estis multekosta. Konstrua estro [[Johann Frutiger]] de [[Oberhofen]] ([[Lago de Thun]]), la du inĝenieroj [[Ernst Strub]] kaj [[Fritz Thormann]] de [[Zuriĥo]] kaj [[Rudolf von Erlach]] de [[Spiez]] ricevis en jaro [[1902]] la [[koncesio]]n pri la konstruo de [[funikularo]]. La konstrua projekto de fama monta [[fervoja inĝeniero]] [[Ernst Strub]] estas funikularo de [[Mülenen]] en Kander-Valo en du sekcioj (vidu ankaŭ: [[Reichenbach en Kander-Valo]]). Oni konstruas la funikularon de svisa firmao [[Von Roll]] ([[Gerlafingen]]) en [[jaro]]j [[1906]] ĝis [[1910]]. La fervojo estis la plej kruta, plej longa elektra funikularo en la konstruaj jaroj ekde [[1906]] ĝis [[1910]]. La funikularo havas laŭ oficiala listo tre gravan teĥnikan kaj kulturhistorian signifon. == Niesen-galerio == <gallery> dosiero:niesen3.jpg|ĉe pinto dosiero:niesen4.jpg|Niesen-fervojo (reloj) dosiero:niesen5.jpg|vido kun monta domo (''"Berghaus"'') - (restoracio) dosiero:niesen7.jpg|Vido en sudan direkton dosiero:niesen8.jpg|vido en direkton [[Thun]] kaj [[lago de Thun]] dosiero:Niesen Panorama.jpg|360-[[grado|grada]] [[panoramo]] </gallery> ==Vidu ankaŭ== {{projektoj|commons=Category:Niesenbahn}} *[[Aeschi ĉe Spiez]] *[[Mülenen]] * [[Listo de funikularoj]] == Nova literaturo pri Niesen fervojo== *Bruno Petroni: ''Der Niesen und seine Bahn'', Eldonejo: ''Schläfli & Maurer'' [[Interlaken]],ISBN 978-3-85884-082-0 ('''jubilea verko pri 100 [[jaro]]j [[Niesen fervojo]]''', 333 [[paĝo]]j, [[historio]] de [[Niesen]], [[geologio]], [[bildo]]j. ==Malnova literaturo pri konstruo de Niesen fervojo== *''Die Niesen-Bahn'', en:'' Schweizerische Bauzeitung SBZ'', vol. 57/58(1911), p.&nbsp;175-181, 189-193, 203-205 (fakaj raportoj pri konstruado: [http://dx.doi.org/10.5169/seals-82599 fino paĝo 203]) [http://dx.doi.org/10.5169/seals-82595 paĝo 189] == Literaturo pri Niesen== *[[Benedictus Aretius]] (ĉirkaŭ 1522-1577), ''Stocc-Hornii et Nessi descriptio'' (Priskribo de montoj [[Stockhorn]] kaj [[Niesen]] kaj de lokaj [[planto]]j), [[Strasburgo]] [[1561]] * Josy Doyon: ''Ein Königreich am Fuss des Niesen'', Eldonejo: Blaukreuz, [[Berno]], ISBN 3-85580-169-X * Markus Krebser: ''Thunersee linke Seite'', Eldonejo: Markus Krebser, [[Thun]], ISBN 3-85777-135-6 * Alexander Schwab: ''Der Thunersee'', Eldonejo: Ott, ([[Eldonejo Ott]]). [[Thun]], ISBN 3-7225-6891-9 ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.niesen.ch/index.cfm?oid=1214&lang=de oficiala retejo de Niesen]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[TTT-paĝo]] *[http://www.sbb.ch/home.html horaro de svisa [[fervojo]]j, [[buso]]j, [[ŝipo]]j] * [http://www.seilbahninventar.ch/objekt.php?objid=40360&lang=de ''Schweizer Seilbahninventar Nr. 61.034 Mülenen - Schwandegg''] svisa listo de telferoj, funikularoj germane, france, itale, (detala konstrua historio) * [http://www.seilbahninventar.ch/objekt.php?objid=40361&lang=de ''Schweizer Seilbahninventar Nr. 61.035 Schwandegg - Niesen Kulm''] svisa listo de telferoj, funikularoj germane, france, itale, (detala konstrua historio) * [http://www.funimag.com/suisse/niesen01.htm Funimag (angle)] [[magazino]] pri [[funikularo]]j * [http://www.post.ch/ph-neu-2010-2-niesenbahn-085.jpg Bildo de [[poŝtmarko]] de Niesen fervojo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140812210734/http://www.post.ch/ph-neu-2010-2-niesenbahn-085.jpg |date=2014-08-12 }} {{Koord|46|38|21.8|N|7|41|24.0|E|region:CH_type:landmark|montru=titolo}} [[Kategorio:Fervojaj linioj en Svislando]] [[Kategorio:Svislando]] [[Kategorio:Funikularoj en Svislando]] n7n3cma9mzoh0b1kmybfytgtcj4lk0d 0 377257 9404892 9047263 2026-06-16T19:56:50Z ~2026-35378-15 258788 9404892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|kvartalo |lando=[[Nord-Koreio]] |situo=[[Pjongjango]] |regiono-ISO=KP-01 |mapo lokumilo=iso |mapo1 lokumilo = Centra Pjongjango |mapligilo=jes |zomo=12 }} [[Dosiero:Songyo-guyok.jpg|250ra|eta|dekstra|Sŏn'gyo-guyŏk]] '''Sŏn'gyo-guyŏk''' ([[korea lingvo|koree]] 선교구역), aŭ '''Sŏn'gyo Kvartalo''', estas unu el la 18 kvartaloj (guyŏk) de [[Pjongjango]], [[Nord-Koreio]]. Ĝi estas lokiĝanta ĉe la orienta bordo de la [[Taedong Rivero]] ĉe la centro de Orienta Pjongjango. La distrikto estas limigita de [[Tongdaewŏn-guyŏk]], oriente de [[Ryŏkp'o-guyŏk]] kaj [[Sadong-guyŏk]] kaj sude - [[Rakrang-guyŏk]]. Ĝi establiĝis en septembro de 1958 kiel komunumo. La [[Ponto Taedong]] kaj la [[Ponto Yanggak]] konektante la distrikton kun la nordo de la [[Taedong|Taedong-gang]] lokita [[Chung-guyŏk]] kaj la [[Insulo Yanggak]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Distriktoj de Pjongjango]] ioec8gew3e7u70fn77tvntm3ewzxmsz 0 378115 9405017 9315092 2026-06-16T20:53:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405017 wikitext text/x-wiki {{Informkesto asocio |kestokoloro = #009900 |eonomo = {{paĝonomo}} |nomo = Българска есперантска младеж |emblemo = EŭroEsperanto.svg <!-- tiu nespecifa bildo estu nur provizora solvo ĝis kiam alŝutiĝis specifa emblemo --> |fondiĝdato = [[1962]] |fondiĝloko = |lando = Bulgario |sidejo = [[Sofio]] |ttt-ejo = }} '''Bulgara Esperanto-Junularo''' (BEJ; bulgare: Българска есперантска младеж) estas la organizaĵo kiu oficiale reprezentas la junajn esperantistojn en [[Bulgario]]. Ĝi fondiĝis en 1962 kaj en 1964 iĝis landa sekcio de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] (TEJO). La asocio estas la junulara sekcio de [[Bulgara Esperanto-Asocio]] kaj uzas ties centran oficejon en [[Sofio]] kiel asocia adreso. Oficiala organo de la organizaĵo estas paĝoj en la revuo ''[[Bulgara Esperantisto (revuo)|Bulgara Esperantisto]]'', kiu aperas kvarfoje jare. De la 1960-aj ĝis 1980-aj jaroj, BEJ kompare al aliaj partoj de la [[Esperanto-movado]] estis "membroamasa asocio": Ĝi havis plurmil anojn, kiuj lernis [[Esperanto|Esperanton]] en granda nombro da lokaj grupoj, multaj lernejaj Esperanto-kursoj kaj parte ankaŭ en la Internacia Esperanto-Kursejo en [[Pisanica]] apud [[Smoljan]] - aŭ per alia vortumo, Bulgara Esperanto-Asocio kadre de sia junulara sekcio havis multajn membrojn en lerneja respektive studenta aĝo. Relative granda procentaĵo de tiuj kursfinintoj ne eniris la internacian movadon, ĉar estis malfacile vojaĝi eksterlanden; tamen la internacia lingvo en tiuj jaroj estis kompare konata fenomeno en [[Komunismo|komunisma]] Bulgario. [[Dosiero:En programero pri la bulgara ortodoksa eklezio kadre de la IJK 1993.jpg|eta|maldekstre|260ra|{{centre|BEJ-aktivuloj kun alilandaj junaj esperantistoj en programero pri la [[bulgara ortodoksa eklezio]] kadre de la [[IJK 1993]]}}]] Bulgara Esperanto-junularo estis organizanto interalie de la [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[TEJO]] en [[IJK 1963|1963]] kaj [[IJK 1993|1993]], kaj ankaŭ per siaj kompare multaj membroj en la komitato de TEJO ĉiam signife kunkontribuis al la orientiĝo de la internacia organizaĵo. Post la politika malfermiĝo komence de la 1990-aj jaroj, la membronombro ankaŭ de BEJ malkreskis, multaj internacie aktivaj BEJ-anoj uzis siajn kontaktojn translokiĝi al okcidenta [[Eŭropo]] aŭ [[Nordameriko|Norda Ameriko]] kaj do forlasis la landon, kaj la movado plisimiliĝis al tiu de aliaj ŝtatoj en meza aŭ okcidenta Eŭropo - kun malpli multnombra, sed movade engaĝita membraro. {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Junulara Forumo de Bulgario]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.tejo.org/bej/ konciza paĝo pri BEJ en la retejo de TEJO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130913025348/http://www.tejo.org/bej/ |date=2013-09-13 }} {{ĝermo|esperanto}} [[Kategorio:Bulgaraj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO]] 9ecozybxr2omw0ehgbrliraj33viu5o 0 378863 9405218 7436872 2026-06-17T06:56:45Z Sj1mor 12103 9405218 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''ADLER Adolf''', (Adi) estis rumanihungara, israela pentristo naskita en [[Rumanio]] en [[1917]] kaj mortinta en [[Rishon Le Zion]] en [[1996]]. == Kariero == Adler finis en la Belarta Altlernejo de [[Kluĵo]] en [[1950]]. Li elmigris [[Israelo]]n kaj en [[1963]] li estis gvidinto de artistgrupo de elmigrintoj. La plej fama pentraĵo de artisto kreita en [[1954]] estas titolita ''Guton da akvo!''[http://gallery97telaviv.com/gallery/Adolf_Adler-Drop_of_Water.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Premio == * 1978 - premio Nordau. == Ekspozicio retrospectiva == * 1984 - [[Rishon Le Zion]], [[Israelo]]. == Fonto == * [http://www.lionsgallery.com/html/ArtistBio.asp?artnum=3 Lionsgellery.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061111030103/http://www.lionsgallery.com/html/ArtistBio.asp?artnum=3 |date=2006-11-11 }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.arcadja.com/auctions/en/adler_adolf/artist/138285/ Kelke da pentraĵoj de la artisto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Adler, Adolf}} [[Kategorio:Israelaj pentristoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] c2gbeaby5r3nj5nn9h1fj9ybhed7bla 0 379188 9405308 9038073 2026-06-17T08:07:59Z Sj1mor 12103 9405308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Busto de M.B. Braun sur la placo en [[Jaroměř]] }} '''Matthias Bernard Braun''' ({{Lang-cs|Matyáš Bernard Braun}}, naskiĝis la [[24-an de februaro]] [[1684]] en [[Sautens]] proksime al [[Innsbruck]] – mortis la [[15-an de februaro]] [[1738]] en [[Prago]]) estis [[aŭstra]] skulptisto kaj lignogravuristo aginta precipe en [[Bohemio]]. Li estas konsiderata kiel unu el la plej elstaraj reprezentantoj de la ĉeĥa kulmin[[baroka]] [[skulptarto]]. == Vivo == Matthias Bernard Braun naskiĝis kiel la kvina infano de Jacob Braun kaj Magdalene fraŭlinnome Neureuter. Li studis en [[Aŭstrio]] ([[Salzburg]]) kaj [[Italio]] ( [[Venecio]], [[Bologna]], [[Romo]]). En sia verkaro li estis inspirita precipe de [[Michelangelo Buonarroti]], [[Gian Lorenzo Bernini]] kaj la venecia skulptoskolo de la 17-a jarcento. Iom antaŭ [[1710]], Braun venis al [[Prago]] kaj fondis tie sian atelieron. La pragan skulptistan gildon li eniris per majstroverko de statuaro de sonĝo de blinda cistercianino Sankta Luitgarda sur la [[Ponto de Karolo]] el 1710. Precipe dank al tiu ĉi verko li akiris en Bohemio grandan popularecon kaj grandan nombron da mendoj. Ene de dek kvin jaroj lia ateliero iĝis la plej granda enurbe. Li kunlaboris kun pluaj gravaj artistoj, precipe kun arkitektoj [[František Maxmilián Kaňka]] kaj [[Johann Bernhard Fischer von Erlach]]). Lia elstara mecenato estis grafo [[František Antonín Špork]]. Ĉar Braun malsaniĝis pro tuberkulozo, penan skulptistan laboron anstataŭ li sekve faris liaj dungitoj, dum li koncentriĝis plejparte pri kreado de modeloj kaj projektoj. Li iĝis civitano de la Nova Urbo Praga, trovis tie geamikojn kaj edzinon, kun kiu li havis kvin infanojn, sed el ili neniu daŭrigis lian profesion. Li mortis en Prago en [[1738]]. == Verkaro == * statuoj sur la [[Ponto de Karolo]] en [[Prago]] - Sankta Luitgarda, Sankta Ivo kaj Sankta Ludmila kun Venceslao * ornamo de pragaj palacoj de Clam-Gallas, Thun-Hohenstein, Černín, Ĉefpriora kaj de la ĝardeno de la palaco de Vrba * Kvar jarsezonoj en ĝardeno de la Vilao Amerika en Prago (nuntempe Muzeo de Antonín Dvořák) * statuoj de 12 virtoj kaj 12 malvirtoj en la rezideja kaj banloka komplekso [[Kuks]] kaj statuoj en Betlém - nacia kultura memorindaĵo * ornamo de kasteloj en [[Konopiště]], [[Duchcov]], [[Veltrusy]] kaj de kastelaj parkoj en Citoliby kaj Lysá nad Labem * ornamo de preĝejo en [[Litomyšl]], pestokolono en [[Teplice]] kaj lignogravuraĵoj por [[monaĥejo Plasy]] <gallery> Sv Luitgarda.jpg|Sonĝo de Sankta Luitgarda sur [[Ponto de Karolo]] Vrtbovská zahrada, socha Jupitera.JPG|Jupitero en la praga ĝardeno de Vrtba Braunovy sochy Ctností a Neřestí na Kuksu (32).jpg|Manĝegemo el ciklo de 12 malvirtoj en [[Kuks]] Betlém u Kuksu - Poustevník Onufrius.jpg|Ermito Onufrius en Betlém </gallery> == Literaturo == ''Matyáš Bernard Braun : 1684-1738'' : Sborník z věd. konf. Nár. galerie v Praze 26. a 27. listopadu 1984. Národní galerie: Praha, 1988. (artikolaro el scienca konferenco, ĉeĥlingve) POCHE, Eduard: ''Matyáš Bernard Braun - sochař českého baroka a jeho dílna''. Odeon: Praha, 1986. {{cs}} POCHE, Emanuel: ''Matthias Bernhard Braun – Der Meister des Böhmischen Barock und seine Werkstatt''. StudienVerlag 2003, ISBN 3-7065-1856-2 {{de}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.richtera.cz/betlemari/kuks/ctnosti.html Fotogalerio de 12 virtoj kaj 12 malvirtoj en Kuks] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Braun, Matthias Bernhard}} [[Kategorio:Barokaj skulptistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj skulptistoj]] [[Kategorio:Tirolanoj]] curk6zv9f1ww5hlw0yi83w9d7hmlh5x 0 379739 9405031 8711869 2026-06-16T20:57:20Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405031 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pulegio |dosiero = Mentha pulegium.jpg |priskribo de dosiero = Pulegio |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |ordo = [[Lamialoj]] ''Lamiales'' |familio = [[Lamiacoj]] ''Lamiaceae'' |dunomo = ''Mentha pulegium'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Mentha pulegium4.jpg|eta|maldekstra|Pulegio (''Mentha pulegium'')]] [[Dosiero:Mentha pulegium 1.jpg|eta|maldekstra|Pulegio (''Mentha pulegium'')]] La '''pulegio''' (''Mentha pulegium''), estas unu el plej konataj specioj de la genro [[Mento|Mentha]] / [[mento]]. De la familio [[Lamiacoj|Lamiaceae]]. == Etimologio == La termino ''pulegium'', kiu venas de la [[latina]] vorto ''pulex'' ([[pulo]]), devenas de la antikva kutimo bruligi pulegion interne de domoj por forpeli tiujn insektojn. == Habitato (vivejo) == Tiu planto kreskas nature ĉe rojoj, lagetoj, akvo aŭ humidaj areoj ene de pli sekaj ĉirkaŭoj. == Utilo == Tiu planto estas ege bonodora. Oni uzas ĝin por [[infuzaĵo]]j (vidu la apudan foton). {{Projektoj}} [[Kategorio:Botaniko]] 7wk48kusi58ogdujo1nn16vqaxd1w2p 0 383796 9404990 9063136 2026-06-16T20:41:55Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404990 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ponto |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=IT-FI |ŝanĝebla mapo=Florenco (malnova urbo)/Centra Florenco/Florenco |zomo=16 }} [[Dosiero:Ponte vecchio by night 1.JPG|eta|250px|Nokte]] [[Dosiero:Corridoio vasariano da uffizi.JPG|eta|koridoro de Vasari (L-forma tegumenta konstruaĵo)]] La '''Ponte Vecchio''' (aŭ ''Malnova ponto'' aŭ ''Olda ponto'') estas ponto en interna urboparto de [[Florenco]], Italio, kiu kondukas super rivero [[Arno]]. La ponto estas tute surkonstruita per dometoj de la juvelkomercistoj, ĝi estas inter la plej konataj pontoj de la mondo. == Historio == La nuna ponto estis finkonstruita post 12-jara laboro en 1345, tute el ŝtono. La konstruado okazis laŭ planoj de [[Neri de Fioravanti]] aŭ [[Taddeo Gatti]]. Tra la Ponte Vecchio kondukas koridoro, kiu interligas la [[Pitti-palaco]]n kaj la [[Vecchio-palaco]]n. La koridoro mem estis konstruita laŭ planoj de [[Giorgio Vasari]] en [[1564]] por geedziĝo de iu princo de la Mediĉioj. En fino de la 16-a jarcento, oni malpermesis laboron de buĉistoj kaj tanistoj, poste laboris tie nur oraĵistoj. Tiu estis la sola ponto en Florenco dum la [[dua mondmilito]], kiun la retiriĝanta germana armeo ne eksplodigis. En [[1966]], inundo forte damaĝis la ponton, sed oni rekonstruis, renovigis ĝin ene de unu jaro. La ponton karakterizas la metiejoj de juvelartistoj, oraĵistoj, kiuj tie laboras eĉ hodiaŭ - krom suvenir-vendistoj ks. -, tiel oni mencias la ponton ankoraŭ hodiaŭ kiel straton de la oraĵistoj. Tiuj metiistoj formis la statuon de [[Benvenuto Cellini]] (1500-1571) en la pontomezo, kiu estis la plej respektata oraĵisto de Firenze en sia tempo. La statuo estis inaŭgurita en [[1901]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Pontoj en Italio]] qfer83m6kq5cfe239vamke9souec4gn 0 383931 9405187 9354017 2026-06-17T06:17:50Z Sj1mor 12103 9405187 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Köln-Stolperstein-Rathaus-024.jpg|eta|La unua "''Stolperstein''" starigita la 16-an de decembro 1992 antaŭ la urbodomo de [[Kolonjo]], kun reproduktaĵo de la ordono de [[Heinrich Himmler]] komenci la [[Deporto|deportadojn]]]] [[Dosiero:Stendal Hallstrasse Stolpersteine 2011-09-17.jpg|eta|Stumbligaj ŝtonetoj en la Hallstrato en [[Stendal]].]] [[Dosiero:Verlegung Stolperstein Historisches Rathaus Köln.WebM|eta|thumbtime=12|Video de la instalado]] '''Stumbligaj ŝtonetoj''' (germane: ''Stolpersteine'') estas memoriloj publikaj. Tiaj pavimŝtonoj troviĝas en multaj [[Germanio|germanaj urboj]] je la honoro de la lokaj viktimoj de la [[nazia]] teroro. Ili memorigu la preterirantojn pri la sorto de kuncivitanoj, kiuj estis deportitaj kaj ofte murditaj fare de naziaj sbiroj. Elpensis tiun ĉi projekton la germana artisto [[Gunter Demnig]] en la 1992-a jaro. Ekde [[1992]] estas jam pli ol 75.000 stumbligaj ŝtonetoj en Germanio kaj ankaŭ en aliaj landoj okupitaj fare de [[Nazia Germanio]] dum la milito<ref>(eo) [https://eventaservo.org/rails/active_storage/disk/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaDdDRG9JYTJWNVNTSWhhbVZzYm5WcmJ6RjFlSHBuZVc5amNYaHplamhoZW01MWRUbDJiQVk2QmtWVU9oQmthWE53YjNOcGRHbHZia2tpQVl0cGJteHBibVU3SUdacGJHVnVZVzFsUFNKTlpXMXZjbXh2YTI5cUlIQnlhU0JzWVNCb2IyeHZhMkYxYzNSdklHVnVJRXR2Ykc5dWFtOHVjR1JtSWpzZ1ptbHNaVzVoYldVcVBWVlVSaTA0SnlkTlpXMXZjbXh2YTI5cUpUSXdjSEpwSlRJd2JHRWxNakJvYjJ4dmEyRWxRelVsUVVSemRHOGxNakJsYmlVeU1FdHZiRzl1YW04dWNHUm1CanNHVkRvUlkyOXVkR1Z1ZEY5MGVYQmxTU0lVWVhCd2JHbGpZWFJwYjI0dmNHUm1CanNHVkE9PSIsImV4cCI6IjIwMjEtMDItMDFUMjA6NTM6MTcuNzQyWiIsInB1ciI6ImJsb2Jfa2V5In19--a5a8ef67bdbf91fcb842e1de8eff27b592f2b32f/Memorlokoj%20pri%20la%20holoka%C5%ADsto%20en%20Kolonjo.pdf?content_type=application%2Fpdf&disposition=inline%3B+filename%3D%22Memorlokoj+pri+la+holokausto+en+Kolonjo.pdf%22%3B+filename%2A%3DUTF-8%27%27Memorlokoj%2520pri%2520la%2520holoka%25C5%25ADsto%2520en%2520Kolonjo.pdf La holokaŭsto ─ memorlokoj en Kolonjo]</ref>. == SŜ-oj al esperantistoj == <gallery> Dosiero:Stolperstein Jakub Szapiro Białystok.jpg|Ŝtoneto al la esperantisto [[Jakobo Ŝapiro]] en [[Bjalistoko]] Dosiero:Stolperstein Müllerstr 161 (Weddi) Max Josef Metzger.jpg|Ŝtoneto al [[Max Josef Metzger]] en [[Berlin-Wedding]] Dosiero:Stolperstein Petr Ginz Starkova Praha 05639.JPG|Ŝtoneto al [[Petr Ginz]] en [[Prago]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Memorpinglo]] * [[Holokaŭsto]] * [[Lasta Adreso]] == Literaturo (germane) == * Joachim Rönneper (eld.): ''Vor meiner Haustür. Stolpersteine von Gunter Demnig. Ein Begleitbuch'', Eldonejo Arachne, Gelsenkirchen 2010. * NS-Dokumentationszentrum der Stadt Köln (Hrsg.): ''Stolpersteine. Gunter Demnig und sein Projekt'', Eldonejo Emons, Kolonjo 2007, ISBN 978-3-89705-546-9. * Ulrike Schrader: ''Die Stolpersteine oder Von der Leichtigkeit des Gedenkens. En: ''Geschichte im Westen 21/2006, pp. 173–181. * Kirsten Serup-Bilfeldt: ''Stolpersteine. Vergessene Namen, verwehte Spuren. Wegweiser zu Kölner Schicksalen in der NS-Zeit'', Eldonejo Kiepenheuer & Witsch, Kolonjo 2003, ISBN 3-462-03535-5. * Bettina Eisbrenner (Red.): ''Stolpersteine für die von den Nazis ermordeten ehemaligen Nachbarn. Aus Friedrichshain und Kreuzberg. Dokumentation, Texte, Materialien'', Eldonejo Neue Gesellschaft für bildende Kunst, Berlino 2002, ISBN 3-926796-78-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.awchamburg.org/out-and-about/29-about-hamburg/45-the-stumbling-blocks.html Pri la historio kaj la senco de la stumbligaj ŝtonetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111006134921/http://www.awchamburg.org/out-and-about/29-about-hamburg/45-the-stumbling-blocks.html |date=2011-10-06 }} {{en}} * [https://www.youtube.com/watch?v=0Ur5RaY7rGY Esperantlingva filmo pri la persekutoj de judoj] (Michael Vrazitulis, [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO)]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Monumentoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Holokaŭsto]] gf1jv9iaqiv7fkxpr2gy9vqvle6sb9y 0 385305 9404462 7668636 2026-06-16T12:01:46Z Sj1mor 12103 9404462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Tombo de Berényi }} '''Róbert BERÉNY''' [berEnj], [[hungare]] '''Berény Róbert''' estis hungara [[pentristo]], afiŝisto kaj [[grafikisto]], altlerneja [[instruisto]]. == Vivo == Róbert Berény naskiĝis en [[Budapeŝto]] la [[18-an de marto]] [[1887]], li mortis en [[Budapeŝto]] la [[10-an de septembro]] [[1953]]. Róbert Berény lernis pentradon en Budapeŝto ekde [[1904]], poste en [[Parizo]] en [[Académie Julian]]. Tie li konatiĝis kun [[Henri Matisse]] kaj [[Paul Cézanne]]. En [[1909]] li aliĝis al [[Okopo (artista grupo)]]. En [[1919]] li apogis la [[komunisto]]jn dum erao de [[Hungara Sovetrespubliko]]. Lia plej fama [[afiŝo]] estas "Prenu armilon!". Poste li migris al [[Berlino]], kie li vivis ĝis [[1926]]. Hejmenveninta en la [[1930-aj jaroj]] li sekvis [[Károly Ferenczy|Karolon Ferenczy]] kaj la ceterajn pentristojn de [[Artkolonio de Nagybánya]]. En [[1948]] li instruis en la [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo de Budapeŝto]]. Li ekspoziciis en [[1906]] en Parizo, [[1911]] (la sekvaj en Budapeŝto), [[1928]], [[1935]] kaj en [[1963]] (post la morto). == Elektitaj disĉiploj == {{Div col|cols = 2}} * [[János Blaski]] * [[György Hegyi]] * [[Józsa Járitz]] * [[Tibor Kaján]] * [[Zsigmond Karsai]] * [[Ferenc Krieg]] * [[Gyula Macskássy]] * [[Anna Mark]] * [[Miklós Mazsaroff]] * [[Lili Ország]] * [[Ferenc Redő]] {{Div col end}} == Fontoj == * Hungara Vikipedio {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bereny, Robert}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj afiŝistoj]] 5q7escun98e20sx15ol84gw3teaqsxu 9404463 9404462 2026-06-16T12:02:04Z Sj1mor 12103 9404463 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Róbert BERÉNY''' [berEnj], [[hungare]] '''Berény Róbert''' estis hungara [[pentristo]], afiŝisto kaj [[grafikisto]], altlerneja [[instruisto]]. == Vivo == Róbert Berény naskiĝis en [[Budapeŝto]] la [[18-an de marto]] [[1887]], li mortis en [[Budapeŝto]] la [[10-an de septembro]] [[1953]]. Róbert Berény lernis pentradon en Budapeŝto ekde [[1904]], poste en [[Parizo]] en [[Académie Julian]]. Tie li konatiĝis kun [[Henri Matisse]] kaj [[Paul Cézanne]]. En [[1909]] li aliĝis al [[Okopo (artista grupo)]]. En [[1919]] li apogis la [[komunisto]]jn dum erao de [[Hungara Sovetrespubliko]]. Lia plej fama [[afiŝo]] estas "Prenu armilon!". Poste li migris al [[Berlino]], kie li vivis ĝis [[1926]]. Hejmenveninta en la [[1930-aj jaroj]] li sekvis [[Károly Ferenczy|Karolon Ferenczy]] kaj la ceterajn pentristojn de [[Artkolonio de Nagybánya]]. En [[1948]] li instruis en la [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo de Budapeŝto]]. Li ekspoziciis en [[1906]] en Parizo, [[1911]] (la sekvaj en Budapeŝto), [[1928]], [[1935]] kaj en [[1963]] (post la morto). == Elektitaj disĉiploj == {{Div col|cols = 2}} * [[János Blaski]] * [[György Hegyi]] * [[Józsa Járitz]] * [[Tibor Kaján]] * [[Zsigmond Karsai]] * [[Ferenc Krieg]] * [[Gyula Macskássy]] * [[Anna Mark]] * [[Miklós Mazsaroff]] * [[Lili Ország]] * [[Ferenc Redő]] {{Div col end}} == Fontoj == * Hungara Vikipedio {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bereny, Robert}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj afiŝistoj]] h1nl17ipxpr4uvbki1ws2ekzuskc20o 0 385825 9404721 9092258 2026-06-16T16:29:05Z ThomasPusch 1869 9404721 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Makijivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Makijivko<ref>[[Volodimir Pacjurko]]. ''[https://chtyvo.org.ua/authors/Patsiurko_Volodymyr/Velykyi_esperantsko-ukrainskyi_slovnyk/ Granda Esperanta-ukraina vortaro. Ĉirkaŭ 100 000 vortoj kaj vortkombinoj]'' — Lvivo, 2015</ref>''' ({{lang-uk|Макіївка}}, {{Lang-ru|Макеевка}}) estas industria [[grandurbo]] en la [[donecka provinco]] de [[Ukrainio]]. La historia [[loknomo]] estis '''Dmitrivsk'''. La [[municipo]] administras ankaŭ la proksimajn lokojn. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². [[Dosiero:Makeevka 074.jpg|eta|250px|instituto en Makijivka]] [[Dosiero:Makeevka 082.jpg|eta|250px|la urbodomo]] == Bazaj informoj == * {{koordinatoj gms|48|05|00|N|38|04|00|E|montru=entekste}} * [[Supermara alteco]]: 169 m * [[Poŝtkodo]]: 86 100 - 86 180 * [[Telefonkodo]]: 6232 == Geografio == Makijivka etendiĝas en la orienta flanko de la [[lando]]. [[Donecko]] troviĝas en distanco de 25 [[km]]. == Historio == Makijivka menciiĝis unuafoje en [[1696]]. En [[1899]] metalurgia fabriko ekfunkciis en la proksimeco. Baldaŭe tiuj du lokoj unuiĝis, la karbominado evoluis. Makijivka urbiĝis en [[1925]]. Dum la [[2-a mondmilito]] la [[nazio]]j deportis parton de la [[judoj]]. En [[2006]] [[sinagogo]] ekfunkciis. == Trafiko == Makiivka havas fervojajn liniojn. En la urbo [[Tramtransporto en Makijivko|tramo]]j liveras la [[pasaĝero]]jn ekde [[1925]] kaj [[troleo]]j ekde [[1969]]. == Vidindaĵoj == * ortodoksa katedralo Sankta Georgo == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Makijivka (stacidomo)]] * [[Makijivka-Pasaĵirska (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Makijivko]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} [[Kategorio:Makijivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] f6oojqid4fnkcakzdyi9ym7xz2wmwjr 9404744 9404721 2026-06-16T17:43:41Z ThomasPusch 1869 loĝantaro komence de 2022 laŭ wiki.de 9404744 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Makijivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Makijivko<ref>[[Volodimir Pacjurko]]. ''[https://chtyvo.org.ua/authors/Patsiurko_Volodymyr/Velykyi_esperantsko-ukrainskyi_slovnyk/ Granda Esperanta-ukraina vortaro. Ĉirkaŭ 100 000 vortoj kaj vortkombinoj]'' — Lvivo, 2015</ref>''' ({{lang-uk|Макіївка}}, {{Lang-ru|Макеевка}}) estas industria [[grandurbo]] en la [[donecka provinco]] de [[Ukrainio]]. La historia [[loknomo]] estis '''Dmitrivsk'''. La [[municipo]] administras ankaŭ la proksimajn lokojn. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Komence de 2022 estis 338 968 loĝantoj. [[Dosiero:Makeevka 074.jpg|eta|250px|instituto en Makijivka]] [[Dosiero:Makeevka 082.jpg|eta|250px|la urbodomo]] == Bazaj informoj == * {{koordinatoj gms|48|05|00|N|38|04|00|E|montru=entekste}} * [[Supermara alteco]]: 169 m * [[Poŝtkodo]]: 86 100 - 86 180 * [[Telefonkodo]]: 6232 == Geografio == Makijivka etendiĝas en la orienta flanko de la [[lando]]. [[Donecko]] troviĝas en distanco de 25 [[km]]. == Historio == Makijivka menciiĝis unuafoje en [[1696]]. En [[1899]] metalurgia fabriko ekfunkciis en la proksimeco. Baldaŭe tiuj du lokoj unuiĝis, la karbominado evoluis. Makijivka urbiĝis en [[1925]]. Dum la [[2-a mondmilito]] la [[nazio]]j deportis parton de la [[judoj]]. En [[2006]] [[sinagogo]] ekfunkciis. == Trafiko == Makiivka havas fervojajn liniojn. En la urbo [[Tramtransporto en Makijivko|tramo]]j liveras la [[pasaĝero]]jn ekde [[1925]] kaj [[troleo]]j ekde [[1969]]. == Vidindaĵoj == * ortodoksa katedralo Sankta Georgo == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Makijivka (stacidomo)]] * [[Makijivka-Pasaĵirska (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Makijivko]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} [[Kategorio:Makijivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] l7b02w07adbq1fm87ldtvcl7luep4ur 9404763 9404744 2026-06-16T17:55:48Z ThomasPusch 1869 9404763 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Makijivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Makijivko<ref>[[Volodimir Pacjurko]]. ''[https://chtyvo.org.ua/authors/Patsiurko_Volodymyr/Velykyi_esperantsko-ukrainskyi_slovnyk/ Granda Esperanta-ukraina vortaro. Ĉirkaŭ 100 000 vortoj kaj vortkombinoj]'' — Lvivo, 2015</ref>''' ({{lang-uk|Макіївка}}, {{Lang-ru|Макеевка}}) estas industria [[grandurbo]] en la [[donecka provinco]] de [[Ukrainio]]. La historia [[loknomo]] estis '''Dmitrivsk'''. La [[municipo]] administras ankaŭ la proksimajn lokojn. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Komence de 2022 estis 338 968 loĝantoj. [[Dosiero:Makeevka 074.jpg|eta|250px|instituto en Makijivka]] [[Dosiero:Makeevka 082.jpg|eta|250px|la urbodomo]] == Bazaj informoj == * {{koordinatoj gms|48|05|00|N|38|04|00|E|montru=entekste}} * [[Supermara alteco]]: 169 m * [[Poŝtkodo]]: 86 100 - 86 180 * [[Telefonkodo]]: 6232 == Geografio == Makijivka etendiĝas en la orienta flanko de la [[lando]]. [[Donecko]] troviĝas en distanco de 25 [[km]]. == Historio == Makijivka menciiĝis unuafoje en [[1696]]. En [[1899]] metalurgia fabriko ekfunkciis en la proksimeco. Baldaŭe tiuj du lokoj unuiĝis, la karbominado evoluis. Makijivka urbiĝis en [[1925]]. Dum la [[2-a mondmilito]] la [[nazio]]j deportis parton de la [[judoj]]. En [[2006]] [[sinagogo]] ekfunkciis. == Trafiko == Makiivka havas fervojajn liniojn. En la urbo [[Tramtransporto en Makijivko|tramo]]j liveras la [[pasaĝero]]jn ekde [[1925]] kaj [[troleo]]j ekde [[1969]]. == Vidindaĵoj == * ortodoksa katedralo Sankta Georgo == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Makijivka (stacidomo)]] * [[Makijivka-Pasaĵirska (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Makijivko]] == Eksteraj ligiloj == * [http://makeyevka.dn.ua retejo de la urba administrejo de la uzurpa] [[Popola Respubliko de Donecko]] ({{ru}}) * [https://web.archive.org/web/20141221151628/http://makeyevka.dn.ua/ua/ la sama retejo, arkivigita en decembro 2014] (same {{ru}}) {{Projektoj}} [[Kategorio:Makijivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 2vy26at0a1l4rgd7fp5dcog6eoog4vx 0 386221 9404707 9092267 2026-06-16T16:21:46Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404707 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Horlivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Пам'ятник Ізотову-1.JPG |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Horlivka''' ({{lang-uk|Горлівка}} [ĥorlivka]) estas [[grandurbo]] en [[Ukrainio]], en [[Donecka provinco]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Ekde la aprilo [[2014]] la loko estas sub kontrolo de memdeklarita [[Donecka Popola Respubliko]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Bazaj informoj == * {{koordinatoj gms|48|18|00|N|38|03|00|E|montru=entekste}} * [[Supermara alteco]]: 215-316 m * [[Poŝtkodo]]: 846 46 * [[Telefonkodo]]: 624 * [[Loĝantaro]]: 278.119 en [[2011]] == Geografio == Horlivka etendiĝas inter [[monto]]j en orienta parto de la [[lando]]. [[Dosiero:Gorlovka stirol.jpg|eta|250px|Administra domo de Horlivka]] == Historio == En Horlivka oni minadis [[karbo]]n ekde [[1867]]. En [[1905]] kaj en [[1917]] ankaŭ tie okazis armitaj [[ribelo]]j. Dum epoko de [[Sovetunio]] la urbo estis grava minurbo kaj kemioindustria urbo. Dum la [[2-a mondmilito]] la [[nazio]]j okupis la tutan regionon. En la komenco de la [[21-a jarcento]] la minindustrio malevoluas. == Trafiko == En Horlivka [[Tramtransporto en Horlivka|tramoj]] kaj [[Trolebusa transporto en Horlivka|trolebuso]]j portas la [[pasaĝero]]jn. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Britio}} [[Barnsley]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] * {{Flago|Usono}} [[Pensacola (Florido)|Pensacola]], [[Usono]] * {{Flago|Usono}} [[Buffalo]], Usono ([[2007]]) == Vidu ankaŭ == * [[Horlivka (stacidomo)]] * [[Mikitivka (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Horlivka]] * [[Trolebusa transporto en Horlivka]] == Fontoj == * Angla kaj rusa Vikipedioj == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Horlivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] swoc49hqabj8me72h7qebl0faoyu8mx 0 386568 9404714 9092765 2026-06-16T16:24:49Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Kramatorsk''' ({{lang-uk|Краматорськ}}) estas [[grandurbo]] en [[Ukrainio]], en la [[Donecka provinco]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Bazaj informoj == * {{koordinatoj gms|48|43|00|N|37|32|00|E|montru=entekste}} * [[Supermara alteco]]: 60–180 m * [[Poŝtkodo]]: 84 300 - 84 390 * [[Telefonkodo]]: 6264 * [[Loĝantaro]]: 173 700 en [[2008]], 147 145 en [[2022]], laŭ takso estas ankoraŭ ĉ. 75 000 loĝantoj en [[2024]] == Geografio == Kramatorsk situas en orienta parto de la [[Ukrainio]] kaj en norda parto de la donecka provinco. Kramatorsk kaj ĉirkaŭaj loĝlokoj troviĝas en valoj de la rivero [[Kazionnij Torec]] kaj ĝiaj alfluantoj. La montetoj estas distranĉitaj de ravinoj. Grundaj akvoj plejparte estas tre malaltaj. Ekzemple en urboparto Krasnogorka borado ĝis profundeco 40 m estas senrezulta. Tial ĉiusomere la akvoprovizado estas problemhava, akvo sufiĉas nur por ĉiutaga vivo, por tre necesa [[irigacio]] mankas. La potenculoj de la urbo senindulge monpunas personojn, kiuj uzas akvoduktan akvon por irigacio. == Klimato == Atmosfera precipitado estas nesufiĉa kaj neregula, de 250 ĝis 650&nbsp;mm jare, meza 420&nbsp;mm. Meza jara [[relativa humideco]] de [[aero]] 75%, en someraj tagmezoj povas sinki ĝis 30-35%. Plej humida estas la aero en decembro kaj januaro: 90-98%, foje 100%. Tial en vintro ofte okazas nebulo kaj glatiso. Meza nubozeco en vintro atingas 80%. Nebuloj reteniĝas en grandaj areoj eĉ ĉe vento je 15 m/sek. La plej varma monato estas julio (meza temperaturo {{GdC|21,2}}). La plej malvarma monato estas januaro (meza temperaturo {{GdC|−6,2}}). Meza profundeco de trafrostiĝo de grunto estas 1,2 m. [[Dosiero:Краматорськ, ДКіТ НКМЗ.jpg|eta|Konstruaĵo en Kramatorsk]] == Historio == La loko estis loĝata jam dum la [[neolitiko]], [[kuprepoko]] kaj [[bronzepoko]]. En la [[18-a jarcento]] milita tendaro de [[kozako]]j estis tie. Baldaŭe diversaj setlejoj formiĝis kun [[preĝejo]]j. En [[1868]] stacidomo {{stacidomo|Kramatorsk}} ekfunkciis. En [[1896]] diversaj industriaj fabrikoj produktis, baldaŭe ankaŭ [[lernejo]]j kaj [[hospitalo]] funkciis. En [[1918]] la [[germanoj]] okupis la vilaĝon, sed poste la [[Ruĝa Armeo]] reokupis ĝin. En [[1958]] la loko ricevis statuson [[urbo]]. Kramatorsk estis grava industria urbo de [[Sovetunio]]. En [[1941]] la [[nazio]]j okupis ankaŭ tiun urbon. En [[1985]] granda [[inundo]] okazis. En [[2014]] jaro, Kramatorsk dum tri monatoj estis sub kontrolo de la memdeklarita Donecka Popola Republiko. La 5-an de julio de 2014 jaro, ukrainaj armitaj fortoj liberigis la urbon. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Kramatorsk (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Kramatorsko]] * [[Trolebusa transporto en Kramatorsko]] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20160308224624/http://kraeved.dn.ua/ Historia muzeo de Kramatorsk] * [http://www.kramatorsk.info/ Kramatorsk.INFO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240303130542/https://www.kramatorsk.info/ |date=2024-03-03 }} * [http://www.krm.gov.ua/ Urba koncilo de Kramatorsk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240308120551/https://krm.gov.ua/ |date=2024-03-08 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) [[Kategorio:Kramatorsko| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] ke7g0kea2tfivbn19uxlbqaqufi2ez8 14 388163 9405399 6886210 2026-06-17T11:38:25Z ThomasPusch 1869 9405399 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Luksemburgo|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Luksemburgio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Luksemburgio]] [[Kategorio:Komunikado en Luksemburgio]] dml6lt9py0jv25ep21pmn0uh99gksnm 14 388175 9405035 6886202 2026-06-16T20:58:26Z ThomasPusch 1869 9405035 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Kulturo de Hungario]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo]] jabfmcemg6udskpkqm0woekxqthtjr6 9405045 9405035 2026-06-16T21:26:42Z Moldur 2507 9405045 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Kulturo de Hungario]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Hungario]] ohddyyf3z6fnoydwp9gkeo63yxcm4rt 9405283 9405045 2026-06-17T07:48:26Z ThomasPusch 1869 9405283 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Kulturo de Hungario]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Hungario]] 5e12vjj3to3geur5qsef8fuwm0qlgi9 14 388176 9405400 6886212 2026-06-17T11:39:00Z ThomasPusch 1869 9405400 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Nederlando]] [[Kategorio:Kulturo de Nederlando]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Nederlando]] [[Kategorio:Komunikado en Nederlando]] 3v4etwqh7jyjhshsewlmrqibnj72qg9 14 388177 9405403 6886208 2026-06-17T11:39:41Z ThomasPusch 1869 9405403 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Kulturo de Kroatio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Kroatio]] [[Kategorio:Komunikado en Kroatio]] orpklg8s78gsndtbd174wtmn3ni9qsw 0 393915 9405235 8265772 2026-06-17T07:13:14Z Sj1mor 12103 9405235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Katarzyna Wanda Antonina PISKORSKA''' (naskiĝis la 2-an de marto 1937 en [[Varsovio]], mortis la 10-an de aprilo 2010 en [[Smolensk]]) estis [[skoltismo|skolta]] gvidantino, pola [[artisto|artistino]]-[[skulptarto|skulptistino]] kaj projektantino de medaloj. == Vivo == Katarzyna Piskorska estis filino de Tomasz kaj Maria Podgórska, kiuj havis du filinojn. Ŝi perdis la patron en la aĝo de 2 jaroj, kiam li estis internigita en [[Starobilsk]], kaj poste pafmortigita en [[Ĥarkovo]]. Dum la [[ribelo de Varsovio]] loĝis kun la patrino ĉe la str. Nowy Zjazd 3. Post detruo de la domo translokiĝis al domo de siaj geavoj en la [[Vilao]] de Podgórski ĉe la str. Powsińska. Post falo de la insurekcio ŝi devis iri al Konstancin, kaj poste translokiĝis al [[Zabrze]] kie lernis. Post reveno al Varsovio en 1948 daŭrigis lernadon en la kvartalo Sadyba. Abiturientiĝis en 1956 finante Liceon pri [[Belartoj]]. En 1956 sukcesis ekzamenojn ĉe Fakultato de Skulptarto de la Akademio de Belartoj en Varsovio kaj ĉe Biologia Fakultato de la [[Varsovia Universitato]], tamen pro politikaj kaŭzoj estis forigita de ambaŭ lokoj . Ŝi nur povis resti libera aŭskultantino ĉe la Belarta Akademio kaj fine de la jaro ricevis studentan indekson. La fakultaton finis ĉe profesoro Franciszek Strynkiewicz en 1962 kaj eklaboris en kelkaj lernejoj kiel instruistino pri plastikaj artoj. En 1980 pro politikaj kaŭzoj estis maldungita. Ŝi pereis en la [[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010|katastrofo de pola aviadilo Tu-154M en Smolensk]] la 10-an de aprilo 2010. == Skoltismo kaj sendependiga agado == Kiel filino de skoltestroj de la naskiĝo estis edukata en la spirito de amo por la [[Patrujo]] kaj de la skoltaj valoroj. En loĝejo de ŝiaj gepatroj helpis al la patrino, kiu agis kadre de la [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]]. En ŝia domo kaŝiĝis judoj. Dum la varsovia ribelo zorgis pri vunditoj kaj kudris rimenojn por pafiloj. En 1947 estis akceptita al skolta taĉmento. Samjare partoprenis skoltan tendaron en [[Zakopane]]. En 1959 iĝis skolta gvidantino. En 1961 ĉesis sian agadon en skolta movado pro politikaj ŝanĝoj ene de ĝi. Ekde la [[milita stato en Pollando|13-a de decembro 1981]] helpis al [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]. En ŝia domo funkciis printilo por [[samizdato|samizdata]] agado kaj kaŝiĝis aktivuloj de subtera solidareca agado. == Ekspozicioj == Ŝi partoprenis en pli ol 120 tutpollandaj kaj internaciaj ekspozicioj de kreado, i.a. en: * [[Arezzo]] * [[Venecio]] * [[Turino]] * [[ Bolonjo]] * [[Bulgario]] (1966) * [[Parizo]] (1967) * [[Helsinko]] 1967) * [[Stokholmo]] 1967) * [[Perugia]] (1967) * [[Moskvo]] (1970) * [[Berlino]] (1971) * [[Kubo]] (1971) * [[Sofio]] (1971) * [[Hispanio]] (1973 * [[Hungario]] (1983) * [[Oksfordo]] (1990) * [[Nebikon]] ([[Svislando]]) (1990) {{Projektoj}} {{Vivtempo|Piskorska, Katarzyna}} [[Kategorio:Polaj artistoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] okyak8y6kix4ickmtpdmj83ld06cyiu 0 395588 9405375 9272765 2026-06-17T11:09:38Z Crosstor 3176 /* Elektitaj reĝisoroj de la Hungara Televido */ 9405375 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=HU-BU | Mapo en angulo=Budapeŝto | situo sur mapo = Centra Budapeŝto |zomo=13 }} '''Hungara Televido''' ({{lang-hu|Magyar Televízió}}) estas la unua ŝtata hungara televido, nuntempe havanta 2 programojn: "m1" kaj "m2". [[Dosiero:Tvlepcso.JPG|eta|Tiu ŝtuparo estis longe ĉefenirejo de la Hungara Televido]] [[Dosiero:Magyar Televízió új székháza.JPG|eta|La nova sidejo]] == Historio == Oni planis televidajn dissendojn en la [[1930-aj jaroj]], sed pro la [[2-a mondmilito]] okazis nenio. La Hungara Televido funkcias ekde [[1953]], tiam okazis eksperimentaj dissendoj. La unua dissenda [[turo]] 60 metrojn alta estis konstruita en [[1955]] en [[Budapeŝto]] (sur montopinto, tial ne necesas alta turo). Inter 1955-1957 [[Ferenc Rajcsányi]] ellaboris principojn de funkcipova televizio. Post unu [[jaro]] oni produktis jam ricevilojn. En [[1957]] oficiale okazis la dissendado. La inaŭguro estis marŝo de 1-a de majo kun parolado de [[János Kádár]]. Ĝis [[1987]] lunde neniam okazis programo. En [[1959]] dissendilo ekfunkciis en [[Pécs]], poste ankaŭ en la tuta [[lando]]. Ekde [[1967]] komenciĝis la koloraj dissendadoj. En [[1971]] startis la dua programo. En [[1997]] la monopolo rompiĝis, komercaj televidoj ekfunkciis. En [[2009]] la televizio ricevis novan modernan [[konstruaĵo]]n. Longe funkcias regionaj studioj en [[urbo]]j [[Sopron]], Pécs, [[Szeged]], [[Debrecen]] kaj [[Miskolc]]. En [[1989]] pacema marŝo okzis antaŭ la Hungara Televizio, oni metis surskribon "Libera Hungara Televido". En [[2006]] [[tumulto]] okazis ĉe la ŝtuparo de la konstruaĵo, la polico ne povis gardi la televizion. Ekde [[2009]] la nova sidejo troviĝas en [[Óbuda]]. == Eternaj membroj de la Hungara Televizio (elekto) == * [[Imre Antal (pianisto)]], prezentisto * [[Ádám Horváth]], reĝisoro * [[Emil Mahrer]], reĝisoro * [[Imre Mihályfi]], reĝisoro * [[Marika Takács]], televidparolisto * [[Eszter Tamási]], televidparolisto * [[Tamás Vitray]], raportisto == Elektitaj reĝisoroj de la Hungara Televido == {{Div col|cols = 2}} * [[Tamás Ardai]] * [[László Babiczky]] * [[Pál Belohorszky]] * [[László Bokor]] * [[Péter Bokor (dramaturgo)]] * [[Krisztina Deák]] (ankaŭ filmomuntisto) * [[János Dömölky]] * [[Károly Esztergályos]] * [[Lajos Fazekas]] * [[Judit Felvidéki]] * [[György Gát]] * [[Miklós Hajdufy]] * [[Jenő Horváth (reĝisoro)]] * [[Ilona Katkics]] * [[Márta Kende]] * [[Emil Mahrer]] * [[Levente Málnay]] * [[Miklós Markos]] * [[Imre Mihályfi]] * [[Sándor Mihályfy]] * [[György Molnár (reĝisoro)]] * [[László Nemere]] * [[András Rajnai]] * [[József Sáfrány]] * [[András Sipos (reĝisoro)]] * [[Ottó Solymosi]] * [[Ágnes Sós]] * [[Péter Sziámi Müller]] * [[András Szitányi]] * [[Sándor Szőnyi G.]] * [[Vera Takács]] * [[Mihály Vadas]] * [[Gábor Várkonyi (reĝisoro)]] * [[Boris Zsigmondi]] * [[Éva Zsurzs]] {{Div col end}} == Elektitaj aliaj personoj, kiuj ligiĝis al la Hungara Televido == {{Div col|cols = 2}} * [[József Árkus]], humuristo * [[Ágnes Bálint]], dramaturgo * [[György Baló]], prezentisto * [[András Bárdos]], prezentisto * [[János Betlen]], prezentisto * [[György Czigány]], muzika redaktoro * [[Gábor Dömsödi]], prezentisto * [[László Drégely]], dekoraciisto * [[Pál Erőss]], juĝisto * [[György Fehér (reĝisoro)]] * [[György Fekete (arkitekto pri internaj spacoj)]] * [[Péter Feledy]], prezentisto * [[Péter Fitz]], redaktoro * [[László Grétsy]], prezentisto * [[Ervin Gyertyán]], estetikisto * [[István Gyulai (kuristo)]], prezentisto * [[Péter Horváth]], dramaturgo * [[Lajos Jánosa]], dekoraciisto * [[György Kalmár (ĵurnalisto)]] * [[Zsuzsa Kertész]], televidparolisto * [[Sándor Kocsis (kameraisto)]] * [[Tamás Koltai]], redaktoro * [[Tamás Lajos (kameraisto)]] * [[Judit Lénárd]], televidparolisto * [[Lóránt Lukács]], kameraisto * [[András Nagy Bandó]], humuristo * [[József Öveges]], [[fizikisto]] * [[István Pálffy (prezentisto)]] * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Gábor Pap (arthistoriisto)]] * [[Vera Pécsi]], redaktoro * [[Balázs Sára]], kameraisto * [[István Sas]], kameraisto * [[Erika Szántó]], dramaturgo * [[Katalin Szegvári]], raportisto * [[György Szepesi]], raportisto * [[Dusán Sztevanovity]], dramaturgo * [[Károly Várszegi]], kameraisto * [[Róbert Wegenast]], dekoraciisto * [[Marianna Wieber]], kostumisto {{Div col end}} [[Kategorio:Televidkanaloj en Hungario]] qgvp7w6i4qv69c8k10mzi5efq7kell6 0 397279 9404722 9404332 2026-06-16T16:30:08Z Arbarulo 135469 9404722 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Pomeroy}} {{Informkesto urbo |regiono-ISO=US-WA |situo sur mapo2=Usono |zomo=10 |tipo1= reliefo |tipo2= reliefo }} [[Dosiero:Garfield County Courthouse.jpg|eta|maldekstra|La kantona kortumejo en Pomeroy]] '''Pomeroy''' estas urbo en [[kantono Garfield]] de [[Vaŝingtonio]], [[Usono]]. Pomeroy estas la administra sidejo de la kantono. En 2010 la loĝantaro estis {{unuo|1425}} homoj laŭ la [[usona censo]], t.e. malkresko de 6,5% depost 2000. == Geografio == Pomeroy situas ĉe 46°28´24´´ N, 117°35´53´´ W. Laŭ la [[Usona Buroo de la Censo]], la urbo kovras areon de 4,6 km², tute seka tero. == Historio == La "[[nezperca vojo]]"{{klarigu}} ekzistas de antaŭhistoria epoko. La unua skriba informo pri la regiono venis de la Ekspedicio de Lewis kaj Clark, kiu trapasis en 1805. Ankaŭ la armea kapitano [[Benjamin Bonneville]] pasis tra la nuna loko de Pomeroy kiam li esploris la regionon por la usona registaro en 1834. En 1860 irlandano, Parson Quinn, setlis apud la nuna urbloko kaj loĝis tie 40 jarojn. Bienisto Joseph M. Pomeroy aĉetis la terenon en 1864,<ref>http://historylink.org/index.cfm?DisplayPage=output.cfm&file_id=7728</ref> kaj planis la urbeto en majo 1878.<ref>[http://search.tpl.lib.wa.us/wanames/ Washington Place Names database] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080220200403/http://search.tpl.lib.wa.us/wanames/ |date=2008-02-20 }}, Tacoma Public Library, alirdato 2009-03-06</ref> Pomeroy oficiale municipiĝis la 3-an de February, 1886. Ĝi estas la sidejo de kantono Garfield depost 1882, malgraŭ feroca frua konkurencado de la proksimaj urbetoj [[Pataha (Vaŝingtonio)|Pataha]] kaj [[Asotin (Vaŝingtonio)|Asotin]]. Incendio forbrulis duonon de la komerca kvartalo (la 18-an de julio, 1900) malgraŭ urba leĝo postulanta fajr-imunajn konstru-materialojn pro antaŭaj incendioj en 1890 kaj 1898. Oni rekonstruis ĉion per brikoj dum la postaj du jaroj. En 1912, la urbo malpermesis la fabrikadon kaj vendadon de alkoholaĵoj. == Citaĵoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.historylink.org/index.cfm?DisplayPage=output.cfm&file_id=9578 paĝo pri la historio de Pomeroy] ({{en}}) * [http://www.historicpomeroy.com/ Retejo de la historikonserva komitato] * [https://web.archive.org/web/20030830032218/http://hometown.aol.com/Gibson0817/pomeroy.htm Historia retpaĝo] * [http://www.pomeroy-wa.com/ Retejo kun aktualaj informoj] [[Kategorio:Kantono Garfield (Vaŝingtonio)]] [[Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio]] fhqrt19nrbhxq6vre8ui419ay4x4r0n 0 397441 9404529 9236641 2026-06-16T13:04:38Z Sj1mor 12103 9404529 wikitext text/x-wiki '''Google Doodle''' estas speciala provizora ŝanĝo de la markemblemo de Google ĉe ties serĉila hejmpaĝo; ĝi celas celebri/honori/memorigi pri festoj, eventoj, atingaĵoj, kaj homoj. La unua Google Doodle aperis en 1998 kaj honoris la festivalon "[[Burning Man]]".<ref>[https://www.google.com/doodle4google/history.html ''Doodle 4 Google'']</ref><ref>[https://www.google.com/doodles/burning-man-festival ''Burning Man Festival''], {{dato|30|aŭgusto|1998}}</ref> Ĝin desegnis [[Larry Page]] kaj [[Sergey Brin]]. [[Dosiero:Google-fr-20091215.JPG|eta|300px|La simbolo de Guglo sur ties franca retejo la 15-an de decembro 2009]] La {{daton|15|decembro|2009}} en multaj lingvaj versioj de Google aperis kiel [[Google#Zamenhofa tago|Google Doodle]] la vorto "Google" kun la Esperanta flago en la loko de la litero "l", por atentigi pri la 150-jara [[naskiĝdatreveno|datreveno de la naskiĝo]] de [[Ludoviko ZAMENHOF|d-ro Zamenhof]]. Aldone al la celebrado de multaj bone konataj eventoj kaj festoj, Google Doodles celebras artistojn kaj sciencistojn en ties [[naskiĝtago]]j, kiel [[Mary Somerville]], [[Andy Warhol]], [[Albert Einstein]], [[Leonardo da Vinci]], [[Rabindranath Tagore]], [[Louis Braille]], [[Ella Fitzgerald]], [[Percival Lowell]], [[Edvard Munch]], [[Nikola Tesla]], [[Béla Bartók]], [[René Magritte]], [[John Lennon]], [[Michael Jackson]], [[Volodimir Daĥno]], [[Robert Moog]], [[Akira Kurosawa]], [[Satyajit Ray]], [[H. G. Wells]], [[Freddie Mercury]], [[Samuel Morse]], [[Hans Christian Ørsted]], [[Mahatma Gandhi]], [[Dennis Gabor]], [[Édith Piaf]], [[Constantin Brâncuși]], [[Antonio Vivaldi]], [[Hafizo]], [[Jules Verne]], [[Leonhard Euler]], [[Lucille Ball]] kaj [[Hedy Lamarr]], inter ĉirkaŭ 9 000 aliaj.<ref name="GoogleHolidayLogos">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.google.com/holidaylogos.html|titolo=Stress Cultlogos|alirdato=14a de aŭgusto 2009}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Reklamo]] 3p056ur4dllxsk5hwnixdvwbsab0opt 9404530 9404529 2026-06-16T13:04:55Z Sj1mor 12103 9404530 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Google Doodle''' estas speciala provizora ŝanĝo de la markemblemo de Google ĉe ties serĉila hejmpaĝo; ĝi celas celebri/honori/memorigi pri festoj, eventoj, atingaĵoj, kaj homoj. La unua Google Doodle aperis en 1998 kaj honoris la festivalon "[[Burning Man]]".<ref>[https://www.google.com/doodle4google/history.html ''Doodle 4 Google'']</ref><ref>[https://www.google.com/doodles/burning-man-festival ''Burning Man Festival''], {{dato|30|aŭgusto|1998}}</ref> Ĝin desegnis [[Larry Page]] kaj [[Sergey Brin]]. [[Dosiero:Google-fr-20091215.JPG|eta|300px|La simbolo de Guglo sur ties franca retejo la 15-an de decembro 2009]] La {{daton|15|decembro|2009}} en multaj lingvaj versioj de Google aperis kiel [[Google#Zamenhofa tago|Google Doodle]] la vorto "Google" kun la Esperanta flago en la loko de la litero "l", por atentigi pri la 150-jara [[naskiĝdatreveno|datreveno de la naskiĝo]] de [[Ludoviko ZAMENHOF|d-ro Zamenhof]]. Aldone al la celebrado de multaj bone konataj eventoj kaj festoj, Google Doodles celebras artistojn kaj sciencistojn en ties [[naskiĝtago]]j, kiel [[Mary Somerville]], [[Andy Warhol]], [[Albert Einstein]], [[Leonardo da Vinci]], [[Rabindranath Tagore]], [[Louis Braille]], [[Ella Fitzgerald]], [[Percival Lowell]], [[Edvard Munch]], [[Nikola Tesla]], [[Béla Bartók]], [[René Magritte]], [[John Lennon]], [[Michael Jackson]], [[Volodimir Daĥno]], [[Robert Moog]], [[Akira Kurosawa]], [[Satyajit Ray]], [[H. G. Wells]], [[Freddie Mercury]], [[Samuel Morse]], [[Hans Christian Ørsted]], [[Mahatma Gandhi]], [[Dennis Gabor]], [[Édith Piaf]], [[Constantin Brâncuși]], [[Antonio Vivaldi]], [[Hafizo]], [[Jules Verne]], [[Leonhard Euler]], [[Lucille Ball]] kaj [[Hedy Lamarr]], inter ĉirkaŭ 9 000 aliaj.<ref name="GoogleHolidayLogos">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.google.com/holidaylogos.html|titolo=Stress Cultlogos|alirdato=14a de aŭgusto 2009}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Reklamo]] csx6h507cvr8200vivn7cero8yh4rov 0 399707 9404992 9283839 2026-06-16T20:42:59Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404992 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Nova Ponto (apartigilo)}} {{Informkesto ponto |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |mapo = Parizo |loko = [[1-a arondismento de Parizo|1-a]] kaj [[6-a arondismento de Parizo|6-a]] arondismentoj |Mapo en angulo=ne |regiono-ISO=FR-75C |zomo=14 }} '''Ponto Neuf''' ({{eo}}: ''Nova Ponto'') estas la plej malnova ankoraŭ postrestanta ponto super la [[Sejno]] en [[Parizo]]. [[dosiero:DSC00679 Ile de la Cite.JPG|centra|eta|upright=2.3|Pont Neuf kun Île de la Cité]] == Karakterizaĵoj == La [[arkoponto]] longas 238&nbsp;m, larĝas 20&nbsp;m. Ĝi interligas ''Quai du Louvre'' ĉe la dekstra sejna bordo kun [[Quai de Conti]] kaj [[Quai des Grands Augustins]] ĉe la maldekstra sejna bordo. Ĝi situas sur okcidenta pinto de [[Insulo Cité|Île de la Cité]]. == Historio== Oni petis jam en [[1550]] la francan reĝon [[Henriko la 2-a]] por konstruigi tie ponton, ĉar la tiam ekzistanta [[Ponto Notre-Dame]] iĝis troŝarĝita, sed la kalkulitaj kostoj estis tro grandaj. La franca reĝo [[Henriko la 3-a]] rekonis en [[1577]], ke la ekzistantaj Sejno-pontoj ne kapablas efike plenumi la trafikon inter Insulo Cité kaj la bordaj urbopartoj, tiel ordonis konstruadon de ŝtona ponto sur la okcidenta pinto de la insulo, interligonta la nordan kaj sudan urbopartojn al la Cité. La planojn finfaris Baptiste Androuet du Cerceau, Pierre des Illes kaj Thibault jam en [[1578]], kiu efektiviĝis - pro la religiaj militoj - nur sub regado de la franca reĝo [[Henriko la 4-a]], en [[1607]]. Oni ne aplikis la tiam modernajn klasikemajn novigaĵojn de itala ponta konstruarto, tiel la Nova Ponto estis jam siatempe konservativa kun mezepoka formo, ornamentiko. La masiva ŝtona ponto havas fortajn pilierojn, havas 12 duoncirklajn arkojn, la plej larĝa arko atingas 19,4 m. La pilieroj havas turosimilajn aspektojn. La Nova Ponto estas videbla hodiaŭ en preskaŭ ties originala formo, la sola ŝanĝo en la konstruo dum la jarcentoj estis la horizontaligo de la ponta voja surfaco el ĝiba vojo. Kiel plimulto de la samepokaj pontoj, Pont Neuf sekvas same romiajn ekzemplojn, konsistante el multaj mallongaj arkaj pontopartoj. Je ordono de Henriko la 4-a, ĝi iĝis la unua Pariza ponto, sur kiu oni ne permesis konstruon de domoj, vendejoj. Ekzistis sur ĝi do trotuaro por protekti la piedirantojn disde la koto kaj la ĉevaloj. La piedirantoj povis eniri "bastionojn" de la ponto, por liberigi la vojon por larĝaj ĉaregoj. La decido pri malpermeso de konstruo de domoj, vendejoj sur la ponto venas rekte de la reĝo, kiu volis eviti la ĝenajn konstruaĵojn, supozante, ke ili malhelpas la vidon el la [[Louvre]]. == Vidu ankaŭ == * [[1-a arondismento de Parizo]] * [[6-a arondismento de Parizo]] * [[Pont-Neuf (pariza metrostacio)]] * Filmo ''[[Les Amants du Pont-Neuf]]'' de 1991 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Structurae}} {{Pontoj de Parizo}} [[Kategorio:Pontoj de Parizo|Neuf]] [[Kategorio:Sejno]] [[Kategorio:1-a arondismento de Parizo]] [[Kategorio:6-a arondismento de Parizo]] g152gia6k0cvbymy596itvwvor3wbw4 0 401815 9404952 8608230 2026-06-16T20:18:44Z Sj1mor 12103 9404952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Na Hyesok'''({{l-ko|나혜석}}, {{l-zh|羅蕙錫}}, [[18-a de aprilo]] [[1896]] - [[10-a de decembro]] [[1948]]) estis korea [[politikisto]], aktivisto por sendependeco, verkisto, artisto, poeto, [[Feminismo|feminisma]] aktivulo. == Libroj == * Na Hye-seok Jeonjip (나혜석전집, 羅蕙錫全集) * Partir en voyage de noces, la tombe du premier amour (첫사랑의 무덤으로 신혼여행을 떠나다) * [http://www.highbeam.com/doc/1G1-97821483.html Gyeonghee 경희] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121105171531/http://www.highbeam.com/doc/1G1-97821483.html |date=2012-11-05 }} * Jeongsun (정순) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Hinduismo}} * [http://www.southkoreaart.com/famousperson/Na.htm Na Hye-sok (1896-1946)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160224083143/http://www.southkoreaart.com/famousperson/Na.htm |date=2016-02-24 }} (angla) * [http://world.kbs.co.kr/japanese/program/program_koreanstory_detail.htm?No=25304 羅蕙錫] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20120716201640/http://world.kbs.co.kr/japanese/program/program_koreanstory_detail.htm?No=25304 |date=2012-07-16 }} (japana) * http://koreandb.nate.com/history/people/detail?sn=8791{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://100.naver.com/100.nhn?docid=34573{{404|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://navercast.naver.com/contents.nhn?contents_id=4998 {{Ĝermo|koreo|politikisto}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Na, Hye-Sok}} [[Kategorio:Koreaj poetoj]] [[Kategorio:Koreaj sendependecaj aktivuloj]] [[Kategorio:Koreaj politikistoj]] [[Kategorio:Koreaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Libera sekso movadoj]] [[Kategorio:Koreaj feministoj]] [[Kategorio:Koreaj pentristoj]] [[Kategorio:Koreaj verkistoj]] [[Kategorio:Koreaj filozofoj]] [[Kategorio:Koreaj ĵurnalistoj]] frrshzho7koaootek209q4mfmgn6ls2 0 403809 9404514 9129277 2026-06-16T12:54:27Z Sj1mor 12103 9404514 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 5182 ''Bray'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 5182 Bray |Aliaj_nomoj = '''1989 NE'''; 1952 UA |Dato_de_malkovro = {{dato|1|julio|1989}} |Malkovrinto = [[Eleanor Francis Helin]] |Loko_de_malkovro = [[Observatorio de la Monto Palomar|Monto Palomar]] |Epoko = 2456000.5 {{dato|14|marto|2012}} TDB |Granda_duonakso = 386,989 [[1 E9 m|Gm]] (2,587 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 325,412 Gm (2,175 AU) |Apoapsido = 448,566 Gm (2,998 AU) |Discentreco = 0,159 |Periodo = 1519,701 [[tago]]j (4,161 [[jaro]]j) |Cirkulrapido = 18,51 km/s |Klinangulo = 15,869° |Meza_anomaliangulo = 165,479° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 139,804° |Argumento_de_periapsido = 150,056° |Absoluta_magnitudo = 12,5 }} '''5182 ''Bray''''' estas [[asteroido]] de la [[asteroida zono]]. == Malkovro == Ĝi estis malkovrita la {{daton|1|julio|1989}} de la usona [[astronomino]] [[Eleanor Francis Helin]] elde la [[Observatorio de la Monto Palomar]], norde de [[San-Diego (Kalifornio)|San-Diego]] ([[Kalifornio]], [[Usono]]). == Nomo == Ĝia nomo honoras la usonan [[kuracisto]]n ''Olin D. Bray'', okaze de ties 85-a [[naskiĝtago]] la {{daton|28|aŭgusto|1992}}. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|5182-bray-1989-ne}} {{sinsekvo |antaŭ = ''[[5181 SURF]]'' |dosiero = |post = ''[[5183 Robyn]]'' |titolo = [[Listo de asteroidoj (5001–6000)#5151-5200|Listo de asteroidoj (5001 - 6000)]] |periodo = '''5182 ''Bray''''' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Bray}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989]] kfdjmq81t3e1n403r418lncq0f1j8kp 0 405059 9404960 9268902 2026-06-16T20:20:36Z Sj1mor 12103 9404960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Erich SPIEßBACH''' [ŝPISbaĥ] (naskiĝis la [[30-an de novembro]] [[1901]] en [[Gotha]], mortis dum fuĝoprovo el hospitalo psikiatria en [[1956]]) estis germana pentristo. Jam kiel junulo li sentis sin - kune kun sia frato - altirata al la artoj. Li fariĝis teĥnika desegnisto, frekventis du artmetiajn lernejojn kaj eĉ registrigis atelieron skulptistan. Tiam li kreive desegnis multajn florojn kaj faris akvarelojn. Dum la jaroj 1925-1928 li estis restaŭristo ĉe la tiama regionhistoria muzeo en Gotha. En 1928 li forlasis [[Turingio|Turingion]] kaj ekdeĵoris ĉe la Vestfalia landa muzeo por prahistorio kaj frua historio en [[Münster]] (''Westfälisches Landesmuseum für Vor- und Frühgeschichte''). Laborkonfliktoj, kiuj jam anoncis lian postan malsanon, igis lin maldungiĝi sen avizo en 1936. En la 1943-a jaro oni sendis lin en malsanulejon psikiatran. Resumante la plurfojajn oficialajn konstatojn de lia malsano, li titolis sin mem "trifoje diplomita idioto". Ebligis al Spießbach artiste agadi kaj aktivi lia prizorganta kuracisto, sekvante la kuracmetodon de la [[psikiatro]] Hans Prinzhorn, kiu estis pelanta mensmalsanulojn al la pentrada aktiveco. En malmultaj monatoj fariĝis tiel nenombreblaj surfoliaj pentraĵetoj, ofte de enhavo politika, kiuj estas hodiaŭ parto de la Kolekto In der Beeck. == Literaturo == * Manfreed in der Beeck: ''Wahnsinn, Ironie und tiefere Bedeutung'', memeldono, Bayer 1966 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.lwl.org/LWL/Kultur/WMfN La naturscienca muzeo en Münster.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120617134530/http://www.lwl.org/LWL/Kultur/WMfN |date=2012-06-17 }} {{de}} * [http://www.sgipt.org/biogr/psychia/prinzh.htm Pri la sanigaj teorioj de Prinzhorn.] {{de}} * [http://www.sgipt.org/kunst/prinzh/iv.htm Enhavo de la prinzhorna libro pri la bildterapio.] {{de}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spiessbach, Erich}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1901]] [[Kategorio:Mortintoj en 1956]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj desegnistoj]] rcxjv1tn0f66awz0ayeixk1ui0etpf6 0 405516 9404977 8122692 2026-06-16T20:28:56Z Sj1mor 12103 9404977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gerhild DIESNER''' (naskiĝinta la [[4-an de aŭgusto]] [[1915]] en [[Insbruko]], mortinta la [[5-an de septembro]] [[1995]] en [[Distrikto Innsbruck Land|Hall in Tirol]]) estis aŭstra [[pentristo|pentristino]]. Ŝi studadis en [[Londono]], [[Parizo]] kaj [[Munĥeno]]. Ŝia verkaro estas esprimplena kaj dekorema. Konataj estas ŝiaj vandaj tapiŝoj en la preĝejo de la [[karmelano|karmelaninoj]] en Insbruko. Ŝi kreis amason da bildoj, kiuj ĉerpis la teran lumon. Laŭ la aŭstra arthistoriisto Gert Ammann ŝiaj verkoj apartenus al la plej gravaj [[impresionismo|postimpresionisma aperoj]] en [[Tirolo]] laŭ la modelo de franca [[kolorito]] de André Lothes. Ŝi orientiĝis laŭ [[Paul Gauguin|Gauguin]] kaj [[Vincent van Gogh|Van Gogh]], same kiel laŭ la ideoj de [[Henri Matisse]]. (...) Kune kun [[Max Weiler]], [[Helmut Rehm]], [[Walter Honeder]] kaj [[Werner Scholz]] ŝi esence difinadus la pentradon tirolan de la jaroj 50-aj.<ref>Kristian Sotriffer: ''Näher an der Natur - Mensch und Landschaft in der Malerei von 1990 bis 1950 - Tirol und Trentino''. Museum für Moderne Kunst [[Bolzano-Bozen|Bozen]], 1987</ref> == Literaturo == * Wilfried Kirschl, ''Gerhild Diesner'', 1979 * Günther Dankl (eld.), ''G. Diesner'' (Katalogo ekspozicia), eldonejo Tiroler Landesmuseum Ferdinandeum, Insbruko 1995 == Premioj == * 1959 - Förderungspreis für Malerei der Landeshauptstadt Innsbruck * 1995 - Kunstpreis des Landes Tirol == Eksteraj ligiloj == * [http://www.rlb-kunstbruecke.at/atelier_lienz/diesner/index.php Portreto de la pentristino.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kultur.bz.it/index.php?root=cal&mode=event&evtID=15450&_lC=evt_list Informoj pri ŝia arto.] * [http://www.art4public.com/index.php?babel=DE&uuid=0951333c52d94f9f0a4e0eb554537746&page=kuenstler_lexdetail&kuenstler_kennung=57 Biografio detala.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304073427/http://www.art4public.com/index.php?babel=DE&uuid=0951333c52d94f9f0a4e0eb554537746&page=kuenstler_lexdetail&kuenstler_kennung=57 |date=2016-03-04 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Diesner, Gerhild}} [[Kategorio:Aŭstraj pentristoj]] [[Kategorio:Impresionismaj pentristoj]] kt6yz64afi08h43gzdu3ewthecu1bm2 0 407599 9404563 7870605 2026-06-16T13:22:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404563 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:CMS Higgs-event.jpg|eta|300px|dekstra|Prezento pri ebla postsigno de Higgs-bosono en kompute simulita kunpuŝiĝo de du protonoj. La bosono preskaŭ tuj malkomponiĝas en du ŝprucojn de [[hadrono]]j kaj du [[elektrono]]j. (Estas notinde, ke similaj ŝprucoj povas okazi ankaŭ ĉe aliaj kolizioj de nukleeroj. Por certigi, ke estis trovita ĝuste la serĉata fenomeno, necesas statistike signifa troo da observitaj ŝprucoj je antaŭkalkulita energio.)]] '''Bosono de Higgs''' (''Higgs-bosono, Higgs-a bosono'') estas [[elementa partiklo]], kies ekziston oni konjektis per la teorio nomata ''[[norma modelo]] de partikla fiziko'', jam en la 1960-aj jaroj. Partiklo, kies ecoj similas al la teorie antaŭviditaj, estis plej verŝajne trovita en la [[Granda Koliziigilo de Hadronoj|Granda Hadrona Koliziilo]] de [[CERN]], en Julio 2012. En Marto 2013 CERN publikigis rezultojn de pliaj observoj, kiuj pli forte konfirmas tion, ke la trovita partiklo estas la Bosono de Higgs. Oni ankoraŭ povas demandi, ĉu fakte estas precize la bosono de Higgs antaŭvidita per la norma modelo. Eblas ankaŭ, ke estis trovita la plej malpeza el grupo de bosonoj, kiujn prognozas teorioj plivastigitaj.<ref name="cern201303">[http://home.web.cern.ch/about/updates/2013/03/new-results-indicate-new-particle-higgs-boson Novaj rezultoj indikas bosonon de Higgs, CERN, 14 Marto 2013] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151020000722/http://home.web.cern.ch/about/updates/2013/03/new-results-indicate-new-particle-higgs-boson |date=2015-10-20 }} ({{en}})</ref> La trovaĵo de CERN estas daŭre sub intensa esplorado, ĉar plena konfirmo pri ekzisto kaj determino de ĉiuj ecoj de la [[bosono]] demonstrus ankaŭ la ekziston de ''kampo de Higgs'' kaj klarigus, kial certaj elementaj partikloj posedas [[maso]]n<ref>{{Cito |Lingvo=france |URL=http://cdsweb.cern.ch/journal/CERNBulletin/2012/28/News%20Articles/1459456?ln=fr |Titolo=Oftaj demandoj : la Higgs-a bosono ! |Gazeto=Bulletin du CERN |Numero=28-29 |Dato= Julio 2012 }}</ref>. Tio forigus grandan truon en la norma modelo. Se la partiklo montros ecojn, kiujn la norma modelo ne kapablas antaŭdiri, fizikistoj eble devos modifi la modelon aŭ utiligi alian, eventuale tute novan aŭ pli precizan teorian bazon. Observi la bosonon kaj kalkuli ĝiajn fizikajn ecojn estas malfacila, longedaŭra proceso. Por detekti unu Higgs-partiklon oni bezonas mezume unu [[biliono]]n (10¹²) da kunpuŝiĝoj de protonoj. Por trovi ĉiujn formojn de diseriĝo de la partiklo, kio estas necesa por certigi la aplikeblan teorion, oni devas observi amason da bosonoj. La [[elektra ŝargo]], [[kolorŝargo|kolora ŝargo]] kaj [[spino (fiziko)|ŝpino]] de Higgs-bosono estas egalaj al nulo; kaj ĝia maso estas taksata je ĉ. 125-126 [[GeV]]/[[lumrapido|c]]² <ref name=cms0731>{{Cito|Kunaŭtoroj=[[CMS]]-kunlaborado|Titolo=Observo de nova bosono kun maso 125 GeV per la CMS-a eksperimento de la [[LHC]]|Gazeto=Physics Letters B|Volumo= vol. 716|Versiono=1| Paĝoj=p. 30–61|Jaro=2012|Bibliotekakodo=1207.7235|COI=10.1016/j.physletb.2012.08.021|Aŭtoro=V. Khachatryan; A.M. Sirunyan; A. Tumasyan; W. Adam; E. Aguilo: T. Bergauer; M. Draguicevic; J. Erö|Lingvo=angle}}</ref> <ref name=atlas0731>{{Cito|Kunaŭtoroj=[[ATLAS]]-kunlaborado|Titolo=Observo de nova partiklo dum esplorado de nHiggs-a bosono laŭ la norma modelo per la ATLAS-a detektilo de la LHC|Gazeto=Physics Letters B|Volumo=vol. 716|Versiono=1| Paĝoj=p. 1–29 |Jaro=2012|Bibliotekakodo=1207.7214|COI=10.1016/j.physletb.2012.08.020|Aŭtoro= T. Abajyan; B. Abbott; J. Abdallah; S. Abdel Khalek; A.A. Abdelalim; O. Abdinov; R. Aben; B. Abi|Lingvo=angle}}</ref>. '''La nomo''' La partiklo kaj la kampo estas nomitaj laŭ la [[Britio|Brita]] fizikisto [[Peter Higgs]], unu el la pioniroj de la temo. Li estis la unua, kiu sukcesis kalkuli kelkajn ecojn de la bosono. En Esperanto la nomo povas esti ''bosono de Higgs'', ''Higgs-bosono'' aŭ ''Higgs-a bosono''. Se la partiklo estos konfirmita, kaj ĝi iĝos plenrajta parto de la norma modelo, oni eble ekuzos pli simplan, pli Esperantan nomon (''higso'' aŭ io alia), sed estas tro frue antaŭdiri pri tia evoluo. La vorto ''[[bosono]]'' (el la nomo de [[Barato|Barata]] fizikisto ''[[Satyendra Nath Bose|Bose]]'') etikedas la Higgs-an partiklon kiel membron de la sama grupo de elementaj partikloj, kiel la ''[[fotonoj]]'' kaj kelkaj forto-portaj partikloj en atoma nukleo. {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Subatomaj partikloj]] [[Kategorio:Bosonoj|Higgs]] [[Kategorio:Hipotezaj elementaj partikloj]] [[Kategorio:Maso]] [[Kategorio:Scienco en 1960-1969]] [[Kategorio:Scienco en 2010-2019]] [[Kategorio:1964]] [[Kategorio:Scienco en 2012]] [[Kategorio:CERN]] [[Kategorio:Teorio de elektromalforto]] [[Kategorio:Fazaj ŝanĝoj]] [[Kategorio:Norma modelo]] [[Kategorio:Kvantuma kampa teorio]] sv3x368dff9fgyne6yigsnlkqjflvzi 0 409014 9404495 8909986 2026-06-16T12:18:31Z Sj1mor 12103 9404495 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''STEINHÜBEL Zoltán''' (stajnhybel) estas rumania hungara ceramikisto, paperartisto naskita en [[Arado]] en [[16-an de februaro]] [[1952]]. ==Kariero== Zoltán Steinhübel diplomiĝis en [[1980]] en [[Kluĵo]] en la fakoj de ceramiko kaj vitrodizajno. Li instruas de 2000 en la Arta Liceo de [[Arado]] ==Fonto== * Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010. {{Vivtempo|Steinhubel, Z.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj industriartistoj|Steinhubel, Z]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj|Steinhubel, Z]] oefz9uxq82nucj9oy9lgtb7ubr6wgbv 0 409397 9405232 9218494 2026-06-17T07:11:44Z Sj1mor 12103 9405232 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Naĝi Salim al-Ali''' ([[arabe]]: ناجي سليم العلي, naskiĝis en 1937 en vilaĝo Aŝ-Ŝaĝara, [[Palestino]], mortis la 29-an de aŭgusto 1987 en [[Londono]]) – palestina desegnisto, kiu famiĝis per [[desegnaĵo]]j esprimantaj kritikon de la [[Israelo|israela]] [[politiko]]. Li estas aŭtoro de pli ol 40 mil desegnaĵoj, en kiu respeguliĝis opinio de [[palestinanoj]] kaj [[araboj]] kaj kiuj kritike komentis la palestinan kaj araban politikon. Plej grandan diskonigon gajnis al li kreita de li mem [[silueto]] de Hanzali, la [[knabo]] rigardanta aktualajn politikajn eventojn, kiu ankaŭ fariĝis [[simbolo]] de palestina rezisto. La 22-an de julio 1987 antaŭ [[Londono|londona]] sidejo de la [[Kuvajto|kuvajta]] [[gazeto]] ''Al-Kabas'' ([[Tindro]]), por kiu kreis satirajn politikajn desegnaĵojn, Naĝi al-Ali estis pafita vizaĝen. Li mortis pro vundoj kvin semajnojn pli poste en malsanulejo ''Charing Cross''. == Infaneco kaj juneco == Naĝi al-Ali naskiĝis en 1937 en norda Palestino, en la vilaĝo troviĝanta inter [[Tiberiado]] kaj [[Nazareto]], kie nun estas israela [[moŝavo]] Ilanija. Post forpelo de palestinanoj en 1948 li iris kun la familio al la [[suda Libano]] kaj ekloĝis en tendaro por rifuĝintoj Ajn al-Hilva apud [[Cidono]], kie lernis en lernejo apartenanta al la Unio de Kristanaj Eklezioj. Post diplomiĝo dum kelka tempo laboris proksime pri fruktokultivado, kaj poste translokiĝis al [[Tripolo (Libano)|Tripolo]], kie dum du jaroj frekventis fakan lernejon. Kun paso de la tempo translokiĝis al [[Bejruto]], kie ekloĝis en tendo de la tendaro Ŝatila, provante vivteni diversmaniere. En 1957, akirante rajtigon de aŭtomekanikisto, foriris al [[Sauda Arabio]], kie laboris dum du jaroj. == Morto pro atenco == Oni ĝis nun ne scias, kiu pafis al Naĝi al-Ali vundinte lin ĉe dekstra [[tempio]]. Al-Ali restis senkonscia ĝis sia morto. Lia volo estis ripozi en Ajn al-Hilva, apud la patro, sed tio ne estis plenumebla kaj oni entombigis lin en tombejo Brookwood apud Londono. Post la [[atenco]] [[Scotland Yard|londona polico]] arestis Isma'il Suvan, la 28-jaran palestinanon, laboranta en la Universitato Hull, en kies loĝejo oni trovis kaŝejon kun armiloj, laŭ [[polico]] destinitan por teroristaj atakoj en [[Eŭropo]]. Al Suvan oni nur riproĉis pri neleĝa posedo de armiloj kaj eksplodaj materialoj. Komence la polico asertis, ke li estas membro de la [[Organizaĵo por Liberigo de Palestino]], kvankam OLP neis tion. Kun paso de la tempo li atestis, ke li laboris por OLP kaj por israela [[Mosado]], kiu estis scianta pri planoj murdi la desegniston. Mosado rifuzis transdoni adekvatajn informojn al la brita [[spionado|spionagentejo]] pro kio [[britoj]] forigis de sia lando almenaŭ unu israelan [[diplomato]]n. Indignita ĉefministrino [[Margaret Thatcher]] ordonis fermon de la londona sidejo de Mosado ĉe Kensington Palace Gardens. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20021211200349/http://www.ahram.org.eg/weekly/1998/1948/361_nagi.htm I am from Ain Al-Helwa] fragmentoj de intervjuo farita de Radva Aŝur somere 1984 en [[Budapeŝto]], publikigita en Al-Ahram. * [http://electronicintifada.net/v2/article2929.shtml Naji al-Ali: The timeless conscience of Palestine] – Arjan El Fassed, [http://electronicIntifada.net The Electronic Intifada] (22 VII 2004). * [http://www.najialali.com Anglalingva paĝo dediĉita al Naĝi al-Ali]. * [http://www.handala.org Paĝo dediĉita al Hanzali] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120717075829/http://www.handala.org/ |date=2012-07-17 }}. * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/22/newsid_2516000/2516089.stm Paĝo de BBC ON THIS DAY el la atenco-tago kontraŭ Naĝi al-Ali]. * [http://www.youtube.com/watch?v=emI-nA4Heto Programo "Street Talk" (Al Jazeera) dediĉita al Naĝi al-Ali, 07 VI 2007.]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Palestinaj artistoj]] [[Kategorio:Palestinaj desegnistoj]] [[Kategorio:Palestinaj rifuĝintoj]] 7w3d9t5v3c7qp458weqikp4qyvkre3v 0 413198 9405098 9176525 2026-06-16T23:56:13Z Dantevmartinez 256628 /* Vivo kaj verkaro */ Korektita lingvaĵo kaj plibonigita la formulado de la teksto. 9405098 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Reinhold Schünzel um 1921 by Alexander Binder.jpg|eta|Reinhold Schünzel proks. 1921 sur foto de Alexander Binder]] '''Reinhold Schünzel''' (naskiĝinta la [[7-an de novembro]] [[1888]] en [[Hamburgo]]; mortinta la [[11-an de septembro]] [[1954]] en [[Munkeno]]) estis [[germana]] [[aktoro]] kaj [[reĝisoro]]. == Vivo kaj verkaro == Post sia komercistay edukado li estis kromprofesie komence figuranto, pli malfrue aktoro sur scenejoj en [[Hamburgo]], [[Berno]] kaj [[Berlino]]. Unuafoje li filmaktoris en 1916 sub Carl Froelich, kaj samjare lin malkovris [[Richard Oswald]]. Ekde tiam li estis per la rolo de kanajlo ero de la kerna ensemblo de Oswald el Anita Berber, [[Werner Krauß]] kaj [[Conrad Veidt]]. Kun Veidt li aktoris en 1919 en ''Anders als die Andern'', en kiu li figuris kiel ĉantaĝisto de samseksema violonisto (ludata de Veidt). Ekde 1918 Schünzel ankaŭ mem reĝisoris. En la dua duono de la 1920-aj jaroj aperis serio da ''Schünzel-filmoj'', epizodaj komedioj, en kiuj li ludis la ĉefrolon, produktis kaj reĝisoris la verkojn. Ĉi tiuj majstraĵoj de la germana filmkomedio nur en la lastaj jaroj estis remalkovritaj kaj ree prezentataj dum la filmscienca kongreso kaj filmfestivalo samkiel je la [[Internacia Filmfestivalo de Karlovy Vary]]. Per ekfloro de la sonfilmo la komika talento de la reĝisoro Schünzel pli bone ekbrilis, precipe je ''Viktor und Viktoria'' (1933), ''Die englische Heirat'' kaj ''Amphitryon – Aus den Wolken kommt das Glück '' (1935), kiuj jam ekestis sub [[naziismo|naziisma regado]]. En 1931 li prezentis en la filmaĵo ''Die 3-Groschen-Oper'' de Georg Wilhelm Pabst kiel policestro Tiger Brown. Post 1933 li rajtis verki nur kun specialpermeso de la nazioj, ĉar li validis laŭ la „[[nurenbergaj leĝoj]]“ kiel duonjudo. En la jaro 1937 li rifuĝis en [[Usono]]n. Tie li aktoris, ĉar liaj propraj reĝiaj verkoj nur malmulte sukcesis, je 1943 en ''Hangmen Also Die!'' de [[Fritz Lang]] kaj je 1946 en ''Notorious'' de [[Alfred Hitchcock]]. En la jaro 1949 li revenis al Germanujo kaj laboris denove ĉe la teatro je Munkeno same kiel [[flankaktoro|flankaktoris]] en filmoj. En 1954 li ricevis la Germanan Filmpremion kiel plej bona aktoro en la kategorio vira flankrolo por sia rolo en la filmo ''Meines Vaters Pferde'' de Gerhard Lamprecht. Reinhold Schünzel verkis en 100 filmoj. == Honoradoj == En la jaro 1988 la hamburga centro por filmesploro ''CineGraph'' dediĉis okaze de lia 100-a datreveno la 1-a Internacian Filmhistorian Kongreson je Hamburgo al la verkaro de la reĝisoro kaj aktoro. Instigite per la el tio rezulta libropublikaĵo Hans-Christoph Blumenberg verkis en 1995 filman okupadon pri la biografio de Schünzel sub la titolo ''Beim nächsten Kuß knall ich ihn nieder!''. Ekde 2004 internacia ĵurio disdonas ĉiukaze je la malfermo de la Internacia Festivalo de la Germana Filma Heredaĵo Reinhold Schünzel-Premion kiel honorpremion por multjaraj meritoj pri zorgado, konservado kaj disvastigo de la germana filma heredaĵo. == Filmoj == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-09082, Filmaufnahmen mit Max Schmeling und Jose Santa.jpg|eta|Reinhold Schünzel inter la boksistoj [[Max Schmeling]] (dekstre) kaj Jose Santa dum la laboroj pri la filmo ''Liebe im Ring'' (1930)]] === …de la aktoro === * 1918: Das Mädel vom Ballett * 1919: Die Prostitution * 1919: Anders als die Andern * 1919: Madame Dubarry * 1919: Unheimliche Geschichten * 1920: Nachtgestalten * 1920: Katherina die Große * 1921: Lady Hamilton * 1928: Adam und Eva * 1931: 1914, die letzten Tage vor dem Weltbrand * 1931: Die Dreigroschenoper * 1943: [[Hangmen Also Die]]! * 1944: The Hitler Gang * 1946: Notorious, reĝisoro: [[Alfred Hitchcock]] * 1948: Berlin-Express * 1954: Meines Vaters Pferde === …de la reĝisoro === * 1920: Katherina die Große * 1923: Alles für Geld * 1930: Liebe im Ring * 1933: Viktor und Viktoria * 1934: Die englische Heirat * 1935: Amphitryon – Aus den Wolken kommt das Glück * 1936: Das Mädchen Irene * 1937: Land der Liebe * 1939: The Ice Follies of 1939 * 1939: Balalaika === …de la scenaristo === * 1952: Liebe im Finanzamt == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|0778306}} * {{DNB|118892223}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schünzel, Reinhold|1888|1954}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Germanaj scenaristoj]] bnhy9ljfs76up4zvrkwzh0zz5s4jqol 0 415139 9404869 8858231 2026-06-16T19:09:06Z Sj1mor 12103 9404869 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Peder Severin Krøyer, memportreto}} '''Peder Severin Krøyer''', ankaŭ konata kiel '''P.S. Krøyer''' ([[Stavanger]], [[23-an de julio]] [[1851]] – [[Skagen]], [[21-an de novembro]] [[1909]]) estis [[Danio|dana]] pentristo. Li apartenis al la [[Skagenpentristoj]]. Lia verkaro oni ĝenerale konsideras kiel [[impresionismo]]. == Vivo kaj laboro == Krøyer elkreskis ĉe onklino en [[Kopenhago]]. Li jam dum junaĝo montris talenton por desegni kaj pentri, je aĝo de dekkvar li komencis studadon je la Reĝa Dana Artakademio. En 1871 li havis sian unuan [[ekspozicio]]n. Inter 1877 kaj 1881 li faris studvojaĝojn al [[Hispanio]], [[Italio]] kaj [[Francio]]. Speciale en [[Parizo]], kie li havis privatan instruadon de [[Léon Bonnat]], li trovis gravajn inspirfontojn ĉe la tiamaj impresionistoj. Post reveno al Danio Krøyer fariĝis multdezirata portretpentristo en Kopenhago. Krom tio li luprenis domon en Skagen, kaj partoprenis al la loko artistoj-kolonio la [[Skagenpentristoj]], kun inter aliaj la verkistoj [[Holger Drachmann]], [[Georg Brandes]], [[Henrik Pontoppidan]] kaj la artistgeedzoj [[Michael Ancher|Michael]] kaj [[Anna Ancher]]. Krøyer restadis, speciale dum la vintro, regule en Kopenhagen kaj dum la somero li pentradis en Skagen. En 1891 lia juna edzino [[Marie Krøyer|Marie]] ankaŭ ekloĝis tie kaj multfoje pozis por li. Li plejparte pentris en impresionisma stilo, ofte kun la naturo, maro kaj artistoj-kolonio de Skagen kiel temo. Post 1900 Krøyer ekhavis multajn psikajn problemojn kaj suferis pro depresimanio ([[Dupolusa obstrukco]]). Li mortis en 1909, 58-jaraĝa. == Galerio == <center><gallery widths=160 heights=130> Dosiero:Krøyer hirschsprung.jpg Dosiero:I købmandens bod (Peder Severin Krøyer).jpg Dosiero:Ved Frokosten Krøyer 1883.jpg Dosiero:Krøyer fiskere trækker vod.jpg Dosiero:Krøyer Sommerdag ved Skagens Sønderstrand 1884.jpg Dosiero:Krøyer Komiteen for den franske Kunstudstilling i København 1888.jpg Dosiero:P S Krøyer 1899 - Sommeraften ved Skagens strand. Kunstneren og hans hustru.jpg Dosiero:Krøyer sankthans3.jpg Dosiero:Marie Kroyer.jpg Dosiero:MARIE 21.jpg </gallery></center> == Literaturo == * Peter Michael Hornung, Peder Severin Krøyer, Palle Fogtdal, København, 2002. ISBN 87-7248-551-5. == Retejoj == * {{en}} [http://www.skagensmuseum.dk/index.php?id=96&L=2 Krøyer je SkagensMuseum.dk] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kroyer, Peder Severin}} [[Kategorio:Danaj pentristoj]] [[Kategorio:Impresionismaj pentristoj]] pq5519xyhecub5be1f6egxb7qmvr66s 0 415318 9404465 9355834 2026-06-16T12:02:49Z Sj1mor 12103 9404465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Noémi Ferenczy''' [ferenci], [[hungare]] '''Ferenczy Noémi''' estis [[hungara]] gobelinisto kaj [[pentristo]]. Ŝia [[patro]] estis [[Károly Ferenczy]], ŝia [[patrino]] estis [[Olga Fialka]], ŝiaj [[frato]]j estis [[Béni Ferenczy]] kaj [[Valér Ferenczy]], ŝia [[edzo]] estis [[Sándor Kőrösi-Krizsán]]. [[Dosiero:Ferenczy Károly plaque (Szentendre Alkotmány u 1).jpg|eta|240px|Memortabulo pri Noémi Ferenczy]] Noémi Ferenczy naskiĝis la {{daton|18|junio}} [[1890]] en [[Szentendre]]. Ŝi mortis la {{daton|20|decembro}} [[1957]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Noémi Ferenczy lernis gobelinadon en [[Parizo]] en [[1911]]. Ŝi ne nur planis, skizis la [[gobelino]]jn, sed ankaŭ ŝi teksis. Komence ŝi vivis en [[Transilvanio]], ekde [[1932]] en Budapeŝto. Ekde [[1945]] ĝismorte ŝi instruis en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo de Budapeŝto]]. Ŝi ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1948]], en [[1952]] ankaŭ alian [[premio]]n. == Ŝiaj ekspozicioj (elekto) == * [[1916]], [[1931]], [[1956]], [[1968]] Budapeŝto * [[1928]] [[Romo]] * [[1937]] Parizo (mondekspozicio) * [[1958]] [[Bruselo]] (mondekspozicio) * [[1970]] [[Moskvo]] * [[1986]] [[Bochum]] == Ŝiaj disĉiploj (elekto) == * [[Erzsébet Bakay]] * [[István Nagy B.]] * [[Margit Gy. Nagy]] * [[Gizella Solti]] == Memorigiloj == * [[muzeo]] pri [[familio]] Ferenczy en Szentendre * memortabulo en Budapeŝto * premio "Ferenczy Noémi" ekde [[1992]] == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungara Vikipedio] [[Dosiero:Károly Ferenczy painter (1862-1917) Béni and Noémi.jpg|eta|maldekstre|250px|Noémi Ferenczy kun Béni Ferenczy sur pentraĵo de Károly Ferenczy]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ferenczy, Noemi}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj gobelinistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] kzffxg8vuy3zar9w8b2551nqcp7nzio 0 417775 9404648 9294904 2026-06-16T14:35:40Z Sj1mor 12103 9404648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Andrzej Strumiłło''' (naskiĝis la 23-an de oktobro 1927 en [[Vilno]], mortis la [[9-a de aprilo]] [[2020]]) estis pola [[pentristo]], [[grafikisto]], [[skulptisto]], [[fotisto]], [[poeto]], [[verkisto]], [[profesoro]] de [[Akademio]] de [[Belartoj]] en [[Krakovo]], estinta gvidanto de [[grafiko|grafikejo]] ĉe Sekretariejo de [[UN]]. Membro de Asocio de [[poloj|Polaj]] [[Artisto]]j [[Fotisto]]j kaj de Scienca Konsilio de [[Nacia Parko]] [[Wigry]]. Honora Ambasadoro de [[Podlaĥia Provinco]] kaj Honora Civitano de Urbo [[Suwałki]]. ==Iniciatoj== * En [[1977]] iniciatis ''Renkontojn [[Arto]]-[[Medio]]'' en Wigry ([[distrikto Suvalkio]]) * En [[1980]] aliĝis al la alvoko de 64 [[sciencisto]]j, verkistoj kaj [[publicisto]]j al komunistaj regopovoj pri komenco de [[dialogo]] kun la [[strikoj en la Pola Marbordo|strikantaj laboristoj]] * Kune kun [[Czesław Miłosz]] kaj [[Tomas Venclova]] iniciatis eldonon de la publikaĵo „Księga Wielkiego Księstwa Litewskiego” (Libro de [[Grandprinclando Litovio]]) kun tekstoj de [[historiisto]]j, [[verkisto]]j kaj [[artisto]]j el [[Pollando]], [[Belorusio]] kaj [[Litovio]] pri la [[tradicio]] kaj [[heredaĵo]] de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]], aperinta en 2009. * En la 90-a naskiĝdatreveno de la artisto, en [[2017]], oni organizis en [[Podlaĥio]] la Jaron de Andrzej Strumiłło == Muzea agado == Andrzej Strumiłło 50-jariĝon de sia krea laboro festis en [[Muzeo pri Azio kaj Pacifiko]] en [[Varsovio]] kune kun [[ekspozicio]] de siaj [[desegno]]j de [[Azio]] (Azia Galerio 1997). Unu jaron pli frue prezentis tie [[Nepalo|nepalan]] sakran [[pentroarto]]n. La muzeo organizis ankaŭ multe da ekspozicioj de la artisto enlande kaj eksterlande (''Antikvaĵoj de [[Barato]]'', [[Nov-Delhio]], ''Mia Nepalo'', [[Katmanduo]], ''Andrzej Strumiłło - desegnoj de [[Azio]]'', [[Hanoi]], ''Azio en desegnoj de Andrzej Strumiłło'', [[Juĵno-Saĥalinsk]]). La ekspozicion ''Kobzdej, Kulisiewicz, Strumiłło - desegnoj de Azio'' (Azia Galerio 1993) oni nekstan jaron prezentis en Nov-Delhio, [[Bratislavo]], [[Moskvo]], kaj en la laŭvica en [[Prago]], [[Leipzig]] kaj [[Weimar]]. Andrzej Strumiłło dum pluraj jaroj troviĝis en Muzea Konsilio kaj estas granda amiko de la Muzeo pri Azio kaj Pacifiko. == Interesaĵoj == * En dokumentoj de Andrzej Strumiłło kiel naskiĝjaro estas 1928, kvankam li naskiĝis unu jaron pli frue, en 1927. Tio estas penrezulto de lia patrino, danke al kio li dum la [[dua mondmilito]] evitis forveturigon por altruda laboro en [[Nazia Germanio]]. * Li posedas bredejon de [[araba ĉevalo|arabaj ĉevaloj]] kaj ankaŭ 40 [[hektaro]]jn da tero, kiun duone [[forsto|forstigis]] plantante 30 mil [[arbo]]jn. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://csw-as.org/ Centro de Nuntempa Arto - Galerio de Andrzej Strumiłło] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200216215956/http://csw-as.org/ |date=2020-02-16 }} * [http://www.rokis.suwalki.pl/pacamera/Strumillo_2007.htm Ekspozicia paĝo de la artisto en galerio PAcamera - Nippon, 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120417041349/http://www.rokis.suwalki.pl/pacamera/Strumillo_2007.htm |date=2012-04-17 }} * [http://www.polskiearaby.com/?page=ludzie_i_konie&lang=en&str=2&id=1 Intervjuo kun Andrzej Strumiłło]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://societyforarts.com/strumillo.htm Biografio]; {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Strumiłło, Andrzej}} [[Kategorio:Polaj fotistoj]] [[Kategorio:Polaj desegnistoj]] [[Kategorio:Polaj poetoj]] [[Kategorio:Polaj pentristoj]] 6tmqerrjkk9o9st9wc6monnsxy486mt 0 425054 9404853 8516248 2026-06-16T18:59:13Z Sj1mor 12103 9404853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | priskribo=portreto el [[1901]] }} '''Elsa BESKOW''' (naskonomo Maartman; naskiĝis la [[11-an de februaro]] [[1874]] en [[Stokholmo]]; mortis la [[30-an de junio]] [[1953]] en Danderyd-Djursholm tuj sude de [[Stokholmo]]) estis [[svedio|sveda]] verkistino de porinfanaj libroj, pentristino kaj ilustristino. == Vivo == Elsa Beskow naskiĝis kiel filino de la komercisto Bernt Maartman (1841–1889) kaj de la instruistino Augusta Fahlstedt (1850–1915). Ŝi estis la plej aĝa el ses gefratoj. Kiam la firmao de la patro bankrotiĝas kaj li mallonge post tio mortas en 1889, la patrino kun la ses infanoj translokiĝas al la domo de siaj fratinoj. Ili gvidas antaŭelementan lernejon laŭ principoj de la tiuepoka reforma pedagogio. La onklinoj poste estis modeloj por la libro ''Tant Grön, Tant Brun och Tant Gredelin'' ("onklino verda, onklino bruna kaj onklino violkolora") de Elsa Beskow. Inter la jaroj 1890 kaj 1895 Elsa Beskow studis desednadon en la arta fakaltlernejo ''Konstfack'' en Stokholmo. Tie ŝi konatiĝas kun ''Natanael Beskow'', kaj en 1897 edziniĝas al li. La paro havas ses filojn. Ekde la jaro 1894 Elsa Beskow publikigis rakontojn el la porinfana magazino „Jultomten“, kiu tiam havis tre altan eldonkvanton kaj signife kontribuis al konatiĝo de la juna artistino. En 1897 publikiĝis ŝia unua libro ''Sagan om den lilla, lilla gumman'' ("la legendo pri eta, eta virino"). Sekvis pli ol 30 porinfanaj libroj, kiuj tradukiĝis al multaj lingvoj. Ekster Skandinavio ŝia verkaro aparte populariĝis en [[Germanlingvio]] kaj en la unuaj jardekoj de la 20-a jarcento havas eksterordinaran sukceson, kvankam post la Dua Mondmilito ŝiaj libroj preskaŭ forgesiĝis en [[Mezeŭropo]] kaj restas popularaj nur inter malmultaj pedagogoj, fakuloj pri infana literaturo kaj bonvolaj geavoj, kiuj emas konatigi siajn genepojn per bildlibroj "el longe pasinta epoko". == Verkaro == La stilo kaj verka kaj desegna de Elsa Beskow estis ligita al la verkoj de [[Hans Christian Andersen]] kaj [[Zacharias Topelius]]. Siajn multajn infanlibrojn ŝi mem ilustris. Tial ŝi konsideriĝas la unua svedlingva bildlibra aŭtorino. Kaj la tekstoj kaj la ilustraĵoj de la libroj estas fantazie infanemaj, kaj sufiĉe malrealismaj ... fakte jam tuj post la publikiĝo ili al multaj legantoj en pozitiva maniero ŝajnis esti "memoraĵoj el longe pasinta epoko". Multaj el la libroj konsideriĝas klasikaĵoj de la svedlingva porinfana literaturo kaj en Skandinavio daŭre estas populara legaĵo. La nomoj de iuj libraj figuroj estas konataj al ĉiu svedo, kaj eniris la vortaron de la sveda lingvo. Iuj libroj estas verkataj en poema formo kaj en iuj el ili la infanoj mem trovu la ĝustan rimvorton de la dua linio, ekzemple en la libro "Hattstugan" ("ĉapa dometo"). Tiaj vortludoj kompreneble malfacile tradukeblas al aliaj lingvoj. Aliaj libroj tamen tre sukcese tradukeblis kaj siatempe populariĝis en multaj aliaj eŭropaj landoj, aparte, kiel supre menciite, en germanlingva Mezeŭropo. Ekzemplo por tia internacia sukceso estis la libro "Puttes äventyr i blåbärsskogen“ ("la aventuro de Putte en mirtela arbaro"), kiu en [[1903]] je la titolo ''Hänschen im Blaubeerwald'' ("Joĉjo en la mirtela arbaro") en grandega eldonkvanto publikiĝis en la germana infanlibra eldonejo [[Loewe]]. En multaj libroj de Elsa Beskow gravas fantaziaj bonvolaj nanoj, nanaj infanoj kaj aliaj fabelaj estaĵoj. En 1952, jaron antaŭ sia morto, Elsa Beskow estis honorigita per la premio [[Nils Holgersson]] por sia viva verkaro. Ekde la jaro 1958 ĉiujare la plej bela sveda bildlibro honoriĝas per premio "Elsa Beskow". En 2002, 50 jarojn post la atribuo de la premio ''Nils Holgersson'', la sveda nacia muzeo montris ampleksan ekspozicion kun ŝiaj ilustraĵoj. == Elektitaj verkaĵoj == Ĉar ekster [[Skandinavio]] la verkaĵoj de Elsa Beskow aparte konatiĝis en [[Germanlingvio]], iuj titoloj tial krom en [[sveda]] originalo menciiĝas ankaŭ en [[germana]] traduko: * ekde la jaro 1894 diversaj kontribuoj por la infana magazino „Jultomten“ * ''Sagan om den lilla, lilla gumman / Das Märchen von der kleinen, kleinen Frau'' ([[1897]]) * ''Barnen på Solbacka'' ([[1898]]) * ''Puttes äventyr i blåbärsskogen / Hänschen im Blaubeerwald'' ([[1901]]) * ''Mors lilla Olle'' ([[1903]]), ilustraĵoj, teksto de ''Alice Tegnér'' * ''Blommornas bok'' ([[1905]]), ilustraĵoj, teksto de ''Jeanna Oterdahls'' * ''Gnällmåns'' ([[1905]]) * ''Olles skidfärd / Olles Reise zu König Winter'' ([[1907]]) * ''Tummelisa / Däumelinchen'' ([[1908]], en Esperanto "fingrulino"), ilustraĵoj, teksto de [[Hans Christian Andersen]] * ''Blondchen in Blüten'' ([[1908]]), ilustraĵoj, teksto de Georg Lang * ''Tomtebobarnen / Die Wichtelkinder'' ([[1910]]) * ''Pelles nya kläder / Pelles neue Kleider'' ([[1912]]) * ''Blomsterfesten i täppan / Blumenfest'' ([[1914]]) * ''Görans bok'' ([[1916]]) * ''Tant Grön, Tant Brun och Tant Gredelin / Tante Braun, Tante Grün und Tante Lila'' ([[1918]], en la traduko du koloroj interŝanĝiĝis) * ''Muntergök / Spaßvogel'' ([[1919]]) * ''Lasse liten i trägården / Klein-Lasse im Garten'' ([[1920]]) * ''Lillebrors segelfärd'' ([[1921]]) * ''Bubbelemuck'' ([[1921]]) * ''Borgmästar Munte'' ([[1922]]), ilustraĵoj, teksto de Alice Tegnér * ''Sagan om den lilla hinden / Das Märchen von dem kleinen Reh'' ([[1924]]) * ''Tant Bruns födelsedag'' ([[1925]]) * ''Årets saga'' ([[1927]]) * ''Petter och Lotta på äventyr'' ([[1929]]) * ''Hattstugan'' ([[1930]]) * ''Solägget / Das Sonnenei'' ([[1932]]) * ''Landet Långthärifrån'' ([[1932]]) * ''Sagan om den nyfikna abborren / Das neugierige Fischlein'' ([[1933]]) * ''Sessalätts äventyr / Lissys Abenteuer'' ([[1934]]) * ''Ocke, Nutta och Pillerill / Schabernack im Wichtelwald'' ([[1939]]) * ''Duktiga Annika / Annika'' ([[1941]]) * ''Farbror Blås nya båt / Onkel Blaus neues Boot'' ([[1942]]) * ''ABC-resan'' ([[1945]]) * ''Petters och Lottas Jul / Weihnachten mit Peter und Lotta'' ([[1947]]) * ''Herr Peter'' ([[1949]]) == Literaturo == * Edvard von Krusenstjerna: ''Natanael och Elsa Beskow, studier och minnesbilder.'' Norstedts, Stokholmo 1965 * Gunvor Håkansson: ''Elsa Beskow och Astrid Lindgren.'' 1967 * Margareta Sjögren: ''Elsa Beskow och hennes värld.'' BonnierFakta, Stokholmo 1983 * Stina Hammar: S''olägget: Fantasi och verkligheit i Elsa Beskows konst.'' Albert Bonniers, Stokholmo 2002 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://kampanj.bonniercarlsen.se/beskow/meny1.htm informo pri la verkaro de Elsa Beskow, kun multaj ilustraĵoj, en retejo de la eldonejo ''Bonnier Carlsen'' (svede)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121213214505/http://kampanj.bonniercarlsen.se/beskow/meny1.htm |date=2012-12-13 }} * [http://www.biblioteksforeningen.org/var-verksamhet/utmarkelser/elsa-beskow-plaketten/ retejo pri la premio Elsa Beskow (svede)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170117201019/http://www.biblioteksforeningen.org/var-verksamhet/utmarkelser/elsa-beskow-plaketten/ |date=2017-01-17 }} * {{DNB|118176420}} * [http://www.ajum.de/html/j-j/pdf/0602_beskow-elsa.pdf germanlingva verkistina profilo, en formato pdf (447 kB)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121224134955/http://www.ajum.de/html/j-j/pdf/0602_beskow-elsa.pdf |date=2012-12-24 }} {{Bibliotekoj|PND=118176420|LCCN=n/79/53780|VIAF=97459375}} {{Vivtempo|Beskow, Elsa}} [[Kategorio:Svedaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Svedaj pentristoj]] j2xpbdj70twc63js1nnis004kobfv97 0 426044 9404690 9005834 2026-06-16T15:48:48Z Alifono 114488 Vidu ankaŭ 9404690 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:LocationComoros.png|eta|dekstra|250px|La situo de la ŝtato [[Komoroj]] oriente de [[Afriko]].]] '''Komora Esperanto-Asocio''' estas la landa [[Esperanto-asocio]] en la ŝtato [[Komoroj]] oriente de [[Afriko]]. La asocio fondiĝis en julio [[2006]] kaj havas sian sidejon en la ĉefurbo [[Moronio|Morono]]. == Vidu ankaŭ == [[Komoroj]] [[Komora lingvo]] == Eksteraj ligiloj == * [https://uea.org/landoj/komoroj bazaj informoj pri la asocio en la retejo de UEA] * [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=forums&srcid=MTcwMTA0MzYzNzU3NjI2NzIxMTcBMTU5MTM2ODgzMjI5NTA3MTIwMjcBWVRXaEV6Y3B1cnNKATMBAXYy raporto de Komora Esperanto-Asocio pri la periodo 2006 kaj 2007] {{Esperanta Mondo}} {{ĝermo|Esperanto-asocio}} [[Kategorio:Komora Esperanto-Asocio| ]] [[Kategorio:Afrikaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Komoroj]] qgrq8nrghkcoliz1s4ghd6kc619xugc 0 429033 9405325 8169642 2026-06-17T08:17:24Z Sj1mor 12103 9405325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Pío Baroja en Parque del Retiro Madrid.jpg|eta|250px|Monumento al [[Pío Baroja]] en Madrido fare de '''Federico Coullaut-Valera'''.]] '''Federico Coullaut-Valera''' ([[1912]]-[[1989]]), [[Hispanio|hispana]] skulptisto kaj religia figuristo. == Biografio == Federico Coullaut-Valera Mendigutia naskiĝis en [[Madrido]] la [[25an de aprilo]] de [[1912]]. Lia patro, [[Lorenzo Coullaut Valera]] estis fama skulptisto, kaj ankaŭ la instruisto de Federico. Estis nevo-nepo de la verkisto [[Juan Valera]]. Li mortiĝis en la Granja de San Ildefonso ([[provinco Segovio|Segovio]]) en [[1989]]. == Verkaro == Monumentoj, portretoj kaj nombraj skulptaj grupoj por [[Sankta Semajno]] komponas la verkarn de tiu artisto. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Coullaut-Valera, Federico}} [[Kategorio:Hispanaj skulptistoj]] ao7g7h9cwebwos119gwykehotpzkvsm 0 431081 9405353 8987742 2026-06-17T09:12:50Z Crosstor 3176 /* Famaj universitatanoj */ 9405353 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |plia nomo=Lunds universitet |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | moto = ''Ad utrumque'' (preparita por ambaŭ) | moto = ''Ad utrumque paratus''<br />(Preparita por ambaŭ: kaj libro kaj glavo) | fondodato = [[1666]] | urbo = [[Lund]], [[Svedio]] | speco = [[publika universitato|ŝtata]] | gvidanto = vickanceliero prof. Per Eriksson | nombro de studentoj = 28 458 <small>''(2011 )''</small> | nombro de kunlaborantoj= 5 231 <small>''(2008)''</small> | el tio profesoroj= 558 <small>''(2007)''</small> | jara budĝeto = 700 milionoj da € <small>''(2011)''</small> | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = SE | situo sur mapo=Lund | zomo = 14 | retejo = }} La '''Universitato de Lund''' – [[svede]] ''Lunds universitet'', [[latine]] ''Universitas Lundensis'' - estas la [[publika universitato]] en la urbo [[Lund]] en suda [[Svedio]]. Ĝi oficiale estis fondita en la [[19-a de decembro]] [[1666]], sed jam ekde la jaro 1425 ekzistis antaŭformo de la hodiaŭa universitato, tiam nomata ''studium universale'' (do "universala studaro"). La universitato portas la kromnomon ''Academia Carolina'' kaj estas inter la plej grandaj de [[Skandinavio]] . Ĝi estas membro de la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]], angle ''League of European Research Universities'', reto de science aparte altrangaj altlernejoj. Krom en la urbo Lund, okazas universitata branĉo en la urbo [[Helsingborg]] kun 3000 studentoj kaj la ''Teaterhögskolan'' (teatra altlernejo) en [[Malmö]]. == Famaj universitatanoj == {{Div col|cols = 1}} * [[Samuel Pufendorf]] (1632-1694) germana juristo * [[Johan Jacob Döbelius]] (1674–1743) profesoro de medicino * [[Peter Estenberg]] (1686-1740) helenisto, profesoro, kaj konsilisto de la reĝo [[Stanislao la 1-a|Stanisław Leszczyński]] el Pollando * [[Carolus Linnaeus]] (1707-1778) botanikisto kaj patro de la moderna taksonomio * [[Johan Gottschalk Wallerius]] (1709-1785) kemiisto kaj mineralogo * [[Anders Jahan Retzius]] (1742-1821) naturalisto. * [[Lars von Engeström]] (1751-1826) ŝtatestro kaj diplomato * [[Bengt Lidner]] (1757-1793) poeto * [[Thomas Thorild]] (1759-1808) poeto, kritikisto kaj filozofo. * [[Carl Fredrik Fallén]] (1764-1830) botanikisto kaj entomologo. * [[Erik Acharius]] (1757–1819) kuracisto kaj botanikisto * [[Esaias Tegnér]] (1782-1846) poeto, episkopo de Växjö * [[Axel Gustaf Gyllenkrok]] (1783-1865) zoologo. * [[Carl Adolph Agardh]] (1785-1859) naturalisto (botanikisto) kaj klerikulo, episkopo de Karlstad. * [[Johan Wilhelm Zetterstedt]] (1785-1874) entomologo. * [[Per Georg Scheutz]] (1785-1873) inĝeniero pri komputado * [[Elias Magnus Fries]] (1794-1878) mikologo * [[Anders Retzius]] (1796-1860) anatomiisto * [[John Ericsson]] (1803-1889) elpensisto * [[Anders Gustaf Dahlbom]] (1806–1859) entomologo. * [[Otto Lindblad]] (1809-1864) komponisto * [[Carl August Hagberg]] (1810-1864) lingvisto kaj tradukisto * [[Jacob Georg Agardh]] (1813-1901) botanikisto. * [[Arvid Posse]] (1820-1901) sveda ĉefministro * [[Martin Wiberg]] (1826-1905) elpensisto, maŝinoj generantaj je logaritma tabelo * [[Axel Möller]] (1830-1896) astronomo * [[Gustaf Retzius]] (1842-1919) anatomiisto. * [[Albert Victor Bäcklund]] (1845-1912) matematikisto kaj fizikisto * [[Hildegard Björck]] (1847-1920) unua virino kiu konkludis akademian gradon en Svedio * [[Knut Wicksell]] (1851-1926) ekonomikisto * [[Johannes Rydberg]] (1854-1919) fizikisto * [[Carl Charlier]] (1862-1934) astronomo, direktoro de la Observatorio de Lund * [[Elis Strömgren]] (1870-1947) astronomo, Directoro de la Observatorio de Kopenhago * [[V. Walfrid Ekman]] (1874-1954) oceanografo * [[Thomas Mann]] (1875–1955) novelisto (1949) kaj Nobelpremiito * [[Torgny Segerstedt]] (1876-1945) ĵurnalisto kaj erudiciulo pri kompara religio * [[Ernst Wigforss]] (1881-1977) lingvisto kaj politikisto * [[Manne Siegbahn]] (1886-1978) fizikisto * [[Marcel Riesz]] (1886-1969) matematikisto * [[Östen Undén]] (1886-1974) Rector Magnificus de la Universitato de Upsalo * [[Knut Lundmark]] (1889-1958) astronomo kaj direktoro de la Observatorio de Lund * [[Per Edvin Sköld]] (1891-1972) franca ministro * [[Gunnar Malmquist]] (1893-1982) astronomo * [[Frans Gunnar Bengtsson]] (1894-1954) verkist * [[Oskar Klein]] (1894-1977) fizikisto * [[Bertil Ohlin]] (1899-1979) liberala estro kaj ekonomikisto, Nobel premiito * [[Tage Erlander]] (1901-1985) sveda ĉefministro * [[Sten Broman sv:Sten Broman]] (1902-1983) muzikisto kaj muzik-kritikisto * [[Rune Elmqvist]] (1906-1996) elvolviganto de la unua movebla pasmarkilo * [[Gunnar Jarring]] (1907-2002) ambasadoro, diplomato de la Unuiĝintaj Nacioj kaj erudiculo pri turkaj lingvaĵoj * [[Sune Bergström]] (1916-2004) biokemiisto, Nobel premiito * [[Torsten Hägerstrand]] (1916-2004) kultura geografo * [[Lars Gårding]] (1919-) matematikisto * [[Carl Hellmuth Hertz]] (1920-1990) pioniro pri ultrasonografio * [[Judith Wallerstein]] (1921-2012) psikologo kaj esploristo * [[Vivi Vajda]], [[paleontologo]] * [[Imre Szente]], hungara tradukisto {{Div col end}} [[Dosiero:Universitetsbyggnaden 080508.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>plia bildo de la universitata ĉefkonstruaĵo]] [[Dosiero:Universitetsbiblioteket 080508.jpg|eta|dekstra|300ra|<center>la universitata biblioteko]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Svedio}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lund, Universitato}} [[Kategorio:Universitatoj en Svedio]] [[Kategorio:Skanio]] d17zhhh0sfz3a12jlrty1eoan46gb9o 0 432344 9405197 8947677 2026-06-17T06:35:56Z Sj1mor 12103 9405197 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = | priskribo de dosiero = La afiŝo dum la beatigo | kesteroj = {{Informkestero sanktulo | titolo = [[Beatulo]], [[martiro]] | beatigita de = | dato de beatigo = la 26-an de oktobro 2007 en [[Linz]] | tago de festo = [[21-a de majo]] }} }} [[Dosiero:Sankt Radegund Jaegerstaetterhaus.jpg|eta|Domo de Jägerstätter en Sankt Radegund]] '''Franz JÄGERSTÄTTER''' (naskiĝinta la [[20-a de majo]] [[1907]] en [[St. Radegund]] / [[Distrikto Braunau am Inn]], murdita la [[9-a de julio]] [[1943]] en [[Brandenburg an der Havel]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[martiro]] de [[konscienco]]. == Religia evoluo == Certan tempon la kamparano fremdiĝis al la katolika kredo, finfine li retrovis siajn katolikajn radikojn. Tio iĝis decida por sia sinteno al la [[naziismo]]. Per pasia studado de katolika literaturo, legado regula de la [[biblio]] kaj ofta partopreno en mesoj li pli kaj pli konvinkiĝis pri la neakordigeblo de sia konvinko kaj tia de la nazia partio. Kritikega kontraŭnaziisma rondletero de la [[Linz|linca]] episkopo Johano Gföllner en 1933 ekiĝis la gvidilo de Jägerstätter. Pro la pasiveco de multaj aliaj ekleziaj funkciuloj vidalvide al la ekstremdekstraj danĝeroj li mense ankoraŭ ege suferos la venontajn jarojn. == Politika rezisto == En 1938, ne tute unu monaton post la perforta [[Anschluss|aneksiĝo]] de Aŭstrio al Germanio, fariĝis la 10-an de aprilo farsa referendumo, kie Jägerstätter kiel la ununura civitano de sia vilaĝo malkaŝe voĉdonis kontraŭe. Li rezignis pri la ŝtataj porinfanaj subvencioj. En 1940 la surloka paroĥestro Jozefo Karobath estis arestata pro demoraliziganta prediko. Kiam Jägerstätter ricevis la rekrutigan ordonon la 23-an de februaro 1943, li deklaris en la 1-a de marto ne militservi. Li estis kondamnata al morto la 6-an de julio kaj gilotinata 3 tagojn poste. En sia adiaŭa letero li pardonis al ĉiuj kaj konsideris sian morton oferado por la propraj pekoj kaj la pekoj de aliaj. == Honorigoj == La kondamno al morto nuliĝis en la 7-a de majo 1997. En la 26-a de oktobro 2007 li estis proklamata [[beatulo]] en la katedralo de [[Linz]]. La katolikoj memoras ĉiujare pri la martiro la 21-an de majo. == Filmo kaj teatro == ;Filmoj * ''A Hidden Life'', reĝisoro [[Terrence Malick]], 2019 * ''Gott hab ihn selig. Franz Jägerstätter'', reĝisorino Bettina Schimak, dokumenta filmo de [[ORF]], 2007 27 min * ''Das Gewissen des Franz Jägerstätter'', Regie Michael Cencig, dokumenta filmo de [[ORF]], 1997 12 min. * ''Franz Jägerstätter. Un contadino contro Hitler'', Regie Fulvio De Martin Pinter, en la itala, Trento/Italien, 1995 27 min. * ''Besser die Hände gefesselt als der Wille'', reĝisoro: [[Andreas Gruber]], filmo de [[ORF]], 1988 45 min. * ''Der Fall Jägerstätter'', Reĝisoro: [[Axel Corti]], aktoris [[Kurt Weinzierl]], Aŭstrio 1971 ;Dramoj * ''Eye Witness'', premiero: Cameri Theater Tel Aviv 2003 (Reĝisoro: Paulus Manker) * ''Das Vermächtnis'' de Martin Winklbauer, Halsbach 1989 ISBN 3-87553-371-2 ;Meso * ''Missa Heroica'' 1998/99 de la ĉeĥa komponisto Pavel Smutný ;Opero * ''Franz Jägerstätter (Opero preĝeja)'' de Viktor Fortin, premiero 2007 en [[Graz]] == Literaturo == * Georg Bergmann: ''Franz Jägerstätter. Ein Leben vom Gewissen entschieden'', Christiana Verlag 1980 * [[Andreas Maislinger]]: ''Der Fall Franz Jägerstätter'', en: DÖW jarlibro 1991 * Kurt Benesch: ''Die Suche nach Jägerstätter. Ein biographischer Roman'', Styria, Graz 1993, ISBN 3-222-12215-6 * B. Kenz: ''Franz Jägerstätter'' 1977 * Pax Christi Oberösterreich (Eld.): ''Franz Jägerstätter. Zur Erinnerung seines Zeugnisses. Eine Handreichung'', Edition Kirchen-Zeit-Geschichte, Linz 2001, ISBN 3-9500891-4-4 * Erna Putz: ''Franz Jägerstätter. Ed. Geschichte d. Heimat'', Grünbach 1985, ISBN 3-900943-46-X * Alfons Riedl (Eld.): ''Franz Jägerstätter. Christlicher Glaube und politisches Gewissen'' Thaur 1997, ISBN 3-85400-041-3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.heiligenlexikon.de/BiographienF/Franz_Jaegerstaetter.html Artikolo en leksiko de sanktuloj.] * [http://www.dioezese-linz.at/redaktion/index.php?action_new=Lesen&Article_ID=42601 Leteroj de la beatulo pri temoj kristanaj.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}} * [http://www.dioezese-linz.at/redaktion/index.php?action_new=Lesen&Article_ID=34619 Demandoj de Jägerstätter al la kristanaro.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}} * [http://www.dioezese-linz.at/redaktion/index.php?page_new=854 Bildserio de Jägerstätter kun klarigoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130327043958/http://www.dioezese-linz.at/redaktion/index.php?page_new=854 |date=2013-03-27 }} {{de}}, {{en}}, {{it}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jagerstatter, Franz}} [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Beatigitoj]] pnhc2z0bcc8v7xdm7b6150b8cw874ly 0 432482 9404942 8536943 2026-06-16T20:14:38Z Sj1mor 12103 9404942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Carlos Páez Vilaró | dosiero = Carlos Páez Vilaró.jpg | priskribo = Carlos Páez Vilaró en 2009 | grandeco de dosiero = 200 | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1923|11|1}} | loko de naskiĝo = [[Montevideo]] {{Urugvajo}} | dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|2014|2|24|1923|11|1}} | loko de morto = [[Punta Ballena]] }} '''Carlos Páez Vilaró''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1923|11|1}} en [[Montevideo]] [[Urugvajo]], mortis {{mortodato|2014|2|24}} en [[Punta Ballena]]) estis [[pentristo]], [[ceramiko|ceramikisto]], [[skulptisto]], [[verkisto]], [[komponisto]] kaj [[konstruado|konstruisto]]. == Biografio == Dum sia junaĝo li loĝis en [[Bonaero]], [[Argentino]], kie li laboris en la sektoro de la grafikaj artoj. Inter variaj okupoj li estis kolumnisto de la semajna revuo [[Caras y Caretas (2001)|Caras y Caretas]]. Post mondvojaĝo (kaj laboro en multaj lokoj), li translokiĝis al [[Casapueblo]] (apud [[Punta del Este]]) hodiaŭ konsiderata kiel nacia heredaĵo. Li edziĝis en 1955 kun Madelón Rodríguez Gómez kaj divorcis en 1961. Li havas ses filojn Carlos Miguel, Mercedes, Agó, Sebastián, Florencio kaj Alejandro Páez Rodríguez. Poste li vivis en Montevideo kune kun sia familio. == Libro == {|border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%" |- bgcolor="#ececec" !Jaro!!Titolo!!ISBN!! !! Rimarkoj |- |[[1982]]||''Entre mi hijo y yo, la luna''<br />Inter mia filo kaj mi, la luno||9505291108|| || La [[odiseado]] de patro en la tragedio de la [[Andoj]]. ([[furorlibro]]) |- |} [[Dosiero:Casapueblo.jpg|eta|300px|center|[[Casapueblo]], lia plejbone konata kreaĵo apud [[Punta del Este]]]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Páez Vilaró, Carlos}} [[Kategorio:Urugvajaj pentristoj]] [[Kategorio:Urugvajaj potfaristoj]] [[Kategorio:Urugvajaj skulptistoj]] [[Kategorio:Katalunaj artistoj]] cs8jhrmduhcn89jtz8vqkpw3ziiui10 0 432574 9405102 8175625 2026-06-17T00:13:12Z Kani 670 9405102 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio | koloro = pink | nomo = Fiĝia petrelo | dosiero = | dosiero larĝo = 260px | priskribo de dosiero = Fiĝia petrelo | statuso = CR | regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' | filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' | klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' | ordo = [[Procelarioformaj]] ''Procelariiformes'' | familio = [[Procelariedoj]] ''Procellariidae'' | genro =''[[Pseudobulweria]]'' | dunomo =''Pseudobulweria macgillivrayi'' | dunomo aŭtoritato = (Gray, [[1860]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fiĝia petrelo''' (''Pseudobulweria macgillivrayi''), konata ankaŭ kiel '''Petrelo de MacGillivray''', estas malgranda, malhela birdospecio de la grupo de [[burdopetreloj]]. La Fiĝia petrelo estis origine konata el nematura specimeno troviĝinta en [[1855]] ĉe la insulo [[Gau]], [[Fiĝioj]], de natursciencisto [[John MacGillivray]] sur la ŝipo 'HMS Herald' kiu portis la ekzempleron al la [[Brita Muzeo]] en [[Londono]]. Ĝi estis remalkovrita en [[1983]], kaj ekde tiam estis pliaj sep registroj, kiuj inkludis la kapton kaj fotigon de unu plenkreskulo en aprilo 1984. Tiu specio estas klasita kiel draste endanĝerita ĉar el malalta nombro de registroj oni supozas, ke estas nur malgranda populacio de malpli ol 50 individuoj limigitaj al tre malgranda reprodukta areo. Tiu birdospecio estis priskribita kiel 30 cm alta, malhela kun ĉokolad-koloraj plumoj, Malhelaj okuloj kaj beko kaj bluaj piedomakuloj. Ili povas esti vidata en akvoj ĉe la insulo Gau sed oni supozas, ke ĝi disiĝas al pelagaj akvoj for el la insulo. La raro kaj gravo de tiu specio estas konata de lokanoj de Gau kaj ĝi aperas sur fiĝia [[monbileto]], same kiel aperis en la logoo de la jam malaperinta flugentrepreno ''Air Fiji''. Ĝi estas protektita laŭ la leĝaro de Fiĝioj. En [[1989]], priserĉado ĉe la bordo de eblaj nestareoj finiĝis ĉar oni timis, ke tia aktivado, sen komplementa konservagado, povus kuraĝigi [[kato]]jn sekvi padojn en la areo. Aŭguste 2007, ĵusa haŭto de vundita Fiĝia petrelo, kiu sekve mortiĝis disponeblis por studo en Fiĝio. Maje de 2009, oni faris la unuajn fotojn de la birdospecio mare faritaj proksimume je 46 km sude de Gau.<ref>[http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8250000/8250215.stm BBC informo de la registro (vidaĵo) de Gau]</ref> == Referencoj==<!-- BulletinOfTheBritishOrnithologistsClub129:129. --> * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2006|id=40269|title=Pseudobulweria macgillivrayi|downloaded=05a Majo 2006}} Kriterioj kial tiu specio estas draste endanĝerita * [http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3881&m=0 BirdLife International Species Factsheet]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Poŝtmarkoj Fiji Millennium produktitaj de Fiji Post [http://www.stampsfiji.com/stamps/millennium/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080210003838/http://www.stampsfiji.com/stamps/millennium/index.html |date=2008-02-10 }} Elŝutita la 23an de decembro 2007 * Nature Fiji News on the Fiji Petral skin [http://www.naturefiji.org/newsstory.php?id=10] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110727112510/http://www.naturefiji.org/newsstory.php?id=10 |date=2011-07-27 }} Elŝutita la [[23an de decembro]] 2007 {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Petreloj]] [[Kategorio:Procelarioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] dmj1xu9y0fk0i8nurrcbwl6xd84cuok 0 432903 9404932 8807659 2026-06-16T20:11:34Z Sj1mor 12103 9404932 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Marcello Nizzoli | priskribo = itala pentristo, arkitekto, fasonisto | grandeco de dosiero = 220 | dato de naskiĝo = [[2-a de januaro]] [[1887]] | loko de naskiĝo = [[Boretto]], [[Italio]] | dato de morto = [[31-a de julio]] [[1969]] | loko de morto = [[Camogli]], [[Italio]] }} '''Marcello Nizzoli''' ([[2-an de januaro]] [[1887]] [[Boretto]] - [[31-an de julio]] [[1969]] [[Camogli]]) estis itala [[Fasonado|fasonisto]], [[arkitekto]] kaj [[pentristo]]. Post diplomiĝo je la ''Istituto d'Arte Paolo Toschi'' de [[Parmo]] li komencis esti konata kiel pentristo, kune kun la grupo ''Nuove Tendenze'' (Novaj Tendencoj) kaj farante afiŝojn por la [[alkoholaĵo]] [[Campari]]. En la [[1930-aj jaroj]] li instruis je la ''Instituto superiore di industrie artistiche'' (ISIA) de [[Monza]]. Li partoprenis en la preparado de diversaj ekspozicioj inkluzive de la [[Ekspozicio de la faŝisma Revolucio]] ([[1932]]), la [[Ekspozicio de Aeronaŭtiko]] ([[1934]]), la Halo de Venko VI [[Milano Triennale]] de [[1936]]. Li faris ses mapojn de Italio ([[Asizo]], [[Napolo]], [[Padovo]], [[Pizo (Italio)|Pizo]], [[Bolonjo]], [[Triesto]]) pentrita sur la muroj de la antaŭĉambro de la tria klaso de Centra [[Stacidomo]] de [[Milano]], tiam transformita al [[Librejo]] Feltrinelli. Lia famo estas ĉefe pro la firmao [[Olivetti]] kie fine de la [[1930-aj jaroj]] li komencis funkcii kiel redaktisto kaj poste fasonisto, kreante interalie, la faman [[tajpilo]]n [[Letera 22]]. Samtempe li laboris kiel arkitekto por fari multnombrajn konstruaĵojn kiel la centra oficejo de la kompanio Olivetti. En 1966 li ricevis de la politeknika lernejo de [[Milano]] la honoran gradon en [[arkitekturo]]. == Ĉefaj verkoj == [[Dosiero:Olivetti-mc24-marcello-nizzoli.jpg|eta|[[Olivetti MC-24]] (versio 1956)]] [[Dosiero:Olivetti_Lettera_22_by_LjL.jpeg|eta|200px|Olivetti Lettera 22, 1950]] [[Dosiero:Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6365688.jpg|eta|Sewing machine ''Mirella'' desegnita de Marcello Nizzoli por [[Necchi|V. Necchi Spa]], [[Compasso d'oro]] 1957. Bildoj [[Paolo Monti]], 1960.]] * 1923 - [[Bernocchi]] - Afiŝo * 1927 - MotoSacoche - Afiŝo * 1928 - [[Lubrikaĵo]] [[Fiat]] - Afiŝo * 1930 - Campari Aperitivo - Afiŝo * 1930 - Bitter Le Coq - Afiŝo * 1932 - [[Cordial Campari]] - Afiŝo * 1932 - Sale F & G della [[Mostra della Rivoluzione Fascista]], [[Romo]] * 1933 - Afiŝo Lido di Venezia (kun [[Marcello Dudovich]]) * 1934 - Sala delle Medaglie d'oro alla [[Esposizione aeronautica italiana|Mostra dell'Aeronautica]], Milano * 1934 - Afiŝo por la XIX [[Biennale di Venezia]] * 1936 - Negozi Parker, Milano * 1936 - Salone d'Onore della VI Triennale, Milano * 1938 - Sala piriti, [[Mostra autarchica del Minerale italiano]], Romo * 1940 - Summa sumigilo * 1947 - Aurora 88, stilografika plumo * 1948 - Divisumma 14, kalkulmaŝino * 1948 - Lexikon 80 tajpilo * 1950 - [[Lettera 22]], tajpilo * 1952-1953 - Abitazioni per dipendenti Olivetti a Ivrea * 1954 - Macchina da cucire Supernova BU - Necchi * 1956 - [[Divisumma 24]], kalkulmaŝino * 1957 - Kudromaŝino Mirella - Necchi * 1958 - Palazzo per uffici ENI a San Donato Milanese * 1959 - Skribmaŝino [[Diaspron]] * 1961-1963 - Quartiere residenziale A.N.I.C. Macchitella, Gela * 1964 - Palazzo Uffici (ĉefoficejo de Olivetti), Ivrea (kun Bernasconi kaj Fiocchi) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{en}} [http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O:AD:E:4316 Nizzoli kolekto je MOMA]<br /> {{it}} [http://www.designindex.it/nizzoli.htm Scheda su designindex.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120703235421/http://www.designindex.it/nizzoli.htm |date=2012-07-03 }}<br /> {{it}} [http://www.italianidea.it/cgi-bin/notizie.asp?id=189&col=FFF2E6 Scheda su italianidea.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060509163710/http://www.italianidea.it/cgi-bin/notizie.asp?id=189&col=FFF2E6 |date=2006-05-09 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nizzoli, Marcello}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1878]] [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj arkitektoj]] [[Kategorio:Fasonado]] np3lqwh9d9q0xk0pfmiulsnlv6ec124 0 434278 9405238 9239982 2026-06-17T07:16:51Z Sj1mor 12103 9405238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Giovanni Battista Crescenzi''' ([[Romo]], [[17-a de januaro]] de [[1577]] - [[Madrido]], [[17-a de marto]] de [[1635]]), markizo de la Torre, konita en Hispanio kiel '''Juan Bautista Crescenci''' aŭ '''Juan Bautista Crescenzi''', estis pentristo kaj arkitekto itala de la frua [[Baroko]], aktiva en Romo kaj poste setliĝinta en la hispana kortego ekde 1617, kie li helpis al la ornamado de la [[Monaĥejo de El Escorial]]. La familio Crescenzi estis antikva kaj elstara familio romana. Lia frato estis kardinalo. Giovanni edziĝis al Anna Massima kaj ankaŭ ties filo, Alessandro Agostino, faris la karieron eklezia, iĝante kardinalo en 1675. Ankaŭ kelkaj aliaj membroj de la familio estis same kardinaloj.<ref>[http://www.fiu.edu/~mirandas/bios1675.htm The Cardinals of the Holy Roman Church. Consistory of May 27, 1675] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130305101149/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1675.htm |date=2013-03-05 }}, angle.</ref> Li studis pentrarton ĉe [[Cristoforo Roncalli]]. Crescenzi elstaris kiel artisto dum la papoperiodo de la papo [[Paŭlo la 5-a]]. En 1617 estis alvokita de la reĝo [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a de Hispanio]] kaj venis al Madrido. Ekde 1620, lia fundamenta laboro okazis ĉe El Escorial, kie li projektis kaj dekoris la Reĝan Panteonon. La sukcedanto de Felipe la 3-a, nome Filipo la 4-a, kiel rekono al lia laboro artista, havigis al li la markiztitolon de La Torre kaj nomumis lin [[Ordeno de Santiago|membro de la Ordeno de Santiago]]. Crescenzi laboris ankaŭ por la projekto de la [[Parko Retiro]]<ref>[http://www.ucm.es/BUCM/revistas/amm/02148765/articulos/MILT9797120019A.PDF El Palacio y los Jardines del Buen Retiro], de [[Antonio Bonet Correa]].</ref> kaj de la [[Palaco Sankta Kruco|Kortega Prizono de Madrido]] (aktuala Palaco Sankta Kruco, sidejo de la Ministerio de Eksteraj Aferoj de Hispanio). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artehistoria.jcyl.es/histesp/personajes/1668.htm Biografio en Artehistoria] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080315072708/http://www.artehistoria.jcyl.es/histesp/personajes/1668.htm |date=2008-03-15 }} * [http://www.biografiasyvidas.com/biografia/c/crescenzi.htm Biografio en Biografías y Vidas] * Baglione, Giovanni (1641). Giovanni Battista Passari. ed. Le Vite de’ Pittori, Scultori, Architetti, ed Intagliatori dal Pontificato di Gregorio XII del 1572. fino a’ tempi de Papa Urbano VIII. nel 1642. (Vivoj de la pentristoj, skulptistoj, arkitektoj kaj gravuristoj dum la papoperiodoj de Gregorio la 12-a en 1572 al Urbano la 8-a en 1642). Napolo, eldono de 1731; Digitaligita de Googlebooks. pp. paĝoj 249-252. {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Crescenzi, Giovanni Battista}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Arto de Hispanio]] h3wediep3lc0jwfp8zxrvv52zx67bny 0 443286 9405154 9346956 2026-06-17T02:36:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405154 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Béla Iványi''' [ivAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Iványi Béla''' estis [[hungara]] [[historiisto]], [[arkivisto]], [[politikisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1920]]). Béla Iványi [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis kiel '''Jung Béla''' la {{daton|27|oktobro}} [[1878]] en [[Nagykanizsa]]. Li mortis la {{daton|20|januaro}} [[1964]] en [[Vonyarcvashegy]]. == Biografio == Béla Iványi frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, poste li eklaboris en [[1903]] en [[Hungara Tutlanda Arkivo|Tutlanda Arkivejo]]. En [[1914]] li komencis instrui en [[Universitato de Debrecen]]. Baldaŭe li ankaŭ politikadis. En [[1927]] li esploris en [[Italio]], poste li instruis en universitato de [[Szeged]]. En [[1938]] li emeritiĝis pro skandalo, krome li redonis sian akademian membrecon. Poste li faris arkivadajn laborojn ĉe [[familio]] en [[Körmend]]. == Verkaro (elekto) == * ''Bártfa szabad kir. város levéltára I.: 1319–1526,'' (1910) * ''Gönc szabadalmas mezőváros története'' (Historio de libera [[kampurbo]] [[Gönc]], (1926) * ''A városi polgárjog keletkezése és fejlődése, figyelemmel Buda és Pest városokra,'' (1936) * ''A két Zrínyi körmendi levelei,'' (1943) * ''A középkori Vasvár'' (La mezepoka [[Vasvár]]), (1992) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare] * [http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=449 biografio hungare] * [http://mult-kor.hu/20090512_ivanyi_bela biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231109040114/https://mult-kor.hu/20090512_ivanyi_bela |date=2023-11-09 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ivanyi Béla}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 8gqdkbgjh6in4lkl61p7l42o83qzp6u 0 445777 9404928 9127695 2026-06-16T20:10:01Z Sj1mor 12103 9404928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Musée de Capodimonte - Le Gréco, portrait de Giulio Clovio, en 1571-572 -01.jpg|dekstre|eta|250px|''Portreto de Giorgio Giulio Clovio'', la plej frua pluvivanta portreto de El Greco (ĉ. 1570, [[Oleo-pentrado|oleo surtola]], 58 × 86 cm}, [[Muzeo Kapodimonte]], [[Napolo]]).]] [[Dosiero:Clovio magi.jpg|eta|320px|''Adorado de la Saĝuloj'' kaj ''[[Salomono]] adorita de la [[Reĝino de Ŝeba]]'' el la ''Farnesaj Horoj'']] '''Giorgio Giulio Clovio''' aŭ '''Juraj Julije Klović''' (1498 – 5an de Januaro, 1578) estis iluministo, miniaturisto, kaj pentristo naskiĝinta en [[Kroatio]], kiu estis aktiva ĉefe en [[Renesanco|Itala Renesanco]].<ref>John Van Antwerp Fine, When ethnicity did not matter in the Balkans: a study of identity in pre-nationalist Croatia, Dalmatia, and Slavonia in the medieval and early-modern periods, University of Michigan Press, 2006, p 195 [http://books.google.com/books?id=wEF5oN5erE0C&lpg=PA195 Google Books]</ref> Li estis konsiderata la plej granda iluministo de la Itala Renesanco, kaj iel la lasta tre elstara artisto en la longa tradicio de [[enluminuro]], antaŭ kelkaj modernaj revivigoj. == Biografio == == Kontakto kun aliaj artistoj == == Ĉefaj verkoj == == Morto kaj entombigo == == 500a jariĝo == == Heredo == == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} En itala: * [http://www.copia-di-arte.com/a/clovio-giorgio-giulio.html Motivi disponibili Giorgio-Giulio Clovio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191203014932/http://www.copia-di-arte.com/a/clovio-giorgio-giulio.html |date=2019-12-03 }} * [http://biblio.cribecu.sns.it/cgi-bin/vasari/Vasari-all?code_f=print_page&work=le_vite&volume_n=6&page_n=213 Le Vite - Edizioni Giuntina e Torrentiniana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060509030353/http://biblio.cribecu.sns.it/cgi-bin/vasari/Vasari-all?code_f=print_page&work=le_vite&volume_n=6&page_n=213 |date=2006-05-09 }} * [http://www.storiarte.altervista.org/vasarielenco.htm Gli artisti principali citati dal Vasari nelle "Vite" (elenco)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201213154046/http://www.storiarte.altervista.org/vasarielenco.htm |date=2020-12-13 }} * [http://www.allposters.it/-st/Giorgio-Giulio-Clovio-Posters_c82528_.htm Ritratto di auto del Clovio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190822120444/http://www.allposters.it/-st/Giorgio-Giulio-Clovio-Posters_c82528_.htm |date=2019-08-22 }} * [http://www.copia-di-arte.com/a/clovio-giorgio-giulio/last-judgement-after-mich.html Ultimo giudizio del Clovio] En kroata: * [http://www.galerijaklovic.hr/ Klovicevi Dvori] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210217050020/https://galerijaklovic.hr/ |date=2021-02-17 }} * [http://www.vinodol.de/kunst.htm Juraj Julije Klović - Germane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120717003611/http://www.vinodol.de/kunst.htm |date=2012-07-17 }} * [http://www.hnb.hr/numiz/zla-sre/klovic/eklovic.htm Juraj Julije Klović] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031219124203/http://www.hnb.hr/numiz/zla-sre/klovic/eklovic.htm |date=2003-12-19 }} * [http://www.posta.hr/main.aspx?id=193&idmarke=312 Poŝtmarko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927225902/http://www.posta.hr/main.aspx?id=193&idmarke=312 |date=2007-09-27 }} * [http://www.croatianhistory.net/etf/art.html#klov Historia retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kroataj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj]] gh7jhkxygo159d2p3epsvb55lq8puls 0 445914 9405264 8913170 2026-06-17T07:36:26Z Sj1mor 12103 9405264 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Portrait of Zacharie Astruc (1866) - Edouard Manet (Kunsthalle Bremen).jpg|eta|<center>Édouard Manet: <br />''Portreto de Zacharie Astruc'' <br />[[Kunsthalle Bremen]]</center>]] '''Zacharie Astruc''' (1833, [[Angers]] – 1907, [[Parizo]]) estis franca [[skulptisto]], [[Pentrarto|pentristo]], poeto, kaj [[arta kritikisto]]. Li estis grava figuro en la kultura vivo de Francio en la dua duono de la [[19a jarcento]], kaj partoprenis en la unua ekspozicio de [[Impresionismo]] de 1874 kaj ankaŭ en la [[Universala Ekspozicio (1900)|Universala Ekspozicio]] de 1900. Kiel arta kritikisto, verkanta ĉefe inter 1859–1872, estis arda defendanto de [[Gustave Courbet|Courbet]], kaj estis unu el unuaj kiuj agnoskis la talenton de [[Edouard Manet|Manet]]. Li defendis ankaŭ la verkojn de [[Monet]], Whistler, Carolus-Duran, [[Fantin-Latour]], kaj [[Alphonse Legros]]. Li aperas en la fama pentraĵo de [[Henri Fantin-Latour]], ''Un atelier aux Batignolles''— kie li sidas ĉe Manet, kiu estas montrata pentranta lian portreton. Astruc estas ĝenerale rilatita al la titoligo de la pentraĵo de Manet "Olympia," kaj ero el poemo de Astruc estis inkludita en la kataloga teksto por "Olympia" kiam ĝi estis ekspoziciata ĉe la [[Pentrosalono de Parizo|Salono]] de 1865.<ref>Sharon Flescher, ''Zacharie Astruc: Critic, Artist and Japoniste (1833-1907)'' (Garland Publishing: New York, 1978).</ref> Astruc estis hispanemulo, konanto de la arto kaj literaturo de Hispanio. Post veturado al Hispanio en 1864, li helpis prepari la itineraron por la ununura veturo de Manet al Hispanio en 1865.<ref>S. Flescher 1978, Chapter II.</ref> Astruc helpis disvastigi revivigon de la intereso pri la pentraĵoj de [[El Greco]].<ref name="Russel1">J. Russel, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE5DC1739F93BA25754C0A964948260 Seeing The Art Of El Greco As Never Before]</ref> Astruc estis ankaŭ grava figuro de la movado [[Japanismo]] en Francio en la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj, publikante, inter aliaj verkoj, tri mejloŝtonajn artikolojn pri Japanismo en la pariza gazeto, ''L'Etendard,'' en 1867–68.<ref name="Flescher">S. Flescher 1978, Ĉapitro lV.</ref> == Verkoj == <gallery> Image:Roses négligemment jetées sur un vase.jpg|''Roses négligemment jetées sur un vase'' Image:Zacharie Astruc Intérieur Parisien.jpg|''Intérieur Parisien'' Image:Les Prèsents Chinois.jpg|''Les Prèsents Chinois'' Image:Masques05.JPG|''La Maskovendisto'' <br />Ĝardeno Luksemburgo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Astruc, Zacharie}} [[Kategorio:Francaj artistoj]] [[Kategorio:Francaj eseistoj]] n30zxnkeark3sc08f21hgftb5ttvk1c 0 446364 9404911 9269923 2026-06-16T20:04:36Z Sj1mor 12103 9404911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Kysa Johnson''' (1974, [[Evanston (Ilinojso)]], [[Usono]]) estas moderna pentristo, kiu devenas el sciencaj fontoj kaj teorioj, kiaj [[kordoteorio]] kaj la mapado de subatoma malkompono de partikloj.<ref name="Rb">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.brooklynart.com/|titolo=Kysa Johnson|alirdato=17a de Decembro 2006|verko=Roebling Hall}}</ref> Ŝi studis en [[Glasgovo]], [[Skotlando]], kaj nune loĝas en [[Broklino]], [[Novjorko]]. Ŝi regule ekspoziciis kaj en [[Usono]] kaj en [[Britio]]. Estas konstanta ekspozicio en la [[Empire State Building]]. Per serio de pentraĵoj ŝi rilatigis neseksan reproduktadon de iaj vivaj estaĵoj kun la temo de la [[Senmakula koncipiĝo]] ĉefe el pentraĵoj de [[El Greco]]. ==Notoj== {{referencoj}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] 7cvgd1tjn6guwy1pbgrr52ojcegko2a 0 449024 9405322 8183291 2026-06-17T08:13:06Z Sj1mor 12103 9405322 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Graesel Hannover Tor(2e).jpg|eta|Friedrich Gräsel, ''Hannover Tor'', 1978/1981, valorŝtalo, ardigita. Starloko: Moltke-Placo, [[Essen]]]] '''Friedrich GRÄSEL''' (naskiĝinta la [[26-an de majo]] [[1927]] en [[Bochum]]; mortinta la [[8-an de julio]] [[2013]] en [[Osnabrück]]) estis [[germana]] [[skulptisto]]. Post militservo kaj [[militkaptiteco]] li faris la [[abituro]]n kaj studis ekde 1952 ĝis 1956 ĉe la artaj [[altlernejo]]j en [[Munkeno]] kaj [[Hamburgo]], tie ĉi ankaŭ ĉe la [[universitato]]. Ekde 1958 ĝis 1970 li instruis arton ĉe gimnazioj en [[Nordrejn-Vestfalio]] kaj instruis ekde 1970 ĝis 1978 ĉe la pedagogia altlernejo je [[Monastero]] kaj ĉe la [[Universitato Duisburg-Essen]]. Ekde 1979 ĝis 1984 li gastprofesoris ĉe la universitato de Heluano ĉe [[Kajro]] kaj ekde 1982 ĝis 1988 li estis profesoro pri plastika formado en Essen. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118541269}} * [http://welt-der-form.net/Friedrich_Graesel Portreto de Gräsel] * [http://www.ruhr-uni-bochum.de/pressemitteilungen-2002/msg00165.html Gazetara komunikado de la Ruhr-Universitato Bochum pri la ''Friedrich-Gräsel-Schenkung für Wissenschaft und Kunst''] * [http://www.skulpturenverzeichnis-soest.de/skulpturen/graesel/graesel1.html Foto de ŝtalplastiko en Soest] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130714113624/http://www.skulpturenverzeichnis-soest.de/skulpturen/graesel/graesel1.html |date=2013-07-14 }} * [http://www.ruhr-uni-bochum.de/kuba/data/graesel.htm Fotoj de du tuboplastikoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091119125332/http://www.ruhr-uni-bochum.de/kuba/data/graesel.htm |date=2009-11-19 }} * [http://www.kunstverein-gelsenkirchen.de/kunstmeile/1990/graesel.htm Fotoj de kvin pluaj verkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090211063802/http://www.kunstverein-gelsenkirchen.de/kunstmeile/1990/graesel.htm |date=2009-02-11 }} * [http://www.kunst-am-moltkeplatz.de/friedrichgraesel Friedrich Gräsel sur la Moltke-Placo en Essen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100521091225/http://www.kunst-am-moltkeplatz.de/friedrichgraesel |date=2010-05-21 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grasel, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] dwmi77ptjiakxsqz76f8az4zkim6tiq 0 449027 9405292 7274600 2026-06-17T07:55:03Z Sj1mor 12103 9405292 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Ulrich Rückriem''' (naskiĝinta la [[30-an de septembro]] [[1938]] en [[Duseldorfo]]) estas [[germana]] [[skulptisto]], kiu loĝas en [[Kolonjo]] kaj [[Londono]]. Oni kategoriigas lin ankaŭ kiel [[minimumismo|minimumisman]] artiston. <gallery perrow="3"> dosiero:RueckriemCastellZollverein.jpg|Castell (1991) 24-parta, granito, skulptaĵaro Ŝutmontoj Zollverein sur [[Minejo Zollverein]], [[Essen]] dosiero:Rueckriem.jpg|Skulptaĵo, skulptaĵaro Ŝutmontoj Zollverein sur[[Minejo Zollverein]] , [[Essen]] dosiero:Rückriem Moltkeplatz Essen.JPG| Sentitola dolomito el Anröchte (1983) - [http://www.kunst-am-moltkeplatz.de/skulpturenensembleaufdemmoltkeplatz Moltke-Placo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Essen]] dosiero:Skulptur_von_Ulrich_Rückriem,_Huestr,_Bochum.jpg|Sennoma skulptaĵo en [[Bochum]] </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118750224}} * [http://www.duereninfo.de/stelen/stelen.html La kolonomonumento de Rückriem en Düren] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071006122620/http://www.duereninfo.de/stelen/stelen.html |date=2007-10-06 }} * [http://www.kunst-am-moltkeplatz.de/ulrichrueckriem Ulrich Rückriem sur la Moltke-Placo en Essen]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://welt-der-form.net/Ulrich_Rueckriem/index.html La mondo de Ulrich Rückriem] * [http://www.galerie-m-bochum.de/artist_image.php?SID=EldsqhGSGLwC&aid=125&aname=UlrichR%FCckriem Ulrich Rückriem ĉe Galerie m Bochum] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130105214736/http://www.galerie-m-bochum.de/artist_image.php?SID=EldsqhGSGLwC&aid=125&aname=UlrichR%FCckriem |date=2013-01-05 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ruckriem, Ulrich}} [[Kategorio:Ŝtontajlado]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] 6exs86cseno1s07mswmf0e0zxw6zpiw 0 450177 9404837 9285632 2026-06-16T18:46:54Z Sj1mor 12103 9404837 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Memportreto de 1828 }} [[Dosiero:Friedrich Nerly Venedig bei Sonnenuntergang.jpg|eta|300px|Pentraĵo ''Venecio dum sunsubiro'' de Nerly.]] '''Christian Friedrich von Nerly''' (itale: ''Federico Nerly'', ĝis 1828 ''Nehrlich''; foje ankaŭ nomita ''F.v.N. la maljuna'' por distingi lin de lia filo) naskiĝis la [[24-an de novembro]] [[1807]] en [[Erfurto]] kaj mortis la [[21-an de oktobro]] [[1878]] en [[Venecio]]. Li estis germana pentristo kiu famiĝis per bildoj montrantaj la urbon Venecio. En Erfurto oni nomis straton ''Nerlystraße'' por honori lin<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/imperia/md/content/veroeffentlichungen/statistik/strassenverzeichnis_erfurt.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130228081714/http://www.erfurt.de/imperia/md/content/veroeffentlichungen/statistik/strassenverzeichnis_erfurt.pdf |arkivdato=2013-02-28 }}</ref>. Lia postlasaĵo estis la fundamento por la kolekto da pentraĵoj de la [[Anger-muzeo (Erfurt)|Anger-muzeo]]. Intertempe li kunlaboris kun [[Eduard Gerhardt]]. ==Vivo== Post la frua morto de la patro li kresis ĉe parencoj en [[Hamburgo]]. Unue li trejniĝis ĉe la onklo [[Heinrich Joachim Herterich]], kiu ankaŭ de [[Philipp Otto Runge]] estis instruisto. Nerly estis lernoknabo en la litografi-ateliero de Herterich kaj [[Johann Michael Speckter]]. Frue li faris pejzaĝajn kaj naturajn etudojn. Liaj desegnaĵoj plaĉis ankaŭ al [[Carl Friedrich von Rumohr]] kiu akceptis lin kiel disĉiplon en 1823 sur la bieno Rothenhausen en [[Groß Schenkenberg]]. Tie Friedrich ĝuis metodolernon. En 1827 vojaĝis ambaŭ tra [[Harco]] al [[Turingio]] (kun vizito de [[Johann Wolfgang von Goethe]]), [[Dresdeno]] (renkontiĝo kun [[Ludwig Richter]]) kaj [[Munkeno]]. Rumohr gvidis lin ankaŭ Italujon kiun Nerly estis forlasonta nur ankoraŭ du fojojn por viziti la naskiĝurbon Erfurto, nome en 1850 kaj 1862. En 1828 ili alvenis en [[Florenco]] kaj [[Sieno]]. De tie Nerly sole pluvojaĝis [[Romo]]n kie li tuj ekkontaktis la germanajn artistogrupon i.a. kun [[Friedrich Preller la Maljuna]], [[Josef Anton Koch]], [[Friedrich Overbeck]], [[Philipp Veit]] kaj [[Peter Cornelius]]. Tial li italigis sian antaŭnomon je ''Federico''. Etaj vojaĝoj en la ĉirkaŭaĵoj kaj al Suda Italujo alportis grandan gamon da interesaj etudoj de pejzaĝaĵoj kaj figuroj: ili ĉiam kulisis por la efektohavajn pejzaĝ-bildojn. Vivoĝojo kaj ŝato esti en amikaj rondoj igis lin baldaŭ centra figuro de la germanaj artistoj. Fine li fariĝis ĉefo de la [[Deutscher Künstlerverein|Ponte-Molle-klubo]]. Kiam li volis en 1837 reiri Germanujon li vojaĝis tra [[Ĝenovo]], [[Milano]] kaj [[Verono]] ĝis [[Venecio]] kie li edzinigis la adoptan filinon de riĉa grafo. Li do restis Venecie kaj komercadis per la produktoj el sia ateliero antaŭ ĉio por liveri por turistoj vidojn de Venecio. Lia lerteco ĉe pejzaĝa kaj aspekta pentrado ja havis lumo-efektojn sed restis intertempe sen profundeco. Kiel [[Karl Blechen]] li estus estinta bona pentristo por teatroj ĉar li tre ŝatis enscenigi la pentraĵojn. == Verkoj (elekto) == * ''Bildnis des Kunsthistorikers Karl Friedrich von Rumohr'' (Berlin, Alte Nationalgalerie, reg.nr. A III 725), ĉirkaŭ 1823-27, oleo-pentraĵo sur tolaĵo, 31 × 25 cm * ''Italienische Landschaft mit Hirten'' (Wuppertal, Von der Heydt-Museum, reg.nr. G 0133), 1831, oleo-pentraĵo sur tolaĵo, 150 x 122 cm * ''Blick auf Terracina und den Monte Circeo'' (Hamburger Kunsthalle, reg.nr. 2787), 1833, oleo-pentraĵo sur tolaĵo, 99 × 137,5 cm * ''Die Wasserfälle von Terni'' (Wien, Österreichische Galerie, reg.nr. 3296), ĉirkaŭ 1834, oleo-pentraĵo sur tolaĵo * ''Blick über das Bacino di San Marco in Venedig (privata posedo), ĉirkaŭ 1843/46, oleo-pentraĵo sur tolaĵo * ''Venedig, Canal Grande mit Blick auf Santa Maria della Salute'' (Bremen, Kunsthalle), ĉirkaŭ 1845, oleo-pentraĵo sur tolaĵo * 'Venedig, Canal Grande mit Palazzo Fondaco die Turchi''. (Erfurt, Angermuseum), ĉirkaŭ 1845, * ''Venedig bei Nacht'' (Triesto, Museo Morpurgo), 1850, oleo-pentraĵo sur tolaĵo, 75 × 102 cm * ''Blick über das Bacino di San Marco in Venedig'' (Köln, Van Ham Kunstauktionen; vendite), ĉirkaŭ 1840-45, oleo-pentraĵo sur tolaĵo, 80 × 119 cm * ''Palazzo Pisani'' (Van Ham Kunstauktionen; vendite en aprilo 2007), ĉirkaŭ 1840-45, oleo-pentraĵo sur tolaĵo, 74 × 66 cm * ''Die Piazetta im Mondschein'', 1838, oleo-pentraĵo sur tolaĵo, 81 × 111 cm * ''Das Haus der Desdemona in Venedig'', 1855, oleo-pentraĵo sur tolaĵo, 110 × 86 cm. Villa Grisebach, Berlin, majo 2012. * ''Vor einem Palazzo am Canal Grande in Venedig'', ĉirkaŭ 1840-45, oleo-pentraĵo sur tolaĵo, 252 × 150 cm == Literaturo == * Anna von Przychowski: ''Friedrich von Nerly''. En: Historische Kommission für die Provinz Sachsen und für Anhalt (eld.): ''Mitteldeutsche Lebensbilder.'' 3-a volumo ''Lebensbilder des 18. und 19. Jahrhunderts.'' Selbstverlag, Magdeburg 1928, p. 414–428. * ''Friedrich Nerly und die Künstler um Carl Friedrich Rumohr''. Bearbeitet von Thomas Gädeke. Katalog. Kloster Cismar, Schleswig-Holsteinisches Landesmuseum; Landesmuseum Mainz 1991. ==Fonto== Gädeke, Thomas, "Nerly, Federico von" ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 19 (1999), p. 65-66 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118738488.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.zeno.org/Kunstwerke/A/Nerly,+Friedrich verkoj surrete ĉe Zeno.org] *[https://nds.museum-digital.de/object/80061 priskribo de milite perienta desegnaĵo de Nerly, kun biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nerly, Friedrich Von}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Venecio]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] hdqjf309mu7hrn5jxjwye6l152xhq3m 0 451761 9404919 8928342 2026-06-16T20:07:01Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404919 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Plouhern | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Côtes-d'Armor}} | arondismento = Dinan | kantono =Dinan okcidenta | komunumaro = Dinan (ekde 2017), Rance - Frémur (antaŭe) | regiono-ISO=FR-22 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], prononco {{IFA|pluɛʁ syʁ ʁɑ̃s}}, [[bretone]] ''Plouhern'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Côtes-d'Armor|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Côtes-d'Armor]]'' (jen france, {{lang-br|Aodoù-an-Arvor}}), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Heraldiko == {{Vidu ankaŭ|Blazonaro de la komunumoj de Côtes-d'Armor}} {{Informkesto blazono1 | dosiero=Blason de la ville de Plouër-sur-Rance (Côtes-d'Armor).svg | priskribo={{fr}} Écartelé : au premier et au quatrième de gueules aux six quintefeuilles d'or ordonnés 3, 2 et 1, au deuxième et au troisième d'argent au sautoir de gueules cantonné de quatre billettes du même. <br />{{eo}} Kvarpartigita : la unua kaj la kvara gorĝaj kun ses oraj kvinfolioj ordigitaj laŭ 3, 2 kaj 1, la dua kaj la tria arĝentaj kun gorĝa andrea kruco kun enkantone kvar ŝindoj samkoloraj. | titolo = sen }} == Geografio == La plej granda parto de la komunumo situas sur monteto. Malsupre, ''la cale des moulins'' (esperantlingve "la ŝipdeklivo de la muelejoj) ebligas aliri al la estuaro de la rivero [[Rance]], kun ties [[jaĥtohaveno]], ties [[jaĥtoklubo]], ties deklivoj kaj tie [[tajdomuelejo]]. La komunumo etendiĝas ankaŭ sur vasta areo malpli loĝata pli okcidente, ĝis la turo de "chêne vert", borde de la rivero Rance, fronte al [[Mordreuc]]. === Geologio === === Hidrografio === * Rivero [[Rance]] === Domaroj, lokoj === (nekompleta listo) * La Fosse-Gorhan * La Moinerie * La cale aux moulins ({{eo}} La ŝipdeklivo de la muelejoj) * La Paumerais * La Mettrie-Paumerais [[Dosiero:LaCaleDesMoulins-de-PlouerSurRance-en-France.jpeg|eta|alt=La ŝipdeklivo de la muelejoj fotita de ŝiponone|upright=4|La ŝipdeklivo de la muelejoj.|187x187px]] == Historio == Raoul de Plouer, kavaliro, atestas ke la nobelo de Plouer donacias al la [[Abatejo Notre-Dame du Tronchet]] en [[1243]] vitejon kaj kulturkampon de Raoul de la Touche kaj de ties edzino, Agathe, de Robert, Roland kaj Abraham iliaj filoj. Kun konsento de sia edzino kaj de Rualen, sia plej aĝa filo, Raoul de Plouer konfirmas tiun donacion, rezervante al si nur la rajtojn je dekonimposto kaj enboteligo sur la du bienoj. En [[1251]], tiu donacio estis ratifita antaŭ Godefroy, kromnomata Leesfant, kavaliro, seneskalo de Alain de Dinan, fare de Hamond Ruffier kaj de ties tri filoj<ref>Michel Pelé, ''Les édifices religieux dolois, les Bénédictins du Tronchet'', Combourg, Rennes, 1975-2009, p. 5.</ref>. La farmobieno de La Moinerie en Plouër dependis de la abatejo Tronchet, sed ĝi estis cedita post la deklaroj de 1685 kaj 1790 ( verŝajne al la [[Abatejo Saint-Magloire de Léhon]])<ref>Amédée Guillotin de Corson, ''Pouillé historique de l'archevêché de Rennes''.</ref>. == Administrado == {{AdmKomenco |Titolo= Listo de la sinsekvaj urbestroj}} {{Adm|Komenco= 2001 |Fino= --- |Nomo= Jean-Claude Havard |Partio= [[Divers gauche|Diversa Maldekstro (DVG)]] |Funkcio= Emerito}} {{Adm|Komenco= 1996 |Fino=2001 |Nomo= Yves Gervaise |Partio= Sen partio |Funkcio= Agregacia profesoro}} <!--{{Élu |Début= 1995 |Fin=1996 |Identité= Marie-Annick Barada-Jouadé |Parti= [[Sans étiquette]] |Qualité= Médecin}} {{Élu |Début= 1989 |Fin=1995 |Identité= Jérôme Wenz |Parti= [[Sans étiquette]] |Qualité= Psychologue}} {{Élu |Début= 1988 |Fin=1989 |Identité= Claude-Noël Martin |Parti= [[Divers droite]] |Qualité= PDG}} {{Élu |Début= 1977 |Fin=1988 |Identité= Dr Joseph Castel |Parti= [[Sans étiquette]] |Qualité= Médecin}} {{Élu |Début= 1959 |Fin=1977 |Identité= Joseph Chas |Parti= [[Sans étiquette]] |Qualité= Capitaine}} {{Élu |Début= 1953 |Fin=1959 |Identité= Sévère Gaultier |Parti= [[Sans étiquette]] |Qualité= ?}} {{Élu |Début= 1941 |Fin=1945 |Identité= François Parnet |Parti= [[Sans étiquette]] |Qualité= ?}} {{Élu |Début= 1929 |Fin=1941 |Identité= Mathurin Roger |Parti= [[Sans étiquette]] |Qualité= ?}} {{Élu |Début= 1923 |Fin=1929 |Identité= Joseph Piat |Parti= [[Sans étiquette]] |Qualité= ?}} --> {{AdmInformoj}} {{AdmFino}} == Demografio == == Lokoj kaj monumentoj == * En la malnovaj tempoj, la timo resti fraŭlino instigis multajn junajn bretoninojn al defioj. Grimpinte supre de [[menhiro]] (la '''ŝtono de Lesmont''') kaj sin lasante gliti sepfoje unu post la alia, ili povis, se ne videblis skrapetoj, esperi trovi fianĉon ĝis tiam malinklina al alproksimiĝo. * La turo de "chêne vert", je la okcidenta fino de la komunumo. * La lasta [[tajdomuelejo]] de la komunumo situas proksime de la jaĥtohaveno. Ĝi produktis farunon ĝis en la 1960-aj jaroj. En la 1970-aj jaroj, la konstruaĵo estis modifita por konstrui ŝipojn. Poste, en la 1980-aj jaroj, la malnova muelejo fariĝis fabriko de pluvmanteloj de Valot. Fine, ekde la 90-aj jaroj, tiu muelejo fariĝis apartamentaro. * La [[galeritombo Bel Evan]] en la loko "Clos Belevau" estis klasita monumento historia. == Elstaruloj ligitaj al la komunumo == * beatulo ''Alanus de Rupe'', aŭ francigite ''Alain de la Roche'', (1428-1475, [[d:Q631337|informoj en vikidatumoj]]) dominikana teologo naskiĝinta en Plouër * [[Henri Kowalski]] (1841-1916), fama pianisto (iama lernanto de [[Frédéric Chopin|Chopin]]). Filo de pola oficiro, li edziĝis en Parizo, la 22-an de septembro 1869 al Marie Éloy, kantistino, kromnomata "La Ferrari", posedanto de la kasteloj de Chêne-Vert kaj de Vau carheil, kie li vivis de 1867 ĝis 1916. * Admiralo ''André Roux'' (1907-1983, [[d:Q2848577|informoj en vikidatumoj]]), kompano de la liberigo, granda oficiro de la [[honora legio]], medalo de la [[Rezistado dum la Dua Mondmilito|rezistado]] kun rozeto, militkruco 39/45 * ''Thierry Magon de La Villehuchet'' (1943-2008, [[d:Q3524410|informoj en vikidatumoj]]), franca financisto, posedanto de la familia kastelo<ref>A. Berenson ; M. Saltmarsh "Suicide by Madoff investor only adds to mysteries", International Herald Tribune January 2, 2009</ref> en Plouër, kiu mortigis sin sekve de la skandalo de la afero [[Bernard Madoff]]. * ''Guizmo'' (1972-, [[d:Q3120714|informoj en vikidatumoj]]), ano de la muzikgrupo [[Tryo]] tie vivis. * ''Roger Gicquel'' (1933-2010, [[d:Q3439018|informoj en vikidatumoj]]), franca ĵurnalisto kaj televida prezentisto, tie emerite vivis ĝis sia morto la 6-an de marto 2010. * ''Joseph Gautier'' (5-an de novembro 1918 en Plouër-sur-Rance - 19-an de januaro 1986 en [[Dundee]], Skotlando), irinta de Plouër-sur-Rance en majo 1940 al Anglio, kie li ekde aŭgusto 1940 ĝis la fino de dua mondmilito estis maŝinisto kaj poste kvartirmastro en la [[submarŝipo]]j Surcouf, Junon kaj poste Morse kun bazo en Dundee, militkruco.{{mankas fonto}}<!-- nek en vikidatumaro nek en la interreto troveblis ajna informo pri la laŭdira homo --> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Côtes-d'Armor]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.plouer-sur-rance.fr Oficiala retpaĝo de Plouër-sur-Rance] * [http://archive.wikiwix.com/cache/20110223221321/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087 Plouër-sur-Rance sur sur la retpaĝo de la Nacia Geografia Instituto] <!-- tute ne tradukitaj, parte eksdataj indikoj pri nacilngvaj retejoj kontrolendas kaj tradukendas * [http://www.rance-fremur.com/fr/centre-nautique-rance-fremur.aspx Retpaĝo de la marnaviga centro Rance Frémur]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} proksime de la jaĥtohaveno * [http://avironderance.populus.ch Site du Club d'aviron de la Rance] qui se trouve au Centre nautique Rance Frémur * [http://www.sitego.fr/hbrancefremur Site officiel du Handball Rance Frémur] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090817143436/http://www.sitego.fr/hbrancefremur/ |date=2009-08-17 }} --> <br/> {{Ligiltabelo Komunumaro de Rance - Frémur}} {{Ĝermo|Bretonio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Plouer}} [[Kategorio:Komunumoj de Côtes-d'Armor]] [[Kategorio:Jaĥtohavenoj de Francio]] [[Kategorio:Havenurboj de Francio]] db8gqfey7xi2l9yy6okgylq5a45fyng 0 453578 9404633 8772144 2026-06-16T14:31:50Z Sj1mor 12103 9404633 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|Pentristo|Weber}} {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:A Paul Weber memorial tablet.jpg|eta|Memorigtabulo ĉe la loĝdomo en Großschretstaken]] '''A. Paul Weber''' (naskiĝinta la [[1-an de novembro]] [[1893]] en [[Arnstadt]], mortinta la [[9-an de novembro]] [[1980]] en [[Schretstaken]]), kun vera nomo '''Andreas Paul Weber''', estis germana [[litografio|litografiisto]], desegnisto kaj pentristo. == Vivo == La filo de fervojista asistento estis de 1908 ĝis 1914 membro de la movado ''[[Wandervogel]]''. Post la reallerneja finekzameno li studis ĉe la [[Artmetilernejo de Erfurto]] kaj estis fervoja pioniro dum la [[Unua mondmilito]] ĉe la orienta fronto. Ekde 1916 li laboris kiel desegnisto kaj karikaturisto ĉe la gazeto de la 10-a armeo kaj translokitis al [[Spa]]. En 1920 li edziĝis al toni Klander kaj havis 5 infanojn. Liaj unuaj litografoj estis faritaj tiam, same kiel fruaj ilustraĵoj por libroj (i.a. de Hans Sachs) kaj la urbaj banknotoj de Arnstadt dum la inflacio 1921 krome menciindas. Post diversaj+ transloĝiĝoj li setlis en [[Großschretstaken]] en 1936. De 1931-36 li estis, kune kun [[Ernst Niekisch]] (al ties cirklo li estis aniĝinta en 1928), eldonanto de la gazeto ''Widerstand'' kaj kreis por la samnoma eldonejo librojn, emblemon kaj politikajn-satirajn ilustraĵojn. Tio markis lin kiel avertanton de la pli kaj pli sukcesinta naziismo. En 1937 li estis malliberigita kaj ĵetita en [[koncentrejo|koncentrejojn]] de [[Hamburg-Fuhlsbüttel]], Berlin kaj Nürnberg. == Kreiva agado == Partojn de lia kritiko de imperialismo en la ciklo ''Reichtum aus Tränen - Britaj bildoj'' la nazioj maluzis por fipropagandi kontraŭ la [[Unuiĝinta Reĝolando]]. Post la milito li montris per kritikaj grafikaĵoj (prefere litografie) ne nur homajn malvirtojn sed ankaŭ nekongruajn problemojn ene de politiko, eklezio, justico, ekonomio kaj aliaj sferoj de vivo publika. Longen antaŭvidanta, li zorgis tre frue pri la savo kaj protekto de la naturmedio. Ekde 1959 li eldonis en sia propra eldonejo ''Clan Presse'' la unuan ''Kritikan kalendaron'', kies apero finiĝis nur en 1981 post 22 numeroj. Pro ilia kuno de grafikarto kaj aktualaj tekstoj ili estas unikaj kaj altvaloraj atestiloj de sia tempo. Multaj ekspozicioj (faritaj ankaŭ ekstere la federacia lando), la kunlaboro ĉe la revuo ''Simplicissimus'' kaj diversaj aljuĝitaj premioj konatigis la artiston kaj pligrandigis la altestimon de la ulo kaj siaj artaĵoj. En 1973 oni malfermis la ''Muzeon A. Paul Weber'' en [[Ratzeburg]]. Asocio, fondita en 1974, prizorgis liajn verkojn kaj teknikojn ĉiurilate. Lia verkaro konsistas el pli ol 3000 litografoj, centoj da lignogravuraĵoj kaj nenombrebla amaso da skizoj kaj utiligeblaj grafikaĵoj. == Premioj (elekto) == * 1955: Artpremio de la federacia lando de [[Ŝlesvig-Holstinio]] * 1963: Hans-Thoma-medalio * 1966: Joseph-E.-Drexel-premio == Verkoj kaj ilustraĵoj (elekto) == * Wie befehlen Herr Hauptmann? und anderes. 6 lustige Charakterköpfe im Felde. Gezeichnet A. Paul Weber. Wolfenbüttel: Julius Zwisslers Verlag, [1916] * Sonnenstrahlen. Acht Bilder von lieben Kinderlein. Leipzig: Matthes, 1918 * Titelblatt bzw. Antisemitisches Werbeplakat für Arthur Dinter, Sünde wider das Blut. 1917/1921, Mathes und Tost Verlag.Antisemitisches Titelblatt bzw. Antisemitisches Werbeplakat. Mathes und Tost Verlag, 1917/1921 * Der Narren-Spiegel. Die 55 Bilder aus den 10 Fastnachtsspielen des Hans Sachs. Gez. von A. Paul Weber. Leipzig; Hartenstein: Matthes, 1921, 56 Bl. * Wie ein Druckerzeichen entsteht. Vorwort: Otto Säuberlich. Leipzig: Oscar Brandstetter, 1922, 16 S. : * Kritischer Kalender. Querschnitt. Hrsg. u. eingel. von Arnold Köster. München: Bruckmann * Manfred v. Killinger: Ernstes und Heiteres aus dem Putschleben. Mit Zeichnungen von A. Paul Weber. Berlin W 35 [, Schöneberger Ufer 10]: Vormarsch-Verlag, 1928, 127 S. (Vormarsch-Bücherei) * Werner Laß, Der Vormarsch. Blätter der nationalistischen Jugend. Folge 9, 1928. Antisemitisches Titelblatt * Zeichnungen, Holzschnitte und Gemälde. Mit einer Einführung von Hugo Fischer. Berlin: Widerstands-Verlag * Wilhelm Stapel, Literatenwäsche. Widerstands-Verlag, 1930. * Grenzland. 9 Holzschnitte. Hrsg. vom Deutschen Grenzkampfbund. [Text: Heinz Baethge]. Berlin: Widerstands-Verlag, 1932, 1 Bl., 9 Taf. * Ernst Niekisch, Hitler - ein deutsches Verhängnis. Zeichnungen von A. Paul Weber. Widerstands-Verlag, Berlin 1932 * Ludwig Weißauer, Soldatengeist, Geleitwort von [[Heinrich Himmler]]. Illustrationen von Andreas Paul Weber. Nibelungen-Verlag, Berlin 1941 * Britische Bilder. 45 politische Zeichnungen. Berlin: Nibelungen-Verlag, 1941, 45 S. * England, der Totengräber der kleinen Nationen. Britische Bilder; Ein Künstler entlarvt Englands Verbrechen = L'Angleterre, fossoyeuse des petites nations / A. Paul Weber. [Berlin W 35, Rauchstr. 27]: [Deutsche Informationsstelle], [1941], 30 S. * Graphik. Einführung von Georg Ramseger. Oldenburg; Hamburg: Stalling, 1956, 22 S. * Kunst im Widerstand. Das antifaschistische Werk. Werner Schartel (Hrsg.). Berlin (West); Hamburg: Elefanten Press, 1977, 127 S. * Kunst im Widerstand. Politische Zeichnungen seit 1929. Zum Problem von Humanismus und Parteilichkeit. Werner Schartel (Hrsg.), 7. Auflage, (20. - 22. Tsd.). Berlin (West): Elefanten-Press-Verlag, 1979, 141 S. * ''A. Paul Weber (1893 - 1980), kritische Graphik und Buchillustration : 13. Dezember 1993 - 5. Februar 1994 ; eine Ausstellung der Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf''. Düsseldorf, 1993 (ULBDD, urn:nbn:de:hbz:061:1-129460) == Literaturo == * Ernst Niekisch und A. Paul Weber (eld.): ''Widerstand - Zeitschrift für nationalrevolutionäre Politik'', Widerstands-Verlag, Berlin (1926-1934) * ''A. Paul Weber. Graphik''. Oldenburg und Hamburg, Stalling, 1956. * ''A. Paul Weber - Leben und Werk in Texten und Bildern''. Schumacher/Dorsch, Mittler & Sohn (ISBN 3813208052). * Gerd Wolandt: ''A. Paul Weber. Künstler und Werk''. Büchergilde Gutenberg / Lübbe, Frankfurt am Main, Olten und Wien / Bergisch Gladbach 1983 (ISBN 3-7632-2822-5). * ''A. Paul Weber. Handzeichnungen'', Katalogbereitung Dr. Klaus J. Dorisch, Galerie Koch-Westenhoff 1986. * Wilhelm-Busch-Gesellschaft e. V. (eld.): ''A. Paul Weber. 1893 - 1980 - Handzeichnungen und Lithographien''. (Ausstellung, Wilhelm-Busch-Museum Hannover, 31. Oktober 1993 - 2. Januar 1994). 221 S (ISBN 3-7757-0432-9). * Klaus J. Dorsch: ''Till Eulenspiegel und Narr im Werk von A. Paul Weber''. Lucifer, Lübeck 1988 (ISBN 3-923475-14-4). * Bernd Bornemann: ''A. Paul Weber. Seine zeitkritische und humoristische Druckgraphik (1945 - 1976) und ihr Verhältnis zur Karikatur''. Lang, Frankfurt am Main 1982. 229 paĝoj. Basel, Univ., Dissertation 1982 (ISBN 3-8204-6952-4). * Thomas Dörr: ''"Mühsam und so weiter, was waren das für Namen ... " - Zeitgeist und Zynismus im nationalistisch-antisemitischen Werk des Graphikers A. Paul Weber''. Schriften der Erich-Mühsam-Gesellschaft, kajero 18, 2000. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.weber-museum.de/ A. Paul Weber-muzeo en Ratzeburg] * [http://oltmanns.de/kuenstler/A_Paul_Weber/index.htm Galerio Oltmanns en Unkel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071026101459/http://www.oltmanns.de/kuenstler/A_Paul_Weber/index.htm |date=2007-10-26 }} * [http://www.welt.de/print-welt/article462398/Kunstvoll_camouflierter_Opportunismus.html Artikolo pri Weber en la gazeto ''Die Welt'' de la 11-a de julio 2011.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Weber, A Paul}} [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj desegnistoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Arnstadt]] [[Kategorio:Litografiistoj]] j8vq4nnj58yyhuclpfhdcye41rvzsbo 0 453741 9404519 8655359 2026-06-16T12:58:13Z Sj1mor 12103 9404519 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Narendra Damodardas MODI''' (17-a de septembro 1950)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.narendramodi.in/narendra-modi-seeks-his-mother-hiraba-modi%E2%80%99s-blessings-on-his-birthday/|titolo=Narendra Modi serĉas benojn de sia patrino okaze de sia naskiĝtago|dato=2013-09-17|lingvo=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.narendramodi.in/the-cm/|title=Biografio mallonga de Narenda Modi laŭ lia oficiala retejo|date=|language={{en}}|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130919092901/http://www.narendramodi.in/the-cm|arkivdato=2013-09-19}}</ref> ([[Guĝarata lingvo|guĝarate]]: નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી) estas barata [[politikisto]], kiu servas kiel [[ĉefministro de Barato]] ekde la 26-a de majo 2014. == Ĉefministro de Guĝarato == Narendra Modi estas plurjara aktivulo de '''Bhartiya Janata Party''' ({{traduke|[[Partio de la Popolo de Barato]]}}) en [[Guĝarato]] kaj membro de la organizaĵo [[Rashtriya Swayamsevak Sangh]]. De la 7-a de oktobro 2001 ĝis la 22-a de majo 2014 estis ĉefa ŝtatministro en Guĝarato (unu el [[subŝtato]]j de Barato). Lin elektis la civitanoj de Guĝarato jam trifoje kiel ĉefa ŝtatministro, en la balotoj en 2002, 2007 kaj 2012. Dum lia kadenco eksplodis kontraŭislamana [[tumulto]] dum kiu pereis de 800 ĝis 2000 personoj. Modi estis akuzata pri troa pasiveco dum la tumulto. == Ĉefministro de Barato == Post gajnita parlamenta baloto de la [[Partio de la Popolo de Barato]] en 2014 li estis nomumita nova ĉefministro de Barato. Lia registaro ekfunkciis la 26-an de majo 2014. Dum ĵurigo ĉeestis unuafoje en la historio [[ĉefministro de Pakistano]]. Narendra Modi estas la unua ĉefministro de Barato post [[sendependeco|sendependiĝo]] de la lando. ==Interesaĵoj== Iniciatinto de la [[Internacia Tago de Jogo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.narendramodi.in/ Oficiala paĝo] == Informfontoj == {{Referencoj}} {{projektoj|n=Kategorio:Narendra Modi}} {{sinsekvo |titolo= 14-a [[Listo de ĉefministroj de Barato|Ĉefministro de Barato]] |dosiero=Flago-de-Barato.svg |periodo= 2014–nun |antaŭ=[[Manmohan Singh]] |post=Titulo }} {{ĝermo|baratano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Modi}} [[Kategorio:Barataj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Barato]] ibjsjcrz5gmz115zxtz8t5xc3xvswze 2 457859 9404840 9404409 2026-06-16T18:47:44Z ThomasPusch 1869 /* Atentindaj tekstoj */ 9404840 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Pri saĝa apliko de vikidatumaro en esperantlingvaj paĝoj vidu ankaŭ [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|provejon2]]. :[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Kaj pri Quickstatements kaj Petscan por iom aŭtomatigite plibonigi vikidatumojn [[Uzanto:ThomasPusch/provejo3|provejon3]] ::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [https://commonshelper.toolforge.org/?interface=eo&image=Karte_Otzberg.jpg&lang=eo komuneja helpilo] :::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[:Kategorio:Vikipedio:Forigoj]] ::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]] [2025 12 21] ! :::: «Ĉiuj konsentas ke ruĝa ligilo devas ne ekzisti, se ĝi ne estas bluigebla laŭ vikipediaj reguloj. Tio signifas ke la temo de ruĝa ligilo devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciinda]] kaj [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontrolebla]].» Tamen, ĉu ruĝa ligilo estas tia, senespera, estas en duba kazo diskutenda. - cetere: noto pri misa ruĝa ligilo troveblas en [[diskuto:Aŝkelon]]. :::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Landonoma barakto en Vikipedio kadre de la tielnomata "[[Io-ujo-batalo]]": [[Vikipedio:Baloto/Landonoma unueco]] - fina rezulto de la diskuto, baloto en 2009. == Notoj por mi mem == :2024-05-10: tagaj listoj reviziitaj ĝis la [[13-a de majo]] (lundo) <!--Rémi sim ankaŭ kontribuas, ekz. pri 7-a de julio--> :{{ŝ|ruĝaj ligiloj}} :La multegaj fuŝaj anonciloj pri neekzistaj portaloj parte menciiĝas en [[Vikipedio:Lua/Petoj/Arkivo]] :ŝanĝi kolorojn en germana GIMP: Ferben, Abbilden kaj Farbvertauschung. :Pliaj listoj forigindaj [[Alfabeta listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko|1]] [[Listo de la francaj parlamentaj periodoj|2]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|3]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|4]] Ekzemplaj ĝermaj artikoloj pri Italio [[Muggiò]] kaj [[Arese]]<!-- dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}}, CO ĝis Colonno --> (por frakcio elturniĝo laŭ [[Camo]]), pri Francio [[Chanaz]] aŭ [[Geloux]] (por nova paĝo de franca komunumo: [[Flassigny]] en Mozio), [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tresques&action=edit&oldid=8354148 Tresques simple] aŭ [[Civrac-en-Médoc]] por Ĝirondio (kaj [[Bonnay]] por apartigilo), pri Rusio [[Orsko]], pri Skotlando [[Ayr]], pri Anglio ekz. [[Bathford]] kaj pri Usono [[Daytona Beach]], [[Evanston]] aŭ nun ĝerme [[Alturas]] (kantono minimuma ekz. [[kantono Yolo]], censa retejo ekz. [[Hollister]])- pri Rumanio [[Sânandrei]].<!--{{Ĉi tiu artikolo|temas pri la rumania komunumo [[Letea Veche]]. Atentu ke ankaŭ ekzistas tre similnoma [[---]].}} --> Pri la tre katolika Italio: en [[Barzio]] patronas '''Alessio''' Bergama, en [[Basiliano]] '''Andreo''', en [[Crandola Valsassina|Crandola]] '''Antonio''' la Granda, en [[Barzago]] '''Bartolo''', en [[Cesana Brianza|Cesana]] Firmo+Rustiko, en [[Cremeno]] '''Georgo''', en [[Azzano d'Asti|Azzano]] '''Jakobo pli aĝa''', en [[Bulciago]] '''Johano Ev.''', en [[Cernusco Lombardone|Cernusco]] '''Johano Bapt.''', en [[Castions di Strada|Castions]] '''Jozefo''', en [[Castello di Brianza]] '''Laŭrenco''', en [[Cusio]] '''Margareta''', en [[Entratico]] '''Marteno''', en [[Costa Masnaga]] la levo de '''Maria''', en [[Colle Brianza]] '''Miĥaelo''', en [[Cividate al Piano]] '''Nikolao''', en [[Ampezzo]] '''Petro+Paŭlo''', en [[Viale]] '''Roĥo''', en [[Terno]] '''Valenteno''', en [[Missaglia]] '''Viktoro''' kaj en [[Barzanò]] '''Vito''' ktp. p417: [[Montiglio Monferrato]] "Kristana patrono estas la sanktulo [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago." : referencoj por patrono (kopiu en redakta modo): <ref name="patrono1">[https://www.santodelgiorno.it/patroni/valle-salimbene/ informoj en la retejo ''santodelgiorno.it''] ({{it}})</ref><ref name="patrono2">[http://www.comuni-italiani.it/018/169/ informoj en la retejo ''comuni-italiani.it''] ({{it}})</ref> :... [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.<ref name="patrono1"/><ref name="patrono2"/> p47: La teritorio havas komunan limon kun <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}</nowiki>. Informkeste: <pre> | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}'' | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = | tipo1= reliefo | zomo = 10 </pre> Ekzemplo por aldono de sendependa ekstera mapo por paĝoj en kiuj mankas ĉiaj bildoj: [[Gonnoscodina]]. Por senespere malplenaj tekstoj pri {{Brazilo}}: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/ekzemplo Brazilo MG]]. Ankaŭ tiam ankoraŭ necesas a) adapti mikroregionon kaj se necese mezoregionon, kontroli kaj en kazo de vikidatuma vakuo nevidigi la retejon, c) en vikidatumoj aldoni priskribon kaj ĉ) adapti la nombron de loĝantoj al la plej lasta indiko. Rilate al tio: d: TiagoLubiana ‎ →‎ Municipalities of Minas-Gerais/Brazil... Ĝenerale: apartigilo ekz. [[Saint-Just]]. En 2022 funkcianta ligilo al la ANB en Vieno: [[Ellen Gregory]] ([[Peasedown St. John]]). Kantista ĝermo ekzemple [[Katrina Leskanich]] kun grupo [[Katrina and the Waves]]. Por ne devi tajpi ĝin permane aŭ elserĉi ĝin pli komplike, jen por mi mem la ligilo pri la [[Specialaĵo:Protokolo/delete|protokolo de forigoj]]. * Noto ekzempla <small>''bildo tiom aĝa ke probable ĝi estas jam sen-kopirajta, sed tiom malbonkvalita, ke ne indas konservi ĝin aŭ transporti al la vikimedia komunejo''</small> Rumanio, <ref: [https://web.archive.org/web/20130613102945/http://exonyme.bplaced.net/Board/Thread-Siebenb%C3%BCrgen-Banat-Kreischgebiet-Marmarosch-Maramuresch-Neue-korrekte-ON-Liste germanlingvaj loknomoj, listo arkivigita je junio 2013] ({{de}})</ref> * [[Scornicești]] aŭ [[Giurgiu]] por ne montri la grafike tre modestan situomapon el vikidatumaro * [[Vikipedio:Vikidatumoj/Ĵusmortintoj]] * Pri Panĝabo / Panĝabio ŝajne ĝis printempo 2023 la difino de vortaro.net kaj de papera PIV en la eldonoj de 1970 ĝis 2020 ankoraŭ estis lando = Panĝabo, sed almenaŭ en 2026 estas lando = Panĝabio. Ĉar Didcorn jam je l' 23 jun. 2023 notis la novan PIV-an difinon en la paĝo [[Panĝabo (Barato)]], mi konjektas ke jam tiam B. Wennergren ŝanĝis la kapvorton en la reta PIV-datumaro. Domaĝe ke tio ne sincere dokumentiĝis, sed ĉiukaze nun kun bona konscienco eblas varbi por tutnova landonomo "Panĝabio". 00:40, 13 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) === Krome teknike: === * {{ŝ|Post diskuto ne forigita}} ekzemplo [[Diskuto:Jacob Schwartz]] * [[:Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [[:Kategorio:Nun en Komunejo]] * [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] ([[Ŝablono:Forigu tuj|ŝ]]) * [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] * [[Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj]] ::>> ATENTU Mesa, Arizono {{uzanto2|~2025-53015-3}} 2025 9 7, ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj ::>> KAJ Luksemburgio {{uzanto2|~2025-56511-3}} 2025 9 9, same ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks forbaritaj IP-adresoj] ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks&wpOptions&#91;&#93;=tempblocks porĉiam forbaritaj IP-adresoj (estu malplena)] * [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj‎]] * [[Vikipedio:Roboto/Permespeto]] ** {{UzuloKontilo|Taylorbot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Taylor 49}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylor_40|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Ĉaŭ-ĉaŭ-bot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Ĉaŭ-ĉaŭ-bot|rajtigo]] * [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]] * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/eo.wikipedia.org/2022-12-01/2023-12-01 Administraj agoj] * [[Uzanto:ThomasPusch/emblemoj|emblemoj je justa uzo]] ({{ŝ|Librokovrilo}} kaj {{ŝ|emblemo}}) * [http://tekstaro.com tekstaro.com] - elektronika lingvoscienca tekstaro (AKK korpuso) de Esperanto * [https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ historia Jarlibro 1923] kiel ekzemplo * koncizeco de artikolaj titoloj: ekz. [[Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)]] * [[Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements]] * en Informkesto geografiaĵo, |arkitekto ligado = ne<!-malŝaltas aŭtomatan ligadon-->. * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * naciaj himnoj: loka alŝuto necesis por la [[nacia himno de la Demokratia Respubliko Kongo]] (por [[Sieraleono]] tamen ne) {{ŝ|apartigila paĝo}} {{apartigila paĝo|provejo}} {{ŝ|aliaj signifoj}} {{aliaj signifoj|provejo}} {{Kategoria alidirekto|provejo}} * {{ŝ|Malneŭtraleco}} {{ŝ|sen fontoj}} Ĉiuj pensas {{Kiu?}} '''Ŝablonoj''' por marki dubendajn teksterojn: {{kiuj?|tekstero}} [[Vikipedio:Kontrolebleco]] aŭ {{laŭ kiu?|tekstero}} pri [[Vikipedio:Evitu nebulajn vortojn]]. Kaj <s>streki</s> tiel ĉi. === Kelkaj pliaj ekzemploj === * Multkolumna: <nowiki>{{multkolumna}} {{kolumnorompo}} {{finmultkolumna}}</nowiki> * film[[afiŝo]]: [[:Dosiero:SW - Empire Strikes Back.jpg]], [[:Dosiero:Mes héros afiŝo.jpg]] * <code><nowiki><span style="color:red"> </span></nowiki></code> Vidu: [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]]. * Komento pri kapricaj pseŭdovortoj meminventitaj: "Bonvolu ne simple inventi iujn pseŭdovortojn kaj nomi ilin "esperantaj". Ekzemple la vorto "..." en '''Esperanto''' simple ne ekzistas. Similforma vorto ekzistas en la antikvgreka, sed la malnovgreka klare estas alia lingvo. Sed en Esperanto oni decidis kontraŭ propra vorto por tiu aĵo, kaj simple nomas ĝin "...". Koncize: se vi ne scias kiel nomiĝas iu vorto en Esperanto, iru al alilingva teksto pri la temo, tie en la listo pri lingvoj maldekstre elektu la vorton Esperanto kaj sekvu la tekston tie. Kaj se vi volas proponi iun alternativan nomigon, nepre faru tion nur citante elstarajn esperantlingvajn fontojn kiel referencoj kaj prefere prezentu viajn esperantlingvajn referencojn unue en la diskutpaĝo. " * bonaj vortumoj pri lingve problemaj paĝoj estas <nowiki>{{polurinda|kelkaj frazoj sufiĉe strangas lingve, eble pro iu lingva interfero|listigi=ne}} (ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre gravan se oni jam en la paĝo notis la problemon) kaj {{pluraj problemoj|gramatiko|ligiloj}} resp. {{pluraj problemoj|esperantigu referencojn}}</nowiki>. * [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]], mallongigite [[VP:NOE]] - krome entute ligilon al la listo [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Kio Vikipedio ne estas]] * [[Henriko la Birdisto]] estas bona ekzemplo, kiel bone meti en vikidadumaron neprecizan naskiĝdaton ("ĉirkau") kaj historian landon de naskiĝ- kaj mortodato. * [[Diskuto:Delfo]] estas modelo de konciza noto, ke ne eblas simple ŝanĝi landonomojn en tekstoj laŭ persona bontrovo. * [[Auckland]] estas modelo de pluraj bildoj en informkesto, sen atento de tio kio estas en vikidatumoj. :Navigilon per simpla listo: |bodyclass = hlist, vd. [[Alta Savojo]]. * Ekzempla bildo por ĝustigo de antaŭe fuŝa nomo en la komunejo [[:dosiero:Ŝraŭbeco dekstra maldekstra.png]] * Ekzemplo pri bona referenco al PIV estas en [[Moliso]]. :Krome [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/testo pri Hungario|jen ŝablona testejo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Jap SO 60|modelo olimpika]] <!-- En [[Ĝirondio]] ĉio pretasas, en [[Nord]] nur mankas 60/64 en ar. Douai. En Ĉarento nur ar. Confolans pretis je 23-04-17, Pri Kaleza Markolo bonus almenaŭ havi ar.-paĝojn. Indre (preta je 23-04-17) + Ardennes (3 23) kompletas. :La pola urbeto Dębica jam havas loĝantaron laŭ dato fine de 2020 ... --> :Jen ankoraŭ monto da fuŝetoj en [[Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/11]], ankaŭ kun aliaj finaj nombroj kompreneble :Pri olimpikoj: [[:dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png|jen ekzempla NOK-emblemo]]. Ĉe la anglalingvanoj, <nowiki>{{Infobox country Olympics}} forĵetiĝis, rekomendatas {{Infobox country at games}}</nowiki>. Povus esti plisimpligo... <!--Ampleksa listo resuma estas tiu de Turkio.--> :La ukraina [[Kalush Orchestra]] estas ekzemplo por <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj}}</nowiki>. [[kantono Delta (Miĉigano)]], plej frua versio, kiel modelo de nova kantono-ĝermo. [ + <nowiki>|nomo_laŭ= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}''</nowiki> ] [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/tutnova biografia ĝermo|tutnova biografia ĝermo]], NO: [[Karasjok]], frua versio... : {{Norvegio}}: ekzempla mikroĝermo lago: [[Evangervatnet]]. : {{Finnlando}}: [[Ceditaj areoj (Finnlando)]] - <nowiki>{{pluraj problemoj|informkesto|iwiki|vikiigu}} {{ĝermeto}}</nowiki> : {{Francio}}: por postrevoluciaj variaj loknomoj: Post la [[franca revolucio]] de [[1789]], kiam oni volis plene elradikigi ĉiujn kristanajn loknomojn, la loĝloko por kelkaj jaroj ricevis la fantazian nomon ''..'' (".."). : ekzemplo de mallibera emblemo: [[:Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png]] : [[Uzanto-Diskuto:Badak Jawa|pri dubindaj ruĝaj ligiloj]] : konvencioj de Monato (https://www.monato.be/konvencioj.php) : p971: kategorio kombinas temojn : p4566: vikimedia enprena retligilo : banderoloj super paĝoj: se ne taŭgas, subpremu per ":|sen banderolo= jes". <!-- eltondita kaj rektigita taillé et redressé cropped and and straightened geschnitten und begradigt https://unalengua.com/ipa-translate +++ ... Oficiala paĝo en la retejo] ''[[facebook]]'' ({{fr}}) Modelo por transpreno de pliaj informoj el vikidatumoj | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} justa uzo ekzemple: [[Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino]] nurteksta emblemo: [[Somera Olimpiko 1992]] Kaj flanke: Moutichou supozeble estas Eŭropa volontula servo NURMAJUSKLO=KRIADO [de:Diskussion:Spielercharakter] Veljavoj: UN 14 jul. 2022 Kwamikagami Breslaŭo de: subteno fare de Wietek. ia: [[sesdekuma sistemo]] Arno, [[tunela efiko]] Narv., [[tombejo ĉe Kettwiger Tor]] Longh., [[Randal Kolo Muani]] kma. Domin., [[Oleata acido]] Pino. Por la 4-a ĝis 8-a de aprilo '23: Plenigindas ankoraŭ unuavice la navigiloj pri departemento Kaleza Markolo, Nordo, Aisne, Oise, Somme, Ĝirondio, Haut-Rhin kaj Drôme (intertempe ĉio pretas, ĉu?) --> Kaj fine, la ordo fine de paĝo estas: :1. Notoj :2. Referencoj :3. Literaturo :4. Vidu ankaŭ :5. Eksteraj ligiloj :6a Navigiloj :6b ŝablono bibliotekoj :6c sablono vivtempo :6ĉ ĉiuj kategorioj IHD de 2000, bona ligilo: [[Santo Antônio do Retiro]] LV: noto - Suda Kuronio aŭ Dienvidkurzeme havas bonajn vikidatumajn etikedojn. Forpreno de centoj da kestoj pri neekzistaj portaloj: mi matene la 12-an de sept. 2023 metis indignitan noton al sume 49 diskutpaĝoj, kaj en ĉiuj 49 tri tagojn pli poste, vespere la 15-an diplomatigis la lingvaĵon kaj pli konkretigis mian proteston. Vikidatumoj: kialoj pri evitindeco: ekzemple informfonto ne klaras ([[d:Q130285291]]), bildo de malbona kvalito ([[d:Q132769746]]), la fonto indikas ke la informo ne precize konatas ([[d:Q130285298]]), malpli preciza indiko ([[d:Q42727519]]), konfirmo de la referenco ne eblas ([[d:Q21655367]]), konate nefidinda fonto ([[d:Q22979588]]) -- [[d:Q52105174|listo]] Ŝablono "CURRENTYEAR" jam funkcias en Esperanto: <nowiki>{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de farindaĵoj == * plenigi ruĝajn ligilojn en [[Louis-Nicolas Clérambault]] kaj krei paĝon [[Jacques Berthier]] (ne Jacques Bergier, GL 154, 156, 168.1, 286, 321, 345.2, 445, 446, 386, 390, 618.2, 634.2, 657.6). Noteto: [https://gov.genealogy.net/item/show/TPKKOVJN79TB Ŝtepkov Stepkau], [https://mapcarta.com/de/18499296 Dolny Lazany Unter Losau] [https://www.wikidata.org/wiki/Q77034024 Oponešice Oponeschitz] [https://gov.genealogy.net/item/show/OPOICEJN79TA *] : Uzanto arbarulo, usonano ''Silvio Curtis'', mis"ĝustigis" la tekston [[Delfo]] en okt. 2023. * Mutichou multe aktivis por marborda Ĉarento proks. en 2014, sed poste ne plu, evidente ĉar la montego pri aliaj mankaj komunumaj artikoloj en Francio aspektis supergranda... == Ĉu aŭ kiel uzanto registris sian sekson en vikipedio == Multaj uzantoj ne aparte elektas biologian aŭ [[Socia sekso|"socian" sekson]] en vikipedio - fakte temas nur pri la lingva, [[gramatika sekso]] - kaj aŭtomate estas senseksaj. Sed se indikiĝas biologia sekso, tiam la ŝablono {{ŝ|GENDER:nomo|li|ŝi|ŝi aŭ li}} malkaŝas kion la uzanto notis en siaj teknikaj preferoj. <!-- {{GENDER:x|li|ŝi|ŝi aŭ li}} --> == Vandalaĵoj == [[:de:Wikipedia:Vandalismusmeldung/Archiv/2023/09/23|germane je 2023 09 23]] == mapo de SAT-amikaro == La esperanta mapo de SAT-amikaro pri eŭropa franclingvio en arkivigita formo, kiel notita en la paĝo [[Metz]]: [https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023. == Kaj mapoj sendepende de informkesto == Pri sendependa skaligebla mapo vidu [[Gonnoscodina]] en Sardio, kaj pri sendependa reliefa mapo la vilaĝeton [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] de Newton: <pre> {{Situo sur mapo|Anglio|Floso=left|Titolo=|Teksto= | Lat-g = 52 | Lat-m = 48 | Lat-s = 35 | Lat-dir=N | Lon-g = 0 | Lon-m = 37 | Lon-s = 43 | Lon-dir=U | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> Uzata en teksto [[Mangone]], pri kiu ne ekzistas ajna bildo en la komunejo, rezultas {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de Mangone en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 12 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} <pre> {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de {{paĝonomo}} en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 28 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> kun ebla noto <pre> <!-- la sekva aldona mapo precipe metiĝas ĉar absolute mankas iuj uzeblaj bildoj en la komunejo --> </pre> <span style="font-family: Papyrus; font-size: 12pt"><font style="color: black"> Bela tekstero en literaro "Papiro" </span> <hr> {{ŝ|Ludovica}} {{ŝ|polurinda|la teksto parte malfacile kompreneblas. Aparte pri temo tiom esotera necesas plejeble klara lingvaĵo. Ĝeneralan noton vidu diskutpaĝe|listigi=ne}} == Tabelomodelo == : {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! rowspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | lando ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | loĝantaro ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Malneta Enlanda Produkto|nominala]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Aĉetpova egaleco]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | [[indico de homa disvolviĝo]] 2021 |- ! en milionoj!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! indico!! loko |- |} pri koreaj latinliterigoj Yale/McCune/RT vd. [[:de:Diskussion:Yoon Suk-yeol|Yoon Suk-yeol]] == Listo de biografioj, forigataj el la ĝenerala spaco laŭ decido de [[VP:FA]] == La listo teknike ankoraŭ utilas por iom-post-ioma revizio de ĉiuj notitaj biografioj. Post revizio eblas forviŝi la titolojn el la listoj, kiuj do laŭgrade malgrandiĝos.... {| cellspacing="0" |- |- bgcolor="#ffeebb" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - A|A]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - B|B]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - C|C]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĉ|Ĉ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - D|D]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - E|E]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - F|F]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - G|G]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĝ|Ĝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - H|H]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĥ|Ĥ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - I|I]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - J|J]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĵ|Ĵ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - K|K]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - L|L]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - M|M]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - N|N]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - O|O]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - P|P]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Q|Q]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - R|R]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - S|S]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŝ|Ŝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - T|T]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - U|U]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŭ|Ŭ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - V|V]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - W|W]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - X|X]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Y|Y]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Z|Z]]''' |} Noto pri Hans Wingen, jen intersavite http://www.ipernity.com/blog/bernardo/137656 Propra verko alŝutita al eo-vikio, sen premo nepre ŝovi ĝin al la komunejo, kiu ne en ĉiu kazo estas bona ŝovo: {{ŝ|Propra|GFDL|NK=1|cc-by-sa-3.0}}. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Migrado de la licencoj GFDL al GFDL + krea komunaĵo 3.0 por loke stokataj bildoj diskuton de sept. 2024 pri granda projekto realigi migradon de GFDL al GFDL+CC en eo-vikio]]. == Taglibro == :7-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[distrikto Höxter]] :8-a kaj 9-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[provinco Leĉo]], [[Apulio]], kun loĝantaroj de 2023, ankaŭ metitaj ĉie en vikidatumoj, kaj metoj de bildoj :10-a de decembro: 2/3 pri komunumoj de [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], nur kontrolo ĉu ĉiuj ecoj de kontentiga ĝermo estas, kaj adapto de bildoj; kontrolo de bildoj sub justa uzo :11-a de decembro: lasta triono pri komunumoj de [[provinco Salerno]]; :12-a ĝis 17-a de decembro: finoj de diskutoj pri alinomendaj artikoloj :18-a de decembro: kelkaj urboj kaj kantonoj de Usono :19-a de decembro: aktualaj loĝantaroj de ĉiuj komunumoj de Germanio al stato fine de 2022 :20-a kaj 21-a de decembro: alinomendaj artikoloj - vasta arkivigo :22-a kaj 23-a de decembro: diskuto pri forigendaĵoj, romanco kaj romantikismo :24-a de decembro: Hungario kaj orienta Pollando :25-a de decembro: informkestoj pri futbalo :26-a de decembro: diversaj, i.a. Volodimir Pacjurko kaj Himno de Ukrainio, Kromsigno :27-a de decembro 2023: temoj pri Kolombio :28-a kaj 29-a de decembro: [[ILEI]], branĉoj kaj aktivuloj, britaj/francaj esperantistoj ‎ :29-a ĝis 30-a de decembro 2023: komunumoj de graflando [[Surrey]] (GB) kaj [[provinco Romo]] (IT) :31-a de decembro 2023: komunumoj de la [[provinco Latino]] (IT) :1-a ĝis 2-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Frozinono]] (IT) :3-a ĝis 4-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Viterbo]] (IT), multaj paĝoj komenciĝantaj per "Sant'Angelo..." :5-a de januaro 2024: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) komencitaj, [[Komitato de UEA 1980-1983]] kaj ĉirkaŭaj temoj :6-a ĝis 7-a de januaro: komunumoj de [[distrikto Neunkirchen]] (AT), aŭstraj/svisaj/nederlandaj esperantistoj :7-a ĝis 10-a de januaro: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) finitaj, sume estas 216 artikoloj :10-a kaj 11-a de januaro: malaperintaj komunumoj de [[Manche]] (FR), komunumoj de la arondismento Dieppe (A-E) :11-a ĝis 12-a de januaro: komunumoj de la provinco Rieti finitaj (O-Z), nun ĉiuj komunumoj pri [[Latio]] (IT) aktualas :12-a ĝis 14-a de januaro: komunumoj de la arondismento Dieppe (F-Z) finitaj, sume estas 343 artikoloj ... :23-a ĝis 26-a de februaro: 200 artikoloj pri [[provinco Pavia]] ektraktitaj, la kampo neniel pretas, sed pluajn levojn al artikolaj ĝermoj mi faros ne per kampanoj de tutaj tagoj, sed iom post iom, en grupoj de eble dek paĝoj - la ne jam traktitaj artikoloj jam estas sen eraroj, nur estas ĝermetoj kun tro malmulta enhavo. samtempe: paĝoj pri dulingvaj Esperanto-vortaroj samtempe: multaj malatentataj tekstoj de la listo [[Uzanto:RBT/Enkategoriigoj/Naskiĝintoj kaj mortintoj/Listo2|'''"listo2"''']]. ... :fine de aŭgusto 2024 [[provinco Gvadalaĥaro]] ĝis A-P, pretaj, Q-T nur parte, aktualaj loĝantoj sube mankas (T sen kontrolo de poŝtkodo), U-Z nur baze ektraktita informkeste... === Atentindaj paĝoj 2025 === * [[Ĝardenoj de Herrenhausen]] (2925-8-27) == Subpaĝo ankoraŭ == * [[Uzanto:ThomasPusch/olimpikaj teamoj liste]] * tre dubindaj alidirektigoj: [[Specialaĵo:Kontribuoj/Yeagvr]] (ĝis 2019 je nomo Mvvnlightbae), naciisma italo, laŭ propra aserto ne komprenanta Esperanton, sed la homo sukcesas verki kompreneblajn redaktoresumojn, do tamen iomete regas la lingvon * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Prettau&diff=prev&oldid=8552591 foje indas bremsi casteloboton (jen fine de 2023)]. * pri novaj aktoraj biografioj modeloj povas esti [[Grayson Perry]] aŭ [[Trevor Noah]] de 2024-09-39. * unua resumo dum revizio de jaraj listoj povas esti "enpaĝigo laŭ la aliaj listoj - ĉiuj eventoj de sama jaro al unu linio, kaj komenco de koncizigo" * [[/Ukr]] * polaj distriktoj: plej bone ekhavi norman historian ĉapitron, surbaze de [[Tuchola]], sed kun konsidero de [[reĝa Prusio]] == Referencoj == {{referencoj}} == Fonto == * La unua versio de tiu-ĉi teksto ekestis surbaze de la germana koresponda vikipedia artikolo laŭ la stato de la 16-a de oktobro 2024. <ref name="PIV">[https://vortaro.net/#aedo_kd artikolo ''aedo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 50</ref> {{referencoj}} {{ŝ|polurinda|mankas ĉia informkesto, iuj grafikaĵoj, eksteraj ligiloj, referencoj: tiel ĉi la malmultaj frazoj donas malmultajn informojn|listigi=ne}} == Atentendaj diskutoj == [[dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|eta|5ra|<!--la dokumenta eltondaĵo ĉiukaze estu en uzo, tial mi jen metas ĝin ankaŭ ĉi-tien-->]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2021#Kategorio:Urboj de Germanio laŭ alfabeto]] * [[Kategorio-Diskuto:Malfermaj stelamasoj]] {{farite}} 2024-11-01 * {{flago|Italio}} [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj de Italio]] * {{flago|Japanio}} [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]] :: Resume: Aparte problemaj estas '''Aiĉi''' 0 kun [[Nagojo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ĉiba|Ĉiba]]''' 1 ([https://www.monato.be/2003/008142.html Monato 2003]), '''[[Diskuto:Gubernio Hiogo|Hiogo]]''' 0 kun [[Kobeo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ivate|Ivate]]''' 0 kun [[Morioka]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]]''' 0 kun [[Ŝimonoseko]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamanaŝi|Jamanaŝi]]''' 2 (E-domo, blog), '''[[Diskuto:Gubernio Kagavo|Kagavo]]''' 0 kun [[Takamacu]], '''[[Diskuto:Gubernio Mijagi|Mijagi]]''' 0 kun [[Sendajo]], '''Sajtama > [[Diskuto:Gubernio Saitama|Saitama]]''' 0, '''[[Diskuto:Gubernio Ŝiga|Ŝiga]]''' 1 (JEK 2016) kun [[Ocu]], '''[[Diskuto:Gubernio Ŝimane|Ŝimane]]''' 2x (Monato + ES Kebekia) kun [[Macuo]] kaj '''[[Diskuto:Gubernio Toĉigi|Toĉigi]]''' 2. * [[Ribelo de Grandpolujo]], [[komisiono por trovo de loknomoj]] * [[/redaktoresumoj]] * noto pri miks-lingvaj fantaziaj "pseŭdovortoj" en la diskuto pri [[Zábřeha montetaro]]. * Ĉiba, budhisma templo en [[Jocukaidō]] * por eble postaj paĝoj: [[/stacio Omija|stacio Omija]] * dubindaj orfoj/ĝermetoj/malaktualaj: [[aglomeraĵo de Kielce]], [[aglomeraĵo de Poznano]] * Kial [[Holon]], ne Ĥolon kiel estas skribite? * Roberto kaj Narvalo pri [[Theodore von Kármán]] * Petr: kio pri [[Fervojlinio Šumperk–Krnov]] * strangaj ligiloj en paĝo [[Sidamoj]] * kion fari per {{ŝ|Laŭĝenro}} de Airon90... * [[/gazetejo.org]] * [[/uzanto pruno]] * Ekzemplo [[Rehden]]: {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la komunumo ''Rehden'' en nordokcidenta Germanio. Samnoma komununumo ĝis 1945 ankaŭ ekzistis en nordorienta Germanio: sekve de la [[dua mondmilito]] ĝi doniĝis al la komunisma [[Pola Popola Respubliko]], la germana loĝantaro estis forigita kaj nun la loĝloko nomiĝas [[Radzyń Chełmiński]].}} * [[/ne sovaĝan esperantigon]] == Plia kopiebla atentiga kesto == {{polurinda|en la paĝo listiĝis amase tro da fotoj kaj grafikaĵoj, kompare al la malgranda teksto. Necesus elekto, aparte al tiuj fotoj kiuj vere temas pri tiu ĝi loko kaj ne montriĝas ankaŭ en aliaj paĝoj. Ankaŭ eblas meti iujn 4-5 fotojn al vikipedia galerio (tiun trukon ĉi tie jam aplikas la 4 fotoj ĉiuj nomataj "plaĝo en Ustka")...|listigi=ne}} {{polurinda|la informoj ĉi tie estas de 2006, de antaŭ 19 jaroj! Ĉu ankaŭ la indiko pri la estro tiom aĝas? Ĉiukaze aktualigo nepras|listigi=ne}} == Aktualigenda == Tia ŝablono ne estas esperante, sed jes ja angle [[:en:Template:Update]], france [[:fr:Modèle:Mettre à jour]], hispane [[:es:Plantilla:Desactualizado]] ktp - tial la ŝablonoj por enkopiado en tiujn vikipediojn estu ĉi tie. == Agendo == Necesus kontroli la fonton de [[Vladimir Sutkovoj]] se ĝi denove legeblos. 2025 09 16 :Ankoraŭ la fonto ne relegeblas, eble ĝi definitive mortis. 2025 09 27 TP Oktobre, novembre, decembre same. Sendube ĝi definitive mortis, ankaŭ la itala baza datumbaza retejo everk.it, kaj ankaŭ sendepende de tio propra retejo de ALE. 2026 01 12 TP * [[Diskuto:Adidas Al Rihla (pilko)]] 2026 01 12 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Diskuto:Peskaro]] temo "fotomuntaĵo", tasko por roboto, 2026 01 13 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Uzanto-Diskuto:Super nabla#Naskis v naskiĝis]] 2026 01 16 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno == Sporto == Jen unua ekzempla teksto pri plej bona turnira manpilkistino: [[Linnea Torstenson]] en 2010. [...] ", post kiam la antaŭajn 4 jarojn li jam estis membro en la nacia teamo de sub-17-jaruloj kaj aliaj junulaj naciaj teamoj" == Modeloj == :Por ĝemelaj komunumoj en Germanio ekzemple [[Bad Honnef]] (kutime kun franca kaj orientgermana partnero kaj ankoraŭ iuj aliaj) :Por uzo de "informkesto monto" vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. :Se tre mankas ĉia bildo kaj la informkesto ne bezonas la bildo p18: [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{ŝ|centre|komunuma impreso}}]] == NRV == Plene ne ekuziĝis ĝis nun la navigiloj * {{ŝ|urba regiono Aachen}} - jam {{farite}} 2026-01-24 * {{ŝ|distrikto Ennepe-Ruhr}} * {{ŝ|distrikto Euskirchen}} * {{ŝ|distrikto Gütersloh}} * {{ŝ|distrikto Herford}} * {{ŝ|distrikto Hochsauerland}} * {{ŝ|distrikto Kleve}} * {{ŝ|distrikto Lippe}} * {{ŝ|distrikto Mark}} * {{ŝ|distrikto Minden-Lübbecke}} * {{ŝ|distrikto Mettmann}} * {{ŝ|distrikto Neuss}} * {{ŝ|distrikto Oberberg}} * {{ŝ|distrikto Olpe}} * {{ŝ|distrikto Recklinghausen}} * {{ŝ|distrikto Rhein-Erft}} * {{ŝ|distrikto Rhein-Sieg}} - jam {{farite}} 2026-01-24 kaj * {{ŝ|distrikto Wesel}}. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:21, 24 jan. 2026 (UTC) == NDS == Por la somero: en [[Rastdorf]] ĉe Werlte kaj [[Stavern]] ĉe Sögel ankoraŭ tre mankas fotoj... == Taksonomio == Ekzemple por informkesto vidu la paĝon [[Gerbero]]. == {{ŝ|orfa}} == [[:kategorio:Orfaj artikoloj pri Ĉeĥio]]: post malorfigo de kelkaj tekstoj ankoraŭ restas tie kvar paĝoj je 2026-01-31: : [[Bierfarejo U Fleků]]: TRI ligiĝoj : [[Domo de Faŭst]]: UNU : [[Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj]]: UNU : [[Gastejo Ĉe Kaliko]]: UNU : [[Hiberna strato]]: TRI : [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]]: UNU : [[Jungmann-placo]]: TRI : [[Meza industria lernejo Ostrava-Vítkovice]]: NUL : [[Nacia Avenuo]]: TRI : [[Slava Domo]]: DU : [[Vilao Ameriko]]: UNU Permane forigi la ŝablonon, sen ke io ŝanĝiĝis pri la situacio, estus neakcepteble. === Aktuala diskuto === * [[Ŝablono-Diskuto:Oficiala retejo]] 2026 2 3 * pri ruĝaj ligloj de 9 2005 de mirmal en [[Čestmír Vidman]] - vidu diskutpaĝan noton de 2026 3 5. * kaj pri tre dubindaj pseŭdovortoj "Schwarzenbergoj", "Schwarzenbergidoj", "Rožmberkidoj", teksto fakte ĝuste kreita en 2008 de Pavla D kiel [[Rožmberk (familio)]], kaj "Eggenbergidoj" vidu en [[Diskuto:Schwarzenberg (dinastio)]]. La uzoj de la pseŭdovortoj estas forprenitaj. - Cetere: Petr jam ekz. dum 2009 en [[diskuto:Fratoj Mašín]] disputis kontraŭ Narvalo kaj Paul P pri nepra volo enkonduki arbitrajn esperantajn vortojn sen vortaraj referencoj kaj kun neesperantaj literoj, sed ne konvinkis ilin ambaŭ - kompreneble. * ne forgesi: en teksto [[Sylla Chaves]] ankoraŭ la librotitoloj devos nigriĝi, se ne okazos miraklo 2026 3 12 === Problemaj orfoj kaj ĝermetoj === * [[Transigo de flu-kvanto]] 2026 2 27 * [[TERYT]] nur ĝermeto, ne orfo * [[/listoj de probable forigendaj dosieroj]] === Orfoj === * kaj barata retejo [[Anmol Ratan]] pri la malorfigo Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ neniu ajn alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Mi ne havas ideon pri iu paĝo, de kiu eblus konstrui ligilon ĉi tien. Ĉu iu alia havas iun ideon? :Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). :Ĉi tiu teksto pri kino estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. ::Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. :::La hodiaŭ farita teksto jam pene estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ::::Nun 12 aliaj artikoloj ligas al la teksto - la ŝablono {{ŝ|orfa}} povas forpreniĝi. '''Orfoj pri kino''': reĝisoro {{ŝ|vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj|parameter=link}}, aktoroj p161 - pli detalan liston de la aktoroj vidu en la informkesto. == Ĝermoj kaj ĝermetoj == * ne jam trovitaj: [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] == Italio kaj Francio == * Italio: [[provinco Grosseto]] - principe la 18 paĝoj de A ĝis M estas ampleksigitaj, la restaj 10 paĝoj de O ĝis Z ankoraŭ ne; [[provinco Mantova]] - pri ĉiuj 70 paĝoj la unua ŝtupo de riparo informkesto estas farita, krome nenio. * [[Francio]]: pri [[arondismento Poitiers]] la unuaj 44 paĝoj de entute 83 estas finfaritaj. (ĉ. la 14-a de febraro, la valentena tago) Stato de 2026 03 08, la komunisma tago de virinoj. == Antaŭ nia erao == En la 4-a jc. a.n.e. mi vidis paĝojn 300-360, en iuj sukcesis pli, en aliaj malpli aldoni, sed 361-399 tute ne jam vidis. === Referenco poŝatlaso === :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Batumi]]: La referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", Prago 1971, en siaj mapoj esperantigas iujn kaj latinliterigas aliajn loknomojn, kies originaj nacilingvaj formoj estas ne-latinlingvaj. En la mapo 20 ĝi indikas la urbon je la origina nomo "Batumi", nur latinigita. :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Irkutsk]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon ''Irkutsk'' en la mapo 15 kaj 15b - latinlitere, sed ne esperantigite. :[[dosiero:Symbol_confirmed.svg|20ra]] Ekz. [[Osako]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Osako" en la vasta, du-paĝa mapo 24, kaj same en listo en paĝo antaŭ tiu du-paĝa mapo. ..., via demando estas tute pravigita. [[PIV]] 1970-2020 kaj [[Reta Vortaro]] ne mencias la lokan monton, ankaŭ en neniu alia du-lingva vortaro mi trovis indikon pri esperantigo ''xxx'', la esperantlingva literatura kaj gazetara serĉilo ''tekstaro.com'' ne trovas ĝin kaj eĉ la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, kiuj dokumentigas multajn esperantigojn, sed ne esperantigas ĉiujn urbojn/lagojn/montojn ktp, ne mencias ĝin. Tial ĝis iu trovas konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ekzisto de esperantlingva formo "xxx" devas esti la hipotezo ke tiu esperantigo probable tute ne dokumentiĝas kaj ne ekzistas. Esperanto '''ne''' funkcias tiel ke oni simple prenas ĉiujn vortojn de ĉiuj lingvoj, al ĉiuj substantivoj algluas o-finaĵon, al ĉiuj adjektivoj a-finaĵon ktp. kaj rezultas vortotrezoro kiu estas 10 000-foje pli granda ol ĉiu vortotrezoro de nacia lingvo. Tia lingvo estus koŝmare nekomprenebla. Do, tute klare - ĝis trovo de konvinkaj referencoj - la monto itale nomiĝas ''aaa''. Salutas == Enhavtabeloj == {{ŝ|TOC-dekstre}}, ekzemple, kaj <nowiki>__NOTOC__</nowiki> por subpremi enhavtabelon. Noto: [[uzanto:Chojus321]] Noto1: baza informkesto en la komunejo: <nowiki>{{Wikidata Infobox}}</nowiki> == Diversaĵoj == Claudio Pistilli: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/listoj de probable forigendaj dosieroj]] en la [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] AI: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt KI und Wikipedia/Erkennung KI-Einsatz]] Fari vikidatumerojn pri neesperantistaj usonanoj pri kiuj wiki.en kaj vikidatumoj ne interesiĝas: ĉe [[Joseph F. Foster]] eblis, ĉe [[Bruce Wilson]] ne. Minuskloj de i.a. universitatoj en francaj titoloj de vikidatumoj, ĉi tie pri [[universitato Cornell]] la 26 mar. 2026: ''(1) La minuscule ici est une convention typographique franco-française non adoptée par les autres pays francophones, lesquels mettent une majuscule pour leurs propres universités, et Wikidata en français n'est pas destinée à l’usage exclusif de la France; (2) le choix typographique d’une majuscule dans la langue d’origine appelle tout naturellement sa traduction par une majuscule également en français.'' Tiun argumentadon mi povas facile sekvi. Pri elegantaj navigiloj vidu la paĝon [[Diskuto:Schwarzenberg (Aŭstrio)]]. Episkopujo Majenco > [[diocezo Majenco]]. Dogmoteologio > [[Dogma teologio]] {{ŝ|aŭt}} faras {{aŭt|Majuskletojn}}. <nowiki>{{teksto en skatolo - komenco|1=temo}}{{teksto en skatolo - fino}}</nowiki> Mi mem ekz. fuŝis pri Nurenbergo en teksto [[Steigerwald]]. Germana komunumaro: centro [[Freren]], simpla membro ekz. [Beesten]]. == Medicinaj temoj == Inter la vario de drogoj produktitaj de [[Novartis]], [[metilfenidato]] (ankaŭ jam farita de Sj1mor en 2026 05 29, post kiam mi faris mian privatan noton ĉi tie) vere meritus propran artikolon. Teorie nova esperanta teksto ankaŭ malforte bonvenus por la [[borso]] de [[Mumbajo]], do [[borso de Mumbajo]], kaj pri la du antaŭaj firmaoj, [[Sandoz]] kaj [[Ciba-Geigy]]... La nova teksto [[Ĥirurgia operacio]] ankoraŭ bezonas tekston [[incizo]]. == Atentindaj tekstoj == * [[Marja-Sisko Aalto]] (ekde 2026 05 21) - {{Uzanto2|Näin on näreet}} * [[Augusto Cancela de Abreu]], Salazar-diktaturo en Portugalio kun malpermeso de Esperanto. * [[Diskuto:Ŝvabaĥo]] pri skribo, teksto farita en majo 2009 per Petr. (2026 05 29) * demando pri stranga aludo en la noto pri [[Adolf Halbedl]] en EdE (2026 05 31) * la rezistanto kontraŭ naziismo [[Rupert Mayer]] ([[d:Q45283]]) aparte meritus tekston, iam ajn... Mirakle jam 2026 05 29 je 9 h UTK, nur tri horojn post kiam mi private notis lian nomon ĉi tie por mi, Sj1mor faris ĝerman tekston. Tio tre bonas kaj la ĝermo meritus ankoraŭ iam enhavan plivastigon. * nekompletaj taskoj: [[:Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio|pri la komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] duobla retejo en vikipedio for - ĝis nun nur A-R. * La vorto katrastrala estas fantazia: [[Diskuto:Höflein]]. (2026 06 01, ĝustigita je 06 08) Kaj nomigo de estroj de tiaj loĝlokoj de Klosterneuburg malsaĝas: [[Diskuto:Maria Gugging]] (2026 06 01, nun fakte ne necesas ago, sed iam poste) * Pri titolo [[Hampstead]] sen aldonaĵo ... (2026 06 08) * Paĝo "Naŝvilo" nun jam estas ĉe [[Nashville]], sed en la teksto ankoraŭ uziĝas la dubinda esperantigo. Jam referencoj postuliĝis en 2015, denove en 2026 06 12. Post pliaj 1-3 monatoj eblas afiŝi tion ĉe VP:AA kaj poste elsarki la fantazian esperantigon, se ne iu ankoraŭ trovas defendajn referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 12 jun. 2026 (UTC) * Bezonatas multe da referencoj kaj kontrolo en [[Ŝablono-Diskuto:Atlantiko]]... (2026 06 15) * [[Diskuto:Esperantistoj]] pri neproj aŭ ebloj de titolaj aldonaĵoj inter krampoj. (2026 06 16) * [[Diskuto:Ilja Ponomarenko]]: peto fari tekstojn [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]). (2026 06 16) == Pliaj modeloj == Modeloj por mikroĝermoj de usonaj aktoroj vire ekz. [[Colin Ferguson]], ine ekz. [[Jaclyn Smith]]. Por river(et)oj, jen en Bavario, sed same taŭga ankaŭ aliloke, ekzemple [[Wiesent (Regnitz)]] aŭ [[Aisch]]. == Fontaj / pruvigaj cirkonstancoj P1480 == * apud (Q21818619): approximate location – should be used with qualifier P1480 to indicate that value is close tgat6gp5ndruyalkwo80wmkrgfd3scz 9404841 9404840 2026-06-16T18:48:16Z ThomasPusch 1869 /* Atentindaj tekstoj */ 9404841 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Pri saĝa apliko de vikidatumaro en esperantlingvaj paĝoj vidu ankaŭ [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|provejon2]]. :[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Kaj pri Quickstatements kaj Petscan por iom aŭtomatigite plibonigi vikidatumojn [[Uzanto:ThomasPusch/provejo3|provejon3]] ::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [https://commonshelper.toolforge.org/?interface=eo&image=Karte_Otzberg.jpg&lang=eo komuneja helpilo] :::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[:Kategorio:Vikipedio:Forigoj]] ::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]] [2025 12 21] ! :::: «Ĉiuj konsentas ke ruĝa ligilo devas ne ekzisti, se ĝi ne estas bluigebla laŭ vikipediaj reguloj. Tio signifas ke la temo de ruĝa ligilo devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciinda]] kaj [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontrolebla]].» Tamen, ĉu ruĝa ligilo estas tia, senespera, estas en duba kazo diskutenda. - cetere: noto pri misa ruĝa ligilo troveblas en [[diskuto:Aŝkelon]]. :::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Landonoma barakto en Vikipedio kadre de la tielnomata "[[Io-ujo-batalo]]": [[Vikipedio:Baloto/Landonoma unueco]] - fina rezulto de la diskuto, baloto en 2009. == Notoj por mi mem == :2024-05-10: tagaj listoj reviziitaj ĝis la [[13-a de majo]] (lundo) <!--Rémi sim ankaŭ kontribuas, ekz. pri 7-a de julio--> :{{ŝ|ruĝaj ligiloj}} :La multegaj fuŝaj anonciloj pri neekzistaj portaloj parte menciiĝas en [[Vikipedio:Lua/Petoj/Arkivo]] :ŝanĝi kolorojn en germana GIMP: Ferben, Abbilden kaj Farbvertauschung. :Pliaj listoj forigindaj [[Alfabeta listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko|1]] [[Listo de la francaj parlamentaj periodoj|2]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|3]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|4]] Ekzemplaj ĝermaj artikoloj pri Italio [[Muggiò]] kaj [[Arese]]<!-- dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}}, CO ĝis Colonno --> (por frakcio elturniĝo laŭ [[Camo]]), pri Francio [[Chanaz]] aŭ [[Geloux]] (por nova paĝo de franca komunumo: [[Flassigny]] en Mozio), [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tresques&action=edit&oldid=8354148 Tresques simple] aŭ [[Civrac-en-Médoc]] por Ĝirondio (kaj [[Bonnay]] por apartigilo), pri Rusio [[Orsko]], pri Skotlando [[Ayr]], pri Anglio ekz. [[Bathford]] kaj pri Usono [[Daytona Beach]], [[Evanston]] aŭ nun ĝerme [[Alturas]] (kantono minimuma ekz. [[kantono Yolo]], censa retejo ekz. [[Hollister]])- pri Rumanio [[Sânandrei]].<!--{{Ĉi tiu artikolo|temas pri la rumania komunumo [[Letea Veche]]. Atentu ke ankaŭ ekzistas tre similnoma [[---]].}} --> Pri la tre katolika Italio: en [[Barzio]] patronas '''Alessio''' Bergama, en [[Basiliano]] '''Andreo''', en [[Crandola Valsassina|Crandola]] '''Antonio''' la Granda, en [[Barzago]] '''Bartolo''', en [[Cesana Brianza|Cesana]] Firmo+Rustiko, en [[Cremeno]] '''Georgo''', en [[Azzano d'Asti|Azzano]] '''Jakobo pli aĝa''', en [[Bulciago]] '''Johano Ev.''', en [[Cernusco Lombardone|Cernusco]] '''Johano Bapt.''', en [[Castions di Strada|Castions]] '''Jozefo''', en [[Castello di Brianza]] '''Laŭrenco''', en [[Cusio]] '''Margareta''', en [[Entratico]] '''Marteno''', en [[Costa Masnaga]] la levo de '''Maria''', en [[Colle Brianza]] '''Miĥaelo''', en [[Cividate al Piano]] '''Nikolao''', en [[Ampezzo]] '''Petro+Paŭlo''', en [[Viale]] '''Roĥo''', en [[Terno]] '''Valenteno''', en [[Missaglia]] '''Viktoro''' kaj en [[Barzanò]] '''Vito''' ktp. p417: [[Montiglio Monferrato]] "Kristana patrono estas la sanktulo [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago." : referencoj por patrono (kopiu en redakta modo): <ref name="patrono1">[https://www.santodelgiorno.it/patroni/valle-salimbene/ informoj en la retejo ''santodelgiorno.it''] ({{it}})</ref><ref name="patrono2">[http://www.comuni-italiani.it/018/169/ informoj en la retejo ''comuni-italiani.it''] ({{it}})</ref> :... [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.<ref name="patrono1"/><ref name="patrono2"/> p47: La teritorio havas komunan limon kun <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}</nowiki>. Informkeste: <pre> | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}'' | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = | tipo1= reliefo | zomo = 10 </pre> Ekzemplo por aldono de sendependa ekstera mapo por paĝoj en kiuj mankas ĉiaj bildoj: [[Gonnoscodina]]. Por senespere malplenaj tekstoj pri {{Brazilo}}: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/ekzemplo Brazilo MG]]. Ankaŭ tiam ankoraŭ necesas a) adapti mikroregionon kaj se necese mezoregionon, kontroli kaj en kazo de vikidatuma vakuo nevidigi la retejon, c) en vikidatumoj aldoni priskribon kaj ĉ) adapti la nombron de loĝantoj al la plej lasta indiko. Rilate al tio: d: TiagoLubiana ‎ →‎ Municipalities of Minas-Gerais/Brazil... Ĝenerale: apartigilo ekz. [[Saint-Just]]. En 2022 funkcianta ligilo al la ANB en Vieno: [[Ellen Gregory]] ([[Peasedown St. John]]). Kantista ĝermo ekzemple [[Katrina Leskanich]] kun grupo [[Katrina and the Waves]]. Por ne devi tajpi ĝin permane aŭ elserĉi ĝin pli komplike, jen por mi mem la ligilo pri la [[Specialaĵo:Protokolo/delete|protokolo de forigoj]]. * Noto ekzempla <small>''bildo tiom aĝa ke probable ĝi estas jam sen-kopirajta, sed tiom malbonkvalita, ke ne indas konservi ĝin aŭ transporti al la vikimedia komunejo''</small> Rumanio, <ref: [https://web.archive.org/web/20130613102945/http://exonyme.bplaced.net/Board/Thread-Siebenb%C3%BCrgen-Banat-Kreischgebiet-Marmarosch-Maramuresch-Neue-korrekte-ON-Liste germanlingvaj loknomoj, listo arkivigita je junio 2013] ({{de}})</ref> * [[Scornicești]] aŭ [[Giurgiu]] por ne montri la grafike tre modestan situomapon el vikidatumaro * [[Vikipedio:Vikidatumoj/Ĵusmortintoj]] * Pri Panĝabo / Panĝabio ŝajne ĝis printempo 2023 la difino de vortaro.net kaj de papera PIV en la eldonoj de 1970 ĝis 2020 ankoraŭ estis lando = Panĝabo, sed almenaŭ en 2026 estas lando = Panĝabio. Ĉar Didcorn jam je l' 23 jun. 2023 notis la novan PIV-an difinon en la paĝo [[Panĝabo (Barato)]], mi konjektas ke jam tiam B. Wennergren ŝanĝis la kapvorton en la reta PIV-datumaro. Domaĝe ke tio ne sincere dokumentiĝis, sed ĉiukaze nun kun bona konscienco eblas varbi por tutnova landonomo "Panĝabio". 00:40, 13 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) === Krome teknike: === * {{ŝ|Post diskuto ne forigita}} ekzemplo [[Diskuto:Jacob Schwartz]] * [[:Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [[:Kategorio:Nun en Komunejo]] * [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] ([[Ŝablono:Forigu tuj|ŝ]]) * [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] * [[Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj]] ::>> ATENTU Mesa, Arizono {{uzanto2|~2025-53015-3}} 2025 9 7, ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj ::>> KAJ Luksemburgio {{uzanto2|~2025-56511-3}} 2025 9 9, same ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks forbaritaj IP-adresoj] ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks&wpOptions&#91;&#93;=tempblocks porĉiam forbaritaj IP-adresoj (estu malplena)] * [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj‎]] * [[Vikipedio:Roboto/Permespeto]] ** {{UzuloKontilo|Taylorbot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Taylor 49}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylor_40|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Ĉaŭ-ĉaŭ-bot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Ĉaŭ-ĉaŭ-bot|rajtigo]] * [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]] * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/eo.wikipedia.org/2022-12-01/2023-12-01 Administraj agoj] * [[Uzanto:ThomasPusch/emblemoj|emblemoj je justa uzo]] ({{ŝ|Librokovrilo}} kaj {{ŝ|emblemo}}) * [http://tekstaro.com tekstaro.com] - elektronika lingvoscienca tekstaro (AKK korpuso) de Esperanto * [https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ historia Jarlibro 1923] kiel ekzemplo * koncizeco de artikolaj titoloj: ekz. [[Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)]] * [[Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements]] * en Informkesto geografiaĵo, |arkitekto ligado = ne<!-malŝaltas aŭtomatan ligadon-->. * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * naciaj himnoj: loka alŝuto necesis por la [[nacia himno de la Demokratia Respubliko Kongo]] (por [[Sieraleono]] tamen ne) {{ŝ|apartigila paĝo}} {{apartigila paĝo|provejo}} {{ŝ|aliaj signifoj}} {{aliaj signifoj|provejo}} {{Kategoria alidirekto|provejo}} * {{ŝ|Malneŭtraleco}} {{ŝ|sen fontoj}} Ĉiuj pensas {{Kiu?}} '''Ŝablonoj''' por marki dubendajn teksterojn: {{kiuj?|tekstero}} [[Vikipedio:Kontrolebleco]] aŭ {{laŭ kiu?|tekstero}} pri [[Vikipedio:Evitu nebulajn vortojn]]. Kaj <s>streki</s> tiel ĉi. === Kelkaj pliaj ekzemploj === * Multkolumna: <nowiki>{{multkolumna}} {{kolumnorompo}} {{finmultkolumna}}</nowiki> * film[[afiŝo]]: [[:Dosiero:SW - Empire Strikes Back.jpg]], [[:Dosiero:Mes héros afiŝo.jpg]] * <code><nowiki><span style="color:red"> </span></nowiki></code> Vidu: [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]]. * Komento pri kapricaj pseŭdovortoj meminventitaj: "Bonvolu ne simple inventi iujn pseŭdovortojn kaj nomi ilin "esperantaj". Ekzemple la vorto "..." en '''Esperanto''' simple ne ekzistas. Similforma vorto ekzistas en la antikvgreka, sed la malnovgreka klare estas alia lingvo. Sed en Esperanto oni decidis kontraŭ propra vorto por tiu aĵo, kaj simple nomas ĝin "...". Koncize: se vi ne scias kiel nomiĝas iu vorto en Esperanto, iru al alilingva teksto pri la temo, tie en la listo pri lingvoj maldekstre elektu la vorton Esperanto kaj sekvu la tekston tie. Kaj se vi volas proponi iun alternativan nomigon, nepre faru tion nur citante elstarajn esperantlingvajn fontojn kiel referencoj kaj prefere prezentu viajn esperantlingvajn referencojn unue en la diskutpaĝo. " * bonaj vortumoj pri lingve problemaj paĝoj estas <nowiki>{{polurinda|kelkaj frazoj sufiĉe strangas lingve, eble pro iu lingva interfero|listigi=ne}} (ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre gravan se oni jam en la paĝo notis la problemon) kaj {{pluraj problemoj|gramatiko|ligiloj}} resp. {{pluraj problemoj|esperantigu referencojn}}</nowiki>. * [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]], mallongigite [[VP:NOE]] - krome entute ligilon al la listo [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Kio Vikipedio ne estas]] * [[Henriko la Birdisto]] estas bona ekzemplo, kiel bone meti en vikidadumaron neprecizan naskiĝdaton ("ĉirkau") kaj historian landon de naskiĝ- kaj mortodato. * [[Diskuto:Delfo]] estas modelo de konciza noto, ke ne eblas simple ŝanĝi landonomojn en tekstoj laŭ persona bontrovo. * [[Auckland]] estas modelo de pluraj bildoj en informkesto, sen atento de tio kio estas en vikidatumoj. :Navigilon per simpla listo: |bodyclass = hlist, vd. [[Alta Savojo]]. * Ekzempla bildo por ĝustigo de antaŭe fuŝa nomo en la komunejo [[:dosiero:Ŝraŭbeco dekstra maldekstra.png]] * Ekzemplo pri bona referenco al PIV estas en [[Moliso]]. :Krome [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/testo pri Hungario|jen ŝablona testejo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Jap SO 60|modelo olimpika]] <!-- En [[Ĝirondio]] ĉio pretasas, en [[Nord]] nur mankas 60/64 en ar. Douai. En Ĉarento nur ar. Confolans pretis je 23-04-17, Pri Kaleza Markolo bonus almenaŭ havi ar.-paĝojn. Indre (preta je 23-04-17) + Ardennes (3 23) kompletas. :La pola urbeto Dębica jam havas loĝantaron laŭ dato fine de 2020 ... --> :Jen ankoraŭ monto da fuŝetoj en [[Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/11]], ankaŭ kun aliaj finaj nombroj kompreneble :Pri olimpikoj: [[:dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png|jen ekzempla NOK-emblemo]]. Ĉe la anglalingvanoj, <nowiki>{{Infobox country Olympics}} forĵetiĝis, rekomendatas {{Infobox country at games}}</nowiki>. Povus esti plisimpligo... <!--Ampleksa listo resuma estas tiu de Turkio.--> :La ukraina [[Kalush Orchestra]] estas ekzemplo por <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj}}</nowiki>. [[kantono Delta (Miĉigano)]], plej frua versio, kiel modelo de nova kantono-ĝermo. [ + <nowiki>|nomo_laŭ= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}''</nowiki> ] [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/tutnova biografia ĝermo|tutnova biografia ĝermo]], NO: [[Karasjok]], frua versio... : {{Norvegio}}: ekzempla mikroĝermo lago: [[Evangervatnet]]. : {{Finnlando}}: [[Ceditaj areoj (Finnlando)]] - <nowiki>{{pluraj problemoj|informkesto|iwiki|vikiigu}} {{ĝermeto}}</nowiki> : {{Francio}}: por postrevoluciaj variaj loknomoj: Post la [[franca revolucio]] de [[1789]], kiam oni volis plene elradikigi ĉiujn kristanajn loknomojn, la loĝloko por kelkaj jaroj ricevis la fantazian nomon ''..'' (".."). : ekzemplo de mallibera emblemo: [[:Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png]] : [[Uzanto-Diskuto:Badak Jawa|pri dubindaj ruĝaj ligiloj]] : konvencioj de Monato (https://www.monato.be/konvencioj.php) : p971: kategorio kombinas temojn : p4566: vikimedia enprena retligilo : banderoloj super paĝoj: se ne taŭgas, subpremu per ":|sen banderolo= jes". <!-- eltondita kaj rektigita taillé et redressé cropped and and straightened geschnitten und begradigt https://unalengua.com/ipa-translate +++ ... Oficiala paĝo en la retejo] ''[[facebook]]'' ({{fr}}) Modelo por transpreno de pliaj informoj el vikidatumoj | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} justa uzo ekzemple: [[Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino]] nurteksta emblemo: [[Somera Olimpiko 1992]] Kaj flanke: Moutichou supozeble estas Eŭropa volontula servo NURMAJUSKLO=KRIADO [de:Diskussion:Spielercharakter] Veljavoj: UN 14 jul. 2022 Kwamikagami Breslaŭo de: subteno fare de Wietek. ia: [[sesdekuma sistemo]] Arno, [[tunela efiko]] Narv., [[tombejo ĉe Kettwiger Tor]] Longh., [[Randal Kolo Muani]] kma. Domin., [[Oleata acido]] Pino. Por la 4-a ĝis 8-a de aprilo '23: Plenigindas ankoraŭ unuavice la navigiloj pri departemento Kaleza Markolo, Nordo, Aisne, Oise, Somme, Ĝirondio, Haut-Rhin kaj Drôme (intertempe ĉio pretas, ĉu?) --> Kaj fine, la ordo fine de paĝo estas: :1. Notoj :2. Referencoj :3. Literaturo :4. Vidu ankaŭ :5. Eksteraj ligiloj :6a Navigiloj :6b ŝablono bibliotekoj :6c sablono vivtempo :6ĉ ĉiuj kategorioj IHD de 2000, bona ligilo: [[Santo Antônio do Retiro]] LV: noto - Suda Kuronio aŭ Dienvidkurzeme havas bonajn vikidatumajn etikedojn. Forpreno de centoj da kestoj pri neekzistaj portaloj: mi matene la 12-an de sept. 2023 metis indignitan noton al sume 49 diskutpaĝoj, kaj en ĉiuj 49 tri tagojn pli poste, vespere la 15-an diplomatigis la lingvaĵon kaj pli konkretigis mian proteston. Vikidatumoj: kialoj pri evitindeco: ekzemple informfonto ne klaras ([[d:Q130285291]]), bildo de malbona kvalito ([[d:Q132769746]]), la fonto indikas ke la informo ne precize konatas ([[d:Q130285298]]), malpli preciza indiko ([[d:Q42727519]]), konfirmo de la referenco ne eblas ([[d:Q21655367]]), konate nefidinda fonto ([[d:Q22979588]]) -- [[d:Q52105174|listo]] Ŝablono "CURRENTYEAR" jam funkcias en Esperanto: <nowiki>{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de farindaĵoj == * plenigi ruĝajn ligilojn en [[Louis-Nicolas Clérambault]] kaj krei paĝon [[Jacques Berthier]] (ne Jacques Bergier, GL 154, 156, 168.1, 286, 321, 345.2, 445, 446, 386, 390, 618.2, 634.2, 657.6). Noteto: [https://gov.genealogy.net/item/show/TPKKOVJN79TB Ŝtepkov Stepkau], [https://mapcarta.com/de/18499296 Dolny Lazany Unter Losau] [https://www.wikidata.org/wiki/Q77034024 Oponešice Oponeschitz] [https://gov.genealogy.net/item/show/OPOICEJN79TA *] : Uzanto arbarulo, usonano ''Silvio Curtis'', mis"ĝustigis" la tekston [[Delfo]] en okt. 2023. * Mutichou multe aktivis por marborda Ĉarento proks. en 2014, sed poste ne plu, evidente ĉar la montego pri aliaj mankaj komunumaj artikoloj en Francio aspektis supergranda... == Ĉu aŭ kiel uzanto registris sian sekson en vikipedio == Multaj uzantoj ne aparte elektas biologian aŭ [[Socia sekso|"socian" sekson]] en vikipedio - fakte temas nur pri la lingva, [[gramatika sekso]] - kaj aŭtomate estas senseksaj. Sed se indikiĝas biologia sekso, tiam la ŝablono {{ŝ|GENDER:nomo|li|ŝi|ŝi aŭ li}} malkaŝas kion la uzanto notis en siaj teknikaj preferoj. <!-- {{GENDER:x|li|ŝi|ŝi aŭ li}} --> == Vandalaĵoj == [[:de:Wikipedia:Vandalismusmeldung/Archiv/2023/09/23|germane je 2023 09 23]] == mapo de SAT-amikaro == La esperanta mapo de SAT-amikaro pri eŭropa franclingvio en arkivigita formo, kiel notita en la paĝo [[Metz]]: [https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023. == Kaj mapoj sendepende de informkesto == Pri sendependa skaligebla mapo vidu [[Gonnoscodina]] en Sardio, kaj pri sendependa reliefa mapo la vilaĝeton [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] de Newton: <pre> {{Situo sur mapo|Anglio|Floso=left|Titolo=|Teksto= | Lat-g = 52 | Lat-m = 48 | Lat-s = 35 | Lat-dir=N | Lon-g = 0 | Lon-m = 37 | Lon-s = 43 | Lon-dir=U | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> Uzata en teksto [[Mangone]], pri kiu ne ekzistas ajna bildo en la komunejo, rezultas {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de Mangone en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 12 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} <pre> {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de {{paĝonomo}} en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 28 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> kun ebla noto <pre> <!-- la sekva aldona mapo precipe metiĝas ĉar absolute mankas iuj uzeblaj bildoj en la komunejo --> </pre> <span style="font-family: Papyrus; font-size: 12pt"><font style="color: black"> Bela tekstero en literaro "Papiro" </span> <hr> {{ŝ|Ludovica}} {{ŝ|polurinda|la teksto parte malfacile kompreneblas. Aparte pri temo tiom esotera necesas plejeble klara lingvaĵo. Ĝeneralan noton vidu diskutpaĝe|listigi=ne}} == Tabelomodelo == : {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! rowspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | lando ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | loĝantaro ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Malneta Enlanda Produkto|nominala]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Aĉetpova egaleco]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | [[indico de homa disvolviĝo]] 2021 |- ! en milionoj!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! indico!! loko |- |} pri koreaj latinliterigoj Yale/McCune/RT vd. [[:de:Diskussion:Yoon Suk-yeol|Yoon Suk-yeol]] == Listo de biografioj, forigataj el la ĝenerala spaco laŭ decido de [[VP:FA]] == La listo teknike ankoraŭ utilas por iom-post-ioma revizio de ĉiuj notitaj biografioj. Post revizio eblas forviŝi la titolojn el la listoj, kiuj do laŭgrade malgrandiĝos.... {| cellspacing="0" |- |- bgcolor="#ffeebb" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - A|A]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - B|B]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - C|C]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĉ|Ĉ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - D|D]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - E|E]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - F|F]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - G|G]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĝ|Ĝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - H|H]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĥ|Ĥ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - I|I]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - J|J]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĵ|Ĵ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - K|K]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - L|L]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - M|M]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - N|N]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - O|O]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - P|P]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Q|Q]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - R|R]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - S|S]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŝ|Ŝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - T|T]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - U|U]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŭ|Ŭ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - V|V]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - W|W]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - X|X]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Y|Y]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Z|Z]]''' |} Noto pri Hans Wingen, jen intersavite http://www.ipernity.com/blog/bernardo/137656 Propra verko alŝutita al eo-vikio, sen premo nepre ŝovi ĝin al la komunejo, kiu ne en ĉiu kazo estas bona ŝovo: {{ŝ|Propra|GFDL|NK=1|cc-by-sa-3.0}}. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Migrado de la licencoj GFDL al GFDL + krea komunaĵo 3.0 por loke stokataj bildoj diskuton de sept. 2024 pri granda projekto realigi migradon de GFDL al GFDL+CC en eo-vikio]]. == Taglibro == :7-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[distrikto Höxter]] :8-a kaj 9-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[provinco Leĉo]], [[Apulio]], kun loĝantaroj de 2023, ankaŭ metitaj ĉie en vikidatumoj, kaj metoj de bildoj :10-a de decembro: 2/3 pri komunumoj de [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], nur kontrolo ĉu ĉiuj ecoj de kontentiga ĝermo estas, kaj adapto de bildoj; kontrolo de bildoj sub justa uzo :11-a de decembro: lasta triono pri komunumoj de [[provinco Salerno]]; :12-a ĝis 17-a de decembro: finoj de diskutoj pri alinomendaj artikoloj :18-a de decembro: kelkaj urboj kaj kantonoj de Usono :19-a de decembro: aktualaj loĝantaroj de ĉiuj komunumoj de Germanio al stato fine de 2022 :20-a kaj 21-a de decembro: alinomendaj artikoloj - vasta arkivigo :22-a kaj 23-a de decembro: diskuto pri forigendaĵoj, romanco kaj romantikismo :24-a de decembro: Hungario kaj orienta Pollando :25-a de decembro: informkestoj pri futbalo :26-a de decembro: diversaj, i.a. Volodimir Pacjurko kaj Himno de Ukrainio, Kromsigno :27-a de decembro 2023: temoj pri Kolombio :28-a kaj 29-a de decembro: [[ILEI]], branĉoj kaj aktivuloj, britaj/francaj esperantistoj ‎ :29-a ĝis 30-a de decembro 2023: komunumoj de graflando [[Surrey]] (GB) kaj [[provinco Romo]] (IT) :31-a de decembro 2023: komunumoj de la [[provinco Latino]] (IT) :1-a ĝis 2-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Frozinono]] (IT) :3-a ĝis 4-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Viterbo]] (IT), multaj paĝoj komenciĝantaj per "Sant'Angelo..." :5-a de januaro 2024: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) komencitaj, [[Komitato de UEA 1980-1983]] kaj ĉirkaŭaj temoj :6-a ĝis 7-a de januaro: komunumoj de [[distrikto Neunkirchen]] (AT), aŭstraj/svisaj/nederlandaj esperantistoj :7-a ĝis 10-a de januaro: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) finitaj, sume estas 216 artikoloj :10-a kaj 11-a de januaro: malaperintaj komunumoj de [[Manche]] (FR), komunumoj de la arondismento Dieppe (A-E) :11-a ĝis 12-a de januaro: komunumoj de la provinco Rieti finitaj (O-Z), nun ĉiuj komunumoj pri [[Latio]] (IT) aktualas :12-a ĝis 14-a de januaro: komunumoj de la arondismento Dieppe (F-Z) finitaj, sume estas 343 artikoloj ... :23-a ĝis 26-a de februaro: 200 artikoloj pri [[provinco Pavia]] ektraktitaj, la kampo neniel pretas, sed pluajn levojn al artikolaj ĝermoj mi faros ne per kampanoj de tutaj tagoj, sed iom post iom, en grupoj de eble dek paĝoj - la ne jam traktitaj artikoloj jam estas sen eraroj, nur estas ĝermetoj kun tro malmulta enhavo. samtempe: paĝoj pri dulingvaj Esperanto-vortaroj samtempe: multaj malatentataj tekstoj de la listo [[Uzanto:RBT/Enkategoriigoj/Naskiĝintoj kaj mortintoj/Listo2|'''"listo2"''']]. ... :fine de aŭgusto 2024 [[provinco Gvadalaĥaro]] ĝis A-P, pretaj, Q-T nur parte, aktualaj loĝantoj sube mankas (T sen kontrolo de poŝtkodo), U-Z nur baze ektraktita informkeste... === Atentindaj paĝoj 2025 === * [[Ĝardenoj de Herrenhausen]] (2925-8-27) == Subpaĝo ankoraŭ == * [[Uzanto:ThomasPusch/olimpikaj teamoj liste]] * tre dubindaj alidirektigoj: [[Specialaĵo:Kontribuoj/Yeagvr]] (ĝis 2019 je nomo Mvvnlightbae), naciisma italo, laŭ propra aserto ne komprenanta Esperanton, sed la homo sukcesas verki kompreneblajn redaktoresumojn, do tamen iomete regas la lingvon * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Prettau&diff=prev&oldid=8552591 foje indas bremsi casteloboton (jen fine de 2023)]. * pri novaj aktoraj biografioj modeloj povas esti [[Grayson Perry]] aŭ [[Trevor Noah]] de 2024-09-39. * unua resumo dum revizio de jaraj listoj povas esti "enpaĝigo laŭ la aliaj listoj - ĉiuj eventoj de sama jaro al unu linio, kaj komenco de koncizigo" * [[/Ukr]] * polaj distriktoj: plej bone ekhavi norman historian ĉapitron, surbaze de [[Tuchola]], sed kun konsidero de [[reĝa Prusio]] == Referencoj == {{referencoj}} == Fonto == * La unua versio de tiu-ĉi teksto ekestis surbaze de la germana koresponda vikipedia artikolo laŭ la stato de la 16-a de oktobro 2024. <ref name="PIV">[https://vortaro.net/#aedo_kd artikolo ''aedo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 50</ref> {{referencoj}} {{ŝ|polurinda|mankas ĉia informkesto, iuj grafikaĵoj, eksteraj ligiloj, referencoj: tiel ĉi la malmultaj frazoj donas malmultajn informojn|listigi=ne}} == Atentendaj diskutoj == [[dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|eta|5ra|<!--la dokumenta eltondaĵo ĉiukaze estu en uzo, tial mi jen metas ĝin ankaŭ ĉi-tien-->]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2021#Kategorio:Urboj de Germanio laŭ alfabeto]] * [[Kategorio-Diskuto:Malfermaj stelamasoj]] {{farite}} 2024-11-01 * {{flago|Italio}} [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj de Italio]] * {{flago|Japanio}} [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]] :: Resume: Aparte problemaj estas '''Aiĉi''' 0 kun [[Nagojo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ĉiba|Ĉiba]]''' 1 ([https://www.monato.be/2003/008142.html Monato 2003]), '''[[Diskuto:Gubernio Hiogo|Hiogo]]''' 0 kun [[Kobeo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ivate|Ivate]]''' 0 kun [[Morioka]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]]''' 0 kun [[Ŝimonoseko]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamanaŝi|Jamanaŝi]]''' 2 (E-domo, blog), '''[[Diskuto:Gubernio Kagavo|Kagavo]]''' 0 kun [[Takamacu]], '''[[Diskuto:Gubernio Mijagi|Mijagi]]''' 0 kun [[Sendajo]], '''Sajtama > [[Diskuto:Gubernio Saitama|Saitama]]''' 0, '''[[Diskuto:Gubernio Ŝiga|Ŝiga]]''' 1 (JEK 2016) kun [[Ocu]], '''[[Diskuto:Gubernio Ŝimane|Ŝimane]]''' 2x (Monato + ES Kebekia) kun [[Macuo]] kaj '''[[Diskuto:Gubernio Toĉigi|Toĉigi]]''' 2. * [[Ribelo de Grandpolujo]], [[komisiono por trovo de loknomoj]] * [[/redaktoresumoj]] * noto pri miks-lingvaj fantaziaj "pseŭdovortoj" en la diskuto pri [[Zábřeha montetaro]]. * Ĉiba, budhisma templo en [[Jocukaidō]] * por eble postaj paĝoj: [[/stacio Omija|stacio Omija]] * dubindaj orfoj/ĝermetoj/malaktualaj: [[aglomeraĵo de Kielce]], [[aglomeraĵo de Poznano]] * Kial [[Holon]], ne Ĥolon kiel estas skribite? * Roberto kaj Narvalo pri [[Theodore von Kármán]] * Petr: kio pri [[Fervojlinio Šumperk–Krnov]] * strangaj ligiloj en paĝo [[Sidamoj]] * kion fari per {{ŝ|Laŭĝenro}} de Airon90... * [[/gazetejo.org]] * [[/uzanto pruno]] * Ekzemplo [[Rehden]]: {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la komunumo ''Rehden'' en nordokcidenta Germanio. Samnoma komununumo ĝis 1945 ankaŭ ekzistis en nordorienta Germanio: sekve de la [[dua mondmilito]] ĝi doniĝis al la komunisma [[Pola Popola Respubliko]], la germana loĝantaro estis forigita kaj nun la loĝloko nomiĝas [[Radzyń Chełmiński]].}} * [[/ne sovaĝan esperantigon]] == Plia kopiebla atentiga kesto == {{polurinda|en la paĝo listiĝis amase tro da fotoj kaj grafikaĵoj, kompare al la malgranda teksto. Necesus elekto, aparte al tiuj fotoj kiuj vere temas pri tiu ĝi loko kaj ne montriĝas ankaŭ en aliaj paĝoj. Ankaŭ eblas meti iujn 4-5 fotojn al vikipedia galerio (tiun trukon ĉi tie jam aplikas la 4 fotoj ĉiuj nomataj "plaĝo en Ustka")...|listigi=ne}} {{polurinda|la informoj ĉi tie estas de 2006, de antaŭ 19 jaroj! Ĉu ankaŭ la indiko pri la estro tiom aĝas? Ĉiukaze aktualigo nepras|listigi=ne}} == Aktualigenda == Tia ŝablono ne estas esperante, sed jes ja angle [[:en:Template:Update]], france [[:fr:Modèle:Mettre à jour]], hispane [[:es:Plantilla:Desactualizado]] ktp - tial la ŝablonoj por enkopiado en tiujn vikipediojn estu ĉi tie. == Agendo == Necesus kontroli la fonton de [[Vladimir Sutkovoj]] se ĝi denove legeblos. 2025 09 16 :Ankoraŭ la fonto ne relegeblas, eble ĝi definitive mortis. 2025 09 27 TP Oktobre, novembre, decembre same. Sendube ĝi definitive mortis, ankaŭ la itala baza datumbaza retejo everk.it, kaj ankaŭ sendepende de tio propra retejo de ALE. 2026 01 12 TP * [[Diskuto:Adidas Al Rihla (pilko)]] 2026 01 12 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Diskuto:Peskaro]] temo "fotomuntaĵo", tasko por roboto, 2026 01 13 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Uzanto-Diskuto:Super nabla#Naskis v naskiĝis]] 2026 01 16 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno == Sporto == Jen unua ekzempla teksto pri plej bona turnira manpilkistino: [[Linnea Torstenson]] en 2010. [...] ", post kiam la antaŭajn 4 jarojn li jam estis membro en la nacia teamo de sub-17-jaruloj kaj aliaj junulaj naciaj teamoj" == Modeloj == :Por ĝemelaj komunumoj en Germanio ekzemple [[Bad Honnef]] (kutime kun franca kaj orientgermana partnero kaj ankoraŭ iuj aliaj) :Por uzo de "informkesto monto" vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. :Se tre mankas ĉia bildo kaj la informkesto ne bezonas la bildo p18: [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{ŝ|centre|komunuma impreso}}]] == NRV == Plene ne ekuziĝis ĝis nun la navigiloj * {{ŝ|urba regiono Aachen}} - jam {{farite}} 2026-01-24 * {{ŝ|distrikto Ennepe-Ruhr}} * {{ŝ|distrikto Euskirchen}} * {{ŝ|distrikto Gütersloh}} * {{ŝ|distrikto Herford}} * {{ŝ|distrikto Hochsauerland}} * {{ŝ|distrikto Kleve}} * {{ŝ|distrikto Lippe}} * {{ŝ|distrikto Mark}} * {{ŝ|distrikto Minden-Lübbecke}} * {{ŝ|distrikto Mettmann}} * {{ŝ|distrikto Neuss}} * {{ŝ|distrikto Oberberg}} * {{ŝ|distrikto Olpe}} * {{ŝ|distrikto Recklinghausen}} * {{ŝ|distrikto Rhein-Erft}} * {{ŝ|distrikto Rhein-Sieg}} - jam {{farite}} 2026-01-24 kaj * {{ŝ|distrikto Wesel}}. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:21, 24 jan. 2026 (UTC) == NDS == Por la somero: en [[Rastdorf]] ĉe Werlte kaj [[Stavern]] ĉe Sögel ankoraŭ tre mankas fotoj... == Taksonomio == Ekzemple por informkesto vidu la paĝon [[Gerbero]]. == {{ŝ|orfa}} == [[:kategorio:Orfaj artikoloj pri Ĉeĥio]]: post malorfigo de kelkaj tekstoj ankoraŭ restas tie kvar paĝoj je 2026-01-31: : [[Bierfarejo U Fleků]]: TRI ligiĝoj : [[Domo de Faŭst]]: UNU : [[Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj]]: UNU : [[Gastejo Ĉe Kaliko]]: UNU : [[Hiberna strato]]: TRI : [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]]: UNU : [[Jungmann-placo]]: TRI : [[Meza industria lernejo Ostrava-Vítkovice]]: NUL : [[Nacia Avenuo]]: TRI : [[Slava Domo]]: DU : [[Vilao Ameriko]]: UNU Permane forigi la ŝablonon, sen ke io ŝanĝiĝis pri la situacio, estus neakcepteble. === Aktuala diskuto === * [[Ŝablono-Diskuto:Oficiala retejo]] 2026 2 3 * pri ruĝaj ligloj de 9 2005 de mirmal en [[Čestmír Vidman]] - vidu diskutpaĝan noton de 2026 3 5. * kaj pri tre dubindaj pseŭdovortoj "Schwarzenbergoj", "Schwarzenbergidoj", "Rožmberkidoj", teksto fakte ĝuste kreita en 2008 de Pavla D kiel [[Rožmberk (familio)]], kaj "Eggenbergidoj" vidu en [[Diskuto:Schwarzenberg (dinastio)]]. La uzoj de la pseŭdovortoj estas forprenitaj. - Cetere: Petr jam ekz. dum 2009 en [[diskuto:Fratoj Mašín]] disputis kontraŭ Narvalo kaj Paul P pri nepra volo enkonduki arbitrajn esperantajn vortojn sen vortaraj referencoj kaj kun neesperantaj literoj, sed ne konvinkis ilin ambaŭ - kompreneble. * ne forgesi: en teksto [[Sylla Chaves]] ankoraŭ la librotitoloj devos nigriĝi, se ne okazos miraklo 2026 3 12 === Problemaj orfoj kaj ĝermetoj === * [[Transigo de flu-kvanto]] 2026 2 27 * [[TERYT]] nur ĝermeto, ne orfo * [[/listoj de probable forigendaj dosieroj]] === Orfoj === * kaj barata retejo [[Anmol Ratan]] pri la malorfigo Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ neniu ajn alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Mi ne havas ideon pri iu paĝo, de kiu eblus konstrui ligilon ĉi tien. Ĉu iu alia havas iun ideon? :Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). :Ĉi tiu teksto pri kino estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. ::Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. :::La hodiaŭ farita teksto jam pene estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ::::Nun 12 aliaj artikoloj ligas al la teksto - la ŝablono {{ŝ|orfa}} povas forpreniĝi. '''Orfoj pri kino''': reĝisoro {{ŝ|vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj|parameter=link}}, aktoroj p161 - pli detalan liston de la aktoroj vidu en la informkesto. == Ĝermoj kaj ĝermetoj == * ne jam trovitaj: [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] == Italio kaj Francio == * Italio: [[provinco Grosseto]] - principe la 18 paĝoj de A ĝis M estas ampleksigitaj, la restaj 10 paĝoj de O ĝis Z ankoraŭ ne; [[provinco Mantova]] - pri ĉiuj 70 paĝoj la unua ŝtupo de riparo informkesto estas farita, krome nenio. * [[Francio]]: pri [[arondismento Poitiers]] la unuaj 44 paĝoj de entute 83 estas finfaritaj. (ĉ. la 14-a de febraro, la valentena tago) Stato de 2026 03 08, la komunisma tago de virinoj. == Antaŭ nia erao == En la 4-a jc. a.n.e. mi vidis paĝojn 300-360, en iuj sukcesis pli, en aliaj malpli aldoni, sed 361-399 tute ne jam vidis. === Referenco poŝatlaso === :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Batumi]]: La referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", Prago 1971, en siaj mapoj esperantigas iujn kaj latinliterigas aliajn loknomojn, kies originaj nacilingvaj formoj estas ne-latinlingvaj. En la mapo 20 ĝi indikas la urbon je la origina nomo "Batumi", nur latinigita. :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Irkutsk]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon ''Irkutsk'' en la mapo 15 kaj 15b - latinlitere, sed ne esperantigite. :[[dosiero:Symbol_confirmed.svg|20ra]] Ekz. [[Osako]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Osako" en la vasta, du-paĝa mapo 24, kaj same en listo en paĝo antaŭ tiu du-paĝa mapo. ..., via demando estas tute pravigita. [[PIV]] 1970-2020 kaj [[Reta Vortaro]] ne mencias la lokan monton, ankaŭ en neniu alia du-lingva vortaro mi trovis indikon pri esperantigo ''xxx'', la esperantlingva literatura kaj gazetara serĉilo ''tekstaro.com'' ne trovas ĝin kaj eĉ la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, kiuj dokumentigas multajn esperantigojn, sed ne esperantigas ĉiujn urbojn/lagojn/montojn ktp, ne mencias ĝin. Tial ĝis iu trovas konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ekzisto de esperantlingva formo "xxx" devas esti la hipotezo ke tiu esperantigo probable tute ne dokumentiĝas kaj ne ekzistas. Esperanto '''ne''' funkcias tiel ke oni simple prenas ĉiujn vortojn de ĉiuj lingvoj, al ĉiuj substantivoj algluas o-finaĵon, al ĉiuj adjektivoj a-finaĵon ktp. kaj rezultas vortotrezoro kiu estas 10 000-foje pli granda ol ĉiu vortotrezoro de nacia lingvo. Tia lingvo estus koŝmare nekomprenebla. Do, tute klare - ĝis trovo de konvinkaj referencoj - la monto itale nomiĝas ''aaa''. Salutas == Enhavtabeloj == {{ŝ|TOC-dekstre}}, ekzemple, kaj <nowiki>__NOTOC__</nowiki> por subpremi enhavtabelon. Noto: [[uzanto:Chojus321]] Noto1: baza informkesto en la komunejo: <nowiki>{{Wikidata Infobox}}</nowiki> == Diversaĵoj == Claudio Pistilli: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/listoj de probable forigendaj dosieroj]] en la [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] AI: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt KI und Wikipedia/Erkennung KI-Einsatz]] Fari vikidatumerojn pri neesperantistaj usonanoj pri kiuj wiki.en kaj vikidatumoj ne interesiĝas: ĉe [[Joseph F. Foster]] eblis, ĉe [[Bruce Wilson]] ne. Minuskloj de i.a. universitatoj en francaj titoloj de vikidatumoj, ĉi tie pri [[universitato Cornell]] la 26 mar. 2026: ''(1) La minuscule ici est une convention typographique franco-française non adoptée par les autres pays francophones, lesquels mettent une majuscule pour leurs propres universités, et Wikidata en français n'est pas destinée à l’usage exclusif de la France; (2) le choix typographique d’une majuscule dans la langue d’origine appelle tout naturellement sa traduction par une majuscule également en français.'' Tiun argumentadon mi povas facile sekvi. Pri elegantaj navigiloj vidu la paĝon [[Diskuto:Schwarzenberg (Aŭstrio)]]. Episkopujo Majenco > [[diocezo Majenco]]. Dogmoteologio > [[Dogma teologio]] {{ŝ|aŭt}} faras {{aŭt|Majuskletojn}}. <nowiki>{{teksto en skatolo - komenco|1=temo}}{{teksto en skatolo - fino}}</nowiki> Mi mem ekz. fuŝis pri Nurenbergo en teksto [[Steigerwald]]. Germana komunumaro: centro [[Freren]], simpla membro ekz. [Beesten]]. == Medicinaj temoj == Inter la vario de drogoj produktitaj de [[Novartis]], [[metilfenidato]] (ankaŭ jam farita de Sj1mor en 2026 05 29, post kiam mi faris mian privatan noton ĉi tie) vere meritus propran artikolon. Teorie nova esperanta teksto ankaŭ malforte bonvenus por la [[borso]] de [[Mumbajo]], do [[borso de Mumbajo]], kaj pri la du antaŭaj firmaoj, [[Sandoz]] kaj [[Ciba-Geigy]]... La nova teksto [[Ĥirurgia operacio]] ankoraŭ bezonas tekston [[incizo]]. == Atentindaj tekstoj == * [[Marja-Sisko Aalto]] (ekde 2026 05 21) - {{Uzanto2|Näin on näreet}} * [[Augusto Cancela de Abreu]], Salazar-diktaturo en Portugalio kun malpermeso de Esperanto. * [[Diskuto:Ŝvabaĥo]] pri skribo, teksto farita en majo 2009 per Petr. (2026 05 29) * demando pri stranga aludo en la noto pri [[Adolf Halbedl]] en EdE (2026 05 31) * la rezistanto kontraŭ naziismo [[Rupert Mayer]] ([[d:Q45283]]) aparte meritus tekston, iam ajn... Mirakle jam 2026 05 29 je 9 h UTK, nur tri horojn post kiam mi private notis lian nomon ĉi tie por mi, Sj1mor faris ĝerman tekston. Tio tre bonas kaj la ĝermo meritus ankoraŭ iam enhavan plivastigon. * nekompletaj taskoj: [[:Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio|pri la komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] duobla retejo en vikipedio for - ĝis nun nur A-R. * La vorto katrastrala estas fantazia: [[Diskuto:Höflein]]. (2026 06 01, ĝustigita je 06 08) Kaj nomigo de estroj de tiaj loĝlokoj de Klosterneuburg malsaĝas: [[Diskuto:Maria Gugging]] (2026 06 01, nun fakte ne necesas ago, sed iam poste) * Pri titolo [[Hampstead]] sen aldonaĵo ... (2026 06 08) * Paĝo "Naŝvilo" nun jam estas ĉe [[Nashville]], sed en la teksto ankoraŭ uziĝas la dubinda esperantigo. Jam referencoj postuliĝis en 2015, denove en 2026 06 12. Post pliaj 1-3 monatoj eblas afiŝi tion ĉe VP:AA kaj poste elsarki la fantazian esperantigon, se ne iu ankoraŭ trovas defendajn referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 12 jun. 2026 (UTC) * Bezonatas multe da referencoj kaj kontrolo en [[Ŝablono-Diskuto:Atlantiko]]... (2026 06 15) * [[Diskuto:Esperantistoj]] pri neproj aŭ ebloj de titolaj aldonaĵoj inter krampoj laŭ instigo de Sj1mor. (2026 06 16) * [[Diskuto:Ilja Ponomarenko]]: peto fari tekstojn [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]). (2026 06 16) == Pliaj modeloj == Modeloj por mikroĝermoj de usonaj aktoroj vire ekz. [[Colin Ferguson]], ine ekz. [[Jaclyn Smith]]. Por river(et)oj, jen en Bavario, sed same taŭga ankaŭ aliloke, ekzemple [[Wiesent (Regnitz)]] aŭ [[Aisch]]. == Fontaj / pruvigaj cirkonstancoj P1480 == * apud (Q21818619): approximate location – should be used with qualifier P1480 to indicate that value is close qx8bsilxi22e9bliki8r9vsxscp0qrx 9404842 9404841 2026-06-16T18:48:51Z ThomasPusch 1869 /* Atentindaj tekstoj */ 9404842 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Pri saĝa apliko de vikidatumaro en esperantlingvaj paĝoj vidu ankaŭ [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|provejon2]]. :[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Kaj pri Quickstatements kaj Petscan por iom aŭtomatigite plibonigi vikidatumojn [[Uzanto:ThomasPusch/provejo3|provejon3]] ::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [https://commonshelper.toolforge.org/?interface=eo&image=Karte_Otzberg.jpg&lang=eo komuneja helpilo] :::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[:Kategorio:Vikipedio:Forigoj]] ::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]] [2025 12 21] ! :::: «Ĉiuj konsentas ke ruĝa ligilo devas ne ekzisti, se ĝi ne estas bluigebla laŭ vikipediaj reguloj. Tio signifas ke la temo de ruĝa ligilo devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciinda]] kaj [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontrolebla]].» Tamen, ĉu ruĝa ligilo estas tia, senespera, estas en duba kazo diskutenda. - cetere: noto pri misa ruĝa ligilo troveblas en [[diskuto:Aŝkelon]]. :::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Landonoma barakto en Vikipedio kadre de la tielnomata "[[Io-ujo-batalo]]": [[Vikipedio:Baloto/Landonoma unueco]] - fina rezulto de la diskuto, baloto en 2009. == Notoj por mi mem == :2024-05-10: tagaj listoj reviziitaj ĝis la [[13-a de majo]] (lundo) <!--Rémi sim ankaŭ kontribuas, ekz. pri 7-a de julio--> :{{ŝ|ruĝaj ligiloj}} :La multegaj fuŝaj anonciloj pri neekzistaj portaloj parte menciiĝas en [[Vikipedio:Lua/Petoj/Arkivo]] :ŝanĝi kolorojn en germana GIMP: Ferben, Abbilden kaj Farbvertauschung. :Pliaj listoj forigindaj [[Alfabeta listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko|1]] [[Listo de la francaj parlamentaj periodoj|2]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|3]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|4]] Ekzemplaj ĝermaj artikoloj pri Italio [[Muggiò]] kaj [[Arese]]<!-- dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}}, CO ĝis Colonno --> (por frakcio elturniĝo laŭ [[Camo]]), pri Francio [[Chanaz]] aŭ [[Geloux]] (por nova paĝo de franca komunumo: [[Flassigny]] en Mozio), [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tresques&action=edit&oldid=8354148 Tresques simple] aŭ [[Civrac-en-Médoc]] por Ĝirondio (kaj [[Bonnay]] por apartigilo), pri Rusio [[Orsko]], pri Skotlando [[Ayr]], pri Anglio ekz. [[Bathford]] kaj pri Usono [[Daytona Beach]], [[Evanston]] aŭ nun ĝerme [[Alturas]] (kantono minimuma ekz. [[kantono Yolo]], censa retejo ekz. [[Hollister]])- pri Rumanio [[Sânandrei]].<!--{{Ĉi tiu artikolo|temas pri la rumania komunumo [[Letea Veche]]. Atentu ke ankaŭ ekzistas tre similnoma [[---]].}} --> Pri la tre katolika Italio: en [[Barzio]] patronas '''Alessio''' Bergama, en [[Basiliano]] '''Andreo''', en [[Crandola Valsassina|Crandola]] '''Antonio''' la Granda, en [[Barzago]] '''Bartolo''', en [[Cesana Brianza|Cesana]] Firmo+Rustiko, en [[Cremeno]] '''Georgo''', en [[Azzano d'Asti|Azzano]] '''Jakobo pli aĝa''', en [[Bulciago]] '''Johano Ev.''', en [[Cernusco Lombardone|Cernusco]] '''Johano Bapt.''', en [[Castions di Strada|Castions]] '''Jozefo''', en [[Castello di Brianza]] '''Laŭrenco''', en [[Cusio]] '''Margareta''', en [[Entratico]] '''Marteno''', en [[Costa Masnaga]] la levo de '''Maria''', en [[Colle Brianza]] '''Miĥaelo''', en [[Cividate al Piano]] '''Nikolao''', en [[Ampezzo]] '''Petro+Paŭlo''', en [[Viale]] '''Roĥo''', en [[Terno]] '''Valenteno''', en [[Missaglia]] '''Viktoro''' kaj en [[Barzanò]] '''Vito''' ktp. p417: [[Montiglio Monferrato]] "Kristana patrono estas la sanktulo [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago." : referencoj por patrono (kopiu en redakta modo): <ref name="patrono1">[https://www.santodelgiorno.it/patroni/valle-salimbene/ informoj en la retejo ''santodelgiorno.it''] ({{it}})</ref><ref name="patrono2">[http://www.comuni-italiani.it/018/169/ informoj en la retejo ''comuni-italiani.it''] ({{it}})</ref> :... [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.<ref name="patrono1"/><ref name="patrono2"/> p47: La teritorio havas komunan limon kun <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}</nowiki>. Informkeste: <pre> | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}'' | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = | tipo1= reliefo | zomo = 10 </pre> Ekzemplo por aldono de sendependa ekstera mapo por paĝoj en kiuj mankas ĉiaj bildoj: [[Gonnoscodina]]. Por senespere malplenaj tekstoj pri {{Brazilo}}: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/ekzemplo Brazilo MG]]. Ankaŭ tiam ankoraŭ necesas a) adapti mikroregionon kaj se necese mezoregionon, kontroli kaj en kazo de vikidatuma vakuo nevidigi la retejon, c) en vikidatumoj aldoni priskribon kaj ĉ) adapti la nombron de loĝantoj al la plej lasta indiko. Rilate al tio: d: TiagoLubiana ‎ →‎ Municipalities of Minas-Gerais/Brazil... Ĝenerale: apartigilo ekz. [[Saint-Just]]. En 2022 funkcianta ligilo al la ANB en Vieno: [[Ellen Gregory]] ([[Peasedown St. John]]). Kantista ĝermo ekzemple [[Katrina Leskanich]] kun grupo [[Katrina and the Waves]]. Por ne devi tajpi ĝin permane aŭ elserĉi ĝin pli komplike, jen por mi mem la ligilo pri la [[Specialaĵo:Protokolo/delete|protokolo de forigoj]]. * Noto ekzempla <small>''bildo tiom aĝa ke probable ĝi estas jam sen-kopirajta, sed tiom malbonkvalita, ke ne indas konservi ĝin aŭ transporti al la vikimedia komunejo''</small> Rumanio, <ref: [https://web.archive.org/web/20130613102945/http://exonyme.bplaced.net/Board/Thread-Siebenb%C3%BCrgen-Banat-Kreischgebiet-Marmarosch-Maramuresch-Neue-korrekte-ON-Liste germanlingvaj loknomoj, listo arkivigita je junio 2013] ({{de}})</ref> * [[Scornicești]] aŭ [[Giurgiu]] por ne montri la grafike tre modestan situomapon el vikidatumaro * [[Vikipedio:Vikidatumoj/Ĵusmortintoj]] * Pri Panĝabo / Panĝabio ŝajne ĝis printempo 2023 la difino de vortaro.net kaj de papera PIV en la eldonoj de 1970 ĝis 2020 ankoraŭ estis lando = Panĝabo, sed almenaŭ en 2026 estas lando = Panĝabio. Ĉar Didcorn jam je l' 23 jun. 2023 notis la novan PIV-an difinon en la paĝo [[Panĝabo (Barato)]], mi konjektas ke jam tiam B. Wennergren ŝanĝis la kapvorton en la reta PIV-datumaro. Domaĝe ke tio ne sincere dokumentiĝis, sed ĉiukaze nun kun bona konscienco eblas varbi por tutnova landonomo "Panĝabio". 00:40, 13 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) === Krome teknike: === * {{ŝ|Post diskuto ne forigita}} ekzemplo [[Diskuto:Jacob Schwartz]] * [[:Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [[:Kategorio:Nun en Komunejo]] * [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] ([[Ŝablono:Forigu tuj|ŝ]]) * [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] * [[Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj]] ::>> ATENTU Mesa, Arizono {{uzanto2|~2025-53015-3}} 2025 9 7, ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj ::>> KAJ Luksemburgio {{uzanto2|~2025-56511-3}} 2025 9 9, same ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks forbaritaj IP-adresoj] ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks&wpOptions&#91;&#93;=tempblocks porĉiam forbaritaj IP-adresoj (estu malplena)] * [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj‎]] * [[Vikipedio:Roboto/Permespeto]] ** {{UzuloKontilo|Taylorbot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Taylor 49}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylor_40|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Ĉaŭ-ĉaŭ-bot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Ĉaŭ-ĉaŭ-bot|rajtigo]] * [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]] * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/eo.wikipedia.org/2022-12-01/2023-12-01 Administraj agoj] * [[Uzanto:ThomasPusch/emblemoj|emblemoj je justa uzo]] ({{ŝ|Librokovrilo}} kaj {{ŝ|emblemo}}) * [http://tekstaro.com tekstaro.com] - elektronika lingvoscienca tekstaro (AKK korpuso) de Esperanto * [https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ historia Jarlibro 1923] kiel ekzemplo * koncizeco de artikolaj titoloj: ekz. [[Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)]] * [[Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements]] * en Informkesto geografiaĵo, |arkitekto ligado = ne<!-malŝaltas aŭtomatan ligadon-->. * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * naciaj himnoj: loka alŝuto necesis por la [[nacia himno de la Demokratia Respubliko Kongo]] (por [[Sieraleono]] tamen ne) {{ŝ|apartigila paĝo}} {{apartigila paĝo|provejo}} {{ŝ|aliaj signifoj}} {{aliaj signifoj|provejo}} {{Kategoria alidirekto|provejo}} * {{ŝ|Malneŭtraleco}} {{ŝ|sen fontoj}} Ĉiuj pensas {{Kiu?}} '''Ŝablonoj''' por marki dubendajn teksterojn: {{kiuj?|tekstero}} [[Vikipedio:Kontrolebleco]] aŭ {{laŭ kiu?|tekstero}} pri [[Vikipedio:Evitu nebulajn vortojn]]. Kaj <s>streki</s> tiel ĉi. === Kelkaj pliaj ekzemploj === * Multkolumna: <nowiki>{{multkolumna}} {{kolumnorompo}} {{finmultkolumna}}</nowiki> * film[[afiŝo]]: [[:Dosiero:SW - Empire Strikes Back.jpg]], [[:Dosiero:Mes héros afiŝo.jpg]] * <code><nowiki><span style="color:red"> </span></nowiki></code> Vidu: [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]]. * Komento pri kapricaj pseŭdovortoj meminventitaj: "Bonvolu ne simple inventi iujn pseŭdovortojn kaj nomi ilin "esperantaj". Ekzemple la vorto "..." en '''Esperanto''' simple ne ekzistas. Similforma vorto ekzistas en la antikvgreka, sed la malnovgreka klare estas alia lingvo. Sed en Esperanto oni decidis kontraŭ propra vorto por tiu aĵo, kaj simple nomas ĝin "...". Koncize: se vi ne scias kiel nomiĝas iu vorto en Esperanto, iru al alilingva teksto pri la temo, tie en la listo pri lingvoj maldekstre elektu la vorton Esperanto kaj sekvu la tekston tie. Kaj se vi volas proponi iun alternativan nomigon, nepre faru tion nur citante elstarajn esperantlingvajn fontojn kiel referencoj kaj prefere prezentu viajn esperantlingvajn referencojn unue en la diskutpaĝo. " * bonaj vortumoj pri lingve problemaj paĝoj estas <nowiki>{{polurinda|kelkaj frazoj sufiĉe strangas lingve, eble pro iu lingva interfero|listigi=ne}} (ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre gravan se oni jam en la paĝo notis la problemon) kaj {{pluraj problemoj|gramatiko|ligiloj}} resp. {{pluraj problemoj|esperantigu referencojn}}</nowiki>. * [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]], mallongigite [[VP:NOE]] - krome entute ligilon al la listo [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Kio Vikipedio ne estas]] * [[Henriko la Birdisto]] estas bona ekzemplo, kiel bone meti en vikidadumaron neprecizan naskiĝdaton ("ĉirkau") kaj historian landon de naskiĝ- kaj mortodato. * [[Diskuto:Delfo]] estas modelo de konciza noto, ke ne eblas simple ŝanĝi landonomojn en tekstoj laŭ persona bontrovo. * [[Auckland]] estas modelo de pluraj bildoj en informkesto, sen atento de tio kio estas en vikidatumoj. :Navigilon per simpla listo: |bodyclass = hlist, vd. [[Alta Savojo]]. * Ekzempla bildo por ĝustigo de antaŭe fuŝa nomo en la komunejo [[:dosiero:Ŝraŭbeco dekstra maldekstra.png]] * Ekzemplo pri bona referenco al PIV estas en [[Moliso]]. :Krome [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/testo pri Hungario|jen ŝablona testejo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Jap SO 60|modelo olimpika]] <!-- En [[Ĝirondio]] ĉio pretasas, en [[Nord]] nur mankas 60/64 en ar. Douai. En Ĉarento nur ar. Confolans pretis je 23-04-17, Pri Kaleza Markolo bonus almenaŭ havi ar.-paĝojn. Indre (preta je 23-04-17) + Ardennes (3 23) kompletas. :La pola urbeto Dębica jam havas loĝantaron laŭ dato fine de 2020 ... --> :Jen ankoraŭ monto da fuŝetoj en [[Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/11]], ankaŭ kun aliaj finaj nombroj kompreneble :Pri olimpikoj: [[:dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png|jen ekzempla NOK-emblemo]]. Ĉe la anglalingvanoj, <nowiki>{{Infobox country Olympics}} forĵetiĝis, rekomendatas {{Infobox country at games}}</nowiki>. Povus esti plisimpligo... <!--Ampleksa listo resuma estas tiu de Turkio.--> :La ukraina [[Kalush Orchestra]] estas ekzemplo por <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj}}</nowiki>. [[kantono Delta (Miĉigano)]], plej frua versio, kiel modelo de nova kantono-ĝermo. [ + <nowiki>|nomo_laŭ= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}''</nowiki> ] [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/tutnova biografia ĝermo|tutnova biografia ĝermo]], NO: [[Karasjok]], frua versio... : {{Norvegio}}: ekzempla mikroĝermo lago: [[Evangervatnet]]. : {{Finnlando}}: [[Ceditaj areoj (Finnlando)]] - <nowiki>{{pluraj problemoj|informkesto|iwiki|vikiigu}} {{ĝermeto}}</nowiki> : {{Francio}}: por postrevoluciaj variaj loknomoj: Post la [[franca revolucio]] de [[1789]], kiam oni volis plene elradikigi ĉiujn kristanajn loknomojn, la loĝloko por kelkaj jaroj ricevis la fantazian nomon ''..'' (".."). : ekzemplo de mallibera emblemo: [[:Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png]] : [[Uzanto-Diskuto:Badak Jawa|pri dubindaj ruĝaj ligiloj]] : konvencioj de Monato (https://www.monato.be/konvencioj.php) : p971: kategorio kombinas temojn : p4566: vikimedia enprena retligilo : banderoloj super paĝoj: se ne taŭgas, subpremu per ":|sen banderolo= jes". <!-- eltondita kaj rektigita taillé et redressé cropped and and straightened geschnitten und begradigt https://unalengua.com/ipa-translate +++ ... Oficiala paĝo en la retejo] ''[[facebook]]'' ({{fr}}) Modelo por transpreno de pliaj informoj el vikidatumoj | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} justa uzo ekzemple: [[Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino]] nurteksta emblemo: [[Somera Olimpiko 1992]] Kaj flanke: Moutichou supozeble estas Eŭropa volontula servo NURMAJUSKLO=KRIADO [de:Diskussion:Spielercharakter] Veljavoj: UN 14 jul. 2022 Kwamikagami Breslaŭo de: subteno fare de Wietek. ia: [[sesdekuma sistemo]] Arno, [[tunela efiko]] Narv., [[tombejo ĉe Kettwiger Tor]] Longh., [[Randal Kolo Muani]] kma. Domin., [[Oleata acido]] Pino. Por la 4-a ĝis 8-a de aprilo '23: Plenigindas ankoraŭ unuavice la navigiloj pri departemento Kaleza Markolo, Nordo, Aisne, Oise, Somme, Ĝirondio, Haut-Rhin kaj Drôme (intertempe ĉio pretas, ĉu?) --> Kaj fine, la ordo fine de paĝo estas: :1. Notoj :2. Referencoj :3. Literaturo :4. Vidu ankaŭ :5. Eksteraj ligiloj :6a Navigiloj :6b ŝablono bibliotekoj :6c sablono vivtempo :6ĉ ĉiuj kategorioj IHD de 2000, bona ligilo: [[Santo Antônio do Retiro]] LV: noto - Suda Kuronio aŭ Dienvidkurzeme havas bonajn vikidatumajn etikedojn. Forpreno de centoj da kestoj pri neekzistaj portaloj: mi matene la 12-an de sept. 2023 metis indignitan noton al sume 49 diskutpaĝoj, kaj en ĉiuj 49 tri tagojn pli poste, vespere la 15-an diplomatigis la lingvaĵon kaj pli konkretigis mian proteston. Vikidatumoj: kialoj pri evitindeco: ekzemple informfonto ne klaras ([[d:Q130285291]]), bildo de malbona kvalito ([[d:Q132769746]]), la fonto indikas ke la informo ne precize konatas ([[d:Q130285298]]), malpli preciza indiko ([[d:Q42727519]]), konfirmo de la referenco ne eblas ([[d:Q21655367]]), konate nefidinda fonto ([[d:Q22979588]]) -- [[d:Q52105174|listo]] Ŝablono "CURRENTYEAR" jam funkcias en Esperanto: <nowiki>{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de farindaĵoj == * plenigi ruĝajn ligilojn en [[Louis-Nicolas Clérambault]] kaj krei paĝon [[Jacques Berthier]] (ne Jacques Bergier, GL 154, 156, 168.1, 286, 321, 345.2, 445, 446, 386, 390, 618.2, 634.2, 657.6). Noteto: [https://gov.genealogy.net/item/show/TPKKOVJN79TB Ŝtepkov Stepkau], [https://mapcarta.com/de/18499296 Dolny Lazany Unter Losau] [https://www.wikidata.org/wiki/Q77034024 Oponešice Oponeschitz] [https://gov.genealogy.net/item/show/OPOICEJN79TA *] : Uzanto arbarulo, usonano ''Silvio Curtis'', mis"ĝustigis" la tekston [[Delfo]] en okt. 2023. * Mutichou multe aktivis por marborda Ĉarento proks. en 2014, sed poste ne plu, evidente ĉar la montego pri aliaj mankaj komunumaj artikoloj en Francio aspektis supergranda... == Ĉu aŭ kiel uzanto registris sian sekson en vikipedio == Multaj uzantoj ne aparte elektas biologian aŭ [[Socia sekso|"socian" sekson]] en vikipedio - fakte temas nur pri la lingva, [[gramatika sekso]] - kaj aŭtomate estas senseksaj. Sed se indikiĝas biologia sekso, tiam la ŝablono {{ŝ|GENDER:nomo|li|ŝi|ŝi aŭ li}} malkaŝas kion la uzanto notis en siaj teknikaj preferoj. <!-- {{GENDER:x|li|ŝi|ŝi aŭ li}} --> == Vandalaĵoj == [[:de:Wikipedia:Vandalismusmeldung/Archiv/2023/09/23|germane je 2023 09 23]] == mapo de SAT-amikaro == La esperanta mapo de SAT-amikaro pri eŭropa franclingvio en arkivigita formo, kiel notita en la paĝo [[Metz]]: [https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023. == Kaj mapoj sendepende de informkesto == Pri sendependa skaligebla mapo vidu [[Gonnoscodina]] en Sardio, kaj pri sendependa reliefa mapo la vilaĝeton [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] de Newton: <pre> {{Situo sur mapo|Anglio|Floso=left|Titolo=|Teksto= | Lat-g = 52 | Lat-m = 48 | Lat-s = 35 | Lat-dir=N | Lon-g = 0 | Lon-m = 37 | Lon-s = 43 | Lon-dir=U | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> Uzata en teksto [[Mangone]], pri kiu ne ekzistas ajna bildo en la komunejo, rezultas {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de Mangone en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 12 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} <pre> {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de {{paĝonomo}} en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 28 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> kun ebla noto <pre> <!-- la sekva aldona mapo precipe metiĝas ĉar absolute mankas iuj uzeblaj bildoj en la komunejo --> </pre> <span style="font-family: Papyrus; font-size: 12pt"><font style="color: black"> Bela tekstero en literaro "Papiro" </span> <hr> {{ŝ|Ludovica}} {{ŝ|polurinda|la teksto parte malfacile kompreneblas. Aparte pri temo tiom esotera necesas plejeble klara lingvaĵo. Ĝeneralan noton vidu diskutpaĝe|listigi=ne}} == Tabelomodelo == : {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! rowspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | lando ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | loĝantaro ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Malneta Enlanda Produkto|nominala]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Aĉetpova egaleco]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | [[indico de homa disvolviĝo]] 2021 |- ! en milionoj!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! indico!! loko |- |} pri koreaj latinliterigoj Yale/McCune/RT vd. [[:de:Diskussion:Yoon Suk-yeol|Yoon Suk-yeol]] == Listo de biografioj, forigataj el la ĝenerala spaco laŭ decido de [[VP:FA]] == La listo teknike ankoraŭ utilas por iom-post-ioma revizio de ĉiuj notitaj biografioj. Post revizio eblas forviŝi la titolojn el la listoj, kiuj do laŭgrade malgrandiĝos.... {| cellspacing="0" |- |- bgcolor="#ffeebb" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - A|A]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - B|B]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - C|C]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĉ|Ĉ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - D|D]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - E|E]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - F|F]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - G|G]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĝ|Ĝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - H|H]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĥ|Ĥ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - I|I]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - J|J]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĵ|Ĵ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - K|K]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - L|L]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - M|M]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - N|N]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - O|O]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - P|P]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Q|Q]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - R|R]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - S|S]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŝ|Ŝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - T|T]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - U|U]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŭ|Ŭ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - V|V]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - W|W]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - X|X]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Y|Y]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Z|Z]]''' |} Noto pri Hans Wingen, jen intersavite http://www.ipernity.com/blog/bernardo/137656 Propra verko alŝutita al eo-vikio, sen premo nepre ŝovi ĝin al la komunejo, kiu ne en ĉiu kazo estas bona ŝovo: {{ŝ|Propra|GFDL|NK=1|cc-by-sa-3.0}}. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Migrado de la licencoj GFDL al GFDL + krea komunaĵo 3.0 por loke stokataj bildoj diskuton de sept. 2024 pri granda projekto realigi migradon de GFDL al GFDL+CC en eo-vikio]]. == Taglibro == :7-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[distrikto Höxter]] :8-a kaj 9-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[provinco Leĉo]], [[Apulio]], kun loĝantaroj de 2023, ankaŭ metitaj ĉie en vikidatumoj, kaj metoj de bildoj :10-a de decembro: 2/3 pri komunumoj de [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], nur kontrolo ĉu ĉiuj ecoj de kontentiga ĝermo estas, kaj adapto de bildoj; kontrolo de bildoj sub justa uzo :11-a de decembro: lasta triono pri komunumoj de [[provinco Salerno]]; :12-a ĝis 17-a de decembro: finoj de diskutoj pri alinomendaj artikoloj :18-a de decembro: kelkaj urboj kaj kantonoj de Usono :19-a de decembro: aktualaj loĝantaroj de ĉiuj komunumoj de Germanio al stato fine de 2022 :20-a kaj 21-a de decembro: alinomendaj artikoloj - vasta arkivigo :22-a kaj 23-a de decembro: diskuto pri forigendaĵoj, romanco kaj romantikismo :24-a de decembro: Hungario kaj orienta Pollando :25-a de decembro: informkestoj pri futbalo :26-a de decembro: diversaj, i.a. Volodimir Pacjurko kaj Himno de Ukrainio, Kromsigno :27-a de decembro 2023: temoj pri Kolombio :28-a kaj 29-a de decembro: [[ILEI]], branĉoj kaj aktivuloj, britaj/francaj esperantistoj ‎ :29-a ĝis 30-a de decembro 2023: komunumoj de graflando [[Surrey]] (GB) kaj [[provinco Romo]] (IT) :31-a de decembro 2023: komunumoj de la [[provinco Latino]] (IT) :1-a ĝis 2-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Frozinono]] (IT) :3-a ĝis 4-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Viterbo]] (IT), multaj paĝoj komenciĝantaj per "Sant'Angelo..." :5-a de januaro 2024: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) komencitaj, [[Komitato de UEA 1980-1983]] kaj ĉirkaŭaj temoj :6-a ĝis 7-a de januaro: komunumoj de [[distrikto Neunkirchen]] (AT), aŭstraj/svisaj/nederlandaj esperantistoj :7-a ĝis 10-a de januaro: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) finitaj, sume estas 216 artikoloj :10-a kaj 11-a de januaro: malaperintaj komunumoj de [[Manche]] (FR), komunumoj de la arondismento Dieppe (A-E) :11-a ĝis 12-a de januaro: komunumoj de la provinco Rieti finitaj (O-Z), nun ĉiuj komunumoj pri [[Latio]] (IT) aktualas :12-a ĝis 14-a de januaro: komunumoj de la arondismento Dieppe (F-Z) finitaj, sume estas 343 artikoloj ... :23-a ĝis 26-a de februaro: 200 artikoloj pri [[provinco Pavia]] ektraktitaj, la kampo neniel pretas, sed pluajn levojn al artikolaj ĝermoj mi faros ne per kampanoj de tutaj tagoj, sed iom post iom, en grupoj de eble dek paĝoj - la ne jam traktitaj artikoloj jam estas sen eraroj, nur estas ĝermetoj kun tro malmulta enhavo. samtempe: paĝoj pri dulingvaj Esperanto-vortaroj samtempe: multaj malatentataj tekstoj de la listo [[Uzanto:RBT/Enkategoriigoj/Naskiĝintoj kaj mortintoj/Listo2|'''"listo2"''']]. ... :fine de aŭgusto 2024 [[provinco Gvadalaĥaro]] ĝis A-P, pretaj, Q-T nur parte, aktualaj loĝantoj sube mankas (T sen kontrolo de poŝtkodo), U-Z nur baze ektraktita informkeste... === Atentindaj paĝoj 2025 === * [[Ĝardenoj de Herrenhausen]] (2925-8-27) == Subpaĝo ankoraŭ == * [[Uzanto:ThomasPusch/olimpikaj teamoj liste]] * tre dubindaj alidirektigoj: [[Specialaĵo:Kontribuoj/Yeagvr]] (ĝis 2019 je nomo Mvvnlightbae), naciisma italo, laŭ propra aserto ne komprenanta Esperanton, sed la homo sukcesas verki kompreneblajn redaktoresumojn, do tamen iomete regas la lingvon * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Prettau&diff=prev&oldid=8552591 foje indas bremsi casteloboton (jen fine de 2023)]. * pri novaj aktoraj biografioj modeloj povas esti [[Grayson Perry]] aŭ [[Trevor Noah]] de 2024-09-39. * unua resumo dum revizio de jaraj listoj povas esti "enpaĝigo laŭ la aliaj listoj - ĉiuj eventoj de sama jaro al unu linio, kaj komenco de koncizigo" * [[/Ukr]] * polaj distriktoj: plej bone ekhavi norman historian ĉapitron, surbaze de [[Tuchola]], sed kun konsidero de [[reĝa Prusio]] == Referencoj == {{referencoj}} == Fonto == * La unua versio de tiu-ĉi teksto ekestis surbaze de la germana koresponda vikipedia artikolo laŭ la stato de la 16-a de oktobro 2024. <ref name="PIV">[https://vortaro.net/#aedo_kd artikolo ''aedo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 50</ref> {{referencoj}} {{ŝ|polurinda|mankas ĉia informkesto, iuj grafikaĵoj, eksteraj ligiloj, referencoj: tiel ĉi la malmultaj frazoj donas malmultajn informojn|listigi=ne}} == Atentendaj diskutoj == [[dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|eta|5ra|<!--la dokumenta eltondaĵo ĉiukaze estu en uzo, tial mi jen metas ĝin ankaŭ ĉi-tien-->]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2021#Kategorio:Urboj de Germanio laŭ alfabeto]] * [[Kategorio-Diskuto:Malfermaj stelamasoj]] {{farite}} 2024-11-01 * {{flago|Italio}} [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj de Italio]] * {{flago|Japanio}} [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]] :: Resume: Aparte problemaj estas '''Aiĉi''' 0 kun [[Nagojo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ĉiba|Ĉiba]]''' 1 ([https://www.monato.be/2003/008142.html Monato 2003]), '''[[Diskuto:Gubernio Hiogo|Hiogo]]''' 0 kun [[Kobeo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ivate|Ivate]]''' 0 kun [[Morioka]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]]''' 0 kun [[Ŝimonoseko]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamanaŝi|Jamanaŝi]]''' 2 (E-domo, blog), '''[[Diskuto:Gubernio Kagavo|Kagavo]]''' 0 kun [[Takamacu]], '''[[Diskuto:Gubernio Mijagi|Mijagi]]''' 0 kun [[Sendajo]], '''Sajtama > [[Diskuto:Gubernio Saitama|Saitama]]''' 0, '''[[Diskuto:Gubernio Ŝiga|Ŝiga]]''' 1 (JEK 2016) kun [[Ocu]], '''[[Diskuto:Gubernio Ŝimane|Ŝimane]]''' 2x (Monato + ES Kebekia) kun [[Macuo]] kaj '''[[Diskuto:Gubernio Toĉigi|Toĉigi]]''' 2. * [[Ribelo de Grandpolujo]], [[komisiono por trovo de loknomoj]] * [[/redaktoresumoj]] * noto pri miks-lingvaj fantaziaj "pseŭdovortoj" en la diskuto pri [[Zábřeha montetaro]]. * Ĉiba, budhisma templo en [[Jocukaidō]] * por eble postaj paĝoj: [[/stacio Omija|stacio Omija]] * dubindaj orfoj/ĝermetoj/malaktualaj: [[aglomeraĵo de Kielce]], [[aglomeraĵo de Poznano]] * Kial [[Holon]], ne Ĥolon kiel estas skribite? * Roberto kaj Narvalo pri [[Theodore von Kármán]] * Petr: kio pri [[Fervojlinio Šumperk–Krnov]] * strangaj ligiloj en paĝo [[Sidamoj]] * kion fari per {{ŝ|Laŭĝenro}} de Airon90... * [[/gazetejo.org]] * [[/uzanto pruno]] * Ekzemplo [[Rehden]]: {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la komunumo ''Rehden'' en nordokcidenta Germanio. Samnoma komununumo ĝis 1945 ankaŭ ekzistis en nordorienta Germanio: sekve de la [[dua mondmilito]] ĝi doniĝis al la komunisma [[Pola Popola Respubliko]], la germana loĝantaro estis forigita kaj nun la loĝloko nomiĝas [[Radzyń Chełmiński]].}} * [[/ne sovaĝan esperantigon]] == Plia kopiebla atentiga kesto == {{polurinda|en la paĝo listiĝis amase tro da fotoj kaj grafikaĵoj, kompare al la malgranda teksto. Necesus elekto, aparte al tiuj fotoj kiuj vere temas pri tiu ĝi loko kaj ne montriĝas ankaŭ en aliaj paĝoj. Ankaŭ eblas meti iujn 4-5 fotojn al vikipedia galerio (tiun trukon ĉi tie jam aplikas la 4 fotoj ĉiuj nomataj "plaĝo en Ustka")...|listigi=ne}} {{polurinda|la informoj ĉi tie estas de 2006, de antaŭ 19 jaroj! Ĉu ankaŭ la indiko pri la estro tiom aĝas? Ĉiukaze aktualigo nepras|listigi=ne}} == Aktualigenda == Tia ŝablono ne estas esperante, sed jes ja angle [[:en:Template:Update]], france [[:fr:Modèle:Mettre à jour]], hispane [[:es:Plantilla:Desactualizado]] ktp - tial la ŝablonoj por enkopiado en tiujn vikipediojn estu ĉi tie. == Agendo == Necesus kontroli la fonton de [[Vladimir Sutkovoj]] se ĝi denove legeblos. 2025 09 16 :Ankoraŭ la fonto ne relegeblas, eble ĝi definitive mortis. 2025 09 27 TP Oktobre, novembre, decembre same. Sendube ĝi definitive mortis, ankaŭ la itala baza datumbaza retejo everk.it, kaj ankaŭ sendepende de tio propra retejo de ALE. 2026 01 12 TP * [[Diskuto:Adidas Al Rihla (pilko)]] 2026 01 12 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Diskuto:Peskaro]] temo "fotomuntaĵo", tasko por roboto, 2026 01 13 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Uzanto-Diskuto:Super nabla#Naskis v naskiĝis]] 2026 01 16 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno == Sporto == Jen unua ekzempla teksto pri plej bona turnira manpilkistino: [[Linnea Torstenson]] en 2010. [...] ", post kiam la antaŭajn 4 jarojn li jam estis membro en la nacia teamo de sub-17-jaruloj kaj aliaj junulaj naciaj teamoj" == Modeloj == :Por ĝemelaj komunumoj en Germanio ekzemple [[Bad Honnef]] (kutime kun franca kaj orientgermana partnero kaj ankoraŭ iuj aliaj) :Por uzo de "informkesto monto" vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. :Se tre mankas ĉia bildo kaj la informkesto ne bezonas la bildo p18: [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{ŝ|centre|komunuma impreso}}]] == NRV == Plene ne ekuziĝis ĝis nun la navigiloj * {{ŝ|urba regiono Aachen}} - jam {{farite}} 2026-01-24 * {{ŝ|distrikto Ennepe-Ruhr}} * {{ŝ|distrikto Euskirchen}} * {{ŝ|distrikto Gütersloh}} * {{ŝ|distrikto Herford}} * {{ŝ|distrikto Hochsauerland}} * {{ŝ|distrikto Kleve}} * {{ŝ|distrikto Lippe}} * {{ŝ|distrikto Mark}} * {{ŝ|distrikto Minden-Lübbecke}} * {{ŝ|distrikto Mettmann}} * {{ŝ|distrikto Neuss}} * {{ŝ|distrikto Oberberg}} * {{ŝ|distrikto Olpe}} * {{ŝ|distrikto Recklinghausen}} * {{ŝ|distrikto Rhein-Erft}} * {{ŝ|distrikto Rhein-Sieg}} - jam {{farite}} 2026-01-24 kaj * {{ŝ|distrikto Wesel}}. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:21, 24 jan. 2026 (UTC) == NDS == Por la somero: en [[Rastdorf]] ĉe Werlte kaj [[Stavern]] ĉe Sögel ankoraŭ tre mankas fotoj... == Taksonomio == Ekzemple por informkesto vidu la paĝon [[Gerbero]]. == {{ŝ|orfa}} == [[:kategorio:Orfaj artikoloj pri Ĉeĥio]]: post malorfigo de kelkaj tekstoj ankoraŭ restas tie kvar paĝoj je 2026-01-31: : [[Bierfarejo U Fleků]]: TRI ligiĝoj : [[Domo de Faŭst]]: UNU : [[Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj]]: UNU : [[Gastejo Ĉe Kaliko]]: UNU : [[Hiberna strato]]: TRI : [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]]: UNU : [[Jungmann-placo]]: TRI : [[Meza industria lernejo Ostrava-Vítkovice]]: NUL : [[Nacia Avenuo]]: TRI : [[Slava Domo]]: DU : [[Vilao Ameriko]]: UNU Permane forigi la ŝablonon, sen ke io ŝanĝiĝis pri la situacio, estus neakcepteble. === Aktuala diskuto === * [[Ŝablono-Diskuto:Oficiala retejo]] 2026 2 3 * pri ruĝaj ligloj de 9 2005 de mirmal en [[Čestmír Vidman]] - vidu diskutpaĝan noton de 2026 3 5. * kaj pri tre dubindaj pseŭdovortoj "Schwarzenbergoj", "Schwarzenbergidoj", "Rožmberkidoj", teksto fakte ĝuste kreita en 2008 de Pavla D kiel [[Rožmberk (familio)]], kaj "Eggenbergidoj" vidu en [[Diskuto:Schwarzenberg (dinastio)]]. La uzoj de la pseŭdovortoj estas forprenitaj. - Cetere: Petr jam ekz. dum 2009 en [[diskuto:Fratoj Mašín]] disputis kontraŭ Narvalo kaj Paul P pri nepra volo enkonduki arbitrajn esperantajn vortojn sen vortaraj referencoj kaj kun neesperantaj literoj, sed ne konvinkis ilin ambaŭ - kompreneble. * ne forgesi: en teksto [[Sylla Chaves]] ankoraŭ la librotitoloj devos nigriĝi, se ne okazos miraklo 2026 3 12 === Problemaj orfoj kaj ĝermetoj === * [[Transigo de flu-kvanto]] 2026 2 27 * [[TERYT]] nur ĝermeto, ne orfo * [[/listoj de probable forigendaj dosieroj]] === Orfoj === * kaj barata retejo [[Anmol Ratan]] pri la malorfigo Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ neniu ajn alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Mi ne havas ideon pri iu paĝo, de kiu eblus konstrui ligilon ĉi tien. Ĉu iu alia havas iun ideon? :Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). :Ĉi tiu teksto pri kino estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. ::Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. :::La hodiaŭ farita teksto jam pene estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ::::Nun 12 aliaj artikoloj ligas al la teksto - la ŝablono {{ŝ|orfa}} povas forpreniĝi. '''Orfoj pri kino''': reĝisoro {{ŝ|vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj|parameter=link}}, aktoroj p161 - pli detalan liston de la aktoroj vidu en la informkesto. == Ĝermoj kaj ĝermetoj == * ne jam trovitaj: [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] == Italio kaj Francio == * Italio: [[provinco Grosseto]] - principe la 18 paĝoj de A ĝis M estas ampleksigitaj, la restaj 10 paĝoj de O ĝis Z ankoraŭ ne; [[provinco Mantova]] - pri ĉiuj 70 paĝoj la unua ŝtupo de riparo informkesto estas farita, krome nenio. * [[Francio]]: pri [[arondismento Poitiers]] la unuaj 44 paĝoj de entute 83 estas finfaritaj. (ĉ. la 14-a de febraro, la valentena tago) Stato de 2026 03 08, la komunisma tago de virinoj. == Antaŭ nia erao == En la 4-a jc. a.n.e. mi vidis paĝojn 300-360, en iuj sukcesis pli, en aliaj malpli aldoni, sed 361-399 tute ne jam vidis. === Referenco poŝatlaso === :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Batumi]]: La referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", Prago 1971, en siaj mapoj esperantigas iujn kaj latinliterigas aliajn loknomojn, kies originaj nacilingvaj formoj estas ne-latinlingvaj. En la mapo 20 ĝi indikas la urbon je la origina nomo "Batumi", nur latinigita. :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Irkutsk]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon ''Irkutsk'' en la mapo 15 kaj 15b - latinlitere, sed ne esperantigite. :[[dosiero:Symbol_confirmed.svg|20ra]] Ekz. [[Osako]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Osako" en la vasta, du-paĝa mapo 24, kaj same en listo en paĝo antaŭ tiu du-paĝa mapo. ..., via demando estas tute pravigita. [[PIV]] 1970-2020 kaj [[Reta Vortaro]] ne mencias la lokan monton, ankaŭ en neniu alia du-lingva vortaro mi trovis indikon pri esperantigo ''xxx'', la esperantlingva literatura kaj gazetara serĉilo ''tekstaro.com'' ne trovas ĝin kaj eĉ la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, kiuj dokumentigas multajn esperantigojn, sed ne esperantigas ĉiujn urbojn/lagojn/montojn ktp, ne mencias ĝin. Tial ĝis iu trovas konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ekzisto de esperantlingva formo "xxx" devas esti la hipotezo ke tiu esperantigo probable tute ne dokumentiĝas kaj ne ekzistas. Esperanto '''ne''' funkcias tiel ke oni simple prenas ĉiujn vortojn de ĉiuj lingvoj, al ĉiuj substantivoj algluas o-finaĵon, al ĉiuj adjektivoj a-finaĵon ktp. kaj rezultas vortotrezoro kiu estas 10 000-foje pli granda ol ĉiu vortotrezoro de nacia lingvo. Tia lingvo estus koŝmare nekomprenebla. Do, tute klare - ĝis trovo de konvinkaj referencoj - la monto itale nomiĝas ''aaa''. Salutas == Enhavtabeloj == {{ŝ|TOC-dekstre}}, ekzemple, kaj <nowiki>__NOTOC__</nowiki> por subpremi enhavtabelon. Noto: [[uzanto:Chojus321]] Noto1: baza informkesto en la komunejo: <nowiki>{{Wikidata Infobox}}</nowiki> == Diversaĵoj == Claudio Pistilli: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/listoj de probable forigendaj dosieroj]] en la [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] AI: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt KI und Wikipedia/Erkennung KI-Einsatz]] Fari vikidatumerojn pri neesperantistaj usonanoj pri kiuj wiki.en kaj vikidatumoj ne interesiĝas: ĉe [[Joseph F. Foster]] eblis, ĉe [[Bruce Wilson]] ne. Minuskloj de i.a. universitatoj en francaj titoloj de vikidatumoj, ĉi tie pri [[universitato Cornell]] la 26 mar. 2026: ''(1) La minuscule ici est une convention typographique franco-française non adoptée par les autres pays francophones, lesquels mettent une majuscule pour leurs propres universités, et Wikidata en français n'est pas destinée à l’usage exclusif de la France; (2) le choix typographique d’une majuscule dans la langue d’origine appelle tout naturellement sa traduction par une majuscule également en français.'' Tiun argumentadon mi povas facile sekvi. Pri elegantaj navigiloj vidu la paĝon [[Diskuto:Schwarzenberg (Aŭstrio)]]. Episkopujo Majenco > [[diocezo Majenco]]. Dogmoteologio > [[Dogma teologio]] {{ŝ|aŭt}} faras {{aŭt|Majuskletojn}}. <nowiki>{{teksto en skatolo - komenco|1=temo}}{{teksto en skatolo - fino}}</nowiki> Mi mem ekz. fuŝis pri Nurenbergo en teksto [[Steigerwald]]. Germana komunumaro: centro [[Freren]], simpla membro ekz. [Beesten]]. == Medicinaj temoj == Inter la vario de drogoj produktitaj de [[Novartis]], [[metilfenidato]] (ankaŭ jam farita de Sj1mor en 2026 05 29, post kiam mi faris mian privatan noton ĉi tie) vere meritus propran artikolon. Teorie nova esperanta teksto ankaŭ malforte bonvenus por la [[borso]] de [[Mumbajo]], do [[borso de Mumbajo]], kaj pri la du antaŭaj firmaoj, [[Sandoz]] kaj [[Ciba-Geigy]]... La nova teksto [[Ĥirurgia operacio]] ankoraŭ bezonas tekston [[incizo]]. == Atentindaj tekstoj == * [[Marja-Sisko Aalto]] (ekde 2026 05 21) - {{Uzanto2|Näin on näreet}} * [[Augusto Cancela de Abreu]], Salazar-diktaturo en Portugalio kun malpermeso de Esperanto. * [[Diskuto:Ŝvabaĥo]] pri skribo, teksto farita en majo 2009 per Petr. (2026 05 29) * demando pri stranga aludo en la noto pri [[Adolf Halbedl]] en EdE (2026 05 31) * la rezistanto kontraŭ naziismo [[Rupert Mayer]] ([[d:Q45283]]) aparte meritus tekston, iam ajn... Mirakle jam 2026 05 29 je 9 h UTK, nur tri horojn post kiam mi private notis lian nomon ĉi tie por mi, Sj1mor faris ĝerman tekston. Tio tre bonas kaj la ĝermo meritus ankoraŭ iam enhavan plivastigon. * nekompletaj taskoj: [[:Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio|pri la komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] duobla retejo en vikipedio for - ĝis nun nur A-R. * La vorto katrastrala estas fantazia: [[Diskuto:Höflein]]. (2026 06 01, ĝustigita je 06 08) Kaj nomigo de estroj de tiaj loĝlokoj de Klosterneuburg malsaĝas: [[Diskuto:Maria Gugging]] (2026 06 01, nun fakte ne necesas ago, sed iam poste) * Pri titolo [[Hampstead]] sen aldonaĵo ... (2026 06 08) * Paĝo "Naŝvilo" nun jam estas ĉe [[Nashville]], sed en la teksto ankoraŭ uziĝas la dubinda esperantigo. Jam referencoj postuliĝis en 2015, denove en 2026 06 12. Post pliaj 1-3 monatoj eblas afiŝi tion ĉe VP:AA kaj poste elsarki la fantazian esperantigon, se ne iu ankoraŭ trovas defendajn referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 12 jun. 2026 (UTC) * Bezonatas multe da referencoj kaj kontrolo per almenaŭ la praga poŝatlaso en [[Ŝablono-Diskuto:Atlantiko]]... (2026 06 15) * [[Diskuto:Esperantistoj]] pri neproj aŭ ebloj de titolaj aldonaĵoj inter krampoj laŭ instigo de Sj1mor. (2026 06 16) * [[Diskuto:Ilja Ponomarenko]]: peto fari tekstojn [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]). (2026 06 16) == Pliaj modeloj == Modeloj por mikroĝermoj de usonaj aktoroj vire ekz. [[Colin Ferguson]], ine ekz. [[Jaclyn Smith]]. Por river(et)oj, jen en Bavario, sed same taŭga ankaŭ aliloke, ekzemple [[Wiesent (Regnitz)]] aŭ [[Aisch]]. == Fontaj / pruvigaj cirkonstancoj P1480 == * apud (Q21818619): approximate location – should be used with qualifier P1480 to indicate that value is close sckgkbyepffskoms8c9sxxska4l334n 0 457962 9405160 7880397 2026-06-17T03:37:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405160 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Béla Pukánszky''' [pukAnski], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Pukánszky Béla''' estis [[hungara]] literaturhistoriisto, [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1932]]). Béla Pukánszky [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC11587/12479.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191016170351/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC11587/12479.htm |date=2019-10-16 }} naskiĝis la {{daton|22|decembro}} [[1895]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Bratislavo|Pozsony]] (nuntempa [[Bratislavo]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|26|oktobro}} [[1950]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Béla Pukánszky frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, poste li eklaboris kiel [[lektoro]]. En [[1927]] li ekinstruis en [[Universitato de Budapeŝto]] kiel privata profesoro. Li estis nomita katedrestro en [[1941]] en universitato en [[Debrecen]], kie li instruis la [[germana]]jn [[lingvo]]n kaj [[literaturo]]n. En la studjaro de [[1947]] li iĝis [[dekano]], sekvontjare [[rektoro]]. Li estis la plej grava kreinto de la germanlingva literaturo en Hungarlando. == Verkaro (elekto) == * ''Herder hazánkban'' (1918) * ''A magyarországi német irodalom története'' (Historio de la hungaria germana literaturo), (1926) * ''Hegel és magyar közönsége'' (1932) * ''Erdélyi szászok és magyarok'' (Transilvaniaj saksoj kaj hungaroj), (1942) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC11587/12479.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191016170351/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC11587/12479.htm |date=2019-10-16 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pukanszky, Bela}} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 39l3ehf5qr3swdn7bryw8ruvcz7gkan 0 459804 9405226 9285582 2026-06-17T07:04:19Z Sj1mor 12103 9405226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |bildo= Dieter Hildebrandt, Garchinger Kleinkunstmaske 2007.JPG |bildo-priskribo= La artisto en 2007 }} '''Dieter HILDEBRANDT''' (naskiĝinta la [[23-an de majo]] [[1927]] en [[Bolesławiec]], mortinta la [[20-an de novembro]] [[2013]] en [[Munkeno]]) estis germana [[kabaredo|kabaredisto]], primokanta volontege politikistojn. == Artista agado == Li estis kunfondinto de la kabaredo ''Die Namenlosen'' en 1955. En 1956 li fondis kun [[Sammy Drechsel]] en Munkeno la bonkonatan humursocieton ''[[Münchner Lach- und Schießgesellschaft]]'', kies membro li estis ĝis 1972. De 1974-82 li formis [[komikisto|komikistan]] duon kun [[Werner Schneyder]]. Li moderigis la satiroplenajn televidseriojn '''Notizen aus der Provinz'' (1973–79) kaj ''Scheibenwischer'' (1980–2003). Krome li aktoris en artfilmoj (i. a. ''Dr. Murkes gesammeltes Schweigen'', 1964; ''Kehraus'', 1983; ''Zettl'', 2012) kaj televidserioj (''Zwei himmlische Töchter'', 1977; ''Kir Royal'', 1986). Post eldono de diversaj libroj (''Vater unser – gleich nach der Werbung'', 2001; ''Ausgebucht'', 2004) li prezentis en 2007 antologion de pli malfruaj kabaredaj tekstoj sub la titolo ''Nie wieder achtzig!'' vor. Ekde marto 2013 li aperis ĉe la interreta televidkanalo "störsender.tv". == Premioj == * 1976 [[Adolf-Grimme-Preis]] in Bronze * 1977 [[Deutscher Kleinkunstpreis]] * 1979 [[Ernst-Hoferichter-Preis]] * 1982 „Glashaus“-Medienpreis der „Rundfunk-Fernseh-Filmunion“ * 1982 Journalistenpreis „Der grüne Zweig“ des Bundes Naturschutz * 1983 Adolf-Grimme-Preis * 1983 [[Deutscher Kritikerpreis]] * 1986 Adolf-Grimme-Preis in Gold (stellv. für das „Scheibenwischer“-Team) * 1986 [[Schillerpreis der Stadt Mannheim]] * 1987 Fernsehpreis „TeleStar“ * 1987 Waldemar-von-Knoeringen-Preis der [[Georg-von-Vollmar-Akademie]] * 1989 Martini-Preis * 1990 [[Alternativer Georg-Büchner-Preis]] * 1992 Medaille „[[München leuchtet|München leuchtet – Den Freunden Münchens]]“ in Gold * 1993 [[Civis – Europas Medienpreis für Integration|Civis-Medienpreis]] * 1997 Erster Preisträger des neuen [[Münchhausen-Preis]]es * 1997 Medaille „[[München leuchtet|München leuchtet – Den Freunden Münchens]]“ in Gold * 1997 Ehrenpreis des „Goldenen Kabels“ Gong/Telekom * 2001 [[Prix Pantheon]] Sonderpreis Reif & Bekloppt * 2001 [[Wilhelm Hoegner#Wilhelm-Hoegner-Preis|Wilhelm-Hoegner-Preis]] * 2003 [[Goldener Gong]] für die Kabarettsendung ''[[Scheibenwischer (Kabarett)|Scheibenwischer]]'' * 2004 [[Markgräfler Gutedelpreis]] * 2004 Adolf-Grimme-Preis kiel besondere Ehrung für sein Lebenswerk * 2006 Kleinkunstpreis der Stadt [[Aschersleben]] * 2006 [[Bayerischer Poetentaler]] * 2007 [[Garchinger Kleinkunstmaske]] * 2007 [[Krefelder Krähe]] – Ehrenpreis der Kabarettgruppe [[Die Krähen Krefeld]] * 2008 [[Deutscher Kleinkunstpreis]] – ''Ehrenpreis des Landes Rheinland-Pfalz'' für sein Lebenswerk * 2010 [[Kultureller Ehrenpreis der Landeshauptstadt München]] * 2011 [[Salzburger Stier|Salzburger Stier (Lebenswerk)]] * 2013 [[Hermann-Sinsheimer-Preis]] * 2013 [[Erich-Kästner-Preis (Dresden)|Erich-Kästner-Preis]] * 2014 [[Kasseler Literaturpreis]] für grotesken Humor (Hauptpreis) == Verkoj == * ''Über die Bundesliga''. Die verkaufte Haut oder ein Leben im Trainingsanzug. Luzern, Frankfurt am Main 1979, ISBN 3-7658-0295-6. * ''Stein oder nicht Stein''. Hyperion-Verlag, Freiburg im Breisgau 1979, ISBN 3-7786-0206-3. * ''Spaß ist machbar''. Hyperion-Verlag, Freiburg im Breisgau 1980, ISBN 3-7786-0210-1. * ''Unser Rhein-Main-Donau-Kanal''. Heyne-Verlag, München 1983, ISBN 3-453-35631-4. * ''Was bleibt mir übrig''. Anmerkungen zu (meinen) 30 Jahren Kabarett. Kindler, München 1986, ISBN 3-463-40032-4, Als Hörbuch: ISBN 3-933281-06-7. * ''Wippchen oder die Schlacht am Metaphernberge''. Droemer Knaur, München 1991, ISBN 3-426-73002-2. * ''Denkzettel''. Kindler, München 1992, ISBN 3-426-60302-0. * ''Der Anbieter''. Material für ein Gespräch, das so nicht stattgefunden hat. Volk und Welt, Berlin 1994, ISBN 3-353-00998-1. * ''Die verkaufte Haut''. Ein Comic über Fußballmafia und Politik (mit Dieter Hanitzsch). List, München 1994, ISBN 3-471-77893-4. * ''Gedächtnis auf Rädern''. Blessing, München 1997, ISBN 978-3-89667-022-9, Als Hörbuch: ISBN 3-89584-553-1. * ''Tennis''. Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1999, ISBN 3-423-20264-5, Als Hörbuch: ISBN 978-3-8312-6176-5. * ''Vater unser – gleich nach der Werbung''. Blessing, München 2001, ISBN 3-89667-150-2, Als Hörbuch: ISBN 3-89830-351-9. * ''Das Krokodil'' (von Fjodor Dostojewski, Hörbuch gelesen von Dieter Hildebrandt). Litraton, Hamburg 2003, ISBN 3-89469-592-7. * ''Ausgebucht''. Mit dem Bühnenbild im Koffer. Blessing, München 2004, ISBN 3-89667-267-3, Als Hörbuch: ISBN 3-89830-905-3. * ''Goethes weder – weder, Schillers noch – noch''. Zwei Weimarer Festvorträge von Prof. Dr. Immanuel Tiefbohrer, gehalten von Dieter Hildebrandt. Litraton, Hamburg 2005, ISBN 3-89469-735-0. * ''Elf Freunde müßt ihr sein …''. (von [[Sammy Drechsel]], Hörbuch gelesen von Dieter Hildebrandt). Hörcompany, Hamburg 2006, ISBN 3-935036-94-9. * ''Dieter Hildebrandt wirft ein''. Sachbuch, Inszenierung. Random House Audio, Köln 2006, ISBN 3-86604-199-3. * ''Ich mußte immer lachen''. Dieter Hildebrandt erzählt sein Leben (mit [[Bernd Schroeder]] [Bearb.]). Kiepenheuer und Witsch, Köln 2006, ISBN 978-3-462-03730-2, Als Hörbuch: ISBN 978-3-86604-508-8. * ''Erlebte Geschichte(n) – Dieter Hildebrandt, [[Ingo Insterburg]] und [[Hanns Dieter Hüsch]] erzählen'' (Hörbuch). DAV, Berlin 2006. ISBN 3-89813-531-4. * ''Nie wieder achtzig!'' Blessing, München 2007. ISBN 978-3-89667-331-2, Als Hörbuch: ISBN 978-3-86604-696-2. * ''Ich gebe Ihnen mein Ehrenwort!'' (Hörbuch mit Roger Willemsen). Random House Audio, Köln 2007, ISBN 978-3-86604-674-0. * ''Politiker-Märchen: die schönsten Lügen aus 60 Jahren Bundesrepublik'' (Hörbuch). Diederichs, München 2009, ISBN 978-3-424-35007-4. == Filmoj kaj televido == * 1960: [[Mein Mann, das Wirtschaftswunder]] (scenaristo) * 1961: [[Eine hübscher kiel die andere]] (scenaristo) * 1962: Streichquartett, Fernsehproduktion, kiel Meyer Zwei * 1964: [[Doktor Murkes gesammeltes Schweigen]], [[Fernsehfilm]] (scenaro, laŭ [[Heinrich Böll]] kaj ĉefrolulo) * 1965: [[Doktor Murkes gesammeltes Schweigen|Doktor Murkes gesammelte Nachrufe]], Fernsehfilm, kiel Doktor Murke * 1965: [[Zwei Girls vom roten Stern]] * 1972–1979: [[Notizen aus der Provinz]], satira televida elsendo * 1977: [[Zwei himmlische Töchter]] (Fluglotse), televida serio * 1980–2003: [[Scheibenwischer]], TV-kabaredserio * 1983: [[Unsere Nachbarn, die Baltas]], televida serio, kiel Herr Heuber * 1983: [[Kehraus]] * 1986: [[Kir Royal]], televida serio, kiel fotografo „Herbie Fried“ * 1986: Meier, reĝisoro: [[Peter Timm]] * 1988: [[Man spricht deutsh]] * 1990: [[Go, Trabi, Go]] * 1992: Wir Enkelkinder * 1999: [[Silberdisteln]], reĝisoro: [[Udo Wachtveitl]] * 2012: [[Zettl (Film)|Zettl]], reĝisoro: [[Helmut Dietl]] == Literaturo == * [[Ricarda Strobel]], [[Werner Faulstich]]: ''Die deutschen Fernsehstars''. Band 4: ''Zielgruppenstars.'' Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1998, ISBN 3-525-20799-9, S. 92–109, 252–260. * [[Wolfgang Bittner]], Mark vom Hofe: ''Nie wieder Uniform. Dieter Hildebrandt.'' In: ''Ich mische mich ein. Markante deutsche Lebensläufe.'' Bad Honnef 2006, ISBN 978-3-89502-222-7. * [[Bernhard M. Baron]]: ''Dieter Hildebrandt in der Oberpfalz''. In: Oberpfälzer Heimatspiegel 2014, Pressath 2013, ISBN 978-3-939247-41-8, S. 58–63. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dieterhildebrandt.com/ Hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040325134207/http://www.dieterhildebrandt.com/ |date=2004-03-25 }} * [http://www.br.de/fernsehen/bayerisches-fernsehen/programmkalender/sendung292974.html ''Ein Tag im Leben von Dieter Hildebrandt'', Filmo de Norbert Göttler, BR 2012, 44 min] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120526040557/http://www.br.de/fernsehen/bayerisches-fernsehen/programmkalender/sendung292974.html |date=2012-05-26 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hildebrandt, Dieter}} [[Kategorio:Homoj de Silezio]] [[Kategorio:Germanaj kabaredistoj]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] 7xk6gso6l9r6umzpe5s32frsqow0y8l 0 459852 9405268 9262779 2026-06-17T07:37:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405268 wikitext text/x-wiki {{Ĝermo|komunumoj de Ille-et-Vilaine}} {{informkesto urbo |nomo= {{paĝonomo}} |tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] |regiono = {{Bretonio}} |departemento = {{Ille-et-Vilaine}} |arondismento = [[arondismento Saint-Malo|Saint-Malo]] |kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' |bildo = <!-- el vikidatumoj --> |regiono-ISO=FR-35 |situo sur mapo2=Francio |tipo1= reliefo |tipo2= reliefo |zomo = 11 }} '''Cancale''' estas [[Francio|franca]] [[komunumo]] en [[departemento]] [[Ille-et-Vilaine]] en [[Francaj regionoj|regiono]] [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Saint-Malo|Saint-Malo]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĝi estas fama pro siaj sovaĝaj ebenaj ostroj (sciencalingve ''Ostrea edulis'') kreskantaj sur naturaj aregoj ekzistantaj en profunda akvo kaj pli freŝe (en ĉ. 1950) pro siaj breditaj kavaj ostroj (sciencalingve ''Crassostrea''. == Geografio == === Situo === Cancale situas ĉe la okcidenta fino de [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo]], sur la marbordo de departemento Ille-et-Vilaine ([[côte d’Émeraude]]), je dek kvin kilometroj oriente de [[Saint-Malo]]. La golfeto de Cancale estas limigita per ''pinto des Roches Noires'' sude kaj ''pinto des Crolles'' norde. {{Geografia ĉirkaŭaĵo |nord-ouest= |nord= |nord-est= |akcidente=[[Saint-Coulomb]] |centro=Cancale |est= |sud-ouest= |sude=[[Saint-Méloir-des-Ondes]] |sud-est= }} === Geologio kaj reliefo === La surfaco de cancale kovras {{unuo|1261|hektarojn}}; alteco varias inter 0 kaj {{unuo|56|metroj}}<ref>''Répertoire géographique des communes'', eldonita de Nacia Geografia Instituto, [http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 Artikolo pri Cancale] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150108205314/http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 |date=2015-01-08 }}</ref>. == Urboplanismo == === Urba morfologio === Cancale konsistas el centro, kiu konstruiĝis ĉirkaŭ la haveno La Houle kaj de pluraj domlokoj, situantaj oriente de la komunumo. Norde staras [[Pinto de Grouin]] apud kiu estas konstruitaj hoteloj kaj restoracioj. Okcidente kaj sude estas precipe agroj. === Loĝado === En 2009, la sumo de la loĝejoj sur la komunumo estis {{unuo|3896}} kompare al {{unuo|3661}} en 1999<ref group="a">''LOG T1M - Évolution du nombre de logements par catégorie''.</ref>. Inter tiuj loĝejoj, 62,7 % estis ĉefaj loĝejoj, 33,1 % duaj loĝejoj kaj 4,2 % neokupitaj loĝejoj. Inter ili estis 79,0 % da domoj kaj 20,6 % da apartamentoj<ref group="a" name="LOG T2">''LOG T2 - Catégories et types de logements''.</ref>. == Toponimio == La nomo de la komunumo estas atestita laŭ formo ''Cancavena'' en 1030, ''Cancauna'' en 1182, ''Cancanna'' en 1183<ref>[[Ernest Nègre]], [http://books.google.fr/books?id=jbpVLN1tRNoC&lpg=PA1031&dq=Ernest%20N%C3%A8gre%20Cancale&hl=fr&pg=PA1031#v=onepage&q=Ernest%20N%C3%A8gre%20Cancale&f=false Toponymie générale de la France]</ref>. La unua elemento ''Canc-'' eble venas de la bretona lingvo ''konk'' « haveno, ŝirmejo, konko »<ref name="nègre">Ernest Nègre, ''op. cit.''</ref>{{,}}<ref>[[Léon Fleuriot]], ''Les origines de la Bretagne'', eldoninto "éditions Payot", 1980, p. 214.</ref>. La dua elemento estas la bretona ''aven'' « rivero »<ref name="nègre" />. Tiu rivero verŝajne estas Guyoult, kiu enfluas inter pinto de Grouin kaj insulo de Landes, norde de Cancale, tiu pasejo nomiĝas « ŝanelo de la Malnova Rivero » <ref name="Meaux"/>. == Historio == Homa ĉeesto estas atestita ĉe la marbordo ekde [[meza paleolitiko]]. Restas ankaŭ spuroj de gaŭla ĉeesto en farmbieno de la ''Ville es Péniaŭ'' kaj gaŭlaj-romiaj vilaoj<ref name="Huck">{{citlibro|Aŭtoro=Thierry Huck|Titolo=Cancale, 2000 ans : Histoire détaillée|Eldonejo=Éditions du Phare|Jaro=1999|Paĝoj=264}}</ref>. Laŭ hagiografia kaj parte legenda ''Vita Meveni'' skribita en ĉirkaŭ 1084 de monaĥo Ingomar, [[sankta Méen]] deirinta de [[Kimrujo]] estus albordiĝinta en [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo]] por fondi Cancale<ref name="Meaux">{{citlibro|Aŭtoro=M.C. Meaux|Titolo=Histoire de Cancale|Eldonejo=Lanore|Jaro=1974|Paĝoj=9|isbn=|lire en ligne=http://books.google.fr/books?id=NEUCpt_DqCcC&pg=PA30&lpg=PA30&dq=cancale+%2B+fort+des+rimains+%2B+1779&source=bl&ots=r_AbEVT3Zo&sig=abZGsnuKm4LKoEovWĝ1pG8zwsg&hl=fr&sa=X&ei=U-PvT5WqBdDX8QOoxOX7DA&redir_esc=y#v=onepage&q=cancale%20%2B%20fort%20des%20rimains%20%2B%201779&f=false}}</ref>) en ĉirkaŭ 545 por evangeliizi Armorikon, de tio ekzisto de ŝtono kun stampaĵo de siaj piedoj<ref>Abbé Jean Mathurin, ''Saint Méen'', Rennes, 1889, 26 p.</ref> kaj fontano kun miraklaj povoj. Cancale estas la haveno de kie deiras en [[1612]] la ŝipoj de [[Daniel de La Touche]], senjoro de Ravardière, por [[Brazilo]] : ''Régente'', ''Charlotte'' kaj ''Sainte Anne''. Daniel de La Touche estas la fondinto de [[São Luís]] en [[Maranjo]] en Brazilo<ref>Fonto inter aliaj : [http://bresil2000.free.fr Teksto de Dominique Stoenesco pri restaŭrado de Sao Luis du Maranhao].</ref>. Multaj albordiĝaj provoj de angloj, por ataki Saint-Malo per tervojo, okazis parte en 1758, 1779 (kuglego supozita pafita de angla ŝipo ornamas la ĝardeneton de la pastrejo), pro tio la konstruado laŭ planoj de [[Sébastien Le Prestre de Vauban|Vauban]] de fuorto de Rimains, kiu konsistigas la maran fortreson la plej potencan de la regiono tiuepoke<ref>[http://www.ville-cancale.fr/htm/hist.htm Cancale, okupado de teritorio]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (la fuorto sur [[insulo de Rimains]] estis aĉetita kaj restaŭrita de panisto [[Lionel Poilâne]]). === La Karavano === Pli ol cent milionoj da ebenaj ostroj estis elplukitaj en la golfeto, la franca reĝo [[Ludoviko la 16-a|Ludoviko la Deksesa]] publikigis en 1787 edikton por reglamenti la troladon de ostroj por eviti elĉerpiĝon de la natura ostraro : ĉiun printempon ĉirkaŭ la paska periodo, [[biskino]]j, supervelitaj por plia potenco, rajtis troli ostrojn dum proksimume dek kvin tagoj. Ekde gardista signalo, ŝiparo el 200 biskinoj ekiris, tiu spektaklo estis nomita ''karavano''. je alta tajdo, ili venis por malŝarĝi sian kaptaĵojn (malplenaj konkoj kaj ostroj) en la havenon, la amasoj el ĉiuj ŝipoj estis ordigitaj je malalta tajdo de la virinoj. La sovaĝaj ostroj povis fariĝi dikegaj kaj tiam ili nomiĝis ''pieds de cheval''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cancale.org/bisquine-cancale.html |titolo=Les bisquines |alirdato=2013-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160129014256/http://www.cancale.org/bisquine-cancale.html |arkivdato=2016-01-29 }}</ref> (ĉevalhufo). === 19-a kaj 20-a jc === [[Dosiero:HLM 724 - COTE D'EMERAUDE - CANCALE - La Houle - Le départ du Tramway.jpg|eta|Forta movado en La Houle, por tiu deiro de tramo en ĉirkaŭ 1906. Videblas konstruata ŝipo fone]] [[Dosiero:LL 101 - CANCALE - Le Tramway et la Houle.JPG|eta|Tramo de "Tramways bretons" antaŭ La Houle, antaŭ la [[unua mondmilito]]]] La urbo estis trairata de duaranga fervoja linio je metra trako kaj vaportrakcio de "Tramways bretons" liganta ĝin al [[Saint-Malo]], de 1898 ĝis 1947. <gallery style=text-align:center> Dosiero:Cancale - Photographie de la houle en 1896.jpg|Haveno la Houle en 1896 Dosiero:Cancale - port en 1903.jpg|Bildokarto de haveno de Cancale en novembro/decembro 1903 Dosiero:Le Georges Clémenceau dernier Trois-Mâts construit à Cancale.JPG| ''Georges Clemenceau'', lasta trimasta ŝipo konstruita en Cancale. 1919<ref>[http://perso.orange.fr/a.delarose/m marins&bateaŭ/1919TNvier/1919TNvier.html Georges Clemenceau, trimasta ŝipo]</ref>. Dosiero:Cancale - Tracé du tramway.gif|Mapo de la tramlinio inter Saint-Malo kaj Cancale, eldonita en 1893 de gazeto ''Le Salut'' </gallery> == Politiko kaj administrado == === Komunuma administrado === === Listo de la urbestroj === {{AdmKomenco |Titolo= Listo de la sinsekvaj urbestroj}} {{Adm |Komenco= 1989 |Fino= 2001 |Nomo= Joseph Pichot |Partio=[[Divers droite|Diversa Dekstro (DVD)]] |Funkcio= Ostrobredisto}} {{Adm |Komenco= 2001 |Fino= 2008|Nomo= Maurice Jannin |Partio=[[Divers gauche|Diversa Maldekstro (DVG)]] |Funkcio= Profesoro pri matematiko - departementa konsiliano <small>(de 1998)</small> }} {{Adm |Komenco= 2008|Fino= |Nomo= Pierre-Yves Mahieu<ref>{{Citaĵo el gazeto |titolo=Ils ont été élus maires hier soir |gazeto=Ouest-France (eld. Rennes) |ISSN=0999-2138 |no=19320 |dato=22-23 de marto 2008 |paĝo=7 }}</ref> |Partio=[[Divers droite|Diversa Dekstro (DVD)]] > [[Parti chrétien-démocrate (France)|PCD]] |Qualité=estro de [[agrikultura ĉambro]] - 1-a vicprezidanto de la [[aglomeraĵo]] }} {{AdmInformoj}} {{AdmFino}} === Ĝemeliĝoj === * {{ĝemeleco|Arnstein|Germanio}} * {{ĝemeleco|Mittelwihr|Francio}} * {{ĝemeleco|Les Saisies|Francio}}, partenariat * {{ĝemeleco|Saint-Clément (Jersey)|Ĵerzejo}} ==== Agrikulturo kaj fiŝkaptado ==== [[Ostrobredado]] estas la ĉefa laborsektoro de Cancale. <center> <gallery> Dosiero:Cancale_arbre_parcs_huitres.jpg|Ostroparkoj Dosiero:Cancale_parcs_huitres.jpg|Ostroparkoj Dosiero:France Oyster Harvest bordercropped.jpg|ostrobasenoj Dosiero:Cancale (France) boats for oysters.JPG|Ebenfundaj barĝoj por transporto Dosiero:Huitres Cancale.jpg|Ostroj de Cancale pretaj por konsumado </gallery> </center> ==== Monumentoj klasitaj historiaj ==== * Malnova preĝejo Saint-Méen, konstruita de 1715 ĝis 1727 de arkitekto [[Siméon Garangeau]] surloke de antaŭa preĝejo datiĝanta de mezepoko, pligrandigita de 1836 ĝis 1838. Registrita per dekreto de la 29-a de decembro 1982<ref name="Eglise">{{Mérimée|PA00090515|Malnova preĝejo Saint-Méen}}</ref>. * ''Ĝeto de ŝipdeklivo de Épi'' aŭ ''moleo de Épi'', konstruita el ŝtonoj en 1837 por anstataŭi la malfortan digon konsentita de la ĝenerala asembleo de Bretonio en 1773. Ĝi estis registrita per dekreto de la 21-a de novembro 1995<ref>{{Mérimée|PA00135273|ĝeto dirata ŝipdeklivo de Épi}}</ref>. ==== Aliaj lokoj kaj monumentoj ==== * Marbordaj pejzaĝoj (Roko de Cancale, [[Pinto de Grouin]], [[Golfeto de monto Sankta-Mikaelo]] fronte). * Muzeo de skulptitaj lignaĵoj. * ''[[La Cancalaise]]'' estas kopio de biskino konstruita en 1987. * Haveno, dirata ''Port de la Houle''. * Mara farmobieno (muzeo pri ostro kaj konkoj). * Muzeo pri popularaj artoj kaj tradicioj de Cancale. * Naskiĝdomo de [[Jeanne Jugan]]. [[Dosiero:8 sept 2012.JPG|eta|default|Inaŭguro de monumento memore al Daniel de la Touche de la Ravardiere]] * Monumento honore al [[Daniel de la Touche]] de la Ravardière, fondinto de São Luís en Brazilo, inaŭgurita la 8-an de septembro 2012<ref>Ouest-France : [http://www.ouest-france.fr/actu/actuLocale_-Cancale-celebre-l-explorateur-Daniel-de-la-Touche-de-La-Ravardiere_40828-2111116------35288-aud_actu.Htm Cancale celebras la esploriston Daniel de la Touche de La Ravardière]</ref>. La verko el bronzo de Patrick Abraham estis starigita proksime de lumturo de La Houle iniciate de Muzeo de Cancale. === Cancale kaj pentrado === [[Dosiero:John Singer Sargent - Cancale.jpg|eta|upright=1.3|[[John Singer Sargent]], ''Les Ramasseuses d'huîtres de Cancale'', 1877]] Cancale inspiris multajn pentristojn, aparte [[John Singer Sargent]]. == Elstaruloj ligitaj al la komunumo == * [[Daniel de la Touche]], deirinta de Cancale por fondi [[São Luís]] en 1612 en Brazilo. * [[Jeanne Jugan]], [[1792]] -[[1879]], fondintino de komunumaro [[Fratinetoj de la malriĉuloj]]. * [[Jacques-Eugène Feyen|Eugène Feyen]], [[1815]]-[[1908]], pentristo de Cancale. * [[Augustin Feyen-Perrin]], [[1826]]-[[1888]], pentristo de Cancale, frato de Eugène Feyen. * [[Paul Paris-Jallobert]], [[1838]]-[[1905]] - naskiĝinta en Cancale , pastro, historiisto de urbo Vitré. * [[Joseph Oberthur]], [[1872]]-[[1956]], bestpentristo. * [[Lionel Poilâne]], [[1945]]-[[2002]], [[panisto]] internacie fama. * [[Olivier Roellinger]], [[1955]], naskiĝinta en Cancale , stelhava [[kuiristo]]. === Heraldiko === {{Vidu ankaŭ|Blazonaro de la komunumoj de Ille-et-Vilaine}} {{Informkesto blazono1 |titolo = sen |dosiero=Blason_ville_fr_Cancale_(Ille-et-Vilaine).svg | priskribo= {{fr}} D'azur à la bisquine aŭ voiles d'argent voguant sur des ondes de sinople mouvant de la pointe accompagnée de dix huîtres d'or posées en orle autour, au franc-canton d'argent chargé d'une aigle bicéphale de sable, becquée et membrée de gueules. <br />{{eo}} Lazura kun arĝentvela biskino sur sinoplaj ondoj akompanata de dek oraj ostroj orle ĉirkaŭe, kun arĝenta kvarono ŝarĝita per dukapa aglo ruĝe beka kaj membra | klarigoj = Ŝipo rilatas al la mara sektoro de la komunumo. Ostro simbolo de industrio, riĉeco kaj fameco de Cancale. Dukapa aglo eble devenas de blazono de familio Guerrande. Ĝi estas ankaŭ sur la ŝildo de [[Fouesnant]] en [[Finistère]].}} == Bibliografio == * ''À Cancale'', eldoninto "éditions du Phare" * F. Bouleuc, ''Cancale, son origine et son histoire'', eldoninto "La Découvrance Éditions" * Alfred Giron, ''De Cancale à Terre-Neuve, l’Odyssée d’un petit mousse'', eldoninto "Éditions Ardant", Limoges, 19-a jc * Léo Kerlo kaj René Le Bihan, ''Peintres de la Côte d'Émeraude'', eldoninto "Le Chasse-Marée - ArMen", 1998. * René Le Bihan, Léo Kerlo, ''Cancale'', eldoninto "Éditions Chasse-Marée Estran" * Annick Rouxel, ''Cancale - Étude démographique. 1757-1800'', 1970 ([[Arkivoj de departemento Ille-et-Vilaine]] - Memuaro '''2 J 10'''); == Notoj kaj referencoj == === Notoj === {{Referencoj|group=Note}} === Referencoj === * [http://www.statistiques-locales.insee.fr/FICHES/DL/DEP/35/COM/DL_COM35049.pdf Dosierujo pri Cancale en TTT-ejo de INSEE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150610205752/http://www.statistiques-locales.insee.fr/FICHES/DL/DEP/35/COM/DL_COM35049.pdf |date=2015-06-10 }} {{Referencoj|2}} {{Referencoj|2|group="a"}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] * [[La Gouesnière - Cancale - Saint-Méloir-des-Ondes (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj| commons= Category:Cancale| commons titre=Cancale| | wiktionary=Cancale}} * [http://www.ville-cancale.fr/ TTTejo de la urbodomo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220324090832/http://www.ville-cancale.fr/ |date=2022-03-24 }} {{Ligiltabelo Saint-Malo agglomération}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] [[Kategorio:Komunumoj de Saint-Malo agglomération]] [[Kategorio:Côte d'Émeraude]] dltv4aigbv7r0172t1zitkw7vwho9wo 0 460481 9404546 9398907 2026-06-16T13:12:01Z Sj1mor 12103 9404546 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Nicomedes-Pastor Díaz Corbelle''' ([[Vivero]], [[Lugo]], [[15-a de septembro]] de [[1811]] - [[Madrido]], [[22-a de marto]] de [[1863]]), estis hispana [[verkisto]], [[ĵurnalisto]] kaj [[politikisto]] de la [[Romantismo]] kaj de la galega movado [[Rexurdimento]]. Kiel politikisto, Díaz estis [[ministro]] en la registaro de [[Leopoldo O'Donnell]] en [[1856]], dum la regado de [[Isabel la 2-a (Hispanio)]]. == Biografio == Li estis la tria el dek gefratoj, ok virinoj kaj du viroj, kaj ricevis la nomon de la naskiĝtaga sanktulo nome, San Nicomedes, plus la virigita nomo lia baptopatrino, Pastora (''Pastor'' formas parton tiele de lia propra nomo, ne de lia familinomo, ege ofta konfuzo). Lia patro, Antonio Díaz, estis administra funkciulo de la Armea Ŝiparo, kaj poste de la poŝta servo de Lugo. La patrino estis María Corbelle. Malofte por la epoko, ĉiuj gefratoj survivis la infanaĝon. Lia nura vira frato, Felipe Benicio, estis funkciulo kaj Deputito. Nicomedes eniris en Seminario kaj poste en alia de [[Mondoñedo]] en [[1823]]. Post kvar jaroj li iris studi [[juro]]n en la Universitato de Santiago de Compostela, kie komencis lia poezia agado. Poste li translokiĝis al Alcalá de Henares por plustudi, kaj tie gradiĝis kiel advokato en [[1833]]. Ŝajne lia religia profesio estis sincera: mortiĝis fraŭlo kaj, laŭ [[Juan Valera]], li preĝis ĉiutage, sed ne pastriĝis pro personaj memdevigoj. Danke al la akademiano [[Manuel José Quintana]], li konatiĝis kun [[Donoso Cortés]], [[Juan Nicasio Gallego]], [[Ventura de la Vega]], [[Espronceda]], [[Larra]], [[Serafín Estébanez Calderón]] kaj aliaj, inter kiuj estos post jaroj lia granda amiko kaj protektito: [[José Zorrilla]]. Li ĉeestis en la [[babilrondo]] ''El Parnasillo'' kaj publikigis en diversaj madridaj revuoj, kiaj ''El Artista'', ''La Abeja'' kaj ''El Siglo'', kie li kunredaktoris kun [[Ros de Olano]] kaj [[José de Espronceda]]. Frua amo por junulino, memorata kiel Lina, frue mortinta, markis liajn vivon kaj verkon. Setlita en Madrido ([[1832]]), partoprenis en romantikaj agadoj kaj protektis [[José Zorrilla]], kies agadon dum la entombigo de Larra en [[1837]] li rakontis emocie. Konservativulo kaj monarkiema, li estis fidela al María Cristina, malamiko de [[Espartero]], kiun li atakis ekde la ĉiusemajna ''El Conservador'' ([[1841]]), gazeto fondita de li mem, [[Antonio Ríos Rosas]], [[Joaquín Pacheco]] kaj de Francisco de Cárdenas. En [[1835]] li kunlaboris en la refondo de la Ateneo kaj samjare li estis nomumita ministro, kio markis la komencon de lia politika kariero. Li ricevis altrangajn postenojn dum la 1830-aj jaroj en diversaj lokoj. En Segovio li agis kuraĝe metante ĉiun riĉaĵon en la Alkazaro kiam okazis atako de karlistoj, kiuj volis ĉefe tion. Krome li sekrete veturis tra la tuta provinco okupita de la karlistoj, por informi la registaron pri la agado de la okupantoj. Post tiuj du jaroj kiel aktivulo kaj post la venko sur la karlistoj, Pastor Díaz, ricevis altrangan jurpostenon en [[Valadolido]]. En 1839, li iĝis guberniestro en [[Cáceres]], ke li redaktis faman ''Manifiesto''. Ekde tie li apogis malferme la defendo de la [[Konstitucio de 1837]] kaj kontraŭas energie la partianojn malfermi novan konstitucifaran periodon; dume li koncentriĝis al la klopodoj por kunigi la partiojn. Kio kompreneble havigis al li grandajn komplikojn. Post la puĉo de septembro de [[1840]], Pastor Díaz ricevis mendon iri al Valencio por negoci kun la regentino María Cristina la formadon de registaro de nacia unuiĝo kiu estu super la lukto partia. Tiam li konatiĝis kun la generalo [[Leopoldo O'Donnell]]. Reveninte al Madrido, li estis enkarcerigita dum du monatoj. Fine li estis liberigita kaj partoprenis kun Ríos Rosas en la defendo de la ĵurnalistoj ekzilitaj pro la lastaj okazintaĵoj. [[1841]] estis malbona jaro por Pastor Díaz. Li malsaniĝis kaj lia patro mortiĝis. Samjare kunlabore kun Francisco Cárdenas, iniciatis la komponon de serio de biografioj en la nomata ''Galería de españoles célebres contemporáneos'' inter kiuj elstaras la [[Duko de Rivas]], la generalo [[Diego de León]], [[Ramón Cabrera]] kaj [[Javier de Burgos]]. Kun Francisco Cárdenas, [[Joaquín Pacheco]] kaj [[Antonio de los Ríos Rosas]], fondis revuon tre influan ĝis ties fermo fare de registara ordeno, ''El Conservador'' (1841), per kiu li intencis kontraŭstari kun la moderuloj kontraŭ [[Espartero]], kaj same apogis la regentinon dum tiu konflikto; pro tio li estis malliberigita dum unu monato, sed kreskis lia politika prestiĝo inter monarkianoj. Post laboro en ''El Correo Nacional'' kaj ''El Heraldo'', li fondis la ĵurnalon ''El Sol'' kun Antonio de los Ríos Rosas kaj Gabriel García Tassara. Ekde tiu gazeto li postulis malferme en [[1842]] la aĝomajorigon de la futura reĝino [[Isabel la 2-a]]. Elektita deputito por La Coruña en [[1843]], kaj poste por Cáceres. Poste por [[Pozoblanco]], kaj por [[Navalmoral de la Mata]]. Poste li iĝis altranga postenulo pri trezoro, pri komerco, pri eduksistemo kaj aliaj aferoj: apogis la bibliotekon de la Universitato de Sevilo kaj nomumis [[Bretón de los Herreros]] kiel direktoro de la Nacia Biblioteko. En [[1847]], nome la 18-an de marto, estis nomumita Pastor Díaz membro de la [[Real Academia Española de la Lengua]], kun Hartzenbusch kaj Olivari. El tie li apartiĝis iom post iom el politiko, kvankam foje oni alvokos lin por moderigi la polemikojn inter la diversaj frakcioj. Li centriĝis tiam en sia intelekta agado. El 1847 al [[1850]] li estis rektoro de la Universitato de Madrido kaj en [[1856]] iĝis ŝtata konsilisto kaj ministro en 1856 dum la registado de Unión Liberal de [[Leopoldo O'Donnell]]. En [[1857]] estis elektita membro de de la Akademio de Moralaj kaj Politikaj Sciencoj. En 1858 iĝis senatano, krom ambasadoro en Sardio ([[1854]]) kaj Lisbono ([[1859]]-[[1861]]), kaj aliaj; li mortiĝis la 22-an de marto de 1863. == Verkoj == Publikigis ''Poesías'' (1840) post ties apero en ''El Artista'' kaj aliaj revuoj, komponitaj ekde 1828. Fakte lia poemo en galega ''Alborada'' (1818) estas konsiderata unu el unuaj montroj de la renaskiĝo de la lingvo. Per tiaj poemoj li antaŭis kun [[Enrique Gil y Carrasco]], al la pasia intimeco de [[Gustavo Adolfo Bécquer]] kaj de [[Rosalía de Castro]]. El lia poemo "Mi inspiración" (1828) derivis Zorrilla sian ideon pri la misio de la poeto kaj la koncepto de tiu kiel senterigita en la mondo. Estas ampoemoj pri du virinoj, Lina, junaĝa amo, kaj alia, eble nobela madridanino kiun li amis pli aĝa. La komponoj inspiritaj de Lina estas plenaj je doloro, angoro, funebraj vidaĵoj, senkonsolo, kvazaŭ preziditaj de "Mariposa negra" (nigra papilio), (1835), laŭ unu el plej famaj poemoj. Elstaras "Al silencio" (al silento), evoko de noktaj rendevuoj, "A la muerte" (al morto), amara krio de angoro por la malapero de la amatino; "A la luna" (al la luno), kie kombiniĝas la galega pejzaĝo kaj la ''saudade'' (nostalgio, manko) pri la forestantino. La poemoj dediĉitaj al la dua amo parolas pri la belo de la amatino kaj maleblo atingi ŝin. Li komponis ankaŭ poemojn priskrib-filozofajn. Tempopaso kaj malpleno de homa vivo estas en "Al Acueducto de Segovia" kaj "En las ruinas de Itálica". "La sirena del Norte" priskribas la maran pejzaĝon de Galegio, la ĉiutagan aventuron de la maristoj kaj la religian fervoron de la fino de la serĉo. "A la inmortalidad" esprimas dubon pri la alia mondo kaj la pludaŭro. Li faris ankaŭ kelkajn tradukojn el la franca kaj kelkajn komponojn pri cirkonstancoj, kiaj "A don José Zorrilla". En [[metriko]] li montriĝis originala, inventante strofojn. Li kontribuis al romanarton per du verkoj klasitaj kiel sentimientaj kun elementoj membiografiaj. ''Una cita'' (rendevuo, 1837), verkita en 1833, estas novelo kun etoso en Galegio kiu revivigas la amhistorion kun Lina kaj ties morto. Ĝi similas al "La promesa" de Bécquer. ''De Villahermosa a la China. Coloquios de la vida íntima'' (1855), antaŭpublikita en ''La Patria'', estas romano kie Javier, la protagonisto, estas indentigebla kun la aŭtoro. Li rakontas la amojn de diboĉulo kaj ties religian konverton, ekde festoj de la madrida palaco Villahermosa ĝis lia foriro al Ĉinio kiel misiisto. [[Pedro Antonio de Alarcón]] ŝajne inspiriĝis en Nicomedes Pastor Díaz por sia romano ''El escándalo'' (la skandalo). Ĉiukaze ''De Villahermosa a la China'' estas antaŭeniro en la konsolido de la [[realisma literaturo|Realismo]] rakonta. Li krome komponis nombrajn artikolojn kaj librojn rezulte el sia laboro kiel ĵurnalisto, politikisto kaj oratoro. ''Condiciones del Gobierno Constitucional en España. Palabras de un diputado conservador sobre las principales cuestiones de nuestra situación política'' (1846) studas la strukturon de la politikaj partioj kaj petas la union de liberaloj; ĝi publikiĝis en 1848 laŭ subtitolo de ''A la Corte y a los partidos'' (al parlamento kaj al partioj). Serio de prelegoj en la Ateneo de Madrido konstituas la kernon de ''Los problemas del socialismo'' (1848-1849), kiu jam estis publikitaj en ''La Patria'' (1849). En ili montriĝas lia konservativa pensmanieron per kontraŭo al la socialaj modernaj doktrinoj kaj esperi el religio la solvon de la konfliktoj. Kunlabore kun Francisco Cárdenas verkis ''Galería de españoles célebres y contemporáneos o biografías retratos de todos los personajes distinguidos de nuestros días en las ciencias, la política, en las armas, en las letras y en las artes'' (1842) al kio kontribuis per la biografioj de [[Ángel de Saavedra]], Duko de Rivas, kaj [[Ramón Cabrera]]. Li publikigis ankaŭ ''Compendio Histórico-Crítico de la Jurisprudencia Romana'' (1842), prijura verko, bazita sur la verko de la angla historiisto Gibbon kie tiu analizis la disvolvigon de la [[Romia Juro]] ĝis la tempo de [[Justiniano la 1-a|Justiniano]]. Inter liaj artikoloj pri kritiko elstaras "Del movimiento literario en España" (''Museo Artístico y Literario'', 1837), brila defendo de la Romantismo, kaj "De las novelas en España" (''El Conservador'', 1841), per kiu, pri la apero de ''Sab'', markas la mankon de noveloj en hispana lingvo. Liaj ''Obras'' (verkoj) estis publikitaj de la ''Real Academia'' (1866-1868) en ses volumenoj, kun enkonduko de Fermín de la Puente, [[Juan Eugenio Hartzenbusch]], [[Antonio Ferrer del Río]], [[Juan Valera]] kaj [[Patricio de la Escosura]]. Estas moderna eldono de ''Obras'' (Madrid, BAE, 1969-1970), kun studo de José María Castro y Calvo. == Monumentoj al Nicomedes Pastor Díaz == [[Vivero]], la naskiĝurbo de Nicomedes Pastor Díaz, faris omaĝon al li per nomigo de strato kaj metante tabulon sur muro de la naskiĝdomo. Poste laŭ iniciato de [[Manuel Murguía]] oni starigis monumenton, konstruita ekde 1889 al inaŭguro la 26-an de septembro de [[1891]]. Montras statuon el fero kovrita el bronzo kun 2,80 metroj de alto. Ĝi estis farita de la kataluna skulptisto José Campeny Santamaría kaj fandita en la atelieroj de Alejandro Wolgüemoutch, de Barcelono. Aperas Pastor Díaz stare havanta plumon en dekstra mano kaj rulon el paperoj en la maldekstra. == Bibliografio == * Ricardo Navas Ruiz, ''El Romanticismo español''. Madrid: Cátedra, [[1982]] (3a eld.) == Vidu ankaŭ == * [[Hispana literaturo de la Romantismo]] * [[Hispanlingva literaturo|Hispanlingvaj verkistoj]] * [[Romantikismo]] * [[Hispana literaturo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cervantesvirtual.com/FichaAutor.html?Ref=558&idGrupo=conCCDC Kompletaj verkoj de Nicomedes Pastor Díaz] * [http://www.los-poetas.com/o/ndpas.htm Antologio] * [http://www.libertaddigital.com/ilustracion_liberal/articulo.php/16 Biografio de Nicomedes Pastor Díaz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060128012812/http://www.libertaddigital.com/ilustracion_liberal/articulo.php/16 |date=2006-01-28 }} * [http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?numfields=1&field1=autor&field1val=%22D%C3%ADaz%2c+Nicomedes+Pastor%22&field1Op=AND&exact=on&advanced=true&language=esEn Verkoj de Nicomedes Pastor Díaz] en la [[Biblioteca Digital Hispánica]] de la [[Biblioteca Nacional de España]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pastor Diaz, Nicomedes}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Romantikuloj]] [[Kategorio:Galegaj verkistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] dm85p9sg4e5opjiewbece0srgej0xk5 14 461204 9405333 6886217 2026-06-17T08:20:51Z ThomasPusch 1869 9405333 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Kulturo de Serbio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Serbio]] [[Kategorio:Komunikado en Serbio]] hfr1bwbc0cz12xudamq2p9xis5jzzbz 0 463205 9405050 8766816 2026-06-16T21:29:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405050 wikitext text/x-wiki La '''burgo Layen''' estas [[ruino]] de [[montburgo]] sur la monto „Schlossbühl“ apud la pilgrima kapelo en la komunumo [[Rümmelsheim]] en la [[distrikto Bad Kreuznach]] en la german federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. 1169 okazis la unua mencio de la burgo kune kun la loko „Rimilisheim“ kiel „castro Leiga“ (= fortikaĵo domo Layen). Ĝi apartenis kiel la terenoj en [[Waldlaubersheim]], [[Genheim]], [[Roth (ĉe Stromberg)|Roth]], [[Schweppenhausen]] kaj [[Eckenroth]] al la [[Bolanden (gento)|sinjoroj de Bolanden]]. La burgo (auf einer Laye = sur ŝtono), kiu ankaŭ estis en parta posedo de la kavaliroj von Stein, servos al la protekto de la valo de la rivero [[Trollbach]]. 1680oni rekonstruis la burgon, de kiu hodiaŭ ankoraŭ staris la [[burgfrido]]n . == Situo == == Historio == == Hodiaŭa Utiligado == == Priskribo== == Literaturo == * Alexander Thon, Stefan Ulrich, Achim Wendt: ''„… wo trotzig noch ein mächtiger Thurm herabschaut“ - Burgen im Hunsrück und an der Nahe''. 1. Auflage. Verlag Schnell und Steiner, Regensburg 2013, p. 110–113. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ruemmelsheim-burg-layen.de/#geschichte_jd.html Rümmelsheim-Burg-Layen auf der Seite ruemmelsheim-burg-layen.de] * [http://www.hunsrueck-nahereise.de/index.php/de/sehensw%C3%BCrdigkeiten/burgen/33-Hunsr%C3%BCck-Nahe-Reise/Burgen/883-burg-layen Ansicht der Ruine Burg Layen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160330134822/http://www.hunsrueck-nahereise.de/index.php/de/sehensw%C3%BCrdigkeiten/burgen/33-Hunsr%C3%BCck-Nahe-Reise/Burgen/883-burg-layen |date=2016-03-30 }} <!--== Anmerkungen ==--> [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato|Layen]] [[Kategorio:Rümmelsheim]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Bad Kreuznach]] tp9bf8u6dpvuwfxzytnmqi83ty0ttb5 0 463231 9405070 8913975 2026-06-16T22:19:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405070 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: Burg Naumburg, Bärenbach.jpg|eta|la turo de la burgruino Naumburg]] La '''burgo Naumburg''' estas la [[ruino]] de [[montburgo]] proksime de [[Bärenbach (ĉe Idar-Oberstein)|Bärenbach]] en la [[distrikto Bad Kreuznach]] en [[Rejnlando-Palatinato]]. == Situo == Restaĵoj de la iama burgo troviĝas apud federacia ŝoseo [[B 41]] inter [[Idar-Oberstein]] kaj [[Kirn]]. [[Dosiero:Naumburg1.jpg|eta|maldekstra|la Naumburg apud Bärenbach en la valo de la rivero Nahe]] [[Dosiero:Naumburg3.jpg|eta|maldekstra|Naumburg]] == Historio == La nomon Naumburg (=nova burgo) la burrgo ricevis kiel nove starigita burgo apud la burgo [[Kyrburg]] kaj la fortikaĵo [[Hachenfels]]. La unua mencio estis la en la jaro 1146, kiam [[raugrafo]] [[emiĉo]] nomas sin „Graf von Nuenburc“ (grafo de Neumburg“. 50 jaroj pli poste [[Werner II. (Bolanden)|Werner von Bolanden]] asertis, ke li ricevis kiel feudon burgo „Nuenburg iŭta Kirberg“ de duko Konrad. En la jaro 1323 [[raugrafo]] Konrad V. pagis por burgo 600 funtoj [[helero]]j por la feŭdo. Pro monmankio la grafoj baldaŭ vendis ilian posedon. De la iama burgo hodiaŭ nur videblas kelkaj muroj == Literaturo == * Alexander Thon, Stefan Ulrich u. Achim Wendt, „… wo trotzig noch ein mächtiger Thurm herabschaut“. Burgen im Hunsrück und an der Nahe, Regensburg: Schnell & Steiner 2013, p. 114-117. * Rheinland-Pfalz und Saarland (Handbuch der historischen Stätten Deutschlands, Bd. 5), hrsg. v. Ludwig Petry, 3., neubearb. Aufl. Stuttgart 1988, p. 249 f. * Rudolf Hornberger, Dr. Werner Vogt: ''Burgen und Schlösser an Rhein und Nahe'', Sparkasse Rhein-Nahe (Hrsg.), 1993 == Eksteraj ligiloj == * [http://alleburgen.de/dispF.php?i=11&t=rp&id=330 Burg Naumburg bei ''alleburgen.de''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131224120447/http://alleburgen.de/dispF.php?i=11&t=rp&id=330 |date=2013-12-24 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato|Naumburg]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Bad Kreuznach]] kpww1bwdgyb7bkw32rug8fga390fe56 0 463980 9405077 7955609 2026-06-16T22:37:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405077 wikitext text/x-wiki La '''burgo Treuenfels''' estas la [[ruino]] de [[spronburgo]] sur montosprono sude de la ruino [[Altenbaumburg]] apud la komunumo [[Altenbamberg]] en la [[distrikto Bad Kreuznach]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. == Geografia Situo == == Historio == En la jaro 1357 [[kavaliro]] Diez von Wachenheim, frato de Philipp kaj Heinrich von Montfort, Berthold nomata Stange von (Neu)-Bamberg kaj la [[knapo]] Johann Schweifkrusel von Partenheim ricevis de la palatinatgrafo Ruprecht la 2a la permeson konstrui sur la monto ''Lusebohel'' burgon. La familio Montfort devenis de la proksima burgo ''Hallgarten'', kiu estis konstruita en la 12a jarcento de la grafoj de Veldenz. Kiel vazalo enposteniĝis Eberhard von Lautern. 1247 lia filo nomis sin „Kavaliro de Montfort“. 1432 peresis la gento de Montfort. En la 16a jarcento la burgo estas posedaĵo de Eberhard Vetzers von Geispitzheim kaj de iu „ Philipp Back“. Ĝis la 17-a jarcento ĝi apartenis al la familio Sturmfeder, proprietulo de la ''kastelo Sturmfeder'' en [[Dirmstein]]. == Bildgalerio == <gallery> Wappen-von-sturmfeder.png|Blazono de la familio [[Sturmfeder von Oppenweiler]] </gallery> == Hodiaŭa Utiligado == == Priskribo == La hodiaŭ superkreskitaj restaĵoj montras ĝis 8 m alta restaĵo de [[ringmuro]] el rompitaj ŝtonoj. Ĝi estas en privata posedo. Ofte oni erare rigardas la burgon kiel [[antaŭburgo]] de la [[Altenbaumburg]]. == Literaturo == * Alexander Thon: ''Neue Erkenntnisse zur Geschichte der Burg Treuenfels'', Deutsche Burgenvereinigung (Hrsg.), 2007, in: Zeitschrift ''Burgen und Schlösser'' 2/2007 S.86ff == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=74&t=rp&id=358 Burg Treuenfels bei ''alleburgen.de''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131230231808/http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=74&t=rp&id=358 |date=2013-12-30 }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato|Trauenfels]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Bad Kreuznach]] 9oh84eic10ggkubt56swgho1yr1dkc2 0 465043 9405062 7955549 2026-06-16T22:04:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405062 wikitext text/x-wiki La '''burgo Landstuhl''', ankaŭ nomata ''Bürglin'', estas ne plu ekzistanta [[burgo]] rande de la urbo [[Landstuhl]] en la [[distrikto Kaiserslautern]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Kiel posedanto estis menciita 1409 Puller von Hohenburg, poste Walter Blick von Lichtenberg kaj 1484 [[gento de Sickingen|Schweickhardt von Sickingen]]. Ĉ. 1570 la burgo estis menciita kiel ''bürlein im flecken'' kaj antaŭ 1732 ĝi estis malkonstruita. == Literaturo == * [[Jürgen Keddigkeit]], Ulrich Burkhart, [[Rolf Übel]]: ''Pfälzisches Burgenlexikon, Band 3: I-N''. Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde Kaiserslautern, Kaiserslautern 2005 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=12&t=rp&id=1410 Burg Landstuhl] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140107012231/http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=12&t=rp&id=1410 |date=2014-01-07 }} bei ''alleburgen.de'' == Einzelnachweise == {{Referencoj}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en la Palatinata Arbaro]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en la distrikto Kaiserslautern]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kaiserslautern]] pjnwmfmo8sb50zf8b8915ak5tua8q0w 0 465090 9405078 8916706 2026-06-16T22:41:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405078 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: Wilenstein.JPG|eta|burgo Willenstein]] La '''burgo Wilenstein''', pli malofte ankaŭ '''Willenstein''', estas parte restaŭrita [[ruino]] de [[montburgo]] el la 12a jarcento en la [[distrikto Kaiserslautern]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Ĝi situas en la nordokcidenta parto de la [[Palatinata Arbaro]] dekstre supre la valo de la rivero [[Moosalb (Schwarzbach)|Moosalb]]. Ĝi apartenas al la komunuma teritorio de [[Trippstadt]]. == Historio == == Priskribo == == Literaturo == * Walter Eitelmann: ''Rittersteine im Pfälzerwald''. 4., überarbeitete und wesentlich erweiterte Auflage, Pfälzerwald-Verein, Neustadt/Weinstraße 1998 * Arndt Hartung, Walter Hartung: ''Pfälzer Burgenbrevier: Aufbaustudien''. 6. Auflage. Pfälzische Verlagsanstalt, Ludwigshafen 1985 * Walter Herrmann: ''Auf Rotem Fels''. Braun, Karlsruhe 2004 * Wolfgang Medding: ''Burgen und Schlösser in der Pfalz und an der Saar''. (= ''Burgen, Schlösser, Herrensitze''. Band 23). Weidlich, Frankfurt am Main 1981 * [[Günter Stein]]: ''Burgen und Schlösser in der Pfalz''. Weidlich, Frankfurt/Main 1976 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.burgwilenstein.de/ Trägerverein Burg Wilenstein] * [http://www.burgenreich.de/burgruine%20wilenstein%20info.htm Burgruine Wilenstein-Flörsheim] bei ''burgenreich.de'' * [http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=8&t=rp&id=727 Burg Förisheim] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140107050928/http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=8&t=rp&id=727 |date=2014-01-07 }} bei ''alleburgen.de'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Koordinato|NS=49/21/14.40/N |EW=7/46/4.31/E |type=landmark |region=DE-RP}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en la distrikto Kaiserslautern]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kaiserslautern]] [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en la Palatinata Arbaro]] rm5jir0eb9ogrkr8s8uq5zg0k76qkaw 0 466381 9404855 9362133 2026-06-16T19:00:25Z Sj1mor 12103 9404855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gemälde von Jakob Samuel Beck 29.jpg|maldekstre|eta|Familio de kunikloj, oleo sur tolo.]] <!--[[Dosiero:JakobSamuelBeckPlakette.JPG|eta|Memorigtabulo ĉe Johannes-strato nr. 34 en Erfurto.]]--> '''Jakob Samuel BECK''' (naskiĝinta la [[21-a de marto]] [[1715]] en [[Erfurto]], mortinta samloke en [[1778]]) estis germana pentristo. == Vivo kaj kreaiva agado == Li elkreskis kiel filo de riĉa familio en Erfurto. Lia patro Georg Konrad estis ĉefpolicisto. En 1734 li edziĝis. Lia loĝdomo kaj ateliero estis en la [[Johannes-strato (Erfurt)|Johannes-strato nr. 36]]. Li pentris portretojn, i.a. de [[Karl Alexander von Württemberg]], [[Leopold la 1-a (Anhalt-Dessau)]], [[Wilhelm Ferdinand Bachoff]], [[Gustav Adolf von Gotter]] kaj [[Christian Reichardt]]. En 1752 li nomumitis kortega kaj kabineta pentristo fare de [[Karolo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]]. Por la [[Aŭgustenana monaĥejo de Erfurto]] li faris - kune kun aliaj ok artistoj - oleopentraĵojn por la el 56 pecojn konsistanta grandformata bildociklo ''Mortodanco''. Krome li pentris plurajn aferojn por la ĉefaltaro en la [[Katedralo de Erfurto]]: La suba altarpentraĵo, anstataŭinte pli maljunan, rakontas la adoradon de la [[Tri reĝoj]] kaj imitas la samtitolan verkon de [[Peter Paul Rubens]] . Iam ankaŭ la bildo ĉe la [[retablo]] estis de Beck, sed tiu jam ne ekzistas. Krome videblas alia frukto de liaj manoj ĉe la suda vando de la katedralo, nome la ''Adorado de la paŝtistoj''. Ĉ. unu jaron antaŭ la morto Beck estis en [[Jelgava]]. La mortodanca ciklo detruitis dum fajrego en la 7-a de marto 1872. Pli ol 14 pentraĵoj troviĝas nuntempe en la [[Anger-muzeo (Erfurt)|Anger-muzeo]]. == Listo de bildoj (elekto) == {{-}} {| class="wikitable sortable" |+ |- style="background-color:#efefef;" ! Bildo!! Titolo!! Jaro!! Formato / Materialo!!Ekspozicio / Kolekto / Posedanto / Notoj |- |[[Dosiero:Stilleben mit Gemüse und Meerschweinchen.jpg|100px]] | ''Gemüsestilleben mit Meerschweinchen'' | 1736 | 70,0 × 98,0&nbsp;cm, Oleo sur tolo | |- | [[Dosiero:Fasan und Wiesel.jpg|100px]] | ''Waldlandschaft mit einem Fasan und einem Wiesel'' | 1754 | 56 × 79&nbsp;cm, Oleo sur tolo | |- | | ''[[Christian-Reichart-monumento|Christian Reichart]]'' | 1760 | 89,5 x 73,5&nbsp;cm, Oleo sur tolo | [[Anger-muzeo (Erfurt)]], Inv.-nr. G 3299. Servis al la skulptisto [[Georg Friedrich Carl Kölling]] en 1867 kiel modelo por monumento. |- | | ''Früchtestilleben mit Fayenceschale'' | 1768 | 63,0 × 79,0&nbsp;cm, Oleo sur tolo | [[Anger-muzeo (Erfurt)]] |- | | ''Fruchtstillleben'' | 1775 | | [[Neues Museum Weimar|Neues Museum]] en [[Weimar]] |- | [[Dosiero:J S Beck Ente.jpg|100px]] | ''Gans in der Landschaft'' | | 53,7 × 69,3&nbsp;cm, Oleo sur tolo | |- |[[Dosiero:Wildentenpaar mit Küken in Landschaft 01.jpg|100px]] | ''Enten'' | | 60,0 × 82,0&nbsp;cm, Oleo sur tolo | |- |[[Dosiero:Hühnerhof mit Pinien.jpg|100px]] | ''Hühnerhof'' |1756 | 106 × 133&nbsp;cm, Oleo sur tolo | Privatulo |- |[[Dosiero:Stilleben mit Melonen.jpg|100px]] | ''Stillleben mit Melonen auf einer Platte'' | | | |- |[[Dosiero:Windhund mit Beute.jpg|100px]] | ''Jagdbeute'' | | Oleo sur tolo | Urba artmuzeo en [[Riga]] ene de la kolekto Bredolo |- |[[Dosiero:Graf von Gotter.jpg|100px]] | ''[[Gustav Adolf von Gotter|Gustav Adolf Graf von Gotter]]'' | | Oleo sur tolo | [[Kastelo de Molsdorf]] |} == Literaturo == * Mechthild Lucke: ''Jacob Samuel Beck.'' in Beiträge zur Erfurter Kunstgeschichte, Erfurt 1999. * Martin Franke: ''Jacob Samuel Beck. 1715–1778.'' Erfurt 1999, S. 15. * Claus Grimm: Stilleben. ''Die niederländischen und deutsche Meister.'' Stuttgart and Zurich 1988; * Alan Chong, Wouter Th. Kloek: ''Still-life paintings from the Netherlands, 1550–1720.'' Ekspozicia katalogo, Zwolle 1999, ISBN 978-9040093173. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.erfurt-web.de/Jakob_Samuel_Beck Pri Beck ĉe ''erfurt-web''.] * [http://daxermarschall.com/english/stock/--german/beck-jakob-samuel.html Biografio ĉe ''Daxer & Marschall'', München] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140116131604/http://daxermarschall.com/english/stock/--german/beck-jakob-samuel.html |date=2014-01-16 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beck, Jakob Samuel}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1715]] [[Kategorio:Mortintoj en 1778]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] op5s7uq9h25l43sa4e7h3ir37noldx4 0 466484 9405069 9247130 2026-06-16T22:17:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405069 wikitext text/x-wiki La '''burgo Münchweiler''' estas ne plu ekzistanta [[burgo]] en la komunumo [[Glan-Münchweiler]] en la [[distrikto Kusel]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. La unuaj mencioj de la burgo okazis 1344 kaj 1363. La posedantoj estis [[Raugraf]] Philipp von Neuenbaumburg. La burgloko ne estas trovebla. == Literaturo == * Jürgen Keddigkeit, Karl Scherer, Eckhard Braun, Alexander Thon, Rolf Übel: ''Pfälzisches Burgenlexikon III I-N'', Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde (Hrsg.), 2005 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=13&t=rp&id=1417 Burg Münchweiler ĉe alleburgen.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140116205751/http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=13&t=rp&id=1417 |date=2014-01-16 }} [[Kategorio:Distrikto Kusel]] [[Kategorio:Kasteloj en Rejnlando-Palatinato ]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kusel]] dua021cwrdfy4d22ijekdmh455ax0ot 0 466637 9405057 7788000 2026-06-16T21:52:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405057 wikitext text/x-wiki La '''burgo Godramstein''' estas ne plu ekzistanta [[burgo]] en la urboparto [[Godramstein]] de [[Landau in der Pfalz]] en la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Supozeble la burgo estis je la orienta randode Godramstein. Ĝi verŝajne estis [[loĝturo]] ([[turburgo]]). La burgo estis forlasita post 1344. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=0&t=rp&id=794 Burg Godramstein bei alleburgen.de]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en Landau]] 9pr2761po1wxnmsbquah6ym47x3qc3f 0 468081 9405317 8947744 2026-06-17T08:11:31Z Sj1mor 12103 9405317 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |bildo=Anton Dominik Fernkorn.jpg |priskribo=Litografio de 1858 fare de Joseph Kriehuber }} '''Anton Dominik von FERNKORN''' (naskiĝinta la [[17-a de marto]] [[1813]] en [[Erfurto]], mortinta la [[16-a de novembro]] [[1878]] en [[Vieno]]) estis germana-aŭstra gisisto kaj monumenteca skulptisto. == Vivo == Post metia trejnado li venis en 1835 al [[Munkeno]], kie li lernadis ĉe la gisfabriko J. B. Stiglmaier kaj ĉe la ''Akademio de vidigaj artoj'' (skolo de L. Schwanthaler, kun influo de Thorwaldsen). En 1840 li transloĝiĝis Vienon, kie li restis (krom je kelkaj interrompoj) ĝismorte. Ĝis la komenco de malsanego psika kaj enfrenezulejigo (1864) li kreis laŭ komisio de la Imperiestra kortego kaj de kelkaj influoj personecoj siajn monumentajn plastikaĵojn ([[Monumento|monumentoj]], [[Tomboŝtono|tomboŝtonoj]], [[Fontano|fontanoj]], [[Ornamaĵo (arto)|ornamaĵoj]] de [[Kirko|kirkoj]] kaj [[Palaco|palacoj]], reprezentaj [[Busto|bustoj]] de profunda portreta karaktero) kaj siajn etplastikaĵojn ([[Modelo (arto)|modeloj]], [[Miniaturoj|plimalgrandigo]] de la plej famaj verkoj, [[Reliefo (arto)|reliefoj]]). == Moderniga artisto == Koncerne la verka funkcio Fernkorn apartenis al la generacio kiu donis al Vieno tute novan veston. Liaj monumentecaĵoj, kiuj ŝajne reprenis historiismajn tipojn, estis vera vivigo de elstaruloj (ekz. [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]] kiel infano en 1845; [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]] en 1853 kaj 1862; [[Barono]] Sina en 1856; [[Feldmarŝalo]] [[Radetzky]] en 1858-60; [[Beethoven]] en 1862; la ministroj Bruck kaj Schmerling en 1862 kaj 1863; [[Hebbel]] en 1864). La [[Rajdostatuo|rajdista statuo]] de [[Arkiduko]] [[Karlo de Aŭstrio-Teŝino|Karlo]] (1847-60) kaj [[Eŭgeno de Savojo]] apartenas ankaŭ al tiu grupo. Kiel liberaj plastikoj ili iluziigis historiismajn efektojn reliefajn-siluetajn, sed koncerne siajn turniĝojn kaj gestojn ili estas tipe barokstilaj (ekz. la fontana grupo ''Sankta Georgo kontraŭbatalanta la drakon'' de 1853). La naturalisma stilo bone videblas ĉe la ''Leono de Aspern'' (1858), monumento por falintaj soldatoj: enhave ĝi unuiĝis al formale romantika aro, nome ''Der Tanz und die Musik'' (1853), ''Tombo de Eŭgenie Littrow'' (1859, Salcburgo, tombejo de Sankta Petro), ''Donauweibchenbrunnen'' (1860–61). == Graveco == La alta kvalito envicigis la majstron al la plej bonaj skulptistoj tiutempaj. Revivigo de tiu gisaddarto fariĝis grandstile danke al de Fernkorn en la 1855-a jaro fondita '''''Imperiestra artgisejo''''', kiu ekzistis ĝis la 20-a jarcento. == Elektitaj disĉiploj == * [[Adolf Huszár]] == Galerio == <gallery> Erzherzog Karl monument Vienna Oct. 2006 003.jpg|Monumento por arkiduko Karlo Ban Jelacic Denkmal Zagreb.jpg| Jelačić-monumento en Zagrebo Löwe von Aspern.jpg|La Leono de Aspern, por falintoj Fernkorn, Rudolf von Habsburg, Speyerer Dom.jpg|Statuego Rudolf von Habsburg, Speyer Philipp von Schwaben Fernkorn Speyerer Dom1.jpg|Statuego [[Filipo de Ŝvabio]], Speyer </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Fernkorn,_Anton_Dominik_Ritter_von Biografio ĉe ADB.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fernkorn, Anton Dominik von}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Aŭstraj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Aŭstrio-Hungario]] 4kzrkxw217vgwrykhmd2beaudqla29x 0 468892 9405020 9305133 2026-06-16T20:54:18Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=ES-AN|tersituo=Centra Arundo/Arundo|zomo=13}} La '''Preĝejo Sankta Maria La Pleja''', [[hispane]] '''''Iglesia de Santa María la Mayor''''' de [[Arundo]] ([[provinco Malago]], [[Hispanio]]), altigita al la kategorio je kapitula kirko fare de la reĝo [[Fernando la 2-a (Aragono)|Fernando la Katolika]], estis konstruita sur la iama [[alĥamo|alĥama moskeo]] de la urbo, verko de la 13a jarcento el kiu ankoraŭ konserviĝas la restoj de la [[mihrabo]]. La preĝejo ekkonstruiĝis tuj post la rekonkero en 1486 de la placo fare de kristanaj trupoj. La konstruado daŭris du jarcentojn kaj pro tio videblas du arkitektaj stiloj laŭ la malsamaj konstruetapoj. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Sanktamariaarundo.JPG|Flanke el centra strato </gallery> {{Projektoj}} [[Kategorio:Arundo]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Hispanio]] 4v71a0jwf4i7b0wbbgce2ivwe5tmn9z 0 469781 9405055 7955496 2026-06-16T21:40:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405055 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: Wohnturm Burg Dattenberg 2.jpg|eta|loĝturo de lao burgo Dattenberg]] La '''burgo Dattenberg''' estas parte konservata [[montburgo]] rande de la komunumo [[Dattenberg]] en la [[distrikto Neuwied]], en la nordo de la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. == Historio == La burgo estis konstruita ĉ. 1220 de malaltnobela senjoro de Dattenberg. La burgo estis Ĉ. 1320 en podedo de [[Kurköln]] ([[Heinrich la 2a de Virneburg|ĉefepiskopo Heinrich la 2a de Virneburg]]). En 1624 ĝi estas nomata disfalinta. == Hodiaŭa Utiligado == [[Dosiero:Dattenberg, Landhaus der Burg Dattenberg.JPG|eta| Dattenberg, ĉefa domo de la burgo Dattenberg]] [[Dosiero:Landhaus Burg Dattenberg.jpg|eta|ĉefa domo de la burgo Dattenberg]] == Priskribo == == Literaturo == * Kurt Frein: ''Burgen am Rhein'', HB Verlagsgesellschaft, 1983 * Hermann-Joseph Löhr: ''Geheimnisvolle Burgen- und Schlösserwelt vom Drachenfels bis Engers'', Verlag Media-World GmbH Asbach, 2008 * Alexander Thon, Stefan Ulrich: ''“… wie ein Monarch mitten in seinem Hofstaate thront„'' - Burgen am unteren Mittelrhein", Verlag Schnell & Steiner, 2010 * Udo Liessem: ''Baugeschichtliche Beobachtungen an einigen stauferzeitlichen Burgen in der Region Koblenz'', Deutsche Burgenvereinigung (Hrsg.), 1977, in: Zeitschrift "Burgen und Schlösser" 77/1 S.29ff * Friedrich-Wilhelm Krahe: ''Burgen des deutschen Mittelalters''. Weltbild Verlag GmbH. Würzburg 1998. ISBN 3-86047-219-4 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=10&t=rp&id=480 Burg Dattenberg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140224010131/http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=10&t=rp&id=480 |date=2014-02-24 }} bei ''alleburgen.de'' * [http://www.burgenwelt.de/dattenberg/gr.htm Burg Dattenberg] bei ''burgenwelt.de'' * [http://dattenberg.eu/wp-content/uploads/2013/01/HistRundg01.pdf Burg Dattenber] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222052525/http://dattenberg.eu/wp-content/uploads/2013/01/HistRundg01.pdf |date=2014-02-22 }} (PDF; 129&nbsp;kB) bei ''dattenberg.eu'' * [http://www.hermann-joseph-loehr.de/Burgen/datten.pdf Burg Dattenberg] (PDF; 217&nbsp;kB) bei hermann-joseph-loehr.de [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] he6as2gfkno8l5qgjqyrlyr41k3t4z4 0 470497 9405063 8412253 2026-06-16T22:06:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405063 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: BurgLiebenstein02.jpg|eta|300ra|maldekstre|burgo Liebenstein,2005]] [[Dosiero:Feindlichen_Brueder.jpg|eta|„la malamikaj fratoj“]] [[Dosiero:Burg Liebenstein und Burg Sterrenberg.JPG|eta|“la malamikaj fratoj“]] '''Burg Liebenstein''', ankaŭ nomata ''Levenstein'' , estas la [[ruino]] de [[montburgo]]. Kune kun la 200 m fora [[Burgo Sterrenberg (Rejnlando)|burgo Sterrenberg]] ĝi estas la „malamikaj fratoj“ sur la dekstra rejnflanko apud [[Kamp-Bornhofen]] en la valo de la meza [[Rejno]] en la [[distrikto Rhein-Lahn]] de la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. La dekstra rejna migradpado [[Rheinsteig]] kondukas al la burgo Liebenstein. De tie estas bona elrigardo al [[Bad Salzig]]. == Historio == [[Dosiero:Die feindlichen Brüder bei Bornhofen am Rhein by Karl Bodmer about 1830.jpg|maldekstre|eta|olepentraĵo „La malamikaj fratoj apud Bornhofen ĉe Rejno kun iama kapucena monaĥejo kaj vilaĝo“ de [[Karl Bodmer]]. Ĉ. 1830, privata posedo. La bildo montras la iaman kapucenan monaĥejon kun la pilgrima preĝejo de [[Kamp-Bornhofen|Bornhofen]], procesion, la Rejnon kaj la burgojn [[Burg Sterrenberg (Rheinland)|Sterrenberg]] kaj Liebenstein.]] == Hodiaŭa ruino == [[Dosiero: Liebenstein_Bergfried.JPG|links|eta|burgfriedo sur akra ardeza roko]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Winfried Monschauer: ''Burg Liebenstein über Kamp-Bornhofen''. 1. Auflage. Rheinischer Verein für Denkmalpflege und Landschaftsschutz, Köln 2008, ISBN 978-3-86526-028-4, (''Rheinische Kunststätten'' Heft 506). * Alexander Thon, Manfred Czerwinski: ''Die schönsten Burgen Deutschlands''. Teil 2: ''Mittelrheintal von Rüdesheim bis Bonn''. CD-ROM. Superior, Kaiserslautern 2003, ISBN 3-936216-08-8. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.burg-liebenstein.de Webseite des Burghotels] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070516132308/http://www.burg-liebenstein.de/ |date=2007-05-16 }} * [http://www.ms-visucom.de/cgi-bin/ebidat.pl?id=75 Eintrag zur Burg] in der wissenschaftlichen Burgendatenbank des Europäischen Burgeninstituts (EBIDAT) * [http://www.welterbe-mittelrheintal.de/index.php?id=103&L=0 Feindliche Brüder bei „Welterbe Oberes Mittelrheintal“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080601020921/http://www.welterbe-mittelrheintal.de/index.php?id=103&L=0 |date=2008-06-01 }} * [http://burgrekonstruktion.de/main.php?g2_itemId=2897/ Rekonstruktionszeichnung] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191018023508/https://burgrekonstruktion.de/main.php?g2_itemId=2897%2F |date=2019-10-18 }} von Wolfgang Braun [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] 84aug2e5ifro6246b8ezmxi9y6fvssk 0 470678 9405066 8412254 2026-06-16T22:13:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405066 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: Maus 4.JPG|eta|burgo Maus supre de Wellmich]] [[Dosiero:Welmenach (Merian).jpg|296ra|eta|Wellmich (Welmenach) kun burgo Thurnberg de M. Merian]] La '''burgo Maus''' estas [[montburgo]] sur alteco de 98 m s.m. en la valo de la meza Rejno el la dua duono de la 14a jarcento apud [[Sankt Goarshausen]] supre de la lokparto Wellmich ĉe [[Rejno]] en la [[distrikto Rhein-Lahn]] de la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Christofer Herrmann: ''Die Deuernburg (Burg Maus) bei Wellmich nach einem Inventar von 1578''. In: ''Nassauische Annalen'' 104, 1993, {{ISSN|0077-2887}}, S.&nbsp;105–116. * [[Victor Hugo]]: ''Le Rhin, lettres à un ami'' (''Der Rhein - Briefe an einen Freund'', Reisebeschreibung). Henri-Louis Delloye, Paris 1842. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.burg-maus.de/ Internetpräsenz der Burg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140517064747/http://burg-maus.de/ |date=2014-05-17 }} * [http://www.ms-visucom.de/cgi-bin/ebidat.pl?id=89 Eintrag zur Burg] in der wissenschaftlichen Burgendatenbank des Europäischen Burgeninstituts (EBIDAT) [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] mup83juisn6wnvmuutpfmpyzsy1xpxk 0 471004 9405058 8793983 2026-06-16T21:55:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405058 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: Gronau Aufriss.jpg| eta| skizo de la iama burgo el la jaro 1784]] La '''burgo Gronau''', ankaŭ nomata ''kastelo Gronau'' , estas ne plu ekzistanta [[akvoburgo]] apud la komunumo [[Rödersheim-Gronau]], lokparto Gronau, en la [[distrikto Rhein-Pfalz]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. De la iama triala burgokonstruaĵo ekzistas ankoraŭ nur fundamentrestoj, fosaĵo kaj memorŝtono. La loko de la iama burgo troviĝas nordokcidente de Rödersheim-Gronau direkte al [[Hochdorf-Assenheim|Assenheim]]. == Historio == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://alleburgen.de/dispF.php?i=8&t=rp&id=806 Burg Gronau auf alleburgen.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140219124331/http://alleburgen.de/dispF.php?i=8&t=rp&id=806 |date=2014-02-19 }} == Referencoj == [[Kategorio:Fortikaĵoj en Rejnlando-Palatinato]] 85sf61b4hz99l38ycmdu5rktzqylqkg 0 471438 9405061 7955546 2026-06-16T22:02:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405061 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: 170723-Landeck-01.jpg|eta|burgo Landeck]] La '''burgo Landeck''' estas la [[ruino]] de [[montburgo]] sudokcidente de [[Landau in der Pfalz|Landau]], ĉe [[Klingenmünster]] en la [[distrikto Südliche Weinstraße]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. [[Dosiero:Ritter-Lager_(Landeckfest).jpg|eta|„kavalira kampadejo“ ĉe „mezepoka foiro“, la Landeckfest]] <gallery> File:LandeckKlingenmünster.JPG File:Burg Landeck und Symbole der Pfalz.jpg File:Burg Landeck 01.jpg Landeck-10-Bergfried-2019-gje.jpg File:Landeck Rekonstruktion.jpg </gallery> == Literaturo == * {{Citlibro |Aŭtoro=Marco Bollheimer |Titolo=Felsenburgen im Burgenparadies Wasgau–Nordvogesen |Eldono=3. |Eldonejo=Selbstverlag |Loko=Karlsruhe |Jaro=2011 |ISBN=978-3-9814506-0-6 |Paĝoj=158&nbsp;f}} * Alexander Thon, Hans Reither, Peter Pohlit: ''Burgruine Landeck''. Schnell + Steiner, Regensburg 2005, ISBN 3-7954-1713-9. * Alexander Thon (Hrsg.): ''... wie eine gebannte, unnahbare Zauberburg. Burgen in der Südpfalz''. 2., verb. Aufl. Schnell + Steiner, Regensburg 2005, S.&nbsp;80–85, ISBN 3-7954-1570-5. * Alexander Thon, „Es ist keine Kunde auf uns gekommen, von welchem Beherrscher des teutschen Reiches dieselbe erbaut worden sei …“. ''Anmerkungen zu Ermittlung und Bewertung der Ersterwähnung pfälzischer Burgen'', in: Mythos Staufer – in memoriam Dankwart Leistikow – Akten der 5. Landauer Staufertagung 1.-3. Juli 2005, hrsg. v. Volker Herzner u. Jürgen Krüger, Speyer 2010, S. 127-139, hier S. 129f. (zu Ersterwähnung und Besitzverhältnissen). ISBN 3-932155-27-0 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ms-visucom.de/cgi-bin/ebidat.pl?a=d&m=g&te1=109 Eintrag zur Burg] in der wissenschaftlichen Burgendatenbank des Europäischen Burgeninstituts (EBIDAT) * [http://www.panofotos.de/panoramaphotos-panoramabilder.php?pos=panoramabilder/klingenmuenster_burg_landeck/ Panoramablick von der Burg Landeck auf die Rheinebene und auf Klingenmünster] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150607145000/http://www.panofotos.de/panoramaphotos-panoramabilder.php?pos=panoramabilder/klingenmuenster_burg_landeck/ |date=2015-06-07 }} * [http://www.landeck-burg.de/ Homepage der Burg Landeck] * [http://burgrekonstruktion.de/main.php?g2_itemId=3972/ Rekonstruktionszeichnung] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160527001256/http://burgrekonstruktion.de/main.php?g2_itemId=3972%2F |date=2016-05-27 }} von Wolfgang Braun [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato|Landeck]] roothgut3glbot3kul2k7kr2sqb8hx5 0 471486 9405064 9315950 2026-06-16T22:08:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto burgo}}[[Dosiero:Lindelbrunn2012.jpg|eta|300px|burgo Lindelbrunn]] [[Dosiero: Lindelbrunn Palas Aussenseite.jpg|eta|ekstera muro de la ĉefa konstruaĵo]] La '''burgo Lindelbrunn''' (ankaŭ nomata '''Lindelbol''', '''Lindelbronn''' aŭ '''Lindelborn''' ) estas [[ruino]] de [[mezepoko|mezepoka]] [[rokburgo]] proksime al [[Vorderweidenthal]] en la [[distrikto Südliche Weinstraße]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]].<br /> Oni supozas, ke la nomo venis de tilio (germane: „Linde“), kiu staris apud la burgputo (puto: germane „brunn“), do „Lindelbrunn“ signifas „tilia puto“. == Literaturo == * Magnus Backes, Heinz Straeter: ''Staatliche Burgen, Schlösser und Altertümer in Rheinland-Pfalz''. [[Verlag Schnell und Steiner|Schnell & Steiner]], Regensburg 2003, ISBN 3-7954-1566-7. * Marco Bollheimer: Felsenburgen im Burgenparadies Wasgau–Nordvogesen. 3. Auflage. Selbstverlag, Karlsruhe 2011, ISBN 978-3-9814506-0-6, S. 78 f. * Viktor Carl: ''Pfälzer Sagen und Legenden''. Ardwig Henning, Edenkoben 2000, ISBN 3-9804668-3-3. * Arndt Hartung, Walter Hartung: ''Pfälzer Burgenbrevier: Aufbaustudien''. 6. Auflage. Pfälzische Verlagsanstalt, Ludwigshafen 1985, ISBN 3-9801043-0-3. * Walter Herrmann: ''Auf rotem Fels. Ein Führer zu den schönsten Burgen der Pfalz und des elsässischen Wasgau''. DRW-Verlag, Leinfelden-Echterdingen 2004, ISBN 3-7650-8286-4, S.&nbsp;120-121. * [[Jürgen Keddigkeit]] (Hrsg.), Ulrich Burkhart, [[Rolf Übel]]: ''Pfälzisches Burgenlexikon, Band&nbsp;3: I-N''. Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde, Kaiserslautern 2005, S.&nbsp;430-448. * Elena Rey: ''Burgenführer Pfalz''. Superior, Kaiserslautern 2003, ISBN 3-936216-15-0. * Meinrad Schaab: ''Die Ministerialität der Kirchen, des Pfalzgrafen, des Reiches und des Adels am unteren Neckar und im Kraichgau –&nbsp;Hans Jänichen zum 65.&nbsp;Geburtstag''. In: Friedrich Ludwig Wagner (Hrsg.): ''Ministerialität im Pfälzer Raum –&nbsp;Referate und Aussprachen der Arbeitstagung vom 12.&nbsp;bis 14.&nbsp;Oktober 1972 in Kaiserslautern''. Speyer 1975, S.&nbsp;13–114. (dort die Vermutung, dass die repräsentativen Bauteile wie der Palas und die freistehende Kapelle in den 1190er Jahren unter Markward von Annweiler als Besitzer entstanden sein könnten, etwa parallel zum Kapellenturm auf dem Trifels). * Alexander Schöppner: ''Sagenbuch der bayerischen Lande''. 1852. In: Henri Frank: ''Pfälzische Sagen''. Speyer 1990, ISBN 3-921797-26-8, S.&nbsp;82. * [[Günter Stein]]: ''Burgen und Schlösser in der Pfalz''. Weidlich, Frankfurt/Main 1976, ISBN 3-8035-8356-X. * Alexander Thon (Hrsg.): ''… wie eine gebannte, unnahbare Zauberburg –&nbsp;Burgen in der Südpfalz''. 2. Auflage. Schnell + Steiner, Regensburg, 2005, ISBN 3-7954-1570-5, S.&nbsp;90-95. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.panofotos.de/panoramaphotos-panoramabilder.php?pos=panoramabilder/lindlbrunn/ Panorama von der Burg-Ruine Lindlbrunn]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, panofotos.de * [http://www.burgenparadies.de/html/burg_lindelbrunn.html Bilder von Burg Lindelbrunn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923195301/http://www.burgenparadies.de/html/burg_lindelbrunn.html |date=2015-09-23 }}, auf burgenparadies.de == Referencoj == <references> [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] 41xjjh314zzqlf6i66mvi0palqvdzny 0 471639 9405072 5836156 2026-06-16T22:21:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405072 wikitext text/x-wiki La '''burgo Oberotterbach''' estas ne plu ekzistanta [[burgo]], supozeble [[montburgo]], ĉe [[Oberotterbach]] en la [[distrikto Südliche Weinstraße]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Oni supozas, ke la burgo de la senjoroj de Otterbach staris nordokcidente de la vilaĝo sur la monto „Closenberg“ (monaĥeja monto). Post kvereloj kun la [[Speyer|spira]] episkopo ĝi pereiĝis kune kun ĉiuj posedaĵoj.<ref>[http://www.deutsche-wein-strasse.de/Panorama/Oberotterbach/oberotterbach.html Oberotterbach] bei ''deutsche-wein-strasse.de''</ref> Alia fonto nomas „kasteleton“, iun en la dua duono de la 18a jarcento konstruitan [[baroko|malfrubaroka]]n [[kastelo]]n.<ref>[http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=46&t=rp&id=1247 Schloss Oberotterbach] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140219150847/http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=46&t=rp&id=1247 |date=2014-02-19 }} bei ''alleburgen.de'']</ref> == Literatur == * [[Jürgen Keddigkeit]], Ulrich Burkhart, [[Rolf Übel]]: ''Pfälzisches Burgenlexikon, Band 4.1: O-Sp''. Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde Kaiserslautern, Kaiserslautern 2007, ISBN 978-3-927754-56-0, S. 52–53. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Kasteloj en Rejnlando-Palatinato]] bec44frwsgjgy5jz4bca74ejn17lqev 0 472070 9405056 7955518 2026-06-16T21:50:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405056 wikitext text/x-wiki La '''burgo Gerstbergerkopf''' estas la resto de [[montburgo]] sur la pinto de la monto Gerstbergerkopf norde de la urbeto [[Dahn]] en la [[distrikto Südwestpfalz]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Ĝi esti [[remparburgo]]. Konstrudato kaj konstruiganto ne estas konataj. La loko de la iama burgo montris la restojn de 20 m longa, 5 m larĝa kaj unu metro alta [[ringremparo]]. La diametro mezuris 70 m oble 20 m<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=15&t=rp&id=1044 |titolo=Burg Gerstbergerkof bei alleburgen.de |alirdato=2014-02-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140219124050/http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=15&t=rp&id=1044 |arkivdato=2014-02-19 }}</ref> == Literaturo == * Keddigkeit, J, A. Thon, R. Übel: ''Pfälzisches Burgenlexikon, Band 2: F-H''. Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde Kaiserslautern, Kaiserslautern 2002, p. 189–190. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] iukxovvfbw9492kh8ry1v00fkxd1n7b 0 472361 9405065 8886709 2026-06-16T22:09:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405065 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: Lindelskopf.jpg|eta| restaĵo de la burgo Lindelskopf]] La '''burgo Lindelskopf''' estas ne plu ekzistanta [[rokburgo]] apud la komunumo [[Fischbach apud Dahn]] en la [[distrikto Südwestpfalz]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. La iama burgo estis en la [[roklando de Dahner]] oriente de [[Ludwigswinkel]] sur rokmasivo de la monto Lindelskopf en alteco de 343 m super marnivelo. De la [[mezepoko|frumezelpoka]] burgo ankoraŭ nur estis malmultaj restaĵoj. == Literaturo == * Keddigkeit, J., U. Burkhart, R. Übel: ''Pfälzisches Burgenlexikon, Band 3: I-N''. , p. 448-453; [[Dosiero:Lindelsberg bei Ludwigswinkel.JPG|eta|maldekstre|Lindelskopf apud Ludwigswinkel: rigardo de la kuracparko direkte al oriento]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://alleburgen.de/dispF.php?i=28&t=rp&id=1063 Burg Lindelskopf bei ''alleburgen.de'']{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] 5nigcley8h8vn3cfwmkq74z48vhp1ca 0 472467 9405075 5879256 2026-06-16T22:33:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405075 wikitext text/x-wiki La '''burgo St. German''' estas preskaŭ ne plu ekzistanta [[malaltaĵburgo]] sur la teritorio de komunumparto [[Sankt Germanshof]] de la komunumo [[Bobenthal]] en la [[distrikto Südwestpfalz]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. La burgo estis fondita post 1055 de abato Samuel pro la defendo de la [[monaĥejo Wisemburgo (Alzaco)|abatejo Wisemburgo]]. <ref>Jürgen Keddigkeit, Ulrich Burkhart und Rolf Übel: ''Pfälzisches Burgenlexikon. Bd. 4.1: O–Sp'', S. 379</ref> 1522 la burgo estis detruata kaj 1592 ĝi estis disfalinta. Konserviĝis de la kvarangula burgo la romanika kelo sub la sudorienta alo. == Literaturo == * Jürgen Keddigkeit, Ulrich Burkhart und Rolf Übel (Hrsg.): ''Pfälzisches Burgenlexikon. Bd. 4.1: O–Sp''. Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde, Kaiserslautern 2007 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=38&t=rp&id=1074 Burg St. German]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} bei ''alleburgen.de'' == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] ed6w2vh04yddv1s1b7i4dnur0ncvy5z 0 473384 9405067 9316061 2026-06-16T22:15:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto burgo}} La '''burgo Maximin''' estas ne plu ekzistanta burgo en la vilaĝparto Oberfell de la komunumo [[Fell (Mozelo)|Fell]] en la [[distrikto Trier-Saarburg]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. La burgo Maximin estis konstruita de la [[regna abatejo Sankta Maksimino]], 1333 okazis konstrulaboroj por pligrandigi la burgon. Estiĝis fondaĵon por konstrui la kapelon Sankta. Margarethe. 1783 la kapelo estis konstruata, 1804 okazis aŭkcia vendo kaj rekonstruado al loĝejoj.<ref>[http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=10&t=rp&id=1299 Maximer Burg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140219143612/http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=10&t=rp&id=1299 |date=2014-02-19 }} bei ''alleburgen.de''</ref> De la iama burgo nur konserviĝis nur kelkaj restaĵoj de la [[murego]], de la kela volbaĵo kaj de [[baroko|baroka]] pordegoarko. La pordegoarko montras klasikan [[pilastro]]-arĥitekturon el [[sabloŝtono|sabloŝtonaj]] kvadroj.<ref>[http://neptun.fh-trier.de/fell/ortfell/denkmalort.php?nr=7&unr=1&eTyp=n&lan=de Denkmalort Fell] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140202190812/http://neptun.fh-trier.de/fell/ortfell/denkmalort.php?nr=7&unr=1&eTyp=n&lan=de |date=2014-02-02 }} bei ''fh-trier.de''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] 6dftrleqthq6nghc1sy9kgc0a1biy6a 0 473917 9405073 7955569 2026-06-16T22:23:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405073 wikitext text/x-wiki La '''burgo Orlebach''' estas ne plu ekzistanta [[burgo]] apud [[Zweibrücken]] en la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. La burgo estis en la jaro 1335 la posedo de grafo Walram la 2a von Zweibrücken.<ref>Carl Pöhlmann: ''Regesten der Grafen von Zweibrücken aus der Linie Zweibrücken'', bearbeitet durch Anton Doll, Speyer 1962, S. 183, Nr. 566</ref> == Literaturo == * [[Jürgen Keddigkeit]], Ulrich Burkhart, [[Rolf Übel]]: ''Pfälzisches Burgenlexikon, Band 4.1: O-Sp''. Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde Kaiserslautern, Kaiserslautern 2007, ISBN 978-3-927754-56-0, S. 85–88. == Eksteraj ligiloj == * [http://alleburgen.de/dispF.php?i=50&t=rp&id=1460 Burg Orlebach bei alleburgen.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140316201617/http://alleburgen.de/dispF.php?i=50&t=rp&id=1460 |date=2014-03-16 }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] ajom9qbxud29tiwh92tgd0ikbirme7u 0 475594 9404733 7616740 2026-06-16T16:47:31Z Forstbirdo 12476 9404733 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Alkroĉa galio |koloro={{taksonomio/koloro|plantoj}} |dosiero = Kleefkruid planten (Galium aparine).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''Alkroĉa galio'' |divizio = ''[[Magnoliophyta]]'' |klaso = ''[[Magnoliopsida]]'' |ordo = [[Gencianaloj]] ''Gentianales'' |familio = [[Rubiacoj]] ''Rubiaceae'' |genro = [[Galio (genro)|Galio]] ''Galium'' |specio = Alkroĉa galio |specio aŭtoritato = [[Carl von Linné|L.]], [[1753]] |specioj de subdivizio = |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''Alkroĉa [[Galio (genro)|galio]]''' aŭ '''Galio kroĉa''' (''Galium aparine'') estas planto el la familio de [[rubiacoj]]. Ĝi kreskas ĉie, do eble ankaŭ en via ĝardeno aŭ sur via balkono. Ĝi facile kroĉiĝas (pro tio la nomon) al la haŭto de bestoj kaj vestaĵoj. == Manĝado == La tuta planto estas manĝebla, kvankam la plej junaj [[ŝoso]]j estas la plej bongustaj. Manĝu ĝin kruda aŭ vapore kuirita, ekz. aldone al supo. La semojn vi povas sekigi kaj rosti por anstataŭigi kafon. == Trinkado == Sekigu la tutan planton por elfari teon. Iuj ankaŭ hakas la planton kaj elpremas la sukon por trinki. == Kuraca efiko == La planto helpas peli urinon, vekas apetiton, kontraŭas inflamojn, stimulas limfo-drenadon kaj purigas la sangon. == Atentu! == Ne uzu kune kun sango-maldensigiloj aŭ diurezilo. {{Projektoj}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Rubiacoj]] [[Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] aebrare50coymj51we1z6g7p91iyt0y 0 476636 9405019 9282591 2026-06-16T20:53:57Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405019 wikitext text/x-wiki '''Preĝejo Sankta Anna''' (aŭ ''Kirko Sankta Anna'') estas nomo de multaj [[kristana preĝejo|kristanaj preĝejoj]] aŭ [[kapelo]]j en diversaj [[lando]]j, kiuj estas [[konsekro|konsekrita]]j al [[Anna (patrino de Maria)|Sankta Anna]]. Ŝia katolika festotago estas la [[26-a de julio]]. Kelkaj preĝejoj portas la [[patroneco]]n de ''Sanktaj [[Joakimo (patro de Maria)|Joakimo]] kaj Anna'' (la gepatroj de [[Maria (patrino de Jesuo)|Maria]], geavoj de Jesuo). La Anna-preĝejoj ofte estas pilgrimaj preĝejoj, precipe en naskaj aferoj. Ĉefaj preĝejoj estas ''[[Santi Gioacchino ed Anna al Tuscolano]]'', la titola preĝejo en Romo, kaj la preĝejo ''[[Preĝejo Sankta Anna (Jerusalemo)|Preĝejo Sankta Anna en Jerusalemo]]'', kie en subtera groto kredantoj honorigas la naskolokon de Maria. ♦: [[katedralo]]j (episkopaj preĝejoj), [[Basilika minor|bazilikoj]] kaj [[titolpreĝejo]]j (titulus ecclesiae) == Listo == === Germanio === [[Dosiero:Stendal Kirche Anna.JPG|eta|Stendal, “St. Anna-Kirche“]] Baden-Virtembergo * Altshausen: [[Anna-kapelo (Altshausen)]] * Beilstein (Virtembergo): [[Sankta-Anna-preĝejo (Beilstein)]] * Billigheim, komunumparto Allfeld: [[Sankta- Anna-kapelo (Allfeld)]] * Freiburg im Breisgau, urbopartol Ebnet: [[Anna-Kapelle (Freiburg im Breisgau)]] * Heidelberg: [[St. Anna (Heidelberg)]] * Mulfingen: [[Sankta- Anna-kapelo (Mulfingen)]] * Scheer: [[Sankta- Anna-kapelo (Scheer)]] * Schwendi: [[Sankta- Anna-kapelo (Schwendi)]] Bavario * ♦ Altötting: [[baziliko St. Anna (Altötting)]] * Augsburg: [[St. Anna (Augsburg)]] * Bad Grönenbach, komunumparto Kornhofen: [[St. Anna (Kornhofen)]] * Bad Kissingen, komunumparto Kleinbrach: [[St. Joachim kaj Anna (Kleinbrach)]] * Bamberg: [[St. Anna (Bamberg)]] * Berg (Starnberger See): ** [[St. Anna (Berg am Starnberger See)]] ** komunumparto Kempfenhausen: [[St. Anna (Kempfenhausen)]] * Burggen: [[St. Anna (Burggen)]] * Buxheim (Ŝvabio): Anna-kapelo en la [[monaĥinejo Buxheim]] * Forchheim: [[St. Anna (Forchheim)]] * Freyung, komunumparto Kreuzberg: [[St.-Anna-pilgrima preĝejo (Freyung)]] * Gotteszell: [[St. Anna (Gotteszell)]] * Jettingen-Scheppach, komunumparto Eberstall: [[St. Anna (Eberstall)]] * Kempten, urboparto Lenzfried: [[St. Anna (Lenzfried)]] * Kirchhaslach: [[St. Anna (Kirchhaslach)]] * Munkeno ** urboparto Altstadt, Hackenviertel: [[Damenstiftskirche (München)|Damenstiftskirche St. Anna]] ** urboparto Harlaching: [[pilgrima preĝejo St. Anna (Harlaching)]] ** urboparto Lehel: [[monaĥeja preĝejo St. Anna im Lehel]] ** urboparto Lehel: [[paroĥa preĝejo St. Anna im Lehel]] * Münnerstadt, komunumparto Seubrigshausen: [[St. Anna (Seubrigshausen)]] * Neustadt ĉe Danubo: [[Annakapelle (Neustadt an der Donau)]] * Neustadt an der Waldnaab: [[Mutter-Anna-Kirche (Neustadt an der Waldnaab)]] * Oberstdorf: [[St. Anna (Oberstdorf)]] * Obertaufkirchen, komunumparto Annabrunn: [[pilgrima preĝejo Sankta patrino Anna (Anna-puto apud Schwindegg)]] * Pfronten, komunumparto Rehbichl: [[St. Anna (Pfronten)]] * Polling, komunumparto Annabrunn: [[pilgrima preĝejo Hl. Mutter Anna (Annabrunn apud Flossing)]] * Pressig, komunumparto Welitsch: [[Sankta- Anna-kirko (Welitsch)]] * Regensburg, urboparto Großprüfening: [[St. Anna (Großprüfening)]] * Riedenburg: [[monaĥejo St. Anna (Riedenburg)#monaĥeja preĝejo St. Anna]] * Roding: [[Anna-kapelo (Roding)]] * Schondra: [[St. Anna (Schondra)]] * Straubing: kapelo St. Anna en la [[monaĥejo Azlburg]] * Sulzbach-Rosenberg: [[St. Anna (Sulzbach-Rosenberg)]] * Viechtach: [[Sankta- Anna-kirko (Viechtach)]] kun kriptokapelo al la sankta Kruco * Waal (Algovio): [[St. Anna (Waal)]] * Weilersbach (Oberfranken): pilgrima preĝejo [[St. Anna (Weilersbach)]] * Zachenberg: [[Anna-kapelo (Zachenberg)]] Berlino * distrikto Mitte, urboparto Luisenstadt: Annen-kirko * distrikto Steglitz-Zehlendorf, komunumparto Dahlem: [[vilaĝa kirko Dahlem]] * distrikto Steglitz-Zehlendorf, komunumparto Lichterfelde: [[St.-Annen-kirko (Berlin-Lichterfelde)]] Brandenburgio * Pritzwalk, komunumparto Alt Krüssow: [[pilgrima preĝejo Alt Krüssow]] * Rehfelde, komunumparto Zinndorf: [[Sankt-Annen-kirko Zinndorf]] * Trebbin: [[St.-Annen-Kapelo (Trebbin)]] Hamburgo * distrikto Hamburg-Nord, urboparto Langenhorn: [[St. Annen (Hamburg)]] Hesio * Bensheim, urboparto Gronau: [[St. Anna (Gronau)]] * Frankfurto ĉe Majno, urboparto Hausen: [[St. Anna (Frankfurt-Hausen)]] * Limburg ĉe Lahn: [[St. Anna (Limburg)]] Meklenburgo-Antaŭpomerio * Schwerin: [[Propsteikirche St. Anna]] Malsupra Saksio * Dörverden, komunumparto Westen: [[St.-Annen-Kirche (Westen)]] * Hannover, urboparto Misburg: [[St. Anna (Hannover)]] * Hildesheim: [[St. Annen (Hildesheim)]] * Jever: [[St.-Annen-Kapelo (Jever)]] * Lenne: [[St. Anna (Lenne)]] * Wolfsburg: [[St.-Annen-kirko (Wolfsburg)]] Nordrejn-Vestfalio * Aachen: [[Anna-kirko (Aachen)]] * Bad Honnef, komunumparto Rommersdorf: [[Anna-kapelo (Rommersdorf)]] * Bergneustadt, komunumparto Belmicke: [[Sankta- Anna-kirko (Belmicke)]] * Düren: [[Anna-kirko (Düren)]] * Erftstadt, urboparto Gymnich: [[Anna-kapelo (Gymnich)]] * Essen, urboparto Rellinghausen: [[Sankta- Anna-kapelo (Rellinghausen)]] * Geilenkirchen, urboparto Tripsrath: [[St. Anna (Tripsrath)]] * Haltern am See: [[St. Anna (Haltern am See)]] * Hörstel, komunumparto Dreierwalde: [[St. Anna (Dreierwalde)]] * Höxter, urboparto Fürstenau: [[St. Anna (Fürstenau)]] * Korschenbroich: [[Sankta- Anna-kapelo (Korschenbroich)]] * Leverkusen: [[Anna-kapelo (Lützenkirchen)]] * Lichtenau (Vestfalio), urboparto Husen: [[St.-Annen-Kapelo (Husen)]] * Nettetal, urboparto Schaag: [[St. Anna (Nettetal)]] * Neuenkirchen (Kreis Steinfurt): [[St. Anna (Neuenkirchen)]] * Nörvenich, komunumparto Irresheim: [[Anna-kapelo (Irresheim)]] * Ostbevern: [[Anna-kapelo (Ostbevern)]] * Rietberg, komunumparto Bokel: [[St. Anna (Bokel)]] * Verl: [[St. Anna (Verl)]] Rejnlando-Palatinato * Burrweiler: [[Sankta- Anna-kapelo (Burrweiler)]] * Trier, urboparto Olewig: [[St. Anna (Trier)]] * Worms, urboparto Herrnsheim: [[Sankta- Anna-kapelo (Worms)]] sur la Anna-monto Sarlando * Blieskastel, komunumparto Biesingen: [[St. Anna (Biesingen)]] * Mendelbachtal, komunumparto Habkirchen: [[Anna-kapelo (Habkirchen)]] * Namborn, komunumparto Furschweiler: [[St. Anna (Furschweiler)]] * St. Wendel, urboparto Wallesweilerhof: [[Sankta-Annen-Kapelo (Wallesweilerhof)]] Saksio * Annaberg-Buchholz: [[St. Annenkirche (Annaberg-Buchholz)]] ''' * Dresden: [[Annenkirche (Dresden)]] * Freiberg: [[Annenkapelle (Freiberg)]] * Görlitz: [[Annenkapelle (Görlitz)]] * Kamenz: [[Klosterkirche St. Annen (Kamenz)]] * Schwarzenberg, komunumparto Günstädtel: [[St.-Annen-Kirche (Grünstädtel)]] Saksio-Anhalto * Calvörde, komunumparto Zobbenitz: [[Sankta- Anna-kirko (Zobbenitz)]] * Haldensleben, urboparto Süplingen: [[St. Annen (Süplingen)]] * Hohe Börde, komunumparto Ackendorf: pilgrima preĝejo [[St. Anna (Gut Glüsig)]] * Kabelsketal, komunumparto Dieskau: [[St. Anna (Dieskau)]] * Schkopau, komunumparto Lochau: [[Sankt-Anna-Kirche (Lochau)]] * Stendal: [[St. Anna (Stendal)]] Turingio * Apolda, urboparto Oberndorf: [[St. Anna (Oberndorf)]] * Böhlen (Turingio): [[Sankta- Anna-kirko (Böhlen)]] * Eisenach: [[Annenkirche (Eisenach)]] * Gößnitz: [[St.-Annen-Kirche Gößnitz]] * Hundhaupten: [[St. Anna (Hundhaupten)]] * Kleinfurra: [[St. Annen (Kleinfurra)]] * Sömmerda, urboparto Frohndorf: [[Sankta- Anna-kirko (Frohndorf)]] * Vacha, komunumparto Völkershausen: [[Preĝejo Sankta Anno (Völkershausen)]] * Weira, komunumparto Krobitz: [[Sankta- Anna-kapelo (Krobitz)]] === Francio === * [[Sainte-Anne (Coulommiers)]] === Hungario=== * [[Katedralo Sankta Anna (Debrecen)]] * [[Franciskana preĝejo Sankta Anna (Esztergom)]] * [[Kapelo Sankta Anna (Lőrinci)]] * [[Kapelo Sankta Anna (Makó)]] * [[Kapelo Sankta Anna (Székesfehérvár)]] * [[Kapelo Sankta Anna (Szentendre)]] * [[Kapelo Sankta Anna (Sükösd)]] * [[Kapelo Sankta Anna (Tököl)]] * [[Rotondo Sankta Anna (Kallósd)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Algyő)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Belváros)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Biatorbágy)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Bozsok)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Csobánka)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Dunaföldvár)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Egyházashollós)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Encs)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Esztergom)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Győr)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Horvátlövő)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Igal)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Jánoshalma)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Kapuvár)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Kerepes)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Kiskassa)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Leányfalu)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Martonvásár)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Miskolc)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Nyírtelek)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Pápa)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Perbál)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Szentes)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Tápiógyörgye)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Tótújfalu)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Vác)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Vár)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Víziváros)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Zalatárnok)]] === Israelo === * ♦ Basilika [[Sankta- Anna-kirko (Jerusalemo)]] === Italio === *[[Caserta]] *[[Pisa]]: [[Chiesa e convento di Sant'Anna]] *[[Rom]]: ♦ Chiesa dei [[Santi Gioacchino ed Anna al Tuscolano]], (titolpreĝejo) **[[Santi Gioacchino e Anna ai Monti]] **[[Sant’Anna dei Palafrenieri]] === Kanado === * ♦ [[Baziliko de Sainte-Anne-de-Beaupré]], Kebeko * ♦ [[Basilique Sainte-Anne de Varennes]] === Litovio === *[[Annen-preĝejo (Akmenė)]] === Nederlando === * [[Saint Ann (Aruba)]] * [[St. Anna und Maria (Haarlem)]] * [[Santa Ana (Curaçao)]] === Aŭstrio === Burgenlando * [[paroĥa preĝejo Draßburg]] * [[paroĥa preĝejo Hornstein]] Karintio * filiala preĝejo [[St. Anna am Zackel]] en [[Maria Wörth am Wörthersee]] Malsupra Aŭstrio * [[patroĥa preĝejo Annaberg en alsupra Aŭstrio]] * [[paroĥa preĝejo Blindenmarkt]] * [[Annakreuz|Anna-kapelo apud la Anna-kruco]] ĉe Frankenfels, [[Kirchberg an der Pielach]] * paroĥa preĝejo [[St. Anna (Pöggstall)]], alsupra Aŭstrio * filiala preĝejo [[St. Anna im Felde]], iama paroĥa preĝejo de Pöggstall * [[pilgrima preĝejo St. Anna]] en Wiesmath Supra Aŭstrio * [[paroĥa preĝejo Steyr-St. Anna]] * [[filiala preĝejo Oberthalheim]] Salcburgo * [[paroĥa preĝejo en la Lammer-valo]] * [[Anna- kapelo (St. Johann im Pongau)]], urbo [[St. Johann im Pongau]] * [[St. Anna (Salzburg)]], kastela kapelo * [[Anna-preĝejo (Weng)]] * [[Anna-kapelo (Schladming)|kapelo Sankta Anna]] Stirio * [[St. Anna (Graz-Gösting)|paroĥa preĝejo Hl. Anna]] Graz-Gösting * [[Klosterkirche bei den Guten Hirtinnen Graz|monaĥeja preĝejo Sankta Anna bei den Guten Hirtinnen]] Graz-Lend * Filiala preĝejo [[St. Anna am Masenberg]] en orienta Stirio (Annabründl), en Flattendorf, Hartberg ĉirkaŭaĵo * [[paroĥa preĝejo Sankt Anna am Lavantegg|Pfarr- kaj pilgrima preĝejo Sanktaj Joachim kaj Anna]] [[Sankt Anna am Lavantegg]], de la komunumo, distriktoj Feldbach, Stirio * [[Anna-kapelo (Sankt Pankrazen)|kapelo Hl. Anna sur la tombejo]] Sankt Pankrazen * [[Anna-preĝejo (Passail)|filiala preĝejo Sankta Anna Passail]] * [[paroĥa preĝejo Sankt Anna am Aigen|paroĥa preĝejo Sankta Anna]] en [[Sankt Anna am Aigen]] * [[paroĥa preĝejo St. Anna ob Schwanberg]] en [[Garanas]] * [[paroĥa preĝejo Sankta Anna (Großstübing)]] en [[Großstübing]] Tirolo * [[paroĥa preĝejo Pill]] * [[Anna-kapelo (Kössen)]] Vorarlbergo * [[Anna-preĝejo Hirschegg]] * [[kapelo Sankta Anna auf dem Felde]] en Lingenau * [[Anna-kapelo (Schlins)]] * [[Wegkapelle Ausserbraz]] * [[paroĥa preĝejo Wald am Arlberg]] Vieno * [[Sankta- Anna-kirko (Wien)|paroĥa preĝejo St. Anna]], Wien-Innere Stadt (1.) * paroĥa preĝejo Hl. Anna Breitenlee, [[paroĥa preĝejo Breitenle]], Wien-Donaustadt (22.) === Pollando === * Olesno (Rosenberg O.S.): [[Anna-preĝejo (Olesno)]], preĝejo el ligno * [[Pińczów]]: [[Sankta- Anna-kapelo (Pinczów)]] * Zabrze (Hindenburg O.S.): [[Anna-Preĝejo (Zabrze)]] === Rusio === * [[Sankt-Annen-preĝejo (Sankt Peterburgo)]] === Svisio === * [[kapelo St. Anna (Altdorf)]], Kantono Uri. * [[Sankta- Anna-kapelo (Baden)]] * [[paroĥa preĝejo St. Anna (Mühlau)]] * [[Sankta- Anna-kirko (Schindellegi)]] * [[Caplutta Sontga Onna]] Trun en Surselva, Grizono * [[Sankta- Anna-kapelo (Wohlen)]] * Sankta- Anna-kapelo [[Gspon]] === Slovenio === * [[Sankt Anna (Boreča)]] === Ukrainio === * [[Preĝejo Sankta Anna (Horjani)]] === Ĉeĥio === * [[St. Anna (Boží Dar)]] * [[Preĝejo Sankta Anna (Ostrava)]] === Hispanio=== * [[Katedralo de Kanarioj]] === Turkio === * [[Hagia Anna (Trabzon)]] === Unuiĝinta Reĝlando === * ♦ [[katedralo de Leeds]] == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Saint Anne churches|Sanka-Anna-preĝejoj}} == Katedraloj == * [[Katedralo de Kanarioj]] * [[Katedralo Sankta Anna (Debrecen)]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Anna|!]] ebjfn2nw36qdg0ztwv81kstj1zdkdao 0 477967 9404487 9178852 2026-06-16T12:14:50Z Sj1mor 12103 9404487 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo =Christoph Amberger (1490-1562) | dosiero =Christoph Amberger Teutsche Academie.jpg | priskribo =Pentraĵo farita de [https://en.wikipedia.org/wiki/Philipp_Kilian Philipp Kilian] por [https://en.wikipedia.org/wiki/Joachim_von_Sandrart Joakimo el Sandrart] (1675) | grandeco de bildo = |background = | dato de naskiĝo =[[1490]] | loko de naskiĝo =[[Nurenbergo]], [[Sankta Romia Imperio]] | dato de morto =[[19-a de oktobro]] 1562 | loko de morto =[[Aŭgsburgo]], [[Sankta Romia Imperio]] }} '''Christoph AMBERGER''' (n. pli-malpli en [[1490]] en [[Nurenbergo]], m. inter la [[1-a de novembro]] [[1561]] ĝis la [[19-a de oktobro]] [[1562]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana portreta pentristo kaj disĉiplo de [[Hans Holbein]] (1460-1524), la Maljuna, [[Hans Burgkmair]] (1473-1531) kaj de [[Leonhard Beck]] (1480-1542), kies filino, Barbara, li edziĝis en 1530. Li famiĝis ĉar li pentris la vivon de [[Jozef (filo de Jakob)|Josefo]] en 12 bildoj. Li faris portretojn de gravaj personoj en lia epoko, same kiel [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]], [[Sebastian Münster]] (1488-1552), [[Ludoviko la 4-a (Sankta Romia imperio)|Ludoviko la Bavaro]] kaj de la humanisto [[Konrad Peutinger]]. == Biografio == Tri urboj disputas lian naskiĝon: [[Nurenbergo]], [[Amberg]] kaj [[Ulm]] kaj lia naskiĝjaro varias inter 1490 kaj 1510. Oni sugestas ke li mortis en [[Augsburg|Aŭgsburgo]] ĉar li tie vivis kaj plenumis sian artistan vivon. Inter la jaroj 1525 kaj 1527, li laboris en la nordo de [[Italio]] kaj [[Venecio]]. Certaj stilaj similaĵoj indikas fortan influon parte de [[Hans Holbein la malpliaĝa|Hans Holbein, la Juna]] (1497-1543). Unu el liaj plej gravaj verkoj estas la retablo de la plej granda altaro de la katedralo de Aŭgsburgo. == Bibliografio == * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Amberger,_Christoph Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz784.html Deutsche Biographie] * [http://www.zeno.org/Kunstwerke/A/Amberger,+Christoph Zeno.org] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Christoph_Amberger Personensuche] == Artgalerio == </center><gallery> File:Karl V. (HRR) Christoph Amberger 001.jpg|<center>[[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]]</center> File:Christoph Amberger 002.jpg|<center>Christoph Fugger<br>(1520-1579)</center> File:Portrait of the Cosmographer Sebastien Munster WGA.jpg|<center>[[Sebastian Münster]] (1488-1552)</center> File:Amberger Konrad Peutinger.jpg|<center>[[Konrad Peutinger]]<br>(1465-1547)</center> File:WP Georg von Frundsberg.jpg|<center>Georg von Frundsberg (1473-1528)</center> </center></gallery> == Vidu ankaŭ == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Christoph_Amberger Commons] * [[Konrad Peutinger]] * [[Sebastian Münster]] {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Amberger, Christoph}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] bpas5dwponxdfhan7qof0s4kftb94dp 0 478020 9404785 9173789 2026-06-16T18:09:44Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404785 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= ДК. Торецкая - panoramio.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Torecko''' (ukraine {{lang|uk|Торецьк}}; ruse {{lang|ru|Торецк}} /Toreck) estas urbo de regiona signifo en la oriento de [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{unuo|45}} loĝantoj komence de [[2025]].<ref>https://freeradio.com.ua/za-ostanni-pivtora-misiatsia-z-toretskoi-hromady-ne-evakuiuvaly-zhodnoi-liudyny-tam-dosi-zalyshaiutsia-136-tsyvilnykh-detali/</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] s8swd2wiih87ppvdke97cph69jgyr18 9404787 9404785 2026-06-16T18:10:21Z ThomasPusch 1869 9404787 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= ДК. Торецкая - panoramio.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Torecko''' (ukraine {{lang|uk|Торецьк}}; ruse {{lang|ru|Торецк}} /Toreck) estas urbo de regiona signifo en la oriento de [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{unuo|30914}} loĝantoj komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> kaj {{unuo|45}} loĝantoj komence de [[2025]].<ref>https://freeradio.com.ua/za-ostanni-pivtora-misiatsia-z-toretskoi-hromady-ne-evakuiuvaly-zhodnoi-liudyny-tam-dosi-zalyshaiutsia-136-tsyvilnykh-detali/</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] mrx5czkw796rmfr5qyln6pkuegtuuvr 9404788 9404787 2026-06-16T18:10:44Z ThomasPusch 1869 9404788 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= ДК. Торецкая - panoramio.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Torecko''' (ukraine {{lang|uk|Торецьк}}; ruse {{lang|ru|Торецк}} /Toreck) estas urbo de regiona signifo en la oriento de [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{unuo|30914}} loĝantoj komence de 2022<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> kaj {{unuo|45}} loĝantoj komence de [[2025]].<ref>https://freeradio.com.ua/za-ostanni-pivtora-misiatsia-z-toretskoi-hromady-ne-evakuiuvaly-zhodnoi-liudyny-tam-dosi-zalyshaiutsia-136-tsyvilnykh-detali/</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] ez83ee7kojlskffyt3tg6drbrj2mjto 0 480343 9405220 9355776 2026-06-17T06:57:18Z Sj1mor 12103 9405220 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Karl HOLFELD''' (naskiĝinta la [[7-a de majo]] [[1921]] en [[Jiříkov]], mortinta la [[11-a de aprilo]] [[2009]] en [[Bad Sulza]]) estis germana pentristo kaj grafikisto. == Vivo == Instruisto de li jam frue ekkonis lian talenton, tamen studon pri arto pro nesufiĉaj monrimedoj la familio ne povis permesi al si. Tial li fintrejnitis nur kiel dekoracia pentristo. Post la ekzameno submajstra li unue devis servi ĉe [[Regna Laborservo]] kaj poste kiel infanteristo ĉe [[Wehrmacht]]. En la jaro 1944-a li arestitis proksime de [[Düren]] fare de usonanoj kaj restis en internigejo de [[Komunumoj de Sarthe|Thorée-les-Pins]] ĝis somero de 1946, kie li komencis artistan pritraktadon de siaj travivaĵoj. Post la malaresto li iris unue al [[Dresdeno]], en 1944 al Bad Sulza. De 1949-53 li studis ĉe la [[Bauhaus]]-fakaltlernejo de [[Weimar]] kaj ĉe la altlernejo pri artoj de Dresdeno: estis li la disĉiplo i.a. de [[Martin Domcke]], [[Otto Herbig]] kaj [[Hans Grundig]]. Dum la studo li estis atesto de la t.n. formalisma kverelo en Weimar (en 1950). Ekde 1953 li vivis en Bad Sulza kiel liberprofesia artisto kaj taksitis fare de la oficialuloj de [[GDR]] kiel ''malfruburĝe dekadenta''. Studvojaĝioj venigis lin en 1959 en [[Tunizio|Tunizion]], [[Sirio|Sirion]] kaj [[Egiptujo|Egiptujon]]; en 1964 al [[Novgorod]] kaj [[Peterburgo]]. Dum la 1950-aj jaroj li estis pentranta gasto en la domo Lucas en [[Ahrenshoop]] kaj ĝis la 1990-aj jaroj regulaj restadoj faritis en [[Fischland-Darß-Zingst|Fischland/Darß]], kie li restaŭris en la someraj monatoj de 1985-89 la malfrubarokan altaron kaj la baptokapelon de la marista kirko de [[Prerow]]. == Verkaro == La kreiva agado de Holfeld karakteriziĝas per granda varieco da temoj kaj stiloj. Li pentris farbozajn pejzaĝbildojn kiel ankaŭ abstraktaĵojn kaj faris impresajn lignogravuraĵojn pri religiaj temoj. == Literaturo == * ''Karl Holfeld, Ausstellung zum 75. Geburtstag'', ekspozicia katalogo eldonita fare de Landratsamt Weimarer Land. 1996 {{Vivtempo|Holfeld, Karl}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj desegnistoj]] [[Kategorio:Bad Sulza]] 7mvw4xudyivtewzhqij0xif3n8uz2y1 0 483246 9404963 8949730 2026-06-16T20:22:41Z Sj1mor 12103 9404963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Emil WACHTER''' (naskiĝinta la [[29-an de aprilo]] [[1921]] en Neuburgweier ĉe [[Rheinstetten]]; mortinta la [[12-an de januaro]] [[2012]] en [[Karlsruhe]]) estis [[germana]] [[vidigaj artoj|bildartisto]]. == Edukado, profesio kaj artverkaro == Post [[abituro]] kaj interrompite per [[militservo]] kaj [[militkaptito|militkaptiteco]], Wachter studis ekde 1939 [[teologio]]n kaj filozofion en [[Freiburg]], antaŭ ol li dediĉiĝis por [[pentrado]] kaj [[skulptado]], kion li studis en [[Karlsruhe]]. Ekde 1954 Wachter verkis kiel liberprofesia artisto, instruis tamen ankaŭ ekde 1958 ĝis 1963 ĉe la Bildarta Akademio de Karlsruhe. Lia verkaro ampleksas ĉefe [[vitralo]]jn, gisbetonajn reliefojn, plafonpentraĵojn kaj altarbildojn <gallery> dosiero:Autobahnkirche Baden-Baden.JPG|Aŭtovojopreĝejo de [[Baden-Baden]] dosiero:Osterburken-kilian-jonaspor.jpg|Jonasportalo de St. Kilian en [[Osterburken]], kun gisbetona reliefo de Emil Wachter dosiero:Schlossbergsteg Freiburg Breisgau 01.jpg|Gisbetona reliefo [[Freiburg]] </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.emil-wachter-stiftung.de/ Emil-Wachter-Stiftung Ampleksa prezentado de lia verkaro, biografio kaj bibliografio, krom tio registro de liaj publike alireblaj verkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140517214509/http://emil-wachter-stiftung.de/ |date=2014-05-17 }} * [http://www.badische-zeitung.de/nachrichten/kultur/das-kreuz-ist-der-schluessel--44655378.html Omaĝo de Christine Süß-Demuth al Emil Wachter okaze de lia 90-a datreveno] * http://www.3d-autobahnkirche.com/ * {{DNB-Portal|118628070}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wachter, Emil}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] o3qs2tib0r6vxn4hjq2f14hvjfsyuqk 0 486892 9404858 7248981 2026-06-16T19:01:30Z Sj1mor 12103 9404858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Ivana Kobilca''' ([[20-a de decembro]] de [[1861]] - [[4-a de decembro]] de [[1926]]) estis [[Slovenio|slovena]] [[Pentrado|pentristino]] [[realismo|realista]]. Kobilca loĝis, studis kaj laboris en variaj eŭropaj urboj, kiaj [[Vieno]], [[Sarajevo]], [[Berlino]], [[Parizo]] kaj [[Munkeno]]. Ŝi estis membro de la Nacia Societo de Belarto en Parizo. Multaj el ties verkoj konsistas el mutaj naturoj, portretoj kaj kamparaj scenoj. Poste ŝia stilo derivis al [[impresionismo]]. Ŝiaj plej konataj pentraĵoj estas la jenaj: *''Kofetarica'' (La kafotrinkantino) [[1888]]. *''Citrarica'' (La citristino). *''Likarice'' (La gladistinoj) [[1891]]. *''Holandsko dekle'' (La nederlandanino). *''Portret sestre Fani'' (La portreto de la fratino Fani'') [[1889]]. *''Poletje'' (somero) [[1889]]. == Eksteraj ligiloj == {{commonscat|Ivana Kobilca|Ivana Kobilca}} * [http://www.ng-slo.si/webbazes/avt01.asp?ID_AVTOR=135 Ivana Kobilica en la Narodna Galerija / Nacia Galerio de Ljubljano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050412023250/http://www.ng-slo.si/webbazes/avt01.asp?ID_AVTOR=135 |date=2005-04-12 }} (en slovena kaj angla) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kobilca, Ivana}} [[Kategorio:Slovenaj pentristoj]] [[Kategorio:Realisma pentrarto]] [[Kategorio:Kulturo de Slovenio]] aodd2ft2vvtcrovyqtb52433hz5gh6i 0 487058 9404877 8808020 2026-06-16T19:14:32Z Sj1mor 12103 9404877 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Juan O'GORMAN''' (naskiĝis la [[6a de julio|6-a de julio]] de [[1905]], mortis la [[18a de januaro|18-a de januaro]] de [[1982]]<ref>http://www.informador.com.mx/cultura/2009/117761/6/conmemorado-el-arquitecto-escultor-y-muralista-mexicano-ogorman.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140824224921/http://www.informador.com.mx/cultura/2009/117761/6/conmemorado-el-arquitecto-escultor-y-muralista-mexicano-ogorman.htm |date=2014-08-24 }} Conmemorado el arquitecto, escultor y muralista mexicano, O'Gorman, Alirita la [[20an de decembro]] de 2009, [[5a de julio]] de 2009, El Informador.</ref>) estis elstara [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[arkitekto]] [[Meksiko|meksika]]. Lia plej fama pentrada verko tutmonde pro sia kreativeco, konstrutekniko kaj grando estas la murpentraĵoj de kvar mil kvadrataj metroj kiuj kovras la kvar flankojn de la konstruaĵo de la Centra Biblioteko de la Universitata Urbo de la UNAM, verko de Gustavo Saavedra kaj Juan Martínez. Tiuj murpentraĵoj estas mozaikoj faritaj el milionoj da ŝtonoj de diversaj koloroj akiritaj laŭlonge de la tuta Meksiko. == Reprezentaj verkoj == * [[Dom-Muzeo Diego Rivera kaj Frida Kahlo]] * Domo Cecil O'Gorman * Centra Biblioteko de la Universitata Urbo de la UNAM * Domo Juan O'Gorman, Ave. San Jerónimo, San Ángel [[1956]] == Fotoj == <gallery> Dosiero:CU-Mexico-biblioteca-2.jpg|Centra Biblioteko de la Universitata Urbo de la UNAM kaj ties murpentraĵoj Dosiero:Retablo de la Independenza - Juán O'Gorman - Museo Nacional de História - Mexico 2024.jpg|Murpentraĵo ''Retablo de la independencia'' en la [[Kastelo de Ĉapultepeko]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Rodríguez Prampolini, Ida, ''Juan O'Gorman, arquitecto y pintor'', México, UNAM-Instituto de Investigaciones Estéticas, 1983. * O'Gorman, Juan, ''La palabra de Juan O'Gorman'' (dokumentario Ida Rodríguez Prampolini, Olga Sáenz kaj Elizabeth Fuentes), México, UNAM-Coordinación de Humanidades. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/ogorman_juan.html Juan O'Gorman en la artcyclopedia.com] * [http://www.laberintos.com.mx/ogorman.html Memportreto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051218185015/http://www.laberintos.com.mx/ogorman.html |date=2005-12-18 }} * [http://noticias.arquired.com.mx/arqArticulo.ared?lid=es&idArt=423&seccion=1 Ekspozicio pri Juan O'Gorman] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929103453/http://noticias.arquired.com.mx/arqArticulo.ared?lid=es&idArt=423&seccion=1 |date=2007-09-29 }} * [http://historicaltextarchive.com/mexphotos/ogorman.gif Murpentraĵo pri la sendependo en la kastelo de Ĉapultepeko] * [http://www.difusioncultural.uam.mx/revista/abr2005/victorjimenez.html Desegnoj kaj skizoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140530003612/http://www.difusioncultural.uam.mx/revista/abr2005/victorjimenez.html |date=2014-05-30 }} * [http://www.abm-enterprises.net/artgall3/rivera_kahlo_ogorman.jpg Kun Diego Rivera kaj Frida Kahlo, en porpaca manifestacio] * [http://www.youtube.com/watch?v=tYT44e3gAfE&feature=share Como una pintura nos iremos borrando, dokumentario pri Juan O'Gorman] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|O Gorman, Juan}} [[Kategorio:Meksikaj arkitektoj]] [[Kategorio:Meksikaj pentristoj]] budt5a1s5hlcvj3kiqaot89ye2obpxq 0 489407 9404513 8355347 2026-06-16T12:53:57Z Sj1mor 12103 9404513 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:MLK Day March (Eugene, Oregon).jpg|eta|dekstra|300px|Martinluterkinga marŝo]] La '''Martinluterkinga Tagofesto''' aŭ en angla '''Martin Luther King, Jr. Day''' (oficiale '''Birthday of Martin Luther King, Jr.''', [[naskiĝtago]] de MLK)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.opm.gov/policy-data-oversight/snow-dismissal-procedures/federal-holidays/#url=2013|titolo=Federal Holidays|alirdato=20a de Januaro 2014|eldoninto=Opm.gov}}</ref> estas usona federala [[feritago]] kiu markas kaj honoras la naskiĝtagon de [[Martin Luther King]]. Ĝi estas celebrata en la tria lundo de Januaro ĉiujare, kiu estas ĉirkaŭ la dato de la vera naskiĝtago de King, nome la 15an de Januaro. Tiu movanta feritago estas simila al aliaj lundaj feritagoj starigitaj laŭ uniforma lunda programo. King estis ĉefa parolanto por [[Senperforto|senperforta]] [[aktivismo]] en la [[Afrikusona Civilrajta Movado]], kiu sukcese protestis kontraŭ rasa diskriminacio en federalaj kaj stataj leĝoj. La kampanjo por federala feritago por la honoro de King ekis tuj post lia [[Murdo de Martin Luther King|murdo]] en 1968. La [[Prezidento de Usono|Prezidento]] [[Ronald Reagan]] subskribis la meton de la feritago en la leĝaro en 1983, kaj ĝi estis unuafoje celebrita post tri jaroj. Dekomence, kelkaj ŝtatoj rezistis la observon de la feritago kiel tia, per alternativaj nomoj aŭ kombinante ĝin kun aliaj feirtagoj. Ĝi estis oficiale celebrita en ĉiuj la 50 ŝtatoj por la unua foje en 2000. == Referencoj == {{Referencoj|colwidth=30em}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.federalregister.gov/agencies/martin-luther-king-jr-federal-holiday-commission Martin Luther King, Jr. Federal Holiday Commission] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101226100645/http://www.federalregister.gov/agencies/martin-luther-king-jr-federal-holiday-commission |date=2010-12-26 }} ĉe Federala Registro * [http://mlkday.gov/ Martin Luther King, Jr. Day of Service] oficiala registara retejo * [http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/z?d103:H.R.1933: King Holiday and Service Act of 1994 ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121215194735/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/z?d103:H.R.1933: |date=2012-12-15 }} de THOMAS * [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=49010 Remarks on Signing the King Holiday and Service Act of 1994], President William J. Clinton, The American Presidency Project, 23a de Aŭgusto, 1994 * [http://www.thekingcenter.org/ The Martin Luther King, Jr. Center for Nonviolent Social Change], Estate of Martin Luther King, Jr. [[Kategorio:Rasismo]] [[Kategorio:Socio en Usono]] [[Kategorio:Feritagoj]] oay92ao56b72h4lu6915jme6aqze5vr 9404559 9404513 2026-06-16T13:21:30Z Sj1mor 12103 9404559 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Martinluterkinga Tagofesto''' aŭ en angla '''Martin Luther King, Jr.''' [[Dosiero:MLK Day March (Eugene, Oregon).jpg|eta|dekstra|300px|Martinluterkinga marŝo]] '''Day''' (oficiale '''Birthday of Martin Luther King, Jr.''', [[naskiĝtago]] de MLK)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.opm.gov/policy-data-oversight/snow-dismissal-procedures/federal-holidays/#url=2013|titolo=Federal Holidays|alirdato=20a de Januaro 2014|eldoninto=Opm.gov}}</ref> estas usona federala [[feritago]] kiu markas kaj honoras la naskiĝtagon de [[Martin Luther King]]. Ĝi estas celebrata en la tria lundo de Januaro ĉiujare, kiu estas ĉirkaŭ la dato de la vera naskiĝtago de King, nome la 15an de Januaro. Tiu movanta feritago estas simila al aliaj lundaj feritagoj starigitaj laŭ uniforma lunda programo. King estis ĉefa parolanto por [[Senperforto|senperforta]] [[aktivismo]] en la [[Afrikusona Civilrajta Movado]], kiu sukcese protestis kontraŭ rasa diskriminacio en federalaj kaj stataj leĝoj. La kampanjo por federala feritago por la honoro de King ekis tuj post lia [[Murdo de Martin Luther King|murdo]] en 1968. La [[Prezidento de Usono|Prezidento]] [[Ronald Reagan]] subskribis la meton de la feritago en la leĝaro en 1983, kaj ĝi estis unuafoje celebrita post tri jaroj. Dekomence, kelkaj ŝtatoj rezistis la observon de la feritago kiel tia, per alternativaj nomoj aŭ kombinante ĝin kun aliaj feirtagoj. Ĝi estis oficiale celebrita en ĉiuj la 50 ŝtatoj por la unua foje en 2000. == Referencoj == {{Referencoj|colwidth=30em}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.federalregister.gov/agencies/martin-luther-king-jr-federal-holiday-commission Martin Luther King, Jr. Federal Holiday Commission] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101226100645/http://www.federalregister.gov/agencies/martin-luther-king-jr-federal-holiday-commission |date=2010-12-26 }} ĉe Federala Registro * [http://mlkday.gov/ Martin Luther King, Jr. Day of Service] oficiala registara retejo * [http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/z?d103:H.R.1933: King Holiday and Service Act of 1994 ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121215194735/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/z?d103:H.R.1933: |date=2012-12-15 }} de THOMAS * [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=49010 Remarks on Signing the King Holiday and Service Act of 1994], President William J. Clinton, The American Presidency Project, 23a de Aŭgusto, 1994 * [http://www.thekingcenter.org/ The Martin Luther King, Jr. Center for Nonviolent Social Change], Estate of Martin Luther King, Jr. [[Kategorio:Rasismo]] [[Kategorio:Socio en Usono]] [[Kategorio:Feritagoj]] 3i6zmcndj9lq23nw6wra8dxwjl99a1f 0 489466 9404522 8391708 2026-06-16T13:00:19Z Sj1mor 12103 9404522 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alfred Daniel Williams King''' ([[30a de julio]] [[1930]] – [[21a de julio]] [[1969]]), konata kiel '''A. D. King''', estis la pli juna frato de [[Martin Luther King]], la fama estro de la [[Afrikusona Civilrajta Movado]]. A. D. King estis kiel sia patro kaj frato [[Baptismo|baptisma]] ministro kaj [[aktivulo]] por civilaj rajtoj. Kvankam dekomence ĉirkaŭ 20a jaro li ne sekvis la eklezian vojon de la familio, poste li helpis sian patron kaj eniris en [[eklezio]]. Ĉirkaŭ 1960 li kunlaboris en la aktivismo por civilaj rajtoj kun sia frato. En 1963 en [[Birmingham (Alabamo)]] li ludis gravan rolon en la lukto de nigruloj kontraŭ rasismo ĉefe direktante ilin al [[neperforto]]. En lastaj jaroj li suferis pro [[depresio]] kaj [[alkoholismo]]. La 21an de julio, 1969, naŭ tagojn antaŭ sia 39a naskiĝtago, A. D. King estis trovita mortinta en naĝejo hejme. La kaŭzo de lia morto estis listita kiel akcidenta dronado.<ref>{{cite news |title=The Rev. A. D. Williams King |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901197,00.html |work=Time |date=1969-08-01 |accessdate=2007-11-01 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081214143110/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901197,00.html |arkivdato=2008-12-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081214143110/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901197,00.html |date=2008-12-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901197,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081214143110/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901197,00.html |arkivdato=2008-12-14 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Introduction in Papers|alirdato=2007-11-01|verkaĵo=Introduction in Papers 1:26; 43.}}</ref><ref>{{cite news |title=Daddy King|work=King, Sr., with Riley|year=1980|accessdate=2007-11-01}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudkristana Estrokonferenco]] * [[Kampanjo de la Malriĉa Popolo]] * [[Murdo de Martin Luther King]] * [[Afrikusona Civilrajta Movado]] [[Kategorio:Historio de Usono]] [[Kategorio:Afrik-usonanoj]] 69ksxicltuaggzob049ihuryj8h8lba 0 489887 9404709 8970996 2026-06-16T16:22:59Z ThomasPusch 1869 9404709 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Hrabove''' ({{lang-uk|Грабове}}, {{lang-ru|Грабово}}) estas vilaĝo en [[Donecka provinco]] ([[Ukrainio]]). La vilaĝo situas oriente de la urbo [[Donecko]] ĉe la rivero [[Mius]], kiu ankaŭ estas la limo inter Donecka kaj [[Luhanska provinco]]j. Laŭ la ukraina censo de [[2001]] la vilaĝo havis {{Unuo|1000}} loĝantojn. Je ĵaŭdo, la [[17-a de julio]] [[2014]] [[Flugo 17 de Malaysia Airlines]] kraŝis apud la vilaĝo. Aviadilaj ruinaĵoj estas dissemitaj sur areo de 15 km. Ĉiuj 298 pasaĝeroj kaj skipanoj pereis dum la katastrofo. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris la lokon [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] ky3o3ydib7ngxxbn90gl72k6ib5gfuk 0 489915 9405246 9352528 2026-06-17T07:20:48Z Sj1mor 12103 9405246 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:PiranesiArchTrajanBenevento.jpg|eta|220px|La Arko de [[Trajano]] ĉe [[Benevento]] kiel ĝi estis en la 18-a jarcento aŭ en la imagopovo de Piranesi.]] [[Dosiero:Giovanni Battista Piranesi, The Colosseum.png|eta|dekstre|La [[Koloseo]], [[akvaforto]], 1757]] [[Dosiero:Pyramid of Cestius in Rome (5350950).jpg|eta|dekstre|La Piramido de Cestio, akvaforto]] '''Giovanni Battista''' (ankaŭ '''Giambattista''') '''Piranesi''' [dʒoˈvanni batˈtista piraˈnesi]; naskiĝis la 4-an de oktobro 1720, mortis la 9-an de novembro 1778) estis itala [[novklasikismo|novklasikisma]] artisto fama pro siaj [[akvaforto]]j pri [[Romo]] kaj pri fikciaj kaj strangetosaj "prizonoj" (''Carceri d'Invenzione''). == Biografio == Piranesi naskiĝis en [[Mogliano Veneto]], ĉe [[Treviso]], tiam parto de la [[Respubliko Venecio]]. Lia frato Andrea enkondukis lin al la [[Latina lingvo|Latino]] kaj la antikva civilizo, kaj poste li studis kiel arkitekto ĉe sia onklo, [[Matteo Lucchesi]], kiu estis ''Magistrato delle Acque'', nome venecia inĝeniero specializita en elfosado. El 1740 li estis en Romo kun Marco Foscarini, la venecia sendito al la [[Vatikanurbo|Vatikano]]. li loĝis en la [[Palaco Venecio]] kaj studis ĉe [[Giuseppe Vasi]], kiu enkondukis lin al la artoj de [[akvaforto]] kaj [[gravuraĵo]]. Post siaj studoj kun Vasi, li kunlaboris kun lernantoj de la [[Franca Akademio en Romo]] por produkti serion de ''vedute'' (vidaĵoj) de la urbo; lia unua verko estis ''Prima parte di Architettura e Prospettive'' (1743), sekve en 1745 de ''Varie Vedute di Roma Antica e Moderna''. == Bibliografio == [[Dosiero:Piranesi01.jpg|eta|220px|prizonoj Plato VI - La fumincendio.]] [[Dosiero:Piranesi9c.jpg|eta|220px|prizonoj Plato VII - La ponto.]] [[Dosiero:Piranesicarceri.jpg|eta|220px|Piranesi, prizonoj Plato XI - La Arko kun konkornamo.]] * Ficacci, L. (2000). Giovanni Battista Piranesi: The Complete Etchings. Cologne and Rome. * Focillon, Henri (1918). Giovanni Battista Piranesi: Essai de catalogue raisonné de son oeuvre. Paris. * Hofer, P., 1973. The Prisons (Le Carceri) - The complete first and second states. New York: Dover publications. * Maclaren, Sarah F. (2005). La magnificenza e il suo doppio. Il pensiero estetico di Giovanni Battista Piranesi. Milan: Mimesis.ISBN 88-8483-248-9 * Miller, N. (1978). Archäologie des Traums. Versuch über Giovanni Battista Piranesi. Munich and Vienna. * Tafuri, Manfredo (1986). La sfera e il labirinto : Avanguardia e architettura da Piranesi agli anni ’70. Turin: Giulio Einaudi. * Tafuri, Manfredo. (1976). Architecture and Utopia. Design and Capitalist Development. Cambridge, MA/London: MIT Press. tr. Barbara Luigia La Penta. * Wilton-Ely, J. (1978). The Mind and Art of Giovanni Battista Piranesi. London: Thames & Hudson. * Wilton-Ely, J. (1994). Giovanni Battista Piranesi: The Complete Etchings - an Illustrated Catalogue. Vols. 1 & 2. San Francisco: Alan Wofsy Fine Arts publications. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} ;Antikva Romo * [http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&O=IFN-2000054 ''Antichita Romanae'' (1748)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160611140448/http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&O=IFN-2000054 |date=2016-06-11 }} (914 paĝoj en 17 volumoj; el BNF) * [http://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/Facsimiles/PiranesiVeduteRoma1760/index.htm Vedute di Roma] (Hi-res bildoj el "Vedute di Roma", vol. 17 de "Antichita Romanae"; ciferigita de Universitato de Leyden) * [http://gravures.ru/photo/dzhovanni_piranezi/drevnij_rim/49 ''Ancient Rome'' (1748)] (87 hi-res pics, jpg ) ;Prizonoj * [http://www7.nationalacademies.org/arts/Piranesi_Muniz_Images.html Prisons of the Imagination] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051217224716/http://www7.nationalacademies.org/arts/Piranesi_Muniz_Images.html |date=2005-12-17 }} * [http://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/Facsimiles/PiranesiCarceri1750/ First state of ''Carceri''] (1750; ciferigita de Universitato de Leyden) * [http://gravures.ru/photo/dzhovanni_piranezi/tjurmy/10 ''Carceri''] (Full hi-res Album, 16 pics) * [http://vimeo.com/36757486 Animation film as a walkthrough of the Carceri] (video 10mn40s) ;Verkoj de Giovanni Battista Piranesi (1835–1839) * [http://www.picure.l.u-tokyo.ac.jp:8080/e_piranesi.html All 940 images from that 29 volumes complete works edition] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080214161308/http://www.picure.l.u-tokyo.ac.jp:8080/e_piranesi.html |date=2008-02-14 }} (hi-res versions clickable; English interface with Italian and French text; el Universitato de Tokjo) ;Aliaj * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/94303/rec/1 Prints & People: A Social History of Printed Pictures], an exhibition catalog from [[The Metropolitan Museum of Art]] (fully available online as PDF), which contains material on Giovanni Battista Piranesi (see index) * [http://www.wikigallery.org/wiki/artist36519/Giovanni-Battista-Piranesi/page-1 Wikigallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120310081706/http://www.wikigallery.org/wiki/artist36519/Giovanni-Battista-Piranesi/page-1 |date=2012-03-10 }} * [http://www.cca.qc.ca/en/collection/1355 Giovanni Battista Piranesi: Grotteschi at the Canadian Centre for Architecture] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130101230721/http://www.cca.qc.ca/en/collection/1355 |date=2013-01-01 }} * [http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/piranesi1761/ Della Magnificenza Ed Architettvra De'Romani / De Romanorvm Magnificentia Et Architectvra] (Rome, 1761; ciferigita de [[Universitato de Heidelberg]]) * [http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/piranesi1765/ Osservazioni Di Gio. Battista Piranesi sopra la Lettre de M. Mariette aŭ auteurs de la Gazette Littéraire de l'Europe] (Rome, 1765; ciferigita de Universitato de Heidelberg) * [http://sights.seindal.dk/sight/873_Engravings_by_Piranesi.html 137 Piranesi etchings in good resolution] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120430123956/http://sights.seindal.dk/sight/873_Engravings_by_Piranesi.html |date=2012-04-30 }} * [http://www.oldandsold.com/articles19/art-16.shtml Promenades Of An Art Impressionist - Piranesi] * [http://www.homines.com/comic/piranesi_schuiten__03/index.htm Piranesi/Schuiten] Essay on the modern rendition of Piranesi's etchings by Francois Schuiten. Includes extensive image comparative analysis - In Spanish * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/pira/hod_64.521.2.htm The Portico of Octavia] at the [[Metropolitan Museum of Art]] (New York City) * [http://www.digento.de/titel/102177.html Giovanni Battista, Laura, Francesco and Pietro Piranesi] (complete collection of engravings by the Piranese family; CD-ROM, ISBN 978-3-89739-376-9) * [http://gravures.ru/photo/dzhovanni_piranezi/perspektivy/50 Perspectives] (28 works depicting perspective in architecture) {{Bibliotekoj|VIAF=2546239 |LCCN=n/79/6767}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Italaj arkitektoj]] 8mjt7281sljtwp73y87b55t9f1kua9z 0 491221 9405301 9395582 2026-06-17T07:58:07Z Sj1mor 12103 9405301 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo =Baldassarre Longhena<br />(1598-1682) |dosiero =Wenecja_Santa_Maria_della_Salute.JPG |priskribo =Baziliko de Sankta Maria de la Sano<br />sur la [[Granda Kanalo de Venecio|Granda Kanalo]] |dato de naskiĝo =[[1598]] |loko de naskiĝo =[[Venecio]], {{ITA}} |dato de morto =[[18-a de februaro]] [[1682]] |loko de morto =[[Venecio]], {{ITA}} }} '''Baldassare Longhena (1598-1682)''' (naskiĝis en [[Venecio]], [[1598]] - mortis en [[Venecio]], en la [[18-a de februaro]] [[1682]]) estis itala arkitekto kaj skulptisto en la Respubliko de Venecio. Li troviĝas inter la plej renomaj kaj signifoplenaj arkitektoj de la Baroka Arkitekturo. == Biografio == Liaj gepatroj nomiĝis Melchisedech kaj Giacomina kaj li havis tri gefratojn: Decio, Medea kaj Giovanni. Li estis lernanto de [[Vincenzo Scamozzi]] kaj kompletigis la Procuratie Nuove (1584-1640), serion da konstruaĵoj por la Prokuratoraro en la Placo Sankta Marko, en [[Venezio]]. Inter siaj preĝejoj troviĝas la Katedralo de [[Chioggia]] (1624-1647), Santa Maria degli Scalzi (Venecio, 1656-1680), kun fasado dezajnita de [[Giuseppe Sardi]] (1624–1699)<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-sardi/ Enciclopedia Italiana]</ref> kaj la fasado de la Preĝejo de la Hospitaleto<ref>itale: Chiesa dell’Ospedaletto.</ref>, proksima de la Preĝejo de la Sanktuloj Johano kaj Paŭlo (1670-1678). Liaj du grandaj palacoj, ambaŭ sur la [[Granda Kanalo de Venecio|Granda Kanalo]], estas la Palaco Pesaro, kiu fariĝis Muzeo Correr (1659-1710) kaj la Palaco Rezzonico (1660-1725/1756). Li ankaŭ dezajnis la ŝtuparon de la Monaĥejo de Sankta Georgo Maggiore (1643-1645) kie du grupoj da ŝtuparo kuniĝas kreante unusolan plataĵon. == Verkaro == {{Div col|cols = 2}} * Fasado de la Preĝejo de Santa Giustina (1640) * Greka kolegio (1648) * Kapelo Vendramin in San Pietro di Castello * Preĝejo Santa Maria di Nazareth (Scalzi) (1646) * Palaco Belloni Battagia * Palaco Pesaro (ab 1659) * Patriarka seminario (1670) * Ca’ Rezzonico (ab 1667) * Palaco da Lezze * Palaco Belloni Battagia * Fasado de la Palaco Cappello Malipiero * Palaco Erizzo * Palaco Basadonna San Trovaso * Palaco Giustinian Lolin * Palaco Labia * Palaco Marcello Pindemonte * Palaco Widmann * Villa Angarano (konstruaĵo komencita de [[Andrea Palladio]]) * Renovigado de la Palaco Zen * Ca’ Pesaro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Vincenzo Scamozzi]] (1548-1616) * [[Melchior Barthel]] (1625-1672)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Melchior_Barthel Personensuche]</ref> * [[Orazio Farnese]] (1636-1656)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Orazio_Farnese_(General) Personensuche]</ref> * [[Tommaso Giusti]] (1644-1729)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Tommaso_Giusti Personensuche]</ref> == Literaturo == * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Baldassare_Longhena Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n83-215540/ WorldCat Identities] * [http://www.treccani.it/enciclopedia/baldassare-longhena_(Dizionario-Biografico)/ Enciclopedia Italiana] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/347497/Baldassare-Longhena Encyclopaedia Britannica] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Italio|Biografio|Arkitekto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Longhena, Baldassare}} [[Kategorio:Historio de Italio]] [[Kategorio:Italaj arkitektoj]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 17-a jarcento]] 0jkjaue83sm4bar86poyiclrrowukqy 0 492102 9405272 9068737 2026-06-17T07:42:23Z Sj1mor 12103 9405272 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo =Leon Battista Alberti<br />(1404-1472) |dosiero =Leon_Battista_Alberti_2.jpg |priskribo =humanista italicus |dato de naskiĝo =[[14-a de februaro]] [[1404]] |loko de naskiĝo =[[Ĝenovo]], {{ITA}} |dato de morto =[[25-a de aprilo]] [[1472]] |loko de morto =[[Romo]], {{ITA}} | alma_mater = [[Universitato de Bolonjo]] }} '''Leon Battista Alberti''' (naskiĝis en [[Ĝenovo]], je la [[14-a de februaro]] [[1404]] - mortis en [[Romo]], je la [[25-a de aprilo]] [[1472]]) estis itala [[humanisto]], [[arkitekto]], poeto, [[lingvisto]], [[filozofo]], [[artoteorio|artoteoriisto]] kaj [[Kriptologio|ĉifrosciencisto]]. Dank al la multaj sferoj de agadoj, al kiuj li sin dediĉis, li personigis la universalan homon, tio estas, la klera humanisto, lerta pri sennombraj kampoj de aktiveco. == Biografio == Li estis filo legitima de ekzilito en [[Ĝenovo]], kaj apartenis al familio de komercistoj. Siajn unuajn studojn pri beletro li faris en [[Venecio]] kaj pli malfrue li iris al [[Padovo]], kie li vizitadis la humanisman lernejon de [[Gasparino Barzizza]] kaj studis la latinan kaj eble la grekan. Post la morto de sia patro, en 1421, li dumtempe ekloĝis en Padovo, kie li vivis momentojn de granda malfacileco, konfliktante kun sia parencaro, dezirantaj nek agnoski liajn priheredajn rajtojn nek helpi lin rilate al liaj studoj. En 1428, li diplomiĝis pri Juro en la [[Universitato de Bolonjo]]. Lia prijura kariero mallongiĝis dank al malsano kiu kaŭzis al li partan perdon de memorkapablo. Do, liaj interesoj modifiĝis al scienco kaj arto. Atenta leganto de [[Vitruvio]], li verkis la faman traktaton "De re aedificatoria", kiu publikiĝis postmorte, prenante kiel bazo la arton de la antikveco. Alberti amikiĝis kun multaj gravaj intelektuloj, tiel kiel [[Paolo dal Pozzo Toscanelli]] (1397-1482) kaj Tommaso Parentuccelli, la estonta papo [[Nikolao la 5-a]]. Elstaris liaj konceptoj pri dezajno kaj projekto. Al li oni ŝuldas la fasadon de la preĝejo de [[Baziliko Santa Maria Novella|Sankta Maria Novella]] kaj la Palacon Rucellai<ref>[https://it.wikipedia.org/wiki/Palazzo_Rucellai Palaco Ruccellai]</ref>, en [[Florenco]]; la Templon Malatestanon<ref>[https://it.wikipedia.org/wiki/Tempio_Malatestiano Templo Malatestano]</ref><ref>Sigismondo Pandolfo Malatesta: [http://www.treccani.it/enciclopedia/sigismondo-pandolfo-malatesta_%28Dizionario-Biografico%29/ Enciclopedia Italiana]</ref>, en [[Rimini]]. Por la preĝejo de Sankta Francisko li kreis fasadon laŭ la formo de triumfa arko. Inter 1432 kaj 1434 li vivis en [[Romo]], kaj pli malfrue en [[Florenco]], [[Bolonjo]], [[Mantovo]] kaj [[Ferrara]] kie li aktivis kiel arkitekto. Post 1443, li restis pli da tempo en Romo, kie li koncentris siajn studojn sur la klasika legato de la urbo, kies rezultoj estis priskribitaj en lia verko "Descriptio urbis Roma" (''Priskribo de la urbo Romo''). Li fariĝis asistanto de la papo [[Nikolao la 5-a]], al kiu li konsilis rilate al sennombraj projektoj, same kiel la dezajno pri reformo de la preĝejo de Sankta Stefano Ronda (itale: Santo Stefano Rotondo). kaj novaj skemaj desegnaĵoj por la [[Vatikano]]. Unu el la plej gravaj aspektoj en Alberti estas liaj teoriaj disertaĵoj, per kiuj ni konas lian artan penson hodiaŭ. La koncepto, kiun li havas pri arto kaj difino de la ideo, estas kurioza. La funkcio de la arkitekto estas matematika, krei, doni proporciojn. Famis lia frazo: "Verko estos kompleta nur tiam, kiam nenion oni povos aldoni, depreni aŭ ŝanĝi, male ĝi plimalboniĝos". En 1452, li finis, en [[Romo]], sian ĉefan teorian verkon "De re aedificatoria libri decem" (''Dek libroj pri arkitekturo''), la unua granda traktato pri moderna konstruarto. == Verkoj == [[Dosiero:The_Archtitecture_of_Leon_Battista_Alberti_title_page.jpg|eta|200px|<center>angla frontispico de la verko<br />De Re Aedificatoria (1452)</center>]] {{Div col|cols = 1}} * Apologhi ed elogi * Cena Familiaris * De Amore * De equo animante (Il cavallo vivo) * De Iciarchia * De Componendis Cifris * Deifira * De lunularum quadratura * De pictura * De Porcaria coniuratione * De re aedificatoria * De statua * Descriptio Urbis Romae * Ecatonfilea * Elementi di Pittura * Epistola consolatoria * Grammatica della lingua toscana(Grammatichetta vaticana) * Intercoenales * Istorietta amorosa fra Leonora de' Bardi e Ippolito Bondelmonti * Quattro libri della famiglia * Ludi mathematici * Momo o del principe * Naufragus * Philodoxeos fabula * Profugiorum ab ærumna libri III * Sentenze pitagoriche * Sofrona * Theogenius * Uxoria * Villa {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.eesc.usp.br/babel/Alberti_biografia.htm Inĝeniera Lernejo de São Carlos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140814025409/http://www.eesc.usp.br/babel/Alberti_biografia.htm |date=2014-08-14 }} * [http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Alberti.html Mac Tutor Historio de Matematiko] * [https://it.wikiquote.org/wiki/Leon_Battista_Alberti Wikiquote] * [http://www.lordsandladies.org/leon-battista-alberti.htm Middle Ages] * [http://biography.yourdictionary.com/leon-battista-alberti Biography - YourDictionary] * [https://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/Leone_Battista_Alberti.html Princeton University] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140703095016/https://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/Leone_Battista_Alberti.html |date=2014-07-03 }} == Vidu ankaŭ == * [[Gasparino Barzizza]] (1360-1431) * [[Jacopo della Quercia]] (1374-1438) * [[Filippo Brunelleschi]] (1377-1446)<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/filippo-brunelleschi/ Enciclopedia Italiana]</ref> * [[Lorenzo Ghiberti]] (1378-1455)<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/lorenzo-ghiberti/ Enciclopedia Italiana]</ref> * [[Donatello]] (1386-1466) * [[Paolo dal Pozzo Toscanelli]] (1397-1482) * [[Nikolao el Kuzo]] (1401-1464) * [[Giorgio Vasari]] (1511-1574) * [[Jacob Burckhardt]] (1818-1897) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alberti, Leon Battista}} [[Kategorio:Italaj humanistoj]] [[Kategorio:Italaj filozofoj]] [[Kategorio:Italaj matematikistoj]] [[Kategorio:Italaj pedagogoj]] [[Kategorio:Italaj arkitektoj]] [[Kategorio:Italaj lingvistoj]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj]] [[Kategorio:Italaj medalistoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj poetoj]] [[Kategorio:Italaj pastroj]] [[Kategorio:Katolikaj filozofoj]] [[Kategorio:Renesancaj latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Kriptologoj]] [[Kategorio:Universitato de Bolonjo]] n4gvt8ruijre3545ybm8pkvu7zttnn3 0 493035 9405015 8412828 2026-06-16T20:52:34Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ofico | eonomo = Prezidanto de la Senato | oficiala nomo = Président du Sénat | bildo = Jean-Pierre Bel (2012).JPG | bildopriskribo = Jean-Pierre Bel (nuna prezidanto) | organiznomo = [[Senato (Francio)|Senato]] | organiztipo = Parlamenta ĉambro | mandatanto = Senatanaro | mandatanto_tipo = Elektantaro | de = [[Franca konstitucio de 1958|Konstitucio de 1958]] | ĝis = | unua = [[Gaston Monnerville]] | lasta = | nuna = Jean-Pierre Bel | nuna de = {{dato|1|oktobro|2011}} | daŭro = 3-jara | antaŭa = | alia = | alia1 = | alia2 = | situo = [[Petit Luxembourg]], [[Parizo]] | situo sur mapo = | mapotitolo = | latitudo = | longitudo = | ttt-ejo = [http://www.senat.fr/presidence Prezidantejo de la Senato] }} La '''prezidanto de la Senato''' prezidas la [[Senato (Francio)|Senaton de Francio]], la supra ĉambro de la [[Franca Parlamento|Parlamento]]. == La prezidanto de la Senato == Li estas elektita, same kiel la estraro de la Senato, de la tuto de la senatanoj post ĉiu [[francaj senatanaj balotoj|parta renovigo]], kio okazas ĉiun trian jaron, inter unu el la senatanoj. La seĝo de la prezidanto estas familiare nomita « Plateau » (kio signifas "ebenaĵon")<ref>Tiu de la Nacia Asembleo estas nomita « le Perchoir » (kio signifas "birdostangon")</ref>. De la {{dato|1|oktobro|2011}}, la prezidanto de la Senato estas [[Jean-Pierre Bel]], de la [[Socialista Partio (Francio)|Socialista Partio]], elektita por "-jara mandato. Ĝia rolo estas reprezenti la Senaton kaj konduki la debatojn de tiu ĉambro. La prezidanto de la Senato aŭtomate fariĝas provizora prezidanto de la Respubliko kaze de vakiĝo de la prezidanteco sen kun reduktitaj povoj. Tio jam okazis dufoje, okaze de la demisio de [[Charles de Gaulle|generalo de Gaulle]] (1969) kaj okaze de la morto de [[Georges Pompidou]] (1974) ; en ambaŭ kazoj, tiu prezidantanstataŭo estis farita de [[Alain Poher]]. La prezidanto de la Senato nomumas : * tri el la naŭ membroj de la [[Konstitucia Konsilio (Francio)|Konstitucia Konsilio]] * du el la ses eminentuloj de la [[Supera Konsilio de la Juĝistaro (Francio)|Supera Konsilio de la Juĝistaro]] * du el la sep membroj de la [[Autorité de régulation des communications électroniques et des postes]], * unu el la sep membroj de la [[Autorité de régulation des activités ferroviaires]], * unu el la tri eminentuloj de l'[[Autorité des marchés financiers (France)|Autorité des marchés financiers]] * tri el la naŭ membroj de la [[Conseil supérieur de l'audiovisuel (France)|Conseil supérieur de l'audiovisuel]] * du el la naŭ membroj de la [[Haut Conseil de l'éducation]] == Antaŭira ordo == La prezidanto de la Senato estas ofte prezentata kiel la dua hom de la ŝtato post la [[Prezidanto de la Franca Respubliko|Prezidanto de la Respubliko]]. Tiu eraro venas de malbona kompreno de la artikolo 7-a de la Konstitucio de la kvina Franca Respubliko. Fakte la [[ĉefministro (Francio)|ĉefministro]] estas la dua homo de la ŝtato, la prezidanto de la Senato estas nur la tria antaŭ la [[Prezidanto de la Nacia Asembleo (Francio)|prezidanto de la Nacia Asembleo]]<ref name="AFP">[http://afp.google.com/article/ALeqM5iAUk8n8vJdĤ0_DJSWE7AJyP3sHw « Sénat : "deŭième personnage de l'Etat", une appellation non contrôlée »]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, AFP, 28/09/2008.</ref>. Laŭ [[Guy Carcassonne]], tiu antaŭira ordo, difinita en 1958, montras la superecon de la plenuma povo super la leĝofara, kiun volis generalo de Gaulle en la 5-a Respubliko. Plie, en 1958, la prezidanto de la [[nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] estis devinta atribui antaŭiran rangon superan al tiu de la prezidanto de la Senato ĉar ĝi prezidas la ĉambron, kiu fine decidas pri leĝoj. La prezidanto de la senato estus fariĝinta la kvara homo de la ŝtato. Sed la respondeco pri prezidantanstataŭeco kondukis al atribuo de la tria rango al la prezidanto de la Senato kaj ne de la kvara.. == Salajro kaj avantaĝoj == La prezidanto de la Senato ricevas monate {{unuo|7100|€}} malnete kiel senatano kaj {{unuo|7057 |€}} kiel prezidanto<ref>[http://www.senat.fr/role/senateurs_info/statut.html Financa situacio de la senatanoj]</ref>. Li disponas je loĝejo en palaco [[Petit Luxembourg]] (apud [[Palais du Luxembourg]]) kaj veturilo kun ŝoforo. == Listo de prezidantoj de la Senato == {{Ĉefartikolo|Listo de prezidantoj de la Senato kaj similaj ĉambroj de Francio}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj }} == Vidu ankaŭ == === Vidu ankaŭ === * [[Franca Parlamento]] * [[Listo de prezidantoj de la Nacia Asembleo kaj similaj ĉambroj de Francio]] * [[Listo de prezidantoj de la Senato kaj similaj ĉambroj de Francio]] === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj}} * [http://www.senat.fr/presidence/index.html Paĝo dediĉita al la prezidanto de la Senato sur ''senat.fr''] <!--{{Palette Histoire parlementaire française}}--> [[Kategorio:Institucioj de Francio]] [[Kategorio:Prezidantoj de la Senato de Francio|*]] [[Kategorio:Senato de Francio]] m3bnnhawdufnfgj35wnkk00b0pjk9vr 0 493829 9405340 8757447 2026-06-17T08:54:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405340 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Carl Friedrich Goerdeler''' ([[31a de julio]] [[1884]] – [[2a de februaro]] [[1945]]) estis [[monarkismo|monarkisma]] [[konservativismo|konservativa]] [[Germanio|germana]] [[politikisto]], estro, ekonomikisto, funkciulo, kaj [[Opozicio|opozicianto]] de la [[Nazia Germanio|Nazia reĝimo]]. Se la [[puĉo]] de la [[Atenco de la 20-a de julio 1944|20a de julio]] de 1944 estus estinta sukcesa, Goerdeler estus iĝinta [[kanceliero]] de [[Germanio]] en la nova registaro. == Bibliografio == * Dippler, Christoph "The German Resistance and the Jews" paĝoj 51–93 el ''Yad Vashem Studies'', Volume 16, 1984. * ''Encyclopædia Britannica'', Volume 10 Garrison-Halibut, [[Ĉikago]]: ''[[University of Chicago Press]]'', 1969. * Fest, Joachim ''Plotting Hitler's Death : The Story Of The German Resistance'', Novjorko: Henry Holt, 1996, ISBN 080504213X. * Friedländer, Saul ''Nazi Germany And The Jews'', New York : HarperCollins, 1997, ISBN 0060190426. * Gill, Anton ''A Honourable Defeat : A History Of German Resistance To Hitler'', 1933-1945, Novjorko: Henry Holt, 1994, ISBN 0805035141. * Goda, Norman "Black Marks Hitler's Bribery Of His Senior Officers During World War II" paĝoj 96–137 el ''Corrupt Histories'' eldonita de Emmanuel Kreike kaj William Jordan, Toronto: Hushion House, 2005, ISBN 1580461735. * Goldhagen, Daniel ''Hitler's Willing Executioners : Ordinary Germans And The Holocaust'', New York : Alfred A. Knopf, 1996, ISBN 0679446958. * Hamerow, Theodore ''On The Road To The Wolf's Lair : German Resistance To Hitler'', Cambridge: Belknap Press, 1997, ISBN 0674636805. * Hoffmann, Peter "The German Resistance and the Holocaust" paĝoj 105-126 el ''Confront! Resistance in Nazi Germany'' eldonita de John J. Michalczyk, Novjorko: Peter Lang Publishers, 2004, ISBN 0-8204-6317-5. * Hoffmann, Peter ''Carl Goerdeler and the Jewish Question, 1933-1942'', Cambridge: ''[[Cambridge University Press]]'', 2011, ISBN 1-107-00798-4. * Kershaw, Ian ''Hitler'', 1889-1936 : Hubris, New York : Norton, 1998, ISBN 0393046710 * Kershaw, Ian ''Hitler'', 1936-45 : Nemesis, New York: Norton, 2000, ISBN 0393049949. * Kershaw, Ian ''The Nazi Dictatorship Problems and Perspectives of Interpretation'', Londono: Arnold Press, 2000, ISBN 0-340-76028-1. * Liang, His-Huey "China, the Sino-Japanese Conflict and the Munich Crisis" paĝoj 342-369 el ''The Munich Crisis'' eldonita de Erik Goldstein kaj Igor Lukes, Londono: Frank Cass, 1999, ISBN 0714680567. * Manvell, Roger & Frankel, Heinrich ''The Men Who Tried to Kill Hitler'', Skyhouse: Novjorko 2008, ISBN 1-60239-358-3. * Marrus, Michael ''The Holocaust In History'', Toronto: KeyPorter, 2000, ISBN 0-88619-155-6. * Meehan, Patricia ''The Unnecessary War : Whitehall And The German Resistance To Hitler'', London : Sinclair-Stevenson, 1992, ISBN 1856191796. * Mommsen, Hans "German Society And The Resistance Against Hitler, 1933-1945" paĝoj 255-276 el ''The Third Reich The Essential Readings'' eldonita de Christian Leitz, Londono: Blackwell, ISBN 0-631-20700-7. * Mommsen, Hans ''Alternatives to Hitler German Resistance Under the Third Reich'', Princeton: ''[[Princeton University Press]]'', 2003, ISBN 0-691-11693-8. * Moorhouse, Roger ''Killing Hitler : The Plots, The Assassins, And The Dictator Who Cheated Death'', New York : Bantam Books, 2006, ISBN 0553803697. * Müller, Klaus-Jürgen "The Structure and Nature of the National Conservative Opposition in Germany up to 1940" paĝoj 133-178 el ''Aspects of the Third Reich'' eldonita de H.W. Koch, Macmillan: London, ISBN 0-333-35272-6. * Orbach, Danny "Criticism Reconsidered: The German Resistance to Hitler in Critical German Scholarship" paĝoj 565-590 el ''The Journal of Military History'', Volume 75, Issue # 2, Aprilo 2011. * Overy, Richard "Germany, 'Domestic Crisis' and War in 1939" paĝoj 95–128 el ''The Third Reich The Essential Readings'' eldonita de Christian Leitz, London: Blackwell, ISBN 0-631-20700-7. * Ritter, Gerhard ''The German Resistance: Carl Goerdeler's Struggle Against Tyranny'', tradukita de R.T. Clark, Freeport, N.Y. : Books for Libraries Press, 1970, ISBN 0836954416. * Robertson, E.M. "Hitler's Planning for War and the Response of the Great Powers (1938-early 1939)" paĝoj 196-234 el ''Aspects of the Third Reich'' eldonita de H.W. Koch, Macmillan: Londono, ISBN 0-333-35272-6. * Rothfels, Hans ''The German Opposition To Hitler'', Londono: Oswald Wolff, 1961, ISBN 0854961194. * Shirer, William ''The Rise and Fall of the Third Reich'', Novjorko: Simon and Schuster, 1960, ISBN 0671624202. * Stern, Fritz ''Dreams and Delusions: The Drama of German History'', New Haven: Yale University Press, 1999, ISBN 0300076223. * Stokes, Lawrence "Canada and the German Resistance: The 1937 Canadian Visit of Carl Friedrich Goerdeler" paĝoj 92–106 el ''Zeitschrift fur Kanada Studien'', Volume 19, Issue # 36, 1999. * Tooze, Adam ''The Wages of Destruction. The Making and Breaking of the Nazi Economy'', Novjorko: Viking, 2006, ISBN 978-0-670-03826-8. * von Klemperer, Klemens ''German Resistance Against Hitler : The Search For Allies Abroad'', 1938-1945, [[Oksfordo]]: Clarendon Press, 1992, ISBN 0198219407. * Young, Arthur Primrose ''The "X" Documents'' eldonita de Sidney Aster, Londono: Deutsch, 1974, ISBN 0-233-96530-0. * Watt, D.C. ''How War Came : The Immediate Origins Of The Second World War'', 1938-1939, Londono: Heinemann, 1989, ISBN 0434842168. * Wheeler-Bennett, John ''The Nemesis of Power. The German Army In Politics, 1918-1945'', Londono: Macmillan, 1967, ISBN 1403918120. * Weinberg, Gerhard ''The Foreign Policy of Hitler's Germany : Diplomatic Revolution In Europe'', 1933-36, [[Ĉikago]]: ''[[University of Chicago Press]]'', 1970, ISBN 0226885097. * Weinberg, Gerhard ''The Foreign Policy of Hitler's Germany Starting World War II, 1937-1939'', [[Ĉikago]]: ''[[University of Chicago Press]]'', 1980, ISBN 0226885119. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://contentdm.warwick.ac.uk/cdm/compoundobject/collection/tav/id/1277/rec/155 Notes of a conversation with 'X' (Dr Carl Friedrich Goerdeler)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140503073907/http://contentdm.warwick.ac.uk/cdm/compoundobject/collection/tav/id/1277/rec/155 |date=2014-05-03 }}-one of the "X documents" detailing A.P. Young's account of meetings with Goerdeler on 6th and 7 August 1938. * [http://jcpa.org/article/the-jews-in-plans-for-postwar-germany/ The Jews in Plans for Postwar Germany] de David Bankier. * [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Goerdeler.html Carl Goerdeler] * [http://www.atlantic-times.com/archive_detail.php?recordID=1655 Why They Tried To Kill Hitler What the Tom Cruise film does not explain - a footnote to 'Valkyrie'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140903114420/http://www.atlantic-times.com/archive_detail.php?recordID=1655 |date=2014-09-03 }} de Uwe Siemon-Netto. * [http://www.executedtoday.com/2011/02/02/1945-carl-goerdeler-johannes-popitz-alfred-delp/ Carl Goerdeler, as penance for the German people] * [http://userwww.sfsu.edu/~epf/journal_archive/volume_XI,_2002/pemberton_j.pdf Juli 20: the Politics of a coup]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by Jacob Pemberton. * [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=11784 Goerdeler's Writings] de Peter Hoffmann. * [http://www.haaretz.com/culture/books/the-good-germans-1.262766 The Good Germans] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140903171902/http://www.haaretz.com/culture/books/the-good-germans-1.262766 |date=2014-09-03 }} de Tom Segev. {{ĝermo|germano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goerdeler, Carl}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj luteranoj]] [[Kategorio:Germanaj rezistantoj]] [[Kategorio:Germanaj kontraŭkomunistoj]] [[Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito]] r7vhfd8dzobkb9rwt589wddj89jtfdk 0 495312 9405288 9303890 2026-06-17T07:52:54Z Sj1mor 12103 9405288 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de Adam Kraft ĉe la tabernaklodometo en la nurenberga preĝejo [[Sankta Laŭrenco (Nurenbergo)|Sankta Laŭrenco]]}} '''Adam KRAFT''' (naskiĝis inter 1455 kaj 1460 en [[Nurenbergo]]; mortis meze de januaro [[1509]]) estis [[germana]] [[skulptisto]] kaj konstruestro en la epoko de [[gotika arĥitekturo|malfrua gotiko]]. <!--[[Dosiero:Adam Kraft.jpg|eta|]]--> == Vivo == Adam Kraft naskiĝis en Nurnbergo kiel filo de lignaĵisto. Escepte la tiam kutimajn jarojn da metiolerna migrado, kiujn li pasigis en [[Ulm]] kaj [[Strasburgo]], li verkis nur en Nurenbergo kaj ĉirkaŭaĵo. Pri lia vivo ne multa estas konata. Du fojojn li estis edzo, sed liaj geedzecoj restis sengefilaj. Li tenis nur malgrandan metiejon kun du aŭ tri laboristoj. Malgraŭ multaj mendoj li dumvive spertis financajn malfacilaĵojn. Adam Kraft estis entombigita en [[Schwabach]] ĉe Nurenbergo la 21-an de januaro 1509. Tie gimnazio portas lian nomon. Honore al Adam Kraft oni starigis lian buston en la ''Famohalon'' je [[Munkeno]]. Ankaŭ mezlernejo en Nurenbergo nomiĝas laŭ Kraft. == Verkaro == Lia ĉefverko estas la ''[[tabernaklodometo]]'' en la nurenberga [[Sankta Laŭrenco (Nurenbergo)|Sankta Laŭrenco]], gotika turo 20,11 metrojn alta el [[sabloŝtono]], kiu per sia multnombro da figuroj (prezentadoj de la [[Lasta Vespermanĝo]], de la [[Krucumado]] kaj de la [[Resurekto de Jesuo]]), [[pinaklo]]j kaj [[ornamriparo]] memoras pri interplektitaj volvokreskaĵoj de [[arbo]]. La [[soklo]]n de la tabernaklodometo subtenas tri figuroj: per la tria Kraft sin eternigis memportrete, la aliaj figuras eble liajn submajstroj, kiuj kunlaboris la verkon. Malgraŭ ĝia [[Filigrano (artmetio)|filigrana]] formo kaj la treega difektado de la Laŭrencopreĝejo per bombatakoj dum la [[Dua Mondmilito]] la tabernaklodometo povis esti savata el detruo per ĉirkaŭvualo el [[gipso]]. Nur la pinto 7 metrojn alta, kiu sin alpremetas al la volbo, estis riparata post la milito. Alian tabernaklodometon li verkis por la preĝejo Sankta Andreo en [[Kalchreuth]] norde de Nurenbergo. Krom la tabernaklodometo de Sankta Laŭrenco estas nomenda la ''Schreyer-Landauer-[[Epitafo]]'' ĉe la ekstera muro de la orienta ĥorejo de la preĝejo Sankta Sebaldo en Nurenbergo kiel unu el la plej gravaj verkoj de Adam Kraft. La epitafo donacita de la nurenbergaj [[patricio]]j Sebald Schreyer kaj Matthäus Landauer ekestis en la jaroj 1490–92 kaj estas ja iaspeca majstropeco, per kiu li povis sin rekomendi por la tuj poste ekestonta tabernaklodometo en Sankta Laŭrenco. La epitafo konsistas el tri ŝtonreliefoj kunmetitaj laŭ maniero de [[retablo]], kiuj prezentas per preskaŭ pentrisma maniero scenojn el la [[pasiono|Pasiono de Kristo]]. Grandparto el liaj verkoj troviĝas kiel pruntaĵo en la Ĝermana Nacia Muzeo: Reliefoj de la ''[[via crucis]]'' ekde la [[nurenberga burgo]] al la kvartalo Sankta Johano, reliefo de la iama urba pesejo, ''Sankta Ana en patrina triopo'' ktp. <gallery> dosiero:Schreyer-Landauer-Epitaph 01.jpg|La sabloŝtona reliefo je Sankta Sebaldo prezentas tri scenojn el la pasiono de Kristo dosiero:Schreyer-Landauer-Epitaph 07.jpg|Prezentado de la krucoportado de Jesuo dosiero:Schreyer-Landauer-Epitaph 06.jpg|Entombigo de Jesuo dosiero:Schreyer-Landauer-Epitaph 05.jpg|Reviviĝo de Jesuo </gallery> == Literaturo == * Quirin Engasser (eldoninto): ''Grosse Männer der Weltgeschichte. 1000 Biographien in Wort und Bild.'' Neuer Kaiser Verlag, Klagenfurt 1987, ISBN 3-7043-3065-5, p.&nbsp;253. * Frank Matthias Kammel (eldoninto): ''Adam Kraft. Die Beiträge des Kolloquiums im Germanischen Nationalmuseum.'' Verlag des Germanischen Nationalmuseums, Nurenbergo 2002, ISBN 3-926982-80-2 (''Wissenschaftliche Beibände zum Anzeiger des Germanischen Nationalmuseums'' 20). * Heinz Stafski: ''Die Hausreliefs des Adam Kraft.'' En: ''Nürnberger Altstadtberichte.'' 4, 1979, pj. 31–44. * Heinz Stafski: ''Zwei gerettete Steinbildwerke von Adam Kraft.'' En: ''Jahresbericht des Germanischen Nationalmuseums.'' 93, 1948, pj. 3–6. * Erich Steingräber: ''Die Nürnberger Stadtwaage.'' Reclam, Stutgarto 1966 (''Werkmonographien zur bildenden Kunst in Reclams Universal-Bibliothek'', 113; ''Universal-Bibliothek'', 9113). * Susanne Wegmann: ''Der Kreuzweg von Adam Kraft in Nürnberg. Ein Abbild Jerusalems in der Heimat.'' In: ''Mitteilungen des Vereins für Geschichte der Stadt Nürnberg.'' Bd. 84, 1997, pj. 93–117, [http://periodika.digitale-sammlungen.de/mvgn/Blatt_bsb00000998,00110.html rete]. * Gerhard Weilandt: ''Die Sebalduskirche in Nürnberg. Bild und Gesellschaft im Zeitalter der Gotik und Renaissance.'' Imhof, Petersberg 2007, ISBN 978-3-86568-125-6 (''Studien zur internationalen Architektur- und Kunstgeschichte'' 47). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118715372}} * http://www.artcyclopedia.com/artists/kraft_adam.html {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kraft, Adam}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj konstruestroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] iqot15vfha5bqx4u32q0f1tnnwp2vvh 0 495495 9405280 9370052 2026-06-17T07:45:38Z Sj1mor 12103 9405280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Ernst BARLACH''' (naskiĝinta la [[2-a de januaro]] [[1870]] en [[Wedel]], mortinta la [[24-a de oktobro]] [[1938]] en [[Güstrow]]) estis [[Germanio|germana]] skulptisto, grafikisto kaj dramisto, kiu estis sub la influo de la [[germana ekspresionismo|nordgermana ekspresionismo]]. Li anis ĉe [[Berlina secesio]]. == Artista vivo == Li trejnitis ĉe la hamburga Artmetilernejo, la Arta akademio en [[Dresdeno|Dresden]] kaj finfine ĉe la Julian-akademio en [[Parizo]]. Dum vojaĝo tra [[Rusio]] en la jaro 1906-a li ekkontaktis la rusan popolan arton kaj fascinigis por si la lignoskulptadon. En 1910 li ekloĝis en [[Güstrow]] kiel li malgraŭ persekuto fare de la [[nazioj]] vivis ĝis la morto. == Verkaro == [[Dosiero:Ernst_Barlach_Der_Totentanz_4.jpg|alternative=|kadra|maldekstra|266x266ra]] Staras en la centro de la verko simplaj sed gigante aspektantaj plastikaĵoj el ligno, argilo aŭ bronzo prezentantaj la homon kiel kreaturon suferantan, senfeligitan sed samtempe plenan de vizioj. En la 2-a duono de la 1920-aj kaj en la fruaj 1930-aj jaroj li faris por pluraj germanaj urboj memorigilojn kaj monumentojn por falintaj soldatoj, ekz. por Güstrow, [[Köln]] kaj [[Magdeburgo|Magdeburg]]. Krome li kreis portretajn bustojn, lignogravuraĵojn kaj litografojn, per kiuj li parte ilustris siajn proprajn dramojn. Nombriĝas al liaj plej konataj skulptaĵoj ''Hirte im Sturm'' (1908, Kunsthalle, Bremen) kaj ''Singender Mann'' (1928, Städtische Kunsthalle, Mannheim); al la plej gravaj literaturaĵoj nombriĝas la dramoj ''Der arme Vetter'' (1918), ''Die Sündflut'' (1924), ''Der Blaue Boll'' (1926) kaj la romano ''Seespeck'' (1913-1914, publikigita nur en 1948), en kiuj li traktis temojn kiuj lin okupis: serĉado je Dio, neceso de la malbono por la savo kaj similaj. Multaj verkoj hodiaŭ videblas en la Ernst-Barlach-memorigloko en Güstrow kaj en la Ernst-Barlach-domo en [[Hamburg]]. == Vidu ankaŭ == * [[Muzeo Ernst Barlach]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.barlach-biblio.org/ Surreta bibliografio pri sekundara literaturo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130521114022/http://barlach-biblio.org/ |date=2013-05-21 }} * {{DNB-Portal|118506617}} * [http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autorb/barlach.html Kolekto de ligiloj berlina.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100225143529/http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autorb/barlach.html |date=2010-02-25 }} * [http://cle.ens-lyon.fr/56263734/0/fiche___pagelibre/ Prezento kaj interpreto de elektitaj verkoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120224225802/http://cle.ens-lyon.fr/56263734/0/fiche___pagelibre/ |date=2012-02-24 }} * [http://gutenberg.spiegel.de/autor/ernst-barlach-908 Literaturaj verkoj de Barlach surrete.] * [http://www.barlach-haus.de/ Hejmpaĝo de la hamburga Barlach-domo.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Barlach, Ernst}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj desegnistoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] ese4t67wr7wme8qtsj98ocouj6kmcxu 0 496609 9405299 9398613 2026-06-17T07:57:15Z Sj1mor 12103 9405299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Michael Parler''' estis [[ŝtontajlisto]] de la [[Gotika arĥitekturo|gotiko]] el la [[familio Parler]]. Li estis filo de Heinrich Parler la pli maljuna kaj frato de [[Peter Parler]] kaj Johann Parler la pli maljuna. Pri Michael Parler nur malmulte estas konata. Verŝajne li iris kune kun sia frato al [[Bohemujo]], lia restado en [[Zlatá Koruna|Goldenkron]] estas dokumentita por la jaro 1359. Pli malfrue li restadis en [[Prago]], kie li estas dokumentita ĝis 1383. Pri liaj verkoj kiel ŝtontajlisto neniu detala estas konata, nek oni konas majstromarkon de li. Michael Parler ne estas intermiksenda kun la samnoma nevo de Peter Parler, kiu 1383 verkis pri la [[katedralo de Strasburgo]], nek kun Michael Parler el la familia branĉo el [[Ulm]], kiu estas menciita lige kun la konstruo de la [[katedralo de Ulm]]. == Literaturo == * Reinhard Wortmann: ''Die Parlerkonsolen des Ulmer Münsters. Ein Betrag zur Baugeschichte des Langhauses''. En: ''Bonner Jahrbücher'', CLXX, 1970, 289-311. * Reinhard Wortmann: ''Hallenplan und Basilikabau der Parler in Ulm. 600 Jahre Ulmer Münster'', 1977, 101-125. * Gottfried Hauff: ''Zur Konservierung der Chorportale des Heilig-Kreuz-Münsters in Schwäbisch Gmünd'', 1989, 42, 3, 252-254. [[Kategorio:Mezepokaj skulptistoj]] [[Kategorio:Ŝtontajlistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 14-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 14-a aŭ 15-a jarcento]] 71u4qfb7a67x52jhdgi6t85x6ljxse7 0 496614 9405303 8859658 2026-06-17T07:58:41Z Sj1mor 12103 9405303 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Wenzel Parler''' (naskiĝinta antaŭ [[1360]] supozeble en [[Prago]]; mortinta [[1404]] en [[Vieno]]) estis unu el la plej elstaraj katedralaj [[arĥitekto]]j kaj [[skulptisto]]j el la [[familio Parler]], filo de [[Peter Parler]]. Li verkis interalie en Prago, [[Nördlingen]] kaj Vieno. Unua verkado de Wenzel Parler estas pruvebla por la dua duono de la 1370-aj jaroj en [[Prago]], kie li laboris almenaŭ ĝis 1392 (eble tamen ne kontinue) kaj decide kunkonstruis la katedralon [[katedralo Sankta Vito|Sankta Vito]]. En Prago li estas dokumentita kiel ''Ingegnere Venceslao da Praga''. Plej malfrue en 1398, kiam lia pli juna frato Johann Parler ("la pli juna") transprenis la konstruestradon por la katedralo, li forlasis Pragon. Post tio li supozeble verkis pri la konstruado de la preĝejo Sankta Savanto en [[Nördlingen]]. Ekde 1400 li reaperis kiel ŝtontajlisto je la [[katedralo Sankta Stefano (Vieno)|katedralo Sankta Stefano]] en [[Vieno]], kies arĥitekto li fariĝis en 1403. De tie italaj delegitoj volis forvarbi lin al [[Milano]], por ke li tie verku kiel arĥitekto pri la [[katedralo de Milano|katedralo]]. En Milano pruveble en 1392 estis ''Henrico parlér da Gamodia'' ([[Schwäbisch Gmünd|Gmünd]]), eble Heinrich Parler la pli juna, kuzo de Wenzel Parler. Wenzel ne plu iris kiel arĥitekto al Milano, li mortis en 1404. La identeco de la katedralaj arĥitektoj en Prago kaj Vieno ne senmanke estas dokumentita. Wenzel tiutempe estis oftega nomo en [[Bohemujo]] kaj suda Germanujo, kaj la nomo Parler deduktiĝas de ''parlier'', kio signifas kvazaŭ konstruestro. La tempa sinsekvo same kiel klaraj stilaj paraleloj inter la katedraloj de Prago kaj Vieno verŝajnigas komunan identecon. == Literaturo == * Kletzl, Otto: ''Zur Identität der Dombaumeister Wenzel Parler d.Ä. von Prag und Wenzel von Wien'' en: Wiener Jahrbuch für Kunstgeschichte 9, 49sj.; Vieno 1934 * ''Die Parler und der schöne Stil 1350-1400. Europäische Kunst unter den Lŭemburgern'' Handbuch zur Ausstellung des Schnütgen-Museums in der Kunsthalle Köln, 5 volumoj; Kolonjo 1978 * ''Parlerbauten - Architektur, Skulptur, Restaurierung'', Stutgarto 2004, ISBN 3-8062-1882-X [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Ŝtontajlistoj]] [[Kategorio:Arkitektoj de gotiko]] [[Kategorio:Arkitektoj de katedraloj]] {{Vivtempo|Parler, Wenzel}} 4xkzo651bc0bl14613605ae29jo8m0l 0 496627 9405275 8765027 2026-06-17T07:44:37Z Sj1mor 12103 9405275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Peter Parler triforium bust.jpg|eta|Busto de Peter Parler en la [[triforio|triforia]] galerio de la katedralo de Prago]] '''Peter Parler''' (naskiĝinta en 1330 aŭ 1333 en [[Schwäbisch Gmünd]]; mortinta la [[13-an de julio]] [[1399]]<ref>Laŭ NDB kaj GND. ADB diference tekstas: „En dokumento el 1401 Peter estas menciita lastan fojon, li do atingus aĝon de 70 jaroj.“</ref> en [[Prago]]) el la [[familio Parler]] estis [[germana]] [[skulptisto]] kaj unu el la plej elstaraj katedralaj [[arĥitekto]]j de la mezepoko. Liaj konstruaĵoj apartenas al [[gotika arĥitekturo]]. Ekde proksimume 1356 li vivis en [[Bohemujo]], precipe en Prago, kie li kreis siajn plej famajn verkojn. == Vivo == [[Dosiero:Petr Parler nahrdeska.jpg|eta|rekta|Tombomonumento de Peter Parler en la katedralo de Prago]] Pri la junaĝo de Peter Parler malmulte estas konata. Li devenis el familio de arĥitektoj en [[Schwäbisch Gmünd|Gmünd]] kaj ellernis la [[ŝtontajlista]]n metion en la [[katedralkonstrua metiejo]] de [[Kolonjo]]. Lia patro ''Heinrich Parler la pli maljuna'' tiutempe estis ŝtontajlisto ĉe la konstruejo de la [[katedralo de Kolonjo]]. Li laboris post sia edukado kelkan tempon en Kolonjo, kie li geedziĝis kun Druda aŭ Gertruda, filino de arĥitekto Bartholomäus de Hamm. El ĉi tiu geedzeco originis tri gefiloj, du filoj (Johann Parler la pli juna kaj [[Wenzel Parler]]) kaj unu filino. En la jaro 1360 li posedis domon ĉe la kastelplaco en Prago kaj estis tiutempe elektata kiel laikojuĝisto. Lia unua edzino mortis en la 1360-aj jaroj, ĉar kiam Parler en 1370 reiris al Kolonjo, li devis ordoni pri la heredaĵa parto de sia edzino. Li geedziĝis kun Agnes von Bur kaj akiris samjare duan domon ĉe la kastelplaco je Prago. Ambaŭ domojn li transcedis al sia edzino kaj siaj gefiloj el la dua geedzeco. La aĉetoj de la domoj, la edzinigo de lia filino kaj la nombro de la gefiloj kaŭzis parte juĝprocesojn; Peter Parler estis bonhavulo kaj laboris ĝis sia maljunaĝo. En la jaro 1396 li ankoraŭ estis nomata katedralarĥitekto sur tabulo ĉe la katedralo Sankta Vito, kaj en la jaro 1401 li estas diference al la alikaze nomata mortodato menciita lastan fojon.<ref>Bernhard Grueber: Gmünd, Peter (auch Parler). En: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Volumo 9, Duncker & Humblot, Lepsiko 1879, pj. 275–279.</ref> El siaj gefiloj nun Johann restis en Prago, Wenzel pli malfrue laboris en [[Nördlingen]] kaj [[Vieno]]. Dum la [[Husmovado|husanaj militoj]] multaj el liaj verkoj estis detruataj kaj la skulptistolernejo malfondata. Memportreto, kiun li mem ĉizis, troviĝas en la triforia galerio de la katedralo Sankta Vito kun lia marko. == Verkaro == Plej fama verko de Peter Parler estas la [[katedralo Sankta Vito]], por kiu [[Karlo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|imperiestro Karlo la 4-a]] estis lin vokinta de Schwäbisch Gmünd al [[Prago]] kiel katedralarĥitekto, pasiginte en 1356 kelkajn tagojn en [[Ŝvabujo]] kaj ankaŭ en Gmünd, kie Peter Parler laboris pri la preĝejo Sankta Kruco. En Prag Parler transprenis la katedralarĥitektan postenon de la mortinta arĥitekto Matiaso el [[Arras]]. En la jaro 1358 li ricevis la komision konstruigi la [[ponto de Karolo|Karlo-Ponton]] trans la [[Vultavo]]. Ĝi estis per 16 duonrondaj arkoj ampleksaj 25 metrojn teĥnika majstraĵo siatempa – konstrua atingaĵo ĝis tiam ne opiniata kiel ebla. La ponto pretiĝis en la tempo de Peter Parler kaj ekde tiam stampas la aspekton de Prago. Lia patro Heinrich Parler la pli maljuna, lia frato Johann kaj li decide partoprenis la konstruadon de la [[katedralo de Schwäbisch Gmünd|katedralo Sankta Kruco]] je Schwäbisch Gmünd. Ĝi estas la plej alta gotika [[halopreĝejo]] de sudokcidenta Germanujo. La talento de Peter Parlers montriĝas ne nur laŭ teĥniko vidpunkto, sed ankaŭ en tio, kiel li pludisvolvis la [[Gotika arĥitekturo#Francujo|francan katedralideon]]. Per tio li antaŭpioniris en sia epoko kaj regis la maloftan arton, „ŝanĝi vivoĝojn en arĥitekturon“. Li finkonstruis la fortikaĵon [[Karlštejn]], kiun estis ekkonstruinta Matthias de Arras en 1334 sen postlasi planajn skizojn. Je tio li forigis la konstruajn malperfektaĵojn, kiujn estis kreintaj aliaj arĥitektoj dum kvar jaroj antaŭ li. Krom tio li konstruis la urban preĝejon de [[Kolín]] ĉe [[Elbo (rivero)|Elbo]] kaj la [[Preĝejo Sankta Karolo (Nové Město)|Karlo-Kortegon]] en Prago. Kelkaj fontoj opinias lin ankaŭ aŭtoro de la planoj por la katedralo Sankta Barbara en [[Kutná Hora|Kuttenberg]] ĝis la alteco de la [[arkaĵo]]j, kies konstruadon realigis lia filo Johann Parler. Kun Peter Parler laboris ankaŭ lia pli aĝa filo [[Wenzel Parler]]. Multaj pli malgrandaj konstruaĵoj, kiujn li mem arĥitektis aŭ realigis fare de liaj lernantoj, ekestis trans la limoj de [[Bohemujo]] ĝis [[Silezio]] kaj [[Luzacio]] kaj ankaŭ en [[Moravio]] kaj en la nun bavara [[Supra Palatinato]]. Krom kiel arĥitekto Peter Parler ankaŭ elstaris kiel skulptisto, cizelisto, modelisto kaj pentristo. En Bohemujo li fondis skulptistolernejon. Lia unua propramane kreita figuro ŝajnas esti tiu de Sankta Venceslao, kiun li finfaris en 1360 kaj signis per sia marko; ĝi troviĝas en la katedralo Sankta Vito. La tombomonumento el [[marmoro]], kiun li produktis por kardinalo kaj ĉefepiskopo Johano Očko de Wlašim, montras la perfektan regadon pri teĥniko kaj materialo. Krom tio oni atribuas al Parler kaj al lia skulptista skolo aron da tombomonumentoj por princoj, dum kiam la figuro de reĝo [[Přemysl Otakar la 1-a|Otokar la 1-a]] ekskluzive devenus el lia mano. Lian ĥorseĝaron neniigis brulego en la jaro 1541. Inter la katedralaj trezoroj troviĝas relikvujoj, kiujn li produktis laŭ gotika stilo, kaj kiuj estis tiel unikaj, ke aliaj centojn da fojoj imitverkis. Je sia pentra verkado li limiĝis je plurkoloraj elpentradoj de siaj skulptaj verkoj. === Superrigardo pri la konstrua verkaro === En Bohemujo Peter Parler verkis jenajn konstruaĵojn: * [[Katedralo Sankta Vito]], Prago * [[Karlo-Ponto]], Prago * [[Karlštejn|Fortikaĵo Karlstein]] * Katedralo Sankta Barbara, Kuttenberg * Preĝejo Sankta Bartolomeo, Kolín * Preĝejo Ĉieliro de Maria kaj Karlo la Granda, Prago * Kapelo Ĉiuj Sanktuloj, Prago * Malnovurba Pontoturo, Prago <gallery> Veitsdom 01 2003-12-24.jpg|Katedralo sur la kastelo de la [[praga burgo]], suda portalo Prag.goldene Pforte.wmt.jpg|[[Ornamripo]]-volbo de Peter Parler en la katedralo Sankta Vito je Prago 08465 Karlsbrücke, um 2012.JPG|[[Karlo-Ponto]] kun pontoturo </gallery> == Familia nomo == La familia nomo de Peter Parler deduktiĝas de profesia nomo. „Parlerius“ aŭ „parlerus“, pli malfrue „parlier“, signifis majstro de la konstrufako kaj „proparolanto“ de katedralkonstrua metiejo (komp. ''paroli'', ''[[parlamento]]''). == Honoradoj == Laŭ Peter Parler nomiĝas la Gimnazio Parler en Schwäbisch Gmünd. La Germana Fondaĵo Monumentprotektado kaj la Ligo de Germanaj Ŝtontajlistoj disdonas ĉiun duan jaroj la Premion Peter Parler al ŝtontajlistoj, kiuj akiris meritojn je la konservema riparado de kulturaj valoraĵoj<ref>Monumente 4/2013, p. 16</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Bernhard Grueber: Gmünd, Peter (auch Parler). En: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 9, Duncker & Humblot, Lepsiko 1879, pj. 275–279. * Josef Neuwirth: ''Peter Parler von Gmund. Dombaumeister in Prag und seine Familie. Ein Beitrag zur deutsch-österreichischen Künstlergeschichte.'' Clave, Prago 1891. * Barbara Schock-Werner: Parler, Peter (Peter Parier von Gmünd). En: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 20, Duncker & Humblot, Berlino 2001, ISBN 3-428-00201-6, p.&nbsp;72 s. * Marc Carel Schurr: ''Die Baukunst Peter Parlers. Der Prager Veitsdom, das Heiligkreuzmünster in Schwäbisch Gmünd und die Bartholomäuskirche zu Kolin im Spannungsfeld von Kunst und Geschichte.'' Dissertation. Universität Freiburg im Üechtland 2001. Thorbecke, Ostfildern 2003, ISBN 3-7995-0127-4. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118789708}} * [http://www.biv-steinmetz.de/innung/presse/peter_parler-preis_2007.pdf Premio Peter Parler] * [http://www.parler-gymnasium.de/geschichte/Peter.htm Peter Parler ĉe parler-gymnasium.de]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Parler, Peter}} [[Kategorio:Arkitektoj de katedraloj]] [[Kategorio:Germanaj bohemianoj]] [[Kategorio:Arkitektoj de gotiko]] [[Kategorio:Gotikaj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj arkitektoj]] lwmab7d4ossraq4pcg1s6xeipbv2xcy 0 496658 9404474 8850129 2026-06-16T12:06:35Z Sj1mor 12103 9404474 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''[[Francisko|Ferenc]] Helbing,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Helbing Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[grafikisto]], ksilografisto, [[profesoro]]. [[Dosiero:HUK 1000 1920 obverse.jpg|eta|<center>Bankbileto fare de Ferenc Helbing]] [[Dosiero:PalaceHotelInside04.jpg|eta|Fresko de ferenc Helbing en hotelo en [[Miskolc]]]] Ferenc Helbing [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06195.htm] naskiĝis la {{daton|25|decembro}} [[1870]] en [[Nové Zámky|Érsekújvár]] (nuntempa [[Nové Zámky]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|28|januaro}} [[1958]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Ferenc Helbing studis en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo]], poste li eklaboris en [[presejo]]. En [[1906]] li ekinstruis ĉefe en la menciita lernejo, kie li estis [[rektoro]] inter [[1927]] kaj [[1936]]. Li instruis ekzemple [[Piroska Szántó]], [[Amerigo Tot]]. Li okupiĝis precipe pri desegnadoj de [[poŝtmarko]]j, bankbiletoj. == Elektitaj publikaĵoj == * Planado de bankbiletoj * Plakatoj, ilustraĵoj, [[fresko]]j * diversaj [[poŝtmarko]]j == Elektitaj disĉiploj == * [[Béla Bán]] * [[Ferenc Bokros]] * [[Lajos Csabai Ékes]] * [[Tibor Gönczi-Gebhardt]] * [[Jenő Haranghy]] * [[Endre Horváth (grafikisto)]] * [[Zoltán Nagy (grafikisto)]] * [[Eszter Mattioni]] * [[János P. Bak]] == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06195.htm hungarlingva biografio] * [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/helbing-ferenc-4759 hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Helbing, Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj poŝtmarkoplanistoj]] [[Kategorio:Hungaraj litografoj]] [[Kategorio:Hungaraj ksilografistoj]] q9tz68e34ct5lmtwejywot2bsf94zws 0 497753 9405216 9241972 2026-06-17T06:54:34Z Crosstor 3176 /* Eks-studentoj */ 9405216 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = |situo = |establita = |gvidanto = |regiono-ISO = BE |zomo = 14 |retejo = | nombro de studentoj = | nombro de kunlaborantoj = }} La '''Kolegio de Eŭropo''' (angle: ''College of Europe'', france: ''Collège d’Europe'', nederlande: ''Europacollege'') estas sendependa universitata instituto de postbakalaŭraj eŭropaj studoj kun ĉefsidejo en [[Bruĝo]], [[Belgio]]. Ĝi havas la statuson de "Institucio de Publika Intereso", laŭ belga juro. Ekde 1992 la kolegio havas kroman, malpli grandan sidejon en [[Natolin]], [[Varsovio]], [[Pollando]]. == Historio == La Kolegio de Eŭropo estis la unua instituto en la mondo kiu organizis postuniversitatajn studojn pri eŭropaj aferoj. [[Salvador de Madariaga]] lanĉis dum la Haga Kongreso de 1948 la ideon de kolegio kie la estontaj gvidantoj de Eŭropo povas vivi kaj studi kune. Ĝi estis fondita en 1949 fare de gvidaj eŭropaj personoj, i.a. Salvador de Madariaga, [[Winston Churchill]], [[Paul-Henri Spaak]] kaj [[Alcide De Gasperi]]. Grupo de bruĝaj civitanoj gvidataj de pastro Karel Verleye sukcesis altiri la kolegion al Bruĝo. Profesoro [[Hendrik Brugmans]], unu el la intelektaj gvidantoj de la eŭropa movado kaj prezidanto de la [[Unio de Eŭropaj Federalistoj]], iĝis ĝia unua rektoro (1950-1972). Post la ŝanĝoj en Centra kaj Orienta Eŭropo, en 1993 dua sidejo estis fondita en Natolin (apud [[Varsovio]], [[Pollando]]) kun la subteno de la [[Eŭropa Komisiono]] kaj de la pola registaro. La Kolegio nun funkcias kiel ''unu kolegio - du sidejoj'', kaj iama esprimo ''la spirito de Bruĝo'' iĝis ''la spirito de la Kolegio''. La Kolegio origine havis neniun konstantan instruistaron; la kursoj estis instruitaj fare de eminentaj akademiuloj kaj foje registaroficistoj el tuta Eŭropo. Ekde la lastaj du jardekoj, la kolegio havas pli da dungitaj profesoroj. == Akcepta proceduro == Studentoj estas kutime elektitaj de eksterŝtataĵoj en kunlaboro kun la ministerioj de siaj landoj. La nombro da studentoj kutimis esti tre malalta - dum pluraj jardekoj malpli ol 100 - sed pliiĝis ekde la fruaj 1990-aj jaroj. La Kolegio de Eŭropo estas dulingva kaj studentoj devas scipovi la anglan kaj la francan. == Sidejoj == === Bruĝo === [[Dosiero:College of Europe.jpg|eta|dekstra|180px|Sidejo "Dijver"]] [[Dosiero:Europacollege Verversdijk.jpg|eta|dekstra|180px|Sidejo "Verversdijk"]] La bruĝaj sidejoj troviĝas en la urbocentro. Bruĝo situas en la [[Nederlanda lingvo|nederlandlingva]] [[Flandra Regiono]] de [[Belgio]], sed la Kolegio ne utiligas la nederlandan kiel laborlingvon. Estas jenaj konstruaĵoj: ==== Dijver ==== La ĉefkonstruaĵo kie estas la akceptejo, oficejoj, klasĉambroj kaj la biblioteko. ==== Verversdijk ==== Ekde 2007 la Verversdijk-konstruaĵoj disponigas kromajn auditoriojn, instruĉambrojn kaj oficejojn por akademiuloj, esploristoj kaj kunlaborantaro kaj permesos al la kolegio etendi ĝiajn agadojn. ==== Garenmarkt ==== La iama hotelo ''Portinari'' je Garenmarkt 15 estas nomita laŭ Tommaso Portinari, la bruĝa administranto de la [[Florenco|florenca]] ''Loggia de Medici'' en la 15-a jarcento. Ĝi enhavas dek unu loĝejojn por profesoroj kaj kvardek studentajn ĉambrojn, du salonojn en 19-jarcenta stilo, la ''Salonon de la Rektoro'' kun 18-jarcentaj murpentraĵoj kaj modernan manĝejon por studentoj. ==== Loĝejoj ==== La kolegio havas kelkajn pliajn loĝejojn en la urbocentro. Neniu el la loĝejoj gastigas pli ol 60 studentojn tiel ke ĉiu loĝejo havas sian propran malgrandan multnacian kaj multkulturan medion. === Natolin === [[Dosiero:Palac Potockich w Natolinie 01.jpg|eta|dekstra|180px|Potocki-Palaco en Natolin]] La sidejo en Natolin estis establita en 1992, responde al la revolucioj de 1989 kaj en antaŭĝojo de la vastigo de la Eŭropa Unio. Hodiaŭ, ĝi estas parto de 120-hektara historia parko kaj naturrezervejo - antaŭe la Reĝa Ĉaspalaco de Natolin - situanta en la suda parto de Varsovio, proksimume 30 minutojn per metroo de la urbocentro. La malnovaj historiaj konstruaĵoj, inkluzive de la grandbieno, la staloj kaj la veturilŝedo, estis adaptitaj al la bezonoj de modernaj tempoj kaj novaj konstruaĵoj estis konstruitaj en harmonio kun la palaco kaj ĝia parko. Fonduso prizorgas la komplekson. == Akademiaj programoj == La unujara programo daŭras de septembro ĝis la fino de junio kaj estas instruita en la angla kaj la franca. Ĝi inkludas prelegojn, esplorseminariojn, laborrenkontiĝojn kaj renkontiĝojn kun eksteraj specialistoj kaj diversajn lingvokursojn. Por akiri la gradon, studentoj devas fari buŝajn kaj skribajn ekzamenojn ĉe la fino de ĉiu semestro, kaj verki 15 ECTS-punktan magistran disertaĵon en la angla aŭ la franca. La disertaĵo donas al studentoj la ŝancon entrepreni individuan esploradon, faritan ĉefe en la dua semestro. La programo estas riĉigita per studvizitoj al la eŭropaj institucioj kaj, por studentoj de Natolin, ankaŭ al najbaraj landoj. De 1949 ĝis la 1990-aj jaroj, studentoj en Bruĝo povis elekti el tri programoj: * Eŭropaj Ekonomiaj Studoj (t.e. studoj de internacia ekonomio kun emfazo de la EU) * Eŭropaj Juraj Studoj (t.e. studoj de [[eŭropunia juro]]) * Eŭropaj Politikaj kaj Administraj Studoj (t.e. studoj de politika scienco kaj ŝtatadministrado temiganta la EU) En la lastaj jaroj, pliaj programoj estis kreitaj: Eŭropaj Internaciaj Rilatoj kaj Diplomataj Studoj. En Natolin, la studprogramo ofertas kvar programojn: * La Eŭropa Interna Merkato * La EU kiel Regiona Aktoro (kun fokuso sur Centra kaj Orienta Eŭropo) * La EU kiel Monda Aktoro * Administrado en la EU La akademiaj programoj de la Kolegio estas akredititaj fare de la Nederlanda-Flandra Akredita Organizo (NVAO). Ĉiu studprogramo egalas al 66 ECTS-kreditaĵoj. == Gradoj aljuĝitaj == * [[Magistro]] en [[Eŭropunia juro]] * Magistro en Eŭropaj Ekonomiaj Studoj * Magistro en Eŭropaj Politikaj kaj Administraj Studoj * Magistro en EU-Internaciaj Rilatoj kaj Diplomataj Studoj * Magistro en Eŭropaj Interdisciplinaj Studoj == Estraroj == * Administra Konsilio La Administra Konsilio inkluzivas reprezentantojn de la landoj gastigantaj la du sidejojn kaj de la eŭropaj registaroj. Ĝi estas la plej alta decidinstanco, kaj respondecas pri la aprobo kaj efektivigo de la celoj kaj agadoj de la Kolegio, laŭ la proponoj de la rektoro. * Ĉefestraro (''Executive Committee'') La Ĉefestraro raportas al la Administra Konsilio. Ĝi certigas la solidan financan kaj administran administradon de la kolegio. La rektoro direktas kaj kunordigas la agadojn de la kolegio, kaj estas helpata fare de la Vicrektoro, kiu respondecas pri la ĉiutaga administrado de la Natolin-sidejo. * Akademia Konsilio La Akademia Konsilio reprezentas la akademian komunumon de la Kolegio kaj certigas la prizorgadon kaj evoluon de altnivelaj instruagado kaj esplorado. Ĝi estas kondukita fare de la rektoro. == Rektoroj == * Hendrik Brugmans (1906–1997) (1949–1971) * Jerzy Łukaszewski (1924-2020) (1972–1990) * Werner Ungerer (°1927) (1990–1993) * Gabriel Fragnière (°1934) (1993–1995) * Otto von der Gablentz (1930–2007) (1996–2001) * Piet Akkermans (1942–2002) (2001–2002) * Robert Picht (1937–2008) (a.i. 2002–2003) * Paul Demaret (2003–2013) * Jörg Monar (2013-2020) * [[Federica Mogherini]] (2020-2025) == Vicrektoroj == * Ettore Deodato (1993) * David W. Lewis (1994–1996) * Jacek Saryusz-Wolski (1996–1999) * Piotr Nowina-Konopka (1999–2004) * Robert Picht (a.i. 2004–2005) * Robert Picht (2005–2007) * Ewa Ośniecka-Tamecka (2007– ) == Prezidantoj de la Administra Konsilio == * [[Salvador de Madariaga]] (1950–1964) * Jean Rey (1964–1974) * [[François-Xavier Ortoli]] (1974–1975) * Daniel Coens (1985–1990) * [[Manuel Marín]] (1990–1995) * [[Jacques Delors]] (1995–2000) * [[Jean-Luc Dehaene]] (2000–2009) * Íñigo Méndez de Vigo (2009–2019) * [[Herman Van Rompuy]] (2019- ) == Eks-studentoj == [[Dosiero:Helle Thorning-Schmidt, 2008.jpg|eta|[[Helle Thorning-Schmidt]]]] [[Dosiero:Nick Clegg - Crop.jpg|eta|[[Nick Clegg]]]] [[Dosiero:Stubb 4682.jpg|eta|[[Alexander Stubb]]]] [[Dosiero:Enzo Moavero Milanesi.jpg|eta|Enzo Moavero Milanesi]] [[Dosiero:Valerie plame at moravian college.JPG|eta|Valerie Plame]] [[Dosiero:Ursula Plassnik.jpg|eta|Ursula Plassnik]] [[Dosiero:Manuel Marin.jpg|eta|[[Manuel Marín]]]] [[Dosiero:Stephen Kinnock - World Economic Forum on Europe and Central Asia 2011.jpg|eta|Stephen Kinnock, edzo de [[Helle Thorning-Schmidt]]]] [[Dosiero:Nikola Poposki in Tallinn (8th February 2012) (cropped).jpg|eta|Nikola Poposki]] Eks-studentoj de la Eŭropa Kolegio en Bruĝo inkludas: * Gaetano Adinolfi, eksa vic-ĝenerala sekretario de la [[Konsilio de Eŭropo]] * [[Alberto Alemanno]], juristo * Frans Alphons Maria Alting von Geusau, nederlanda juristo kaj diplomato * Bernadette Andreosso-O'Callaghan, ekonomikistino * Peter Arbo, norvega sciencisto * Árni Páll Árnason, islanda ministro pri ekonomio * Ioanna Babassika, greka advokatino * Ledi Bianku, juĝisto ĉe [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] * Margunn Bjørnholt, norvega sociologo * Iwo Byczewski, pola politikisto kaj diplomato * Geert Van Calster, belga juristo * Sofie Carsten Nielsen, dana ministro * Franz Ceska, aŭstria diplomato * Poul Skytte Christoffersen, dana diplomato * [[Nick Clegg]], vic-ĉefministro de Britio, membro de la [[Eŭropa Parlamento]] * Luc Coene, ekonomikisto, estro de la Nacia Banko de Belgio * Karl Cox, vicprezidanto de [[Oracle|Oracle Corporation]] * Martin Donnelly, brita ŝtatoficisto * Niels Egelund, dana diplomato * Jonathan Faull, ĝenerala direktoro ĉe la [[Eŭropa Komisiono]] * Nigel Forman, brita politikisto * Gabriel Fragnière, svisa sciencisto * [[Louise Fréchette]], vic-ĝenerala sekretario de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] * Francesco Paolo Fulci, eksa itala diplomato, nur prezidanto de ''Ferrero SpA'' * Otto von der Gablentz, germana diplomato * Luis Garicano, brita ekonomikisto * Miriam González Durántez, hispana advokato, edzino de Nick Clegg * Fiona Hayes-Renshaw, brita sciencistino * Chris Hoornaert, belga reprezentanto ĉe [[OEKE]] * Simon Hughes, brita politikisto kaj parlamentano * [[Marc Jaeger]], Prezidanto de la Tribunalo de Eŭropa Unio * Josef Joffe, germana eldonisto * Claudia Kahr, juĝisto ĉe aŭstria konstitucia kortumo * Stephen Kinnock, direktoro de [[Monda Ekonomia Forumo]] * Berno Kjeldsen, dana ambasadoro * Lars-Jacob Krogh, ĵurnalisto * Jo Leinen, germana membro de la [[Eŭropa Parlamento]] * Christian Lequesne, profesoro pri eŭropa politiko * Leif Terje Løddesøl, eksa estro de ''Statoil'' * Sylvie Lucas, luksemburga diplomato * Aude Maio-Coliche, ambasadoro * [[Manuel Marín]], eksa prezidanto de la [[Eŭropa Komisiono]] * Thomas Mayr-Harting, ambasadoro * Ian McIntyre, brita ĵurnalisto * David McWilliams, irlanda ekonomikisto kaj ĵurnalisto * Monique Meche, vic-prezidanto de ''Amazon.com'' * Holger Michael, germana ambasadoro * Enzo Moavero Milanesi, itala ministro * Goenawan Mohamad, indonezia poeto * Juan Moscoso del Prado, hispana parlamentano * Jon Ola Norbom, eksa norvega ministro pri financoj * Jim Oberstar, usona parlamentano * Mary O'Rourke, juristo * David O'Sullivan, eŭropa diplomato * Valerie Plame, eksa [[CIA]]-oficisto * Ursula Plassnik, aŭstria politikistino * Nikola Poposki, makedonia ministro kaj diplomato * Xavier Prats Monné, EU-oficisto * Torolf Raa, eksa norvega ambasadoro * Carine Van Regenmortel, belga advokato * Philippe Régnier, kanada profesoro * Princo Albert Rohan, eksa aŭstria diplomato * [[Margaritis Sĥinas]], greka membro de la [[Eŭropa Parlamento]] * [[György Schöpflin]], hungara politikisto * [[Csaba Skultéty]], hungara ĵurnalisto * Guy Spitaels, belga (valona) politikisto * [[Alexander Stubb]], prezidanto de Finnlando * [[Helle Thorning-Schmidt]], dana ĉefministro * Didrik Tønseth, eksa norvega ambasadoro * Grafo Ferdinand Trauttmansdorff, aŭstria diplomato * Loukas Tsoukalis, greka profesoro * Andrew Tyrie, brita parlamentano * Helmut Türk, juĝisto ĉe ''Internacia Tribunalo por Mara Juro'', eksa ambasadoro * Werner Ungerer, germana diplomato, rektoro de la Kolegio 1990-1993 * Robert Verrue, ĝenerala direktoro ĉe la [[Eŭropa Komisiono]] * Alexander Walker, brita filmkritikisto * Helen Wallace, Lady Wallace of Saltaire, brita eksperto pri eŭropaj studoj * Bruno de Witte, profesoro pri eŭropa juro * [[Marc van der Woude]], Prezidanto de la Tribunalo de Eŭropa Unio * Adrien Zeller, franca politikisto, eksa ministro * Jaap de Zwaan, nederlanda diplomato Eks-studento de Natolin estas [[Alyn Smith]], skota membro de la [[Eŭropa Parlamento]]. == Promocioj == Ĉiu akademia jaro estas nomita laŭ patrono kaj referita kiel ''promocio''. La akademia jaro estas malfermita fare de elstara eŭropa politikisto, referita kiel la ''Orateur''. Estis i.a. [[Angela Merkel]], David Miliband, [[Jean-Claude Juncker]], [[Javier Solana]], [[José Manuel Barroso]], [[Valéry Giscard d'Estaing]], [[Johano Karlo la 1-a (Hispanio)|Juan Carlos I de Hispanio]], [[Margaret Thatcher]] kaj [[François Mitterrand]]. En 2013-2014 la patrono estis [[Voltaire]] kaj la ''Orateur''-oj Íñigo Méndez de Vigo (Bruĝo) kaj [[Bronisław Komorowski]] (Natolin). == Profesoroj == Kelkaj el inter la profesoroj estas [[Bronisław Geremek]], [[:de:Stefan Collignon|Stefan Collignon]], [[Alexander Stubb]] kaj [[Norman Davies]]. == Esplorado == La kolegio gastigas plurajn akademiajn katedrojn. Ĝi publikigas librojn, laborpaperojn kaj akademian revuon ''Collegium'', dediĉitan al la [[eŭropa integrado]]. === Konferencoj === Internaciaj konferencoj okazis en la Kolegio ekde ĝia fondo. Tiuj okazaĵoj fariĝis forumoj por klera diskuto en temoj komplementaj al la akademia kompetenteco de la kolegio, kiel la ĉiujara konferenco pri Humana Juro, organizita en kunlaboro kun la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]]. === Kunlaboro === Ekde la fruaj 1980-aj jaroj, la Kolegio evoluigis signifan agadon pri konsilado, precipe en la kampo de [[Eŭropunia juro]]. Dum la pasintaj 10 jaroj la Eŭropa Kolegio partoprenis en multjaj kunlaborprojektoj financitaj de diversaj EU-programoj. La kolegio komencis organizi profesiajn trejnadkursojn kaj seminariojn pri temoj rilataj al [[eŭropa integrado]] kun partneroj kiel profesiaj unuiĝoj, privataj firmaoj kaj administracioj. Estas intensa kunlaboro kun la bruĝa filio de la Universitato de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (''UNU''). == Literaturo == * Karel Verleye, ''De stichting van het Europacollege te Brugge'' (''La fondo de la Kolegio de Eŭropo en Bruĝo''), Stichting Ryckevelde, 1989. * Dieter Mahncke, Léonce Bekemans, Robert Picht, ''The College of Europe. Fifty Years of Service to Europe'' (''La Kolegio de Eŭropo. Kvindek jaroj da servado al Eŭropo''), College of Europe, Bruges, 1999. ISBN 9080498319. Enhavas liston de ĉiuj diplomitoj el la jaroj 1949–1999. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.coleurope.eu/ Retpaĝo de la Kolegio de Eŭropo] * [http://www.coleurop-alumni.org/ Asocio de eks-studentoj de la Kolegio de Eŭropo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040209193741/http://coleurop-alumni.org/ |date=2004-02-09 }} * [http://www.madariaga.org/index.php Madariaga – College of Europe Fonduso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140621173048/http://www.madariaga.org/index.php |date=2014-06-21 }} * [http://www.cris.unu.edu/ UNU-CRIS] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Belgio]] jknqb5te5wd4n5q6n35jsf4qw9biakx 0 498034 9404518 9156427 2026-06-16T12:57:25Z Sj1mor 12103 9404518 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Muhammad Ali Jinnah''' (en la [[urdua]] محمد علی جناح, naskiĝinta '''Mahomedali Jinnahbhai'''; [[25a de decembro]] [[1876]] – [[11a de septembro]] [[1948]]) estis [[advokato]], [[politikisto]], kaj la fondinto de [[Pakistano]].<ref>Ahmed, p 239</ref> Jinnah estis estro de la [[Tuthindia Islama Ligo]] el 1913 ĝis la Pakistana sendependiĝo en la [[14a de aŭgusto]] [[1947]], kaj estis Pakistana unua Ĝenerala Guberniestro el la sendependiĝo ĝis sia morto, post kio venis al la posteno [[Ĥaŭaĝa Nazimuddin]]. Li estas adorata en Pakistano kiel ''Quaid-i-Azam'' (en [[urdua]] قائد اعظم, «Granda Estro») kaj ''Baba-i-Qaum'' (بابائے قوم, «Patro de la Nacio»). Lia [[naskiĝtago]] estas celebrata kiel [[nacia feritago]] en Pakistano.<ref>{{cite web | url=http://www.officeholidays.com/countries/pakistan/index.php | title=National public holidays of Pakistan in 2013 | publisher=Office Holidays | accessdate=2013-04-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130518031433/http://www.officeholidays.com/countries/pakistan/index.php | archivedate=2013-05-18 | deadurl=no }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/12/25/news/national/nation-celebrates-quaid-e-azams-137th-birthday/ | title=Nation celebrates Quaid-e-Azam's birthday | work=Pakistan Today | date=25a Dec 2012 | accessdate=2013-04-22 | archiveurl=http://www.webcitation.org/6G4PO0mLF | archivedate=2013-04-22 | deadurl=no}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{cite web|url=https://nayadaur.tv/2021/08/busted-myths-about-quaid-e-azam-jinnah/|title=Busted: Myths About Quaid-e-Azam Jinnah|work=Yasser Latif Hamdani|date=14 August 2021|publisher=Naya Duar}} * {{cite web|url=https://pdflink.to/946592a9/|title=Turkey's Mustafa Kamal vs Pakistan's Muhammed Ali Jinnah: Secularism|work=Khan, Umair (historian)|publisher=Author of SECULAR MUSLIM: Jinnah, His Politics And Pakistan}} == Vidu ankaŭ == * [[Domego Vazir]] * [[Mazar-e-Kaid]] * [[Patro de la Lando]] {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jinnah, Muhammad Ali}} [[Kategorio:Muhammad Ali Jinnah| ]] [[Kategorio:Jinnah-familio|Muhammad Ali]] [[Kategorio:Pakistanaj politikistoj]] [[Kategorio:Pakistanaj advokatoj]] [[Kategorio:Pakistanaj islamanoj]] [[Kategorio:Dispartigo de Hindio]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Pakistano]] [[Kategorio:Ĝeneralaj Guberniestroj de Pakistano]] fcvmq4fo9aeetjy7bisyylwh07iz2rc 0 499317 9405313 7908886 2026-06-17T08:10:18Z Sj1mor 12103 9405313 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[dosiero:Kutna Hora CZ St Barbara Cathedral front view 02.JPG|eta|rekta|Katedralo Sankta Barbara en Kutná Hora]] '''Johann Parler la pli juna''' (naskiĝinta supozeble en 1359 je [[Prago]]; mortinta en 1405 aŭ 1406), estis grava [[arĥitekto]] kaj [[konstruestro]] el la [[germana]] [[familio Parler]]. Li estis filo de la germana konstruestro [[Peter Parler]]. Post la morto de sia patro li kelkajn jarojn direktis la konstrulaborojn ĉe la [[katedralo Sankta Vito]] en [[Prago]]. Al liaj plej famaj verkoj apartenas la [[katedralo Sankta Barbara]] en [[Kutná Hora]], kies unua arĥitekto li estis: la katedralo nun estas registrita kiel [[monda heredaĵo de Unesko]]. == Literaturo == * Barbara Schock-Werner: Parler, Johann. En: Neue Deutsche Biographie (NDB), volumo 20, Duncker & Humblot, Berlino 2001, ISBN 3-428-00201-6, p. 73 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Parler, Johann la pli juna}} [[Kategorio:Konstruestroj]] [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Arkitektoj de gotiko]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] sozgsjo84dqphs9jxskmasgpfjyw8az 0 499319 9405310 8221220 2026-06-17T08:09:07Z Sj1mor 12103 9405310 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Heinrich PARLER la pli aĝa''' (naskiĝinta inter 1300 kaj 1310; mortinta en 1370 supozeble en [[Schwäbisch Gmünd]]), ankaŭ nomita ''Parlerius'', estis [[germana]] [[arĥitekto]] kaj preĝeja [[konstruestro]] de [[gotika arĥitekturo]] el la konstruestra [[familio Parler]]. Li estis patro de [[Peter Parler]].[[Dosiero:Gmuend Muenster von Suedwest.jpg|eta|Sudokcidenta vidaĵo de la laŭlonga domo de la [[katedralo de Gmünd]]]] == Vivo == Heinrich Parler eble havus fraton nomita ''Majstro Petro de Reutlingen'', kiu supozeble konstruis du preĝejojn en [[Reutlingen]]. Li eble estis nomdona por la filo de Heinrich [[Peter Parler]], unu el la plej gravaj konstruestroj de gotika arĥitekturo. Lia plej aĝa filo estis [[Johann Parler la pli aĝa]], kiu i.a. laboris ĉe la [[katedralo de Bazelo]] kiel konstruestro.<ref>Allgemeine Deutsche Biographie: p. 178</ref> == Verkaro == Heinrich, kiu supozeble originis el Kolonjo, konstruis la arthistorie gravan unuan grandan [[halopreĝejo]] en suda [[Germanujo]]. Ĝi estas la unua verko de la konstruestra familio Parler. Li transprenis ĉe la [[katedralo de Gmünd|katedralo]] en [[Schwäbisch Gmünd]] la konstruestradon inter 1325 kaj 1330; lia nomo estas skribita en dokumento el la jaro 1356. Por la preĝejo estinta ekde 1315 li ŝanĝis la konstruplanon. En 1351 li komencis konstrui la [[ĥorejo]]n, kiu jam montras prilaboritajn konstruŝtonojn gotikstilajn. Heinrich ankaŭ laboris en [[Kolonjo]] kaj sian filon Peter li ne nur edukis, sed ankaŭ laboris kun li tie kaj ĉe la katedralo de Gmünd. La konsekradon de ĉi tiu katedralo li ne travivis: tio okazis nur en 1410. Necertaj verkoj de Heinrich estas la ĥorejo de la preĝejo [[preĝejo Dipatrino (Nurenbergo)|Dipatrino en Nurenbergo]], la ĥorejo de la [[katedralo de Aŭgsburgo]] kaj la plano por la [[katedralo de Ulm]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Alfred Klemm: Parler. En: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB), volumo 25, Duncker & Humblot, Lepsiko 1887, pj. 177–182. * Barbara Schock-Werner: Parler, Heinrich. En: Neue Deutsche Biographie (NDB), volumo 20, Duncker & Humblot, Berlino 2001, ISBN 3-428-00201-6, p. 70 sj. {{Vivtempo|Parler, Heinrich, Pli Aĝa}} [[Kategorio:Germanaj konstruestroj]] [[Kategorio:Arkitektoj de gotiko]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] h5l66wev5g1a909oi9kc3uy6p2k5hnk 0 499324 9405312 9157353 2026-06-17T08:10:10Z Sj1mor 12103 9405312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Apsis Basel Muenster 2008 006.jpg|eta|Absido de la katedralo de Bazelo, novigita post la tertemo de 1356]] [[Dosiero:Freiburger Münster Strebewerk.jpg|eta|Ĥorejo de la [[katedralo de Freiburg]], maldekstre la sakristio]] '''Johann Parler la pli aĝa''', ankaŭ '''Johannes von Gmünd''' (naskiĝinta proksimume 1330 supozeble en [[Schwäbisch Gmünd]]; mortinta post 1359) estis germana [[konstruestro]] de [[gotika arĥitekturo]], kiu verŝajne anis de la [[familio Parler]]. Eble li estis la plej aĝa filo de konstruestro kaj arĥitekto [[Heinrich Parler la pli aĝa]] kaj frato de [[Michael Parler|Michael]] kaj [[Peter Parler]]. Pro tio lia nomo havas la aldonaĵon ''la pli aĝa''. == Vivo kaj verkado == Per-dokumente pruveble Johannes von Gmünd kaj sia edzino Katharina estis en Bazelo inter 1357 kaj 1359. Tie li direktis la rekonstruadon de la [[katedralo de Bazelo|katedralo]] kaj aparte ties [[ĥorejo]], necesiĝintan pro la tertremo de [[1356]].<ref>komp. La Roche en la Beiträge z. Gesch. d. Basler Münsters; III. Das Münster vor und nach dem Erdbeben, Basel 1885</ref> La 8-an de januaro 1359 Johannes von Gmünd estis dungita kiel dumviva [[konstruestro]] por la estrado de la novkonstruo de la ĥorejo – komenciĝinta en 1354 – ĉe la [[katedralo de Freiburg]]. Ĉe la dokumento pendas la sigelo de Johannes kun la angulhoko. Tiu ĉi signo ankaŭ aperas ĉe la busto de [[Peter Parler]] en la katedralo de Prago kaj validas do kiel pruvo por la aparteneco de Johannes al la familio Parler. Johannes jam antaue estis laborinta ĉe la ĥorejo de Freiburg. Lia detalaj partoj je la konstruo detalaj estas necertaj. Ĉu la nekutima plano de la ĥorejo kun [[absidokapelaro]] devenas de li, estas pridisputata. La duetaĝa [[sakristio]], alkonstruita ĉe la suda flanko de la iama Nikolao-Kapelo, kun la [[friso|foliofriso]] ĉe la ĉefa kornico reprezentas eble fruan konstrufazon de la ĥorejo. Kiom longe Johannes von Gmünd laboris, ne estas precize datigebla.<ref>Friedrich Kempf: ''Unser Lieben Frauen Münster'' en: ''[[s:Freiburg im Breisgau. Die Stadt und ihre Bauten|Freiburg im Breisgau. Die Stadt und ihre Bauten]]'', H. M. Poppen & Sohn, Freiburg 1898, [[s:Seite:Freiburg Bauten 272.jpg|S. 272]]</ref> Eble lia metiejo ankaŭ plialtigis la orientajn turojn.<ref>Katarina Papajanni: ''[http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2005/29/ Die Erschließung des Regensburger Domes durch horizontale Laufgänge und vertikale Treppenanlagen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100228144806/http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2005/29/ |date=2010-02-28 }}'', doktortezo ĉe la fakultato pri historiaj kaj geografiaj sciencoj de la universitato je Bamberg, 2002</ref> [[Dosiero:Freiburg Bauten 276 (cropped).jpg|eta|rekta|Angulhoko -blazono sub la katedralkonstrua metiejo en Freiburg. Rilato al Johannes von Gmünd ne estas pruvita]] Oni ankaŭ aliajn verkojn atribuas al Johannes: Pro sia deveno el Gmünd kaj lia supozata aparteneco al familio Parler oni supozas, ke li post la morto de [[Heinrich Parler la pli aĝa|Heinrich Parler]] transprenis la ĥorejan konstruadon ĉe la [[katedralo de Gmünd|katedralo]] en Schwäbisch Gmünd.<ref>Richard Strobel: ''Landesdenkmalamt Baden Württemberg: Die Kunstdenkmäler der Stadt Schwäbisch Gmünd, Band 1, Stadtbaugeschichte, Stadtbefestigung, Heiligkreuzmünster;'' Deutscher Kunstverlag, Munkeno 2003, ISBN 3-422-06381-1.</ref> Laŭ Eduard Paulus<ref>komp. Dom. Avanzo, Zwettl und seine Restaurirungsbestrebungen, in den Berichten und Mittheilungen des Alt.-Ver. zu Wien, vol. 22, p. 30, 1883</ref> li kunlaboris je la konstruo de la 1343–1348 starigata [[ĥorejo]] en la monaĥejo [[Zwettl]], ĉar la plano de la ĥorejo en Zwettl kaj de ĝia absidokapelaro kongruas kun tiu de la ĥorejo de la katedralo en. [[Dosiero:Freiburg - Münster 03.jpg|eta|Suda portalo de la katedralo de Freiburg]] Ĉu Johannes von Gmünd ankaŭ verkis '''skulptiste''', ne estas dokumentita. En la epoko de lia verkado en Freiburg ekestis la du figurornamitaj ĥorejaj portaloj.<ref>almenaŭen la plano de Johannes, laŭ Wilhelm Vöge: ''Zum Nordportal des Freiburger Münsterchores'', En: ''Freiburger Münsterblätter: Halbjahrsschrift für die Geschichte und Kunst des Freiburger Münsters'', [http://diglit.ub.uni-heidelberg.de/diglit/freiburgermuensterblaetter1915?sid=564d6ea21fda8268fdd2db8d427a32e7 11.1915]</ref> [[Dosiero:Berthold V.jpg|eta|rekta|Supozata tombomonujmento de Bertoldo la 5-a en la katedralo de Freiburg]] El lia [[katedralkonstrua metiejo]] ankaŭ devenas la supozata tombomonumento de Bertoldo la 5-a, kiu tamen figuras unu el la grafoj de [[Freiburg]], supozeble Frederikon (mortinta en 1356). Laŭ Kurt Bauch interalie tiu ĉi tombomonumento instigus Peter-on, la pli junan fraton de Johann, pli malfrue al liaj tombomonumentoj por la die [[Premislidoj]] en la [[katedralo Sankta Vito]] je [[Prago]].<ref>Karl Schmid; Hans Schadek;: ''Die Zähringer. 2, Anstoss und Wirkung'', Thorbecke, Sigmaringen 1986, ISBN 3799570411, p. 7.</ref> === Supozataj idoj === La parenceco de jenaj personoj kun Johannes ne estas certa. * Majstro Miĥaelo de Freiburg, konstruestro de la [[katedralo de Strasburgo]] 1383–1385, supozeble nomita laŭ lia onklo Michael. * Majstro Johano de Freiburg, sub la nomo Giovanni da Firimburg en 1390 kiel unu el la germanaj konstruestroj la [[katedralo de Milano]] kaj verŝajne identa kun la tie menciita „Johano la germano Deutschen“, male distingenda de Anni (Annes, = Hans) de Fernach tie. Filo de Johano de Freiburg povus esti: Majstro Pietro di Giovanni, denaska el Freiburg, ĉefo de la katedralkonstrua metiejo je [[Orvieto]] en 1402<ref>Heinrich Otte: '', [http://books.google.de/books?id=YAZGAAAAMAAJ&printsec=frontcover Handbuch der kirchlichen Kunstarchäologie des deutschen Mittelalters], T.O. Weigel, Lepsiko 1868, volumo 1, [http://books.google.de/books?id=YAZGAAAAMAAJ&pg=PA644#v=onepage&q=&f=false p. 644] </ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Thomas Flum: ''Der spätgotische Chor des Freiburger Münsters : Baugeschichte und Baugestalt.'' Deutscher Verlag für Kunstwissenschaft, Berlin 2001. (Diss. Freiburg (Breisgau) 2000). (Neue Forschungen zur deutschen Kunst 5). ISBN 3-87157-189-X * Alfred Klemm: Parler. En: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB), volumo 25, Duncker & Humblot, Lepsiko 1887, pj. 177–182 * Barbara Schock-Werner: Parler, Johann von Gmünd. En: Neue Deutsche Biographie (NDB), volumo 20, Duncker & Humblot, Berlino 2001, ISBN 3-428-00201-6, p. 71 {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Parler la pli aĝa, Johann}} [[Kategorio:Konstruestroj]] [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Arkitektoj de gotiko]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 14-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 14-a aŭ 15-a jarcento]] iv4m3862ni0v1zb490uaqo4kr7znw07 0 499805 9405244 9267073 2026-06-17T07:19:55Z Sj1mor 12103 9405244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Ettore FERRARI''' (1848–1929) estis itala [[skulptisto]]. [[Dosiero:Ettore-Ferrari-Monumento-equestre-a-Garibaldi-Rovigo.JPG|eta|Monumento al [[Giuseppe Garibaldi]] en [[Rovigo]] de Ettore Ferrari.]] Naskiĝinta en [[Romo]] el artista familio (ankaŭ lia patro estis pentristo), Ferrari estis unu el la membroj de la arta renasliĝo de la [[laika ŝtato]] naskiĝinta post la [[Unuiĝo de Italio]]. Dumlonge, li estis profesoro ĉe la [[Akademio de Sankta Luko]], diputato en la [[Itala Parlamento]] kaj [[Framasonismo|Granda Mastro framasona]] ĉe la loĝio ''Grande Oriente d'Italia'',.<ref>Giuseppe Mazzini en [http://www.phoenixmasonry.org/10,000_famous_freemasons/Volume_3_K_to_P.htm Volume III K - P], 10,000 FAMOUS FREEMASONS, de WILLIAM R. DENSLOW], 1957, Macoy Publishing & Masonic Supply Co., Inc.</ref> nome ĉefa [[Framasonismo|loĝio]] en Italio. En 1887, li kreis statuon de [[Ovidio]] por la urbo [[Constanţa]], [[Rumanio]] (la antikva [[Constanța|Tomis]], kien la romia poeto estis ekzilita) kaj tiu statui estis duobligita en 1925 por [[Sulmona]], nome la naskoloko de Ovidio. Alia grava verko estas la bronza statuo de [[Giuseppe Garibaldi]], kreita en 1892, situanta en [[Pisa]] sur la samnoma placo. Ferrari skulptis ankaŭ la statuon d [[Giordano Bruno]] ĉe la placo [[Campo de' Fiori]] en Romo. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ferrari, Ettore}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] 3fomgkuh3emwezg74smkc3t4f5cwhqn 0 499843 9404831 9278668 2026-06-16T18:45:09Z Sj1mor 12103 9404831 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gari-Melchers-Peace-Highsmith.jpeg|eta|450px|[[Gari Melchers]], Murpentraĵo pri Paco, 1896.]] '''Julius Garibaldi MELCHERS''' ([[11-an de aŭgusto]] 1860 - [[30-an de novembro]] 1932) estis [[Usono|usona]] [[artisto]]. Li estis unu el la ĉefaj usonaj proponantoj de [[Naturalismo|naturalismo]]. Li ricevis en 1932 la oran medalon de la [[Usona Akademio de Artoj kaj Beletro]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.artsandletters.org/awards2_popup.php?abbrev=Gold%20Art |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120415002857/http://www.artsandletters.org/awards2_popup.php?abbrev=Gold%20Art |arkivdato=2012-04-15 }}</ref> == Elektita verkaro == <gallery> File:Gari Melchers - Marriage.jpg|''Nupto'', 1893 File:Gari Melchers - Joan of Arc.jpg|Johanino de Arko Image:Gari-Melchers-War-Highsmith.jpeg|Murpentraĵo pri [[Milito]], 1896. Image:Gari-Melchers-Peace-Highsmith.jpeg|Murpentraĵo pri [[Paco]], 1896. </gallery> [http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=17305 La prediko], 1886 [http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=17302 La novedzino], ĉ. 1907 [http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=17301 Aranĝante tulipojn], antaŭ 1928 <ref>{{Cite book | publisher = National Museum of American Art and National Portrait Gallery, Smithsonian Institution ; Distributed by the University Press of New England | isbn = 0937311014 | last = National Museum of American Art |author2=National Portrait Gallery (Smithsonian Institution) | | title = Revisiting the white city: American art at the 1893 World's Fair | location = Washington, D.C. : Hanover | pages = 286 | year = 1993 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Duseldorfa Pentradoskolo]] == Referencoj == * {{cite journal |last=Hind |first=C. Lewis |authorlink= |date=April 1908 |title=Gari Melchers: A Great American Painter Who Has Received More Recognition Abroad Than At Home |journal=The World's Work: A History of Our Time |volume=XV |issue= |pages=10092–10105 |id= |url= http://books.google.com/books?id=hKPvxXgBN1oC&pg=PA10092|accessdate=2009-07-10 |quote= }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.garimelchers.org Gari Melchers Home and Studio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Melchers, Gari}} [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] bsco5en8hlz2vsd0ql0mvpsle87fzs5 0 499855 9405311 9340699 2026-06-17T08:09:26Z Sj1mor 12103 9405311 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Stephansdom_Fenstergucker.jpg|eta|maldekstre|120px|Atribuita memportreto ĉe la predikejo de la viena katedralo]] {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Anton Pilgram''' (naskiĝinta proksimume [[1460]] en [[Brno]]; mortinta en [[1515]] en [[Vieno]]) estis [[arĥitekto]] resp. [[konstruestro]] kaj [[skulptisto]] en Moravio kaj [[Aŭstrujo]]. [[Dosiero:Vienna Austria Relief-of-Anton-Pilgram-in-Stephansdom-02.jpg|eta|Portreto en la [[katedralo Sankta Stefano (Vieno)|viena katedralo]] sub la orgenradiko]]Post sia edukiĝo li faris laborojn en la [[ŝvabujo|ŝvaba]] regiono, ekzemple ĉe la preĝejoj [[Sankta Kiliano]] en [[Heilbronn]] aŭ [[Sankta Georgo]] en [[Schwieberdingen]]. En la kapelo [[Sankta Laŭrenco]] en [[Rottweil]] staras supozeble frua memportreto de Pilgram.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.outoftime.de/lorenzkapelle/pict/weckm.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141021105656/http://www.outoftime.de/lorenzkapelle/pict/weckm.html |arkivdato=2014-10-21 }}</ref> En la jaroj 1510 ĝis 1511 li laboris ĉe la [[katedralkonstrua metiejo|konstrumetiejo]] de la malfrugotika preĝejo ''Sankta Jakobo'' en [[Brno]].<ref>Jaroslav Pešina / Karel Kibic (Red): ''ABC kulturních památek Československa''. Praha (Panorama) 1985, p. 64</ref> Ekde 1511 ĝis 1515 Pilgram direktis la [[katedralkonstrua metiejo|katedralkonstruan metiejon]] de [[katedralo Sankta Stefano (Vieno)|Sankta Stefano]] en [[Vieno]]. Ofte oni ankaŭ atribuis la katedralan predikejon al Pilgram, des pli ĉar sur ĝi brilas ĝia [[ŝtontajlista marko]] – li do ja kunlaboris je ĝia realigo. Nun oni tamen pli atribuas la planon al la metiejo de Niclas Gerhaert van Leyden,<ref>Dehio Wien I, S. 215</ref> des pli ĉar la plastika portreto ĉe la predikejo tre malsimilas al tiu de Pilgram malsupre de la orgenradiko. Li tamen sukcesis per sia tre moderna plano por la orgenbalkono forŝovi la antaŭan katedralan [[konstruestro]]n [[Jörg Öchsl]] de lia posteno kaj fariĝi ties posteulo<ref>Felix Czeike: ''Wien: Kunst, Kultur und Geschichte der Donaumetropole'', Dumont : Kolonjo 1999, p. 18, ISBN 3-7701-4348-5</ref>. La pordegohalo en la viena laŭlonga domo ekestis en simila tempo kiel la orgenradiko en la katedralo. Ofte ankaŭ tiun ĉi verkon oni atribuas al Anton Pilgram. Kompareblaj estas la maŝoformoj de la ripoj kun tiuj de la paroĥopreĝejo de Weistrach ([[Malsupra Aŭstrujo]]). Ankaŭ en lia naskiĝurbo Brno kelkaj konstruaĵoj estas pruveble liaj verkoj, ekzemple ankaŭ la kurioza portalo de la Malnova Urbodomo kun la tordita [[pinaklo]]. <gallery> dosiero:Stephansdom Orgelfuss.JPG|Orgenradiko de la viena katedralo dosiero:Brno City Center 163.JPG|Portalo de la Malnova Urbodomo en Brünn </gallery> == Literaturo == {{Projektoj}} * Constantin von Wurzbach: Pilgram, Anton. En: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Volumo 22, Verlag L. C. Zamarski, Vieno 1870, p. 290 s. * Eduard Seis: Pilgram, Anton. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Volumo 26, Duncker & Humblot, Lepsiko 1888, p. 128 s. * Jörg Deuter: Pilgram, Anton. En: Neue Deutsche Biographie (NDB). Volumo 20, Duncker & Humblot, Berlino 2001, ISBN 3-428-00201-6, p. 439 s. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pilgram, Anton}} [[Kategorio:Mezepokaj skulptistoj]] [[Kategorio:Konstruestroj]] [[Kategorio:Ŝtontajlistoj]] [[Kategorio:Arkitektoj de gotiko]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] lkywri6ufqdlt47hpflc0svmc5woad6 0 501188 9405230 9366790 2026-06-17T07:06:08Z Sj1mor 12103 9405230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Catherine Marie-Agnes Fal DE SAINT PHALLE''', plej konata kiel '''Niki de Saint Phalle''' ([[Neuilly-sur-Seine]], [[Hauts-de-Seine]], [[29-an de oktobro]] [[1930]] - [[San Diego (Kalifornio)|San Diego]], [[Kalifornio]], [[21-an de majo]] [[2002]]) estis [[francoj|franca]], [[pentrarto|pentristo]], [[skulptarto|skulptisto]] kaj kino-produktisto. Ŝi estis ankaŭ la edzino de la pentristo kaj skulptisto [[Jean Tinguely]].[[Dosiero:MonsterS.jpg|eta|''The Golem'', [[Kiryat Hayovel]], Israelo]]Saint Phalle malakceptis la seriozajn, konservativajn valorojn de ŝia familio, kiuj diktis hejmajn poziciojn por edzinoj kaj specialaj reguloj de konduto. Poeto [[John Ashbery]] memoris ke ŝia familio malaprobis la artaĵojn de Saint Phalle. Tamen, post geedziĝado ŝi trovis sin vivante la saman burĝan vivstilon kiun ŝi provis malaprobi. La interna konflikto, same kiel rememoradoj pri la seksperforto fare de ŝia patro kiam ŝi estis nur 11jara okazigis al ŝi {{N|nerva kolapso}}. Kiel formo de terapio, ŝi estis instigita por trakti ĝin per pentrado. Dum en Parizo en modeliga tasko, Saint Phalle estis enkondukita en la arton de la usona pentristo [[Hugh Weiss]], kiu iĝis kaj ŝia amiko kaj mentoro. Li instigis ŝin por daŭrigi pentradon en ŝia memlernita stilo. Ŝi poste moviĝis al Deià, [[Majorko]], [[Hispanio]], kie ŝia filo, Philip, estis naskita en majo 1955. En Hispanio, Saint Phalle legis la verkojn de Proust kaj vizitis [[Madrido]]n kaj [[Barcelono]]n, kie ŝi iĝis profunde afekta pro la laboro de Antonio Gaudí. La influo de Gaudí malfermis multajn antaŭe neimagitajn eblecojn por Saint Phalle, aparte kun konsidero al la uzo de nekutimaj materialoj kaj trovitaj objektoj kiel strukturaj elementoj en skulptaĵoj kaj arkitekturo. Saint Phalle estis precipe trafita de la "Parc Güell" kiu instigis ŝin iam krei sian propran ĝarden-bazitan arton kiu kombinus kaj artajn kaj naturajn elementojn. Sanit Phalle daŭre pentris, precipe post ŝi kaj ŝia familio revenis al Parizo en la mezo de la 1950-aj jaroj. Ŝia unua artekspozicio estis okazigita en 1956 en [[Svislando]], kie ŝi montris sian naivan stilon de oleo-pentrado. Ŝi tiam prenis suporen glumozaik laboron kiu ofte havis bildojn de la instrumentoj de perforto, kiel ekzemple pafiloj kaj tranĉiloj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Saint Phalle, Niki de}} [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] [[Kategorio:Francaj modeloj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj artistoj]] 7xi79fjsssbhfv8um5c4ohhiom09glw 0 502273 9405287 9093300 2026-06-17T07:51:45Z Sj1mor 12103 9405287 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo =Petro Lombardo<br />(1435-1515) | dosiero =Santa_Maria_dei_Miracoli_(facciata).jpg | priskribo =Fasado de la Preĝejo de<br />Sankta Maria de la Mirakloj, en [[Venecio]] | dato de naskiĝo =[[1435]] | loko de naskiĝo =[[Carona]], {{ITA}} | dato de morto =[[1515]] | loko de morto =[[Venecio]], {{ITA}} | alma_mater = }} '''Pietro Solaro''' (1435-1515) estis itala arkitekto kaj skulptisto, filo de Martino Solari da Carona, edukiĝis en [[Venecio]], kaj pli malfrue li translokiĝis al [[Padovo]] ĉirkaŭe de 1450. Tiuepoke, la venecia urbo trapasis ekflorantan artisman periodon, kaj altiris diversajn artistoj kun la grandeco de [[Bartolomeo Vivarini]] (1430-1491), [[Giovanni Bellini]] (1433-1516) kaj Gentile Bellini (1429-1507). Proksimume en la fino de la 1460-aj jaroj, li translokiĝas al Venecio, malfermas skulptolaborejon kaj specialiĝas pri funebraj monumentoj. En tiu urbo li aktivas kun diversaj laboraĵoj asignitaj de gravaj civitanoj ĉe la [[Laguno de Venecio]], enkalkulante la Monumenton al la doĝo [[Pasquale Malipiero]] (1457–1462), en la dominikana preĝejo de la [[Sanktaj Johano kaj Paŭlo|Sanktuloj Johano kaj Paŭlo]], la funebran monumenton al la doĝo [[Pietro Mocenigo]] (1406-1476) en la [[Sanktaj Johano kaj Paŭlo|Baziliko de la Sanktuloj Johano kaj Paulo]] kaj la monumenton al la doĝo [[Nicolò Marcello]] (1399-1474) en la sama preĝejo. Post la enfalo de la Katedralo de Cividale del Friuli, konstruita en 1457, far Bartolomeo delle Cisterne (1400-1480), okazinta en la jaro 1502, Pietro Lombardo venigiĝis por la taskoj pri rekonstruado kaj pligrandigado de la katedralo. Li estis patro de la arkitektoj kaj skulptistoj Tullio Lombardo (1455-1532) kaj Antono Lombardo (1458-1516). == Elektitaj arkitekaĵoj == * Tombo de [[Dante Alighieri]], en la Preĝejo de Sankta Francisco, en [[Ravenna]] * Preĝejo de Sankta Johano kaj Paŭlo * Monaĥejo apud la Preĝejo de Sankta Maria Patrino de Dio (Santa Maria Mater Domini), Venecio * [[Horloĝturo]] en la Placo de Sankta Marko, Venecio * Lernejo de la Favorkoreco (Scuola della Misericordia) * Klostro de la Preĝejo de Sankta Justina, en Padovo * Monumento al la Episkopo de [[Trevizo]], Zanettino da Udine (1416-1485), en la katedralo de urbo, [[Trevizo]], [[1484]] * Preĝejo de Sankta Maria de la Mirakloj, Venecio, [[1489]] == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/346726/Pietro-Lombardo Encyclopædia Britannica] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Pietro_Lombardo Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-957/ WorldCat Identities] * [http://katalog.ub.uni-heidelberg.de/cgi-bin/search.cgi?sort=1&query=au%3A118780360 HEIDI Katalog für die Bibliotheken der Universität Heidelberg] <!--* [http://pt.wahooart.com/Art.nsf/Art_PT?Open&Complex&Query=([Champ1]=%22Pietro%20Lombardo%22)%20AND%20(m%C3%A1rmore,@Portrait@,1500,555555;) Wahoo Art]--> * [https://www.scholarsresource.com/browse/artist/2028 Scholars Resource] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141107022311/https://www.scholarsresource.com/browse/artist/2028 |date=2014-11-07 }} * [http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=lombardo-pietro MCN Biografías] * [http://www.venicethefuture.com/schede/uk/195?aliusid=195 Venice and its lagoons]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://books.google.com.br/books?id=NcU3kyrInnwC&pg=PA756&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=bX9bVJraOO3ksAT7pIGgAQ&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false Sturgis' Illustrated Dictionary of Architecture and Building: An Unabridged ...], Russell Sturgis,Francis A. Davis * [http://books.google.com.br/books?id=NBZT5foGgfwC&pg=PT328&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=bX9bVJraOO3ksAT7pIGgAQ&ved=0CCwQ6AEwAg#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false The Cathedral Builders: The Story of a Great Masonic Guild], Leader Scott * [http://books.google.com.br/books?id=hihRlTIb_dUC&pg=PA105&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=bX9bVJraOO3ksAT7pIGgAQ&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false Eyewitness Companions: Art], Robert Cumming * [http://books.google.com.br/books?id=SlQhAwAAQBAJ&pg=PR29&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=bX9bVJraOO3ksAT7pIGgAQ&ved=0CDsQ6AEwBA#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false Venice: History of the Floating City], Joanne M. Ferraro * [http://books.google.com.br/books?id=94DCAgAAQBAJ&pg=PA202-IA10&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=bX9bVJraOO3ksAT7pIGgAQ&ved=0CEMQ6AEwBQ#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false The Styles of Ornament], Alexander Speltz * [http://books.google.com.br/books?id=SCUkqUZOTc8C&pg=PA160&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=bX9bVJraOO3ksAT7pIGgAQ&ved=0CFMQ6AEwBw#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false Building Renaissance Venice: Patrons, Architects and Builders, C. 1430-1500], Richard John Goy * [http://books.google.com.br/books?id=kY1GMOuQInUC&pg=PA23&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=bX9bVJraOO3ksAT7pIGgAQ&ved=0CEsQ6AEwBg#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false The Art of Renaissance Venice: Architecture, Sculpture, and Painting, 1460-1590], Norbert Huse * [http://books.google.com.br/books?id=tvNU6NnUl8MC&pg=PA501&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=bX9bVJraOO3ksAT7pIGgAQ&ved=0CGIQ6AEwCQ#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false The Architecture of the Renaissance, Volume 1], Leonardo Benevolo * [http://books.google.com.br/books?id=cndnAgAAQBAJ&pg=PA50&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=iYJbVIGSDbGZsQTgzoH4CA&ved=0CC8Q6AEwAzgK#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false The Italian Renaissance: Culture and Society in Italy], Peter Burke * [http://books.google.com.br/books?id=dVviT_uCA_kC&pg=PA89&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=iYJbVIGSDbGZsQTgzoH4CA&ved=0CEQQ6AEwBjgK#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false The Companion Guide to Venice], Hugh Honour * [http://books.google.com.br/books?id=7bsRAAAAYAAJ&pg=PA99&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=iYJbVIGSDbGZsQTgzoH4CA&ved=0CEwQ6AEwBzgK#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false The Mirror of Literature, Amusement, and Instruction, Volume 26], Reuben Percy,John Timbs * [http://books.google.com.br/books?id=7BYaBnsP5PMC&pg=PA27&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=iYJbVIGSDbGZsQTgzoH4CA&ved=0CF4Q6AEwCTgK#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false Venice and the Renaissance], Manfredo Tafuri * [http://books.google.com.br/books?id=RjN2dZA5Pd0C&pg=PA47&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=6oZbVOzVCLfasATShoDwCg&ved=0CCQQ6AEwATgU#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false Venice, Venetia & the Dolomites, 4th] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141107180743/http://books.google.com.br/books?id=RjN2dZA5Pd0C&pg=PA47&dq=Pietro+Lombardo+architect&hl=pt-BR&sa=X&ei=6oZbVOzVCLfasATShoDwCg&ved=0CCQQ6AEwATgU#v=onepage&q=Pietro%20Lombardo%20architect&f=false |date=2014-11-07 }}, Dana Facaros,Michael Pauls {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Exterior of Santi Giovanni e Paolo (Venice).jpg|<center>[[Baziliko de Sankta Zanipolo]]</center> Exterior of Santi Giovanni e Paolo (Venice) from Campo San Zanipolo.jpg|<center>[[Sanktaj Johano kaj Paŭlo|Baziliko de Sankta Johano kaj Paŭlo]]</center> Facciata_del_duomo.jpg|<center>[[Katedralo de Trevizo]]</center> CividaledelFriuliDuomo.jpg|<center>[[Katedralo de Cividale del Friuli|Cividale del Friuli]]</center> Petrus_Lombardus.jpg|<center>[[Petro Lombarda|Petro Lombardo]]<br />([[1100]]-[[1160]])</center> DanteFresco.jpg|<center>[[Dante Alighieri]]<br />([[1265]]-[[1321]])</center> Flickr_-_Yale_Law_Library_-_Antonio_Roselli_(1380-1466).jpg|<center>[[ Antonio Roselli]]<br />([[1381]]-[[1466]])</center> Andrea_Vendramin,_by_Gentile_Bellini_cropped.jpg|<center>[[Andrea Vendramino]]<br />([[1393]]-[[1478]])</center> Bellini-doge-nicol%C3%B2-marcello.jpg|<center>[[Nicolò Marcello]]<br />([[1399]]-[[1474]])</center> View_of_Koper_from_Zusterna.JPG|<center>[[Bartolomeo delle Cisterne]]<br />([[1400]]-[[1480]])</center> Doge_Pietro_Mocenigo.png|<center>[[Pietro Mocenigo]]<br />([[1406]]-[[1476]])</center> Archbishop_CoA_PioM.svg|<center>[[Zanettino da Udine]]<br />([[1416]]-[[1485]])</center> Accademia - Procession in piazza San Marco by Gentile Bellini.jpg|<center>[[Gentile Bellini]]<br />([[1429]]-[[1507]])</center> Naya,_Carlo_(1816-1882)_-_n._068_-_Cortile_del_Palazzo_Ducale.jpg|<center>[[Antonio Rizzo]]<br />([[1430]]-[[1499]])</center> Bartolomeo_Vivarini_Virgen_con_el_Ni%C3%B1o_NG_Washington.jpg|<center>[[Bartolomeo Vivarini]]<br />([[1430]]-[[1491]])</center> Giovanni Bellini — Holy Allegory.jpg|<center>[[Giovanni Bellini]]<br />([[1433]]-[[1516]])</center> Giovanni Bellini, portrait of Doge Leonardo Loredan.jpg|<center>[[Leonardo Loredan]]<br />([[1436]]-[[1521]])</center> Torre dell'orologio Venezia.jpg|<center>[[Maxuro Codussi]]<br />([[1440]]-[[1504]])</center> Lombardo_Christ_the_Redeemer_Kimbell.jpg|<center>[[Tullio Lombardo]]<br />([[1455]]-[[1532]])</center> Gentile Bellini 010.jpeg|<center>[[Pasquale Malipiero]]<br />([[1457]]-[[1462]])</center> 1516_Antonio_Lombardo_-_Venus_Anadyomene.jpg|<center>[[Antono Lombardo]]<br />([[1458]]-[[1516]])</center> Lorenzo_bregno,_san_giovanni_evangelista,_venezia_o_treviso,_1510_ca..JPG|<center>[[Lorenzo Bregno]]<br />([[1475]]-[[1523]])</center> Il_Sile_a_Treviso.jpg|<center>[[Paolo Pola]]<br />([[1773]]-[[1841]])</center> </Gallery> </center> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Portalo|Homoj|Historio|Literaturo}} {{Vivtempo|Lombardo, Pietro}} {{Ĝermo|Biografio|Italio|skulptisto|arkitekto}} [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj renesancaj skulptistoj]] [[Kategorio:Italaj arkitektoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj arkitektoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Venecianoj]] 99wwvgsbjbdc3ffdu9z93v6vawc6fkc 0 502830 9405225 8251849 2026-06-17T07:02:53Z Sj1mor 12103 9405225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jerzy Franciszek Kawalerowicz''' (naskiĝis la [[19-an de januaro]] [[1922]] en [[Gwoździec]], mortis la [[27-an de decembro]] [[2007]] en [[Varsovio]], [[Pollando]]) estas pola [[reĝisoro|filmreĝisoro]] kaj [[scenaro|scenaristo]]. Lia plej konata filmo estas nomumita por [[Oskar-premio]] ''[[La faraono (filmo)|La faraono]]'' (1966). == Elektitaj filmoj reĝisoritaj de li == * [[2001]] – ''Quo vadis'' * [[1982]] – ''Austerio (Austeria)'' * [[1978]] – ''Morto de la prezidanto (Śmierć prezydenta)'' * [[1966]] – ''[[La faraono (filmo)|La faraono]] (Faraon)'' * [[1960]] – ''[[Patrino Johana de Anĝeloj (filmo)|Patrino Johana de Anĝeloj]] (Matka Joanna od Aniołów)'' * [[1959]] – ''[[La trajno (filmo de 1959)|La trajno]] (Pociąg)'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=112797 Portreto ĉe filmpolski.pl] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kawalerowicz,Jerzy}} [[Kategorio:Polaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Polaj artistoj]] eimvjml0q1l7wgpf5drte0acvp2sv5t 0 503258 9404805 8822445 2026-06-16T18:35:09Z Sj1mor 12103 9404805 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Giovanni Santi''' (ĉ. 1435 – 1a Aŭgusto 1494) estis [[Italoj|itala]] [[Pentrarto|pentristo]], [[Renesanco|renesanca dekoristo]], kaj la patro de [[Rafaelo]]. Li naskiĝis ĉe [[Colbordolo]] en la [[Urbino|Duklando de Urbino]]. Li estis malgranda komercisto kaj poste studis ĉe [[Piero della Francesca]]. Li estis influita de [[Fiorenzo di Lorenzo]], kaj ŝajne estis helpanto kaj amiko de [[Melozzo da Forlì]]. Li estis [[Kortego|kortega pentristo]] ĉe la [[Federico da Montefeltro|Duko de Urbino]] kaj pentris kelkajn [[altaro|altarverkojn]], el kiuj du nuntempe ĉe la [[Alte Nationalgalerie|Berlina Muzeo]], [[Madono|madonon]] ĉe la preĝejo de Sankta Francisko en Urbino, alian ĉe la preĝejo de la Sankta Kruco en [[Fano]], alian en la Nacia Galerio de [[Londono]], kaj alian ĉe la galerio de Urbino; [[Anunciacio]]n ĉe [[Pinakoteko Brera|Brera]] en [[Milano]]; resurekciitan Kriston en la [[Belarta Muzeo (Budapeŝto)|Belarta Muzeo de Budapeŝto]]; kaj [[Sankta Hieronimo|Sanktan Hieronimon]] ĉe la [[Laterana Palaco|Laterano]]. Li mortiĝis en [[Urbino]].[[Dosiero:Giovanni Santi - Christ supported by two angels.jpg|eta|dekstra|[[Giovanni Santi]], patro de Rafaelo; ''Kristo eltenita de du anĝeloj'', ĉ. 1490]] == Fontoj == * August Schmarsow, ''Giovanni Santi'' (Berlin, 1887) * Michael Baxandall. Oxford University Press 1980. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.aiwaz.net/panopticon/santi-giovanni/gc344 Giovanni Santi at Panopticon Virtual Art Gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927191417/http://www.aiwaz.net/panopticon/santi-giovanni/gc344 |date=2007-09-27 }} * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/search/collection/p15324coll10/searchterm/Gubbio%20Studiolo%20and%20its%20conservation/field/title/mode/all/conn/and/order/nosort ''The Gubbio Studiolo and its conservation, volumes 1 & 2], from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Giovanni Santi (see index) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Urbino]] rkmhm14c5fa7wfa45gfkbdszvqtx9sb 0 503290 9404828 9284135 2026-06-16T18:44:29Z Sj1mor 12103 9404828 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} <!--[[Dosiero:Viti-stthomas.jpg|eta|dekstra|200ra|''[[Thomas Becket]] kaj [[Marteno de Tours]] kun Arkiepiskopo Giovanni Pietro Arrivabene'']]--> '''Timoteo Viti''' (1469 en [[Urbino]] – 1523, samloke), foje nomita '''Timoteo della Viti''' aŭ '''Timoteo da Urbino''',<ref>Tiuj nomoj estas uzitaj, same kiel variantoj - Vito, Vite, ktp. [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=timoteo+Viti&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500008319 Getty Union Artist Name Index]</ref> estis [[Italoj|itala]] [[Pentrarto|pentristo]] de la [[Renesanco]], kiu estis proksime asociata kun [[Rafaelo]], kiu estis dekkvar jarojn pli juna. [[Dosiero:Raffael 071.jpg|maldekstre|eta|Ebla portreto de Viti ĉe plej dekstro de tiu detalo el ''[[La Lernejo de Ateno]]'' de [[Rafaelo]]: [[Strabono]] aŭ [[Zaratuŝtro]], [[Ptolemeo]], Rafaelo kiel [[Apelles]] kaj [[Perugino]] aŭ Timoteo Viti kiel [[Protogenes]]]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Urbino]] [[Kategorio:Mortintoj en Urbino]] 8g6qd976dclfa4nejupjyeoruec2mnw 0 503351 9404470 7233603 2026-06-16T12:04:58Z Sj1mor 12103 9404470 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Georges Rouault House Beaumont sur Sarthe France.jpg|eta|Foto de loĝdomo de Rouault.]] '''Georges Henri ROUAULT''' (naskiĝinta la [[27-an de majo]] [[1871]] en [[Parizo]], mortinta samloke la [[13-an de februaro]] [[1958]]) estis franca pentristo kaj grafikisto. Li apartenis al la movado [[Renouveau catholique]]. == Vivo == Post trejnadovitropentrista Rouault studis de 1891-98 ĉe la Altlernejo de la belaj artoj ĉe [[Gustave Moreau]]. Post ties morto en 1898 li iĝis direktoro de la nove fondita Moreau-muzeo en Parizo. Unue la influo de Moreau sur liajn verkojn superpezis; poste Rouault komencis evolui propran stilon. Ĝin karakterizas lumantaj kiel pasto surmetitaj koloroj kun nigraj konturlinioj: tio memorigas onin pri buntaj vitraloj el gotikaj kirkoj. Per tio Rouault ja intencis elvoki religian etoson. Lia ĝismorte forta katolika sento ankoraŭ intensiĝis per la amikeco kun la verkisto [[Joris-Karl Huysmans]]. La kontaktoj kun [[Léon Bloy]] aliaflanke inspiris de 1903-07 faritan ciklon de bildoj kun ciesulinoj. Ekde 1902 senteblis spuroj de [[faŭvismo]]. Kune kun [[Henri Matisse]] kaj aliaj Rouault fondis la institucion ''[[Salon d’Automne]]'' kaj partoprenis la ekspozicion de 1905. Al liaj severaj ikonaj verkoj kun religiaj motivoj (''Le Christ bafoué par les soldats '', 1932, Museum of Modern Art, Novjorko) alvenis ekde 1917 presitaj grafikaĵoj kaj ilustraĵoj malfermantaj novan kreivan komplekson. Li faris i.a. bildojn por la verko ''Les fleurs du mal'' de [[Charles Baudelaire]] kaj la akvafortan serion ''Miserere'' (en 1927 finita). En 1929 li projektis dekoraciojn kaj kostumojn por la ''Rusaj baletoj'' de Djagilev. En 1948 li faris la vitralojn por la kirko en Plateau d’Assy. == Fonto == "Rouault, Georges Henri", apud: ''Microsoft Encarta 2007 Enzyklopädie'', Microsoft Corporation, 2006 (DVD) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Georges Rouault |commonscat_title=Georges Rouault }} * {{DNB-Portal|118603361}} * [http://www.rouault.org Fondation Georges Rouault] * [http://edoc.ub.uni-muenchen.de/15131/ Journal intime pictural - disertacio, Munkeno 2010.] * [http://www.coiplet.de/art/rouault/franzoesisch.php#literature/ Georges Rouault, memoro de Sylvain Coiplet, 1989] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rouault, Georges]}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj desegnistoj]] k1kma9uxu6v7xujk9con7xekcy54mpx 0 503375 9404850 9059848 2026-06-16T18:56:57Z Sj1mor 12103 9404850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Wies altar.jpg|eta|<center>altarejo de la rokoka kirko ''[[Wieskirche]]'']] '''Dominikus Zimmermann''' (naskiĝis la [[30-an de junio]] [[1685]] en ''Gaispoint'', monaĥeja vilaĝo en la nuna komunumo [[Wessobrunn]]; mortis la [[16-an de novembro]] [[1766]] en ''Wies'' apud [[Steingaden]]) estis pentristo, [[stuko|stukisto]], [[arkitekto]] kaj [[konstruestro]] en la [[Elektoprinclando Bavario]]. Lia verkaro apartenas al la stilepoko de [[Rokoko]], la lasta fazo de [[Baroko]]. Dominikus Zimmermann konsideratas unu el la plej signifaj germaniaj konstruestroj de tiu epoko. Plurajn projektojn li realigis komune kun sia pli aĝa frato [[Johann Baptist Zimmermann]]. La ĉefa verkaĵo de Dominikus Zimmermann, la kirko ''[[Wieskirche]]'' en [[Supra Bavario]], en 1983 estis deklarita [[monda heredaĵo de Unesko]]. {| style="float:left; background:transparent; padding:0px; margin:0px;" |- valign="top" |[[Dosiero:Landsberg am Lech Rathaus1.jpg|eta|260px|<center>la historia urbodomo de<br />[[Landsberg am Lech]]]] |[[Dosiero:Wallfahrtskirche Steinhausen Gesamtansicht.jpg|eta|240px|<center>ekstera aspekto de la<br />pilgrima kirko [[Steinhausen]]]] |} {{Projektoj}} {{Ĝermo|germano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zimmermann, D}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Arkitektoj de baroko]] [[kategorio:Stukistoj]] 4j012zwxd6uhthoshn6e8s2r0ik6y04 0 503985 9404908 8204353 2026-06-16T20:04:07Z Sj1mor 12103 9404908 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gianfrancesco Penni''' (1488/1496–1528), konata ankaŭ kiel '''Giovan Francesco''', estis [[Italoj|itala]] pentristo. Lia frato [[Bartolommeo Penni|Bartolommeo]] estis artisto de la kortego de la britaj Tudoroj nome ĉe [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]],<ref>Waterhouse, E. K. (1992). ''Painting in Britain, 1530-1790''. Yale Univ Press. ISBN 0-300-05319-3</ref> kaj alia frato, [[Luca Penni|Luca]], iĝis unu el la italaj artistoj de la [[Skolo de Fontainebleau]].<ref>[http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=296 Luca Penni], Getty Museum website.</ref>[[Dosiero:La Vierge au voile, by Raffaello Sanzio, from C2RMF retouched.jpg|eta|Gianfrancesco Penni, ''Virgulino kun blua diademo'', 1512. Louvre]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?q=intitle:Wornum+intitle:principal+intitle:painters|titolo=Biographical catalogue of the principal Italian painters|familia nomo=Farquhar|persona nomo=Maria|jaro=1855|eldoninto=Woodfall & Kinder, Angel Court, Skinner Street, London; Digitized by Googlebooks from Oxford University copy on Jun 27, 2006|paĝo=122|redaktinto=Ralph Nicholson Wornum}} {{OCLC|58899637}} * Freedberg, S. J. (1993). ''Painting in Italy, 1500-1600''. The Pelican history of art. New Haven: Yale University Press. ISBN 0-300-05586-2 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] 6upr1hfhk6dwpmwmn27851km0b7ixrw 0 504062 9404895 8421828 2026-06-16T20:01:05Z Sj1mor 12103 9404895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Raffaellino del Colle''' (1490–1566) estis [[Italoj|italaj]] [[Manierismo|manierisma]] [[pentristo]] aktiva ĉefe en [[Umbrio]]. li naskiĝis en Colle, [[Sansepolcro|Borgo Sansepolcro]], [[Toskanio]]. == Biografio == Li estis nomita ankaŭ ''Raffaellino della Colle''. Raffaellino estis disĉiplo de [[Rafaelo]], kiun li helpis por la dekorado de la [[Villa Farnesina|Farnesina]] kaj la ĉambroj de [[Vatikanurbo|Vatikana]] Palaco. Post la morto de Rafaelo, Raffaellino plulaboris en Vatikano, helpante finigi la [[Rafaelaj Ĉambroj|''Sala di Constantino'']] kavkan tiam sub la estreco de [[Giulio Romano]]. Post la [[Disrabado de Romo (1527)|Disrabado de Romo]] de 1527, Raffaellino kaj aliaj artistoj disiĝis tra Italio, ĉefe revene al siaj hejmurboj. Rafaellino iris al [[Città di Castello]], ĉe sia naskoloko, kie li pentris altar-pecojn por la ĉefaj preĝejoj, kiuj nun troviĝas ĉefe en la Municipa Arta Galerio tiuurbe. Li laboris ankaŭ en Borgo San Sepolcro kaj aliloke. En 1536, Vasari komisiis lin por efemera stratdekorado por la triumfa eniro de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] en [[Florenco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Citaĵo el libro|titolo=Pelican History of Art|familia nomo=Freedberg|persona nomo=Sydney J.|jaro=1993|ĉapitro=Painting in Italy, 1500-1600|eldoninto=Penguin Books Ltd|paĝoj=263–4}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Itinerari d'Arte e di Storia|familia nomo=Chieli|persona nomo=Francesca|jaro=2005|ĉapitro=Città di Castello|eldoninto=Elemond|paĝoj=31–35}} * [http://www.casacappellino.com/Caprese.html Casa Cappellino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100711075352/http://www.casacappellino.com/Caprese.html |date=2010-07-11 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.centrostudigmazzini.it/lavalledorata03_raffaellinodelcolle.html The life of Raffaellino del Colle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928201838/http://www.centrostudigmazzini.it/lavalledorata03_raffaellinodelcolle.html |date=2007-09-28 }}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] oa5phly8s44wt3hpf91sgikjvfe2cas 0 504068 9404912 8399550 2026-06-16T20:04:56Z Sj1mor 12103 9404912 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:'Nativity with the Two Midwives', oil on canvas painting by Pellegrino Aretusi, Estense Gallery, Modena, Italy.jpg|eta|dekstra|300px|'Kristnasko kun la du duonedzinoj', oleo sur tolo, pentrita de Pellegrino Aretusi, [[Galleria Estense]], Modeno, Italio]] '''Pellegrino Aretusi''' (ĉ. 1460–1523), konata ankaŭ kiel '''Pellegrini de Modena''' kaj kiel '''Pellegrino Munari''', estis itala pentristo kiu naskiĝis en [[Modeno]], [[Italujo]]. Lia eka instruado estis el sia patro Giovanni Munari. Ĉirkaŭ 1509, Pellegrino iris al Rome helpi [[Rafaelo]]n ĉe [[Vatikanurbo|Vatikano]]. Pellegrino estis poste komisiita por pentri [[fresko]]jn en la preĝejojn ''Sant'Eustachio'' kaj ''Nostra Signora del Sacro Cuore'', ambaŭ en Romo. Li estis murdita en la [[20a de novembro]] [[1523]] fare de parencoj de junulo kiu estis murdita de lia filo. == Referencoj == * Davidson, Bernice F., ''Pellegrino da Modena'', The Burlington Magazine, Vol. 112, No. 803, Italian Sixteenth-Century Art outside Venice (Feb., 1970), 78-86. * Vasari, Giorgio, ''Le Vite delle più eccellenti pittori, scultori, ed architettori'', multaj eldonoj kaj tradukoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] 1rre0f8y1fd1afsa3ug5k19fqh5heme 0 504094 9405224 8913125 2026-06-17T07:00:39Z Sj1mor 12103 9405224 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Tommaso di Andrea Vincidor''' ([[Bolonjo]], 1493 – [[Breda]], 1536) estis itala [[Renesanco|renesanca]] [[pentristo]] kaj arkitekto kiu trejniĝis kun [[Rafaelo]] kaj pasigis plej el sia kariero en [[Nederlando]].<ref>[http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=vincidor&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500019118 Getty]</ref> Li stis nomita ankaŭ '''Tommaso Vincitore''', '''Tommaso da Bologna''' kaj '''Thomas Polonais''' (fare de Dürer). Li estis disĉiplo de [[Rafaelo]], kiun li helpis en la plenumado de la famaj [[Rafaelaj Kartunoj]]. Vincidor onidire estis poste unu el la disĉiploj de Rafaelo kiu prenis la freskojn de Vatikano sub sia estreco. Post la morto de Rafaelo en 1520 li veturis al Flandrio. Ĉe [[Antverpeno]] li amikiĝis kun [[Albrecht Dürer]] (1521); la germana majstro pentris lian portreton, kaj aludas lin en sia Taglibro laŭ la nomo de ''Thomas Polonais''. Pli postaj detaloj de la vivo de Tommaso estas svagaj kaj disaj. Li eniris je la servo de [[Henriko de Nassau]] je [[Breda]], kaj estis dungita por la rekonstrua kaj dekora laboro ĉe la tiea kastelo, kaj mortiĝis en [[Nederlando]] en 1536. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=K2cCAAAAYAAJ&pg=PA1&dq=Michael+Bryan+Painters+Engravers#PPP7,M1|titolo=''Dictionary of Painters and Engravers, Biographical and Critical'' (Volume II L-Z)|familia nomo=Bryan|persona nomo=Michael|jaro=1889|loko=York St. #4, Covent Garden, London; Original from Fogg Library, Digitized May 18, 2007|eldoninto=George Bell and Sons|paĝo=673|redaktinto=Walter Armstrong & Robert Edmund Graves}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Itala Renesanco]] g9w2clmqf96xueo69sw5xxcmmg9cos1 0 504102 9405248 8330472 2026-06-17T07:21:31Z Sj1mor 12103 9405248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Lorenzo Lotti''', konata ankaŭ kiel simple '''Lorenzetto''' (Laŭrenceto), (1490–1541), naskita Lorenzo di Lodovico di Guglielmo, estis [[Italio|itala]] [[Renesanco|renesanca]] skulptisto kaj arkitekto de la etoso de [[Rafaelo]].[[Dosiero:Jonah Antinous Santa Maria del Popolo n1.jpg|eta|upright|Jona de Lorenzetto, Kapelo Chigi, [[Santa Maria del Popolo]].]] Li naskiĝis en [[Florenco]] kaj edziĝis al la fratino de [[Giulio Romano]], alia pentristo, skulptisto kaj disĉiplo de Rafaelo. Li estas aludita en la verko de [[Vasari]] nome ''[[Le Vite delle più eccellenti pittori, scultori, ed architettori]]'' (''Vivoj de plej elstaraj pentristoj, skulptistoj kaj arkitektoj''). Lorenzetto mortiĝis en [[Romo]] en 1541 je aĝo de 47. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Renesanco]] gt7kbo58yyh0bl7sxa1xvcw92o35t94 0 504188 9405249 9117963 2026-06-17T07:22:03Z Sj1mor 12103 9405249 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Raimondi Lucretia's suicide.jpg|eta|maldekstra|''Lukrecia'', gravurita de Raimondi laŭ desegnoj de [[Rafaelo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.metmuseum.org/works_of_art/collection_database/Lucretia_Raphael_Raffaello_Sanzio/ViewObject.aspx?depNm=drawings_and_prints&pID=-1&kWd=Raphael&OID=90004100&vW=-1&Pg=1&St=0&StOd=1&vT=1|titolo=Lucretia|alirdato=26a de aŭgusto 2010|eldoninto=[[Metropolita Muzeo de Arto]]}}</ref>]] '''Marcantonio RAIMONDI''', ankaŭ simple '''Marcantonio''' (ĉ. 1480 – ĉirkaŭ 1534), estis [[Italoj|itala]] [[gravuro|gravuristo]], konata ĉar estis la unua grava presisto kies verkaro konsistas ĉefe el presaĵoj kopiitaj el pentraĵoj. Li estas ankaŭ ŝlosila figuro en la eko de la reprodukta presarto. Li ankaŭ sistemigis teknikon de [[gravurado]] kiu iĝis dominanta en Italio kaj aliloke. == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=K2cCAAAAYAAJ&pg=PA1&dq=Michael+Bryan+Painters+Engravers#PPP7,M1|titolo=''Dictionary of Painters and Engravers, Biographical and Critical'' (Volume II L-Z)|familia nomo=Bryan|persona nomo=Michael|jaro=1889|loko=York St. #4, Covent Garden, London; Original from Fogg Library, Digitized May 18, 2007|eldoninto=George Bell and Sons|paĝo=341|redaktinto=Walter Armstrong & Robert Edmund Graves}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Aretino: Selected Letters|familia nomo=Bull|persona nomo=George|jaro=1976|loko=Harmondsworth, Middlesex, England|eldoninto=Penguin Books Ltd|paĝo=156}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} === Biografia informaro === * [http://wwar.com/masters/r/raimondi-marcantonio.html Artcyclopedia: Marcantonio Raimondi (1480 - 1527)] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20121209001240/http://wwar.com/masters/r/raimondi-marcantonio.html |date=2012-12-09 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/12634b.htm Catholic Encyclopedia: Marcantonio Raimondi] * [http://www.getty.edu/art/collections/bio/a3669-1.html Marcantonio Raimondi (Getty Museum)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041209063554/http://www.getty.edu/art/collections/bio/a3669-1.html |date=2004-12-09 }} === Reproduktoj de liaj verkoj === * [http://collections.tepapa.govt.nz/search.aspx?advanced=colProProductionMakers%3a%22Raimondi%2c+Marcantonio%22+colCollectionGroup%3aCH Works at the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111002034359/http://collections.tepapa.govt.nz/search.aspx?advanced=colProProductionMakers:%22Raimondi,+Marcantonio%22+colCollectionGroup:CH |date=2011-10-02 }} * [http://cybermuse.gallery.ca/cybermuse/search/artist_work_e.jsp?iartistid=4528 Cybermuse] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041217192136/http://cybermuse.gallery.ca/cybermuse/search/artist_work_e.jsp?iartistid=4528 |date=2004-12-17 }} * [http://www.childsgallery.com/artist.php?artist_id=1439&start_ndx=0 Childs Gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050313034557/http://www.childsgallery.com/artist.php?artist_id=1439&start_ndx=0 |date=2005-03-13 }} * [http://www.colecciondeverda.com/search/label/La%20Vida%20de%20la%20Virgen%20%28Raimondi%29 Marcantonio Raimondi gravuraĵoj el kolekto De Verda] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/94303/rec/1 Prints & People: A Social History of Printed Pictures], ekspozicia katalogo el The Metropolitan Museum of Art (disponebla rete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Marcantonio Raimondi {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] 12ufl4nj0lh39tgu8xoajasrx4m6pou 14 504890 9405330 6886227 2026-06-17T08:19:41Z ThomasPusch 1869 9405330 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Ĉeĥio]] [[Kategorio:Kulturo de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Ĉeĥio]] [[Kategorio:Komunikado en Ĉeĥio]] 89cuo17kt4fkh3nbr1431bv4k88s59q 0 507407 9405240 9360195 2026-06-17T07:17:39Z Sj1mor 12103 9405240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Pisanello''' (ĉ. 1395 - ĉirkaŭ 1455), konata profesie kiel '''Antonio di Puccio Pisano''' aŭ ''Antonio di Puccio da Cereto'', ankaŭ erare nomita ''Vittore Pisano'' fare de [[Giorgio Vasari]], estis unu el la plej eminentaj [[pentristo]]j de la komenca itala [[Renesanco]] kaj ''[[Quattrocento]]''. Li estis prijubilita fare de poetoj kiel ekzemple Guarino da Verona kaj laŭdita de humanistoj de sia tempo kiu komparis lin kun tiaj gloraj nomoj kiel [[Cimabue]], [[Fidiaso]] kaj [[Praksitelo]]. [[Dosiero:Pisanello 007.jpg|eta|maldekstra|''Sankta Georgo kaj la Princino'' (detalo kun ĉevalo).]] [[Dosiero:Ioannes VIII Palaiologos Bodemuseum Berlin.jpg|eta|dekstre|250px|[[Medalo]] de Johano la 8-a Paleologo, ĉirkaŭ 1435, de Pisanello, kiu vidis lin en [[Ferrara]] en 1438.]] ==Verkaro== Pisanello estas konata pro siaj belegaj [[fresko]]j en grandaj [[murpentraĵo]]j, elegantaj [[portreto]]j, malgrandaj bildoj, kaj multaj brilaj desegnaĵoj. Li estas la plej grava memorportreta [[Medalo|medalisto]] en la unua duono de la [[15-a jarcento]], kaj oni povas aserti ke li originis tiun gravan [[ĝenro]]n. Li estis dungita fare de la Doĝo de [[Venecio]], la papo en la [[Vatikano]] kaj la kortegoj de [[Verono]], [[Ferrara]], [[Mantuo]], [[Milano]], [[Rimini]], kaj de la Reĝo de [[Napolo]]. Li staris en altestimo de la familioj Gonzaga kaj Este. Pisanello havis multajn el siaj verkoj erare atribuitaj al aliaj artistoj kiel ekzemple [[Piero della Francesca]], [[Albrecht Dürer]] kaj [[Leonardo da Vinci]], por nomi kelkajn. Dum la plej multaj el liaj pentraĵoj pereis, multaj el liaj desegnaĵoj kaj [[medalo]]j pluvivis. ==Bildaro== <gallery> Pisanello 001.jpg|Anaso (akvarelo) Pisanello 017.jpg|Cikonio Pisanello, falcone, cabinet des dessins INV 2453.jpg|Falko Pisanello - Codex Vallardi 2465 r.jpg|Vanelo Pisanello 019.jpg|Hupuo Pisanello, disegno gatti.jpg|Studoj de katoj Pisanello - Study of Horse Heads - WGA17855.jpg|Studoj de ĉevaloj Pisanello, scimmie.jpg|Simioj Pisanello, disegni, windsor 12815.jpg|Kamelo Pisanello, disegni, fitzwilliam museum pd.124.1961.jpg|Apro </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * {{1911}} * {{Cite journal|author = Richter, George Martin|title= Pisanello Studies I| journal = Burlington Magazine for Connoisseurs| volume= 55| issue = 317|date=August 1929| pages=58–61+64–66}} * Benezit E. - ''Dictionnaire des Peintres, Sculpteurs, Dessinateurs et Graveurs'' - Librairie Gründ, Paris, 1976; ISBN 2-7000-0156-7 (in French) * Turner, J. - Grove Dictionary of Art - [[Oxford University Press]], USA; new edition (January 2, 1996); ISBN 0-19-517068-7 * Callan G. - A Renaissance Depicture of Nature: Pisanello at the National Gallery; The Art Book, Volume 9, Number 3, June 2002, pp.&nbsp;7–9(3); Blackwell Publishing * Brenzoni Raffaello - Pisanello, Pittore - exhibition catalog Florence, 1953 (in Italian) *Gill, Joseph. Personalities of the Council of Florence and Other Essays. Oxford University Press (Oxford, 1964). * Degenhart, Bernhard. 1973. "Pisanello in Mantua." Pantheon 31:364-411 * Woods-Marsden, Joanna. 1988. ''The Gonzaga of Mantua and Pisanello's Arthurian Frescoes''. New Haven. * Luke Syson and Dillian Gordon, with contributions by Susanna Avery-Quash. ''Pisanello: Painter to the Renaissance Court.'' London: National Gallery Company, 2001. xi + 264 pp.&nbsp;286 illus., many in color. ISBN 1-85709-932-X * Hill, George Francis 1930. ''A Corpus of Italian Medals of the Renaissance before Cellini''. 2 volumoj. London0. ==Vidu ankaŭ== * [[Giorgio Vasari]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} *[http://ocadrawing1log.wordpress.com/2012/08/18/project-exploring-coloured-media-3/ "Antonio Pisanello and Janet Whittle"] *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/66219/rec/1 European sculpture and metalwork], kolekto-katalogo el The Metropolitan Museum of Art Libraries (disponebla rete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Pisanello (vidu enhavtabelon) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Itala Renesanco]] skzx1t3gfdyk7viqwjgi03ug762248u 0 508824 9405221 9268485 2026-06-17T06:57:49Z Sj1mor 12103 9405221 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[File:Madonna dell'archetto - Cupola.jpg|thumb|right|]] '''Constantino Brumidi''' (Romo, 26-a de julio, 1805 – [[Vaŝingtono]], 19-a de februaro, 1880) estis ital-usona [[historia pentristo]], plej bone konata kaj honorata pro siaj [[fresko]]j en la [[Kapitolo de Usono|Kapitolo]] en [[Vaŝingtono]], [[Usono]]. Li komencis sian karieron en palacoj de [[Romo]]. Dum la tempo de papo [[Gregorio la 16-a]] li laboris dum tri jaroj en [[Vatikanurbo]]. Post la okupado de Romo fare de la franca armeo en [[1849]] li decidis elmigri. Li usoniĝis en [[1852]]. Dediĉinte sin al [[portreto]]j, li plu faris sian laboron por freskoj. Li laboris ankaŭ en [[Meksikurbo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brumidi, Constantino}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Freskoj]] i1ocnmgg8t6tig6sobtihngkw6hxsyu 0 508880 9405162 9355495 2026-06-17T03:56:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405162 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Béla Szántó''' [bEla sAntO], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete '''Szántó Béla Lőb''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], komisaro, [[oficisto]], [[diplomato]]. Lia origina familia nomo estis ''Schreiber''. Lia plej konata [[frato]] estis [[Zoltán Szántó]]. [[Dosiero:Hungarian Government 1919.jpg|eta|<center> Béla Szántó estas videbla dekstre en la antaŭlasta vico inter la komisaroj]] Béla Szántó [http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=788] naskiĝis la {{daton|1|februaro}} [[1881]] en [[Homokkomárom]]. Li mortis la {{daton|1|junio}} [[1951]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Béla Szántó devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li frekventis [[lernejo]]jn en [[Nagykanizsa]] kaj en la sama [[urbo]] li eklaboris kiel oficisto en [[1900]]. En la sekva jaro li translokiĝis al Budapeŝto, kie li post jaroj aliĝis al la [[socialdemokrato]]j. En [[1906]] li partoprenis en fondo de oficista [[asocio]]. En [[1911]] li edziĝis. Dum la [[Kalistefa revolucio]] li partoprenis en fondo de [[komunista partio]]. En la frua [[1919]] li estis arestita, sed dum [[Hungara Sovetrespubliko]] li tuj liberiĝis kaj li estis komisaro (komprenu ministro) pri defendo. Post falo de la [[Soveto]] li rifuĝis al [[Vieno]], poste al [[Berlino]], fine al [[Soveta Rusio]]. Precipe li gvidis [[biblioteko]]n en [[Moskvo]]. Post la [[2-a mondmilito]] li hejmenvenis kaj li ricevis diplomatiajn taskojn. == Liaj kontribuaĵoj (elekto) == * ''A magyar munkásmozgalom 1914-ig'' (La hungara laborista movado ĝis [[1914]]), (1947) * ''Szántó Béla tanulmánya az első világháború előtti magyarországi ellenzéki szociáldemokrata irányzatokról'' (1962) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC14240/14496.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191016163759/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC14240/14496.htm |date=2019-10-16 }} * [http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=788 hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0833.html hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szanto, Bela}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo]] [[Kategorio:Hungaraj diplomatoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1919]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] l62txlthsmk26gruqw27tdu5ndhzl8d 0 509348 9405339 8882973 2026-06-17T08:47:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405339 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Carl Christian Friedrich GLENCK''' (naskiĝinta la [[13-an de aprilo]] [[1779]] en [[Schwäbisch Hall]], mortinta la [[21-an de novembro]] [[1845]] en [[Gotha]]) estis ministo kaj salfareja direktoro. == Vivo == La profesio de la patro (konstrukonsilisto) kaj ties multflankaj interesoj geologiaj kaj mineralogiaj kiel ankaŭ de la duonpatro ne estis sen influo sur la vivon de Glenck. Post la frekvento de Karls-lernejo en [[Stuttgart]] li komencis studi en 1791 en [[Erlangen]] jursciencon, geologion kaj mineralogion kaj estis en 1799/1800 ĉe la Mineja akademio de [[Freiberg (Saksio)|Freiberg]]. Poste li iĝis privata sekretario kaj daŭra akompananto de la princo Friedriĉ Ludwig von Hohenlohe-Ingelfingen, generalo infanteria kaj guberniestro de Silezio en [[Vroclavo]]. En la jaro 1803 li nomumitis Princa justicoficisto en Niederhall am Kocher. Inter liaj devoj nombriĝis ankaŭ la administrado de la salfarejoj de Niederhall kaj de Weißbach. Tie li povis realigi praktike siajn teoriajn konojn. Per intrigo de la princo (1806) li devis demisii. Post perdo de ne malgranda havaĵo li devis vivi ĉe malgranda pensio per la ellaborado de juraĵoj. Krome li dediĉis sin al esploroj geologiaj. En 1812 li sukcesis malkovri gipstavolojn en Marbach en [[Virtembergo]] kiujn li lasis ekspluati. Intertempe la salfarejo en Weißbach estis en la posedo de privata entrepreno. Ĝi komisiis Glenck en la 1817-a jaro gvidi la tuton. Tie ĉi Glenck komencis provboradojn sur ŝtona salo, sukcese. Kiam la societo pligrandiĝis li ekspluatis en 1819 en [[Bad Wimpfen|Wimpfen]] denove ŝtonsalon kaj faris tiun ĉi la Salfarejon Ludwigshall. Ĝi estis la unua kun nova de Glenck kreita sistemo kaj markis ekon de nova epoko en salekspluatado. Krome Glenck luprenis la etajn salfarejojn en Lindenau kaj [[Büdingen]]. Sekvis aliaj provboradoj en la [[Reuß|Reuß-aj landoj]], en [[Bohemio (lando)|Bohemujo]] (tie ĉi nur mallongan tempon), en la Reĝolando [[Saksio]] (kion ĉesigis malkvietaj tempoj) kaj en [[Svislando]]. Ĉio tia estis farita parte laŭ komisio de landaj registaroj parte je propraj kostoj. Sume li farigis 56 bortruojn, kelkaj kun profundeco de 300-400 metroj. Tio per la tiama tekniko estis konsiderinde. == Graveco == Per pluraj inventoj Glenck ankaŭ furoris, i.a. per ''Glencksche Fangbirne'' (akvokaptilo dum putofarado). En 1828 li transloĝiĝis al Gotha, sukcesis en najbara Bufleben kaj fondis tie la salfarejon Ernsthall. En 1829 li sukcesis proksime de [[Stotternheim]]. Tie li konstruigis la salfarejon Louisenhall kiun [[Johann Wolfgang von Goethe]] vizitis kaj je kiu li verkis eĉ poemon. En 1831 la boradoj proksime de [[Bad Köstritz|Köstritz]] sukcesis kaj faritis tie la salfarejo Heinrichshall. Post multjaraj kaj kostoplenaj provoj (2 milionoj da frankoj) Glenck havis sukceson ankaŭ en Rohaus ([[Kantono Bazelo Kampara]]) kie li starigis la salfarejegon Schweizerhalle. Tio sendependigis Svislandon de la devo importi salon de eksterlande. == Premioj == *Hohenlohischer Hofrat *Honora civitano de [[Darmstadt]] *Oberbergrat (Sachsen-Gotha) == Literaturo == * Walter Carlé: ''Die Salinistenfamilie Glenck.'' In: ''Lebensbilder aus Schwaben und Franken'', hg. v. Max Miller und Robert Uhland, Bd. 11, Stuttgart 1969, S. 118–149 * Günther Beck: ''Salzsuche und Salinengründungen zu Beginn des 19. Jahrhunderts in den thüringischen Staaten und im Königreich Sachsen''. In: ''Thesis. Wissenschaftliche Zeitschrift der Bauhaus-Universität Weimar'', H. 4/5, 2002, ISSN 1433-5735, S. 174–191 * Franz Götzfried (Hrsg.): ''Salz und Sole in Wimpfen.'' Beiträge zur Wimpfener Stadt- und Salinengeschichte, Bad Wimpfen 2002 * Heinrich Bartl: ''Die Salinen und das Solebad zu Stotternheim, 1826–1949. Ein Verdienst des Salinisten Carl Christian Friedrich Glenck.'' Erfurt 2008, ISBN 978-3-935971-49-2 * Bernhard Ruetz, in Zusammenarbeit mit Armin Roos: ''Carl Christian Friedrich Glenck, 1779–1845. Salzpionier und Gründer der Saline Schweizerhalle.'' Reihe ''Schweizer Pioniere der Wirtschaft und Technik'', Bd. 90, Zürich 2009, ISBN 978-3-909059-46-1 * ''Reise-Journal des Oberberg- und Hofrats Carl Christian Friedrich Glenck (1779–1845), Entdecker des Salzlagers beim Roten Haus 1836 und Gründer der Saline Schweizerhalle 1837.'' Digitale Kopie und Druck des Originals aus Anlass des Jubiläums ''100 Jahre Vereinigte Schweizerische Rheinsalinen'', Pratteln 2009 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.baselland.ch/GLENCK_Carl-C-htm.293333.0.html Pri Glenck en bazela leksikono]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.geophys.tu-bs.de/geschichte/glenck.html Pri Glenck en fakleksikono pri geofiziko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050226064814/http://www.geophys.tu-bs.de/geschichte/glenck.html |date=2005-02-26 }} *[http://www.deutsche-biographie.de/pnd136541348.html Biografio ĉe ''NDB''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160310235542/http://www.deutsche-biographie.de/pnd136541348.html |date=2016-03-10 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Glenck, Carl Christian Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Saloj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Ekspluatado de krudmaterialoj]] 0ps5v9g6i8mzz17sbonlhh7yzopwk2x 0 511653 9404865 9022071 2026-06-16T19:06:58Z Sj1mor 12103 9404865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Matthias Gruenewald-Heller-Altar-Heilige Elisabeth.jpg|eta|rekta|Eltranĉaĵo el la ekstera flanko de la Heller-Altaro de Matthias Grünewald, plenumita per grizajla pentrado, Ŝtata Artohalo je Karlsruhe]] '''Grizajlo''' (PIV: Pentra kaj ornama procedo uzanta nur unu koloron kontrastigante ĝiajn malsamajn helecojn<ref>PIV3 Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2005, SAT, Parizo, 2005</ref>; laŭ la [[franca lingvo|franca]] ''gris'' = griza) estas pentroteĥniko, kiu uzas nure grizon, blankon kaj nigron. Je aliaj hele aŭ malhele nuancitaj koloroj oni diras unukolora pentrado. Ĝi baziĝas sur neta ombroefiko. Speco de grizajlo ankaŭ troviĝas en la [[vitralo|vitropentrado]]. Ekzemplo estas la vitraloj en la [[ĥorejo]] de la [[katedralo de Altenberg]]. [[Francisko Azorín]] registris la formon '''griselo''' nome ''Verdeblanka antikva vitrelo pentrita nur per koloriloj grizebrunaj. Bildo monokroma.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 84.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el latina ''griseus''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Uzado kaj historio == Grizajlo estas teĥniko uzita aparte en la [[mezepoka]] [[retablo|tabulpentrado]]. Ekzemplo por tio estas la ''Heller-Altaro'', kiun pentris [[Matthias Grünewald]] kaj [[Albrecht Dürer]]. De Grünewald devenas la aloj, sur kiuj la sanktuloj, pentritaj en grizajlo, efikas kiel skulptaĵoj en muroniĉoj. En la [[lazuro]]<nowiki></nowiki>teĥniko oni uzas unuan tavolon laŭ grizajlo, por priskribi kaj fiksi la formojn kaj la lumon en pentraĵo sendepende de la pli posta kolorigo. Post la sekigo de ĉi tiu unua tavolo oni kolorigas la grizajlaĵon per travideblaj tavoloj, tiel ke lumo sur formoj kaj kolorigo estas aparte prilaboreblaj. Por reprodukti pli realismajn nuancojn de la homa haŭto, [[renesanca]] pentrarto uzis je figuraj prezentaĵoj ankaŭ unukoloran malhelverdan farbotavolon. Per tio ĉi tiu pentroteĥniko konvenas kun la tipa ''haŭtonuanco'', kiu sen la tralumado de la subaj fibraroj de la vejnoj kaj limfaj vazoj efikus malviva. Fama ekzemplo por grizajla pentrado estas ''Predikanta Johano la Baptisto'' de [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] en la Ŝtataj Muzeoj de Berlino - Prusa Kulturposedaĵo, ekestinta en 1634/35. En la 20-a jarcento [[Pablo Picasso]] uzis la teĥnikon por sia bildo ''[[Gerniko (pentraĵo)|Guernica]]''. == Vitralopentrado == [[Dosiero:Altenberg Fenster Chorscheitel.JPG|eta|dekstre|Vitraloj en la ĥorejo de la [[katedralo de Altenberg]]]] Por atingi por la fenestroj de siaj [[monaĥejo]]j malgrau la instrukcio de sia ĉefa [[kapitulo]] pri la modesta formado tamen plaĉan estetikon, la monaĥoj de la [[cisterciana]] ordeno ofte uzis la grizajlon. La centra kapitulo de la ordeno antaŭmetis al la monaĥejoj klarajn regulojn rilate la fenestrojn: ili estu blankaj, sen krucoj kaj sen la kutimaj koloraj bildigoj de [[Biblio|bibliaj]] figuroj. La ordenanoj de kelkaj monaĥejoj malvolvis el la grizajla teĥnikon sian apartan stilon, surpentrante laktece blankajn vitrojn per plej variaj formoj de plantaj [[Ornamo (arto)|ornamaĵoj]] kiel ekzemple grimpotigoj kaj foliaro (vidu apudan vitralon). == Literaturo == * Ursula E. Benad, Martin Benad: ''Graumalerei, Scheinarchitektur, Draperien''. (Studienreihe Illusionsmalerei). Deutsche Verlags-Anstalt, Munkeno 2005, ISBN 3-421-03544-X * Constanze Itzel: ''Der Stein trügt.- Die Imitation von Skulpturen in der niederländischen Tafelmalerei im Kontext bildtheoretischer Auseinandersetzungen des frühen 15. Jahrhunderts''. Dissertation, Universitato de Hajdelbergo 2004 ([http://www.ub.uni-heidelberg.de/archiv/5740/ Volltext]) * Joachim Kaak: ''Rembrandts Grisaille Johannes der Täufer predigend - Dekorum-Verstoß oder Ikonographie der Unmoral?'' (Studien zur Kunstgeschichte; volumo 81). Georg Olms Verlag Hildesheim 1994, 194 pj. kun 54 bildoj, ISBN 3-487-09862-8. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=grizajl}} [[Kategorio:Pentristaj teknikoj]] [[Kategorio:Vitralopentrado]] pks7cdopu7edu5v1mmpca1i0potofiw 0 512395 9404811 9186785 2026-06-16T18:36:26Z Sj1mor 12103 9404811 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Portreto de Sperl, farita de Leibl }} '''Johann SPERL''' (naskiĝinta la [[3-a de novembro]] [[1840]] en [[Nürnberg|Buch]], mortinta la [[29-a de julio]] [[1914]]) estis germana pentristo. == Vivo == Johann Sperl estis naskita kiel [[sola infano]] de protestantaj gepatroj. Lia patro laboris kiel agrikultura tagolaboristo en la somero kaj kiel lignaĵisto en la vintro. Lia patrino laboris kiel mastrumisto. La familio vivis tre proksime de bieneto. De 1846 ĝis 1854 li frekventis lernejon kie li estiĝis klasogajninto. La loka pastoro helpis al Sperl trovi trejnadan lokon por fari pentristo. Kun la morto de lia patro en 1856, Sperl iĝis la sola provizanto de sia malsana patrino kaj komencis metilernadon por iĝi litografiisto. [[Dosiero:Johann Sperl Am Fuße der Alpen.jpg|eta|Pentraĵo ''Ĉe la piedoj de la Alpoj'', 1914]] En la vintro de 1858-59 Sperl plenumis sian deziron sekvi desegnokursojn ĉe la Artmetilernejo de [[Nürnberg]]. Tiam la altlernejo estis gvidita fare de August von Kreling, diverstalenta historipentristo kaj skulptisto. Sperl renkontis la pentriston [[Rudolf Hirth du Frênes]] kaj [[Theodor Alt]] tie. En 1865 la tri artistoj renkontiĝis denove en [[Munkeno]] kaj poste iĝis membroj de la Leibl-cirklo. Sperl iĝis direktoro de litografia institucio en 1863 en [[Arnstadt]]. Sperl prirezignis sian pozicion kiel direktoro jam en printempo de 1865 post kiam li gajnis sufiĉe da mono por esti ĉe la Akademio munkena. Li aliĝis al la pentraĵoklaso de historipentristo [[Hermann Anschütz]]. En 1865 li renkontis [[Wilhelm Leibl]], kiu amikeco daŭris dum la tuta vivo. Sperl trapasis la [[Majstra klaso|majstran klason]] de [[Carl Theodor von Piloty]], pentristo famekonata ankaŭ ekstere de Munkeno kaj kies lernantoj estis i.a. Hans Makart, Franz von Lenbach, Eduard von Grützner, Franz Defregger kaj Gabriel von Max. En la printempo de 1866 Arthur von Ramberg estis vokita de [[Vieno]] al Munkeno kaj transprenis la majstran klason tie ĉi. Ĉar Sperl havis afablan rilaton kun Ramberg li daŭrigis esti lernanto kaj forlasis la akademion nur post la morto de Ramberg en 1875. Eĉ se Sperl estis membro de la Leibl-cirklo la trejnado sub Ramberg estis decida en la propra stilformado. En la fruaj 1870-aj jaroj li montris sian majstradon en pluraj grandaj kunmetaĵoj kun multaj figuroj, sed de 1875 pluen li pentris pli malgrandajn kunmetaĵojn. En 1878 li kaj Leibl transloĝiĝis al [[Bad Aibling|Berbling]]. En decembro de la sama jaro Max Liebermann venis de [[Venecio]] al Munkeno, kaj Sperl renkontis lin iam en 1879, verŝajne pere de Leibl. En la fruaj 1880-aj jaroj Sperl pli kaj pli pentris pejzaĝojn. En vintro de 1882 Sperl iris al [[Kraiburg]] kiu estis rekomendita al li fare de amikoj pro la situo aparta. En 1883 li moviĝis al la nova studio de Willhelm Leibl en [[Bad Aibling]]. En majo 1899 Sperl vojaĝis al Italio, vizitante Florencon, Sienon kaj Venecion. En varmega printempa tago (la 24-an de majo 1910) Sperl kolapsis pentrante sur flora herbejo. Li suferspertis apopleksion kiu kondukis al parta paralizo de la dekstra flanko de lia korpo. Kelkajn tagojn antaŭ la eksplodo de la [[Unua mondmilito]] Sperl mortis. Lia lasta deziro estis esti entombigota plej proksime al lia amiko Wilhelm Leibl, en la sama tombejo en [[Würzburg]]. == Literaturo == * Eugen Diem: ''Johann Sperl. Ein Meister aus dem Leiblkreis.'' Bruckmann, München 1955. * Biografio [http://www.deutsche-biographie.de/pnd118751883.html ĉe ''NDB''.] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118751883|NAME=Johann Sperl}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sperl, Johann}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Arnstadt]] [[Kategorio:Litografiistoj]] hm8cq8penjwkth7mzz08bxspkqcyihk 0 512885 9405327 8913107 2026-06-17T08:17:53Z Sj1mor 12103 9405327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Timur reconstruction03.jpg|eta|dekstre|[[Timur]] ibn Taraghai Barlas, laŭ rekonstruo fare de [[Miĥail Miĥailoviĉ Gerasimov|Miĥail Gerasimov]])]] '''Miĥail Miĥailoviĉ Gerasimov''' ({{lang-ru|Михаил Михайлович Герасимов}}) (la {{daton|2|9|1907}} — la {{daton|21|7|1970}}) estis fama [[Sovetunio|soveta]] [[arkeologo]] kaj [[antropologo]] kiu disvolvigis la unuan teknikon de [[Jurmedicino|jurmedicina skulptado]] bazite sur trovoj de [[antropologio]], [[arkeologio]], [[paleontologio]], kaj [[Jurmedicino|jurmedicina scienco]]. Li studis kraniojn kaj detalege rekonstruis la vizaĝojn de pli ol 200 personoj, kiaj [[Jaroslavo la Saĝa]], [[Ivano la Terura]], [[Friedrich Schiller]] kaj, plej fame, [[Timur]] (Tamerlano). == Referencoj == * Libro de Gerasimov de 1949 en rusa, listigas 70 verkojn el 1927 al 1947: Герасимов, М.М., Основы восстановления лица по черепу, "Советская наука", М., 1949 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.archaeology.org/0307/abstracts/gerasimov.html Eve Conant - ''Man of 1,000 Faces: The forensic genius of Mikhail Gerasimov'' (''Archaeology'' magazine Julio/Aŭgusto 2003)] * [http://www.kunstkamera.ru/en/temporary_exhibitions/virtual/gerasimov/01/ Mikhail Gerasimov Career] * [http://www.kunstkamera.ru/en/temporary_exhibitions/virtual/gerasimov/03/fields_of_application/reconstructing_the_appearance_of_historical_personalities/ Reconstruction of Appearance of Historical Personalities] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Gerasimov, Miĥail Miĥailoviĉ}} [[Kategorio:Rusiaj arkeologoj]] [[Kategorio:Rusiaj skulptistoj]] [[Kategorio:Rusiaj inventistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj antropologoj]] [[Kategorio:Sovetiaj arkeologoj]] [[Kategorio:Sovetiaj historiistoj]] [[Kategorio:Rusiaj artistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj inventistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] r8raji68j95fi3itjhauv09wd0c60u1 0 514730 9405367 9278608 2026-06-17T10:56:45Z Redaktor GLAM 218997 Higher resolution version of image 9405367 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Osvaldi Crollii<br />(1563-1609) |dosiero =Oswald_Croll_1629_Basilica_Chymica_Title_Page.tif |priskribo =Frontispico de la verko "Basilica chymica", 1629 |dato de naskiĝo =[[1563]] |loko de naskiĝo =[[Wetter (Ruhr)|Vetero]], {{DEU}} |dato de morto =[[25-a de decembro]] [[1609]] |loko de morto =[[Prago]], {{DEU}} | alma_mater = [[Universitato de Marburgo ]]<br />[[Universitato de Hajdelbergo ]]<br />[[Universitato de Strasburgo ]]<br />[[Universitato de Ĝenevo]] }} '''Osvaldo Krolo''' (1563-1609) estis germana kuracisto, apotekisto kaj alkemiisto, komence serve de pluraj riĉaj nobelaj familioj, kiu disvastigis la alkemiajn konon kaj doktrinon de [[Paracelso]] kaj ties sekvantoj. Dum jardeko (1593-1602) li vojaĝis tra Orienta Eŭropo, tamen, post kiam li kuracis la princon Kristiano la 1-a de Anhalt-Benburg (1568-1630), li estis nomumita [[arkiatro]] de la princo, kaj ekloĝis en [[Prago]]. Li estis bonkonata en la rondoj de la imperia kortego e ofte estis konsultita de la imperiestro [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]] (1552-1612)<ref>[https://books.google.com.br/books?id=TjLDAgAAQBAJ&pg=PA118&lpg=PA118&dq=Oswald+Crollius&source=bl&ots=rNYL96ek3m&sig=h7w7fZbzAssBGvEosNsMpowHBNk&hl=pt-BR&sa=X&ei=LAzrVPnfMeHasATt04Jw&ved=0CEQQ6AEwCA#v=onepage&q=Oswald%20Crollius&f=false The Chemical Philosophy], Allen G. Debus</ref>. == Biografio == Osvaldo Krolo estis filo de la urbestro de urbo [[Wetter (Ruhr)|Vetero]], Johano Krolo<ref>Johann Crollius</ref>. Li ricevis bonegan studon en la abateja lernejo de sia naskiĝurbo, kaj en 1576 li enmatrikuliĝis en la [[Universitato de Marburgo]]. Pli malfrue li studis ankaŭ en [[Universitato de Hajdelbergo|Hajdelbergo]], [[Universitato de Strasburgo|Strasburgo]] kaj [[Universitato de Ĝenevo|Ĝenevo]], kie li ricevis sian diplomon pri medicino en 1582. Li unue aktivis kiel mentoro de la familio d'Esnes en Francio. Dank'al siaj oftaj vojaĝoj li fariĝis flua en la itala kaj franca. En 1590 li laboris kiel mentoro de Maksimiliano de Papenhajmo (1580-1639). Lia intima kontakto kun la imperiestro kaj la alta nobelaro donis al li la rajton uzi ian blazonŝildon, en 1591. Rudolfo la 2-a iam lasis mencion pri li "cuius ipsi opera usi fuimus” (kies servojn ni mem uzis). [[Dosiero:Osvaldus_Crollius.jpg|250px|eta|maldekstra|<center>Tractatus de signaturis internis rerum, 1609</center>]] La Princo Kristiano baldaŭ fariĝis intima al li, kaj plurfoje uzis liajn servojn kiem sendito en [[Prago]] por pridiskuti politikajn aferojn samkiel demandojn rilatantajn al alkemio kaj [[iatrokemio]]. Dum tiuj disputoj Krolo ankaŭ ricevis apogmaterialojn por siaj kemiaj eksperimentoj, kaj, krom siaj medicinaj kaj diplomatiaj devoj, li eĉ determinis la proprecojn de la kemiaj kuraciloj kiujn li kutime akiris, kaj fariĝinte la bazo de lia [[iatrokemio]]. Krolo registris sian konon, eksperimentojn kaj teoriajn vidpunktojn en libro titolita "Basilica Chymica"<ref>Katedralo de Kemio.</ref>, kiu estis presita kune kun "Tractatus de signaturis"<ref>Trataĵo pri signaturoj.</ref>. Ne eblas aserti ke li vidis la presadon de lia unua eldono (1609), tamen, ĝi fariĝis scienca verko pri iatrokemio, kaj estis uzita kiel praktika kompendio. En sia traktaĵo li pritraktis kemion kaj kemiajn interrilatojn kaj estis uzita kiel enkonduko al kemio en la malfruaj jaroj, krom trakti pri aliaj kampoj de la sciencoj kiel botaniko, aludante al la uzo de la doktrino pri signaturoj por determini la medicinajn proprecojn de la plantoj. En sia verko li insistas pri la vera kompreno kaj agnosko de la kemiaj komponaĵoj kaj en la medicina valoro de la herboj. Krolo subite mortis en 1609, lia influo kaj reputacio daŭre kreskis post sia morto kaj lia influo estas forte rimarkita en la Anatomio de Melankolio, far Robert Burton (1577-1640)<ref>[https://books.google.com.br/books?id=jTwJAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=robert+burton+the+anatomy+of+melancholy&hl=pt-BR&sa=X&ei=ZxzrVNWYJOXIsASAvIDICw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=robert%20burton%20the%20anatomy%20of%20melancholy&f=false The Anatomy of melancholy]</ref>. En 1618, Krolo estis konsiderita de Johann Daniel Mylius (1583 -1642) kiel unu el la herooj de la alkemio, en lia verko Basilica Philosophica<ref>[https://books.google.com.br/books?id=b0FMAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Basilica+Philosophica&hl=pt-BR&sa=X&ei=oh3rVKqSBY-UsQTDzYLQBw&ved=0CCcQ6AEwAQ#v=onepage&q=Basilica%20Philosophica&f=false Opus Medico-Chymicum: Continens tres Tractatus sive Basilicas ...], Johann Daniel Mylius</ref>. Iu emblema sigelo aperas en ĉi-verko kune kun la frapfrazo: "Osvaldo Krolo de urbo Vetero, disĉiplo de la filozofoj: Ĉi-verko enhavas nenion pli ol la sekretoj de saĝaj kleruloj kaj filozofoj." [[Andreas Libavius]] (1555-1616) estis lia granda oponanto<ref>[https://books.google.com.br/books?id=59ITUOLbVkoC&pg=PA77&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=AHLnVID0N-_8sATZuYKQDA&ved=0CBsQ6AEwADgU#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false The Scientific Revolution: An Encyclopedia], William E. Burns</ref>. == Elektita verkaro == * [https://books.google.com.br/books?id=_FyV7PktijsC&printsec=frontcover&dq=Basilia+Chymica&hl=pt-BR&sa=X&ei=52XnVOm0DNLGsQTQ64GQDg&ved=0CDgQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false Osvaldi Crollii... Basilica chymica continens philosophicam... confirmatam ...], [[1610]] * [https://books.google.com.br/books?id=nj4PAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Oswald+Croll%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=ZGbnVMj9EbeSsQS-34IY&ved=0CF8Q6AEwCA#v=onepage&q&f=false Tractatus de signaturis internis rerum seu de vera et viva anatomia majoris ...], [[1623]] * [https://books.google.com.br/books?id=Bi6x_okHl30C&printsec=frontcover&dq=Basilia+Chymica&hl=pt-BR&sa=X&ei=52XnVOm0DNLGsQTQ64GQDg&ved=0CDEQ6AEwAg#v=onepage&q=Basilia%20Chymica&f=false Osvaldi Crollii Veterani Hassi Basilica chymica: continens philosophicam ...], [[1624]] * [https://books.google.com.br/books?id=elLFjwIjTMUC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Oswald+Croll%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=ZGbnVMj9EbeSsQS-34IY&ved=0CFEQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false La Royale Chymie de crollius], [[1633]] * [https://books.google.com.br/books?id=b4d7VUIcr44C&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Oswald+Croll%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=OWfnVMuWF5fCsATO8IHwDA&ved=0CCMQ6AEwATgK#v=onepage&q&f=false Oswaldi Crolii Basilica chymica, pluribus selectis et secretissimis propria ...], [[1643]], Oswald Croll, Johann Hartmann, Francesco De Rossi * [https://books.google.com.br/books?id=HyVIAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Oswald+Croll%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=ZGbnVMj9EbeSsQS-34IY&ved=0CCYQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false Philosophy Reformed & Improved in Four Profound Tractates: The I ...], [[1657]], Oswald Croll, Paracelsus * [https://books.google.com.br/books?id=olw6AAAAcAAJ&pg=RA1-PA71&dq=Basilia+Chymica&hl=pt-BR&sa=X&ei=52XnVOm0DNLGsQTQ64GQDg&ved=0CB8Q6AEwAA#v=onepage&q=Basilia%20Chymica&f=false Oswaldi Crollii Basilica Chymica], [[1658]], Oswald Croll, Johann Hartmann, Johann Michaelis * [https://books.google.com.br/books?id=-wM2AQAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Oswald+Croll%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=ZGbnVMj9EbeSsQS-34IY&ved=0CDYQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false Basilica chymica: continens philosophicam propria laborum experientia ...], [[1658]], Oswald Croll, Ulrich Bollinger * [https://books.google.com.br/books?id=dMEjngEACAAJ&dq=inauthor:%22Oswald+Croll%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=mGfnVKacNsTIsATXsoCgDA&ved=0CFYQ6AEwCTgo Opera omnia medico-chymica, in quibus praxis ejus chymiatrica], [[1694]], Johann Hartmann, Jean Béguin, Oswald Croll, Conrad Johrenius, Johann Georg Pelshofer == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Oswald_Croll Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-53512/ WorldCat Identities] * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd118522833.html?anchor=ADB Neue Deutsche Biographie] * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb12751249t&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Crollius,_Oswald Allgemeine Deutsche Biographie] * [https://books.google.com.br/books?id=D8Lf_NBW3TIC&pg=PA291&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=A2jnVN3MDreHsQTcuoGoDQ&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false A Philosophical Path for Paracelsian Medicine: The Ideas, Intellectual ...], Jole Shackelford * [https://books.google.com.br/books?id=zB-8OTIBErAC&pg=PA94&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=A2jnVN3MDreHsQTcuoGoDQ&ved=0CCIQ6AEwATgK#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false Dictionary of Alchemy], Mark Haeffner * [https://books.google.com.br/books?id=FHFpm2b9YHMC&printsec=frontcover&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=A2jnVN3MDreHsQTcuoGoDQ&ved=0CDAQ6AEwAzgK#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false Oswaldus Crollius: De signaturis internis rerum : die lateinische Editio ...] * [https://books.google.com.br/books?id=gu4csLPA91QC&pg=PA87&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=A2jnVN3MDreHsQTcuoGoDQ&ved=0CDgQ6AEwBDgK#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false O Caderno Secreto de Descartes], Amir D. Aczel * [https://books.google.com.br/books?id=Rx1el1IsopEC&pg=PA138&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=A2jnVN3MDreHsQTcuoGoDQ&ved=0CD0Q6AEwBTgK#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false Adam and Eve in Seventeenth-Century Thought], Philip C. Almond * [https://books.google.com.br/books?id=1QOfp07QS-0C&pg=PA102&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=A2jnVN3MDreHsQTcuoGoDQ&ved=0CEUQ6AEwBjgK#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false Descartes's Secret Notebook: A True Tale of Mathematics, Mysticism, and the ...], Amir D. Aczel * [https://books.google.com.br/books?id=ZJox8Eh-gs8C&pg=PA50&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=A2jnVN3MDreHsQTcuoGoDQ&ved=0CE0Q6AEwBzgK#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false The Alchemy of Light: Geometry and Optics in Late Renaissance Alchemical ...], Urszula Szulakowska * [https://books.google.com.br/books?id=5622AgAAQBAJ&pg=PA286&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=A2jnVN3MDreHsQTcuoGoDQ&ved=0CFQQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false A Companion to Astrology in the Renaissance], Brendan Dooley * [https://books.google.com.br/books?id=KhIABQAAQBAJ&pg=PA123&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=A2jnVN3MDreHsQTcuoGoDQ&ved=0CFsQ6AEwCTgK#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false Aphrodisiacs, Fertility and Medicine in Early Modern England], Jennifer Evans * [https://books.google.com.br/books?id=Tf0SWmdEpaEC&pg=PA25&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=AHLnVID0N-_8sATZuYKQDA&ved=0CCIQ6AEwATgU#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false History of Universities: Volume XXVI/1, Volume 26], Mordechai Feingold * [https://books.google.com.br/books?id=_m1Mf52bK70C&pg=PA166&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=AHLnVID0N-_8sATZuYKQDA&ved=0CCkQ6AEwAjgU#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false Paracelsus], Ole Peter Grell * [https://books.google.com.br/books?id=VVfeu-2npxoC&pg=PA78&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=AHLnVID0N-_8sATZuYKQDA&ved=0CC8Q6AEwAzgU#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false Shakespeare's Memory Theatre: Recollection, Properties, and Character], Lina Perkins Wilder * [https://books.google.com.br/books?id=P4nPBAAAQBAJ&pg=PA113&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=AHLnVID0N-_8sATZuYKQDA&ved=0CFMQ6AEwCDgU#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false Calvinism and the Making of the European Mind] * [https://books.google.com.br/books?id=OSyUfFGowbsC&pg=PA95&dq=Oswald+Croll&hl=pt-BR&sa=X&ei=AHLnVID0N-_8sATZuYKQDA&ved=0CFoQ6AEwCTgU#v=onepage&q=Oswald%20Croll&f=false Rhetoric, Science, and Magic in Seventeenth-century England], Ryan J. Stark {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Thomas_Willis_-_Diatribae_duae_medico-philosophicae_-_quarum_prior_agit_de_fermentatione_4430011502_0cec24863c_o.jpg|<center>[[Iatrokemio]]</center> Paracelsus.jpg|<center>[[Paracelsus]]<br />([[1493]]-[[1541]])</center> Sterzing-Vipiteno.JPG|<center>[[Michael Schütz|Michael Toxites]]<br />([[1514]]-[[1581]])</center> Asklepios_-_Epidauros.jpg|<center>[[Jacques Gohory|Jakobo Gohoro]]<br />([[1520]]-[[1576]])</center> John Dee Ashmolean.jpg|<center>[[John Dee]]<br />([[1527]]-[[1608]])</center> Theatrum Chemicum Vol I page 1.jpg|<center>[[Gerhard Dorn|Gerhardus Dorneus]]<br />([[1530]]-[[1584]])</center> Leonhard_Thurneysser_2.jpg|<center>[[Leonhard Thurneysser]]<br />([[1531]]-[[1596]])</center> Giambattista_della_Porta.jpeg|<center>[[Giovanni Battista Della Porta|Giambattista della Porta]]<br />([[1535]]-[[1615]])</center> Paulus Melissus (1539-1602).jpg|<center>[[Paulus Melissus]]<br />([[1539]]-[[1602]])</center> Coat of arms of Ribe.svg|<center>[[Petrus Severinus|Petro Severino]]<br />([[1542]]-[[1602]])</center> Blason_ville_fr_Dijon_(C%C3%B4te-d%27Or).svg|<center>[[Claude Aubery]]<br />([[1545]]-[[1596]])</center> Joseph Heintz d. Ä. 002.jpg|<center>[[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]]<br />([[1552]]-[[1612]])</center> Edward Kelley (49012206).jpg|<center>[[Edward Kelley]]<br />([[1555]]-[[1597]])</center> Andreas_Libavius.jpg|<center>[[Andreas Libavius]]<br />([[1555]]-[[1616]])</center> Neues_Rathaus_Leipzig_2010.jpg|<center>[[Conrad Khunrath]]<br />([[1555]]-[[1613]])</center> POL_Micha%C5%82_S%C4%99dziw%C3%B3j.jpg|<center>[[Michał Sędziwój|Mikaelo Sendivojo]]<br />([[1566]]-[[1636]])</center> Johannes_hartmann.JPG|<center>[[Johannes Hartmann]]<br />([[1568]]-[[1631]])</center> Michael_Maier.jpg|<center>[[Michael Maier]]<br />([[1568]]-[[1622]])</center> Christian_I_Anhalt_Bernburg.jpg|<center>[[Kristiano la 1-a (Anhalt-Bernburg)|Kristiano la 1-a]]<br />([[1568]]-[[1630]])</center> Egidius_Sadeler_-_Kupferstecher.jpg|<center>[[Egidio Sadeler|Aegidius Sadeler]]<br />([[1570]]-[[1629]])</center> Robert_Fludd.jpg|<center>[[Robert Fludd]]<br />([[1574]]-[[1637]])</center> Burton_grand.jpg|<center>[[Robert Burton (erudiciulo)|Robert Burton]]<br />([[1577]]-[[1640]])</center> Portrait of J.B. van Helmont, Aufgang...1683 Wellcome L0003194.jpg|<center>[[Jan Baptista van Helmont|Johano Baptisto Helmonto]]<br />([[1580]]-[[1644]])</center> M_A_Severino.png|<center>[[Marko Aŭrelio Severino]]<br />([[1580]]-[[1656]])</center> Maximilian_von_Pappenheim.jpg|<center>[[Maximilian von Pappenheim|Maksimiliano de Papenhajmo]]<br />([[1580]]-[[1639]])</center> Anatomia_auri_-_opus_magnum.jpg|<center>[[Johann Daniel Mylius]]<br />([[1583]]-[[1642]])</center> Frans_Hals_-_Portret_van_Ren%C3%A9_Descartes.jpg|<center>[[René Descartes]]<br />([[1596]]-[[1650]])</center> Kurfürst Friedrich V. von der Pfalz als König von Böhmen.jpg|<center>[[Frederiko la 5-a (Palatinato)|Frederiko la 5-a]]<br />([[1596]]-[[1632]])</center> Jan_Baptist_van_Helmont_and_his_son.jpg|<center>[[Franciscus Mercurius van Helmont|Franciscus Mercurius]]<br />([[1614]]-[[1699]])</center> </center> </Gallery> == Referencoj == </center> {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Germanio|kemiisto|kuracisto}} {{Portalo|Homoj|Kemio|Medicino}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Crollii, Osvaldi}} [[Kategorio:Germanaj alkemiistoj]] [[Kategorio:Paracelsistoj]] [[Kategorio:Germanaj kemiistoj]] [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj apotekistoj]] [[Kategorio:Universitato de Hajdelbergo]] [[Kategorio:Universitato de Marburgo]] [[Kategorio:Universitato de Strasburgo]] [[Kategorio:Universitato de Ĝenevo]] o7otqp9dzdcszqdy9lq3y4hpbh8s8nr 0 517792 9404800 8972485 2026-06-16T18:28:44Z Sj1mor 12103 9404800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto}} [[Dosiero:Nicolas De Largillière-Étude de main.jpg|eta|Studoj de manoj<br />([[Muzeo Luvro]])]] '''Nicolas de Largillierre''', literumita ankaŭ '''Largillière'''<ref>La ortografio de lia nomo estis atestata de la subskribo de la artisto kaj estas krome sekvita de la ĉefaj biografiistoj de la pentristo kiaj Dominique Brême, Myra Nan Rosenfeld aŭ Georges de Lastic.</ref> (naskiĝinta en Parizo la [[10an de oktobro]] [[1656]], kaj mortinta samloke la [[20an de marto]] [[1746]]) estis [[Francio|franca]] [[pentristo]]. == Vivo == Li edukiĝis en [[Anvers]]. Kiam li estis 20-jaraĝa, li translokiĝis en [[Anglio]]n, kie konis lin la reĝo [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]]. Li revenis en [[1685]], kaj faris portreton de lia sukcedanto, [[Jakobo la 2-a (Anglio)|Jakobo la 2-a]]. Reveninta en Francion, li el [[1689]] progresis kaj sukcesis pentrante privatajn mendojn kaj portretojn de burĝoj. == Elektitaj disĉiploj == * [[Ádám Mányoki]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/largilliere_nicolas_de.html Largillierre ĉe Artcyclopedia] * [http://www.culture.fr/recherche?SearchableText=largilliere&filter_image=1 Largillierre ĉe Culture.fr] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121113191215/http://www.culture.fr/recherche?SearchableText=largilliere&filter_image=1 |date=2012-11-13 }} * [http://www.larousse.fr/encyclopedie/peinture/Largilli%C3%A8re/152901 Largillierre ĉe Larousse.fr] * [http://www.amis-musee-abbeville.fr/ Largillierre ĉe Amikoj de la Muzeo Boucher de Perthes Abbeville Baie de Somme] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] pqc6ueovw9n5mzjccvkl520au21e1vk 0 521550 9404515 8511024 2026-06-16T12:54:35Z Sj1mor 12103 9404515 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 16544 ''Hochlehnert'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 16544 Hochlehnert |Aliaj_nomoj = ''' 1991 RA₃''' ; 1999 GY₄₈ |Dato_de_malkovro = {{dato|9|septembro|1991}} |Malkovrintoj = [[Freimut Börngen|F. Börngen]] kaj [[Lutz D. Schmadel|L. Schmadel]] |Loko_de_malkovro = [[Tautenburg]] ([[Germanio]]) |Epoko = 2457000.5 {{dato|9|decembro|2014}} TDB |Granda_duonakso = 427,136 [[1 E9 m|Gm]] (2,855 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 394,130 Gm (2,635 AU) |Apoapsido = 460,142 Gm (3,076 AU) |Discentreco = 0,07727 |Periodo = 1762,219&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(4,825&nbsp;[[jaro]]j) |Cirkulrapido = 17,62 km/s |Klinangulo = 4,925° |Meza_anomaliangulo = 315,123° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 238,736° |Argumento_de_periapsido = 98,985° |Terdistanco_min = 244,100 [[1 E9 m|Gm]] (1,632 [[Astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 13,9 }} '''16544 ''Hochlehnert''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|9|septembro|1991}} de la germanaj [[astronomo]]j [[Freimut Börngen]] kaj [[Lutz D. Schmadel]] elde la [[Observatorio Karl Schwarzschild]] en [[Tautenburg]] ([[Germanio]]). == Nomo == Ĝia nomo honoras ''Horst Hochlehnert'' (naskiĝis en [[1944]]), konatan germanan [[radiologio|radiologiiston]], operanton de [[amatora radio]] kaj bonan amikon de la dua malkovrinto. La nomo estis donita okaze de lia 60-a [[naskiĝtago]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|16544-hochlehnert-1991-ra3}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (16001–17000)#16501-16550|Listo de asteroidoj (16001 - 17000)]] |antaŭ = ''[[16543 Rosetta]]'' |periodo = '''16544 ''Hochlehnert''''' |post = [[(16545) 1991 RN4|(16545) 1991 RN₄]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Hochlehnert}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen]] [[Kategorio:Malkovrita de Lutz D. Schmadel]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991]] d897tibq8jj266qo6d7xc0b6n6cpz3e 0 522192 9405245 8182127 2026-06-17T07:20:13Z Sj1mor 12103 9405245 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Francesco Clementes peper tent at kochi muziris bienelle2014.JPG|eta|Instalaĵo de Francesco Clementes ĉe Bienalo de Koĉi-Muziris de 2014.]] '''Francesco Clemente''' (Napolo, [[23an de marto]] [[1952]]) estas [[Italio|itala]] artisto. Lia verkaro estas influita de personoj tiom diversaj kiaj [[Gregory Bateson]], [[William Blake]], [[Allen Ginsberg]], kaj [[Jiddu Krishnamurti|J. Kriŝnamurti]]. Dividante sian tempon inter Novjorko kaj [[Varanasi]], Barato, Clemente adoptis por siaj pentraĵoj ampleksan varion de eltenoj kaj rimedoj, esplorante, rezignante, kaj revenante al olepentrado, [[akvarelo]], [[paŝtelo]], and [[presarto]]. Lia verkaro disvolviĝas laŭ nelinia maniero, etendante kaj maletendante laŭ fragmenta vojo, ne difinita laŭ stilo, sed registrante siajn fluktuojn. == Bibliografio == * Seidel, Max. Francesco Clemente: The Tarots. Hirmer Publishers. February 15, 2012. Amazon ISBN 9783777445212 * Clemente,Francesco; Hollein, Max and Walcott, Derek. Francesco Clemente: Palimpsest. Moderne Kunst Nürnberg. March 31, 2012. Barnes and Noble ISBN 9783869842257 * Danto, C. Artur. Francesco Clemente: The Sopranos. Charta. January 9, 2008. Barnes and Noble ISBN 9788881586981 * Clemente,Francesco; Walcott, Derek. Francesco Clemente: Three Rainbows. Charta. October 31, 2009. Barnes and Noble ISBN 9788881587452 * Clemente,Francesco; Danto, Arthur. Francesco Clemente: A Private Geography. Charta. February 28, 2011. Barnes and Noble ISBN 9788881587957 * Jain, Jyotindra. Clemente: Made in India. Charta. September 30, 2011. Barnes and Noble ISBN 9788881588091 * Ammann, Jean- Christophe; Clemente, Francesco. Francesco Clemente: Works 1971- 1979. Charta. August 28, 2007. Barnes and Noble ISBN 9788881586509 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://francescoclemente.net/ Francesco Clemente - Oficiala retejo] * [http://www.artnet.com/ag/fulltextsearch.asp?searchstring=francesco%20clemente Francesco Clemente ĉe artnet] * [http://www.moma.org/collection/artist.php?artist_id=1145 Francesco Clemente ĉe MoMa] * [http://www.metmuseum.org/search-results?ft=clemente+francesco Francesco Clemente ĉe MET] * [http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/bio/?artist_name=Francesco%20Clemente Francesco Clemente ĉe Guggenheim] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120330194320/http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/bio/?artist_name=Francesco%20Clemente |date=2012-03-30 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] d08r7ulpoubfaqsvcxde88ctiu9vlgj 0 522247 9405252 9142801 2026-06-17T07:23:09Z Sj1mor 12103 9405252 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Transavangardo''' estas [[Italio|itala]] versio de [[Novekspresionismo]], nome arta movado kiu disvastiĝis tra Italio, kaj al la resto de [[Okcidenta Eŭropo]], en la fino de la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj. La termino ''Transavangardo'' estis stampita de la itala artokritikisto, [[Achille Bonito Oliva]],<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.questia.com/read/74370572/a-dictionary-of-twentieth-century-art|titolo=A Dictionary of Twentieth-Century Art|familia nomo=Chilvers|persona nomo=Ian|jaro=1999|eldoninto=Oxford University Press|paĝo=620}}</ref> origine en "Aperto '80" ĉe la [[Venecia Bienalo]],<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.questia.com/read/120876652/taking-aim-the-business-of-being-an-artist-today|titolo=Taking Aim! The Business of Being An Artist Today|familia nomo=Nieves|persona nomo=Marysol|jaro=2011|eldoninto=Fordham University Press|paĝo=236}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.labiennale.org/en/art/history/80s.html?back=true|titolo=The 1980s|alirdato=24a de Januaro 2014|eldoninto=La Biennale}}</ref> kaj laŭvorte ĝi signifas ''trans la [[avangardo]]''. Tiu arta movado malakceptis [[konceptarto]]n, reenmetante emocian aliron al desegnado, [[pentrarto]] kaj [[skulptarto]].<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-5013126.html|title=Visual Art: Land of the Living Dead Mimmo Paladino South London Gallery, London|last=Derwent|first=Charles|date=12a de Septembro 1999|work=The Independent|accessdate=24a de Januaro 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-04-16|arkivurl=https://archive.today/20140126105155/http://www.highbeam.com/doc/1P2-5013126.html|arkivdato=2014-01-26}} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20140126105155/http://www.highbeam.com/doc/1P2-5013126.html |date=2014-01-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-5013126.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-16 |arkivurl=https://archive.today/20140126105155/http://www.highbeam.com/doc/1P2-5013126.html |arkivdato=2014-01-26 }}</ref> Transavangardo markis revenon al [[figura arto]], same kiel al mita figuraro, kiu estis remalkovrita dume.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://media.proquest.com.pitt.idm.oclc.org/media/pq/classic/doc/727797821/fmt/ai/rep/SPDF?hl=&cit%3Aauth=Hawlitschka%2C+Ursula&cit%3Atitle=Enzo+Cucchi+and+the+Transavantgarde%3A+Are+we+in+an+abyss+of+seeing%3F&cit%3Apub=ProQuest+Dissertations+and+Theses&cit%3Avol=&cit%3Aiss=&cit%3Apg=n%2Fa&cit%3Adate=2000&ic=true&cit%3Aprod=ProQuest+Dissertations+%26+Theses+Full+Text&_a=ChgyMDE1MDIwNjIxMjUwMTA2Mjo1MDU5MDQSBTk1NTQzGgpPTkVfU0VBUkNIIg8xMzIuMTc0LjI1NS4xMTYqBTE4NzUwMgkzMDQ2MjkyMzc6DURvY3VtZW50SW1hZ2VCATBSBk9ubGluZVoCRlRiA1BGVGoKMjAwMC8wMS8wMXIKMjAwMC8xMi8zMXoAggEpUC0xMDA3NTc1LTE0NzA5LUNVU1RPTUVSLTEwMDAwMDExLTExNjUyMTGSAQZPbmxpbmXKAXdNb3ppbĜhLzUuMCAoTWFjaW50b3NoOyBJbnRlbCBNYWMgT1MgWCAxMF85XzIpIEFwcĜlV2ViS2l0LzUzNy4zNiAoS0hUTUwsIĜpa2UgR2Vja28pIENocm9tZS80MC4wLjIyMTQuOTQgU2FmYXJpLzUzNy4zNtIBFkRpc3NlcnRhdGlvbnMgJiBUaGVzZXOaAgdQcmVQYWlkqgIoT1M6RU1TLVBkZkRvY1ZpZXdCYXNlLWdldE1lZGlhVXJsRm9yŜRlbcoCE0Rpc3NlcnRhdGlvbi9UaGVzaXPSAgFZ4gJUaHR0cDovL3BpdHQuc3VtbW9uLnNlcmlhbHNzb2x1dGlvbnMuY29tL3NlYXJjaD9zLnE9dHJhbnNhdmFudGdhcmRlJnN1bW1vblZlcnNpb249Mi4w6gIGc3VtbW9u8gIA&_s=n3L8GzNM7MfI3orxG96mbpuqSV4%3D|titolo=Enzo Cucchi and the Transavantgarde: Are We In An Abyss of Seeing?|familia nomo=Hawlitschka|persona nomo=Ursula|dato=Aŭgusto 2000}}</ref> Same oni realiris al Simbolismo. La ĉefaj transavangardismaj artistoj estis [[Sandro Chia]], [[Francesco Clemente]], [[Enzo Cucchi]], Nicola de Maria kaj [[Mimmo Paladino]].<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-82576315.html|title=Creating art from chaos|last=Chuen|first=Ooi Kok|date=[[1a de novembro]] 2000|work=[[New Straits Times]]|accessdate=24a de Januaro 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-04-16|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140611025524/http://www.highbeam.com/doc/1P1-82576315.html|arkivdato=2014-06-11}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140611025524/http://www.highbeam.com/doc/1P1-82576315.html |date=2014-06-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-82576315.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140611025524/http://www.highbeam.com/doc/1P1-82576315.html |arkivdato=2014-06-11 }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * Oliva, Achille Bonito, ''Transavantgarde International'', Milan, Politi Editore, 1982. * Oliva, Achille Bonito, ''Italian Transavantgarde'', Milan, Politi Editore, 1980. [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Artaj movadoj]] 77wkjt7ieo8vww8u8vjw4jlmtto2x1a 0 522248 9404860 8153029 2026-06-16T19:02:09Z Sj1mor 12103 9404860 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Enzo Cucchi''' [KUkki] ([[14an de novembro|14an de Novembro]] [[1949]]) estas [[Italujo|itala]] pentristo. Indiĝena de [[Morro d'Alba]], [[provinco Ancona]], li estis ŝlosilakey membro de la itala artomovado nome [[Transavangardo]], kun samlandanoj [[Francesco Clemente]], [[Mimmo Paladino]], Nicola De Maria, kaj [[Sandro Chia]]. Tiu movado estis pinte dum la 1980-aj jaroj kaj estis parto de pli ampleksa movado de [[Novekspresionismo|novekspresionismaj]] pentristoj tutmonde.[[Dosiero:Enzo Cucchi.jpg|eta|Enzo Cucchi (dekstre) dum renkonto kun junuloj de la ''Accademia di belle arti'' de [[Palermo]] la [[13an de novembro]] [[2014]]]]La unua laŭtempa ekspozicio de Cucchi okazis ĉe la [[Solomon R. Guggenheim Museum]], en Novjorko en 1986 kaj liaj verkoj estas en nombraj muzekolektoj kiaj la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]]<ref>[http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A1323&page_number=1&template_id=6&sort_order=1 moma.org]</ref>, la [[Tate]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=2215&page=1 |titolo=tate.org.uk |alirdato=2015-04-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120203214043/http://tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=2215&page=1 |arkivdato=2012-02-03 }}</ref> de Londono kaj la [[Arta Instituto de Ĉikago]].<ref>[http://www.artic.edu/aic/collections/search/citi/artist_id:2424 artic.edu]</ref> Enzo Cucchi loĝas kaj laboras en [[Romo]] kaj [[Ancona]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=Enzo Cucchi|aŭtoro=Diane Waldman|jaro=1986|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Solomon R. Guggenheim Museum and Rizzoli}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Enzo Cucchi. Scultura|aŭtoro=Martin Schwander|jaro=1988|loko=Brussels and Munich|eldoninto=Zaira Mis & Bernd Klüser}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Enzo Cucchi. Idoli|aŭtoro=Zaira Mis|jaro=1993|loko=Brussels|eldoninto=Artiscope}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Cucchi, Ensor/Enzo|aŭtoro=Guy Gilsoul and Patrick Floorizone|jaro=1999|loko=Brussels|eldoninto=Artiscope}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artnet.com/artist/4644/enzo-cucchi.html Artist page at artnet.com] * [http://www.moreeuw.com/histoire-art/biographie-enzo-cucchi.htm Enzo Cucchi] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] q32ilwq30pm4279r2kpxcdmccu0qht4 0 522447 9404548 9367773 2026-06-16T13:13:26Z Sj1mor 12103 9404548 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Patro de la Lando''' estas [[Formala parolmaniero|honora]] titolo donita al homo konsiderata la ĉefa forto por la establado de ties [[lando]], [[Suverena ŝtato|ŝtato]] aŭ [[nacio]]. En monarkioj, la [[monarko]] estis ofte konsiderata la "patr(in)o de la nacio" aŭ kiel [[patriarko]] por gvidi sian familion. Tiu koncepto estas esprimita per la politika koncepto de la Didevena Rajto de la reĝoj de kelkaj (se ne ĉiuj) monarkioj, dum ĉe aliaj (en modernaj epokoj) ĝi estas kodigita en [[konstitucia juro]]. En aliaj kazoj [[diktatoro]]j nomigis sin mem kiel savantoj aŭ kreintoj de la lando, kiaj ĉe la kazoj de [[Mobutu Sese Seko]] en [[Zairo]] aŭ [[Francisco Franco]] en [[Hispanio]] (''Caudillo de España por la Gracia de Dios'', Kaŭdilo de Hispanio pro la dia gracio), sed tiaj honoroj malaperas kiam forpasas la koncernaj diktatoraj epokoj. Ankaŭ [[Josif Stalin]] ricevis tiun honoron kiel venkinto en la [[Dua Mondmilito]], ne nur en [[Sovetunio]] sed ankaŭ en aliaj landoj de [[Orienta Eŭropo]]. En [[koloniismo|postkolonia]] [[Afriko]], "Patro de la Lando" estis ofta titolo uzita de multaj politikestroj kaj por aludi al sia rolo en la [[sendependiga movado]] aŭ kiel fonto de politika legitimadon, kaj por uzi patrecan simbolismon kiel fonto de pluigenda populareco.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=MtJnDhRnE5gC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|titolo=Political Legitimacy in Middle Africa: Father, Family, Food|familia nomo=Schatzberg|persona nomo=Michael G.|jaro=2001|eldoninto=Indiana University Press|ISBN=0-253-33992-8|paĝoj=passim, see index; and esp. p. 8 & p. 213}}</ref> == Listo == La jenaj personoj estas ankoraŭ ofte nomitaj "Patro" aŭ "Patrino" de sia respektiva lando. Markitaj nomoj estas de ankoraŭ vivantaj personoj. {| class="wikitable sortable" |- ! Nomo ! Lando ! Titolo (indiĝena) ! Titolo (traduko) ! class="unsortable" | Notoj |- | [[Skanderbeg]]<br />[[Ismail Qemali]] | [[Albanio]] | Babai i Kombit | Patro de la Lando | |- | [[Ahmad Ŝaho Durrani]] | [[Afganio]] | [[Padiŝaho|Ahmad Ŝaho Baba]] | Patro de la Lando<ref name="Singh">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=F_A8AAAAMAAJ|titolo=Ahmad Shah Durrani: Father of Modern Afghanistan|alirdato=2010-08-25|familia nomo=Ganḍā|persona nomo=Singh|jaro=1959|eldoninto=Asia Pub. House|ISBN=<!--1-4021-7278-8, -->9781402172786|paĝo=457}}</ref><ref name="LoC">{{Citaĵo el la reto|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0010)|titolo=Ahmad Shah and the Durrani Empire|alirdato=2010-08-25|jaro=1997|eldoninto=Library of Congress Country Studies pri [[Afganio]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/10162/Ahmad-Shah-Durrani|titolo=Aḥmad Shah Durrānī|alirdato=2010-08-25|jaro=2010|eldoninto=[[Encyclopædia Britannica]] Reta Versio}}</ref> |Fondinto de Afgana [[Durana Imperio]] |- | [[José de San Martín]] | [[Argentino]] /<br />[[Peruo]] | Padre de la Patria /<br /> Fundador de la República kaj Protector del Perú<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.argentina.ar/_es/pais/personalidades/C2390-jose-de-san-martin.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111202114854/http://www.argentina.ar/_es/pais/personalidades/C2390-jose-de-san-martin.php |arkivdato=2011-12-02 }}</ref> | Patro de la Patrio/<br /> Fondinto de la Respubliko kaj Protektanto de Peruo | Unua estro de la suda parto de Sudamerika sukcesa lukto por sendependeco el Hispanio (a. 1778 – p.&nbsp;1850) |- | Siro [[Lynden Pindling]] | [[Bahamoj]] | | Patro de la Nacio | Sendependestro en 1973.<ref>{{cite news |url=http://freeport.nassauguardian.net/editorial/308121337236779.php |title=The death of Jeffrey Thompson |date=20a de Marto, 2008 |work=Freeport News |publisher=The Nassau Guardian (1844) Ltd |accessdate=2009-01-17 |quote=it has been well documented that Sir Lynden Pindling was the leader of the political movement that led to the attainment of majority rule on January 10, 1967, and that he is recognized as the Father of the Nation — the man who was the country's leader when The Bahamas obtained its independence from Great Britain on July 10, 1973. |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721162049/http://freeport.nassauguardian.net/editorial/308121337236779.php |arkivdato=2011-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721162049/http://freeport.nassauguardian.net/editorial/308121337236779.php |date=2011-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://freeport.nassauguardian.net/editorial/308121337236779.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721162049/http://freeport.nassauguardian.net/editorial/308121337236779.php |arkivdato=2011-07-21 }}</ref> |- | [[Ŝejĥo Mujibur Rahman]] | [[Bangladeŝo]] | Jatir Janak / <br />Bangabandhu ({{lang|bn|বঙ্গবন্ধু}}) | Patro de la Lando / <br /> Amiko de [[Bengalio]] | Sendependestro en 1971.<ref>[http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=150738]</ref> |- | [[George Cadle Price]] | [[Belizo]] | | Patro de la Nacio | Iama ĉefministro, unua kaj dutempa ĉefministro antaŭ retiriĝi en 1997.<ref>{{cite news |url=http://www.caricom.org/jsp/projects/personalities/rt_hon_george.jsp?menu=projects |title=Rt. Hon. George Price |date=20a de Marto, 2008 |work=CARICOM.com |publisher=CARICOM |accessdate=2009-01-30 |quote=Rt. Honourable George Cadle Price, "Father of the Nation" of Belize |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100121051424/http://www.caricom.org/jsp/projects/personalities/rt_hon_george.jsp?menu=projects |arkivdato=2010-01-21 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100121051424/http://www.caricom.org/jsp/projects/personalities/rt_hon_george.jsp?menu=projects |date=2010-01-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.caricom.org/jsp/projects/personalities/rt_hon_george.jsp?menu=projects |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100121051424/http://www.caricom.org/jsp/projects/personalities/rt_hon_george.jsp?menu=projects |arkivdato=2010-01-21 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.mybelize.net/index.php?action=view&id=1875&module=newsmodule&src=%40random4865ef792ff2d|titolo=The Father of the Nation Turns 90|alirdato=2009-05-13|dato=16a de Januaro 2009|eldoninto=7 News Belize|citaĵo=Even Prime Minister Dean Barrow calls George Price the father of the nation}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Petro la 1-a (Brazilo)|Petro la 1-a]] kaj [[José Bonifácio de Andrada e Silva]] | [[Brazilo]] | Pai da Nação kaj Patriarca da Independência | Patro de la Nacio kaj Patriarko de Sendependeco | Fondinto kaj unua Imperiestro de Brazilo (1822). Bonifácio estis la konsilisto de Pedro la 1-a. |- | [[Norodom Sianuk]] | [[Kamboĝo]] | Preahmâhaviraksat | La Reĝo-Patro de Kamboĝo | Sendependestro en 1953 |- |Siro [[John A. Macdonald]] | [[Kanado]] | | Ĉefministro de Kanado | Unua Ĉefministro de Kanado, en 1867-1873 kaj 1878-1891 |- | [[Bernardo O'Higgins]] | [[Ĉilio]] | Padre de la patria | Patro de la patrio | Unua estro de la sukcesa lukto de Ĉilio por sendependigo el Hispanio |- | [[Simón Bolívar]] | [[Kolombio]] | Padre de la patria | Patro de la patrio | Unua estro de la sukcesa lukto de Sudameriko por sendependigo el Hispanio |- | [[Ante Starčević]] | [[Kroatio]] | Otac domovine | Patro de la Hejmlando | Lia agado kondukis al fondo de moderna [[Kroatio|kroata ŝtato]].<ref>{{cite web |url=http://www.hsp-ante-starcevic.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=79&Itemid=57 |publisher=Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević |title=Povijest Oca domovine |language=kroata |quote= |accessdate=2010-05-18 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100313080552/http://www.hsp-ante-starcevic.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=79&Itemid=57 |arkivdato=2010-03-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100313080552/http://www.hsp-ante-starcevic.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=79&Itemid=57 |archivedate=2010-03-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hsp-ante-starcevic.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=79&Itemid=57 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100313080552/http://www.hsp-ante-starcevic.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=79&Itemid=57 |arkivdato=2010-03-13 }}</ref> |- | [[Franjo Tuđman]] | [[Kroatio]] | Otac domovine | Patro de la Hejmlando | Lia agado kondukis al fondo de moderna [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] |- |- | [[Carlos Manuel de Céspedes]] | [[Kubo]] | Padre de la Patria | Patro de la patrio<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://edicionesanteriores.trabajadores.cu/2005/junio/19/historia/carlos.htm|titolo=Homenaje a Carlos Manuel de Céspedes, Padre de la Patria|alirdato=2009-01-16|dato=2005-06-19|eldoninto=Trabajadores|lingvo=hispana}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://edicionesanteriores.trabajadores.cu/2004/octubre/10_ingles/textos_y_fotos/cuba-conmemora.htm |publisher=Trabajadores |title=Cuba commemorates the 136 anniversary of the beginning of its wars of independence |first=Iliana |last=Hautrive |date=2004-10-10 |quote=Cuba commemorates this Sunday the beginning of its wars of independence, the 10 of October of 1868, when the insigne patriotic Carlos Manuel de Cespedes, considered the Father of the Motherland, gave the freedom to his slaves to begin the fight by the liberation of the Nation. |accessdate=2009-01-16 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://archive.is/20130210195308/http://edicionesanteriores.trabajadores.cu/2004/octubre/10_ingles/textos_y_fotos/cuba-conmemora.htm |arkivdato=2013-02-10 }}</ref> | Estro de la unua kuba sendependiga movado kiu luktis en la [[Dekjara Milito (Kubo)]]. |- | [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)]] (Karel IV) | [[Ĉeĥaj landoj]] | Otec vlasti | Patro de la Hejmlando | [[Listo de regantoj de Ĉeĥio|Reĝo de Bohemio]]. Titolo stampita de la [[rektoro]] de la [[Universitato de Karolo]] de Prago ĉe la imperiestra funebro<ref name="cz">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=BWg8CdosOpMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|titolo=From Good King Wenceslas to the Good Soldier Švejk: A Dictionary of Czech Popular Culture|familia nomo=Roberts|persona nomo=Andrew Lawrence|jaro=2005|eldoninto=[[Central European University Press]]|ISBN=963-7326-26-X|paĝo=102}}</ref> |- | [[František Palacký]] | [[Ĉeĥaj landoj]] | Otec národa | Patro de la Nacio | Politikisto kaj historiisto.<ref name="cz"/> Dum ''vlast'' "hejmlando" inkludis ĉiujn loĝantojn (vidu artikolon [[Sudetgermanoj]]), ''národ'' "nacio" enhavas nur [[Ĉeĥa lingvo|Ĉeĥ-parolantojn]].<ref> {{Cite book |last=Sayer |first=Derek |author2=Alena Sayer |title=The Coasts of Bohemia: A Czech History |publisher= Princeton University Press |year=2000 |page=129 |url=http://books.google.com/?id=_yrxrO0lC0YC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |isbn=0-691-05052-X}} </ref> |- | [[Tomáš Garrigue Masaryk]] | [[Ĉeĥaj landoj]] | | Patro de la patrio | Unua [[Listo de prezidentoj de Ĉeĥoslovakio|prezidento de Ĉeĥoslovakio]]<ref name="cz"/> |- | [[Juan Pablo Duarte]] | [[Dominga Respubliko]] | Padre de la patria | Patro de la patrio | Venkis super Haiti dum la milito de sendependigo |- | [[Simón Bolívar]] | [[Ekvadoro]] | Padre de la patria | Patro de la patrio | Unua estro de la sukcesa lukto de Sudameriko por sendependigo el Hispanio |- | [[Kwame Nkrumah]] | [[Ganao]] | | Patro de la Nacio | Unua prezidento kaj ĉefministro de Ghanao, la unua lando en Sub-Sahara Afriko kiu atingis kompletan sendependecon. |- | [[Cheddi Jagan]] | [[Gujano]] | | Patro de la Nacio | Prezidento de Gujano en 1992-1997. |- | [[Jean-Jacques Dessalines]] | [[Haitio]] | Père de la patrie | Patro de la patrio | Unua estro de la sukcesa lukto de Haitio por sendependigo el Francio |- | [[Mohandas Gandhi|Mohandas Karamchand Gandhi]] | [[Barato]] | Rastrapita | Patro de la Lando<small>(Neoficiala deklaro) <ref>http://archive.indianexpress.com/news/gandhi-not-formally-conferred-father-of-the-nation-title-govt/973101/</ref></small> <ref>http://timesofindia.indiatimes.com/india/Constitution-doesnt-permit-Father-of-the-Nation-title-Government/articleshow/16961980.cms</ref> | Li estas nomita ankaŭ ''Mahatma'', "Grandanimo" |- | [[Sukarno]] | [[Indonezio]] | Bapak Bangsa/Pemimpin Besar Revolusi Indonesia/Proklamator | Patro de la Lando/Granda Estro de la Indonezia Revolucio/La Proklamanto | Unua [[Prezidento de Indonezio]]. |- | [[Ciro la 2-a|Ciro la Granda]] | [[Irano]] | | Patro de la Lando | Kondukis la Persojn ribele kontraŭ la [[Medoj]], establante la [[Aĥemenida Imperio|Aĥemenidan Imperion]]. |- | [[Theodor Herzl]] | [[Israelo]] | חוזה המדינה (ĥozE hamediA) | Vizianto de la Ŝtato | Unu el unuaj kiuj pensis pri redoni al [[judo]]j la [[Izraela Lando|Izraelan Landon]] en moderna epoko. Fondinto de la [[Cionismo|Cionisma movado]]. |- style="background: #FFF39E;" | [[Nursultan Nazarbajev]] | [[Kazaĥio]] | Елбасы (Elbasy) | Patro de la Lando | Unua Prezidento de Kazaĥio |- | [[Jomo Kenyatta]] | [[Kenjo]] | Baba wa Taifa | Patro de la Lando/Luktanto por Libero | Unua Prezidento de Kenjo el 1963 al sia morto en 1978 kiu helpis kreis la Kenjan Konstitucion. |- | [[Kim Gu]] | [[Respubliko Koreio]] | 민족의 스승 (Minjogui seuseung)/국부 (Gukbu) | Granda instruisto de la Korea popolo kaj Patro de la Lando | Unua estro de la sukcesa lutko de la Respubliko Koreo por sendependeco el Japanio |- | [[Ibrahim Rugova]] | [[Kosovo]] | Baba i Kombit | Patro de la Lando | Unua Prezidento de la memproklamita Respubliko [[Kosovo]]. Estro de la Demokrata Ligo de Kosovo (LDK). |- | [[Stefano la 1-a (Hungario)|Reĝo Sankta Stefano la 1-a]] | [[Hungario]] | Nemzetalapító | Nacia Fondinto | Kiel unua [[Kristanismo|kristana]] [[reĝo]] de Hungario, li estas amplekse agnoskita kiel la fondinto de Hungario kiel lando de [[Eŭropo]]. Lia festotago, nome la [[20-a de aŭgusto]], estas celebrata kiel nacia festotago. |- | [[Jonas Basanavičius]] | [[Litovio]] | Tautos patriarchas | Patriarko de la Nacio | Varia kultura agado dum la [[Litovia Nacia Revivado]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=b3b5nU4bnw4C&pg=PA59|titolo=The history of the Baltic States|familia nomo=O'Connor|persona nomo=Kevin|jaro=2003|eldoninto=Greenwood Publishing Group|ISBN=978-0-313-32355-3|paĝo=59}}</ref> |- |[[Krste Misirkov]] |[[Nord-Makedonio]] |Татко на нацијата |Patro de la Lando |Elstara lingvisto, verkisto kaj aktivulo. | |- | [[Tunku Abdul Rahman]] | [[Malajzio]] | Bapa Kemerdekaan | Patro de la Sendependeco | La unua [[Ĉefministro de Malajzio]]. |- | Siro [[Seewoosagur Ramgoolam]] | [[Maŭricio]] | | Patro de la Nacio<ref>{{cite web |url=http://www.mauritiuspost.mu/museum/fdc/other.php?id=51 |quote=Known as the "Father of the Nation", Sir Seewoosagur Ramgoolam has throughout his political career from 1940 to 1982 been closely associated with the significant emancipation of the people of Mauritius and has led the struggle for Independence. |title=Centenary of Sir Seewoosagur Ramgoolam. |year=2004 |work=Mauritius Post Museum |publisher=Mauritius Post |accessdate=2009-01-20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070625162936/http://www.mauritiuspost.mu/museum/fdc/other.php?id=51 |arkivdato=2007-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070625162936/http://www.mauritiuspost.mu/museum/fdc/other.php?id=51 |archivedate=2007-06-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mauritiuspost.mu/museum/fdc/other.php?id=51 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070625162936/http://www.mauritiuspost.mu/museum/fdc/other.php?id=51 |arkivdato=2007-06-25 }}</ref> | Unua post-sendependeca Ĉefministro, en 1968. |- | [[Miguel Hidalgo y Costilla]] | [[Meksiko]] | Padre de la patria mexicana<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.elperiodicodemexico.com/nota.php?sec=Nacional-Politica&id=137050|titolo=El Grito, una tradición popular mexicana sin dueño|alirdato=2009-02-07|dato=2007-09-15|verko=El Periodico de Mexico|lingvo=hispana|citaĵo=Miguel Hidalgo, considerado el "padre de la patria" mexicana|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110710184350/http://www.elperiodicodemexico.com/nota.php?sec=Nacional-Politica&id=137050|arkivdato=2011-07-10}}</ref> | Patro de la Meksika Patrio<ref name="Vazquez"> {{Citaĵo el libro|titolo=Dictionary of Mexican Rulers, 1325-1997|familia nomo=Vazquez-Gomez|persona nomo=Juana|jaro=1997|loko=Westport, CT, USA|eldoninto=Greenwood Publishing Group, Incorporated|ISBN=978-0-313-30049-3}} </ref> | Unua revoluciestro de la [[Meksika Milito de Sendependeco]]. |- style="background: #FFF39E;" | [[Sam Nujoma]] | [[Namibio]] | | Fonda Patro de la Namibia Nacio | Unua Prezidento de Namibio, 1989–2004; titolo havigita per Parlamenta Leĝo de 2005.<ref>{{cite journal |date=29a de Decembro 2005 |journal=Government Gazette |publisher=Republic of Namibia |location=Windhoek |issue=3567 |url=http://www.parliament.gov.na/parlidocs/ACT594.pdf |title=Promulgation of Conferment of Status of Founding Father of the Namibian Nation Act, 2005 (Act No. 16 of 2005), of the Parliament |accessdate=2008-01-16 }}{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau|Vilhelmo la Silentema]] | [[Nederlando]] | Vader des Vaderlands | Patro de la Patrio | Estro de la sukcesa [[Nederlanda Ribelo]] kontraŭ Hispanio, kio kondukis al la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Nederlanda Respubliko]] (nome la unua sendependa nederlanda ŝtato)<ref>[http://www.essentialvermeer.com/delft/delft_today/oude_and_nieuwe.html The Oude and Nieuwe Kerk in Delft]</ref> |- | [[Einar Gerhardsen]] | [[Norvegio]] | Landsfaderen | Patro de la Nacio | La post-[[Dua Mondmilito|duamondmilita]] ĉefministro de [[Norvegio]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aftenposten.no/fakta/tusenarsskiftet/article561221.ece|titolo=Gratulerer, kjære landsmann!|alirdato=2007-12-18|aŭtoro=Bjørn Talen|dato=1987-05-09|eldoninto=''[[Aftenposten]]''|lingvo=no|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013134650/http://www.aftenposten.no/fakta/tusenarsskiftet/article561221.ece|arkivdato=2007-10-13}}</ref> |- | [[Mohammad Ali Jinnah]] | [[Pakistano]] | Quaid-e-Azam<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://thenews.jang.com.pk/updates.asp?id=54870|titolo=Quaid's 60th death anniversary being marked today|alirdato=2008-11-09|dato=2008-09-11|citaĵo=Today the nation marks the 60th Death anniversary of Mohammad Ali Jinnah, known as Quaid-e-Azam, meaning "Great Leader" and Baba-e-Qaum meaning Father of the Nation.|verkaĵo=The News International}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://quaid.gov.pk/index.htm|title=Father of the Nation : Quaid-i-Azam Muhammad Ali Jinnah|publisher=Government of Pakistan|accessdate=2008-11-09|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-04-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090503015545/http://quaid.gov.pk/index.htm|arkivdato=2009-05-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090503015545/http://quaid.gov.pk/index.htm|archivedate=2009-05-03}} {{Citaĵo el la reto |url=http://quaid.gov.pk/index.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090503015545/http://quaid.gov.pk/index.htm |arkivdato=2009-05-03 }}</ref> | Granda Estro | Fondinto de Pakistano, estro de la [[Tuthindia Muslima Ligo|Muslima Ligo]] kaj unua Ĝenerala Guberniestro de [[Pakistano]]. |- style="background: #FFF39E;" | [[Michael Somare]] | [[Papuo-Novgvineo]] | | Patro de la Lando | Sendependestro en 1975; konata ankaŭ kiel "la ĉefo" kaj "la maljunulo".<ref> {{Cite book |last=East |first=Roger |author2=Richard Thomas |title=Profiles of People in Power |publisher= Routledge|year=2003 |page =408 |chapter=Papua New Guinea |isbn=1-85743-126-X}} </ref> |- | Dom [[Afonso la 1-a (Portugalio)|Afonso Henriques]] | [[Portugalio]] | Pai da Nação | Patro de la Nacio<br />ankaŭ ''La Konkeranto'' | Fondinto kaj unua reĝo de Portugalio (1139), agnoskita de la [[Vatikano]] en 1179. |- | [[Sun Yat-sen]] | [[Tajvano|Respubliko Ĉinio]] | 國父 国父 (Guófù) | Patro de la Lando | Sun ludis gravan rolon en la renverso de la dinastio Qing dum la [[Ksinhai Revolucio]]. La [[Kuomintang]] (KMT) dekretis la titolon en 1940. Tiu titolo pluis post la KMT moviĝis en Tajvanon. |- | [[Petro la Granda]] | [[Rusio]] | Отец Отечества (Otéc Otéčestva) | Patro de la patrio | Li ricevis la titolon en 1721 de la Reganta Senato, kun la titoloj "Imperiestro de Rusio" kaj "La Granda".<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=The Reforms of Peter the Great: Progress Through Coercion in Russia|familia nomo=Anisimov|persona nomo=Evgeniĭ Viktorovich|aliaj=translator John T. Alexander|jaro=1993|eldoninto=M.E. Sharpe|ISBN=1-56324-047-5|paĝo=143}} </ref> |- | [[El-Uali Mustafa Sajid]] | [[Araba Demokratia Sahara Respubliko]] | | Patro de la Nacio | Estro de la [[Fronto Polisario]], Unua Prezidento de la [[ADSR]]. Lukits kontraŭ la hispana kolonia armeo kaj kontraŭ la invado fare de la armeoj de Maroko kaj de Maŭritanio. |- | Siro [[John Compton]] | [[Sankta Lucio]] | | Patro de la Nacio | Unua ĉefministro ĉe la sendependeco en 1979. Konata ankaŭ kiel "Daddy Compton" (Paĉjo Compton).<ref> {{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1562638/Sir-John-Compton.html|titolo=Obituary: Sir John Compton|alirdato=2009-01-17|dato=2007-09-10|verkaĵo=Daily Telegraph}} </ref> |- | [[Abdul-Aziz bin Saud|Ibn Saud de Saudarabio]] | [[Saudarabio]] | والد الأمة (Ŭalid Al Ummah) | Patro de la Lando | Li unuigis la tribojn de la [[Araba Duoninsulo]] kaj establis la modernan Saudan ŝtaton. Li establis ankaŭ la regadon de la [[Sauda dinastio]], nome la dinastio kiu regas la landon. Lia filo [[Salman bin Abdul-Aziz Al Saud|Salman]] estas la nuna reĝo kaj ŝtatestro de [[Saudarabio]]. Kvin aliaj pli aĝaj filoj – nome Saud, Faisal, [[Ĥalid bin Abdul-Aziz Al Saud|Ĥalid]], [[Fahd bin Abdul-Aziz Al Saud|Fahd]] kaj [[Abdulah bin Abdul-Aziz Al Saud|Abdulah]] – estis antaŭaj ŝtatestroj. |- | [[Donald Dewar]] | [[Skotio]] | | Patro de la Lando | Unua persono elektita kiel [[Ĉefministro de Skotio]] kiam la transdonita [[Skota Parlamento]] estis konstituita en 1999.<ref name = "dewar"/> Dewar zorgis ankaŭ pri la konstitucia reformo.<ref name = "dewar">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/966880.stm|titolo='Father of nation' dies|alirdato=27a de Decembro 2011|dato=11a de Oktobro 2000|eldoninto=BBC|verkaĵo=BBC News}}</ref> |- | [[Karađorđe]] | [[Serbio]] | Отац Отаџбине | Patro de la Patrio | Estro de la [[Unua Serbia Ribelo]] |- | [[Dobrica Ćosić]] | [[Serbio]] | Отац Нације | Patro de la Nacio | Unua Prezidento de la [[Federacia Respubliko Jugoslavio]], politika kaj serbnaciisma teoriulo. |- | [[Stamford Raffles]] | [[Singapuro]] | | Fonda patro de moderna Singapuro | Raffles deklaris la fondon de kio iĝis la moderna Singapuro en la 6a de Februaro 1819, certigante la transdonon de la kontrolo de la insulo al Orienthindia Kompanio.<ref> {{Cite book |last=Tan |first=Kelvin |author2=Lim Chen Sian |title=Raffles' Letters: Intrigues Behind the Founding of Singapore |publisher=National Library Board |year=2012 |page=82 |isbn=9789810730611}} </ref> |- | [[Primož Trubar]] | [[Slovenio]] | Oče naroda | Patro de la Nacio | Konsolidanto de la [[Slovena lingvo]] kaj aŭtoro de la unua slovenlingva presita libro. |- | [[Mohammed Abdullah Hassan]] | [[Somalio]] | | Patro de la patrio | Estro de la unua movado por la sendependigo de Somalio kontraŭ la [[Itala reĝlando]] kaj [[Granda Britio]]. |- | [[Nelson Mandela]] | [[Sudafriko]] | Tata wethu | Patro de la Nacio | Unua Prezidento de post-[[apartismo|apartisma]] Sudafriko.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.un.org/en/events/mandeladay/2010/observance2010.shtml|titolo=Nelson Mandela International Day, 18a de Julio, For Freedom, Justice and Democracy|alirdato=2013-03-22|eldoninto=Un.org}}</ref> |- | [[Katolikaj Gereĝoj]] | [[Hispanio]] | Reyes Católicos de los reinos de Castilla y Aragón | Katolikaj Gereĝoj de la regnoj Kastilio kaj Aragono | La uniigintoj de moderna Hispanio. Ili uniigis la teritoriojn de [[Reĝlando de Kastilio|Kastilio]], [[Reĝlando de Aragono|Aragono]] kaj [[Al-Andalus]], nome ĉiujn teritoriojn de la Iberia Duoninsulo, escepte Portugalio. Dum ties regado [[Ameriko]] estis malkovrita de eŭropanoj kaj startis la [[Hispana Imperio]]. |- | [[Don Stephen Senanayake]] | [[Srilanko]] | | Patro de la Nacio | Unua Ĉefministro, el 1947 al 1952.<ref> {{Cite book |last=Phadnis |first=Urmila |author2=Rajat Ganguly |title=Ethnicity and Nation-building in South Asia |publisher=SAGE |year=2001 |edition=revised |page=181 |isbn=0-7619-9439-4}} </ref> |- | [[Johan Ferrier]] | [[Surinamo]] | Vader des Vaderlands | Patro de la Nacio | Unua prezidento post la sendependiĝo de la lando en 1975 (la termino ''Vader des Vaderlands'' havas siajn radikojn en Nederlando) |- | [[Gustavo Vasa|Gustavo la 1-a de Svedio]] | [[Svedio]] | Nationalhjälte | Nacia heroo | Separis Svedion el la dana regado sub [[Kristiano la 2-a (Danio-Norvegio)|Kristiano la 2-a]]. |- | [[Julius Nyerere]] | [[Tanzanio]] | Baba wa Taifa | Patro de la Nacio | Unua [[Prezidento de Tanzanio]]<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.independent.co.uk/news/world/africa/tanzania-weeps-for-father-of-the-nation-739027.html|titolo=Tanzania weeps for father of the nation|alirdato=2008-11-08|familia nomo=Duval Smith|persona nomo=Alex|dato=20a de oktobro 1999|verkaĵo=[[The Independent]]}}</ref> |- | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Turkio]] | Atatürk | Patro de la Turkoj | Fondinto de la [[Respubliko Turkio]] kaj unua [[Prezidento de Turkio]]. Li kondukis al la [[Turka Nacia Movado]] en la [[Milito por Turka Sendependiĝo]], kaj proklamis la [[reformo]]jn kiuj faris Turkion demokrata naci-ŝtato. Per [[leĝo]] de 1934 li establis la devigon de [[familinomo]]j en turka lingvo.<ref>{{Cite book|last=Parla|first=Taha |author2=Andrew Davison|title=Corporatist Ideology in Kemalist Turkey: Progress Or Order?|publisher= [[Syracuse University Press]]|year=2004|pages=37–8|isbn=0-8156-3054-9}}</ref> |- | Ŝejĥ [[Zajid bin Sultan Al Nahjan]] | [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] | والد الأمة (Ŭalid Al Ummah) | Patro de la Nacio | Prezidento de UAE dum ties unuaj 33 jaroj (1971–2004)<ref>http://www.ameinfo.com/166663.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607065303/http://www.ameinfo.com/166663.html |date=2011-06-07 }} Abu Dhabi's Zayed Mosque tours to take on special Ramadan significance, 20a de Aŭgusto, 2008, alirita en la 2009-01-17, citaĵo = His Highness Sheikh Zayed Bin Sultan Al Nahyan, the late UAE President and Ruler of Abu Dhabi, a man affectionately known as 'The Father of The Nation' for his work as an architect of the UAE Federation.</ref><ref> {{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3975849.stm|titolo=Obituary: Sheikh Zayed|alirdato=2009-01-17|familia nomo=Wheeler|persona nomo=Julia|dato=2a de novembro 2004|eldoninto=BBC|citaĵo=He was frequently referred to as the father of the nation.|verkaĵo=[[BBC News]]}} </ref> |- | [[George Washington]], [[John Adams]], [[Thomas Jefferson]], [[James Madison]], [[Benjamin Franklin]] kaj aliaj [[Usona Deklaro de Sendependeco|subskribintoj]] kaj [[Konstitucia Kongreso (Usono)|konstitucikonvencianoj]] | [[Usono]] | | [[Patroj-fondintoj de Usono|Patroj-fondintoj]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_founding_fathers.html|titolo=America's Founding Fathers|alirdato=2008-02-18|eldoninto=National Archives}}</ref><ref>Stanfield, Jack. ''America's Founding Fathers: Who Are They? Thumbnail Sketches of 164 Patriots'' (Universal-Publishers, 2001).</ref> | La subskribintoj de la Usona Deklaro de Sendependeco en 1776 kaj la konvencianoj kiuj estis delegitoj al la Federacia Konvencio kaj partoprenis en la skizo de la proponita Konstitucio de Usono |- |[[George Washington]] |[[Usono]] | |Patro de sia lando<ref name="Grizzard105">{{harvtxt|Grizzard|2002|pp=105–107}}</ref><ref name="independent.co.uk">Rupert Cornwell, [http://www.independent.co.uk/news/presidents/george-washington-the-father-of-the-nation-1391109.html "George Washington: The father of the nation" (17a de Januaro, 2009).]</ref> |George Washington estas partikulare elstarigita el la [[Patroj-fondintoj de Usono]] kiel "father of his country" (patro de sia lando)<ref name="Grizzard105"/><ref name="independent.co.uk"/> pro sia rolo kiel ĉefkomandanto de la [[Kontinenta Armeo]] dum la [[Usona Revolucia Milito]], kaj pro sia sinteno kiel la unua [[Prezidento de Usono]]. |- | [[José Gervasio Artigas]] | [[Urugvajo]] | Padre de la independencia uruguaya<ref>{{cite web |url=http://www.me.gov.ar/efeme/index.html?mes=6&dia=19 |title=Efemérides Culturales Argentinas: Junio 19 |year=2009 |publisher=Ministry of Education, Argentina |accessdate=2009-01-20 |quote=1764: Nace en Montevideo (Uruguay) José Gervasio Artigas, iniciador rioplatense del federalismo y padre de la independencia uruguaya. Falleció cerca de Asunción el 23 de septiembre de 1850. |language=hispana |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090619131416/http://www.me.gov.ar/efeme/index.html?mes=6&dia=19 |arkivdato=2009-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619131416/http://www.me.gov.ar/efeme/index.html?mes=6&dia=19 |archivedate=2009-06-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.me.gov.ar/efeme/index.html?mes=6&dia=19 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090619131416/http://www.me.gov.ar/efeme/index.html?mes=6&dia=19 |arkivdato=2009-06-19 }}</ref> | Patro de la Urugvaja sendependeco<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=Latin American Government and Politics: The Dynamics of a Revolutionary Society|familia nomo=Edelmann|persona nomo=Alexander Taylor|jaro=1965|eldoninto=Dorsey Press|citaĵo=José Gervasio Artigas, who doggedly led his guerrilla bands against the Spanish armies and raised the flag of a free Uruguay, is affectionately remembered by his fellow countrymen as "the father of Uruguayan independence.|paĝo=309}} </ref> | Luktis kontraŭ la koloniaj armeoj de Britio, Hispanio, kaj Portugalio en [[Río de la Plata]]. |- |- ! colspan="6" style="background: lavender;"|'''[[Filipinoj]]'''<br />Ne estas leĝo en la lando kiu oficiale agnoskas individuon kiel la "Patro de la Nacio" aŭ eĉ "Nacia Heroo". Tiele tio povas estis asocia kun la jenaj elstaraj historiaj personoj: |- | [[Emilio Aguinaldo]] | [[Filipinoj]] | Kauna-unahang Pangulo ng Pilipinas | Inaŭgura Prezidento de Filipinoj | Estro de la lasta parto de la [[Filipina Revolucio]] kaj unua [[Prezidento de Filipinoj]] dum la [[Malolos Kongreso]] de 1899, kiu superregis la proklamon de la [[Malolos Konstitucio]]. |- | [[Corazon Aquino]] | [[Filipinoj]] | Iná ng Demokrasya | Patrino de Demokratio<br />Ikono de Demokratio | Tri jarojn post la [[murdo]] de ŝia edzo [[Benigno Aquino]], ŝi iĝis [[Prezidento de Filipinoj]] en la 25a de Februaro 1986 rezulte de la [[Filipina Revolucio de 1986]] kiu finigis la diktatorecon de [[Ferdinand Marcos]] kaj restarigis demokration.<ref>{{Cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20090802-218403/RP-press-hail-Aquino-icon-of-democracy|title=Icon of Philippine Democracy : Corazon Aquino|publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|accessdate=2014-05-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-04-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140512225841/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20090802-218403/RP-press-hail-Aquino-icon-of-democracy|arkivdato=2014-05-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20090802-218403/RP-press-hail-Aquino-icon-of-democracy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140512225841/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20090802-218403/RP-press-hail-Aquino-icon-of-democracy |arkivdato=2014-05-12 }}</ref> |- | [[Andrés Bonifacio]] | [[Filipinoj]] | Pambansang Bayani<br />Amá ng Himagsikan | Nacia Hero<br />Patro de la Revolucio | ''De facto'' Prezidento kaj estro de la [[Filipina Revolucio]], kiu rezistadis milite kontraŭ la Hispana Imperio. Lia naskiĝtago, la 30an de Novembro, 1863, estas nacia feritago. |- | [[José Rizal]] | [[Filipinoj]] | Pambansáng Bayani | Nacia Heroo | Populare konata kiel "National Hero". La verkoj de Rizal – kiuj helpis la komencon de la [[Filipina Revolucio]] – estas parto de la nacia studobjektaro laŭ Republic Act No. 1425. La jariĝo de la 30an de Decembro 1896, kiam li estis ekzekutita de la hispana kolonia registaro estas nacia feritago.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.joserizal.com/|titolo=Jose Rizal|alirdato=2014-05-10}}</ref> |- ! colspan="6" style="background: lavender;"| |} == Vidu ankaŭ == * ''[[Pater patriae]]'' * [[Patroj-fondintoj de Usono]] * [[Patroj de la Konfederacio]] de Kanado == Notoj == {{Referencoj|2}} [[Kategorio:Politikaj esprimoj]] [[Kategorio:Aŭtoritatuloj]] [[Kategorio:Titoloj]] [[Kategorio:Naciaj herooj|*]] cfkbq3jl9nmynp8a7yfa26ep3uskvsi 0 522549 9404753 9282089 2026-06-16T17:49:49Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404753 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko | titolo = episkopo de [[Antioĥio]] | regado = 471-488 | antaŭulo = Martirio de Antioĥio | sekvanto = | dato de naskiĝo = [[5-a jarcento]] | dato de morto = [[488]] }} '''Petro Fulisto''' estis episkopo de [[Antioĥio]] (471-488) kaj [[monofizitismo|monofizito]]. Ekzercinte la metion de fulisto, li poste fariĝis [[monaĥismo|monaĥo]] en "la Granda Monaĥejo" de la [[Akemetoj]] en Gomon en la provinco de [[Bitinio]] sur la azia marbordo de [[Bosporo]]. De tie oni elpelis lin pro malbona konduto kaj pro [[herezo]]. Tiam Petro transiris al [[Konstantinopolo]], kie li simpatiiĝis al influaj personoj, kiuj lin renkontigis kun [[Zenono (imperiestro)|Zenono]], bofilo de [[Leono la 1-a la Traco|Leono la 1-a]] (457-474) kaj estonta imperiestro (474-491). Li profitis de ties favoremo por akiri altan postenon en la eklezio de [[Kalcedono (urbo)|Kalcedono]]. Kiam liaj monofizitaj opinioj evidentiĝis, li devis rifuĝiĝi ĉe Zenono, kiu lin sendis al [[Antioĥio]] kiel milita komandanto por la diocezo (provincaro) de Oriento (''magister militum per Orientem'').<ref>Louis-Sébastien Le Nain de Tillemont, ''Empereurs'', tome vi. p. 404</ref> Alveninte Antioĥion en [[463]], Petro klopodis akiri la episkopan oficon, tiam tenitan de [[Martirio de Antioĥio]]. Rapide amikiĝinte kun la popolo, li fomentis dubojn pri la ortodokseco de Martirio, jam akuzita pri [[nestorianismo]]. Pro popola tumulto, kiun li provokis, Martirio estis elpelita el la urbo kaj senigita de sia ofico. Kiel posteulo oni elektis Petron. Laŭ [[Teodoro la Legisto]], tio okazis en la jaro 469 aŭ 470. Tuj poste, Petro aperte deklaris oponon al la dekretoj de la [[Koncilio de Kalcedono]]. Li aldonis al la [[Trisagio]] (liturgia himno kun triobla eldiro "Sankta") la vortojn "kiu estis krucumita por ni". En tiu ŝajne triunua kunteksto, la frazo povus esti interpretata kiel aserto, ke Jesuo estis krucumita mem en sia dieco kaj ne nur en sia homa naturo, kaj do kiel neado de la kalcedona doktrino de du naturoj de Kristo (vidu [[Teopaskismo]]. Li altrudis tiun aldonon al ĉiuj komunumoj de sia diocezo lanĉante anatemon kontraŭ tiuj, kiuj rifuzis akcepti ĝin. En [[483]] papo [[Felikso la 3-a]] ekskomunikis Petron, kiun kondamnis ankaŭ la tiama patriarko de Konstantinopolo. Sed Petro, reintegrita de la bizanca imperiestro Zenono okaze de mallonga skismo inter Romo kaj Konstantinopolo, restis en la antioĥia seĝo ĝis la morto en [[488]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ccel.org/w/wace/biodict/htm/TOC.htm Henry Wace, ''A Dictionary of Christian Biography and Literature to the End of the Sixth Century A.D., with an Account of the Principal Sects and Heresies''] * [http://www.newadvent.org/cathen/11768a.htm "Peter Fullo" en ''Catholic Encyclopedia''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Patriarkoj de Antioĥio]] [[Kategorio:Herezo]] [[Kategorio:Kristanaj terminoj]] rgpgfmaqy7bxl45jv7xq45xlcd7x7qc 1 522571 9405041 9404425 2026-06-16T21:09:53Z Moldur 2507 /* Samnomuloj kaj nomigo de artikoloj por esperantistoj */ 9405041 wikitext text/x-wiki == Titolo en singularo aŭ pluralo == El la redakta historio: <code>19:22, 20 Apr. 2015‎ Sonĝanto (Diskuto|kontribuoj)‎ e .. (4 790 bitokoj) (0)‎ .. (Sonĝanto movis paĝon Esperantisto al Esperantistoj anstataŭigante alidirektilon)</code> Ĉu iu aprobas la alinomadon fare de [[Uzanto:Sonĝanto|Sonĝanto]]? [[Uzanto:Ĉiuĵaŭde|<font color="#FF6600">Ĉi</font><font color="#00FF00">uĵa</font><font color="#FF0000">ŭde</font>]] [[Uzanto-diskuto:Ĉiuĵaŭde|^Diskuto]] 19:30, 20 Apr. 2015 (UTC) :Ne, mi ne aprobas - kaj li bedaŭrinde ne donis kaŭzon. Kutime oni unue diskutus tiaĵon, ĉu ne? --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 20:51, 20 Apr. 2015 (UTC) ::Mi ankaŭ ne aprobas. Tio ne estas popolo kiel la germanoj kaj la francoj. [[Uzanto:Ĉiuĵaŭde|<font color="#FF6600">Ĉi</font><font color="#00FF00">uĵa</font><font color="#FF0000">ŭde</font>]] [[Uzanto-diskuto:Ĉiuĵaŭde|^Diskuto]] 21:14, 20 Apr. 2015 (UTC) Mi persone indiferentas pri titolo en singularo aŭ pluralo, sed havas alian noton: Fine de la paĝo estas listo de esperantistoj laŭ nacieco. Multaj el tiuj (ekzistaj aŭ postulataj) listoj estas laŭ etno (hebreoj), plej multaj laŭ ŝtatoj, iuj laŭ lingvoj (svahilaj). Mi ne postulas unuecon: Listo de hebreoj historie sencas, ekzistas kaj bonas. Sed se estas ruĝa ligilo, indas dubi: Postulatas listo de svahilaj esperantistoj, kvankam mi supozas ke plurala substantivo "svahiloj" tute ne ekzistas, nur singularo "svahilo"=svahila lingvo, do serĉatas listo de svahillingvaj e-istoj - samtempe ekzistas kaj menciiĝas listo de tanzaniaj e-istoj (lando), sed mankas listo de kenjaj e-istoj... Al mi ŝajnas sence forigi la ruĝan ligilon pri "svahilaj e-istoj", kaj pli bone meti ruĝan ligilon pri "kenjaj e-istoj", eĉ se estas multe malpli da movadanoj en Kenjo ol en Tanzanio. Alia nelogikaĵo: Estas kaj menciiĝas listo pri britoj, sed ankaŭ estas ruĝaj ligiloj pri angloj kaj kimroj, kvankam mankas mencio pri skotoj (kvankam [[listo de skotaj esperantistoj]] ekzistas). Aŭ meti skotojn, aŭ rezigni pri subdivido de ŝtatanoj de Britio... Mi nun metas la liston pri skotoj, kaj kreas alidirektilojn de "angloj" kaj "kimroj" al la listo pri britoj, kun mencio tie ke tiuj alidirektiloj gvidas al tiu komuna listo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:10, 14 Sep. 2015 (UTC) == Esperantano == Difino de vortaro.net '''esperantano'''. Aprobanto de Esperanto [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:57, 6 apr. 2025 (UTC) :Notu ke la nomo de la artikolo estas en pluralo kaj ne en singularo. Ĉu tio estas regulo por ĉiuj homaj klasifikoj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:38, 29 aŭg. 2025 (UTC) == Esperant(ist)iĝ == Aperas multaj instancoj de esperantiĝ*, ĉu ĉiuj korektendaj per la aldono de ist? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:22, 15 maj. 2025 (UTC) == ''Esperanto por mi'' == Mi aŭdis pri tiu libretserio en la artikolo [https://uea.facila.org/artikoloj/libroservo/esperanto-por-mi-8-kaj-balda%C5%AD-9-r476/ Esperanto por mi -8- (kaj baldaŭ 9!)] Ĉiu el tiuj libretoj havas unupaĝaj prezentoj akompanataj de kolora foto kaj nigrablanka desegnaĵo de dekses bonkonataj esperantistoj. Mi ne povas legi interrete pri kiuj temas, sed mi demandas min ĉu en vikipedio oni jam havas artikolojn pri ĉiuj el ili (certe pri la famaj, sed eble iuj mankas aŭ ke oni povus aldoni ion la ilia biografio). PS La libretoserio meritas vikipedian artikolon pri si mem. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:54, 2 jun. 2025 (UTC) == Samnomuloj kaj nomigo de artikoloj por esperantistoj == Mi forte sugestas havigi normon pro nomigo de artikoloj pri esperantistoj kun la aldonaĵo "(esperantisto)". Ĉar tre ofte ekzistas samnomuloj (aŭ preskaŭsamnomuloj), kaj precipe tiuj kiuj estas sufiĉe famaj por meriti artikolojn en kelkaj vikipedioj kaj do la ŝanĉo de konfuzu por tiu fama samnomulo kaj nia esperantisto estas sufiĉe granda kaj do kreos erarojn tra la vikipedio. Vidu ekz.[[Andrzej Grzębowski]] kaj (la pentristo Andrzej Grabowski , [[d:Q514955]]), en tiu ĉi ekzemplo eĉ de la nomoj ne estas precize la samaj, e kaj a, ankoraŭ ekzistas risko de konfuzu. Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], bonvolu kunhavi viajn pensojn pri la afero. Mi antaŭdankas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:33, 16 jun. 2026 (UTC) :Kion fari (retroaktive) pri la multaj artikoloj tiuj kiuj jam ekzistas, ĉu alinomi ĉiu kun "(esperantisto)" mi ne certas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:52, 16 jun. 2026 (UTC) :Nia regulo estas, ke titolo estas simpla, sen aldonaĵo inter krampoj, se estas nur unu esperantlingva teksto, kaj ĝi ricevas aldonaĵon inter krampoj, se ekestas plia(j) teksto(j). En tio plene negravas, ĉu la unua artikolo estas esperantisto, kantisto, potfaristo, pentristo aŭ ŝtata prezidanto. En tio [[Andrzej Grzębowski]] kun -rzę- kaj la pentristo Andrzej Grabowski - kun -ra- estas malsamaj nomoj, kaj necesus nur ekhavi aldonaĵon inter krampoj se ekestas pluraj samnomaj "Andrzej Grzębowski"-oj. Kompreneble, en la angla, hispana, germana, jida aŭ litova vikipedioj povas esti tute alia situacio. Sed antaŭvidi kiuj tekstoj ekestos aŭ devos ekesti post kvin aŭ post dek jaroj estas dubinde. Pri la pola pentristo Andrzej Grabowski [[d:Q514955]] nun nur estas tekstoj en la germana, pola, rumana, rusa kaj ukraina, kaj ankoraŭ ne necesas antaŭkalkuli pri nepra tiutema teksto en la angla, esperanta, hispana, portugala, dana aŭ litova lingvoj. Eble neniam iu teksto tie estos, kaj kiam iu ekestas, la titolo [[Andrzej Grabowski]] estos libera, krom se ekestas plia teksto, tiam probable pri la aktoro Andrzej Grabowski ([[d:Q514958]]). Laŭ mi, agi laŭ tiu baza regulo, kaj ne antaŭvidi neprajn hipotezajn tekstotitolojn en la angla, esperanta, hispana, portugala, dana aŭ litova vikipedioj estas tute saĝa. Kompreneble, se ekestas ekstreme konataj esperantistoj kiuj havas samnomulojn, ankaŭ estas ebleco en esperanto antaŭvidi titolon [[NOMO]] por la esperantisto, [[NOMO (apartigilo)]] por la apartigilo kaj [[NOMO (ŝtata prezidanto)]] por samnomulo, sed mi tre dubas ĉu tia situacio iam venos. Kompreneble, tio povas signifi adapton de iuj tekstotitoloj, se novaj paĝoj de samnomuloj ekaperas, kaj se oni mem konvinkiĝis ke oni nepre kreos esperantan tekston pri la pola pentristo Andrzej Grabowski [[d:Q514955]] morgaŭ aŭ postmorgaŭ, oni ankaŭ jam nun povas antaŭvidi titolon por ĝi - sed adaptoj de iuj tekstotitoloj, se novaj paĝoj de samnomuloj ekaperas, kutime ne estos granda problemo, ĉar ofte estos malmultaj ligiloj kiuj gvidas al la paĝo, kaj adapti kvin aŭ dek ligilojn facile eblas. Nun la paĝo [[Andrzej Grzębowski]] jam ligiĝas el 26 paĝoj. SE ekestos teksto pri dua "Andrzej Grzębowski", kiu ĝis nun ne videblas, mi eble pigre nomus la novan tekston [[Andrzej Grzębowski (ŝtata prezidanto)]] kaj enmetus en tiun novan paĝon ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj|Andrzej Grzębowski}}. Sed ĉiukaze ne eblas blinde fidi ke iu titolo estos tia kia oni supozas ke ĝi eble estos - ĉiukaze tamen necesas rigardi kun propraj okuloj. Mi dirus ke ĉe ĉiuj homaj nomoj aldoni profesion aŭ klarigon inter krampoj, ĉar povus esti ke aperos pliaj tekstoj de samnomuloj, ne estos saĝe, kvankam mi komprenas ke tiu sistemo ankaŭ havus avantaĝon por ekstreme grandiĝema enciklopedio. Sed havi tian regulon, aŭ havi ĝin nur por esperantistoj, ĉar ni subkomprenas ke en aliaj vikipedioj esperantistoj estas malpli gravaj ol advokatoj aŭ kantistoj aŭ potfaristoj, laŭ mi estus komplikigo. Mi komprenas ke estas eblaj miskomprenoj inter diversaj lingvoj: mi mem ĵus havis la kazon de esperantista instruisto [[Karl Walter Hahn]], kiu estis germano, sed ne identas al Karl Walter Hahn ([[d:Q12350503]]), ankaŭ germano, ankaŭ instruisto, ankaŭ naskita en 1882, sed tamen ne la sama. Sed en vikidatumoj oni povas tamen diferencigi, ankaŭ de ne ĉiuj komprenas la germanan kaj Esperanton: konkretaj naskiĝdato kaj -loko diferencas, kaj kompreneble la tutaj biografioj estas malsamaj. Mi dirus ke la nazia Karl Walter Hahn ([[d:Q12350503]]) ne meritas esperantan artikolon, kaj la esperantisto Karl Walter Hahn eble meritus germanan tekston sed ĉiukaze nun ne havas. Do nun ne estas problemo en la germana vikipedio - kaj se iam ekestos, tiam eĉ titolo [[Karl Walter Hahn (instruisto, n. en 1882)]] ne sufiĉos... do tiam oni devos individue ekhavi solvon - sed Dio scias, ĉu tiu momento iam venos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:33, 16 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Sj1mor}} Vi skribis «Kion fari (retroaktive) pri la multaj artikoloj tiuj kiuj jam ekzistas, ĉu alinomi ĉiu kun "(esperantisto)" mi ne certas». Mi nun ne havas ideon, kiom da estos. Ĉu vi havas konkretan ekzemplon? Mi dirus ke ni komencu rigardi la individuajn kazojn, kaj nur rezignu pri tio kiam estos absolute tro multaj por ĉiuj el ni... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 16 jun. 2026 (UTC) ::Dankon pri la respondo. Almenaŭ estas bone ke ni iom pripensas pri la afero. Mia punkto estas precize tia ke multaj esperantistoj estas nekonatuloj al la ekstera mondo, eĉ en ilia propralingva vikipedio, kaj do nomkolizioj povus okazi kun tiuj homoj tiam kiam samnoma famulo samnomiĝas kun esperantisto ĉe ni. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:19, 16 jun. 2026 (UTC) :::Kara {{re|Sj1mor}} Ni faru precize same kiel normale ĉiam en Vikipedio (ne nur esperanta, sed ĝenerale ajnalingva): Ni aldonas interkrampaĵon '''nur''' kiam estas konkreta bezono pri tio, normale kiam estas nomkolizio kun alia paĝo ''jam ekzistanta'' (aŭ ĵus kreata). Ni '''ne''' aldonas ĝin nur pro ''ebla'' kolizio kun ''iam estonte'' kreota paĝo. Tia agado rompus kontraŭ plej bazaj vikipediaj principoj. Se tamen poste aperos pli grava kandidato por la sama nomo, tiam ja estos neniu problemo alinomigi paĝon, kiel okazis ekz-e pri [[Péter Magyar (drumisto)]]. Por eviti konfuzojn, uzu malavare indik-ŝablonojn kiel ekz-e {{ŝ|AliajSignifoj}}, {{ŝ|Ne konfuzu}}, k.s. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:09, 16 jun. 2026 (UTC) 1prt2m80mmm2p2dtziarryxfakwls8m 0 528313 9404545 9377329 2026-06-16T13:11:43Z Sj1mor 12103 9404545 wikitext text/x-wiki La '''Okcidentsiberia naftogasa komplekso''' estas aro de ĉiuj elminigaj, transportaj, vendaj, maŝinkonstruaj, sciencaj kaj dezajnaj entreprenoj kaj organizoj, kiuj partoprenas uzadon de [[Nafto|naftaj]] kaj [[Gaso|gasaj]] resursoj de [[Okcidentsiberia naftogasa provinco]]. == Antaŭhistorio == === 18-a jarcento === Antaŭ la [[18-a jarcento]] en [[Rusio]] mankis unueca servo pri esplorado kaj ekspluatado de subteraj riĉaĵoj. La {{daton|24|septembro|1700}} imperiestro [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] establis la Administrejon ([[prikazo]]n) pri ercelminigaj aferoj, kiu devis okupiĝi pri edukado de ercofakuloj, konstruado de minejoj kaj fabrikoj, registrado de la elminigita erco kaj produktitaj metaloj. Samjare estis organizita la Ercoadministrejo (prikazo) en [[Moskvo]]. En [[1712]] la Ercoadministrejo estis likvidita kaj tasko pri la ercoserĉado estis transdonita al guberniaj administracioj. Tamen en [[1715]] la centra institucio estis rekreita forme de la Ercokancelario. Samtempe estis establita la ĉefa administrejo pri montekspluata industrio – la fama Berg-kolegio. La {{daton|13|marto|1718}} la Ercokancelario estis likvidita kaj ĉiuj ties taskoj transiris al la Berg-kolegio estrata de [[generalo]]-[[feldmarŝalo]] [[Jakov Brjus]]. La tutan 18-an jarcenton tio estis la ĉefa geologia servo de la Rusia imperio<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 16 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1721]] Grigorij Ĉerepanov informis la Berg-kolegion pri naftofontoj, trovitaj de li ĉe rivero [[Uĥta (rivero)|Uĥta]] en Pustozjora distrikto kaj sendis specimenojn da nafto, kiuj en [[1724]] alvenis [[Sankt-Peterburgo]]n. Tamen poste tiu informo malaperis. Nur la {{daton|18|novembro|1745}} estis subskribita la [[ukazo]], kiu ordonis starigi tiuloke naftouzinon kaj vendi nafton. Meze de la 18-a jarcento rusa sciencisto [[Miĥail Lomonosov]] okupiĝis interalie pri geologio. Li supozis ke [[torfo]] formiĝas el aparta speco de la marĉaj plantoj. Post sinki en profundaĵojn de la [[Tero]] sub influo de altiĝantaj premo kaj temperaturo, sen [[oksigeno]], okazas formiĝo de [[karbo]], kaj poste el la karbo formiĝas nafto. En [[1775]] estis establitaj pluraj gubernioj kaj montaraj aferoj estis transdonitaj al la guberniaj palatoj. Komence de la [[1780-aj jaroj]] la Berg-kolegio estis malestablita kaj en [[1783]] estis kreita la Ekspedicio pri montaraj aferoj. Komence de la [[19-a jarcento]] estis establita la Montara Departamento de Rusio. Ekde [[1834]] ĉiujn geologiajn laborojn en la lando gvidis la Stabo de la Korpuso de montaraj inĝenieroj. En novembro [[1773]] laŭ la ukazo de imperiestrino [[Katerina la 2-a (Rusio)|Ekaterino la 2-a]] estis kreita kaj ekde julio [[1774]] ekfunkciis la Peterburga Montara lernejo, kiu en [[1784]] estis transformita en Montara kadeta korpuso kaj en [[1866]] estis alinomita kiel Montara instituto. === 19-a jarcento === En [[1823]] en rafinejo apud [[Mozdoko]] unuafoje en la mondo oni faris prilaboradon de nafto. Naftoborado dum pluraj jaroj estis malpermesita. Grave disvastiĝis opinio de la germana geologo [[Otto Wilhelm Hermann von Abich]] laŭ kiu borado povus kaŭzi putradon de la tero. Tiu malpermeso pri borado estis nuligita nur en [[1869]] kaj baldaŭ ĝi disvastiĝis tra la lando. La lasta triono de la 19-a jarcento estis la periodo de la “naftofebro” en [[Azerbajĝano]] kaj [[Ĉeĉenio]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 35 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La {{daton|14|julio|1848}} en [[Apŝeronsko]], apud vilaĝeto Bibi-Ejbat oni profundigis naftoputon pere de borilo. Tiu ĉi tago estas oficiale konsiderata la naskiĝtago de la rusia naftoindustrio<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 32 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Laŭ alia opinio, ŝlosilan rolon ludis borado de naftoputo fare de Ardalion Novosilcev ĉe rivero Kudako en [[Tamana duoninsulo]] en septembro [[1864]], kiam tiu puto fruktis per nafto. Laŭ iniciato de ministro pri naftoindustrio [[Valentin Ŝaŝin]] ekde 1965 la unua dimanĉo de septembro estas festata kiel la [[Tago de la kunlaborantoj de la naftogasa industrio]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 33 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1882]] en Peterburgo estis establita la Geologia komitato, kiu kreis detalajn geologiajn mapojn de Eŭropa Rusio, [[Uralo]], [[Kaŭkazo]], [[Turkestano]], sed preskaŭ tute ignoris [[Siberio]]n, [[Centra Azio|Centran Azion]], [[Fora Oriento|Foran Orienton]] kaj [[Kazaĥio]]n<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 17-18 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La ĉefaj esplorceloj en la 19-a jarcento en Okcidenta Siberio estis [[oro]], [[arĝento]] kaj [[fero]]. Nur komence de la [[20-a jarcento]], post malaltiĝo de naftoelminigado en [[Bakuo]] vigliĝis la naftoserĉado en Siberio. En [[1911]] kompanio “Ponomarenko kaj K” okazigis geologian prospektoradon ĉe malsupraĵoj de rivero [[Konda]], sed sensukcese. Post komenciĝo de la [[Unua mondmilito]] ĉiuj laboroj haltis. === Sovetia tempo === En 1917 eksterlandaj firmaoj kontrolis ne malpli ol 60% de la rusia naftoelminigado kaj 75% de naftovendado. La [[Bakua naftoregiono]] donis pli ol 80% da nafto, la [[Grozna naftoregiono]] — 10%. En [[1898]] la Rusia imperio minis {{unuo|7960000}} tunoj da nafto (je 271 miloj pli ol [[Usono]]) kaj iĝis la plej granda naftoelminiga lando en la mondo. En [[1901]] Rusio havis 53% de la monda naftoelminigado, Usono — 39%. Tamen poste la proporcioj ŝanĝiĝis. En [[1913]] Usono elminigis 65,12%, Rusia imperio — 15,97% (la dua mondskale), en 1917 nur 13,6%<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 36 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Post la [[Oktobra revolucio]] en decembro [[1917]] ĉe la Supera Ekonomia Konsilio estis kreita la Montara sekcio, kiu administris ĉiujn montarajn ekspluatejojn de la lando. En [[1922]] estis organizita la Rusia geologia komitato, en [[1927]] aperis la Tutsovetia geologia komitato, kiu en [[1929]] estis transformita en la Ĉefa Geologaprospektora Administracio kaj subigita al la Prezidio de la Supera Ekonomia Konsilio de Sovetunio. Poste okazis pluraj organizaj ŝanĝoj, sed estro de ĉiuj ĉeforganizoj ĉiam estis [[Ivan Gubkin]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 19 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Laŭ la 3-a [[kvinjara plano]] oni devis krei inter [[Volgo]] kaj Uralo novan naftobazon — la "duan Bakuon"<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 37 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1929]] estis malkovrita nafto ĉe la okcidentaj deklivoj de la Urala montaro (Verĥne-Ĉusovskije gorodki). Do geologoj pripensis la serĉadon ĉe alia flanko de tiu montaro — en Okcidenta Siberio. Ekde [[1930]] okazis naftoserĉado ĉe la orientaj deklivoj de Suda Uralo. Ivan Gubkin en [[1931]] supozis, ke nafton oni serĉu ĉe la orientaj deklivoj de Uralo kaj en [[1932]] li ripetis en intervjuo por tagĵurnalo "[[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]]", ke "perspektivoj kaj signifo de la naftoekspluatado en tiuj ĉi areoj estas grandegaj. La naftominado ĉi tie povas kovri la bezonojn [...] de la tuta landa ekonomio". Ĉe tio Ivan Gubkin atentigis pri geologia simileco de la jam ekspluatata [[Apalaĉa depresio]] en [[Nordameriko]] kaj Okcidenta Siberio. [[Nikolaj Bajbakov]] rememoris poste ke "plejparto de sciencistoj tiutempe [...] akre refutis la hipotezon [...] Subteno de iuj aŭtoritataj kolegoj de la akademiano kaj ankaŭ pli ol cent jamaj sciigoj pri naftosignoj oriente de Uralo superrompis la situacion"<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= 20 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Laŭ la iniciato de Gubkin al Siberio estis senditaj fakuloj, kiuj prospektoris en [[Kuzbaso]], [[Minusinska baseno]], [[Krasnojarska regiono]], ĉe [[Bajkalo]] kaj rivero [[Tunguska]]. Oni diskutis kiam formiĝis la nafto — ĉu en la [[Paleozoiko|paleozoja]] aŭ [[Mezozoiko|mezozoja]] periodoj, kio sekvigis elekton de priserĉataj areoj. Plej fortaj estis pozicioj de la adeptoj de la paleozoja periodo, do oni asertis ke la nafton oni serĉu en la [[Kuznecka baseno]] kaj Minusinska baseno, kie estis trovitaj paleozojaj sedimentoj. Ivan Gubkin opiniis ke la nafto formiĝis el plant- kaj bestodevenaj [[ŝlimo]]j en ĉeborda strio de maro aŭ tero, do subtenis la mezozojan teorion. Ekde 1932 okazis aktiva esplorado de Kuzbaso kaj [[Minusinsko]]. En [[1934]] komenciĝis laboro de la ekspedicio de trusto Vostokneft en Okcidenta Siberio. Ĝin estris geologo Viktor Vasiljev<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 22 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1939]] mortis Ivan Gubkin, sen ricevi konfirmon de sia teorio<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 23 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Post komenco de la [[Granda Patruja milito]] geologiaj laboroj preskaŭ tute ĉesis. La {{daton|11|septembro|1943}} [[Sovnarkom]] de Sovetunio ordonis haltigi ĉiujn laborojn en Okcidenta Siberio, homoj kaj aparataro estis translokitaj al [[Taŝkento]]. Nur ĉe [[Jenisejo]] daŭris esplorado. Post la fino de la milito la esploroj reaktiviĝis. En [[1946]] estis establita la Ministerio pri geologio de Sovetunio. En [[1949]] en [[Tjumeno]] oni ekkonstruis la unuan bazan puton. Sed plurjara serĉado donis nenion, do komence de la [[1950-aj jaroj]] ekdominis la opinio, ke nafto mankas al Okcidenta Siberio. Do oni komencis dezajnadon de la [[Malsupre-Oba hidroelektra stacio]], kiu devintus situi sude de [[Saleĥardo]] kaj liveri elektron al Okcidenta Siberio kaj parto de Uralo. Se tiu plano estus efektivigita, grandaj areoj estus subakvigitaj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 24 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1944]]–[[1946]] danke al pli profunda borado tie estis malkovritaj minejoj de la tiel nomata [[Devonio|devonia]] nafto. La [[Urala-Volga naftoregiono]] inkluzivas jenajn teritoriojn: [[Tatario]], [[Baŝkirio]], [[Komiio]], [[Udmurtio]], [[Perma provinco]], [[Samara provinco]], [[Orenburga provinco]]. En 1950 ĝi donis 29,9% da sovetia nafto, en 1955 jam 46%. Unue plej gravis Baŝkirio, sed meze de la 1950-aj jaroj ĝin superis Tatario<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 38 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En la 1950-aj jaroj oni ekuzis pumpadon de akvo kaj gaso en gaskuŝejojn por plilongigi fontanan periodon de ekspluatado. [[Dosiero:Petroleum regions - Russia map-fr.svg|dekstre|eta|Naftaj kaj gasaj regionoj de Rusio kaj Centra Azio]] En la 1960-aj jaroj por transporti nafton de la Urala-Volga naftoregiono okcidenten estis konstruita naftokondukilo [[Amikeco (naftodukto)|Druĵba]] (Amikeco), kiu ligis la regionon al [[Pollando]], [[Germana Demokratia Respubliko]], [[Ĉeĥoslovakio]] kaj [[Hungario]]. Tamen nafto el sudaj regionoj plu estis alte taksata pro sia kvalito. == Historio == === Serĉado de nafto kaj gaso === En januaro 1948 la Ministerio pri geologio de Sovetunio decidis establi en Novosibirsko kaj Tjumeno naftoprospektorajn ekspediciojn, kies tasko estis konstrui bazajn putojn en Tjumena kaj Tomska provincoj. Samjare en Tjumeno estis establita la Tjumena Rotora Bora Grupo ({{lang-ru|Тюменская роторная буровая партия}}), kiu sidis en domo N 4 en strato Minskaja kaj subiĝis al la trusto ZapSibneftegeologija (Novosibirsko). En 1950 surbaze de tiu ĉi grupo estis kreita la Tjumena Geologoprospektora Ekspedicio ({{lang-ru|Тюменская геологоразведочная экспедиция}}) subestre de I. A. Pavlovskij. En oktobro 1952 ĝi estis transformita je la Ŝtata Sovetunia Tjumena Trusto pri Serĉado kaj Prospektorado de Nafto kaj Tergaso ({{lang-ru|Государственный союзный Тюменский трест по поискам и разведке нефти и газа}}) subestre de Afanasij Ŝilenko kun sidejo en domo N 19 en strato Minskaja. Do la naftoprospektora ekspedicio en Tjumeno ne estis kreita ĝustatempe malgraŭ la ordono farita en 1948<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Становление тюменской нефтеразведки в послевоенный период (конец 1940-х — 1950-е гг.) // Земля Тюменская: Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 2003. Вып. 17 |lasta = Карпов |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Петрова В. П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2004 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Тюменского государственного университета |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5880814092 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 117 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1948 oni planis bori la unuan puton rande de Tjumeno, sed efektive la borado komenciĝis nur en 1949 kaj en 1950 oni atingis la profundecon je {{unuo|2000|m}}. Tiel aperis la baza Tjumena puto N 1 ({{lang-ru|опорная Тюменская скважина № 1}}), farita de la brigado subestre de boristo Bagrat Melik-Karamov. En 1949–1950 oni faris pliajn putojn en Tjumeno kaj apudaj vilaĝoj [[Jar (Tjumena distrikto)|Jar]], Derbiŝi, Gusevo, sed trovis nenion. Geofizikajn esplorojn plenumis la Tjumena Geofizika Ekspedicio subestre de Dmitrij Umancev, kiu ankaŭ subiĝis al la trusto ZapSibneftegeologija. En 1954 ĝi iĝis memstara trusto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Становление тюменской нефтеразведки в послевоенный период (конец 1940-х — 1950-е гг.) // Земля Тюменская: Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 2003. Вып. 17 |lasta = Карпов |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Петрова В. П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2004 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Тюменского государственного университета |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5880814092 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1948–1956 geofizikistoj laboris ĉefe laŭlonge de la plej gravaj riveroj. Ekde 1957 oni transiris al esplorado de grandaj areoj, ĉefe per [[sismotomografio]]. En 1952 trusto Tjumennaftogeologio per 9 boraj grupoj estis esploranta grandegajn areojn en Tjumena, Sverdlovska, Ĉelabinska, Kurgana kaj Kustanaja provincoj. Materialaj resursoj malsufiĉis, kio grave bremsis la laboron. Pozitivaj rezultoj mankis, kio malentuziasmigis la geologojn. En 1953 la Tjumena kaj Kuznecova (Sverdlovska provinco) boraj grupoj estis likviditaj, ĉar oni konkludis ke sudaj regionoj ne havas perspektivojn rilate nafton. La prospektorado ŝoviĝis norden, kio faris ĝin eĉ pli komplika kaj kosta<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Становление тюменской нефтеразведки в послевоенный период (конец 1940-х — 1950-е гг.) // Земля Тюменская: Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 2003. Вып. 17 |lasta = Карпов |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Петрова В. П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2004 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Тюменского государственного университета |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5880814092 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 119 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis 1953 en Siberio kaj Fora Oriento estis esploritaj 55 areoj, sed eĉ ne unu nafta aŭ gasa minejo estis trovita. Grandparte tio okazis pro malsufiĉaj geologiaj esploroj, kiuj ofte okazis samtempe kun borado, ofte avancinta geofizikajn esplorojn. En 1958–1959 elspezoj por profunda borado kreskis je 100% dum por geofizikaj esploroj nur je 50%<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Становление тюменской нефтеразведки в послевоенный период (конец 1940-х — 1950-е гг.) // Земля Тюменская: Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 2003. Вып. 17 |lasta = Карпов |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Петрова В. П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2004 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Тюменского государственного университета |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5880814092 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 120 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lokaj aŭtoritatoj insistis pri neceso serĉi naftominejojn en Tjumena provinco. En julio 1949 sekretario de la Tjumena Provinca Partia Komitato Fjodor Ĉubarov kaj prezidanto de la provinca plenumkomitato Fjodor Ŝĉurov sin turnis al prezidanto de la Konsilio de Ministroj de Sovetunio [[Josif Stalin]] kun peto aktivigi sciencan esploradon en la regiono kaj establi konstantan bazon de la [[Akademio pri Sciencoj de Sovetunio]] en Tjumena provinco<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Становление тюменской нефтеразведки в послевоенный период (конец 1940-х — 1950-е гг.) // Земля Тюменская: Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 2003. Вып. 17 |lasta = Карпов |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Петрова В. П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2004 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Тюменского государственного университета |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5880814092 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 116-117 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La naftoprospektoradon en Tjumena provinco partoprenis eĉ loka filio de [[KGB]], kie estis establita geologia ekspedicio subestre de M. V. Vovk. Ĝis marto 1957 ĝi esploris 14 supozitajn minejojn (12 pri nafto, po 1 pri tergaso kaj [[fererco]]), sed trovis nenion. Plej ofte lokanoj konfuzis kun nafto ferohavan membranon sur surfaco de akvaĵoj. KGB eĉ verkis rekomendojn kiel distingi ĝin. {{Citaĵo |teksto = Se post bati membranon per bastono ĝi disiĝos je akrangulaj pecoj kaj ili ne kuniĝos denove, tio ne estas nafta membrano [...] Necesas kolekti la membranon sur puran paperon aŭ ĉifonon, kaj se restos grasa makulo, ĝi rilatas al oleecaj substancoj, se ĝi estos malpura aŭ rusta — la membrano ne estas nafta. |aŭtoro = |verko = Rekomendoj de la Tjumena filio de KGB<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень выбирает...: историко-краеведческое издание |lasta = Петрушин |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ОЛМАРПРЕСС |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785904271220 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 93 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = При ударе по пленке палкой, если она разобьется на остроугольные кусочки, и они не будут сливаться вновь, это не нефтяная пленка [...] Собрать пленку на чистую бумагу или тряпку, и если останется жирное пятно, то она имеет отношение к маслянистым веществам, если грязное или ржавое — пленка не нефтяная. }} Tamen multaj sciencistoj plu dubis pri naftaj perspektivoj de Okcidenta Siberio kaj akre kritikis prospektorajn kaj geologiajn laborojn tie. En 1960 Leonid Nazarkin, la direktoro de la Saratova Scienc-Esplora Instituto de la Saratova Ŝtata Universitato, sendis plurajn leterojn al la [[Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio]], la Tjumena provinca partia komitato, al ministerio pri nafta industrio, en kiuj li asertis ke nafto mankas en Okcidenta Siberio, speciale en ĝia norda parto, ke ĝi simple ne povas havebli tie kaj ke la geologoj vane malŝparas ŝtatajn resursojn, serĉante ĝin. Tiaj atakoj de la pseŭdosciencisto, kiel nomis lin [[Raul-Jurij Ervje]], bremsis laboron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 393 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Unuaj minejoj === Fine de [[1952]] al vilaĝo [[Berjozovo (Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra)|Berjozovo]] estis sendita Aleksandr Bistrickij, nova estro de la Berjozova geologoprospektora ekspedicio. Fine de majo [[1953]] barĝo alportinta [[borinstalaĵo]]n trafis malprofundaĵon, do Bistrickij elŝipigis aparataron kaj arbitre decidis bori puton ne en planita loko, sed apude, ĉe la okcidenta rando de Berjozovo, sur bordo de rivero Vogulka. Ĉi-tie la {{daton|21|septembro}} 1953 je 21-30 dum levado de instrumento de la profundo {{unuo|1344|m}} (laŭ aliaj informoj — {{unuo|1305|m}})<ref name="Karpov-geol121">{{citaĵo el libro |titolo = Становление тюменской нефтеразведки в послевоенный период (конец 1940-х — 1950-е гг.) // Земля Тюменская: Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 2003. Вып. 17 |lasta = Карпов |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Петрова В. П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2004 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Тюменского государственного университета |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5880814092 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> ŝprucis gasfontano alta 45 ĝis 50 metrojn. Tio estis averia situacio kaŭzita de rompoj de la teknologiaj reguloj. Ĉiuj pensis ke la puto estos malplena, do boris ĝin senzorge. La borinstalaĵo glaciiĝis, pro grandega bruo oni devis transloki loĝantojn de apudaj domoj. Oni likvidis la averion nur post 5 monatoj. Rezulte de tio oni malkovris la unuan karbohidratan minejon en Okcidenta Siberio — tamen ne la naftan, sed la gasan. Sed ĉeesto de gaso supozigis ankaŭ ĉeeston de nafto, kiu estis la precipa celo de la geologoj<ref name="Karpov-geol121"/>. En 1953–1954 oni draste akcelis la geologian prospektradon en Okcidenta Siberio. Kvarobliĝis nombro de geologoj — ĝis {{unuo|1800}} homoj. Por geologia prospektorado en 1959–1965 estis donitaj 400 milionoj da rubloj — trioble pli ol dum sep antaŭaj jaroj. La {{daton|30|12|1957}} la geologoprospektora kaj geofizika trustoj estis unuigitaj je la Tjumena Teritoria Geologia Administracio ({{lang-ru|Тюменское территориальное геологическое управление}}) subestre de [[Raul-Jurij Ervje]]<ref name="Karpov-geol121"/>. En [[1955]] en apudaj areoj koncentriĝis jam 47% de la geologoprospektoraj laboroj. Iom post iom oni reduktis prospektoradon en Kuzbaso kaj [[Suda Siberio]] kaj evoluigis ĝin en Okcidenta Siberio<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 26-27 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1957]] estis establita la Surguta geologoprospektora ekspedicio, en [[1958]] aperis tiu en [[Niĵnevartovsko]]. En septembro 1957 surbaze de trustoj Tjumennaftogeologio kaj Zapsibnaftogeofiziko estis kreita la Tjumena Geologia trusto subestre de [[Raul-Jurij Ervje]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/stanislavo-belov/439591 | titolo = Raul-Jurij Ervje, franco, kiu malkovris Siberion | titolo-aldono = | alirdato = 2016-06-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = Belov | persona nomo = Stanislavo | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-12-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Ipernity]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160923115419/http://www.ipernity.com/blog/stanislavo-belov/439591 | arkivdato = 2016-09-23 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 estis fondita la Tjumena teritoria geologia administracio, kies estro de 1958 ĝis [[1966]] estis Raul-Jurij Ervje<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 28 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Meze de 1959 en la geologia administracio laboris jam pli ol 50 geologoprospektoraj kaj sismoprospektoraj grupoj, inkluzive de 21 grupoj de profunda kaj struktura-prospektora borado. Nombro de geologoj en 1954–1960 kreskis de {{unuo|1800}} ĝis {{unuo|6600}} homoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Становление тюменской нефтеразведки в послевоенный период (конец 1940-х — 1950-е гг.) // Земля Тюменская: Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 2003. Вып. 17 |lasta = Карпов |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Петрова В. П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2004 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Тюменского государственного университета |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5880814092 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 122 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1960 estis establita la Tjumena filio de la Siberia Scienco-Esplora Instituto pri geologio, geofiziko kaj mineralaj resursoj (Novosibirsko). En 1964 surbaze de tiu filio estis fondita la Okcidentsiberia Scienc-Esplora Geologoprospektora Nafta Instituto (ZapSibNIGNI; {{l-ru|Западно-Сибирский научно-исследовательский геологоразведочный нефтяной институт}}) subestre de Nikolaj Rostovcev, kiu iĝis scienca centro de la naftoprospektoraj kaj esploraj laboroj en Okcidenta Siberio<ref name="Karpov-geolog123">{{citaĵo el libro |titolo = Становление тюменской нефтеразведки в послевоенный период (конец 1940-х — 1950-е гг.) // Земля Тюменская: Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 2003. Вып. 17 |lasta = Карпов |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Петрова В. П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2004 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Тюменского государственного университета |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5880814092 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 123 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En Azerbajĝano post la [[Dua mondmilito]] oni aparte evoluigis naftoelminigadon en maro. Unuafoje en la lando oni uzis tie metodon de la grapola borado. Naftominejon surmare oni konstruis surbaze de la estakada metodo. Ekde komenco de la 1960-aj estis aplikataj flosboriloj, sinlevantaj boriloj por bori je profundoj ĝis {{unuo|6000}} metroj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 39 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La 21-an de junio [[1960]] puto N 6 borita de brigado subestre de Semjon Urusov sur alo de la Ŝaima strukturo ekfontanis po 500 tunoj tage. Tiel estis malkovrita la [[Ŝaima naftominejo]] — la unua industrie grava naftominejo en la regiono. Tio altiris ĉies atenton al [[Ĉeurala distrikto]], do oni forgesis pri [[Meza Obio]]<ref name="Karpov-geolog123"/>. Komence de [[1961]] la juna kaj aŭdaca geologo [[Farman Salmanov]], estro de la Surguta kompleksa geologoprospektora ekspedicio arbitre translokis grupon da geologoj al tiu ĉi regiono kaj la {{daton|21|marto}} el la puto N 1 en la Megiona areo ekfontanis nafto. Tiel estis malkovrita la Megiona naftominejo — la unua en Meza Obio. La {{daton|15|oktobro}} ekis nova fontano el la puto N 62 en la Ust-Balika areo, do aperis la [[Ust-Balika naftominejo]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 29 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Rimarkindas, ke oni esperis trovi tie nafton en [[Ĵurasio|ĵurasiaj]] sedimentaĵoj, sed trovis en la [[Kretaceo|kretaceaj]], kiuj estis konsiderataj malpli perspektivaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 396 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En aprilo [[1962]] estis malkovrita la [[Taza gasonafta minejo]] — unua en la [[Jamala duoninsulo]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 30 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En majo [[1965]] estis malkovrita la [[Samotlora naftominejo]] kun kapacito taksita je 3 miliardoj da kubaj metroj. Somere de 1965 oni malkovris la gaskuŝejon en la [[Urengoja minejo]]. Sume en la [[1960-aj jaroj]] en Okcidenta Siberio estis malkovritaj 76 minejoj: 28 gasaj, 44 naftaj kaj 4 gasokondensataj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 31 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1962 nafto kaj gaso jam okupis 42,4% en la fuelo de la lando (en 1955 – 23,5%). Se en 1950 naftominado de Sovetunio konsistigis nur 14,2% de tiu en Usono, do en 1965 jam 63,2%<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 40 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Minado de gaso longatempe estis flanka parto de la naftominado, ĉar oni ne ekspluatis pure gasajn minejojn<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 43 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Serĉado de gasminejoj en Sovetunio komenciĝis en la [[1920-aj jaroj]], sed pri tio okupiĝis naftominaj kompanioj. Pure gasaj minejoj malabundis, do formiĝis opinio ke ili estas maloftaj en Sovetunio. Tamen en [[1940]] je 75 km de [[Saratovo]] en vilaĝo Teplovka estis malkovrita gasminejo<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 44 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1942]] oni trovis la duan gasminejon apud [[Buguruslano]]. Inter 1942 kaj [[1946]] estis konstruitaj pluraj [[gaskondukilo]]j, kion multaj esploristoj konsideras naskiĝo de la gasindustrio en la lando. En 1956 estis establita la Ĉefa administrejo pri la gasindustrio ĉe Konsilio de ministroj de Sovetunio, surbaze de kiu en [[1963]] formiĝas la Produkta Komitato pri la Gasindustrio (Gazpromo) de Sovetunio. En 1965 ĝi transformiĝis je la [[Ministerio pri gasindustrio de Sovetunio]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 45 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Unua [[cisternoŝipo]] kun tjumena nafto foriris de la [[Trjoĥozjornoje minejo]] (Trilaga minejo) situanta en la Ŝaima naftoregiono la {{daton|18|julio|1964}}. La {{daton|26|majo}} al la [[Omska rafinejo]] estis senditaj unuaj naftokargoj de la [[Ust-Balika minejo]], la {{daton|5|junio}} — de la [[Megiona minejo]]. La {{daton|18|julio}} komenciĝis veldado ĉe naftodukto [[Ŝaimo — Tjumeno]] longa je 426 km, el kiuj 75% pasis tra neloĝataj regionoj, arbaroj kaj marĉoj. Averaĝe oni konstruis po ĝis 1,5 km tage<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 66 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La {{daton|3|novembro|1965}} la naftodukto estis lanĉita. Diametro de la tubo estis 530 mm<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 73 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La {{daton|21|decembro}} la unua nafto alvenis per ĝi al Tjumeno<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 74 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La {{daton|13|januaro|1966}} estis establita administracio “Tomskneft” <ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 75 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La {{daton|9|junio}} 1966 komenciĝis ekspluatado de la [[Sovetsko-Sosninskoje minejo]]. La {{daton|13|junio}} estis forsendita la unua cisternoŝipo kun la tomska nafto. La lando urĝe bezonis la tjumenan nafton, do konstruado okazis plejparte surbaze de provizoraj dezajnaj skemoj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 76 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1966 en Okcidenta Siberio oni minis {{unuo|2838,8}} mil tunojn da nafto, en [[1967]] — {{unuo|5793,1}} mil, en [[1968]] — {{unuo|12184}} mil. Por plirapidigi lanĉon de la [[Samotlora naftominejo]] oni komencis provekspluatadon antaŭ ol fini geologian esploradon de la tuta minejo. Dezajnado okazis surloke, dum la konstruado<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 77 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Printempe de [[1969]] Samotloro donis la unuan nafton<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 78 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1970]] estis konstruitaj la transmisio de elektra energio 220 kW Ust-Baliko — [[Surguto]], tiu 110 kW Surguto — [[Megiono]], tiu 220 kW Tjumeno — Ust-Baliko, tiu 110 kW Tjumeno — [[Urajo]]. Do putkonstruaj kompanioj komencis transiron al elektra borado. En 1967 estis konstruita naftokondukilo Ust-Baliko — [[Omsko]]. En 1968 ĝi estis plilongigita ĝis grupo de la Surgutaj naftominejoj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 80 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Altiĝis akvumiĝo de nafto. En 1969 akvo konsistigis 4,4% de elminigata nafto, en 1970 jam 5%. Utiligado de [[akompana naftogaso]] en la 1960-aj jaroj ne okazis, plejparte ĝi estis bruligata<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 81 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1969 [[Tjumena provinco]] okupis la kvaran lokon en Sovetunio laŭ naftominado. En [[1970]] jam la trian (post la Urala-Volga kaj Azerbajĝana naftoregionoj). Naftominado kreskis de 242,9 milionoj da tunoj en 1965 ĝis 328,3 en 1969. En Tjumena provinco la kresko estis lavanga. De 1965 ĝis 1970 la naftominado en la regiono altiĝis 32,9-oble. En 1970 sole en Tjumena provinco oni minis {{unuo|31,416}} milionojn da tunojn da nafto — same kiel en la tuta Sovetunio en [[1940]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 82 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Epoko de gaso nur komenciĝis. En la tuta mondo en 1955 fuelprovizo formiĝis je: karbo (64%), nafto (22,4%), torfo (4,4%), ligno (5,4%), gaso (2,4%)<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 84 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Laŭ ordono de la Ministerio pri gasa industrio N 435 de la 9-a de julio 1966 en Tjumeno estis fondita industria administracio “Tjumengazprom” <ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 87 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Ĝi okupiĝis pri ekspluatado de la Punga, Nord-Punga kaj Berjozova gasminejoj. En marto 1966 estis lanĉita gaskondukilo [[Igrimo — Serovo]], kaj en septembro ekfunkciis tiu [[Serovo]] — [[Niĵnij Tagil]], kiu cirkligis la gaskondukilojn [[Buĥaro — Uralo]] kaj Igrimo — Serovo en la unuecan sistemon. [[Dosiero:TymenNIIgiprogaz.JPG|eta|maldekstre|250px|Sciencesplora kaj dezajna instituto [[TjumenNIIgiprogazo]]. Tjumeno. 2011.]] En Tjumeno en 1966 estis fondita filio de la [[VNIIGAZ]] por sciencaj esploroj de gasminejoj, kiu poste transformiĝis je la memstara firmao [[TjumenNIIgiprogazo]] (subkompanio de [[Gazpromo]])<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 88 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1967 en la Urengoja gasminejo estis konstruita la unua superpova [[gasputo]] kun 8-cola ekspluata kolono. En la mondo oni neniam minis gason en tiom severaj veterkondiĉoj, en [[Ĉiamfrosta grundo|ĉiamfrostaj]] terenoj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 89 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Pro tio ofte okazis averioj, gasfontanoj kaj elĵetoj, fandiĝo de ĉirkaŭkolona terspaco ktp<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 90 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Krome en la 1960-aj jaroj oni ankoraŭ ne decidis kien transporti la tjumenan gason: ĉu laŭ suda itinero — al Uralo, aŭ laŭ tiu norda — tra [[Uĥto]] kaj [[Torĵoko]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 91 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Alia diskutinda afero estis, ekspluatado de kiuj gasminejoj estas prioritataj — tiuj en Tjumena provinco aŭ en Centra Azio. Tamen kalkuloj montris, ke unu tuno de la [[kondiĉa fuelo]] de la tjumena gaso kostos 7,1 [[rublo]]jn, dum tiu de la mezazia gasokostos 9,3 rublojn. Do en 1968 oni decidis komenci de Siberio<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 92–93 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. De 1966 ĝis 1970 minado de gaso en Sovetunio kreskis de 125,2 ĝis 173,1 miliardoj da kubaj metroj. Samtempe en Tjumena provinco okazis 16,6-obla kresko — de 565,4 ĝis {{unuo|9364,1}} milionoj da kubaj metroj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 95 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Potencialo de la tjumenaj gasminejoj estis kolosa. Tiutempe en Sovetunio estis ekspluatataj 550 gasminejoj, kiuj enhavis sume 4 trilionojn da kubaj metroj, dum la sola Urengoja gasminejo enhavis pli ol 3 trilionojn da kubaj metroj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 96 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En Tjumena provinco oni ekuzis vaporturbinajn energitrajnojn, povajn ĝis 4000 kW kaj fuelatajm per nafto kaj gaso. Tio estis fakte etaj elektrostacioj, kies aparataro troviĝis en 13 fervojaj vagonoj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 97 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La 15-an de majo 1969 la transmisio de elektra energio 500 kW Tjumeno — Ust-Baliko estis ŝaltita je 220 kW<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 99 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Por konstruado kaj liverado de kargo oni vaste uzis aviadon. En 1964 en Tjumeno estis sola flughaveno Pleĥanovo, kiu havis 40 aviadilojn [[An-2]], 4 [[Li-2]], kelkajn helikopterojn [[Mi-1]] kaj [[Mi-4]]. En nordaj regionoj ofte mankis aviadromoj, do An-2 flugis kiel [[hidroplano]]j. Unuan fojon aviado estis vaste uzata por transportado de komplikaj kargoj dum konstruado de naftokondukilo Ust-Baliko — Almetjevsko, por kio estis uzataj militaj transportaj aviadiloj [[An-12]]. En 1969 en Tjumeno haveblis jam 136 An-2. Alvenis la unuaj [[An-24]]. Plej rapide kreskis nombro de helikopteroj. En 1969 haveblis jam 14 helikopteroj [[Mi-8]] (plej popularaj), en 1970 — 17. Malpli vaste uzataj estis Mi-6, kromnomitaj “kamionoj”. Ilia nombro kreskis de 14 en 1964 ĝis 18 en 1970. La ĉefa ŝarĝo en kargotransportado falis sur la Oba-Irtiŝan ŝiparon<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 101 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En la 1960-aj jaroj draste kreskis signifo de nafto kaj gaso kiel fuelprovizo. En 1944 ili okupis nur 18% en fuela balanco de Sovetunio, en la 1960-aj – 55%. Antaŭ la Dua mondmilito en la mondo oni elminadis 280 milionojn da tunojn da nafto jare, el kiuj 183 minis Usono kaj nur 28,5 Sovetunio. En la 1960-aj oni minis jam 1757 milionojn da tunoj jare, sed parto de Usono falis de 62% ĝis 24%, dum tiu de Sovetunio kreskis de 10% ĝis 16,5%. Dum 30 jaroj naftoelminigado en Usono kreskis 2,5-oble, dum en Sovetunio — 10-oble<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 102 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En la [[1970-aj jaroj]] Sovetunio subskribis kun okcidentaj ŝtatoj la unuajn kontraktojn pri gasliverado. La unuaj partneroj iĝis [[Federacia Respubliko Germanio]] kaj [[Italio]]. En 1955 Sovetunio produktis nur 9% de la monda nafto, en 1972 — jam 15,6%. En aŭgusto 1966 estis fondita Ĉeftjumengeologio, kies unua ĉefo iĝis Raul-Jurij Ervje. Ĝi iĝis geologia stabo de Okcidenta Siberio<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 105-106 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La lando urĝe bezonis la siberian nafton, do oni lanĉis novajn minejojn rapidege. Unue oni celis la plej grandajn naftominejojn kaj en tiuj — la plej bone esploritajn partojn. Ofte prospektado, esplorado, dezajnado kaj konstruado okazis preskaŭ samtempe en sama loko<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 110 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Unue oni transportis nafton per cisternoŝipoj, sed tio ĉesis post kiam en 1972 estis lanĉita naftokondukilo Aleksandrovskoje — Anĵero-Sunĵensko<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 113 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Pro manko de firma tero, abundo de lagoj kaj marĉoj, konstruado de putoj estis ege komplika kaj multekosta. Do oni decidis uzi grapolmetodon, kiam de unu artefarita terinsulo oni boris unu vertikalan kaj ok klindirektajn putojn. Tio ebligis de unu loko atingi plurajn naftotavolojn en granda ĉirkaŭa spaco. Ene de la insuleto borinstalaĵo moviĝis laŭ reloj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 114 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1973]] Okcidenta Siberio okupis la unuan lokon en Sovetunio laŭ diurna minado de nafto<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 115 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Printempe [[1978]] okazis mejloŝtono: en Okcidenta Siberio oni minis miliardon da tunoj da nafto ekde komenco de la ekspluatado de la regionaj naftominejoj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 116 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Dume la naftominado kreskis, oni plu neglektis uzadon de la akompana gaso. Ĝi estis plejparte bruligata en miloj da gastorĉoj, poluante medion. Se naftistoj provis atentigi pri tio, la partiestroj rezonis: “La lando bezonas nafton!” En [[1973]] en la tuta Sovetunio oni uzis nur 57,8% da akompana gaso, en Okcidenta Siberio — 9,9% (en 1977 — 35,5%)<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 120-121 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Por subteni la premon je bezonata nivelo, oni elpumpis subteren akvon, kio kaŭzis akvumiĝon de pluraj naftominejoj. En [[1976]] en la Trjoĥozjornoje naftominejo akvumiĝo de naftoputoj atingis 71,6%. Oni ĉiam pli ofte boris oblikvajn putojn, en la 1970-aj jam pli ol 90% da putoj estis oblikvaj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 122 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. [[Dosiero:Nida-nokto.jpg|eta|250px|dekstre|Nida sekcio de la [[Medveĵje gasminejo]]. 2011.]] En decembro [[1971]] komenciĝis konstruado de la subteraj instalaĵoj en [[Medveĵje gasminejo]]. En januaro [[1972]] tie komenciĝis konstruado de la gasdukto. Tio estis la unua en Sovetunio dukto kun diametro {{unuo|1420|mm}}<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 127 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Ĉiuj instalaĵoj estis finkonstruitaj en 5 monatoj anstataŭe planitaj 24 kaj aprobitaj de la ekzamena komisiono kun la plej alta takso. La konstruado de la gasdukto okazis rekorde rapide danke al neimagebla streĉiĝo de la fortoj de la konstruantoj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 128 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = La averaĝa labortago de ŝoforo daŭris 18 horojn. Homoj tian streĉiĝon ne eltenadis. Oni aldone donis la duan ŝoforon. Poste al ŝoforoj de tubotransportiloj oni komencis disdoni radiostaciojn, do se ŝoforo sciigis ke li ne plu eltenas, oni alportis per helikoptero la anstataŭanton, trans ĉiuj 50 km oni starigis vagondometojn por ripozo de la ŝoforoj, aranĝis senpagan manĝadon kaj deĵorŝoforojn. |aŭtoro = Jurij Batalin<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 128 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. |verko = |origina teksto = Средний рейс на трассе шоферов продолжался 18 часов. Люди такого напряжения не выдерживали. Дополнительно выделяли второго шофёра. Затем водителям плетевозов стали выдавать рации, если шофёр сообщал, что не выдерживает, вертолётом привозили смену, через каждые 50 км поставили вагончики для отдыха шоферов, обеспечили бесплатное питание и дежурных шоферов. }} La gasdukto estis ĝenerale finita la {{daton|29|4|1972}} kaj la {{daton|8|5}} ĝi kaj la gasminejo ekfunkciis. La {{daton|10|5}} la unua gaso ekiris de Medveĵje al Uralo. 150 partoprenintoj de la konstruado estis premiitaj je medaloj kaj ordenoj. En Medveĵje oni aplikis bateria-grapolan putboradon<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 129 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En Medveĵje estis establita la Nadima gasmineja administracio, kiu en 1973 estis transformita je la unuiĝo Nadimgazprom<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 131 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1976 komenciĝis la ekspluata borado en la Urengoja gasminejo<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 138 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1977]] unuiĝo Tjumengazprom unuafoje iĝis la ĉefa gasproduktanto de Sovetunio. Tiujare oni minis en Tjumena provinco 65,7 miliardojn da kubaj metroj da gaso. La minadon grave detenis manko de povaj gasduktoj kaj de elektroenergio<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 139 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En la 1970-aj jaroj oni konstruis naftodukton Aleksandrovskoje — Anĵero-Sunĵensko, la unuan en la mondo kun diametro {{unuo|1020|mm}}. Ĝi estis konstruita dum 1,5 jaro. Post tio oni preskaŭ tute ĉesigis riveran naftotransportadon. [[Dosiero:Yamburg, Yamalo-Nenets Autonomous Okrug. Modular Dwelling, 1986.jpg|250px|maldekstre|eta|Transporteblaj bareldomoj. Vilaĝo Jamburgo. 1986]] Rn 18 monatoj anstataŭ la planitaj 48, estis konstruita naftodukto Samotloro — Tjumeno — Almetjevsko. Danke al tio nafto de Okcidenta Siberio ricevis aliron al naftodukto “Amikeco”, do ekiris eksterlanden. De 1970 ĝis 1977 estis konstruitaj naftoduktoj Aleksandrovskoje — Anĵero-Sunĵensko, Samotloro — Tjumeno — Almetjevsko, Niĵnevartovsko – [[Kujbiŝevo]], sistemo de gasduktoj la Nordaj regionoj de Tjumena provinco — Uĥto — la ŝtatlimo de Sovetunio, dukto por transporti naftogason al orientaj regionoj de la lando Niĵnevartovsko — Tomsko — Kuzbaso<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 140 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1972 ekfunkciis en normala reĝimo fervojo Tjumeno — Tobolsko, en [[1975]] trajnoj ekcirkulis regule ĝis Surguto, en aŭgusto [[1977]] ekfunkciis en provizora reĝimo fervojo Surguto — Niĵnevartovsko. En 1972 ekfunkciis la unua energia bloko de la [[Surguta elektrostacio]] (200 mWt). En 1977 estis lanĉita la sepa energia bloko, do kapacito de la stacio atingis 1500 mWt<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zapadno-Sibirskij neftegazovij kompleks: istorija stanovlenija ({{ru}} Западно-Сибирский нефтегазовый комплекс: история становления) |origindato= 2005 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 141 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La gasa industrio rapide kreskis ekde 1972. En 1974 Tjumena provinco iĝis la plej granda naftoproduktanto de Sovetunio kaj ekde 1977 la ĉefa gasproduktanto<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 3-4 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Sovetunio komencis eksportadon de nafto en 1960, unue al socialismaj landoj. Komence de la 1970-aj jaroj ĝi ekvendis nafton al Federacia Respubliko Germanio kaj Italio, poste al aliaj landoj de Okcidenta Eŭropo<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 13 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1977 Ĉeftjumengeologio estis la plej granda en la mondo geologia prospektora servo pri nafto kaj gaso<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 14 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1988]] Ĉeftjumengeologio plenumis 50% de prospektora borado en la lando. La {{daton|16|5|1977}} aperis decido de la [[Centra Komitato]] de [[KPSU]] kaj de la Konsilio de Ministroj “Pri evoluigo de la nafta kaj gasa industrio en Okcidenta Siberio en 1977–1980”, kiu difinis ĝeneralan strategion. Tie unuafoje estis uzata vortkombino “la Okcidentsiberia naftogasa komplekso”<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 18 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En [[1980]] nur 50,9% de akompana naftogaso estis uzataj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 36 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Rapidege kreskis energikonsumado. En 1976–1977 Tjumena provinco ĉiujare prenis de la Urala unuigita energia sistemo 13 milionojn da kW/hore. En 1979 ĝi konsumis jam 600 milionojn da kW/hore, en 1980 — miliardon da kW/hore<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 43 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1980 Samotloro, Fjodorovskoje kaj Mamontovskoje minejoj liveris 66,3% da nafto. Aŭtoritatoj ĉiam pli insistis kreskigi la naftominadon, kio kaŭzis rapidan elĉerpiĝon de naftominejoj. Rapide kreskis akvumiĝo, kiu en la 1980-aj jaroj dum kvar jaroj altiĝis de 25 ĝis 51%<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 60 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En septembro [[1985]] ĝenerala sekretario de la Centra Komitato de KPSU [[Miĥail Gorbaĉov]] vizitis Tjumenan provincon, kiu jam tri jarojn ne plenumis planon pri naftoproduktado<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 68-69 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1988 la naftoproduktado en Tjumena provinco atingis apogeon — {{unuo|394,393}} milionojn da tunoj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 81 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Laŭ ordono N 294 de la Ministerio pri nafta kaj gasa industrio de la {{dato|9|7|1990}} Ĉeftjumennaftogaso estis likvidita<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 93 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Industria gasminado en Tjumena provinco ekis en 1966<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 96 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = La sola fonto por kontentigi kreskantajn bezonojn de la ekonomio je gaso estas minejoj de Tjumena provinco. Aliaj grandaj gasoresursoj ĝis la fino de la nuna jarcento mankas al ni. La tjumena gaso en baldaŭa tempo ludos ĉefan rolon kaj okupos dominantan pozicion en formado de la ĉefa kresko de la gasminado kaj de fluoj inter ekonomiaj regionoj de nia lando. |aŭtoro = Sabit Oruĝev, ministro pri gasa industrio de Sovetunio<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 99 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref> |verko = |origina teksto = Единственным источником обеспечения растущих потребностей народного хозяйства в газе являются месторождения Тюменской области. Других крупных ресурсов газа до конца текущего столетия у нас нет. }} La {{daton|6|6|1966}} estis malkovrita la Urengoja gasminejo. Ĝia gaskapacito estis taksita je 10 trilionoj da kubaj metroj<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 102 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En aprilo [[1978]] ekfunkciis la Urengoja gasminejo, en novembro — [[Vingapura gasminejo]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 103 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. [[Dosiero:1983 CPA 5445.jpg|250px|dekstre|eta|Poŝtmarko dediĉita al la gasdukto Urengojo — Pomari — Uĵgorodo]] En [[1981]]–[[1984]] daŭris konstruado de gasdukto Urengojo — Pomari — Uĵgorodo. Ĝia longeco estis {{unuo|4451|km}}, inkluzive de {{unuo|150}} km da ĉiamfrostaj terenoj, pli ol {{unuo|700}} km da marĉoj, pli ol {{unuo|2000|km}} da arbaroj, {{unuo|545}} km da montaro (Uralo kaj la [[Karpatoj]]). Ĝi transpasis {{unuo|800}} riverojn<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 114 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En novembro 1981 estis subskribita la Essena kontrakto, laŭ kiu Sovetunio sin devigis liveri al Federacia Respubliko Germanio po 10,5 miliardojn da kubaj metroj da gaso ĉiujare dum 25 jaroj. Germanio promesis liveri al Sovetunio granddimensiajn tubojn. Tio nuligis influon de embargo, starigita de Usono kontraŭ Sovetunio kaj ebligis liveradon de tuboj kun diametro {{unuo|1420|mm}}, tiam ne produktitaj en Sovetunio<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 115 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La unua gaso venis al Eŭropo laŭ tiu ĉi gasdukto jam en januaro 1984 (anstataŭ aprilo). En 1983 ekis konstruado de gasdukto Urengojo — Centro (du linioj). Ĉiumonate oni konstruis 13 ĝis 15 km. La unua linio ekfunkciis en oktobro 1984 (anstataŭ marto 1985), la dua — en aprilo 1985 (anstataŭ aŭgusto) <ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 117 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La {{daton|28|12|1981}} oni faris rekordon, mininte po 1 miliardo da kubaj metroj da gaso tage. La {{daton|3|11|1982}} oni faris plian rekordon — 1 triliono da kubaj metroj jare<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 125-126 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La {{daton|17|8|1969}} estis malkovrita la [[Jamburga minejo]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 127 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En januaro 1982 ekis prikonstruado de tiu ĉi minejo<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 128 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1983 ekis borado en la Jamburga naftogasokondensata minejo<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 129 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. La konstruado okazis en tre severaj veterkondiĉoj. Vintro tiuloke daŭras 8 monatojn jare, de decembro ĝis marto estis la plej forta frostego, kiam temperaturo falis ĝis 60 gradoj. Tavolo de ĉiamfrosta tero estis 200 ĝis 300 metroj. Por maksimume uzi mallongan someron oni muntis konstruaĵojn el grandaj blokoj po 300 tunoj, kiuj estis fabrikitaj en Tjumeno kaj poste transportitaj laŭ riveroj je {{unuo|2600|km}} kaj trenitaj laŭ tero je 70 km<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= Koleva |persona nomo= Galina |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dobivajuŝĉije otrasli Zapadno-Sibirskogo neftegazovogo kompleksa (1977-1989) ({{ru}} Добывающие отрасли Западно-Сибирского нефтегазового комплекса (1977-1989 гг.)) |origindato= 2006 |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= Tjumena Ŝtata Naftogasa universitato |loko= |lingvo= ruse |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= p. 130 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. En 1984 aŭtoritatoj aranĝis kampanjon, kies celo estis montri ke Okcidenta Siberio minas po miliono da tunoj da nafto tage — same kiel la tuta Sovetunio en 1974. Efektive tio ne okazis, sed malgraŭ protestoj de la estraro de Ĉeftjumennaftogaso oni raportis pri tiu cifero. Jam sekvan tagon venis realaj raportoj, do la cifero, vaste raportita en la amaskomunikiloj, draste falis. Efektive tiu nivelo de naftominado estis atingita unu monaton poste, sed tion sciis nur la naftistoj mem kaj la aŭtoritatoj. En 1985 komenciĝis lavanga falo de la elminigado, kion sekvis multnombraj komisiitoj kaj komisionoj, inundintaj la regionon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Teknologioj == En Okcidenta Siberio naftistoj kaj gasistoj unuafoje alfrontis neceson konstrui minejojn sur teritorio plejparte marĉa, preskaŭ tute senhoma, ĉe tre malaltaj temperaturoj kaj kompleta manko de iu ajn infrastrukturo en la regiono. En [[Azerbajĝano]], [[Tatario]] kaj [[Baŝkirio]] oni povas preskaŭ tutjare veturi al iu ajn minejo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 79 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En februaro 1966 oni aranĝis en Tjumeno konferencon por ellabori novajn normojn, adaptitajn al kondiĉoj de la regiono. Dum du semajnoj sciencistoj kaj konstruistoj priparolis ĉiun pozicion kaj aprobis provizorajn normojn, kiuj iom post iom estis oficialigitaj. La ministro pri nafta industrio Valentin Ŝaŝin insistis ke dezajnadon de ĉiu minejo devas komplete fari unu instituto, sen distingo inter la subtera kaj surtera partoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 362 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1966 laŭ iniciato de Viktor Muravlenko en Tjumeno okazis la ampleksigita ekstersideja kunsido de la Centra Administracio de la Scienco-Teknika Societo de Naftistoj kaj Gasistoj de Ivan Gubkin, kiun partoprenis famaj sciencistoj kaj fakuloj. La kunsido okazis en superplena halo de la Tjumena provinca plenuma komitato kaj daŭris kelkajn tagojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 149 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En aprilo 1969 en Tjumeno okazis konferenco pri problemoj de evoluigo kaj lokado de produktejoj en Tjumena provinco, kiun partoprenis pli ol mil homoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 62 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiutempe oni planis konstrui ĉe rivero [[Obo]] aron de hidroelektraj centraloj, sekve de kio [[Okcident-Siberia malaltebenaĵo]] estus grandparte subakvigita. Iuj sciencistoj (interalie Onik Meĵlumov, direktoro de la dezajna instituto Giprotjumennaftogaso) proponis konstrui kanalojn, laŭ kiuj navedus platformoj kun borinstalaĵoj kaj aliaj teknikaĵoj. Danke al enmiksiĝo de la unua sekretario de la Tjumena provinca partia komitato [[Boris Ŝĉerbina]] la hidroelektrocentrala projekto estis nuligita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 6 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La boristo Aleksandr Filimonov ankaŭ kontraŭis tion, argumentante ke komparo kun [[Meksiko]], kie funkcias minejoj kun kanaloj, estas malkorekta, ĉar temas pri tute alia klimato, amplitudo inter normala kaj printempa akvonivelo atingas 10 m kaj glacio dikas ĝis du metroj, do necesos [[glacirompilo]]j por priservi tiujn kanalojn. Fine oni decidis sekvi la teknologion, uzitan dum la batalo ĉe [[Leningrado]] dum la [[Dua mondmilito]]. Filimonov siatempe lernis en militlernejo kaj memoris el lernolibroj, ke militistoj en la marĉa [[Leningrada provinco]] abunde uzis superŝutadon per loke elfositaj tero kaj sablo. Krome oni komencis konstrui glacivojojn, kies fundamenton oni frostigis kaj surfacon superŝutis per musko kaj segaĵoj. Tiaj vojoj funkciis ĝis julio. Konstruado de normalaj asfaltaj vojoj ne eblis, ĉar lokaj vojkonstruaj organizaĵoj kapablis konstrui ĝis 10 km jare dum necesis oble pli<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 343-344 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por translokado de borinstalaĵoj ene de minejoj oni uzis ankaŭ fervojajn ĉaretojn sur reloj kaj en la [[1970-aj jaroj]] ankaŭ gumtolajn sakojn, blovitajn per kompresoro ĝis 6 atmosferoj. La lastan metodon proponis [[Viktor Muravlenko]] kaj unuafoje ĝi estis aplikita en la Pravdinska areo ({{lang-ru|Правдинская площадь}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 343-344 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio ebligis transloki la borinstalaĵon je iu ajn direkto per unusola traktoro, sed evidentiĝis ke por tio necesas glata vojo, ĉar eĉ malgrandaj [[ŝtipo]]j disŝiris la aerkusenojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сердца трех: Книга воспоминаний о Феликсе Григорьевиче Аржанове, Мидхате Назифулловиче Сафиуллине и Александре Николаевиче Филимонове |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Д. Великопольский, Ю. И. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Ю. Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-135-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 203 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni testis la ĉieterenan veturilon ''Foremost'' ([[Kanado]]-[[Usono]]), sed ĝi veturis ege malrapide kaj ĝiaj [[raŭpo]]j ofte rompiĝis post surveturi ŝtipojn. La boristo Aleksandr Filimonov rememoris kiel li testis Foremost kune kun reprezentantoj el Kanado. Post traveturi 20 km ĝi surveturis ŝtipon kaj paneis. Oni vokis per [[promenradio]] helpon, venis [[artileria tirilo]] [[AT-S]], kiu transprenis kargon forme de kvin tunoj da cemento kaj impetis kun tia rapideco, ke kotokovritaj kanadanoj nur demandis, kial ili interesiĝas pri Foremost, se havas tiom bonegan veturilon. Post tio AT-S iĝis la ĉefa tirilo de Okcidenta Siberio, laborinta ĉe ĉiuj minejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сердца трех: Книга воспоминаний о Феликсе Григорьевиче Аржанове, Мидхате Назифулловиче Сафиуллине и Александре Николаевиче Филимонове |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Д. Великопольский, Ю. И. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Ю. Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-135-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 203 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Iuj proponis sezonan boradon, do bori nur vintre dum somere transiri al aliaj regionoj, ekzemple al la apuda [[Orenburga provinco]], kie estis malkovritaj gasminejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 343 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sed tio estis malakceptita, ĉar prokrasto estis neakceptebla. Aliaj proponis transporti borinstalaĵojn per helikopteroj [[Mil Mi-6]], al kio boristoj obĵetis ke nura pumpilo pezas 27 tunojn kaj [[vinĉo]] — pli ol 20 tunoj. Oni eĉ provis fari tion, sed kelkaj elementoj estis nemalmunteblaj, do la ideo komplete fiaskis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сердца трех: Книга воспоминаний о Феликсе Григорьевиче Аржанове, Мидхате Назифулловиче Сафиуллине и Александре Николаевиче Филимонове |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Д. Великопольский, Ю. И. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Ю. Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-135-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 197 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Alia problemo rilatis al transportado de elminigita gaso. Iuj proponis uzi [[aerŝipo]]jn, al kiuj kluĉi po kelkaj gasujoj, ĉiu po 10–15 mil m³ kaj sendi ilin al destinejo. Sed la ministro pri civila aviado Boris Bugajev kategorie kontraŭis tion, insistante pri nuraj helikopteroj. Oni eĉ dezajnis helikopteron, kapablan transporti ĝis 20 tunoj. Sed poste oni komencis konstrui trabovojojn ({{lang-ru|лежнёвка}}), superŝutitajn per sablo. Ligno haveblis kaj la konstruado estis rapida kaj simpla<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сердца трех: Книга воспоминаний о Феликсе Григорьевиче Аржанове, Мидхате Назифулловиче Сафиуллине и Александре Николаевиче Филимонове |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Д. Великопольский, Ю. И. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Ю. Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-135-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 204 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aliaj proponis en [[ĉiamfrosta grundo]] je profundo 100 m konstrui grandan gasdukton similan al metroo — de Medveĵje al [[Uĥto]] kaj de tie per normalaj gasduktoj. La triaj planis konstrui gasduktojn kun diametro {{unuo|1400}} kaj {{unuo|2000|mm}}. La vic-ministro pri gasa industrio Jurij Bokserman insistis je konstruado de gasduktaro "Norda Brilo" ({{lang-ru|Северное сияние}}), kiu iru de Medveĵje kaj poste ankaŭ de la [[Urengoja minejo]]j tra [[Saleĥardo]] preter [[Vorkuto]] al Uĥto kaj de tie al [[Leningrado]], [[Belorusio]], [[Moskvo]], [[Volgio]] ktp. Ĉeftjumengazpromo proponis alternativon: gasduktojn tra [[Sverdlovska provinco]] al [[Niĵnij Tagil]], [[Permjo]], [[Gorkij]] kaj Moskvo. Ili argumentis ke jam haveblas gasdukto de la Punga minejo ĝia la Poĥroma minejo kaj restis nuraj 500–600 km ĝis Medveĵje. Krome tio ebligis maksimume eviti ĉiamfrostan grundon kaj alporti gason al la plej proksimaj konsumantoj en [[Uralo]]. Tiun ĉi varianton subtenis la unua sekretario de la Tjumena provinca partia komitato [[Boris Ŝĉerbina]]. Vintre de 1969 en [[Nadimo]] okazis kunsido, dum kiu la prezidanto de la Konsilio de Ministroj de Sovetunio [[Aleksej Kosigin]] aprobis ĝin. Tio interalie ebligis uzi gason por konsumantoj en la suda parto de Tjumena provinco, kvankam plejparte oni neglektis tiun aferon, konsiderante ĝin duaranga<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Marĉoj foje estis ĝis 10 m profundaj, kio ege malfaciligis iun ajn konstruadon, speciale de longaj naftoduktoj. Do la ĉefaj inĝenieroj de Ĉeftjumennaftogaso Vladimir Filanovskij kaj tiu de Ĉeftjumennaftogasokonstruado Jurij Batalin ordonis ligi tubojn al traboj, kiuj flosis en marĉoj kvazaŭ flosiloj. Post vidi tion la ministro pri nafta industrio Valentin Ŝaŝin kaj la estro de Ĉeftjumennaftogaso [[Viktor Muravlenko]] forte kritikis ilin pro tiu kuraĝa strangaĵo, tamen ĝi efikis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 98 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Origine oni planis rapide elpumpi la okcidentsiberian nafton kaj forlasi la minejojn. Pro tio oni ne planis konstrui vilaĝojn kaj urbojn kaj postulis apliki nur intensajn elminigajn metodojn. Oni diris ke la elminigado okazos ĉefe forme de fontanoj, kiam nafto elfluas supren pelata de alta subtera premo. Do ne necesos pumpiloj, nek riparejoj. "Vi devos nur de tempo al tempo viŝi la fontanajn aparatojn" diris teoriistoj al la naftistoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La ĉefa inĝeniero de Ĉeftjumennaftogasokonstruado, Jurij Batalin ricevis oficialan riproĉon pro tio, ke en 1967 li komencis konstruadon de la unua en Tjumeno domkonstrua kombinato. Oni konsideris tion nenecesa, ĉar ne planis grandskalan konstruadon en la regiono<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen ne ĉiuj aprobis tiun ĉi aliron. Ekzemple la estro de la konzerno [[Ĉeftjumennaftogaso]] [[Viktor Muravlenko]] insistis, ke ne ĉiuj naftistoj povas labori forme de alternaj deĵoraj skipoj, iuj devas konstante troviĝi apud minejo, do loĝi en apudaj setlejoj. Kiel ekzemplon li nomis estron de borinstalaĵo, tiun de minejo kaj similajn, argumentante ke la minejo ne povas havi du alternajn estrojn. Samtempe li konsentis, ke ordinaraj laboristoj, seruristoj, riparistoj, boristoj ktp devas deĵori alterne. Pro tio unu deĵoro de borista skipo daŭris 15 tagojn, kio sufiĉis por bori unu puton<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estro de Ĉeftjumengazpromo Jevgenij Altunin ankaŭ asertis, ke regule transporti milojn da homoj trans miloj da kilometroj estas ekonomie malavantaĝe<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Konstruistoj laboris po tri semajnoj kaj poste unu semajnon ripozis, dume ricevante saman salajron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 84 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĉiama postulado de ekstreme granda elpumpado de nafto kaj gaso alfrontis reziston de la profesiuloj, kiuj atentigis ke tiom intensa ekspluatado de la minejoj elĉerpos iliajn rezervojn antaŭtempe, damaĝos ilin kaj malebligos preni ĉiujn naftorezervojn, parto de kiuj por ĉiam restos subteregita en rompitaj [[naftokuŝejo]]j. Tamen la sovetia kaj partia estraro malakceptis tiajn argumentojn kaj baptis ĉiujn kontraŭulojn "pesimistoj" dum sin mem konsideris "optimistoj"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La mekanismo estis plurŝtupa. Unue oni aprobis kvinjaran planon kun kontrolaj ciferoj. Sekvis pojaraj planoj, kies ciferoj ĉiam estis pli altaj. Dum jaro ĉiam aperis aldonaj taskoj, jaraj socialismaj sindevigoj, poste altigitaj sindevigoj okaze de datrevenoj ktp. Finfine la ciferoj obliĝis, kaŭzante elminigan febron. Por ĉiu plano estis kreataj kelkaj variantoj, sed oni ĉiam akceptis la maksimuman<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 275 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la [[1980-aj jaroj]] la ministerio pri nafta industrio unue disdonadis taskojn pri naftoelminigado al ĉiuj aliaj organizoj kaj ĉion kio restis, taskigis plenumi Ĉeftjumennaftogason kiel la plej grandan en la ministerio. Pro tio planoj pri elminigado iĝis kolosaj kaj preskaŭ neplenumeblaj, postulantaj ekstreman ekspluatadon de la minejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 276 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La partiestro de Tjumena provinco Gennadij Bogomjakov rememoris poste, ke unue oni planis preni el la [[Samotlora minejo]] po 3–4% de ĝiaj rezervoj jare, do po 100–120 milionoj da tunoj. Tamen la ministerio pri nafta industrio po 3–4 fojojn jare ŝanĝadis la planojn kaj fine oni elminigis po 156 milionojn da tunoj. Li diris ke la provinca komitato postulis rekompenci jam komenciĝintan falon de elminigado de nafto kaj gaso per ĉiujara lanĉo de ekspluatado po 12–20 novaj kuŝejoj. "Mi ne povas akcepti akuzojn ke la provinca partia komitato elpremadis volumenon de elminigado. Ne kaj ankoraŭfoje ne" diris li<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 98-99 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen iuj naftistoj rememoris ke la ministerio pri nafta industrio kaj la provinca partia komitato ambaŭ premis ilin, postulante altigi naftoelminigadon en la regiono ĝis 800 milionoj da tunoj jare<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 182 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Manko de la vojoj transformis riverojn je sola transporta kanalo. Tamen mallonga navigacia periodo sekvigis ankaŭ mallongan konstruan sezonon (ĉefe vintre), do oni decidis apliki la tiel nomatan komplekta-blokan metodon. Oni faris en fabrikoj maksimume pretajn aparatojn kaj konstruaĵojn (komplektojn kaj blokojn), adaptitajn al transportado per ŝipoj, fervojo, kamionoj kaj aviadiloj, kaj poste rapide muntis ilin surloke anstataŭe komplete konstrui ekde nulo. La unua laŭ tiu metodo estis konstruita pumpostacio por pumpado de akvo je naftotavolo. En 1972 oni konstruis en Medveĵje la unuan gasan objekton, muntitan el blokoj, alportitaj en aviadilo. Anstataŭ kutimaj 26 monatoj oni konstruis ĝin en 4,5. En 1976 al minejo apud Samotloro estis alportita aparato por separado kaj pritraktado de nafto, 350 tunojn peza<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Grava problemo estis neglekto de [[naftogaso]], kiu estis simple bruligata surloke en torĉoj. En 1968 Vasilij Koreljakov, plenuminta devojn de la estro de Tjumennaftogaso, dum kunsido en Surguto diris al la unua sekretario de la Tjumena provinca partia komitato Boris Ŝĉerbina ke konstruado de nuraj elminigaj objektoj sen infrastrukturo por pritraktado de nafto kaj utiligado de naftogasa estas kontraŭŝtata politiko. Al tio tuj sekvis respondo: "Iuj naftestroj ĝis nun ne povas ŝanĝi siajn pensmanieron kaj rigardadon de la problemoj de la nova naftoregiono. La lando bezonas nafton, sed samtempe ĝi ne havas senlimajn resursojn — tion oni devas kompreni!"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 212 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> Por konkeri la sovaĝan areon necesis fortaj kamionoj, do komenciĝis liverado de la kamionoj [[Tatra]] el [[Ĉeĥoslovakio]]. La liveradon persone kontrolis la vic-ĉefministro [[Václav Hůla]], kiu plurfoje vizitis tiucele Sovetunion, inkluzive [[Niĵnevartovsko]]n, renkontiĝis kun Viktor Muravlenko kaj aliaj naftestroj. En naftominejoj li unuafoje renkontiĝis kun sennombraj mordemaj kuloj kaj moskitoj, do post reveni hejmen instigis ĉeĥoslovakajn biologojn kaj tiuj kreis kontraŭkulan likvaĵon ŝpruceblan, nomitan "Atjumen". La naftisto aprezis ĝin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 234 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por konstruado de la naftodukto Samotloro — Ufo — Almetjevsko estis aktive uzataj konstruaj maŝinoj [[Caterpillar]], aĉetitaj laŭ rekta ordono de la ĉefministro [[Aleksej Kosigin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 234 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Mankis elektro en la minejoj. La tradiciaj [[elektrotrajno]]j estis grandaj, sed ne tro efikaj (maksimume 9 mvt) kaj komplikaj dum ekspluatado, ĉar necesis konstrui fortikajn fundamentojn por la trajnoj, kiuj pezis po kelkcent tunoj. Do anstataŭ 43 planitaj oni fabrikis nur 13 energotrajnojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 304 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dizelaj elekstrostacioj, lokitaj en lignaj tenejoj, ofte brulis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 306 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ mendo de naftistoj la aviamotora fabriko en la urbo [[Zaporoĵo]] ([[Ukraina SSR]]) kreis kompaktajn moveblajn gasoturbinajn elektrostaciojn povajn ĝis 2,5 mwt kaj funkciantajn per bruligado de [[naftogaso]], kiu alikaze estus bruligata en torĉoj kiel neuzebla [[flankprodukto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 234 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili nomiĝis PAES-1600 kaj PAES-2500. Oni alportis ilin per povaj aviadiloj [[Antonov An-22]] kaj instalis ĉe la Samotlora, Soveta, Pravdinska, Ĥolmogorska kaj Agana minejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 304 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por stimuli elminigadon, estingi subterajn incendiojn ktp oni uzis ankaŭ nukleajn eksplodojn. En 1960–1980 en Tjumena provinco okazis 8 subteraj nukleaj eksplodoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 306 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Ekonomia aspekto == Jam en 1970 investaĵoj je minejoj revenis dum 2–2,5 jaroj. En 1965–1970 pli ol trioniĝis kosto de la tjumena nafto, kiu iĝis malpli alta ol en la sovetia naftoindustrio ĝenerale<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen la naftogasa industrio ne nur kontribuis al industriigo de la regiono, sed ankaŭ forlogis laborfortojn kaj la aliajn resursojn de la aliaj industrioj ([[nederlanda malsano]]). Tiel fine de la 1970-aj jaroj lokaj aŭtoritatoj rezignis je konstruado de aviadila fabriko en Tjumeno, ĉar tiukaze parto de konstruaj fortoj devus lasi la naftogasajn objektojn, kiuj estis konsiderataj nediskutebla prioritato. La fabriko anstataŭe estis konstruita en [[Voroneĵ]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj =38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Multaj naftistoj kaj ekonomikistoj plendis (speciale poste) ke la mono, ricevata kontraŭ la siberia nafto, estas neracie uzata por aĉetado de manĝaĵoj kaj konsumvaroj, kies malsufiĉo en Sovetunio ĉiam pli kreskis. En 1967–1988 Sovetunio pagis por importado de manĝaĵoj duonon de la enspezoj pro eksportado de nafto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 366 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Vasilij Baĥilov, la partiestro de Surguto, rakontis ke foje altranguloj telefonis lin kaj petis urĝe elminigi pli da nafto por plenigi valutajn rezervojn de la lando, necesajn por aĉeti grenon en Kanado kaj Usono<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирский самородок: Воспоминания о Василии Васильевиче Бахилове |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. И. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Ю. Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-058-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Administrado == Laborfortoj malsufiĉis, do oni aktive uzis propagandon kaj [[komsomolo]]n por allogi pli da junaj laboristoj, interalie forme de komsomolaj konstruaj taĉmentoj, kiuj konsistis el studentoj kaj laboris dum someraj ferioj. La unua komsomola konstrua taĉmento venis al Okcidenta Siberio en 1965<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 378 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1965 al Surguto venis la unua taĉmento de la Tjumena Industria Instituto subestre de Miĥail Ĉazov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 379 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la 16-a kongreso de komsomolo en 1970 oni donis al Tjumeno statuson de la Speciala Komsomola Konstruejo N 1. Tio helpis mobilizi junularon de la tuta Sovetunio kaj allogi pli da junaj laborfortoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 377 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kargoj venadis amase, kajoj, tenejoj kaj vojoj mankis kaj milionoj da tunoj da valoraj kargoj estis stokataj surtere, ofte estis damaĝataj. En tiuj kondiĉoj oni povus je iu ajn momento akuzi iun ajn estron pri la rompo de reguloj kaj ŝtelado. Do estraro de Ĉeftjumennaftogasokonstruado sin turnis al la Tjumena provinca partia komitato, provincaj administracioj de milico kaj prokurorejo, petante ke dum kelkaj jaroj ili ne enmiksiĝu en la agadon de la konzerno. Anstataŭe ili promesis memstare kontroli la ordon kaj puni la kulpulojn kaze de leĝorompoj. La peto estis akceptita. Se oni trovis ŝtelon aŭ alian misuzon, oni maldungis kulpulon aŭ transigis lin al malpli alta posteno. Danke al tio ne okazis laŭtaj procesoj, kiuj povus damaĝi reputacion de la regiono kaj fortimigi novvenintojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Krom la ekonomiaj stimuloj forme de alta salajro oni aktive uzis ankaŭ moralajn stimulojn. Gravan rolon ludis la movado de avangardaj brigadoj ({{lang-ru|передовая бригада}}), kiuj plenumis pli da labortaskoj ol averaĝaj brigadoj. Tamen foje al tio kontribuis favoraj kondiĉoj, kreataj por tiaj brigadoj. Ekzemple se avangarda brigado finis boradon de puto, oni tuj proponis al ĝi alian puton en oportuna loko, do ĝi ne devas atendi kaj povis rapide transiri al nova laborloko, altigante siajn laborsukcesojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 344 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ofte venis ordonoj nepripensitaj kaj neplenumeblaj. Kiam en 1970 oni demandis la faman boriston Aleksandr Filimonov pri sekreto de lia sukceso, li respondis duonŝerce ke ignoras duonon de la ordonoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 345 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sociala sfero == Origine la provinca partia komitato decidis konstrui 4 bazajn urbojn (Niĵnevartovsko, Surguto, Neftejugansko, Urajo) kaj aron da provizoraj laboristaj vilaĝetoj kie loĝus nur deĵoraj skipoj. Oni planis ke homoj loĝus en komfortaj urboj kaj venus al tiuj vilaĝetoj por 8 ĝis 12 ĝis 15 tagoj. Sed la borado kaj funkciado de minejoj bezonas ĉiaman ĉeeston de la homoj dum transporta sistemo estis malstabila, do oni rezignis je tiu ideo kaj komencis konstrui urbojn kaj normalajn vilaĝojn ĉe ĉiu granda minejo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сердца трех: Книга воспоминаний о Феликсе Григорьевиче Аржанове, Мидхате Назифулловиче Сафиуллине и Александре Николаевиче Филимонове |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Д. Великопольский, Ю. И. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Ю. Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-135-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 198 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> La Okcidentsiberia naftogasa komplekso estis kreata de plejparte junaj laboristoj kaj inĝenieroj, venintaj de la tuta Sovetunio. En 1974 averaĝa aĝo de loĝantoj de Surguto estis 26 jaroj, Niĵnevartovsko — 25, Gornopravdinsko — 23<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post amasa alveno de junularo komenciĝis konfliktoj, kaŭzitaj de manko de iuj ajn libertempaj eblecoj. La urboj kreskis dum financado de kulturaj aferoj estis mizera. Do vintre de 1966–1967 la ĉefinĝeniero de la ĉefa konstrua organizaĵo Ĉeftjumennaftogasokonstruado Jurij Batalin venis al la unua sekretario de la Tjumena provinca partia komitato kun propono transformi je klubejoj kelkajn tenejojn, kiuj estis amase konstruataj en novaj nordaj urboj. La propono estis aprobita kaj oni konstruis klubejojn en Niĵnevartovsko, Surguto, Neftejugansko, Svetlij kaj Urajo. Antaŭ ilia oficiala aprobo, la Tjumena provinca partia komitato taskigis lokajn aŭtoritatojn transformi la tenejojn je klubejoj pro kriza situacio en kultura sfero (efektive ili dekomence estis konstruitaj tiucele, do temis pri burokrataĵoj). Antaŭ la 50-a datreveno de la Oktobra revolucio en 1967 aperis 5 novaj klubejoj, kapablaj enspacigi po 400 homojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por provizi al la Okcidentsiberia naftogasa komplekso necesajn laborfortojn oni grave evoluigis edukan sistemon de la regiono. Ekzemple la [[Ĉeftjumennaftogaskonstruado]] en la 1960-aj jaroj establis en Tjumeno 5 konstruistajn lernejojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1965 dezajna instituto LenZNIIEP (Leningrado) dezajnis tipan domon (serio I-164; {{lang-ru|И-164}}) por la nordaj partoj de Tjumena provinco<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирский самородок: Воспоминания о Василии Васильевиче Бахилове |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. И. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Ю. Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-058-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 101 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La unua sekretario de la Tjumena provinca partia komitato Boris Ŝĉerbina komplete rifuzis ĝin kiel tro malkomfortan, do maltaŭgan por alkroĉi homojn al iliaj novaj loĝlokoj. Li postulis: * komplete ekskludi unuĉambrajn apartamentojn, argumentante ke la solulo devas loĝi en amasloĝejo dum por familio tio ne sufiĉas; * altigi plafonon de 2,5 ĝis 3 metroj, referencante al malsufiĉo de [[oksigeno]] en la regiono; * plani jenajn proporciojn por ĉiu domo: 4-ĉambraj apartamentoj — 40%, 3-ĉambraj — 40%, 2-ĉambraj — 20%; * krei sekigejon por vestoj kaj grandan akceptejon en ĉiu apartamento; * en apartamentoj kun po 3 kaj 4 ĉambroj fari po du banejoj kaj necesejoj; * krei ejojn por infanĉaretoj en la unuaj etaĝoj; * krei festenejon kun kuirejo en la unuaj etaĝoj por komunaj aranĝoj kaj festoj. Danke al tio aperis la tiel nomata "surguta domo", kiu estis konsiderata inter plej komfortaj en la lando. Tamen post iĝi ministro pri konstruado de nafta kaj gasa industrioj, Boris Ŝĉerbina postulis simpligi la dezajnon por rapide konstrui pli da loĝejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 154–155 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lokaj konstruaj organizaĵoj estis tro malfortaj, do en [[1975]] estis eldonita la komuna ordono de la [[Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio]] kaj la Konsilio de Ministroj de Sovetunio, laŭ kiu apartaj respublikoj iĝis konstruaj aŭspiciantoj de novaj nordaj urboj de Tjumena provinco. [[Niĵnevartovsko]] estis prikonstruata de la Ĉefmoskvokonstruado ({{lang-ru|Главмосстрой}}), [[Nojabrsko]] — de [[Ukraina SSR]], [[Kogalimo]] — de la baltaj respublikoj ([[Latva SSR]], [[Litova SSR]], [[Estona SSR]]), [[Langepaso]] — de [[Belorusa SSR]], [[Njagano]] — de [[Sverdlovsko]] kaj [[Uzbeka SSR]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 295–296 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La unuaj domoj el grandaj [[Ferbetono|ferbetonaj]] [[Slabokonstruaĵo|slaboj]] aperis laŭ iniciato de la Vil Mansurov, estro de la trusto Tjumennaftogeofiziko ({{lang-ru|Тюменнефтегеофизика}}). Nur post tri jaroj la konstruistoj ekuzis tiun teknologion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 357 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere de 1964 al Neftejugansko venis registara komisiono, kiu vizitis apudan naftominejon por esplori laborkondiĉojn kaj decidi, ĉu la siberiaj naftistoj vere meritas pli altan salajron, kiel tion asertis iliaj estroj. La komisiono flugis kelkajn horojn en la [[hidroplano]]j [[Antonov An-2]], kiuj startis de sur lago Andrejevskoje apud [[Tjumeno]] kaj estis ege malkomfortaj, ĉar malstabilaj dum la flugo. Poste ĝi navigaciis per skutro de Surguto al Neftejugansko kaj fine veturis per artileria traktoro. Laŭvoje ŝoforo imitis paneon por ke la komisianoj pli profunde trasentu la ĉiutagan realon kiun alfrontas la naftistoj — kun paneoj, marĉoj kaj kuloj. En naftominejo oni montris al ili 40 metrojn altan gruon, sur kiu ĉiutage noktis gajnintoj de memfarita loterio — ĉar tio estis sola loko, kiun ne atingis aroj da kuloj. Fine de aŭgusto aperis ordono de la registaro kiu kiel escepto, ĝis la 1-a de januaro 1967 enkondukis altigan koeficienton por naftistoj je 1,7. Ekde tiam ĝi validas<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 340-342 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laborsekureco estis neglektata, kio kaŭzis plurajn vundiĝojn kaj eĉ mortojn. En 1970 dum kunsido de la urba konsilio de Niĵnevartovsko, estro de loka civila registrejo diris, ke ŝi ĵus registris la 500-an morton, el kiuj nur 2 okazis pro naturaj kialoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 339 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Foje okazis gravaj katastrofoj kiel tiu ĉe la [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo|Niĵnevartovska naftokolektejo]], dum kiu pereis 13 homoj. La naftisto kaj poste vic-ministro de nafta industrio Lev Ĉurilov rimarkis, ke la kolektivoj de naftistoj malgraŭ malfacilaj laborkondiĉoj kaj subevoluinta sociala sistemo estis sufiĉe stabilaj. Ekzemple en la kompanio Jugansknafto ({{lang-ru|Юганскнефть}}) kutime jare maldungiĝis po 3–5% de la personaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 357 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Manĝaĵoj ne sufiĉis, speciale lakto kaj laktaĵoj, ovoj, viando, legomoj. Infanoj ofte malsanis pro manko de vitaminoj. La manĝoliveraj organizaĵoj ne povis provizi ĉion en necesa kvanto, krome multaj manĝaĵoj putris dum longa transportado kaj stokado, ofte en malkonvenaj kondiĉoj. Do Viktor Muravlenko establis agrikulturan fakon en Ĉeftjumennaftogaso kaj kreis 5 [[sovĥozo]]jn: la Surguta, Neftejuganska, Niĵnevartovska, Ŝaima, Streĵevoj ([[Tomska provinco]])<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 371 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni aĉetis bonrasajn bovinojn. Fiŝkaptistaj vilaĝetoj Belij Jar, Ĉeuskino, Uŝja transformiĝis je komfortaj loĝlokoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 372 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por garantii al siaj laboristoj bonan medicinan servon, Ĉeftjumennaftogaso konstruis ĉe vilaĝo [[Patruŝevo (Tjumena provinco)|Patruŝevo]] (apud Tjumeno) modernan hospitalon ''Neftjanik'' (Naftisto). Ĉe lago Taraskulo, ankaŭ proksime al Tjumeno, estis konstruita porinfana sanatorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Соратники: Поколение Виктора Муравленко |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = С. Великопольский, Ю. Переплеткин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Издательство Юрия Мандрики |loko = [[Tjumeno]] |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-118-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 373 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En Tjumeno aperis polikliniko Neftjanik kaj samnoma hotelo. == Vidu ankaŭ == * [[Okcidentsiberia naftogasa provinco]] * [[Gazpromo]] * [[TjumenNIIgiprogazo]] == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/jurij-raul-ervje-franco-kiu-malkovris.html | titolo = Raul-Jurij Ervje, franco, kiu malkovris Siberion | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-12-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918030525/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/jurij-raul-ervje-franco-kiu-malkovris.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(pri malkovrinto de la [[Okcidentsiberia naftogasa provinco]])'' == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj|commons=Category:Petroleum industry of Western Siberia |q=Okcidentsiberia naftogasa komplekso}} [[Kategorio:Okcidentsiberia naftogasa komplekso| ]] 2g70a6xdwkukfa0ukhz6ahd552golhw 0 528332 9405368 9278594 2026-06-17T10:57:09Z Redaktor GLAM 218997 Higher resolution version of image 9405368 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Michał Sędziwój<br />([[1566]]-[[1636]]) |dosiero =POL_Micha%C5%82_S%C4%99dziw%C3%B3j.jpg |priskribo =pola alkemiisto, filozofo kaj kuracisto |dato de naskiĝo =[[2-a de februaro]] [[1566]] |loko de naskiĝo =Łukowica, {{POL}} |dato de morto =[[12-a de aŭgusto]] [[1636]] |loko de morto =[[Kravaře|Kravaře ve Slezsku, Sankta Romia Imperio]], {{TCH}} | alma_mater = [[Universitato de Vieno]], [[Universitato de Altdorf]], [[Universitato de Lepsiko]], [[Universitato de Kembriĝo]] }} '''Mikaelo Sendivojo''' (Michaelus Sendivogius, Sendivogius Polonus) ([[1566]]-[[1636]]) estis pola alkemiisto, filozofo, kuracisto, diplomato, naturalisto, pioniro de la [[kemio]], kiu disvolvis manierojn pri purigado kaj produktado de pluraj [[acido]]j, [[metalo]]j kaj diversaj kemiaj komponaĵoj. Li malkovris ke la aero ne estas unu sola substanco kaj enhavas ian substancon revivigan - pli malfrue nomata [[oksigeno]] - 170 jaroj antaŭ ol [[Carl Wilhelm Scheele]] ([[1742]]-[[1786]]) kaj [[Joseph Priestley]] ([[1733]]-[[1804]]). Li korekte identigis tiun "nutraĵon de la vivo" kun la gaso eliganta per varmigo el la [[kalia nitrato|salpetro]]. == Biografio == Li naskiĝis el nobla familio kiu apartenis al la Klano de Ostojo<ref>La [https://books.google.com.br/books?id=34wnBwAAQBAJ&pg=PA197&dq=Clan+of+Ostoja&hl=pt-BR&sa=X&ei=dG2UVbqoPIWkgwS9xbGQDA&ved=0CCUQ6AEwAjgK#v=onepage&q=Clan%20of%20Ostoja&f=false Klano de Ostojo] estis potenca grupo da kavaliroj kaj lordoj en la malfrua [[mezepoka Eŭropo]].</ref>. Lia patro sendis lin por studi en la [[Universitato de Krakovo]], tamen, Sendivojo vizitis la plejmulton el la Eŭropaj landoj kaj universitatoj: li studis en [[Universitato de Vieno|Vieno]], [[Universitato de Altdorf|Altdorf]], [[Universitato de Lepsiko|Lepsiko]] kaj [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]]. Inter lia amikaro troviĝis [[John Dee]] ([[1527]]-[[1608]]) kaj [[Edward Kelley]] ([[1555]]-[[1597]]). Dank'al ĉi tiu lasta, la reĝo [[Stefano Báthori]] ([[1533]]-[[1586]]) interkonsentis pri financado de liaj eksperimentoj. En la jardeko 1590, li estis aktiva en [[Prago]], en la kortego de la liberpensulo [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]] ([[1552]]-[[1612]]). En [[Pollando]], li vizitadis la kortegon de la reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] ([[1566]]-[[1632]]) ĉirkaŭ 1600, kaj rapide li tre famiĝis, pro tio ke la pola reĝo estis entuziasmulo pri alkemio kaj eĉ akompanis la eksperimentojn kun Sendivojo. En la [[Vavelo|Kastelo Vavelo]], en [[Krakovo]], la ĉambro kie li plenumis siajn eksperimentojn estas ĝis hodiaŭ konservita. Baldaŭ, la plej konservativaj nobeluloj foriĝis de li pro tio ke la reĝo tro multe elspezis pro liaj kemiaj eksperimentoj. La plej praktikaj kampoj de lia laboro en Pollando estis la projekto pri minejoj kaj metalfandejoj. Liaj vaste internaciaj kontaktoj rezultis en diplomatia misio ĉirkaŭ 1600. En siaj malfruaj jaroj, Sendivojo pasis pli da tempo en [[Bohemio]] kaj [[Moravio]] (nuna Ĉeĥa Respubliko), kie li estis ricevinta kelkajn proprietaĵojn de la Habsburga imperiestro. Preskaŭ ĉe la fino de sia vivo, Sendivojo stariĝis en [[Prago]], en la kortego de Rudolfo la 2-a, kie li plej famiĝis pro siaj alkemiaj projektoj. Tamen, la [[Tridekjara milito|Milito de la Tridek jaroj]] inter 1618-1648 metis finon al la orepoko de la alkemio: la riĉaj patronoj tiam prefere elspezis siajn monojn financante la militon ol pere de kemiaj spekulacioj, kaj Sendivojo mortis en relativa obskureco. == Elektita verkaro == [[Dosiero:Alchemik_Sedziwoj_Matejko.JPG|450px|eta|maldekstra|<center>La alkemiisto Mikaelo Sendivojo, pentrita de [[Jan Matejko]].</center>]] * Dialogus Mercurii, alchymistae et naturae: scriptus in gratiam amici Coroades, [[1607]] * [https://books.google.com.br/books?id=wWY6AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=S1iUVdCuD8K_ggSarIygCA&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q&f=false Novum lumen chymicum], [[1610]], (Nova lumo de la kemio) * Tripus chimicus Sendivogianus, dreyfaches chimisches Kleinod, das ist, Zwölff Tractätlin von dem philosophischen Stain der Alten weisen: in welchem desselbigen Ursprung ..., [[1628]], Isaac Habrecht, Hisaiam sub Cruce, Michał Sędziwój, Sir Alexander Seton, Duke University. Library. Jantz Collection * Traicté du sovlphre, second principe de nature, [[1639]] (Traktaĵo pri la sulfuro, laŭ la principo de la naturo) * [https://books.google.com.br/books?id=MQ5FAQAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=q1KUVcnwJ4zr-QGanKbQBA&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false A New Light of Alchymie: Taken Out of the Fountaine of Nature, and Manuall ...], [[1650]] * [https://books.google.com.br/books?id=5Vs6AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=q1KUVcnwJ4zr-QGanKbQBA&ved=0CFYQ6AEwCA#v=onepage&q&f=false Novum lumen chemicum], [[1650]] * [https://books.google.com.br/books?id=HLNeAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=q1KUVcnwJ4zr-QGanKbQBA&ved=0CF0Q6AEwCQ#v=onepage&q&f=false Tractatvs De Vero Sale Secreto Philosophorum, & de universali Mundi Spiritu], [[1651]], Clovis Hesteau de Nuysement, Michał Sędziwój * [https://books.google.com.br/books?id=O-lQAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=q1KUVcnwJ4zr-QGanKbQBA&ved=0CE0Q6AEwBw#v=onepage&q&f=false Michaelis Sendivogii Chymische Schrifften: Darinnen gar deutlich von dem ...], [[1718]] * [https://books.google.com.br/books?id=5CVDAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j&hl=pt-BR&sa=X&ei=i1KUVbHdC4qr-AGH05LQBg&ved=0CCIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j&f=false Fünf und fünfzig Briefe, den Stein der Weisen betreffend], [[1770]] == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [https://www.bostonathenaeum.org/about/publications/selections-acquired-tastes/new-light-alchymie-micha%C5%82-s%C4%99dziw%C3%B3j-1650 Boston Athenæum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150915081434/http://www.bostonathenaeum.org/about/publications/selections-acquired-tastes/new-light-alchymie-micha%C5%82-s%C4%99dziw%C3%B3j-1650 |date=2015-09-15 }} * [http://www.crystalinks.com/sedziwoj.html Crystalinks] * [http://historyofalchemy.com/list-of-alchemists/michael-sendivogius/ History of Alchemy] * [http://www.thenakedscientists.com/forum/index.php?topic=9152.0 The Naked Scientists] * [http://culture.pl/en/article/the-16th-century-alchemist-who-discovered-oxygen Culture.pl] * [http://lamus-dworski.tumblr.com/post/85230145832/michal-sedziwoj-sendivogius Iamus dworski] * [https://books.google.com.br/books?id=KGTxCQAAQBAJ&pg=PA417&lpg=PA417&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j&source=bl&ots=wGUel8FXGe&sig=G7heGCaII3k74z9TsHoKwakOo&hl=pt-BR&sa=X&ei=WVmUVfzXAouaNv_7mbAC&ved=0CEYQ6AEwBjgK#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j&f=false The Esoteric Codex: The Alchemists], Ervin Reffner * [https://books.google.com.br/books?id=_sPDAgAAQBAJ&pg=PA87&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j+alchemy&hl=pt-BR&sa=X&ei=n1-UVbqqGMfFgwSI_4GQBw&ved=0CDsQ6AEwBA#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j%20alchemy&f=false From Alchemy to Chemistry], John Read * [https://books.google.com.br/books?id=sfdWBQAAQBAJ&pg=PA375&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j+alchemy&hl=pt-BR&sa=X&ei=n1-UVbqqGMfFgwSI_4GQBw&ved=0CEoQ6AEwBg#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j%20alchemy&f=false Pediatric and Neonatal Mechanical Ventilation: From Basics to Clinical Practice], Peter C. Rimensberger * [https://books.google.com.br/books?id=sfdWBQAAQBAJ&pg=PA375&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j+alchemy&hl=pt-BR&sa=X&ei=n1-UVbqqGMfFgwSI_4GQBw&ved=0CEoQ6AEwBg#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j%20alchemy&f=false Pediatric and Neonatal Mechanical Ventilation: From Basics to Clinical Practice], Peter C. Rimensberger * [https://books.google.com.br/books?id=SOVEFjsmozsC&pg=PA70&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j+alchemy&hl=pt-BR&sa=X&ei=mmCUVdyCNYTYggT966pg&ved=0CCkQ6AEwAjgK#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j%20alchemy&f=false The Golden Chain of Homer: Aurea Catena Homeri], Hamilton; Wheeler * [https://books.google.com.br/books?id=Cz0Ds4Q1H-IC&pg=PA141&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j+alchemy&hl=pt-BR&sa=X&ei=mmCUVdyCNYTYggT966pg&ved=0CEQQ6AEwBjgK#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j%20alchemy&f=false British and Irish Experiences and Impressions of Central Europe, C.1560-1688], David Worthington * [https://books.google.com.br/books?id=3JUfBgAAQBAJ&pg=PA132&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j+alchemy&hl=pt-BR&sa=X&ei=v2GUVaGnNcaXNprvAF&ved=0CC8Q6AEwAzgU#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j%20alchemy&f=false Darke Hierogliphicks: Alchemy in English Literature from Chaucer to the ...], Stanton J. Linden * [https://books.google.com.br/books?id=8p3EAc7bNu4C&pg=PA331&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j+alchemy&hl=pt-BR&sa=X&ei=PWOUVeSVI4KgwASi-auAAw&ved=0CEcQ6AEwBjge#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j%20alchemy&f=false Alchemie: Lexikon einer hermetischen Wissenschaft], Claus Priesner, Karin Figala * [https://books.google.com.br/books?id=IkkRrJCnhRQC&pg=PA309&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j+Rudolph+II&hl=pt-BR&sa=X&ei=5mSUVfCOBsikwATviĴYCA&ved=0CFEQ6AEwBw#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j%20Rudolph%20II&f=false Renaissance Essays], Hugh Trevor-Roper * [https://books.google.com.br/books?id=4kNbAAAAcAAJ&pg=PA154&dq=Micha%C5%82+S%C4%99dziw%C3%B3j+Rudolph+II&hl=pt-BR&sa=X&ei=hmWUVeHjE4qfwATSyrewBQ&ved=0CCIQ6AEwATgK#v=onepage&q=Micha%C5%82%20S%C4%99dziw%C3%B3j%20Rudolph%20II&f=false Rozmaitosci] * [https://books.google.com.br/books?id=Cc9K7vHknLEC&pg=PA238&dq=Michael+Sendivogius+philosopher+stone&hl=pt-BR&sa=X&ei=XWaUVĉRFYKYwQSLzKdY&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Michael%20Sendivogius%20philosopher%20stone&f=false Alchemy Tried in the Fire: Starkey, Boyle, and the Fate of Helmontian Chymistry], William R. Newman, Lawrence M. Principe * [https://books.google.com.br/books?id=fkc10_zCBv0C&pg=PA291&dq=Michael+Sendivogius+philosopher+stone&hl=pt-BR&sa=X&ei=XWaUVĉRFYKYwQSLzKdY&ved=0CCcQ6AEwAQ#v=onepage&q=Michael%20Sendivogius%20philosopher%20stone&f=false The Encyclopedia of Magic and Alchemy], Rosemary Guiley * [https://books.google.com.br/books?id=jGYUAAAAQAAJ&pg=PA66&dq=Michael+Sendivogius+philosopher+stone&hl=pt-BR&sa=X&ei=XWaUVĉRFYKYwQSLzKdY&ved=0CC8Q6AEwAg#v=onepage&q=Michael%20Sendivogius%20philosopher%20stone&f=false The lives of alchemystical philosophers; with a catalogue of books in occult ...], Francis Barrett * [https://books.google.com.br/books?id=bPPNyLlvPvEC&pg=PT3&dq=Michael+Sendivogius+philosopher+stone&hl=pt-BR&sa=X&ei=XWaUVĉRFYKYwQSLzKdY&ved=0CD4Q6AEwBA#v=onepage&q=Michael%20Sendivogius%20philosopher%20stone&f=false How That Greatest and Truest Medicine of the Philosopher's Stone May Be ...] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Potassium_nitrate.jpg|<center>[[Kalia nitrato|Salpetro]] Paracelsus.jpg|<center>[[Paracelsus]]<br /><center>([[1493]]-[[1541]]) John Dee Ashmolean.jpg|<center>[[John Dee]]<br /><center>([[1527]]-[[1608]]) Bathori_chalkographia.jpg|<center>[[Stefano Báthori]]<br /><center>([[1533]]-[[1586]]) Joseph Heintz d. Ä. 002.jpg|<center>[[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]]<br /><center>([[1552]]-[[1612]]) Edward Kelley (49012206).jpg|<center>[[Edward Kelley]]<br /><center>([[1555]]-[[1597]]) Prophetia Halieutica nova et admiranda.png|<center>[[Raphael Eglin|Nicolaus Niger Hapelius]]<br /><center>([[1559]]-[[1622]]) Francis-Bacon.jpg|<center>[[Francis Bacon|Francisko Bakono]]<br /><center>([[1561]]-[[1626]]) Oswald_Croll_1629_Basilica_Chymica_Title_Page.tif|<center>[[Oswald Crollius|Osvaldo Krolo]]<br /><center>([[1563]]-[[1609]]) SigmIIIVasa.jpg|<center>[[Sigismondo la 3-a Vasa]]<br /><center>([[1566]]-[[1632]]) Robert_Fludd.jpg|<center>[[Robert Fludd]]<br /><center>([[1574]]-[[1637]]) HermeticGardenStol33.gif|<center>[[Daniel Stolz von Stolzenberg|Danielo Stolco]]<br /><center>([[1600]]-[[1644]]) In_Effigiam_Nicholai_Culpeper_Equitis_by_Richard_Gaywood.jpg|<center>[[Nicholas Culpeper]]<br /><center>([[1616]]-[[1654]]) John_Locke.jpg|<center>[[John Locke]]<br /><center>([[1632]]-[[1704]]) Methodus_didactica.png|<center>[[Johann Joachim Becher]]<br /><center>([[1635]]-[[1682]]) GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|<center>[[Isaac Newton]]<br /><center>([[1642]]-[[1727]]) Priestley.jpg|<center>[[Joseph Priestley]]<br /><center>([[1733]]-[[1804]]) CWScheele.jpg|<center>[[Carl Wilhelm Scheele]]<br /><center>([[1742]]-[[1786]]) Matejko_Self-portrait.jpg|<center>[[Jan Matejko]]<br /><center>([[1838]]-[[1893]]) </Gallery> </Center> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Pollando|Homoj|Kemio||}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Pollando|alkemiisto|filozofo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sendivojo, Mikaelo}} [[Kategorio:Polaj alkemiistoj]] [[Kategorio:Polaj filozofoj]] [[Kategorio:Polaj kuracistoj]] [[Kategorio:Polaj inventistoj]] tcp6g89cpv89aii3ckzkjkkrkna93in 0 529015 9404819 8913033 2026-06-16T18:39:20Z Sj1mor 12103 9404819 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Reid Robert Lewis Girl with Flowers.jpg|eta|''Junulino kun floroj'']] '''Robert Lewis Reid''' ([[29a de julio|29a de Julio]] 1862 – [[2a de decembro|2a de Decembro]] [[1929]]) estis [[Usono|usona]] [[Impresionismo|impresionisma]] [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Murpentraĵo|murpentristo]]. == Vivo kaj verkaro == [[Dosiero:Reid Robert Lewis The Yellow Flower aka The Artist-s Wife in the Garden.jpg|eta|''La flava floro'' konata ankaŭ kiel ''La edzino de la artisto en la ĝardeno''.]] Li translokiĝis en 1884 al [[Novjorko]] kaj en 1885 al [[Parizo]] por studi ĉe la Académie Julian kun Gustave Boulanger kaj Jules Joseph Lefebvre. Liaj komencaj pentraĵoj estis figuroj de francaj kamparanoj, pentritaj ĉe [[Étaples]]. Post reveno en Novjorkon en 1889, li laboris kiel portretisto kaj poste iĝis instruisto ĉe la ''Art Students League'' kaj por la ''Cooper Union''. Multo el lia verkaro centriĝis en la priskribo de junaj virinoj inter floroj. Lia verkaro tendencis esti tre ornameca, kaj li iĝis konata pro [[murpentraĵo]]j kaj desegnoj por [[vitralo]]j. Li kontribuis kun aliaj por la freskoj de la kupolo de la Konstruaĵo de Liberalaj Artoj de la [[Monda Kolumba Ekspozicio]], [[Ĉikago]], en 1893. == Murpentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Image:Knowledge-Reid-Highsmith.jpeg|''Kono'' (1896). [[Konstruaĵo Thomas Jefferson]], Vaŝingtono Image:Wisdom-Reid-Highsmith.jpeg|''Saĝo'' (1896). [[Konstruaĵo Thomas Jefferson]], Vaŝingtono </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll1/id/2240/rec/402 ''The affairs of Anatol by Robert Reid''], ekspozicia katalogo disponebla kiel teksto PDF {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Vitraloj]] [[Kategorio:Impresionismaj pentristoj]] j8gko5oco36ivqasyyb9g4m0dqw9am2 0 529232 9404620 8764349 2026-06-16T14:25:34Z Sj1mor 12103 9404620 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Andrea Sacchi''' (30-a de novembro 1599 – 21-a de junio 1661) estis [[Italio|itala]] [[Pentrarto|pentristo]] de Alta [[Baroko|Baroka]] Klasikismo, aktiva en Romo. La generacio de artistoj kiuj kunhavis sian stilon inkludas la pentristojn [[Nicolas Poussin]] kaj [[Giovanni Battista Passeri]], la skulptistojn [[Alessandro Algardi]] kaj [[François Duquesnoy]], kaj la tiutempa biografiisto [[Giovanni Bellori]]. Li naskiĝis, laboris plejparte kaj mortiĝis en [[Romo]].<ref group="noto">Iam oni supozis ke Sacchi naskiĝis en Nettuno, sed tiu informo malĝustiĝis laŭ akademiaj studoj kiaj tiu de Ann Sutherland Harris, "Andrea Sacchi", ''L'idea del bello: viaggio per Roma nel Seicento con Giovan Pietro Bellori'', exh. cat. eldonita de E. Borea kaj C. Gasparri, Rome (Palazzo delle Esposizioni), Roma: De Luca, 2000, vol. II, 2 vols., p.442-444. La morton de Sacchi en Rome pruvis sia testamento, nune ĉe la Ŝtataj Arkivoj en Romo, transskribita kaj eble trovita en Antonio D'avossa, ''Andrea Sacchi'', Roma: Kappa, 1985.</ref> Li laboris en diversaj atelieroj kaj ricevis mendojn de la kardinalo Antonio Barberini ĉefe por lia palaco samnoma. == Notoj == {{Notoj}} ==Literaturo== * {{Citaĵo el libro|titolo=Andrea Sacchi : complete edition of the paintings with a critical catalogue|familia nomo=Sutherland Harris|persona nomo=Ann|jaro=1977|loko=Princeton|eldoninto=Princeton Univ. Press}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Art and Architecture Italy, 1600-1750|familia nomo=Rudolf Wittkower|persona nomo=Rudolf|aliaj=1980|jaro=1993|eldoninto=Penguin Books|paĝoj=261–266|redaktinto=Pelican History of Art}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Didon abandonnée de Andrea Sacchi|familia nomo=Marcheteau de Quinçay|persona nomo=Christophe|jaro=2007|loko=Caen|eldoninto=Musée des Beaux-Arts de Caen}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wga.hu/bio/s/sacchi/biograph.html Retejo Artgalerio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sacchi, Andrea}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Baroko]] iflsl7a118j9ctm5mr297mgrt374t9d 0 531762 9405027 9166118 2026-06-16T20:56:32Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Giacomo Puccini ("la aĝa")''' (1712-1781) estis itala komponisto de la 18a jarcento kiu loĝis kaj laboris ĉefe en [[Lucca]], Toskanio. Li estis la unua de kvin generacioj de komponistoj, kies plej fama estis lia pranepo, nome la operkomponisto [[Giacomo Puccini]].<ref name="Banner">Banner 2010</ref><ref name="Simonetta">S. Puccini 1994</ref> == Komponaĵoj == * Messa a 3 (1760). Kyrie, Gloria, kaj Credo. Por 2 violonoj, violonccelo, baso, ''continuo'', kaj tri-parta koruso (SSA aŭ SAA). Origina titolo: ''1760/ Messa Piena a 3 voci, cioè Canto, e due Alti/ Con violini a beneplacito Unis: [soni]/ Per il Concerto di S. Giovannetto/ di Giacomo Puccini''.<ref name="Banner" /> * Messa di requiem (1760). Rekviema meso por 8 voĉoj, kordoj kaj ''continuo''.<ref>http://www.requiemsurvey.org/composers.php?id=626 Alirita la 22an de Aŭgusto 2015.</ref> == La muzikista dinastio Puccini == Kvin generacioj de la familio Puccini estis komponistoj en Lucca.<ref name="Banner" /><ref name="Simonetta" /><ref>Fairtile 1998, p. 74.</ref> * Giacomo Puccini ("la aĝa"): [[26a de januaro]] [[1712]] - [[16a de majo]] [[1781]]. * Antonio Benedetto Maria Puccini: [[30a de julio]] [[1747]] - [[10a de februaro]] [[1832]]. * [[Domenico Puccini|Domenico Vincenzo Maria Puccini]]: [[5a de aprilo]] [[1772]] - [[25a de majo]] [[1815]]. * Michele Puccini: [[27a de novembro]] [[1813]] - [[23a de januaro]] [[1864]]. * [[Giacomo Puccini]]: [[22a de decembro]] [[1858]] - [[27a de novembro]] [[1924]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Citation | journal=Musica e musicisti | publisher = Giulio Ricordi |date=February 1903 | volume=vol. 58 | issue=No. 2 }} * {{Citation | last = Banner | first = Martin | chapter = Editor's Note | editor-last = Puccini | editor-first = Giacomo | title = Messa a 3 | publisher = Hinshaw Music Inc. | publication-date = 2010 | page=2 }} * {{Citation | last=Fairtile | first=Linda | title=Giacomo Puccini: A Guide to Research | year=1998 | publisher=Psychology Press | pages=74–76}} * {{Citation |last=Gervasoni | first=Carlo | title=Nuova teoria di musica ricavata dall'odierna pratica | year=1812 | publisher=Blanchon | location=Milano | pages=240–241}} * {{Citation | last = Puccini | first = Simonetta | chapter = The Puccini Family | editor-last = Weaver | editor-first = William | editor2-last = Puccini | editor2-first = Simonetta | title = The Puccini Companion | pages = 3–38 | publisher = Norton and Company | place = New York | publication-date = 1994 | url = http://books.google.com/books?id=nU-QyFiAm2kC&lpg=PA357&ots=t83jovMClN&dq=The%20Puccini%20companion%2C%20ed.%20by%20William%20Weaver%20and%20Simonetta%20Puccini&pg=PA3#v=onepage&q&f=false }} * {{Citation | last=Streatfield | first=Richard Alexander | title=Masters of Italian music | year=1895 | publisher=[[C. Scribner's Sons]] | page=269}} == Registraĵoj == * Giacomo Puccini, Sr.: Musica Sacra. Available: [http://www.cduniverse.com/productinfo.asp?pid=7038984 cduniverse] [http://www.amazon.com/Giacomo-Puccini-Sr-Musica-Sacra/dp/B000EBGFA4 amazon] * Messa di Requiem. Available: [http://www.guardian.co.uk/music/2004/feb/13/classicalmusicandopera.shopping guardian] * ''I Puccini musicisti di Lucca'', Vol. I & Vol. 2. Available http://www.cappellasantacecilia.it/cd_prodotti.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304033854/http://www.cappellasantacecilia.it/cd_prodotti.htm |date=2016-03-04 }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hinshawmusic.com/search_results.php?keyword=Puccini&search=Search&RECORD_INDEX%28hinshaw_search%29=1 Muziko de Puccini publikigita de Hinshaw Music]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.lucchesinelmondo.it/museocelle_en.html Puccini, naskoloko]: Il museo di Celle dei Puccini {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Puccini, Giacomo }} [[Kategorio:Italaj komponistoj]] [[Kategorio:Giacomo Puccini]] rlnwe91hkey65yu0swpkmdjb3lr9uxi 9405052 9405027 2026-06-16T21:35:43Z Moldur 2507 9405052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | dato de naskiĝo = [[1712]] }} '''Giacomo PUCCINI ("la aĝa")''' {{prononco|ĝakomo puĉini}} (1712-1781) estis itala komponisto de la 18a jarcento kiu loĝis kaj laboris ĉefe en [[Lucca]], Toskanio. Li estis la unua de kvin generacioj de komponistoj, kies plej fama estis lia pranepo, nome la operkomponisto [[Giacomo Puccini]].<ref name="Banner">Banner 2010</ref><ref name="Simonetta">S. Puccini 1994</ref> == Komponaĵoj == * Messa a 3 (1760). Kyrie, Gloria, kaj Credo. Por 2 violonoj, violonccelo, baso, ''continuo'', kaj tri-parta koruso (SSA aŭ SAA). Origina titolo: ''1760/ Messa Piena a 3 voci, cioè Canto, e due Alti/ Con violini a beneplacito Unis: [soni]/ Per il Concerto di S. Giovannetto/ di Giacomo Puccini''.<ref name="Banner" /> * Messa di requiem (1760). Rekviema meso por 8 voĉoj, kordoj kaj ''continuo''.<ref>http://www.requiemsurvey.org/composers.php?id=626 Alirita la 22an de Aŭgusto 2015.</ref> == La muzikista dinastio Puccini == Kvin generacioj de la familio Puccini estis komponistoj en Lucca.<ref name="Banner" /><ref name="Simonetta" /><ref>Fairtile 1998, p. 74.</ref> * Giacomo Puccini ("la aĝa"): [[26a de januaro]] [[1712]] - [[16a de majo]] [[1781]]. * Antonio Benedetto Maria Puccini: [[30a de julio]] [[1747]] - [[10a de februaro]] [[1832]]. * [[Domenico Puccini|Domenico Vincenzo Maria Puccini]]: [[5a de aprilo]] [[1772]] - [[25a de majo]] [[1815]]. * Michele Puccini: [[27a de novembro]] [[1813]] - [[23a de januaro]] [[1864]]. * [[Giacomo Puccini]]: [[22a de decembro]] [[1858]] - [[27a de novembro]] [[1924]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Citation | journal=Musica e musicisti | publisher = Giulio Ricordi |date=February 1903 | volume=vol. 58 | issue=No. 2 }} * {{Citation | last = Banner | first = Martin | chapter = Editor's Note | editor-last = Puccini | editor-first = Giacomo | title = Messa a 3 | publisher = Hinshaw Music Inc. | publication-date = 2010 | page=2 }} * {{Citation | last=Fairtile | first=Linda | title=Giacomo Puccini: A Guide to Research | year=1998 | publisher=Psychology Press | pages=74–76}} * {{Citation |last=Gervasoni | first=Carlo | title=Nuova teoria di musica ricavata dall'odierna pratica | year=1812 | publisher=Blanchon | location=Milano | pages=240–241}} * {{Citation | last = Puccini | first = Simonetta | chapter = The Puccini Family | editor-last = Weaver | editor-first = William | editor2-last = Puccini | editor2-first = Simonetta | title = The Puccini Companion | pages = 3–38 | publisher = Norton and Company | place = New York | publication-date = 1994 | url = http://books.google.com/books?id=nU-QyFiAm2kC&lpg=PA357&ots=t83jovMClN&dq=The%20Puccini%20companion%2C%20ed.%20by%20William%20Weaver%20and%20Simonetta%20Puccini&pg=PA3#v=onepage&q&f=false }} * {{Citation | last=Streatfield | first=Richard Alexander | title=Masters of Italian music | year=1895 | publisher=[[C. Scribner's Sons]] | page=269}} == Registraĵoj == * Giacomo Puccini, Sr.: Musica Sacra. Available: [http://www.cduniverse.com/productinfo.asp?pid=7038984 cduniverse] [http://www.amazon.com/Giacomo-Puccini-Sr-Musica-Sacra/dp/B000EBGFA4 amazon] * Messa di Requiem. Available: [http://www.guardian.co.uk/music/2004/feb/13/classicalmusicandopera.shopping guardian] * ''I Puccini musicisti di Lucca'', Vol. I & Vol. 2. Available http://www.cappellasantacecilia.it/cd_prodotti.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304033854/http://www.cappellasantacecilia.it/cd_prodotti.htm |date=2016-03-04 }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hinshawmusic.com/search_results.php?keyword=Puccini&search=Search&RECORD_INDEX%28hinshaw_search%29=1 Muziko de Puccini publikigita de Hinshaw Music]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.lucchesinelmondo.it/museocelle_en.html Puccini, naskoloko]: Il museo di Celle dei Puccini {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Puccini, Giacomo }} [[Kategorio:Italaj komponistoj]] [[Kategorio:Giacomo Puccini]] i4hgiyap62lx00p94zl9k3mgsl8htog 0 536704 9405296 7760937 2026-06-17T07:56:12Z Sj1mor 12103 9405296 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Giraldo de Merlo''' ([[Flandrio]], 1574 - [[Toledo]], 1620) estis [[skulptisto]] en la transiro de la hispana renesanco al la baroko. Li realigis skulptaĵojn el marmoro por la Karmelaninoj de [[Ávila]], la ĉefretablojn de la katedraloj de [[Ciudad Real]] kaj [[Sigüenza]], kelkajn skulptaĵojn en Toledo kaj la ĉefretablon de la Baziliko de [[Monaĥejo de Guadalupe|Guadalupe]] en Cáceres.[[Dosiero:Catedral de Siguenza 05.jpg|eta|Ĉefa retablo. Katedralo de Sigüenza]] == Referencoj == * «Giraldo de Merlo». www.lahornacina.com. Konsultita la [[2an de decembro]] de 2011. [http://www.lahornacina.com/semblanzasmerlo.htm] [[Kategorio:Hispanaj skulptistoj|Merlo, Giraldo]] egtfn8cs51is54ij8tv7sky9sdorjnt 0 536727 9405323 8137910 2026-06-17T08:13:13Z Sj1mor 12103 9405323 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Egas Cueman''' aŭ '''Egas de Bruselo''' ([[Bruselo]], unua duono de la 15a jarcento - [[Reĝlando de Kastilio|Kastilio]], {{daton|18|septembro|1495}}) estis [[skulptarto|skulptisto]] kaj [[arkitekturo|arkitekto]] hispanflandra. La nomoj estas la rezulto de la kastiliigo de lia nomo en la [[nederlanda lingvo]], kio ne tute klariĝis: '''Henri van Eyck''',<ref>Alain Erlande-Brandenburg kaj Jean Mazenod, [http://books.google.es/books?id=Er427XXAL8wC&pg=PA591&lpg=PA591&dq=egas+cueman+pintor&source=bl&ots=e-g5VSĜzt&sig=j2X6lĜQnKc5aW1EJLJ0WGgQdVI&hl=es&sa=X&ei=YNyOT6arNIyYhQfj-cWVCw&ved=0CCcQ6AEwAQ#v=onepage&q=egas%20cueman%20pintor&f=false ''Arte gótico''], AKAL, 1992, ISBN 844600044X, pg. 591.</ref> aŭ Egas unuflanke (kastiliigo de la familinomo Eyck aŭ de Eycken)<ref>[http://books.google.es/books?id=_AsjAQAAMAAJ&q=Egas+Eyck&dq=Egas+Eyck&hl=es&sa=X&ei=umWQT9WLHKrS0QXCr73fAQ&ved=0CEUQ6AEwAw][http://books.google.es/books?id=9gZXAAAAYAAJ&q=Egas+Eyck&dq=Egas+Eyck&hl=es&sa=X&ei=umWQT9WLHKrS0QXCr73fAQ&ved=0CFUQ6AEwBg][http://books.google.es/books?id=16MfAQAAMAAJ&q=Egas+Eyck&dq=Egas+Eyck&hl=es&sa=X&ei=umWQT9WLHKrS0QXCr73fAQ&ved=0CFwQ6AEwBw][http://books.google.es/books?id=Er427XXAL8wC&pg=PA591&dq=Egas+Eyck&hl=es&sa=X&ei=umWQT9WLHKrS0QXCr73fAQ&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=Egas%20Eyck&f=false] La formo "Eycken" aluda al lia frato Hanequin de Bruselo: *[http://books.google.es/books?id=ck5GAQAAIAAJ&q=%22jan+van+der+eycken%22&dq=%22jan+van+der+eycken%22&hl=es&sa=X&ei=C5GST6_JCs-HhQf0_6SjBA&ved=0CDMQ6AEwAA ''Archivo español de arte''], n. 81-84, Instituto Diego Velázquez, 1948, pg. 174: ''La identificación, basándose en una cierta similitud del nombre, tendría como base que el Jan van der Eycken se trocase en Hanequin o que el Eycken flamenco, por razones eufónicas, se convierta en Egas.'' *[http://www.canalsocial.net/ger/ficha_GER.asp?id=982&cat=biografiasuelta GER]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''No es verosímil su identificación con un Jan Van der Eyken, que trabajaba en 1448 en Lovaina.''</ref> kaj Cueman aliflanke (kastiliigo de la familinomo Koeman aŭ Koemann).<ref>[http://books.google.es/books?id=oXVMAAAAYAAJ&q=coeman+koeman&dq=coeman+koeman&hl=es&sa=X&ei=g3yST9vaL9O4hAfDrfGOBA&ved=0CEkQ6AEwBA ''Archivo español de arte''], vol. 68, n. 271-272, Instituto Diego Velázquez, 1995.</ref> Li alvenis al Kastilio kun siaj fratoj, kiuj en la dokumentaro de la epoko ricevas la nomojn de [[Hanequin de Bruselo]] kaj Antonio Martínez de Bruselo aŭ Antón Martínez de Bruselo. Kvankam lia plej aĝa frato, Hanequin, aperas citita ekde 1440, Egas ne estas citata ĝis 1453. Lia ĉefa verkaro apartenas al la regado de la [[Katolikaj Gereĝoj]]; kaj li estas konsiderata unu el tiuj artistoj de la nomita [[Izabela gotiko|izabela stilo]]. Li eklaboris kun sia frato Hanequin, kun kiu li realigis la kapelon de [[Álvaro de Luna]] en la [[katedralo de Toledo]] (kapelo de Santiago) kaj la skulptaĵojn de la pordego de la leonoj (ekde 1453); kaj en la [[Katedralo de Kvenko]] la seĝaron de la ĥorejo (aktuale en la [[Belmonte]]) kaj aliajn verkojn. Li estas ankaŭ la aŭtoro de la funebra skulptaĵo de la episkopo de Kvenko Lope de Barrientos, kiu estis en la hospitalo de la ''Piedad'' de [[Medina del Campo]] (Valladolid) kaj nun estas en la muzeo ''de Ferias'' de la sama urbo. Inter liaj plej gravaj verkoj estas la tombo de Alonso de Velasco kaj lia edzino (1464-1476) en la [[Monaĥejo de Guadalupe]], kie li laboris ekde 1458 (tombo de la prioro [[Gonzalo de Illescas]]); kaj la nune detruita de Pedro Girón en la kapelo de la kastelo de Calatrava la Vieja (konstruita de lia frato Hanequin). La ĉefa plinovigo de la tombejo de la grupo de la Velasco estas la preĝa sinteno de la figuroj, kion poste faros [[Diego de Siloé]] kaj aliaj skulptistoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.artehistoria.jcyl.es/arte/personajes/1685.htm |titolo=Artehistoria |alirdato=2015-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120203222721/http://www.artehistoria.jcyl.es/arte/personajes/1685.htm |arkivdato=2012-02-03 }}</ref><ref>''Reyes y Mecenas'', 1992, pg. 539, ISBN 8488045255</ref> Kun [[Juan Guas]] li laboris denove en Toledo en 1485-1490 kaj ankaŭ en la [[Palaco Infantado]] (Guadalajara) kaj en la [[Monaĥejo Sankta Johano de la Reĝoj]] (ankaŭ en Toledo). == Bildaro == <gallery> File:Puerta de los Leones. Catedral de Toledo.jpg|Pordo de la leonoj de la Katedralo de Toledo. File:Escudos de los Reyes Católicos en San Juan de los Reyes (Toledo,España).JPG|Ornamaĵo de Sankta Johano de la Reĝoj. File:Guadalajara - Palacio del Duque del Infantado 1.jpg|Korto de la palaco Infantado. </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.canalsocial.net/ger/ficha_GER.asp?id=982&cat=biografiasuelta Familio Egas]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en GER {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cueman, Egas}} [[Kategorio:Flandraj arkitektoj]] [[Kategorio:Flandraj skulptistoj]] [[Kategorio:Flandraj artistoj]] [[Kategorio:Skulptistoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Arkitektoj de la 15-a jarcento]] b4o0iipmb9l7uc3mw6zxet0ngseap0q 0 538908 9405297 8842415 2026-06-17T07:56:38Z Sj1mor 12103 9405297 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Friedrich POPP''' (naskiĝinta la {{daton|23|1|1905}} en [[Bamberg]], mortinta la {{daton|29|7|1998}} en [[Saalburg-Ebersdorf]]) estis [[germanio|germana]] skulptisto kaj korpekzerciganto de malsanuloj.[[Dosiero:Holzmarkt fountain Arnstadt.JPG|eta|La Holzmarkt-fontano en [[Arnstadt]] kies figuron refaris Popp]] == Vivo == En 1913 la familio de Popp transloĝiĝis al Lemnitzhammer proksime de [[Bad Lobenstein]] kaj trejnitis pormalsanula gimnastikisto ĉe la Universitata kliniko de [[Jena]]. Inter 1930-68 li laboris en la malsanulejo [[Marienstift Arnstadt]] estiĝinte eĉ estro de la ortopedia kliniko. Li verkis la faklibron ''Orthopädische Krankengymnastik'' (kun propraj desegnoj; Jena 1958). == Popp, la artisto == En 1953 li ekzamenitis submajstro de lignoskulptado, unu jaron poste li majstriĝis. Post 1968 Popp vivis denove en Ebersdorf verkante kiel skulptisto ĝismorte. En 1952 konsekritis la provizora preĝejo de Marienstift kun altaro de li (grejsa reliefo kun bildigo de Jesuo kiel Bona pastoro). Popp faris la altaron en la preĝejo de Lobenstein en 1976 kaj multajn aliajn aferojn aliloke: altarojn, krucifiksojn, reliefojn, [[kripo|kripfigurojn]], [[batiko]]jn kun kristanaj motivoj - i.a. en la [[Bach-kirko (Arnstadt)]], en Saalburg, Ebersdorf, Möschlitz bei Schleiz, [[Vajmaro]], [[Plauen]] kaj en la [[Preĝejo Sankta Johano (Vajmaro)]]. Li reproduktis la putofiguron de la arnstadt-a Holzmarkt-fontano kaj faris la ursan kaj la linkan figurojn ĉe la enirejo al la [[Zoologia ĝardeno de Arnstadt]]. Krome li helpis elekti taŭgan lokon por la monumento de la [[Jonas-valo]] kaj dezajnis ĝin. Ekspozicio pri lia verkaro estis en 1975 ĉe Marienstift okaze de lia datreveno 70-a naskiĝtaga, en 1992 en la [[Muzeo pri urba historio (Arnstadt)|Domo ĉe la palmo]] kaj en 1995 en [[Plaue|Plaue-Kleinbreitenbach]] ĉe Reinsberger Stube. == Fonto == Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): ''Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt'' (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3), eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p.&nbsp;392 == Literaturo == Popp, Friedrich: "Aus meiner Bildhauerwerkstatt", en: ''Marienstift Arnstadt. 2. Berichtsband'', Berlin 1971, p.&nbsp;165-194 {{Projektoj}} {{Vivtempo|popp, friedrich}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Arnstadt]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj gimnastikistoj‎]] 8zu0pelqdu8m6himybicf5u5yurrt3b 0 538998 9404893 7922165 2026-06-16T20:00:42Z Sj1mor 12103 9404893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Dieter Morales WEIDENBACH''' (naskiĝinta en [[1945]] en [[Stendal]]) estas [[germanio|germana]] pentristo. Li laboras kaj loĝas en Vajmaro kaj en Berlino. == Vivo == Weidenbach trapasis la abiturientan ekzamenon en [[Weißenfels]] en 1964. Inter 1964-66 li studis arthistorion kaj historion ĉe la Karl-Marx-Universitato de [[Lepsiko]]. Inter 1966-71 li estis studento de pentrado kaj grafikado ĉe la Altlernejo pri grafiko kaj libra arto en Lepsiko. Inter 1978-80 li iĝis disĉiplo de profesoro [[Willi Sitte]] en [[Halle (Saale)]], ĉe la Altlernejo Kastelo Giebichenstein. En 1982 Weidenbach komisiitis docenti ĉe la Altlernejo pri industria formdonado en Halle. En 1985 li eksŝtatanigitis fare de la [[GDR]]-aŭtoritatuloj kaj malfermis en 1986 atelieron rekte ĉe la [[aliancanoj|aliancana]] kontrolpunkto [[Checkpoint Charlie]], en la Artistodomo Friedrichstraße ([[Okcidenta Berlino]]). Post la [[Turniĝo]] li revenis en Orientan Germanion, nome al [[Vajmaro]] en la Artistodomon Haußknechtstraße. Inter 2000-02 li docentis ĉe la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Fakaltlernejo pri ĝarden- kaj pejzaĝodezajnado en Erfurto]]. En 2003 li gajnis la Wilhelm-Fraenger-stipendion en [[Potsdam]]. == Verkoj (elekto) == [[Dosiero:2019-04-06 Dieter M. Weidenbach StP 4058 by Stepro.jpg|eta|upright|"Kinderfreuden", Weißenfels 1974]] * ''Selbstbildnis als Student'', 1965, lignogravuraĵo * ''Die Versuchung des Malers Mathias Grunewald'', 1975, oleo sur tolo * ''Unterwegs'', 1976, oleo sur dura fibroplato * ''Radierfolge 10 Ritterliche Gesänge'', 1977–1980 * ''Titanic, ein permanenter Untergang'', 1998, triptiko, oleo sur tolo * ''Mädchen mit Spiegel'', 2000, oleo sur tolo == Literaturo == * Hallescher Kunstverein (Hrsg.): ''Dieter M. Weidenbach, Weimar, Malerei 1985–1995''. Halle 1995. * Ralf-Michael Seele (Hrsg.): ''Dieter Morales Weidenbach, Assoziationen, Fragmente, Irritationen, Malerei, Druckgrafik, Zeichnung 1976–1998''. Meiningen 1998, ISBN 3-930675-16-1. * Oda Beuschel (Hrsg.): ''Eine Malerfreundschaft 1962–1980: „… und verbirg Deinen Schmerz …“''. Weißenfels 2005. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|119305488}} * [http://www.dieter-weidenbach.de Retpaĝaro de la artisto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|weidenbach, dieter}} [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Kulturo de GDR]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] aendxz9yt0trmn4h4jl26ai3v26y4f7 0 539041 9404857 9317058 2026-06-16T19:00:57Z Sj1mor 12103 9404857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Willi SITTE''' (naskiĝinta la {{daton|28|2|1921}} en [[Chrastava]], mortinta la {{daton|8|6|2013}} en [[Halle (Saale)|Halle/Saale]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj [[komunismo|komunista]] politikisto.[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1987-1003-024, Dresden, X. DDR-Kunstausstellung, Sitte, Honecker.jpg|eta|Sitte (meze) kun la diktatoro [[Erich Honecker]] en 1987 en [[Dresdeno]]]] == Vivo == Post frekvento de la bazlernejo en sia naskiĝurbo (ekde 1927) Sitte estis lernanto ĉe la Artolernejo de la Nordbohemia metimuzeo en [[Liberec]] inter 1936-39. Poste li studis (ĝis 1940) ĉe la Hermann-Göring-majstrolernejo pri pentrado en [[Dahlem (Nordeifel)|Dahlem-Kronenburg]]. Li devis soldati inter 1941-44 en [[Sovetio]] kaj [[Italio]]. En 1944 li ekhavis kontaktojn kun italaj rezistadgrupoj. En 1946 Sitte laboris artiste en [[Vicenza]] kaj [[Venecio]] kaj revenis dum malmulta tempo al la naskiĝurbo. Li edzinigis en 1947 Irmgard Kindler kaj forpelite transloĝiĝis kun ŝi al Halle. Naskiĝis ilia filo Volkmar en 1949. En 1950 Sitte membriĝis al la Ligo de artistoj de plastikaj artoj en Germanio kaj al Kulturligo. Li ekdocentis en 1951 ĉe la Instituto pri artista verkfarado ĉe Kastelo Giebichenstein en Halle. Kaj en 1953 kaj en 1954 li gajnis la Artopremion de la urbo Halle. En 1959 Sitte nomumitis profesoro en la Giebichenstein-altlernejo. En 1963 estis la divorco disde Irmgard Kindler. En 1964 li elektitis estrarano de la Ligo de artistoj de plastikaj artoj en Germanio kaj ricevis la Artopremion de [[GDR]]. En 1965 li edziĝis al Ingrid Dreßler, en 1966 naskiĝis la filino Sarah kaj Sitte ricevis la Burda-premion. En 1969 li iĝis membro de la [[Akademie der Künste|Germana akademio de la artoj]] kaj ricevis la Nacian premon de GDR (dua klaso) pri arto kaj literaturo. En 1970 Sitte iĝis vicprezidanto de la [[Ligo de kreantoj de vidaj artoj en GDR]] kaj vokiĝis al la direktoreco de la Sekcio artoj plastikaj kaj aplikitaj ĉe la Giebichenstein-altlernejo en 1972. Samjare li ricevis oran medalon ĉe la 3-a Internacia grafikfestivalo en [[Florenco]]. == Politika artisto == En 1974 Sitte ekestris la menciitan Ligon kaj elektitis en 1976 deputito de [[Volkskammer]]. En 1977 li partoprenis la ekspozicion "Documenta 6" en [[Kaselo]]. En 1979 oni aljuĝis al li la Nacian premion de GDR (unua klaso) pri arto kaj literaturo. En 1985 Sitte fariĝis membro de la Mondpackonsilio kaj estrarano de la Packonsilio de GDR. Kiel profesoro li retiriĝis en 1986, samjare li fariĝis membro de la Centra komitato de [[Socialista Unueca Partio de Germanio|Socialista Unueca Partio de Germanio (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, SED)]]. En 1988 li rezignis pri la prezidenteco de la Ligo elektonte honora prezidanto de la sama institucio. == Post 1989 == Tiun honoran ligo-prezidentecon li rifuzis daŭre plenumadi en 1989, en 1991 li ankaŭ eksmembriĝis al la Akademio de la artoj. En 2001 li iĝis koresponda membro de la [[parizo|pariza]] akademio "European Academy of Sciences, Art and Humanities". En 2003 fonditis la "Fondaĵo Willi Sitte pri realisma arto" en [[Merseburg]] kiu malfermis la Sitte-galerion samloke en 2006, rekte ĉe la [[Katedralo de Merseburg]]. La urbo Halle aljuĝis al Sitte ankoraŭ en 2007 la Artopremion de la urbo Halle, la urbo [[Montecchio Maggiore]] igis lin honora civitano en 2008. Okaze de la 90-a datreveno naskiĝtaga la Muzeo pri aktuala arto en [[Durbach]] montris ampleksam ekspozicion pri ties fruaj verkoj. Taksoj pri la arta kvalito de lia verkaro ege diferenciĝas inter si.<ref>[http://www.welt.de/kultur/article3800322/Wie-deutsche-Kunst-den-Kalten-Krieg-erlebte.html Artikolo pri la arto de FRG kaj GDR dum la Malvarma milito, okaze de ekspozicio en 2009]</ref> == Fonto == [http://www.galerie-schwind.de/willi_sitte_arbeiten0.0.html Informoj sur la retpaĝaro de Galerie Schwind, kun bildoj de la verkaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151203182634/http://www.galerie-schwind.de/willi_sitte_arbeiten0.0.html |date=2015-12-03 }} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.willi-sitte-galerie-merseburg.de/ Hejmpaĝo de la galerio en Merseburg] * [http://www.publico.es/culturas/muere-willi-sitte-pintor-del.html Nekrologo en hispanlingva gazeto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|sitte, willi}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Kulturo de GDR]] [[Kategorio:Germanaj komunistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] c8gka5s9jsun6pjbw0f9n6ukfm5e3c8 0 541128 9404642 9324754 2026-06-16T14:33:57Z Sj1mor 12103 9404642 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Alix Aymé'''<ref>Naskonome « Alix Angèle Marguerite Hava ».</ref> (naskiĝis en 1894 en [[Marsejlo]], mortis en 1989) estis [[Francio|franca]] pentristino kiu vivis en [[Ĉinio]] kaj en [[Vjetnamio]].<ref name="Menonville2012">{{Citaĵo el libro|persona nomo=Corinne|familia nomo=De Menonville|lingvo=fr|titolo=Alix Aymé|eldoninto=Somogy Editions d'Art|jaro=2012 |isbn=978-2-7572-0484-9|url=http://books.google.com/books?id=Zn_PygAACAAJ|alirdato=13 septembro 2012}}</ref> Instruistino en la Lernejo de belartoj de Hindoĉinio, ŝi kontribuis relanĉi tie la arton de [[Lako]]. == Biografio == Alix Aymé studis muzikon kaj desegnon en [[Tuluzo]], poste estis lernantino de pentristo [[Maurice Denis]], kiun ŝi asistis en la dekoracio de la kupolo de la [[Teatro de la Elizeaj Kampoj]] en [[Parizo]]. En 1920, ŝi edziniĝis kun instruisto de beletro Paul de Fautereau-Vassel kaj akompanis lin al [[Ŝanhajo]], poste al [[Hanojo]]. En 1925-1926, ŝi instruis desegnon en la franca gimnazio de Hanojo.<ref name="fcfineart">{{En}} [http://fc-fineart.com/mp.php?rqs=166 ''Alix Aymé''.] </ref> La paro revenis en [[Francio]]n, kie ili vivis de 1926 ĝis 1928, kaj havis filon. Ŝi disigis sin poste de sia edzo kaj denove foriris kun sia filo al [[Franca Hindoĉinio|Hindoĉinio]], ŝarĝita de misio de la franca registaro, en rilato kun la preparo de la Internacia kolonia Ekspozicio de 1931. En 1931, ŝi edziniĝis kun kolonelo Georges Aymé<ref name="Heduy">Héduy, Philippe, (1998).</ref>, estonta adjutanto de generalo Eugène Mordante, komandanto de la franca armeo en Hindoĉinio, kaj plejaĝa frato de verkisto [[Marcel Aymé]].<ref>Poste fariĝinta generalo.</ref><ref name="fcfineart"/><ref name="Heduy"/> Ŝi vojaĝis kaj pentris en [[Laoso]], kie ŝi fariĝis proksimulo al la familio de la reĝo [[Sisavang Vong]], por kiu ŝi realigis grandajn freskojn en la reĝa Palaco de [[Luangprabango]].<ref>Michel Lécureur, ''Marcel Aymé : un honnête homme'', 1997. </ref> Ŝi fariĝis instruistino en la Lernejo de belartoj de Hindoĉinio, kie ŝi kontribuis al la veko de la interesiĝo pri [[lako]], flanke de Joseph Inguimberty ekde 1934. Post la [[Dua mondmilito]], ŝi realigis ĉefe la [[Via crucis|Krucan vojon]] en lako de la [[Kapelo Notre-Dame de Fidélité (Douvres-la-Délivrande)|Kapelo Notre-Dame de Fidélité]] en [[Douvres-la-Délivrande]]<ref>[http://www.congregation-notre-dame-de-fidelite.com/bienvenue/l-accueil/la-chapelle-lalique/ Présentation de la chapelle et du chemin de croix] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130612124024/http://www.congregation-notre-dame-de-fidelite.com/bienvenue/l-accueil/la-chapelle-lalique |date=2013-06-12 }} sur le site de la Congrégation Notre-Dame-de-Fidélité</ref>, klasigita en 2010 historia Monumento kiel objekto.<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PM14001325 Palissy/PM14001325]</ref> Alix Aymé mortis en 1989. Ekspozicio de ŝiaj verkoj okazis en 2012 en la [[Universitato Johns Hopkins]]; ŝi estis tie priskribita kiel <span class="citation">« influa partoprenantino al la promocio de la modernisma parizo dum la intermilito.<ref>{{en}} [http://museums.jhu.edu/evergreen.php?section=exhibitions&exhibition=ayme Alix Aymé: European Perception and Asian Poeticism, Johns Hopkins University] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120123194138/http://museums.jhu.edu/evergreen.php?section=exhibitions&exhibition=ayme |date=2012-01-23 }}</ref></span> <span class="citation">»</span> Tiu ekspozicio prezentis ŝian artan disvolviĝon tra preskaŭ kvar jardekoj, ekde ŝiaj unuaj verkoj influitaj de Maurice Denis ĝis ŝia adopto de aziaj kaj modernismaj elementoj en ŝiaj pejzaĝoj de matureco. Ŝi daŭrigis korespondadon kun ŝia majstro Maurice Denis, kiu estas konservita en la centro de dokumentado de la muzeo Maurice Denis en [[Saint-Germain-en-Laye]]. == Publikaj kolektoj == * Reĝa palaco de [[Luangprabango]]: freskoj, 1930 * [[Douvres-la-Délivrande]], [[Kapelo Notre-Dame de Fidélité (Douvres-la-Délivrande)|Kapelo Notre-Dame de Fidélité]]: ''[[Via crucis|Kruca vojo]]'' en lako, 1945 == Eldonoj == * « Sur la Laque », en L'Illustration, 1949 == Ekspozicioj == * [[Marsejlo]], Galerio Moullot * [[Parizo]], Galerio de Ultramara Francio * Parizo, Internacia kolonia Ekspozicio de 1931 * [[Baltimore (Marilando)|Baltimore]], muzeo Evergreen de la [[Universitato Johns Hopkins]], de la 11-a de marto ĝis la 30-a de septembro, « Alix Aymé, artistino en Hindoĉinio dum la jaroj 1920-1940 » == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|lingvo=fr|titolo=Alix Aymé : une artiste peintre en Indochine, 1920-1945|persona nomo=Pascal|familia nomo=Lacombe|kunaŭtoroj=FERRER, Guy|loko=Parizo|eldoninto=Somogy Editions D'Art|jaro=2012|isbn=978-2-757-20484-9}}. * Du fleuve Rouge au Mékong : visions du Viêt Nam. Exposition, Paris, Musée Cernuschi, du 20 septembre 2012 au 27 janvier 2013, Parizo-Muzeoj, Findakly, Muzeo Cernuschi, 2012. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|fr|Alix Aymé|119673034}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ayme, Alix}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Marsejlo]] [[Kategorio:Homoj de Bouches-du-Rhône]] feoou8138pjv43oboghrsc4pi00asmx 0 546728 9404538 9352215 2026-06-16T13:08:42Z Sj1mor 12103 9404538 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Asha Bhosle''' (n. la {{daton|8|septembro|1933}}, m. la [[12-an de aprilo]] [[2026]]), al kiu oni ofte referas kiel '''Ashaji''', estis hinda ('[[barata]]') kantistino. Ŝi estas plej bone konata kiel playback kantistino en la hinda kinejo, kvankam ŝi havas pli larĝan repertuaron. La kariero de Bhosle komenciĝis en 1943 kaj trakuris pli ol ses jardekojn. Ŝi faris playback kantadon por pli ol mil [[Bollywood]]-filmoj. Krome, ŝi registris plurajn privatajn albumojn kaj partoprenis en multnombraj solo-koncertoj en Hindio/Barato kaj eksterlande. Bhosle estas la fratino de playback kantisto Lata Mangeshkar. Fama por sia voĉa gamo kaj ofte kreditita por sia diverstalenteco, la laboro de Bhosle inkluzivas filman muzikon, [[Pop-muziko|popmuziko]]n, [[Gazalo|ghazaloj]], bhajans, tradicia indiana klasika muziko, [[Popola muziko|folkloraj kantoj]], qawwalis kaj Rabindra Sangeets. Krom en la [[Hindia lingvo|hinda]], '''ŝi kantis en pli ol 20 hindaj kaj fremdaj lingvoj'''.<ref name="who'swho">The International Who's Who. 2004. </ref> En 2006, Asha Bhosle deklaris ke ŝi kantis pli ol 12000 kantoj, cifero ripetita de pluraj aliaj fontoj.<ref>(<cite class="citation web" >Jyothi Venkatesh. </cite></ref><ref name="who'swho">The International Who's Who. 2004. </ref><ref><cite class="citation web" >Raju Bharatan (2006-08-23). </cite></ref> En 2011, ŝi estis oficiale agnoskita de la ''[[Guinness-libro de rekordoj|Guinness Libro de Mondaj Rekordoj]]'' kiel la plej registrita artisto en la muzika historio.<ref name="Guinness"><cite class="citation news" >Baksi, Dibyojyoti (2011-10-22). </cite></ref> La Registaro de Barato honoris ŝin kun la Dadasaheb Phalke Premio en 2000 kaj la Padma Vibhushan<ref><cite class="citation news" >[http://www.hindu.com/2008/01/26/stories/2008012659641200.htm "Sunita Williams, Baichung Bhutia among Padma awardees"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080129031323/http://www.hindu.com/2008/01/26/stories/2008012659641200.htm |date=2008-01-29 }}. </cite></ref> en 2008. En 2013, ŝi faris sian debuton kiel aktorino en la filmo ''Mai.'' == Biografio == == Ne-Bollywood muziko == [[Dosiero:Asha_Bhosle.jpg|dekstra|eta|Bhoslle ĉe Sunidhi la geedziĝa ricevo de Chauhan]] Asha kantis [[Gazalo|gazaloj]] por multaj albumoj kiel ''Meraj-E-Ghazal'', ''Aabshar-E-Ghazal'' kaj ''Kashish.'' En 2005, Asha eldonis memtitolitan albumon kiel tributo al la kvar [[Gazalo|gazalaj]] majstroj – Mehdi Hassan, Ghulam Ali, Farida Khanum kaj Jagjit Singh. La albumaj prezentas ok el ŝiaj preferataj gazaloj kiel Aaj Jaane Ki Zid Na Karo, Ghulam Ali’s Chupke Chupke, Aawargi and Dil Mein Ek Lahar, Jagjit Singh’s Ahista Ahista and Mehdi Hassan’s Ranjish Hi Sahi, Rafta Rafta and Mujhe Tum Nazar Se. Ĉi tiuj klasikaj [[Gazalo|gazaloj]] estis rekreitaj kun modernaj sonoj de muzikisto Pandit Somesh Mathur. La albumo estis celita al la pli juna generacio, kiu, laŭ Asha, estas "elŝaltita" de la tradiciaj sonoj de tabla kaj sarangi. Multenombraj kompiloj de la kantoj de Asha estis eldonitaj ankaŭ, por memorfesti ŝian 60an naskiĝtagan datrevenon, [[EMI (muzika eldonejo)|EMI]] India eldonis tri kasedojn: ''Bala Main Bairagan Hoongi'' (piaj, devotaj kantoj), ''The Golden Collection (la ora kolekto), Memorable Ghazals ''(memorindaj ne-filmaj [[Gazalo|ghazaloj]] de komponistoj kiel Ghulam Ali, R.D. Burman kaj Nazar Hussain) kaj ''The Golden Collection ''(la ora kolekto): The Ever Versatile Asha Bhosie (la iam ajn diverstalenta Asha Bhosle (44 popularaj filmaj kantoj). === Koncertoj kaj kunlaboroj kun fremdaj artistoj === En 2007 ŝi travojaĝis Usonon, Kanadon kaj [[Okcidentaj Hindioj]] en turneo nomata "La Incredibles". En ĉi tiu turneo, ŝi estis akompanata de jenaj kantistoj: Sonu Nigam, Kunal Ganjawala kaj Kailash Kher. En la mezo de la 1980aj jaroj, Asha kantis kun Boy George (Knabo Georgo - "Bow down mister") kaj Stephen Lauscombe. En 1997, ŝi kantis aman kanton kun la knaba kantgrupo Code Red (Koda Ruĝeco), ĉe la aĝo de 64. Ŝi ankaŭ registris la kanton "The Way you Dream (la maniero kiel vi revas) kun Michael Stipe ([[Michael Stipe|Mikaelo Stipe]]) kiu estis uzita en la angla filmo Bulletproof Monk (''Kugloimuna Monaĥo).'' La kanto estis ankaŭ liberigita sur la albumo 1 Giant Leap (''1 Giganta Saltego)'' por 2002. En 1997, la [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] bando Cornershop omaĝis al Asha kun ilia kanto "Brimful of Asha," internacia furorfilmo kiu estis poste remiksita fare de Fatboy Slim. En 2003, brita opera popmuzika kantisto [[Sarah Brightman]] 'sampled' ŝian kanton "Dil Cheez Kya Hai" sur ŝia albuma ''Haremo.'' Ĝi estis uzita kiel la intro por ŝia kanto "You Take My Breath Away" (vi forprenas mian spiron). == En populara kulturo == Brita [[Alternativa rokmuziko|alternativa roko]] bando Cornershop liberigis "Brimful de Asha" en 1997. La kanto dediĉita al Asha Bhosle fariĝis internacia frapo ununura por la bando kaj ĉapelanta Brition Singles Mapo en februaro 1998.<ref>[http://www.officialcharts.com/archive-chart/_/1/1998-02-28/ OfficialCharts.com: 1998 Top 40 Official Singles Chart UK Archive - 28 February 1998 chart]</ref> Nombro de remixes estis liberigita ankaŭ precipe de Norman Cook ankaŭ sciita kiel Fatboy Svelta. == Piednotoj kaj referencoj == {{Referencoj|colwidth = 30em}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[imdbname:0080427|Asha Bhosle]] ĉe la [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumaro]] * Asha Bhosle: La Voĉo De Bollywood Kaj Pli da&nbsp;– aŭdia raporto de ''50'' de ''[[Nacia Publika Radio (Usono)|NPR]]'' grandaj voĉoj {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bhosle, Asha}} [[Kategorio:Anglalingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Ruslingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Barataj gitaristoj]] [[Kategorio:Barataj kantistoj]] p60c7gpui0qc3tpkbiynvwvd6h7gtwx 0 548135 9404922 9255418 2026-06-16T20:08:37Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404922 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = podofilo Podophyllum |koloro = lightgreen |dosiero = Podophyllum hexandrum 1.JPG |dosiero larĝo = 240px |priskribo dosiero = folioj kaj floroj de ''[[Podophyllum hexandrum]]'' |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dukotoledonaj plantoj|dukotiledonuloj]] ''dicotyledones'' |ordo = ''[[Ranunkolaloj ]] '' Ranunculales |familio =''[[Berberisacoj]]'' '' Berberidaceae '' |subfamilio= Berberidoideae |genro = ''[[Podofilo]]’’ Podophyllum |specio = |Taxon2_Rang = |dunomo = |dunomo aŭtoritato = [[Carl von Linné|L.]] |komunejo = }} [[Dosiero:Podophyllum peltatum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-246.jpg|eta|dekstra|250px|ilustraĵo de Illustration des [[ŝildforma podofilo]] (''Podophyllum peltatum'').]] [[Dosiero:Podophyllum hexandrum 2.JPG|eta|dekstra|250px|folioj kaj maturaj fruktoj de [[sesstamena podofilo]] (''Podophyllum hexandrum'').]] '''podofilo''' (''Podophyllum''), estas [[genro (biologio)|plantgenro]] en la [[familio (biologio)|familio]] de la [[Berberisacoj]] (Berberidaceae). La botanika nomo ''Podophyllum'' devenas de la grekaj vortoj ''πούς'', ''ποδός'' por piedo kaj ''phyllon'' (φύλλον) por folio, do „piedofolio“. La [[drogo (farmacio)|drogo]] el la [[rizomo]] nomiĝas ''Rhizoma Podophylli'' (podofila rizomo). == Priskribo == La ''podifiloj'' kreskas kiel somerverdaj, multjaraj [[herba planto|herbaj plantoj]], kiuj atingas alton de 20 ĝis 60 cm. Ĉiuj vegetativaj plantpartoj: tigoj, folioj kaj rizomoj estas venenaj. Ĉiuj plantpartoj estas plej ofte glataj aŭ lane haraj. La [[radiko (planto)|radikoj]] estas dikaj kaj fibrecaj. Depende de la specioj formiĝas mallongaj ĝis longaj , disbranĉitaj kaj rampantaj [[rizomo]]j kiel rezervorganoj, ili aspektas cikatre pro la jaraj kreskoj kaj formas ĉiujare [[nefekundeco|sterilan]] (senfloran) aŭ [[fekunda]]n (florhavan kaj frukthavan) tigon. La sterilaj tigoj nur havas unu folion kaj la fekundaj plej ofte du (nul ĝis tri) alterne starantajn, preskaŭ kontraŭstarantajn foliojn. La tigohavaj, grandaj folioj estas simplaj aŭ dividitaj. La ren- ŝildformaj aŭ rondaj foliplatoj havas grandecon de 10 ĝis 38 cm. La nesimplaj folioj povas havi ĝis sep lobojn. La folirando estas glata, denta aŭ segilforma. Kelkfoje la foliloboj pendiĝas kaj aspektas tiam kiel ombreloj. Sur ĉiu fekunda tigo staras terminale nur unu, malofte du, tigohavaj, grandaj floroj. Ne ekzistas [[brakteo]]j. La duseksaj, [[radiosemetria|radiosimetria]]j kaj trinombraj [[floro]]j havas diametron de ĉ. 3 ĝis 5 cm. Ekzistas ses blankaj ĝis helverdaj [[sepalo]]j. la ses ĝis naŭ bone videblaj [[petalo]]j estas blankaj aŭ rozaj. Ekzistas la sama nombro de [[stameno]]j kiel petaloj aŭ la duobla nombro. En ĉiu floro nur estas unu [[karpelo]] kun multaj [[ovario]]j. La granda stigmo estas ŝildforma. La [[bero]]j estas en matura stato flavaj, oranĝkoloraj, ruĝaj aŭ kaŝtankoloraj kaj entenas 20 ĝis 50 semojn. La semoj estas ĉirkaŭataj de karneca, flava aŭ kaŝtankolora [[arilo]] (aŭ de [[pulpo]]). == Uzado, gravaj enhavosubstancoj kaj efikoj == Malmultaj specioj estas uzataj kiel [[ornamplanto]]j. De pluraj specioj ekzistas raportoj, ke la fruktoj estas manĝataj en matura stato.<ref name="Plants4Future" /> Kaj la amerikaj kaj la aziaj specioj estas uzataj kiel medicina planto. Escepte de la beroj la aliaj plantpartoj estas venenaj. La sekigita rizomo kaj la radikoj entenas [[lignano]] kiel [[podofilotoksino]], [[podofilino]], [[flavonoido]]j kaj [[plantgumo]]. La plej grava substanco estas rezino (podofilotoksino), kiu aperas post la sekigado. La farmacia drogo havas [[citostatikuma]]n, [[mikozo|kontraŭmikoza]] kaj [[virusstatikumo|virusstatikuman]] efikon..<ref name="Plants4Future">[{{PFAF|WissName=Podophyllum|Rang=Gattung|Linktext=nein}} Eintrag bei Plants for a Future.] (engl.)</ref><ref name="Pschyrembel">Willibald Pschyrembel: ''Pschyrembel Naturheilkunde und alternative Heilverfahren''. 3. Auflage. Berlin, New York: de Gruyter, 2006. ISBN 3-11-018524-5</ref> <ref>[http://www.pharmazeutische-zeitung.de/index.php?id=2333 Vorsicht bei der Verordnung von Podophyllin-Harzen.]</ref> == Sistematiko kaj disvastigo == la podofilo-specioj hejmiĝas el orienta [[Azio]]; nur unu specio venas de la orienta (atlantika) [[Nordameriko]]. Ĝi kreskas precipe en ombraj arbaroj. La genronomo ''Podophyllum'' estis publikigita en 1753 fare de [[Carl von Linné]] en ''Species Plantarum''. ''Podophyllum'' apartenas al la subtribo Epimediinae el la tribo Berberideae en la subfamilio Berberidoideae ene de la familio [[Berberidacoj]] (Berberidaceae). [[sinonimo (Taksonomio)|sinonimoj]] por ''Podophyllum'' L. estas: ''Dysosma'' WOODSON, ''Sinopodophyllum'' T.S.YING.<ref name="GRIN" /> Kelkaj aŭtoroj ''[[Podophyllum hexandrum]]'' ROYLE ordigas ''Sinopodophyllum hexandrum'' (ROYLE) YING aŭ ''Sinopodophyllum emodi'' (WALL. EX HONIGBERGER) T.S.YING en propra [[monotipa]] genro ''Sinopodophyllum'' T.S.YING en ''Acta Phytotax. Sin.'', 17 (1), 1979, p. 15. Ĉe la iamaj ''Dysosma''-specioj la fakuloj konsentas, ke ili apartenas al la genro ''Podophyllum''. La genro ''Podophyllum'' konsistas el kvar sekcioj. Ekzistas dekdu ''Podophyllum''-specioj (kompleta listo de specioj el GRIN<ref name="GRIN">{{GRIN|GenusNr=9632|WissName=Podophyllum}}</ref>): * sekcio ''Dysosma'': kun ĉ. dek specioj: Tiu specio hejmiĝas nur en [[Ĉinujo]], [[Tajvano]] kaj [[Vjetnamio]]: ** ''[[Podophyllum delavayi]]'' FRANCH.: nur en Ĉinujo, tie en la provincoj [[Gŭiĝoŭo]], suda [[Ŝenŝjio]], [[Siĉuano]] kaj [[Junano]]. ** ''[[Podophyllum difforme]]'' HEMSL. & E.H.WILSON: nur en Ĉinujo en la provincoj [[Gŭangŝjio]], Gŭiĝoŭo, [[Hubejp]], [[Hunano]] kaj Siĉuano. Ĝi estas uzata kiel ornamplanto. ** ''[[Podophyllum glaucescens]]'' J.M.H.SHAW: estas [[endemiito]] de la ĉina provinco Gŭangŝjio. ** ''[[Podophyllum guanĝiensis]]'' (Y.S.WANG) J.M.H.SHAW: : estas [[endemiito]] de la ĉina provinco Gŭangŝjio. ** ''[[Podophyllum hemsleyi]]'' J.M.H.SHAW & STEARN: Ĝi estas endemiito en la suda [[Hubejo]]. ** ''[[Podophyllum mairei]]'' GAGNEP.: certe konata nur en [[Juano]]. ** ''[[Podophyllum majoense]]'' GAGNEP.: Nur hejmiĝas en laĉinaj provincoj Gŭangŝjio, Gŭiĝoŭo, Hubejo kaj Siĉuano. ** ''[[Podophyllum pleianthum]]'' HANCE (sin.: ''Dysosma pleiantha'' (HANCE) WOODSON): Ĝi hejmiĝas en la ĉinaj provincoj [[Anhujo]], [[Fuĝjano]], Gŭangŝjio, [[Ĝjangŝjio]], [[Ĝeĝjango]] kaj Tajvano. Ĝi estas uzata kiel ornamplanto. ** ''[[Podophyllum trilobulus]]'' J.M.H.SHAW: Ĝi estas endemiito en la ĉina provinco Siĉuano. ** ''[[Podophyllum versipelle]]'' HANCE: La hejmregionoj estas la ĉinaj provincoj [[Guangdongo]], Gŭangŝjio, Gŭiĝoŭo, [[Henano]], Hubejo, Ĝjangŝjio, Siĉuano, Junano kaj [[Vjetnamio]]. * Sekcio ''Hexandra'': kun unusola specio: ** [[sesstamena podofilo]] (''Podophyllum hexandrum'' ROYLE, [[sinonimo (Taksonomio)|sin.]]: ''Podophyllum emodi'' WALL. EX HONIGBERGER, ''Sinopodophyllum emodi'' (WALL. EX HONIGBERGER) T.S.YING): Ĝi hejmiĝas en orienta [[Afganio]], [[Butano]], Ĉinujo, norda [[Barato]], [[Kaŝmiro]], [[Nepalo]], [[Pakistano]] kaj [[Sikimo]]. * Sekcio ''Paradysosma'': kun nur unu sola specio: ** ''[[Podophyllum aurantiocaule]]'' HAND.-MAZZ. (sin.: ''Dysosma aurantiocaulis'' (HAND.-MAZZ.) HU, ''Dysosma tsayuensis'' YING): Ĝi hejmiĝas en la provincoj sudorientaj [[Tibeto]] kaj [[Junano]]; [[Butano]], [[Barato]], [[Sikimo]] kaj la nordorienta [[Birmo]]. * Sekcio ''Podophyllum'': Kun nur unu sola specio: ** [[ŝildforma podofilio]] (''Podophyllum peltatum''), ĝi hejmiĝas en orienta Nordameriko. Ĝi estas kultivata kiel ornamplanto. == Bildoj == [[ŝildforma podofilio]] (''Podophyllum peltatum''): <gallery> Dosiero:PoisonousMayApple099.jpg|habito kaj floroj. Dosiero:Mayapple part 2.jpg|unuopa floro. Dosiero:PoisonousMayApple102.jpg|nematura frukto. </gallery> == Fontoj == * Lisa O'Rourke George: ''Berberidaceae'' bei der ''Flora of North America'', Volume 3: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=126191 ''Podophyllum'' - Online.] * S. M. H. Jafri: ''Podophyllaceae'' bei der ''Flora of Pakistan'': [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=126191 ''Podophyllum'' - Online.] === Referencoj === {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Podophyllum|{{PAĜNOMO}}}} [[Kategorio:Berberisacoj]] [[Kategorio:Plantoj de Nordameriko]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] tixyo21k2qquh0xsda9ri9exju7x2i0 0 550766 9404486 9241149 2026-06-16T12:14:21Z Sj1mor 12103 9404486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Teodor |Familinomo = Axentowicz |Esperantigita = | dosiero =Teodor_Axentowicz-NAC-_1-K-2163.jpg | priskribo =Teodor Axentowicz en sia laborejo | grandeco de dosiero = |Fono = | dato de naskiĝo = [[13-a de majo]] [[1859]] | loko de naskiĝo = [[Brașov]]<br />[[Aŭstra Imperio]] <!-- la parametro ŝtato de naskiĝo por [[Aŭstra Imperio]] ne uziĝu, ĉar ĝi celas nur la nuntempajn ŝatatojn --> | dato de morto = [[26-a de aŭgusto]] [[1938]] | loko de morto = [[Krakovo]] |ŝtato de morto = Pollando |nacieco = [[poloj|polo]] |periodo = [[Juna Pollando]] }} '''Teodor Axentowicz''' ([[armene]] Թեոդոր Աքսենտովիչ, naskiĝis la {{daton|13|majo|1859}} en [[Brașov|Brașov / Kronstadt]], [[Transilvanio]], [[Aŭstra Imperio]], mortis la {{daton|26|aŭgusto|1938}} en [[Krakovo]], [[Dua Pola Respubliko]]) estis pola [[armenoj|armen-devena]]<ref>{{pl}} [http://skarbnica.ormianie.pl/?idw=55 ''Bazaj informoj pri armenoj en Pollando'']</ref> pentristo, desegnisto kaj grafikisto, profesoro kaj rektoro de la Arta Altlernejo Jan Matejko en Krakovo. == Vivo == En la jaroj [[1879]]–[[1882]] Axentowicz edukiĝis en la Arta Altlernejo de [[Munkeno]], en [[1882]]-[[1895]] li studis en [[Parizo]] en laborejo de [[Carolus-Duran]]<ref>{{pl}} [http://stary.naszdziennik.pl/index.php?typ=my&dat=20090221&id=my11.txt ''Teodor Axentowicz - majstro de paŝteloj'', "Nasz Dziennik"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160205163224/http://stary.naszdziennik.pl/index.php?typ=my&dat=20090221&id=my11.txt |date=2016-02-05 }}</ref>. Li kunlaboris kun gazetoj kiel ilustristo kaj faris kopiojn de pentraĵoj de iamaj majstroj, interalie de [[Sandro Botticelli]] kaj [[Ticiano]]. En la jaroj [[1890]]–[[1899]] li ofte veturis al [[Londono]] kaj [[Romo]], kie li faris portretojn de virinoj kaj polaj [[aristokrato]]j. En Anglio li ekkonis Iza Giełgud, al kiu li edziĝis en [[1893]]. En 1894 Teodor Axentowicz kunlaboris kun [[Wojciech Kossak]] kaj [[Jan Styka]] desegnante la [[Panoramo pri Racławice|panoramon de Racławice]]. En 1895 li iris al [[Krakovo]], kie li ĝis 1934 estis profesoro de la Arta Altlernejo. Li estis kunestablinto de la Societo de Polaj Artistoj Sztuka, kiu celis organizi [[ekspozicio]]jn; al la societo apartenis ankaŭ [[Józef Chełmoński]], [[Julian Fałat]], [[Jacek Malczewski]], [[Józef Mehoffer]], [[Jan Stanisławski]], [[Włodzimierz Tetmajer]], [[Leon Wyczółkowski]] kaj [[Stanisław Wyspiański]]. En [[1910]] li iĝis rektoro de la krakova Arta Altlernejo Ekde 1928 li estis homora membro de la Belarta Societo Zachęta en [[Varsovio]]. Li ekspoziciis siajn verkojn interalie en [[Berlino]] (1896, 1913), [[St. Louis]] (1904), [[Munkeno]] (1905, 1935), [[Londono]] (1906), [[Vieno]] (1908), [[Romo]] (1911), [[Venecio]] (1914, 1926), [[Parizo]] (1921), [[Ĉikago]] (1927) kaj [[Prago]] (1927). Teodor Axentowicz mortis la 26-an de aŭgusto 1938<ref>{{pl}} [http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=94557 ''Morto de Teodor Axentowicz'', "Gazeta Lwowska" 1938, n-ro 194]</ref>. == Arto == [[Dosiero:Teodor Axentowicz - Kołomyjka (ol n pł 1895).png|eta|300ra|''Kołomyjka'', fama pentraĵo pri hucula vivo.]] Axentowicz famiĝis kiel portretisto, ofte turnanta sian atenton al belegaj virinoj. Inter la temoj tuŝataj en liaj pentraĵoj gravan rolon ludas scenoj prezentantaj morojn kaj tradiciojn de [[huculoj]] (elstaraj verkoj: ''Hucula entombigo'' (1882), ''Jordanfesto'' (1893) kaj ''Kołomyjka'' (1895). En la jaroj 1911-1912 surbaze de olefarba skizo el 1900 li faris la komponaĵon ''Pola misio ĉe [[Henriko la 3-a (Francio)|Henriko Walezy]]''. Li ankaŭ pentris scenojn rilatajn al [[armenoj]], ekz. ''La bapto de Armenio'' (1900) kaj ''Armenoj en Pollando'' (ĉ. 1930). Li okupiĝis ankaŭ pri ilustra grafikarto kaj projektado de afiŝoj por ekspozicioj. Li aŭtoris projekton de [[vitralo]] por la armena katedralo en [[Lvivo]] (1895), kiu ne estis realigita. Li kunestablis la Societon de Ŝatantoj de Historio kaj Historiaj Objektoj en Krakovo, la vienan ''Secesion'' (Secession) kaj la Nacian Asocion de Belartoj en Francio. En 1906 arkiepiskopo Józef Teodorowicz invitis Axentowicz kaj Mehoffer por partopreni renovigajn laborojn en la armena katedralo en Lvivo. La proponon subtenis restaŭra komitato de la preĝejo. Al Axentowicz oni proponis projekti novan marmoran [[altaro]]n kaj [[mozaiko]]n en centra [[absido]] kaj [[predikejo]]n. == Premioj == En 1909 [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]] faris lin kavaliro de la Ordeno de Fera Krono de [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstrio]]. En 1923 li ricevis Komandoran Krucon kun Stelo de la Ordeno de Merito de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]]. En 1929 li ricevis Medalon de la Dekado de Pollando. En la sama jaro li ricevis Oran Medalon ĉe la Universala Ekspozicio en [[Poznano]]. En 1936 li ricevis la Ordenon Polonia Restituta. == Ekzemplaj verkoj == <gallery> Axentowicz Italian florist.jpg|''Itala floristino'', 1882 Teodor Axentowicz - Gęsiarka.jpg|''Anseristino'', 1883 Teodor Axentowicz - Przy studni.jpg|''Ĉe puto'', 1883 Teodor Axentowicz - Hucuł.jpg|''Huculo'', 1888 Portret żony - Axentowicz 1894.jpg|''Portreto de la edzino'', 1894 Corka Jadzia.jpg|''Filino Jadzia'', 1895 Axentowicz Holiday of Jordan.jpg|''Jordanfesto'', 1895 Teodor Axentowicz, Autoportret z paletą.jpg|''Memportreto kun paletro'', 1898 Dama w parku.jpg|''Damo en parko'', 1899 Teodor Axentowicz - Lirnik i dziewczyna.jpg|''Liristo kaj knabino'', 1900 Teodor Axentowicz - Starość i młodość.jpg|''Maljuneco kaj juneco'', ĉ. 1900 Teodor Axentowicz Autoportret 1907.jpg|''Memportreto'', 1907 Teodor Axentowicz Nad morzem.jpg|''Ĉe maro'', ĉ. 1910 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://muzeumsecesji.pl/galeria_pliki/axentowicz/axentowicz1.html Verkoj de Axentowicz en Virtuala Muzeo de Secesio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|AXENTOWICZ, Teodor}} [[Kategorio:Polaj pentristoj]] [[Kategorio:Armenaj poloj]] tcrxxxt90ndp4d5vzw6b8z8f6hv6i3y 0 550860 9404647 9325973 2026-06-16T14:35:04Z Sj1mor 12103 9404647 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Leon Jan |Familinomo = Wyczółkowski |Esperantigita = | dosiero =Leon Wyczółkowski.JPG | priskribo = | grandeco de dosiero = |Fono = | dato de naskiĝo = {{dato|11|aprilo|1852}} | loko de naskiĝo = [[Zgórze (Mazovia provinco)|Huta Miastkowska]] |ŝtato de naskiĝo = Rusio | dato de morto = {{dato|27|decembro|1936}} | loko de morto = [[Varsovio]] |ŝtato de morto = Pollando |nacieco = [[poloj|polo]] |edzino = Franciszka Panek |infanoj = 0 }} '''Leon Jan WYCZÓŁKOWSKI''' [LEon jan viĉuŭKOFski] (nask. la {{daton|11|aprilo|1852}} en Huta Miastkowska, mort. la {{daton|27|decembro|1936}} en [[Varsovio]]) estis [[Pollando|pola]] pentristo, grafikisto kaj desegnisto, unu el ĉefaj reprezentantoj de [[Juna Pollando]] en la branĉo de [[realisma pentrarto]]. == Biografio == [[Dosiero:Saint Casimir and Jan Długosz.PNG|eta|maldekstra|''Sankta Kazimiro kaj Jan Długosz'', 1873, la unua sukcesega pentraĵo de Wyczółkowski]] Li naskiĝis la 11-an de aprilo en Huta Miastkowska apud [[Garwolin]], tiama [[Rusio]], kiel filo de Mateusz, [[nobelo|et-nobela]] vitro-komercisto, kaj Antonina de Faliński. Li frekventis popolan lernejon en Kamionka apud [[Lubartów]], kaj sekve gimnazion - unue en [[Siedlce]], poste en [[Varsovio]]. En la jaroj 1869-1871 li lernis en varsovia Desegna Klaso ĉe [[Antoni Kamieński]] kaj [[Rafał Hadziewicz]], kaj en la jaroj 1872-1873 ĉe [[Wojciech Gerson]], realisma pentristo, kiu forlasis sociajn temojn kaj [[pejzaĝismo]]n por ekokupiĝi pri pentrado historia kaj religia. Sendube Gerson havis fortan influon al eduko kaj artista eko de Wyczółkowski. Tiam li faris interalie la pentraĵojn ''Bildo de Trembowla'', ''Murdo de s-ta Adalberto'', ''Sankta Kazimiro kaj Jan Długosz''. La lasta pentraĵo estis prezentata en la Societo de Belartoj Zachęta en [[Varsovio]] en [[1873]], kio estis lia unua artista sukceso. En [[1873]] li vizitis Universalan Ekspozicion en [[Vieno]], prezentantan larĝan aron de artaj fenomenoj. En aŭtuno de 1875 li vojaĝis al [[Munkeno]] kaj ĝis 1877 studis en tiea Belarta Altlernejo ĉe hungara pentristo Alexander Wagner. Tiam li desegnis ''Studaĵon pri maljunulino kun kufo'' kaj ''Studaĵon pri italino''. Reveninte al Pollando, en la jaroj 1877-1879 li studis en la [[Krakovo|Krakova]] Arta Altlernejo sub gvido de [[Jan Matejko]], portempe fasciniĝinte pri lia verkadomaniero. Sub lia influo Wyczółkowski pentris ''Eskapon de Maryna Mniszchówna'' kaj serion de [[portreto]]j. En 1878 li vizitis Universalan Ekspozicion en Parizo, kie li vidis interalie pentraĵojn de [[Claude Monet]]. En 1880 li loĝis en [[Lvivo]], kie li ekkonis [[Adam Chmielowski]]. Sub la influo de tiu artisto li kreis du pentraĵojn: ''Knabino kaj bazilisko'' kaj ''Ĉevavela drako''. Li pentris ankaŭ ''Alina'' kaj portreton de la infanoj de Dobrzyński. === Varsovia periodo === [[Dosiero:Leon Wyczółkowski 'Orka na Ukrainie'.jpg|eta|maldekstra|''Plugado en Ukrainio'']] En 1880 li revenis al Varsovio kie li perlaboris monon ĉefe pentrante laŭmendajn portretojn. En Varsovio li definitive forlasis [[akademismo]]n. Baziĝante sur spertoj de francaj pentristoj (i.a. Monet) li pentris serion de salonaj-buduaraj scenoj (ekz. ''Modelo de pentristo'', ''Pentraĵo simila al multaj'', ''Foje mi vidis en buduaro''). En 1883 li vojaĝis al [[Ukrainio]], kie restis dek jarojn, krom pli aŭ malpli longaj paŭzoj por vizitoj en Varsovio. Unue, ĝis 1887, li loĝis en Laszki - bieno de la familio Głębocki en [[Podolio]]. Sekvajn du-tri jarojn li pasigis en vilaĝo ĉe kuzo. Li loĝis ankaŭ ĉe Podhorski en Berezna en la [[Kievo|kieva]] regiono kaj en [[Bila Cerkva]] ĉe Branicki. En Ukrainio li pentris famajn verkojn en multaj variantoj, kiel ekz. ''Fiŝistoj'', ''Kamparanoj'', ''Oksoj'', ''Plugado en Ukrainio'' kaj ''Kolektado de betoj''. En 1889 li denove vizitis Parizon dum Universala Ekspozicio, kie li ekkonis verkojn de Monet kaj japanan arton. En 1890 en artosalono de Krywult en Varsovio li ekspoziciis pentraĵojn kreitajn dum la restado en Ukrainio. Ili prezentis evoluon de la artisto al la direkto de [[impresionismo]]. En la jaroj 1891-1893 li estis komitatano de la Belarta Societo Zachęta en Varsovio. === Krakova periodo === [[Dosiero:Wyczółkowski Wading fishermen.jpg|eta|300px|''Vadantaj fiŝkaptistoj'', 1891]] [[Dosiero:Leon Wyczółkowski - Portret dr Ludwika Rydygiera z asystentami.jpg|eta|''Portreto de d-ro Ludwik Rydygier kun asistantoj'', 1897]] [[Dosiero:Wyczółkowski Self-portrait.jpg|eta|''Memportreto'', 1899]] [[Dosiero:Leon Wyczółkowski - Różowe azalie.jpg|eta|''Rozkoloraj rododendroj'', 1903]] En oktobro 1895 Leon Wyczółkowski estis dungita kiel lekciisto en la Krakova Arta Altlernejo kaj por lnge transloĝiĝis al Krakovo. Post 1895 mallongtempe li estis sub la influo de simbolismo (''Sarkofagoj'' - 1897). Li multe vojaĝis tra Pollando kaj eksterlande (en Italio, Francio, Hispanio, Anglio, Irlando). Poiome li forlasis [[oleo-pentrado]]n kaj ĉiam pli ofte uzis [[akvarelo]]n, [[paŝtelo]]n, [[kreto]]n kaj [[inko]]n. Li utiligis certajn efektojn de impresionismo en pejzaĝoj kaj genraj pentraĵoj kun fortaj lumaj efektoj (''Vadantaj fiŝkaptistoj''). Li pentris interalie [[Tatroj|tatrajn]] pejzaĝojn, arbojn, historiajn objektojn de polaj urboj kaj valoraĵojn (la serio ''Vavela trezorejo''), [[muta naturo|mutajn naturojn]] kaj florojn. Ekestis multaj [[memportreto]]j de la artisto kaj portretoj de elektitaj homoj, ekz. [[Ludwik Rydygier]] kun asistantoj, [[Stanisław Witkiewicz]], [[Jan Kasprowicz]], [[Karol Estreicher]], [[Erazm Barcz]], [[Józef Chełmoński]], [[Konstanty Laszczka]]. Fine de la [[19-a jarcento]] Leon Wyczółkowski iĝis unu el la plej popularaj krakovaj pentristoj apud [[Julian Fałat]], [[Jacek Malczewski]] kaj [[Jan Stanisławski]]. Kiel profesoro de la altlernejo ekde 1919 li edukis grandan nombron de pentristoj, el kiuj aparte famiĝis ĉefe [[Wojciech Weiss]] kaj [[Fryderyk Pautsch]]. En Krakovo li aliĝis al la kultura vivo de la urbo. En 1887 li estis unu el la establintoj de la Societo de Polaj Artistoj "Sztuka", kiu arigis la plej elstarajn tiutempajn polajn pentristojn kaj skulptistojn. Li aktive partoprenis ekspoziciojn organizatajn de la Societo. En literatura salono de Ignacy Maciejowski li renkontiĝis kun [[Adam Asnyk]], [[Władysław Reymont]], [[Tadeusz Miciński]], [[Kazimierz Tetmajer]], [[Jacek Malczewski]], arto-kritikisto Konstanty Maria Górski. Li vizitadis la kafejon Paon, en kiu renkontiĝis [[Bohemiismo|bohemianoj]]. En la loĝejo de Fałat li ludis [[briĝo]]n kun [[Stanisław Przybyszewski]], [[Teodor Axentowicz]] kaj [[Jan Stanisławski]]. Li estis konata en la rondo kiel [[karikaturo|karikaturisto]]. Ekde la fino de la 1880-aj ĝis 1912 li interesiĝis ankaŭ pri la japana arto danke al [[Feliks Jasieński]]. Fine de la 1890-aj jaroj li ekinteresiĝis pri [[grafiko]] kiel aŭtonomia rimedo de arta sinprezento. Li uzis i.a. [[litografio]]n kaj [[akvaforto]]n. Post 1910 li finfine elektis la teknikon de litografio kiu donis grandajn eblecojn de libera formado. Lia riĉa kaj diversa gravika artado havis pentristan kvaliton kaj prezentis larĝan skalon de formalaj solvoj (''Tatroj'' - 1906, ''Litova teko'' - 1907, ''Gdansko'' - 1909, ''Hucula teko'' - 1910, ''Ukraina teko'' - 1912, ''Vavelo 1 kaj 2'' - 1911/12, ''Gościeradz'' - 1924 kaj aliaj). Li perfekte prezentis la belecon de floroj kaj mutaj naturoj kaj faris portretojn de preskaŭ tuta artista medio de Krakovo. Li elprovis siajn kapablojn kiel [[skulptisto]] farante statuon de husaro sur ĉevalo kiel projekton de tomboŝtono de Jan Matejko. En 1909 li iĝis rektoro de la Krakova Arta Altlernejo kaj ĉi tiun postenon okupis en la studjaro 1909-1910. En 1911 pro serioza malsano li emeritiĝis. Kiam komenciĝis la [[unua mondmilito]] Wyczółkowski troviĝis en la bieno Malinowszczyzna apud [[Vilejka]] en [[Litovio]], kie li studis arbaran pejzaĝon. Li haste revenis al Varsovio kie li restis unu jaron ne povante trairi al Krakovo. Li pentris akvarelojn kaj faris litografiojn kun la malnova urbocentro (''Teko Malnova Varsovio''). De 1915 li estis en Krakovo, kie li ligiĝis kun legioj de [[Józef Piłsudski]]. Kelkajn monatojn de 1916 li restis en la 6-a infanteria regimento apud Varsovio. Tiam li kreis la serion ''Relemoroj el Legionowo''. === Grandpollanda-pomeria periodo === [[Dosiero:WyczolkowskiWiosna.jpg|eta|''Printempo en Gościeradz'', 1933]] [[Dosiero:Bdg Dom Wyczółkowskiego 03-2013b.jpg|eta|Domo de Leon Wyczółkowski en Bydgoszcz, nun muzeo]] Ekde 1922 Wyczółkowski ligis sin kun la regionoj [[Grandpollando]] kaj [[Pomerio]]. Tiam al la Grandpollanda Muzeo en [[Poznano]] li donacis sian kolekton de orienta arto, tio estis tapiŝoj, tapetoj, vazoj, bovloj, vitraĵoj, antikvaj mebloj, pentraĵoj kaj grafikaĵoj. Pro tiu donaco la artisto ricevis palaceton en Gościeradz apud [[Bydgoszcz]]. Ekde tiam li pasigis someron en sia palaceto ĉirkaŭita de parko kaj fruktoĝardeno. Kreiĝis pentraĵoj de maljunaj kverkoj, piceoj kaj pinoj, de kampoj, kaj ankaŭ tekoj: ''Impresoj el [[Arbaro de Białowieża|Białowieża]]'' (1922), ''Gościeradz'' (1923-1924), ''Jubilea teko de la preĝejo S-ino Maria en Krakovo'' (1926-1927). En 1929 li transloĝiĝis de Krakovo al Poznano. Li pentris interalie vidaĵojn de Poznano, Tuchola-arbaro (ekz. la pentraĵo ''Taksuso'' el la naturrezervejo Wierzchlas) kaj pollanda marbordo de la [[Balta Maro]]. Unu el liaj lastaj verkoj estis ''Printempo en Gościeradz'' (1933) konata en kvar versioj. En 1933 li estis nomumita honora profesoro de la Arta Altlernejo en Krakovo, kaj en 1934 - profesoro de grafiko en la Arta Altlernejo en Varsovio. Loĝante en Gościeradz, kie li aranĝis pentro-laborejon, li ofte vizitis Bydgoszcz. En libera tempo li promenis tra la urbo, rigardis la plej belajn konstruaĵojn kaj maljunajn arbojn. Ravis lin grandegaj poploj ĉe la kanalo de Bydgoszcz. En 1924 li donacis kelkajn verkojn al la Urba Muzeo en Bydgoszcz, kion sekvis kolektado de aliaj liaj verkoj. Ankoraŭ dum la vivo de Wyczółkowski unu el la salonoj de la muzeo estis dediĉita al la artisto. En 1924 kaj 1934 la muzeo faris ekspoziciojn de liaj verkoj. Krome li ekspoziciis en Krakovo, Varsovio, Poznano kaj eksterlande. Leon Wyczółkowski mortis la {{daton|27|decembro|1936}} en Varsovio pro [[pneŭmonio]]<ref>{{pl}} [http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=44695 ''Morto de profesoro Wyczółkowski'', "Gazeta Lwowska" 1936, n-ro 297]</ref>. La [[sepulto]] okazis la {{daton|30|decembro|1936}} en Bydgoszcz kaj ĉeestis ĝin plurmila homamaso, en kiu estis reprezentantoj de la registaro, eklezio kaj pola artistaro. Oni realigis lian deziron esti entombigita en la vilaĝa tombejo de [[Wtelno]] apud Bydgoszcz. La {{daton|8|aprilo|1937}} la edzino Franciszka, laŭ la lasta volo de la edzo, donacis al la urbo Bydgoszcz 425 verkojn, skiz-kajerojn, personajn objektojn kaj ekipaĵojn de la laborejo. Bydgoszcz devigis sin prizorgi la kolekton, popularigi la verkadon, soleni datrevenojn ligitajn kun la artisto kaj flegi lian tombon. == Familio == Ekde [[1915]] Leon Wyczółkowski havis edzinon Franciszka de Panek Wyczółkowska. Ili ne havis infanojn. == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Trad|pl|Leon Wyczółkowski|44935854}} == Eksteraj ligiloj == * {{pl}} [http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Wyczolkowski/Index.htm Pentraĵoj de Leon Wyczółkowski] * [http://wolnelektury.pl/katalog/galeria/autor/leon-wyczolkowski/ Pentraĵoj de Wyczółkowski ĉe Wolne Lektury]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|WYCZÓŁKOWSKI, Leon}} [[Kategorio:Polaj pentristoj]] clccsvk16d2tgjp0my1c60je8j00fuy 14 551949 9405334 6830420 2026-06-17T08:21:07Z ThomasPusch 1869 9405334 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Kulturo de Rumanio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Rumanio]] [[Kategorio:Komunikado en Rumanio]] 97wctizwfpadfwzh4e7cxksbpn1s1p7 14 553027 9405285 6886196 2026-06-17T07:49:58Z ThomasPusch 1869 9405285 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Bulgario|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Bulgario]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Bulgario]] cw3w0w4vykw1i7pkufoic1nkjy2611o 9405394 9405285 2026-06-17T11:36:22Z ThomasPusch 1869 9405394 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Bulgario|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Bulgario]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Bulgario]] [[Kategorio:Komunikado en Bulgario]] hxsk4cnexyu0t1rxc6qz08mtxk7brh9 0 553146 9405222 8796624 2026-06-17T06:58:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Camillo_Golgi_nobel.jpg|eta|dekstre|200px|Camillo Golgi, ĉirkaŭ en 1903]] '''Camillo GOLGI''' {{prononco|kamilo golĝi}} (Corteno, 7 julio [[1843]] – Pavio, 21 januaro [[1926]]) estis itala [[kuracisto]], [[biologo]], [[Patologio|patologiisto]], [[sciencisto]] kaj [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-premio]]. Pluraj [[Anatomio|anatomiaj]] kaj [[Fiziologio|fiziologiaj]] aĵoj havas lian nomon; inter ili la ''[[Golĝi-aparato|aparato de Golgi]]'' (aŭ Golĝi-aparato) kaj asteroido [[6875 Golgi]]. == Vivo == Camillo Golgi naskiĝis en julio 1843 en la vilaĝo de [[Corteno Golgi|Corteno]], en la [[provinco de Breŝo]] ([[Lombardujo|Lombardio]]), Italio, kie lia patro estis kuracisto.<ref name=Mu>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.museogolgi.it/golgi.htm |titolo=Camillo Golgi |alirdato=2016.02.27 |eldoninto=Museo Golgi |lingvo=it }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La vilaĝo estas nun nomata Corteno Golgi en lia honoro. Golgi studis ĉe la [[Universitato de Pavio]] kaj magistriĝis en 1865. En 1877 li edziĝis al Evangelina Aletti; ili ne naskos gefilojn. Li uzis grandan parton de sia laboro en la studado de la [[centra nerva sistemo]]. En la lasta duono de la 19-a jarcento la teknikoj por kolorigi [[Histo|histojn]] estis maltaŭgaj por la nerva histo. Laborante kiel ĉefa kuracisto en [[psikiatria hospitalo]] en [[Abbiategrasso]], li eksperimentis impregnon de nerva histo per metalo, plej ofte [[arĝento]]. Li eltrovis metodon por kolorigi malgrandan kvanton da ĉeloj hazarde en la tuta histo. Tio ĉi ebligis lin vidi unuafoje la vojojn de la nervaj ĉeloj en la cerbo. Li nomis sian eltrovon la "nigra reago" (itale: ''reazione nera''), kvankam poste ĝi estis alinomita "metodo de Golgi". [[Dosiero:Golgi_Hippocampus.jpg|maldekstre|eta|180px|Desegno de Camillo Golgi pri [[Hipokampo (cerboparto)|hipokampo]] akirita per arĝento-nitrata metodo.]] Golgi malkovris ankaŭ la sensoran organon de [[Tendeno|tendenoj]], kiu nun portas lian nomon (receptoro de Golĝi). Li studis la vivciklon de ''[[Plasmodio|Plasmodium]]'' kaj rilatis la tempojn de diversaj [[Malario|malariaj]] [[Febro|febroj]] kun la diversaj vivcikloj de la specioj de plasmodioj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.malariasite.com/tag/golgi/ |titolo=Journey of Scientific Discoveries |alirdato=2016.02.27 |aŭtoro=Srinivas |dato=2015.02.25 |eldoninto=Malaria Site |lingvo=en }}</ref> Per sia koloriga metodo, Golgi malkovris en 1898 ene de la [[Ĉelo (biologio)|ĉeloj]] la aparaton poste nomatan [[Golĝi-aparato|Golĝi-aparaton]]. Li estas ankaŭ fama por siaj malkovroj pri [[Reno|rena]] fiziologio. En 1876 Golgi iĝis profesoro en la Universitato de Pavio; en 1893 li iĝis rektoro de la sama universitato.<ref name=Mu/> En 1900 li estis nomita [[Italia Senato|senatanon]] de la itala reĝo [[Umberto la 1-a (Italio)|Umberto la 1-a]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://notes9.senato.it/Web/senregno.NSF/65a0a8ced8361de0c12571140059a1c7/fd7bf7817247fb944125646f005c5ac2?OpenDocument |titolo=GOLGI Camillo |alirdato=2016.02.27 |verko=Senatori dell'Italia liberale |eldoninto=Senato della Repubblica |lingvo=it |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161207094022/http://notes9.senato.it/Web/senregno.NSF/65a0a8ced8361de0c12571140059a1c7/fd7bf7817247fb944125646f005c5ac2?OpenDocument |arkivdato=2016-12-07 }}</ref> En [[1906]], kune kun [[Santiago Ramón y Cajal]], li ricevis la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-Premion pri Fiziologio aŭ Medicino]] por siaj studoj pri la strukturo de la nerva sistemo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/index.html |titolo=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 |alirdato=2016.02.27 |formato= |eldoninto=Nobelprize.org |lingvo=en }}</ref> En 1913 li iĝis fremda membro de la [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000453 |titolo= C. Golgi (1844 - 1926) |alirdato=2016.02.27 ||verko=KNAW Past Members |eldoninto=Digitaal Wetenshaphistorisch Centrum |lingvo=en }}</ref> Golgi mortis en [[Pavio]], Italio, la 21an de januaro [[1926]]. [[Dosiero:Camillo_Golgi_home_1.JPG|eta|maldekstre|180px|La domo de Golgi en Pavio]] == Monumentoj en Pavio == En Pavio pluraj monumentoj memorigas pri Golgi. * Marmora statuo, en jardo de la malnovaj konstruaĵoj de la [[Universitato de Pavio]], ĉe N.65 en la centra "Strada Nuova". * La "domo de Golgi", ankaŭ en Strada Nuova, ĉe N.77. Ĝi estis la domo kie Golgi pasigis plejparte sian familian vivon kun sia edzino Lina. * La tombo de Golgi estas en la Grandega Tombejo de Pavio (viale San Giovannino). Ĝi estas tre simpla granita tombo, kun bronza medalo prezentanta la profilon de la sciencisto. == Referencoj kaj notoj == {{Referencoj}} {{Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Golgi, Camillo}} [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Historio de neŭroscienco]] [[Kategorio:Italaj anatomoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino]] [[Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Italaj biologoj]] [[Kategorio:Malario]] lzaubao7i3uelgwyljnagd1j8dug9ia 0 554202 9404517 8522199 2026-06-16T12:57:03Z Sj1mor 12103 9404517 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 21050 ''Beck'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 21050 Beck |Aliaj_nomoj = '''1990 TG₂''' ; 1999 RS₉₀ |Dato_de_malkovro = {{dato|10|oktobro|1990}} |Malkovrintoj = [[Freimut Börngen|F. Börngen]] kaj [[Lutz D. Schmadel|L. Schmadel]] |Loko_de_malkovro = [[Tautenburg]] ([[Germanio]]) |Epoko = 2457400.5 {{dato|13|januaro|2016}} TDB |Granda_duonakso = 410,963 [[1 E9 m|Gm]] (2,747 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 332,153 Gm (2,220 AU) |Apoapsido = 489,774 Gm (3,274 AU) |Discentreco = 0,1918 |Periodo = 1663,087&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(4,553&nbsp;[[jaro]]j) |Cirkulrapido = 17,963 km/s |Klinangulo = 12,875° |Meza_anomaliangulo = 182,801° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 9,401° |Argumento_de_periapsido = 27,980° |Terdistanco_min = 184,438 [[1 E9 m|Gm]] (1,233 [[Astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 14,6 }} '''21050 ''Beck''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|10|oktobro|1990}} de la germanaj [[astronomo]]j [[Freimut Börngen]] kaj [[Lutz D. Schmadel]] elde la [[Observatorio Karl Schwarzschild]] en [[Tautenburg]] ([[Germanio]]). == Nomo == Ĝi estis nomita en honoro de ''Hans G. Beck'',<ref>[http://www.astrobeck-jena.homepage.t-online.de/ Hans G. Beck, persona paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160503151827/http://www.astrobeck-jena.homepage.t-online.de/ |date=2016-05-03 }} {{lingvokodo|de}}</ref> kiu studis pri [[astronomio]] kaj estis dum pluraj jardekoj ĉe la kapo de la departemento pri astronomiaj instrumentoj de [[Carl Zeiss Jena]]. La asteroido estis nomita en [[2005]] okaze de lia 75-a [[naskiĝtago]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|21050-beck-1990-tg2}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (21001–22000)#21001-21050|Listo de asteroidoj (21001 - 22000)]] |antaŭ = [[(21049) 1990 SU16|(21049) 1990 SU₁₆]] |periodo = '''21050 ''Beck''''' |post = [[(21051) 1990 UM]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Beck}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen]] [[Kategorio:Malkovrita de Lutz D. Schmadel]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990]] lswtejvv9o4kq7p8b08d6g8bbu58o81 0 555419 9404666 9278992 2026-06-16T14:42:42Z Sj1mor 12103 9404666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} <!--[[Dosiero:Oborona petrograda.jpg|eta|dekstra|250px|"La defendo de [[Petrogrado]]", 1928.]] [[Dosiero:The Defense of Sevastopol 1942.jpg|eta|dekstra|250px|"La defendo de Sevastopolo", 1942.]] [[Dosiero:Hokkeisty.jpg|eta|dekstra|250px|"Hokeistoj", mozaiko, 1959 - 1960.]]--> '''Aleksandr Aleksandroviĉ Dejneka''' ({{lang-ru|Александр Александрович Дейнека}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|20|5|1899|FormatJUL=j"-an"|ligilo=jes|akuzativo=jes}}, mortis la {{daton|12|Junio|1969}}) estis [[Sovetunio|soveta]] [[Rusoj|rusa]] pentristo, grafika artisto kaj skulptisto, konsiderata kiel unu el la plej gravaj rusaj modernismaj figuraj pentristoj de la unua duono de la 20a jarcento. Lia ''Kolektiva farmisto bicikle'' (1935) estis priskribita kiel grava ekzemplo de la stilo [[Socialisma Realismo]].<ref name=tel>"[http://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-reviews/10436202/Art-Turning-Left-Tate-Liverpool-review.html Left out in the cold]" de Alastair Smart in ''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]'' 8a de Novembro 2013. Alirita la 10an de Novembro 2013.</ref> Dejneka naskiĝis en [[Kursk]]<ref>[http://russiapedia.rt.com/prominent-russians/art/aleksandr-deyneka/ Aleksandr Deyneka.]Olga Prodan, RT Russiapedia, 2011. Alirita la 6an de Majo 2013.</ref> kaj studis ĉe la Ĥarkova Artolernejo (disĉiplo de Aleksander Lubimov) kaj ĉe VĤUTEMAS. Li estis fondinta membro de grupoj kiaj ''OST'' kaj ''Oktjabr'',<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://artinvestment.ru/invest/painters/20130730_deineka.html |titolo=Художник недели: Александр Дейнека |alirdato=2016-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140202181734/http://artinvestment.ru/invest/painters/20130730_deineka.html |arkivdato=2014-02-02 }}</ref> kaj lia verko akiris ampleksajn eksponojn en ĉefajr ekspozicioj. Liaj pentraĵoj kaj desegnaĵoj (el kiuj la plej fruaj estis ofte [[unukolora]]j pro la malabundo de artaj materialoj) priskribas ĝenrajn scenojn same kiel laboron kaj ofte sportojn. Dejneka poste ekpentris monumentajn verkojn, kiaj ''La defendo de [[Petrogrado]]'' en 1928, kiu restas sia plej ikona pentraĵo, kaj ''La batalo de Sevastopolo'' en 1942, ''La ĉirkaŭoj de Moskvo. Novembro 1941'' kaj ''La venkita ĉampiono''. Liaj [[mozaiko]]j estas ĉefa trajto en la [[Majakovskaja (stacio de Moskva metroo)|metrostacio Majakovskaja]] en Moskvo. Dejneka estis entombigita en la [[Novodeviĉje tombejo]] en Moskvo. {{-}} == Elektitaj verkoj == {{Div col|cols = 2}} * [http://www.deineka.info/work-tri_jenskie_figury.php «Figuroj de tri virinoj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100348/http://www.deineka.info/work-tri_jenskie_figury.php |date=2016-04-08 }}, 1920s * [http://www.deineka.info/work-cabare.php «La kabaredo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100624090418/http://www.deineka.info/work-cabare.php |date=2010-06-24 }}, 1921 * [http://www.deineka.info/work-pered_spuskom_v_shahtu.php «Перед спуском в шахту»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100248/http://www.deineka.info/work-pered_spuskom_v_shahtu.php |date=2016-04-08 }}, 1924 * [http://www.deineka.info/work-futbol.php «Futbalo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408095816/http://www.deineka.info/work-futbol.php |date=2016-04-08 }}, 1924 * [http://www.deineka.ru/images/works/posle_dojdya.jpg «Postpluve. Kursk»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120208055819/http://www.deineka.ru/images/works/posle_dojdya.jpg |date=2012-02-08 }}, 1925 * [http://www.deineka.ru/images/works/vesna.jpg «Printempe»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303192516/http://www.deineka.ru/images/works/vesna.jpg |date=2016-03-03 }}, 1925 * [http://www.deineka.ru/images/works/lyjniki1926.jpg «La skiistoj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303182749/http://www.deineka.ru/images/works/lyjniki1926.jpg |date=2016-03-03 }}, 1926 * «Teniso», 1926 * [http://www.deineka.ru/images/works/na_stroike_novyh_tcehov.jpg «На стройке новых цехов»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304030217/http://www.deineka.ru/images/works/na_stroike_novyh_tcehov.jpg |date=2016-03-04 }}, 1926 * [http://pesto.art.pl/goscie/rozne/dejneka_hala.jpg «Tekstilaj laboristoj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303172743/http://pesto.art.pl/goscie/rozne/dejneka_hala.jpg |date=2016-03-03 }}, 1927 * [http://www.deineka.info/work-oda_vesne.php «Odo al printempo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100238/http://www.deineka.info/work-oda_vesne.php |date=2016-04-08 }}, 1927 * [http://www.staratel.com/pictures/ruspaint/big/197-1.jpg «La defendo de Petrogrado»], 1928, Centra Muzeo de la Defendaj Fortoj de Sovetunio, Moskvo * [http://faculty-web.at.northwestern.edu/art-history/werckmeister/April_8_1999/Deineka.jpg «Механизируем Донбасс!»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120208055818/http://faculty-web.at.northwestern.edu/art-history/werckmeister/April_8_1999/Deineka.jpg |date=2012-02-08 }} (afiŝo), 1930 * «Китай на пути освобождения от империализма» (afiŝo), 1930 * «Надо стать самим специалистами» (afiŝo), 1930 * [http://www.deineka.info/work-kuterma.php «Librokovrilo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408095835/http://www.deineka.info/work-kuterma.php |date=2016-04-08 }}, 1931 * [http://www.deineka.info/work-nayomnik_interventov.php «La pagosoldatoj de intervenciistoj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408095841/http://www.deineka.info/work-nayomnik_interventov.php |date=2016-04-08 }}, 1931 * [http://vshapes.bip.ru/personals/deineka/onabalkony.jpg «Surbalkone»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070810054627/http://vshapes.bip.ru/personals/deineka/onabalkony.jpg |date=2007-08-10 }}, 1931 * «Trakampara kurado», 1931 * «Junulino ĉefenestre. Vintro», 1931 * [http://membres.lycos.fr/russie/artrusse/deineka.jpg «Patrino»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090325122908/http://membres.lycos.fr/russie/artrusse/deineka.jpg |date=2009-03-25 }}, 1932, ГТГ * [http://maslovka.info/images/555/DEY-9.jpg «Futbalo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303205520/http://maslovka.info/images/555/DEY-9.jpg |date=2016-03-03 }}, 1932 * [http://demoscope.ru/weekly/2006/0241/img/deineka.jpg «La dormanta knabo kun maizfloroj»], 1932 * [http://www.deineka.info/work-polden.php «Tagmeze»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408095928/http://www.deineka.info/work-polden.php |date=2016-04-08 }}, 1932 * [http://www.deineka.info/work-futbolist.php «La futbalisto»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100353/http://www.deineka.info/work-futbolist.php |date=2016-04-08 }}, 1932 * [http://artclassic.edu.ru/attach.asp?a_no=6619 «Кто кого?»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718225741/http://artclassic.edu.ru/attach.asp?a_no=6619 |date=2011-07-18 }}, 1932 * [http://www.deineka.info/work-v_vozduhe.php «En la aero»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100315/http://www.deineka.info/work-v_vozduhe.php |date=2016-04-08 }}, 1932 * [http://www.deineka.info/work-nochnoy_peyzaj.php «Nokta pejzaĝo kun ĉevaloj kaj sekaj herboj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100338/http://www.deineka.info/work-nochnoy_peyzaj.php |date=2016-04-08 }}, 1933 * [http://www.deineka.info/work-kupaushiesya_devushki.php «Junulinoj naĝe»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100408/http://www.deineka.info/work-kupaushiesya_devushki.php |date=2016-04-08 }}, 1933 * [http://www.deineka.info/work-suhie_listya.php «Sekaj folioj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100305/http://www.deineka.info/work-suhie_listya.php |date=2016-04-08 }}, 1933 * [http://www.deineka.info/work-otdyhaushie_deti.php «Ripozaj infanoj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100419/http://www.deineka.info/work-otdyhaushie_deti.php |date=2016-04-08 }}, 1933 * [http://www.deineka.info/work-kommunisty_na_doprose.php «Komunistoj ĉedemande»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100403/http://www.deineka.info/work-kommunisty_na_doprose.php |date=2016-04-08 }}, 1933 * «Физкультурница" / "Работать, строить и не ныть!» (poster), 1933 * «Sen laboro en Berlino», 1933 * [http://www.deineka.ru/images/works/pirs.jpg «La kajo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303202900/http://www.deineka.ru/images/works/pirs.jpg |date=2016-03-03 }}, 1933 * «La kurkonkurenco», 1933 * [http://painting.artyx.ru/art_painting/painting/item/f00/s00/e0000866/pic/000000.jpg «La kuristoj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071201105323/http://painting.artyx.ru/art_painting/painting/item/f00/s00/e0000866/pic/000000.jpg |date=2007-12-01 }}, 1934 * «Skiistoj», 1934 * [http://www.deineka.info/work-peizaj_so_stadom.php «Pejzaĝo kun ĉevalaro»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408095915/http://www.deineka.info/work-peizaj_so_stadom.php |date=2016-04-08 }}, 1934 * [http://www.deineka.ru/images/works/vratar.jpg «Golisto»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304030223/http://www.deineka.ru/images/works/vratar.jpg |date=2016-03-04 }}, 1934 * [http://printempsdesmusees.culture.fr/prg/img/europe/99007001.jpg «Pioniro. Kursk»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070810054616/http://printempsdesmusees.culture.fr/prg/img/europe/99007001.jpg |date=2007-08-10 }}, 1934 * [http://www.gallery.permonline.ru/exhibitions/pic/32/07.jpg «Krimeaj pioniroj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120208055823/http://www.gallery.permonline.ru/exhibitions/pic/32/07.jpg |date=2012-02-08 }}, 1934 * [http://www.deineka.info/work-parashtist_nad_morem.php «Paraŝutisto super la maro»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140221180629/http://www.deineka.info/work-parashtist_nad_morem.php |date=2014-02-21 }}, 1934 * «Kvirina Placo, Romo», 1934 * «Hispanaj Ŝtuparoj», 1934 * [http://vshapes.bip.ru/personals/deineka/romastreet.jpg «Strato en Romo»]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://foto.mail.ru/mail/kenga1/1/i-251.jpg «Monaĥoj»], 1935 * [http://www.deineka.info/work-italianski_motiv.php «Itala motivo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100217/http://www.deineka.info/work-italianski_motiv.php |date=2016-04-08 }}, 1935 * [http://www.deineka.info/work-park.php «La Parko»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100243/http://www.deineka.info/work-park.php |date=2016-04-08 }}, 1935 * [http://www.deineka.info/work-portret_sil.php «La portreto de S.I.L. kun pajla ĉapelo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100253/http://www.deineka.info/work-portret_sil.php |date=2016-04-08 }}, 1935 * «Tuileries», 1935 * «Quai de la Seine», 1935 * [http://imagecache2.allposters.com/images/BEN/AB5869.jpg «Parizo. En kafejo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070810054616/http://imagecache2.allposters.com/images/BEN/AB5869.jpg |date=2007-08-10 }}, 1935 * [http://www.msi-mall.com/art/avantgarde/images/pictures/60.jpg «Parizanino»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303182911/http://www.msi-mall.com/art/avantgarde/images/pictures/60.jpg |date=2016-03-03 }}, 1935 * «Негритянский концерт», 1935 * [http://www.deineka.info/work-noch.php «La nokto (detalo)»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100331/http://www.deineka.info/work-noch.php |date=2016-04-08 }}, 1935 * [http://www.deineka.info/work-skuka.php «Tedo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100343/http://www.deineka.info/work-skuka.php |date=2016-04-08 }}, 1935 * [http://www.msi-mall.com/art/avantgarde/images/pictures/61.jpg «Vojo al Mount-Vernon»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303172443/http://www.msi-mall.com/art/avantgarde/images/pictures/61.jpg |date=2016-03-03 }}, 1935 * 2008-06-24- 22-56-15 [http://www.guggenheim.org/artscurriculum/images/russian_L8_l.jpg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080624225615/http://www.guggenheim.org/artscurriculum/images/russian_L8_l.jpg |date=2008-06-24 }} «Kolektiva farmisto sur biciklo», 1935<ref name=tel/> * [http://www.deineka.info/work-malchiki_vybegayushie_iz_vody.php «Tagmanĝa rompo en Donbass»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100320/http://www.deineka.info/work-malchiki_vybegayushie_iz_vody.php |date=2016-04-08 }}, 1935 * «Первая пятилетка», 1936 * [http://www.deineka.info/work-naturshitca.php «La modelo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100325/http://www.deineka.info/work-naturshitca.php |date=2016-04-08 }}, 1936 * [http://www.artdaily.com//Fotos/galerias/293/Deinekab.jpg «Futuraj pilotoj»], 1937 * [http://www.rosizo.ru/life/exhibitions/projects/europalia/simvolizm/04.jpg «La Staĥanovitoj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090325122909/http://www.rosizo.ru/life/exhibitions/projects/europalia/simvolizm/04.jpg |date=2009-03-25 }}, 1937 * [http://www.deineka.info/work-jenshina_v_krasnom.php «Virino en ruĝa»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100358/http://www.deineka.info/work-jenshina_v_krasnom.php |date=2016-04-08 }}, 1939 * [http://www.deineka.info/work-siren.php «La lilioj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100609/http://www.deineka.info/work-siren.php |date=2016-04-08 }} * [http://maholet.aero.ru/files/w/image170.jpg «Nikitka – la unua rusa piloto»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090325122909/http://maholet.aero.ru/files/w/image170.jpg |date=2009-03-25 }}, 1940 * [http://www.deineka.info/work-levy_marsh.php «la maldekstra marŝo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100227/http://www.deineka.info/work-levy_marsh.php |date=2016-04-08 }}, 1941 * [http://www.sgu.ru/rus_hist/img/x1-Z5_130.jpg «La ĉirkaŭoj de Moskvo. Novembro 1941»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081030085403/http://www.sgu.ru/rus_hist/img/x1-Z5_130.jpg |date=2008-10-30 }} * «Placo Sverdlov en Decembro 1941» * «Vespere. La patriarkaj lagetoj, 1941» * [http://www.deineka.info/work-sgorevshaya_derevnya.php «Bruligita vilaĝo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100300/http://www.deineka.info/work-sgorevshaya_derevnya.php |date=2016-04-08 }}, 1942 * «Эвакуация колхозного скота» * «Колхозницы роют противотанковые рвы на подступах к Москве» * «Ремонт танков на прифронтовом заводе» * «Танки идут на фронт» * «Наступление началось» * [http://www.deineka.info/work-oborona_sevastopolya.php «La defendo de Sebastopol»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140206055543/http://www.deineka.info/work-oborona_sevastopolya.php |date=2014-02-06 }}, 1942 * [http://limonka.nbp-info.ru/204/204_1_1.jpg «Venkita heroo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120208055821/http://limonka.nbp-info.ru/204/204_1_1.jpg |date=2012-02-08 }}, 1943 * [http://www.deineka.info/work-sidashaya_obnajennaya.php «Nudulino sidanta»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100441/http://www.deineka.info/work-sidashaya_obnajennaya.php |date=2016-04-08 }}, 1943 * «Sub okupado», 1944 * [http://www.asanov.net/kq/dejneka_razdolje.jpg «Etendo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120208055820/http://www.asanov.net/kq/dejneka_razdolje.jpg |date=2012-02-08 }}, 1944 * [http://www.deineka.info/work-nad_poverjennym_berlinom.php «Super detruita Berlino»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100232/http://www.deineka.info/work-nad_poverjennym_berlinom.php |date=2016-04-08 }}, 1944 * «Berlino. La tago de la Deklaro», 1945 * «Stadiono en Berlino», 1945 * «Ĉe Kursk. Rivero de Tuskor», 1945 * «Stafet-kurado» (skulptaĵo), 1945 * «Boksistor» (skulptaĵo), 1947 * «100-metra kurado» (skulptaĵo), 1947 * [http://neuegegenwart.de/images/tfk_deineka_staffellauf_1947.jpg «Stafet-kurado ĉe Ringo B»], 1947 * [http://photos.streamphoto.ru/f/6/5/w400_ebad80f245932610566d990a2df5856f.jpg «Donbass»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070810054617/http://photos.streamphoto.ru/f/6/5/w400_ebad80f245932610566d990a2df5856f.jpg |date=2007-08-10 }}, 1947 * [http://www.deineka.info/work-okno_v_masterskoi.php «La studia fenestro»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305045042/http://www.deineka.info/work-okno_v_masterskoi.php |date=2016-03-05 }}, 1947 * «En Sebastopol», 1947 * [http://www.deineka.info/work-avtoportret.php «Mem-portreto»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303172759/http://www.deineka.info/work-avtoportret.php |date=2016-03-03 }}, 1948 * «La spaco de konstruaĵoj sub Moskvo», 1949 * [http://www.deineka.info/work-lyjniki1950.php «La skiistoj» (mozaiko)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303230316/http://www.deineka.info/work-lyjniki1950.php |date=2016-03-03 }}, 1950 * «Futbalistoj» (skulptaĵo), 1950 * «Перед забегом» (skulptaĵo), 1951 * [http://rah.ru/files/images2/Exhibition/Deyneka1b.jpg «Nudulino»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120208011021/http://rah.ru/files/images2/Exhibition/Deyneka1b.jpg |date=2012-02-08 }}, 1951 * «Дачный поселок Кратово», 1951 * «En Sebastopol», 1947 * [http://www.deineka.info/work-dachny_poselok_kratovo.php «Ĉe Sketejo en Kratovo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305001708/http://www.deineka.info/work-dachny_poselok_kratovo.php |date=2016-03-05 }}, 1951 * [http://www.deineka.info/work-snegurochka.php «La neĝa junulino»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303200854/http://www.deineka.info/work-snegurochka.php |date=2016-03-03 }}, 1954 * «Kuŝa virino kun pilko», 1954 * [http://www.deineka.info/work-naturmort_klubnika.php «Muta naturo. Fragoj»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303190845/http://www.deineka.info/work-naturmort_klubnika.php |date=2016-03-03 }}, 1955 * [http://www.deineka.info/work-obnajennyi_naturshik.php «Nuda modelo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303230356/http://www.deineka.info/work-obnajennyi_naturshik.php |date=2016-03-03 }}, 1955 * «Futbalistoj» (skulptaĵo), 1955 * [http://www.deineka.info/work-traktorist.php «La traktorŝoforo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100310/http://www.deineka.info/work-traktorist.php |date=2016-04-08 }}, 1956 * «En Sebastopolo», 1956 * [http://www.deineka.ru/images/works/u_morya.jpg «Ĉemare»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303191802/http://www.deineka.ru/images/works/u_morya.jpg |date=2016-03-03 }}, 1956–1957 * «Pafante» (skulptaĵo), 1957 * «Голова парашютиста» (mozaiko), 1957 * [http://www.deineka.info/work-horoshee_utro.php «Bela mateno» (mozaiko)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303230349/http://www.deineka.info/work-horoshee_utro.php |date=2016-03-03 }}, 1959–1960 * [http://www.deineka.info/work-hokkeisty.php «Hokeistoj» (mozaiko)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160418095526/http://www.deineka.info/work-hokkeisty.php |date=2016-04-18 }}, 1959–1960 * [http://www.deineka.info/work-oktyabrsie_lozungi_mira.php «Oktobraj motoj pri paco ĉe la Pordego Narvskij] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303231132/http://www.deineka.info/work-oktyabrsie_lozungi_mira.php |date=2016-03-03 }}, 1960 * «Laktisto» (mozaiko), 1962 * «La ruĝa gvardiulo» (mozaiko), 1962 * [http://www.deineka.info/work-villa_v_rime.php «Vilao en Romo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100041/http://www.deineka.info/work-villa_v_rime.php |date=2016-04-08 }}, 1965 * «La juna desegnisto», 1966 * [http://www.deineka.info/work-na_uge.php «En la sudo (detalo)»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100413/http://www.deineka.info/work-na_uge.php |date=2016-04-08 }}, 1966 * [http://max.mmlc.northwestern.edu/~mdenner/Drama/visualarts/neorealism/deineka-31.jpg «Владимир Маяковский в РОСТА»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120207080522/http://max.mmlc.northwestern.edu/~mdenner/Drama/visualarts/neorealism/deineka-31.jpg |date=2012-02-07 }} * «Летнее приволье» * «Kurantaj sportistinoj» (skulptaĵo) * [http://www.deineka.info/work-kot_i_povar.php «La kato kaj la kuiristo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408100222/http://www.deineka.info/work-kot_i_povar.php |date=2016-04-08 }} {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.deineka.info Biografio kaj verkoj de Aleksander Deineka (Dejneka)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928204426/http://www.deineka.info/ |date=2007-09-28 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dejneka, Aleksandr}} [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Socialisma realismo]] cx745n6bb57v1rn5bxw5tb6xl77z9zb 0 555586 9405291 8527522 2026-06-17T07:54:23Z Sj1mor 12103 9405291 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Paul Landowski''' (naskiĝis la {{daton|1|junio|1875}} en [[Parizo]], mortis la {{daton|31|marto|1961}}) estis franca [[skulptisto]] poldevena. Diplomito de la [[Nacia Altlernejo de Belartoj]]. Filo de [[januara ribelo|januara ribelinto]] kontraŭ la Rusa Imperio en 1863. Mortis en [[Boulogne-Billancourt]], kie loĝis depost 1905, ĉe la strato Max Blondat 14. Tie ĉi en [[ĝardeno]], sub ĝi kaj en subtera [[galerio]] oni organizis [[muzeo]]n, kie estas prezentataj liaj skulptaĵoj kaj projektoj (Musee-Jardin Paul Landowski). La nomon de Landowski ricevis en Boulogne-Billancourt moderna kulturcentro (Espace Landowski), kie troviĝas Muzeo de la 30-aj jaroj, kun verkoj de la [[artisto]]. Aŭtoro de interalie [[monumento]] al la patronino de Parizo [[Sankta Ĝenoveva]] staranta sur la [[ponto]] liganta [[insulo Saint-Louis|insulon Saint-Louis]], [[skulptaĵo]]jn sur la Monumento al [[Reformacio]] en [[Ĝenevo]] kaj de la [[Statuo de Kristo Savinto (Rio de Janeiro)|Statuo de Kristo Savinto]] en [[Rio de Janeiro]], unu el la [[novaj sep mirindaĵoj de la mondo]]. == Privata vivo == Unua edzino de Paul Landowski estis Geneviève Nénot (1888-1911), iliaj infanoj estis Nadine Landowski (1908-1943), [[pentristo|pentristino]] kaj Jean Max Landowski (1911-1943). [[vidvo|Vidviĝinte]] li nuptis Amélie Cruppi, iliaj infanoj estis [[komponisto]] Marcel Landowski (1915-1999) kaj [[pianisto|pianistino]] kaj pentristino Françoise Landowski-Caillet (1917-2007). == Bibliografio == * Barbara Stettner-Stefańska, ''Paryż po polsku'' (Parizo laŭ la pola vidpunkto). Unua eldono, Świat Książki, [[Warszawa]] 2001, p. 472, ISBN 83-7391-808-6 * ''Paul Landowski, le temple de l'homme, catalogue de l'exposition du Petit Palais du 7 décembre 1999 au 5 mars 2000'', kolektiva verko, eldonanto Paris-Musées, 1999 * Thomas Compère-Morel, ''Paul Landowski, La pierre d'éternité, catalogue de l'exposition éponyme présentée à l'Historial de la Grande Guerre de Péronne'', eldonanto Somogy, 2004 * Michèle Lefrançois, ''Landowski, l'Œuvre sculpté - Catalogue raisonné'', eldonanto Créaphis, 2009 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.paul-landowski.com/ Oficiala paĝo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] [[Kategorio:Poldevenaj francoj]] [[Kategorio:Homoj de Parizo]] [[Kategorio:Akademio de Belartoj (Francio)]] gknaujhikpa6fet01xv2wzov30v172f 0 556470 9404635 8912143 2026-06-16T14:32:43Z Sj1mor 12103 9404635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Boris Grigorjev''' ({{lang-ru|Борис Дмитриевич Григорьев}}; [[Ribinsko]], [[11a de julio]] [[1886]] – [[7a de februaro]] [[1939]]) estis [[Rusoj|rusa]] [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Grafika fasonado|grafikisto]].<ref name=artnet>[http://www.artnet.com/library/03/0349/T034920.asp Biography at artnet]</ref><ref name=Staratel>[http://www.staratel.com/pictures/ruspaint/189.htm Grigoriev in Staratel Linrary] ruse</ref> Li studis en la [[Rusia Akademio de Belartoj|Imperia Akademio de Belartoj]] en [[Sankta Peterburgo]] kun Aleksander Kiseljov, [[Dmitri Kardovski]] kaj [Abram Arĥipov el 1907 al 1912. Li ekekspoziciis en 1909 kiel membro de la Unio de Impresionistoj,<ref name=Staratel/> kaj iĝis membro de la movado "Mir iskusstva en 1913.<ref name=artnet/> Li verkis romanon, ''Junaj radioj''.<ref name=America>[http://magazines.russ.ru/nj/2003/231/grig.html ''"America" de Boris Grigorjev'' publikaĵo de A Klevicki] «Новый Журнал» 2003, №231 ruse</ref> Grigorjev loĝis dumtempe en [[Parizo]], kie li partoprenis en la [[Académie de la Grande Chaumière]].<ref name=artnet/> Tie li iĝis ege influita de [[Paul Cézanne]].<ref name=Tsvetaeva>[http://www.synnegoria.com/tsvetaeva/WIN/silverage/painter/grigoriev.html Grigorjev ĉe ''Mondo de Marina Cvetaeva''] ruse</ref> Post sia reveno al Sankta Peterburgo en 1913<ref name=Tsvetaeva/> li iĝis parto de la [[Bohemiismo|Bohemia]] tiea etoso ĉe artistoj kaj verkistoj, kiaj [[Serge Sudeikin]], Velimir Ĥlebnikov kaj la [[poeto|poetino]] [[Anna Aĥmatova]], ofte pentrante ties portretojn. Grigorjev interesiĝis en la rusa kamparpejzaĝo, ties [[kamparano]]j kaj vilaĝa vivo. El 1916 al 1918 li kreis serion de pentraĵoj kaj grafikaj verkoj, nome ''Rusio'' (Raseja, {{lang-ru|Расея}}), priskribante malriĉecon kaj forton de la kamparanoj kaj vilaĝanoj de [[Rusio]].<ref name=artnet/><ref name=Staratel/> == Galerio == <gallery widths="145" heights="145"> Image:Grigoriev Meyerkhold.jpg|[[Vsevolod Meyerhold]], 1916 Image:Boris GrigorievOlonetskGrandad.jpg|Maljunulo el [[Olonec]] Image:Grigoriev Grilikhes.jpg|Portreto de Anna Griliĥes, 1917 Image:GrigoryevB Rakhmaninov.jpg|[[Sergei Rachmaninoff]] </gallery><gallery widths="145" heights="115"> File:Peasants in the field by B.Grigoriev (1920).jpg|Kamparanoj, 1920 Image:Boris Grigoriev Sunflowers.jpg|Sunfloroj, 1917-1919 Image:Grigoriev Village.jpg|Vilaĝo, 1918 Image:Boris Grigoriev Shalyapin.jpg|[[Teodoro Ŝaljapin]], 1918 </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://magazines.russ.ru/nj/2003/231/grig.html Poemo ''Ameriko'' kaj leteroj de Grigorjev (publikigitaj de A. Klevicki)] ruse {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Pentristoj de la Rusa avangardo]] [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] 7s7bijqi6tgy7xbhfesk6dz2rbuybbf 0 559389 9404870 9394134 2026-06-16T19:11:42Z Sj1mor 12103 9404870 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Carl Heinrich Bloch en 1900}} <!--[[Dosiero:Carl Bloch Hver8Dag 1900.jpg|eta|<center>Carl Heinrich Bloch en 1900]]--> '''Carl Heinrich Bloch''' (naskiĝis la 23-an de majo 1834, mortis la 22-an de februaro 1890) estis dana [[pentristo]]. == Biografio == [[Dosiero:Carl Bloch - In a Roman Osteria - Google Art Project.jpg|eta|<center>''En [[Romo|roma]] vinejo'']] Li naskiĝis en [[Kopenhago]], [[Danio]], kaj tie studis kun ''Wilhelm Marstrand'' en la [[Reĝa Dana Akademio de Arto]] (''Det Kongelige Danske Kunstakademi''). Liaj gepatroj volis ke la filo eniru respektindan profesion - konkrete ke li iĝu oficiro en la mararmeo. Tio tamen ne estis tio kion Carl volis. Lia sola intereso estis desegnado kaj pentrado, kaj estis konvinkita ke ne estos alia vivovojo ol iĝi artisto. Tiucele li vojaĝis al [[Italio]] por studi arton, pasante tra [[Nederlando]], kie li konatiĝis kun la laboro de [[Rembrandt]], kiu iĝis grava influo por li. Carl Bloch renkontis sian estontan edzinon, Alma Trepka, en Romo, kaj la paro geedziĝis tie la 31-an de majo 1868. Ili estis feliĉaj geedzoj ĝis ŝia frua morto en 1886. Lia frua artista laboro inkluzivis kamparajn scenojn de la ĉiutaga vivo. De la jaroj 1859 ĝis 1866 Carl Bloch vivis en Italio, kaj tiu periodo estis grava por la disvolviĝo de lia stilo de pentrado. Lia unua granda sukceso estis la ekspozicia montro de lia pentraĵo "[[Prometeo]] senkatenigita" en Kopenhago en 1865. Post la morto de Marstrand, li finis la dekoracion de la ceremonia halo ĉe la [[Universitato de Kopenhago]]. La malĝojo pri la perdo de sia edzino pezis forte sur Bloch, kaj esti sola kun siaj ok infanoj post ŝia morto estis tre malfacila sorto por li. En novjara letero de 1866 al Carl Bloch, [[Hans Christian Andersen]] skribis la jenon: "Tio kion Dio arkigis sur solida roko ne pereos!" En alia letero, Andersen skribis "Tra via arto vi aldonas novan paŝon al via [[ŝtuparo de Jakobo]] en la senmortecon." Carl Bloch tiam estis komisiita produkti 23 pentraĵojn por la Kapelo de la palaco ''Frederiksborg''. Ili ĉiuj estis scenoj el la vivo de [[Kristo]] kiuj fariĝis tre popularaj kiel ilustraĵoj. La originaloj, pentrita inter 1865 kaj 1879, estas ankoraŭ nun en la palaco Frederiksborg. La retabloj troveblas en kirkoj de [[Holbæk]] kaj ties parto Ugerløse, [[Odense]], kaj [[Kopenhago]] en Danio, krome en [[Hörup]] en norda Germanio, en ''Löderup'', parto de la komunumo [[Ystad]], kaj en [[Landskrona]] en Svedio. Carl Bloch mortis de kancero la 22-an de februaro 1890. Lia morto laŭ artikolo de ''Sophus Michaelis'' venis kiel "abrupta bato por la nordia arto". Michaelis asertas ke "Danio perdis la artiston nedisputeble plej grandan inter la vivantoj." Lia pentrista kolego ''Vilhelm Kyhn'' deklaris en sia laŭdo ĉe la entombigo de Carl Bloch ke "Bloch restas kaj vivas." Elstara dana artkritikisto, Karl Madsen, deklaris ke Carl Bloch "pli proksimiĝis al la granda ĉielo de arto ol ĉiuj aliaj danaj artistoj ĝis tiu dato". Madsen ankaŭ diris ke "se estas [[Elizeo]], kie la gigantaj, riĉaj, varmaj kaj noblaj animoj de artistoj renkontiĝas, tie Carl Bloch sidos inter la plej noblaj el ĉiuj!". == La influo de Carl Block == Dum pli ol 40 jaroj la [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] faris pezan uzon de la pentraĵoj de Carl Bloch, plejparte el la kolektaĵo de la palaco ''Frederiksborg'', en ĝiaj preĝejaj konstruaĵoj kaj presitaj amaskomunikiloj. La eklezio produktis filmojn pri Kristo, uzante la pentraĵojn de Bloch kiel modeloj por la koloroj, lumigo kaj entuta arta dezajno en multaj de la filmaj scenoj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="154px" caption="Carl Bloch - Vivo de Jesuo"> The Shepherds and the Angel.jpg|<center>''la paŝtistoj kaj la anĝelo'' Carl Heinrich Bloch - Jesus Tempted.jpg|<center>''Jesuo tentigata'' Christhealingthesick.jpg|<center>Kristo saniganta la malsanulojn Healing of the Blind Man by Jesus Christ.jpg|<center>sanigo de lablindulo fare de Jesuo Kristo Carl Heinrich Bloch - Woman at the Well.jpg|<center>virinoj ĉe la puto Image:Bloch-SermonOnTheMount.jpg|<center>la [[Surmonta Parolado]] Transfiguration bloch.jpg|<center>''[[Transfiguriĝo]]'' Carl Heinrich Bloch - Suffer the Children.jpg|<center>''suferas la infanoj'' RaisingofLazarusBloch.jpg|<center>''la leviĝo de Lazaro'' The-Last-Supper-large.jpg|<center>''la lasta vespermanĝo'' Gethsemane Carl Bloch.jpg|<center>''la ĝardeno [[Getsemano]]'' Christ at the Cross - Cristo en la Cruz.jpg|<center>''Kristo ĉe la kruco'' BurialofChrist CarlBloch.jpg|<center>''entombigo de Kristo'' TheResurrectionOfChrist.jpg|<center>''la releviĝo de Kristo'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * [http://www.carlbloch.com/index.html biografio kaj reta bildaro de Carl Bloch] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051201031529/http://www.carlbloch.com/index.html |date=2005-12-01 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.carlbloch.org retejo CarlBloch.org: 43 pentraĵoj de li] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160604071658/http://www.carlbloch.org/ |date=2016-06-04 }} * [http://www.amazon.com/dp/B004LGS36M?m=AG56TWVU5XWC2 libro ''Vivo de Kristo: La Arto de Carl Bloch'' (angle) en la retejo ''amazon''] * [http://www.carlbloch.byu.edu informo pri Bloch kaj ekspozicio pri li en retejo de la Muzeo de Arto de la universitato ''Brigham Young''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150706201137/http://carlbloch.byu.edu/ |date=2015-07-06 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloch, Carl Heinrich}} [[Kategorio:Danaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Kopenhago]] [[Kategorio:Mortintoj en Kopenhago]] j5bbcwsh7de6hcch3jebu9rzjp9d3mg 0 560151 9404481 9363739 2026-06-16T12:10:28Z Sj1mor 12103 9404481 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:André Derain, photograph published in Gelett Burgess, The Wild Men of Paris, Architectural Record, May 1910, sculpture-Nu debout (Standing Woman), 1907.jpg|André Derain, foto publikigita en Gelett Burgess, ''The Wild Men of Paris'', Architectural Record, Majo 1910. Skulptaĵo: Stara nudaĵo, 1907|eta]] '''André DERAIN''' (prononcita france [dəʁɛ̃|]; [[17a de junio]] [[1880]] – [[8a de septembro]] [[1954]]) estis franca artisto, pentristo, skulptisto kaj kunfondinto de [[Faŭvismo]] kun [[Henri Matisse]].<ref>{{Cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/fauv/hd_fauv.htm |title=Fauvism |accessdate=2007-12-17 |last=Sabine |first=Rewald |publisher=from ''Timeline of Art History''. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000– | archiveurl= https://web.archive.org/web/20071214134225/http://www.metmuseum.org/toah/hd/fauv/hd_fauv.htm| archivedate= 14a de Decembro 2007 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> En 1900, li kunhavis studion kun [[Maurice de Vlaminck]] kaj kune ili ekpentris scenojn de la najbaraĵoj, sed tio estis interrompita de la [[deviga militservo]] el Septembro 1901 al 1904.<ref>Diehl, Gaston (1977). Derain. Crown Publishers, Inc. ISBN 0517037203. p. 14.</ref> Post tio, Matisse konvinkis la gepatrojn de Derain permesi lin abandoni sian inĝenieran karieron kaj dediĉi sin nur al pentrarto; sekve Derain ekstudis ĉe la Akademio Julian.<ref>"International Painting and Sculpture - Le Cavalier au cheval blanc". National Gallery of Australia. [http://www.nga.gov.au/international/Catalogue/Detail.cfm?ViewID=1&MnuID=2&GalID=4&SubViewID=1&BioArtistIRN=12005&IRN=98696] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141205094533/http://www.nga.gov.au/international/Catalogue/Detail.cfm?ViewID=1&MnuID=2&GalID=4&SubViewID=1&BioArtistIRN=12005&IRN=98696 |date=2014-12-05 }} Alirita la 1an de Junio 2016.</ref> Poste li iĝis unu el ĉefaj pentristoj de la nova stilo [[Faŭvismo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * Clement, Russell (1994). ''Les Fauves: A Sourcebook''. Greenwood Press. ISBN 0-313-28333-8. * Cowling, Elizabeth; Mundy, Jennifer (1990). ''On Classic Ground: Picasso, Léger, de Chirico and the New Classicism 1910–1930''. London: Tate Gallery. ISBN 1-85437-043-X * Diehl, Gaston (1977). ''Derain''. Crown Publishers, Inc. ISBN 0517037203. * Hamilton, George Heard (1993). ''Painting and Sculpture in Europe, 1880–1940''. Yale University Press. ISBN 0300056494. * Sotriffer, Kristian (1972). ''Expressionism and Fauvism''. McGraw-Hill. {{OCLC|1149407}}. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[wikilivres:André Derain|Works by André Derain]] (publika havaĵo en Kanado) * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/search/field/subjec/searchterm/Derain,%20Andr%C3%A9,%201880-1954%20--%20Exhibitions/mode/exact André Derain exhibition catalogs] * [http://www.architecturalrecord.com/articles/11445-the-wild-men-of-paris Gelett Burgess, ''The Wild Men of Paris, Matisse, Picasso and Les Fauves,'' 1910] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Derain, Andre}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj artistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Faŭvismo]] 8122e5bp4p70p8jfy7e2za07eo0skb0 0 566172 9404639 8245688 2026-06-16T14:33:40Z Sj1mor 12103 9404639 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Bellini}} {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Madonna and Child LACMA M.85.223.jpg|dekstre|eta|200px|Madono kun infano.]] '''Jacopo BELLINI''' (ĉ. 1400 – ĉirkaŭ 1470) estis [[Italio|itala]] [[pentristo]]. Jacopo estis unu el la fondintoj de la [[Renesanca arto|renesanca stilo]] de [[pentrarto]] en [[Venecio]] kaj norda Italio. Ankaŭ liaj filoj [[Gentile Bellini|Gentile]] kaj [[Giovanni Bellini]], kaj lia bofilo [[Andrea Mantegna]] estis famaj pentristoj. Survivis malmultaj el la pentraĵoj de Bellini, sed liaj survivintaj skiz-libroj (unu en la [[Brita Muzeo]] kaj unu en [[Luvro]]) montras intereson en pejzaĝo kaj en prilaborita arkitektura desegno kaj estas lia ĉefa heredo. Liaj survivintaj verkoj montras kiel li uzis la linian [[perspektivo]]n por ornamaj modeloj kaj la riĉan koloraron de la venecia pentrarto. == Bibliografio == * C. Eisler, ''The genius of Jacopo Bellini: the complete paintings and drawings'' (London, The British Museum Press, 1989) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/187741/rec/2 ''Italian Paintings, Venetian School''], kolekta katalogo enhavanta informon pri Bellini kaj liaj verkoj (vidu index; plate 9). {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bellini, Jacopo|1396}} [[Kategorio:Veneciaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]] 0rv6riej7mx4ujerkph8up933tl3vzs 0 567243 9404980 8528258 2026-06-16T20:30:14Z Sj1mor 12103 9404980 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Rade TOVLADIJAC''' (naskiĝinta la [[1-an de aŭgusto]] [[1961]]) en [[Ulcinj]] estas [[Serbio|serba]] [[aŭtoro]] de [[Bildliteraturo|bildrakontoj]], [[arkitekto]], [[scenaristo]] kaj [[pentristo]].<ref>[https://www.lambiek.net/artists/t/tovladijac_rade.htm Comics creator: Rade Tovladijac]</ref> Li estas fama pro, interalie, «Ljudi za zvezde» kun scenaristo Aleksandar Timotijević (YU strip magazine), «Smešna strana srpske stvarnosti» kun scenaristo Mihailo Medenica, kaj «Stripformer» kun bildliteraturisto Siniša Radović. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://www.betterflystudio.com/ Tovladijac's "Betterfly Studio", official website, Belgrade] {{ĝermo|serbo|bildliteraturisto|scenaristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tovladijac, Rade}} [[Kategorio:Serbaj bildliteraturistoj]] [[Kategorio:Serbaj scenaristoj]] [[Kategorio:Serbaj arkitektoj]] [[Kategorio:Serbaj pentristoj]] 674cxdwbs1rav6rug51qt4dsx6ixve2 0 568323 9404946 8594779 2026-06-16T20:16:34Z Sj1mor 12103 9404946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Željko Pahek | dosiero = Zeljko Pahek, artist (2015).jpg | grandeco de dosiero = | priskribo = | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1954|0|0}} | loko de naskiĝo = [[Županja]] | dato de morto = | loko de morto = | nacieco = | ĝenro = [[Bildrakonto]] | subskribo = }} '''Željko Pahek''' (naskiĝinta la [[1954]]) en [[Županja]], [[Kroatio]], [[Jugoslavio]]) estas [[Serbio|serba]] [[aŭtoro]] de [[Bildliteraturo|bildrakontoj]] kaj [[scenaristo]].<ref>[https://www.lambiek.net/artists/p/pahek-zeljko.htm Comics creator: Željko Pahek], Lambiek Comiclopedia {{en}}</ref> Li estas fama pro, interalie, ''La Légion des imperméables'', ''Error Data'' kaj ''Moby Dick'' kun scenaristo Jean-Pierre Pécau.<ref>[http://www.bedetheque.com/auteur-8977-BD-Pahek-Zeljko.html Željko Pahek] sur la Bédéthèque {{fr}}</ref> == Elektita bibliografio == === Bildstrioj kaj grafikaj romanoj === * ''Astro-iđani'', Jugoslavio /Serbio/, 1981-1983. * ''Après le Mur...'', Francio, 1990. * ''Once upon a time in the future'', Usono, 1991. * ''Depilacija Mozga'', Jugoslavio /Serbio/, 1997. * ''Badi kukavica i druge priče'', Jugoslavio /Serbio/, 2001. * ''Moby Dick'' 1-2, Francio, 2005. * ''1300 kadrova'', Bosnio kaj Hercegovino, 2014. * ''Error Data (Chronicles by a Burnt Out Robot)'', Anglio, 2016.<ref>[http://www.modestycomics.com/ebooks-2-2/error-data/ Error Data] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919155333/http://www.modestycomics.com/ebooks-2-2/error-data/ |date=2016-09-19 }}, Modesty Comics, London {{en}}</ref> * ''La Légion des imperméables'', Francio, 2016. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.modestycomics.com/authors-n-z/zeljko-pahek/ Pahek, a bio], Modesty Comics, London {{en}} * [http://www.modestycomics.com/authors-n-z/zeljko-pahek/pahek-robeoandruliette/ Pahek - Robeo and Ruliette], Short story, 10 pages {{en}} {{Ĝermo|serbo|bildliteraturisto|scenaristo}} {{Vivtempo|Pahek, Zeljko}} [[Kategorio:Serbaj bildliteraturistoj]] [[Kategorio:Serbaj scenaristoj]] [[Kategorio:Serbaj pentristoj]] 68xt5q17d1ewe4f17e85wokdix7wmqp 0 569577 9405267 9218565 2026-06-17T07:37:37Z Sj1mor 12103 9405267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Siné''' (fakte '' Maurice Albert Sinet ''; n. [[31-an de decembro]] [[1928]] en [[Parizo]]; m. [[5-an de majo]] [[2016]] ) estis [[Francio|franca]] ilustristo kaj [[satiro| satiristo]]. Li estis redaktisto de la semajna gazeto ''Siné Mensuel''. == Vivo == Maurice Albert Sinet portis la familian nomon de Albert Sinet, unua edzo de lia patrino. Tiu geedziĝo finiĝis en divorco. La patrino, posedanto de malgranda nutraĵvendejo, tiam geedziĝis kun forĝisto Laurent Versy, la natura patro de Maurice. En 1942 li komencis studi kiel grafikisto en la prestiĝa ''École Estienne'' en Parizo. Li enspezis kiel kantisto en noktaj kluboj. De 1946 ĝis 1948 li estis kantisto en la grupo ''Les Garçons de La rue''. Post lia soldatservo, li komencis desegni; li enspezis poste kun [[retuŝo]]j de erotikaj fotoj. En 1952 unue aperis lia desegno en [[France Dimanche]]. En 1955 li estis premiita je 'Grand Prix de l'Humour Noir' (''granda premio de la nigra humoro'') pro lia kolekto ''Complainte sans Paroles'' (''senvorta ago'') Li atingis pli larĝan publikon per serio de delikataj karikaturoj de katoj, kiuj aperis en 1956 en [[France Soir]]. Poste li ŝanĝis al [[L'Express]] kiel politika karikaturisto. Li polarizis la legantaron pro sia malakcepto de la Francia rolo en la [[Alĝeria milito]]. Li apogis ankaŭ la opozicion kontraŭ la milito per ago: "Mi kaŝis personojn, mi faris falsajn paperojn." En tiu tempo, li laboris proksime kun la advokato [[Jacques Vergès]] kune, de kiu li tamen, jaroj poste, en 1987, distancigis sin. kiam Vergès transprenis defendan mandaton por [[Klaus Barbie]]. Siné ankaŭ iĝis akra kritikisto kaj karikaturisto de prezidento [[Charles de Gaulle]]. Al sia antipatio kontraŭ de Gaulle aldonis la fakto, ke militservo de Siné estis markita je kontraŭdiroj al liaj superuloj kaj ke al li estis kontraŭ ĉiu milita principo. Post disputoj kun [[Jean-Jacques Servan-Schreiber]], redaktoro de L'Express, Siné en 1962 forlasis la ĵurnalon. "Mi trovis lin tro milda, same la Socialistan Partion de hodiaŭ", opiniis Siné poste. Siné tiam alportis sian propran revuon nomitan ''Siné massacre'' sur la merkato. Liaj bonaj konektoj al alĝerianoj el tempo de la milito helpis al laboroj por la Alĝeria Nacia Petrola Kompanio [[Sonatrach]], por kiu li desegnis de 1965 ĝis 1980. En 1968 li fondis kune kun [[Jean-Jacques Pauvert]] la revuon '''L’Enragé'''. Samtempe li desegnis por la revuo ''Action''. Tra sia agado por Alĝerio, li iĝis radikala rekomendanto de la palestina afero kaj radikala kontraŭulo de [[Israelo]]. En intervjuo kun ''Radio Carbone 14'' li konfesis en 1982 fine malfermite al la [[antisemitismo]]: "mi estas antisemito, ekde Israelo ĵetas bombojn. Mi estas antisemito, kaj mi ne timas aldoni tion. Li poste pardonpetis dirante ke li estis ebria. Kritikistoj kiel ekzemple [[Pierre Desproges]], kiuj nomis lin "la sola ekstrem-dekstrema maldekstrulo de Francio". [[Bernard-Henri Lévy]] tenis la akuzon firme, ke li reprezentas antisemitajn kaj rasismajn opiniojn. De 1981 ĝis 2008 Siné estis desegnisto ĉe la revuo [[Charlie Hebdo]]. La eldonisto, [[Philippe Val]], adiaŭis lin en 2008 ĉar li akuzis lin de antisemita polemiko kontraŭ la juda bofilino de la ŝtatprezidanto [[Nicolas Sarkozy]]. La [[Internacia Ligo kontraŭ Rasismo kaj Antisemitismo]] intervenis kontraŭ tiu polemiko kaj kontraŭ alia serio de desegnoj, kiujn oni taksis kiel kalumnion je islamaj virinoj, tio estis akuzo kontraŭ Siné. En novembro de 2009 Siné estis liberparolita ĉe la Kortumo de Apelacio en [[Lyon]]. Post lia maldungo ĉe Charlie Hebdo Siné aperigis privatan satiran semajnan gazeton ''Siné Hebdo'' en septembro 2008 sur la merkato, sed kiu devis esti ĉesigita denove pro nekontentigaj vendonombroj, fine de aprilo 2010. En septembro de 2011, okazis novfondo kiel monata revuo ''Siné Mensuel ''. La revuo, kiu aperas sen reklamoj kaj en 2014 havis 15.000 ekzemplerojn, povis subteni sin sur la merkato malgraŭ periode aperantaj financaj problemoj. Siné mortis dum la mateno de majo 5, 2016 en la Pariza hospitalo ''Hôpital Bichat-Claude-Bernard'', pro sekvoj de pulmo-kirurgio. == Publikigaĵoj == * ''Les chats'', Paris 1997: Le Cherche-midi. ISBN 978-2862744759. * ''Ma vie, mon œuvre, mon cul !'' * : Band 1: Paris 2002: Casterman. ISBN 978-2203340275. * : Band 2: Paris 2003: Casterman. ISBN 978-2203340305. * : Band 3: Paris 2004: Casterman. ISBN 978-2203342064. * ''Siné, 60 ans de dessins'', Paris 2009: Hoëbeke. ISBN 978-2842303587. == Literaturo == * Alain Abellard: ''Brutal, bête et méchant'', [[Le Monde]], 4-a de decembro 2009, p. 21 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj artistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] dngas9trpckdu84tmqap8ol9jm4nbw0 0 570589 9404818 9055987 2026-06-16T18:38:57Z Sj1mor 12103 9404818 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Fedele BRUNI''' plene '''Fedele Giovanni Baroffio Bruni''' ({{lang-ru|Фёдор Антонович Бруни}}; naskiĝis la [[10-an de junio]] [[1799]] en [[Milano]], [[Italio]] mortis la [[11-an de septembro]] [[1875]] en [[Sankt Peterburgo]], [[Rusia Imperio]]) estis rusia italdevena [[pentristo]], reprezentanto de [[Akademismo]] en [[pentrarto]]. == Biografio == Liaj gepatroj estis ''Antonio Baroffio di Mendrisio'' kaj ''Magdalena Bossart di Würzburg''. La patro devenis el urbo [[Mendrisio]] situanta en [[Helveta Respubliko]] nuntempe en suda [[Svislando]], kiu limas al Italio. La patro estis pentristo, kiu ĉefe okupiĝis pri [[Plafono (arkitekturo)|plafona]] pentrado kaj restaŭrado de bildoj. Li estis akademiano de ''Accademia di belle arti di Brera'' funkcianta ekde [[1776]] en Milano, Italio. En [[1807]] la patro Antonio translokiĝis en Rusion kaj ekloĝis en [[Puŝkin (urbo)|Carskoje Selo]] proksime de St. Peterburgo, kie la pentristo servis ĉe tieaj palacoj kaj instruis en la [[Liceo|Imperiestra liceo]]. En Rusio lia filo ''Fedele'' iĝis konata kiel '''Fedor Antonoviĉ'''. Ekde [[1809]] ĝis [[1818]] li studis en [[Rusia Akademio de Belartoj]] kaj plenumis necesan programon pentrinte laŭdindan bildon ''"Samsono kaj Dalila"'', pro kiu li diplomiĝis kiel pentristo de la 1-a grado. Por perfektiĝi en pentrarto Bruni en [[1819]] forveturis al sia patrujo Italio, kie li rezidis ĝis [[1836]] ĉefe en [[Romo]] kaj [[Napolo]]. Tie li kreis en [[1824]] la rimarkindan pentraĵon ''"Morto de Kamila, fratino de Goracio"'', kiun tre laŭdis la spertuloj. Pro ĉi-verko oni nomumis lin Efektiva membro de ''Roma Akademio de [[Sankta Luko]]''. En [[1834]] li iĝis akademiano de Rusia Akademio de Belartoj. Laŭ ordono de [[imperiestro]] [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la Unua]] en [[1836]] li revenis en Rusion por instrui pentrarton en la Akademio kiel profesoro de la 2-a grado. Samtempe li multe pentris en kelkaj preĝejoj kaj faris portretojn de lokaj eminentuloj. Li sukcesis desegni per itala krajono kadavron de sia amiko [[Aleksandr Puŝkin]] pereinta en la [[duelo]]. Ekde [[1838]] ĝis [[1841]] Bruni loĝis kaj laboris en Romo, kie finis sian grandan pentraĵon ''"Bronza Serpento"''. Ĝin li prezentis al la [[caro]] en [[Vintra palaco]], pro kiu li estis dekorita per glora ''Ordeno de [[Vladimiro la 1-a de Kievo|Sankta Vladimiro]] de la 4-a grado''. Ĉi-ordeno rajtigis al li heredan nobelecon. Sekvajn kvar jarojn li en Romo faris skizojn de grandaj pentraĵoj por konstruata [[Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo]], kiun projektis kaj realigis fama francdevena arkitekto [[Auguste de Montferrand]]. En [[1855]] Bruni efektivigis ornamon de la katedralo. En [[1846]] - [[1871]] Bruni plu instruis en la Akademio kiel profesoro de la 1-a grado kaj kiel [[rektoro]] (ekde [[1855]]). 24 liaj studentoj pro siaj pentraĵoj ricevis orajn kaj arĝentajn medalojn. Fedele Bruni mortis la [[11-an de septembro]] [[1875]] en Sankt Peterburgo. Lin oni sepultis en Viborga katolika tombejo de Sankt Peterburgo. En [[1936]] liaj restaĵoj oni resepultis en [[Nekropolo]] de artistoj de [[Aleksandro Nevskij|Aleksander Nevskij]] Laŭro. == Familio == En Romo Fedele Bruni interkonatiĝis kun ''Angelika'' (01.01.1811-13.05.1881) filino de mastro de hotelo ''"Londono"'' franco ''Antono Serni'', kiu la [[22-an de oktobro]] [[1835]] iĝis lia edzino. La geedzoj havis kvar infanojn. Kelkaj liaj idoj ankaŭ iĝis pentristoj. Komence de la [[21-a jarcento]] famiĝis rusia pentristo ''Laŭrentij Bruni''. == Literaturo == * Antonov V.: I Bruni in Russia, in: Bollettino Storico della Svizzera Italiana, 1980 {{ru}}, {{it}} * Martinola G.: I diletti figli di Mendrisio, Ed. Dadò, Locarno, 1980 {{it}} * Верещагина А. Г. "Фёдор Антонович Бруни". Leningrado, 1985. * Савинов А. "Ф. А. Бруни". Moskvo, 1949. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/60f40a6c-fe31-4511-9e3d-ca98832442cf/Bruni_biogr.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130430005733/http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/60f40a6c-fe31-4511-9e3d-ca98832442cf/Bruni_biogr.htm |date=2013-04-30 }} biografio kaj bildoj {{ru}} * [http://bruni.ru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161007183356/http://bruni.ru/ |date=2016-10-07 }} Bruni Dinastio {{ru}} {{en}} * [http://www.artcontext.info/pictures-of-great-artists/55-2010-12-14-08-01-06/1435-bruni.html] biografio kaj bildoj {{ru}} * [http://lavraspb.ru/ru/nekropol/view/item/id/174/catid/3] tombo de geedzoj Bruni en la Nekropolo, skulptisto Ruffinoni {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bruni, Fedele}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bruni, Fedele}} [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] 2fnjcujawmaisyxnp2s2fv59kl4vqp5 0 571334 9404875 8867098 2026-06-16T19:13:57Z Sj1mor 12103 9404875 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''August von Heyden''' (naskiĝinta la {{daton|13|6|1827}} en [[Breslaŭo]], mortinta la {{daton|1|6|1897}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj juristo. Lia patro estis la verkisto [[Friedrich von Heyden]]. == Vivo == Heyden jam fariĝis administra ĉefo de la minejo de la Duko de Ujest, kiam li povis permesi al si ekonomie dediĉon al la artoj. Li eniris en 1859 en Berlino la atelieron de Holbein kaj en 1860 la atelieron de Steffeck. En 1861 li iris Parizon por daŭrigi studojn ĉe Gleyre kaj Couture. Lia unua pli granda verko, la sanktulino Barbara alportanta la sakramentojn al ministo en vivodanĝero (por la preĝejo de Dudweiler) ricevis en 1863 oran medalon. En 1866 sekvis la grandverkaĵo: ''Luther und Georg von Frundsberg vor dem Reichstag zu Worms'' (Nürnberg, Germanisches Museum). En 1867 li pentris bildon por la kurtenoj de la berlina operejo: ''Arion auf den Meereswogen''. Ĉe la berlina akademia ekspozicio de 1870 troviĝis la jenaj verkoj de Heyden: ''Die Siesta'', ''Das Märchen'' kaj ''Der Festmorgen'' (la lasta posedatas de la Nacia galerio de Berlino). Ĉiuj ĉi estis kreitaĵoj plenaj de poezia charmo. En 1873 videblis en Berlino ''Prinzessin Clémence, die ihre Reize den Abgesandten des Königs von Frankreich enthüllt''. Ekde tiam li ŝatis verki romantikajn motivojn idealisme kaj ofte de super natura grandeco, ekz.: ''Über das Schlachtfeld reitenden Walküren'' (1872), ''Leukothea, dem Odysseus erscheinend'' (1874), ''Ödipus vor der Sphinx'' (1877), ''Der Hochzeitsritt des Herrn Olof'' (1875), ''Tschionatulander und Sigune'' (1879), ''Wittichs Rettung'' (1880), ''Heureka (ein Alchimist)'' kaj ''Almenrausch und Edelweiß'' (1891). Kontraue al tiuj bildoj estas la en 1890 finfarita verko ''Treue Kameraden'' (savo de ministoj el minejoj falintaj). Ekster tio Heyden faris monumentajn kaj dekorajn bildojn en la tura halo kaj la burĝa salonego de la berlina urbodomo (scenoj el la popola vivo de Berlino de la komencoj ĝis la plej nova tempo, portretoj de meritintaj personoj), en la Moltke-chambro de la generalstabo-domo, en la berlina Nacia galerio (zodiaka serio), en la regna justicejo kaj du bildoj por la Ĵurtribunalo en [[Poznano]] (momentoj gravaj al la urba historio). En 1892 li pentris novan kurtenon por la berlina operejo kun la nordaj [[skaldo]]j Bragi vizitantaj la homojn. Heyden ankaŭ ilustris kaj desegnis ade en la artaj metioj. Inter 1882–1893 li estis instruisto pri kostumoj ĉe la berlina Arto-akademio. == Libroj == Li eldonis: »Aus der Teufe«, zwei Märchen (Berlin 1878); »Die Perlen«, fabelo (1881; ambaŭ aferoj kun ilustraĵoj de li mem; »Blätter für Kostümkunde« (1874–91, 4 vol.); »Die Tracht der Kulturvölker Europas« (Leipzig 1889); »Aus eigenem Rechte der Kunst« (Berlin 1894); »Jury und Kunstausstellungen« (1894). == Fonto == Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 304-305, kio [http://www.zeno.org/nid/20006771947 legeblas tie ĉi.] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Heyden, August von}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo]] sbn4zd7epu2xavw7bthx26p7agln1kx 0 574853 9404897 8276832 2026-06-16T20:01:37Z Sj1mor 12103 9404897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Wilhelm Schneider-Didam:<br> portreto de Fritz von Wille, 1909 }} '''Friedrich (Fritz) Gustav August Julius Philipp Rudolf von Wille''' ([[21a de aprilo]] [[1860]] en [[Weimar]]; [[16a de februaro]] [[1941]] en [[Düsseldorf]]),<ref>la indikoj pri la familio de Wille kaj liaj biografiaj datoj baziĝas sur A. Kirfel 1972, paĝoj 28-37 M. Klütsch 1992, paĝo 14; M. Klütsch 1998, paĝoj 427-430 </ref> estis germana [[pejzaĝpentristo]] kaj posedanto de la [[Burgo Kerpen (Eifel)|Burgo Kerpen]] (1911–1941). [[Dosiero:Wille Meeresbrandung auf Sylt@Albert König Museum20160904.jpg|eta|ondofrapado sur Sylt, 1894]] [[Dosiero:Fritz von Wille Winter in Bewingen.jpg|eta|''Vintro en Bewingen'', 1914]] [[Dosiero:Fritz von Wille.jpg|eta|hochkant|portreto de Fritz von Willes sur lia tomboŝtono]] [[Dosiero:Burg Kerpen (Eifel) 024x.jpg|eta|Burgo Kerpen, elaera foto (2015)]] == Honoroj == * En [[Düsseldorf]], [[Trier]]-Tarforst kaj Kerpen ekzistas ''Fritz-von-Wille-strato''. == Literaturo == * Irene Markowitz (Bearb.): ''Die Düsseldorfer Malerschule'', Mus. Kat., Kunstmuseum Düsseldorf, Düsseldorf 1969 = Kataloge des Kunstmuseums Düsseldorf 4,2. * Alfred Kirfel: ''Fritz von Wille – Maler der Eifel''. In: ''Jahrbuch des Kreises Schleiden 1972''. S. 27–33. * Otto Baur, Alfred Kirfel, Margot Klütsch, Dirk Kocks und Heinz Ladendorf: ''Fritz v. Wille, der Maler der Eifel''. Ausstellungskatalog, Daun 1979, Hrsg. Kreis Daun. * Margot Klütsch (Bearb.): ''Die Sammlung von Wille im Haus Beda Bitburg''. Museumskatalog, Bitburg 1992. * Margot Klütsch: ''Fritz von Wille, Werk und Wirkung''. In: Conrad Peter Joist (Hrsg.): ''Landschaftsmaler der Eifel im 20. Jahrhundert''. Düren 1997, S. 9–24. * Margot Klütsch (Bearb.): Wille, Fritz von, in: ''Lexikon der Düsseldorfer Malerschule 1819–1918''. Band 3, München 1998, Seite 427 f. * Hans Joachim Bodenbach: Fritz von Wille, in: Begegnungen mit Eifelmalern – Eine Familiengeschichte –, in: Neues Trierisches Jahrbuch 2000, N. F., 40. Band, Trier 2000, S. 247–268 mit 18 Abb. und Farbtafel IV. (Auch Sonderdrucke). Mit Gemälden/Zeichnungen folgender Maler: Aenni Härtung/Koblenz (1 Abb. s/w.), Kavenmoser/Koblenz (?)/(1 Abb. s/w.), Pitt Kreuzberg/Schalkenmehren (1 Farbt., und 3 Abb. s/w.), Jean Möhren / Elberfeld (1 Abb. s/w), Dr. Hans Roth/Koblenz (1 Abb. s/w.), Fritz Schönhagen/Koblenz (?) (1 Abb. s/w.), E. v. Hauth/Mayen (S. 249–254, mit 4 Abb. Nr. 3–6, s/w.), Otto von Wille/Düsseldorf (2 Abb. s/w.). * Margot Klütsch: ''Fritz von Wille 1860–1941. Von Düsseldorf in die Eifel''. Ausstellungskatalog, Prüm und Bitburg 2006, Hrsg. Galerie Schwarzer, Düsseldorf und Haus Beda, Fritz-von-Wille-Museum, Bitburg. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://stabikat.staatsbibliothek-berlin.de:8080/DB=1/SET=1/TTL=2/MAT=/NOMAT=T/CLK?IKT=1004&TRM=Wille,Fritz+von Literaturliste im Online-Katalog] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070926223913/http://stabikat.staatsbibliothek-berlin.de:8080/DB=1/SET=1/TTL=2/MAT=/NOMAT=T/CLK?IKT=1004&TRM=Wille%2CFritz%20von |date=2007-09-26 }} der Staatsbibliothek zu Berlin * [http://www.eifel-und-kunst.de/homepage/kuenstler/fritz-von-wille/html/bildergalerie.htm Künstler Homepage auf http://www.eifel-und-kunst.de/] * [http://www.gdk-galerie.de/fritz_von_wille/werke.html Werke von Fritz von Wille] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161226230603/http://www.gdk-galerie.de/fritz_von_wille/werke.html |date=2016-12-26 }} * Fritz von Wille malt die Tomburg im Herbst. Der Maler, sein Werk und ein restauriertes Gemälde. ([http://tomburg-forschung.de/wp-content/uploads/2013/12/2009-12-10_FuerKulturUndGewerbe.pdf PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140415001410/http://tomburg-forschung.de/wp-content/uploads/2013/12/2009-12-10_FuerKulturUndGewerbe.pdf |date=2014-04-15 }}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wille, Fritz von}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Pejzaĝistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Ejfelo]] q2o2iy61g6cpdw7r5sj0yxf085wl5c9 0 575528 9405150 9334824 2026-06-17T01:53:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Béla BERCELI,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''BERCELI Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[oficiro]], [[esperantisto]]. Lia [[frato]] estis [[Vilmos Bleier]]. Béla Berceli [http://hu.unionpedia.org/i/Berceli_B%C3%A9la]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|26|marto|1905}} en [[Újpest]], li mortis la {{daton|31|aŭgusto|1986}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Béla Berceli aliĝis al la [[laborista movado|laborista]] kaj [[Esperanta movado|Esperanta]] [[movado]]j en [[1922]], en la sekva jaro li aliĝis ankaŭ al la [[sindikato]] kaj [[socialdemokrato]]j. Li estis fondinta [[membro]] de esparantista [[klubo]] de Újpest, poste ties sekretario ĝis [[1936]]. Inter 1936-1939 li laboris en eldonejo de [[Literatura Mondo]]. En [[1944]] li estis trudlaboristo, sed li sukcese rifuĝis. En la sekva jaro li aliĝis al la [[komunisto]]j kaj li havis malaltan [[posteno]]n, samtempe li estis grava figuro en la esperantista movado, eĉ eldonisto de Literatura Mondo. En [[1948]] li soldatiĝis kiel [[leŭtenanto]], post 2 jaroj li jam estis [[kolonelo]] en la defenda [[ministerio]]. En [[1956]] li pensiuliĝis, tamen li estis fabrikestro ĝis [[1969]]. Inter 1965-1974 li estis ĉefsekretario de [[Hungara Esperanto-Asocio]]. == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/01578.htm hungarlingva biografio] * [http://wikivisually.com/lang-hu/wiki/Berceli_B%C3%A9la hungarlingva biografio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Berceli Bela}} [[Kategorio:Hungaraj oficiroj]] [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] c39fo1dbgod8y8b7t2hac89lt7tyyt2 0 577607 9404589 9047911 2026-06-16T13:47:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404589 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Boualem Sansal''' aŭ '''Bualem Sansal''' (n. la 15-an de oktobro [[1949]] en [[Alĝero]]) estas [[Alĝerio|alĝeria]] [[verkisto]]. En 2012, oni atribuis al li la Premion ''Prix du Roman Arabe'', sed la premimono estis retirita pro la vizito de Sansal al [[Israelo]] por paroli en la Festivalo de Verkistoj de Jerusalemo.<ref> Fiske, Gavriel (2012-06-30). "Award-winning Algerian author denied cash prize for visiting Israel". The Times of Israel. [http://www.timesofisrael.com/known-algerian-writer-denied-cash-prize-after-visiting-israel/] Alirita en 2013-05-29.</ref> == Biografio == Trejinita kiel [[inĝeniero]] kun doktoriĝo en [[ekonomiko]], li ekverkis [[romano]]jn je aĝo de 50 post retiriĝi el posteno de altranga funkciulo de la Alĝeria registaro. La murdo de la ŝtatestro [[Mohamed Boudiaf]] en 1992 kaj la starigo de la [[Islama fundamentismo]] en Alĝerio inspiris lin verki pri sia lando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sonoma.edu/users/t/toczyski/BAFL03232006.shtml |titolo=Bay Area Francophile List This Week!<!-- Bot generated title --> |alirdato=2016-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071219021530/http://www.sonoma.edu/users/t/toczyski/BAFL03232006.shtml |arkivdato=2007-12-19 }}</ref> Sansal pluloĝas kun sia edzino kaj du filinoj en Alĝerio spite la polemikon kiun liaj libroj vekis en lia hejmlando.<ref name="culturebase. net" >Bay Area Francophile List This Week! [http://www.sonoma.edu/users/t/toczyski/BAFL03232006.shtml] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071219021530/http://www.sonoma.edu/users/t/toczyski/BAFL03232006.shtml |date=2007-12-19 }} Alirita la 29an de Decembro 2016.</ref> En 2007 en la Internacia Festivalo de Literaturo en [[Berlino]], li estis enkondukita kiel verkisto "ekzilita en sia propra lando." Li plendas ke Alĝerio estas iĝante bastiono de [[Islamismo|islamisma]] ekstremismo kaj la lando estas perdanta siajn intelektajn kaj moralajn pilierojn.<ref name="haaretz. com" /> En novembro 2024, Boualem Sansal estis arestita en [[Alĝero]] fare de la polico. Li estis precipe akuzita je "subfosado de nacia unueco", krimprocesoj ankaŭ estis malfermitaj kontraŭ Boualem Sansal.<ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20241121-arrestation-%C3%A0-alger-de-l-%C3%A9crivain-franco-alg%C3%A9rien-boualem-sansal artikolo ''Arrestation à Alger de l’écrivain franco-algérien Boualem Sansal'' en la retejo ''rfi.fr'' je 2024-11-21]</ref> == Literatura kariero == La romano de Sansal nome ''Le village de l'Allemand ou le journal des frères Schiller'' estas la historio de du alĝeriaj fratoj kiuj fosas en la pasinto kaj malkovras ke iliaj patroj estis [[Naziismo|naziisma]] oficiroj kiuj fuĝis al Alĝerio post la milito. La libro esploras la fajnan linion inter [[islama fundamentismo]] kaj [[naziismo]].<ref name="haaretz. com">[http://www.haaretz.com/standing-fast-1.237865 Standing fast] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160422155925/http://www.haaretz.com/standing-fast-1.237865 |date=2016-04-22 }}, de Avirama Golan, Haaretz</ref> ''Le Village de l'allemand'' (la vilaĝo de la germano) estis la unua el la romanoj de Sansal kiu estis tradukita en la anglan, kaj estis publikigita en Usono kiel ''The German Mujahid'' kaj en Britio kiel ''An Unfinished Business''. Ekde la publikigo de ''Poste restante: Alger. Lettre de colère et d'espoir à mes compatriotes'' en 2006, la libroj de Sansal estis malpermesitaj en Alĝerio.<ref name="haaretz. com" /> == Publikigita verko == === Romanoj === * 1999: ''Le Serment des barbares'', Gallimard. Prix du Premier Roman 1999. Prix Tropiques, AFD, 1999 * 2000: ''L'Enfant fou de l'arbre creux'', Gallimard. Prix Michel Dard * 2003: ''Dis-moi le paradis'', Gallimard * 2005: ''Harraga'', Gallimard. * 2008: ''Le village de l'Allemand ou le journal des frères Schiller'', Gallimard. Grand Prix RTL-Lire 2008, Grand prix de la francophonie de la [[Académie française]] 2008 -Prix Nessim Habif- * 2011: ''Rue Darwin'', Gallimard * 2015: ''2084: La fin du monde'', Gallimard. Grand Prix du roman de l'Académie française === Noveloj === * 2001: La voix, Gallimard-Le Monde * 2005: La vérité est dans nos amours perdues, in "Des nouvelles d'Algérie", ed Métailié * 2004: La Femme sans nom. Littera et l’Aube. * 2005: Homme simple cherche évènement heureux, Le Monde. * 2005: Tous les bonheurs ne valent pas le déplacement, Magazine des Beaux Arts. * 2006: La Terrible nouvelle. Le Monde. === Eseoj === * 2006: Poste restante: Alger, lettre de colère et d'espoir à mes compatriotes, Gallimard * 2007: Petit éloge de la mémoire, Gallimard * 2021: Lettre d’amitié, de respect et de mise en garde aux peuples et aux nations de la terre === Teknika literaturo === 1986: La Combustion dans les turboréacteurs, OPU, Alger. 1989: La Mesure de la productivité, OPU, Alger == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Intervjuo de 5a de Oktobro, 2012 [http://www.haaretz.com/weekend/magazine/from-algeria-with-love.premium-1.468225] * [http://en.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-310/_nr-655/i.html Intervjuo kun Boualem Sansal: "There Are Parallels between Islamism and National Socialism"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090628232448/http://en.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-310/_nr-655/i.html |date=2009-06-28 }} * [http://en.qantara.de/A-Good-Cowardly-Choice/16381c16591i1p169/index.html German Peace Prize for Boualem Sansal: A Good, Cowardly Choice] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120324114102/http://en.qantara.de/A-Good-Cowardly-Choice/16381c16591i1p169/index.html |date=2012-03-24 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sansal, Boualem}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Alĝeriaj verkistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Alĝeriaj ateistoj]] 5spvzswuiu675oa0096cqt7zdd8a5or 0 582894 9404826 7249046 2026-06-16T18:43:21Z Sj1mor 12103 9404826 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Izabella Działyńska''', propre: '''Izabella Elżbieta z Czartoryskich Działyńska''' (naskiĝis la 14-an de decembro 1830 en [[Varsovio]], mortis la 18-an de marto 1899 en [[Menton]], Francio) – pola pentristino-[[amatoro|amatorino]], [[kolektado|kolektistino]] de [[artaĵo]]j. == Vivo == Filino de princo [[Adam Jerzy Czartoryski]] kaj Anna Zofia Sapieżyńska. Ŝi edukiĝis en [[Parizo]], en konservativa etoso (partiaro Hotelo Lambert). De juneco kolektis artaĵojn. En 1857 nuptis terposedanton Jan Działyński el [[Grandpolujo]]. La geedzoj restis sen infanoj. Ŝi gvidis Polan Instituton ĉe Hotelo Lambert, multe vojaĝis tra [[Eŭropo]], ankaŭ al [[Alĝerio]], [[Egipto]] kaj la [[Sankta Tero]]. Dum plimulto de sia vivo loĝis en Parizo, kaj de la nuptiĝo parte ankaŭ en Gołuchów ([[distrikto Pleszewski]]), kiun en 1872 transprenis de sia edzo kontraŭ pruntedonita al li [[mono]] por celoj de la [[Januara Ribelo]] kontraŭ [[Rusa Imperio]]. Ŝi iniciatis interalie kolektaĵon de antikvaj vasoj, [[grafiko]]j, [[bildo]]j, artismaj [[meblo]]j. Ŝi trakonstruis [[Kastelo]]n en Gołuchów – parte laŭ propra koncepto - por [[muzeo]], helpe de kreita en 1893 goluĥova majorato certigis al la muzeo rimedojn por plutenado. Ŝi strebis al revivigo de la malnova brilo de la rezidejo, kiu iam estis sidejo de la gento de familio Leszczyński. Post la morto ripozis en [[maŭzoleo]] - tomba [[kapelo]] en parko de Gołuchów. == Bibliografio == * Teresa Jakimowicz, ''Elżbieta Działyńska'', en: Wielkopolski Słownik Biograficzny, [[Warszawa]]-[[Poznań]] 1981 * Róża Kąsinowska, ''Gołuchów. Rezydencja magnacka w świetle źródeł'' (Gołuchów. [[magnato|Magnata]] rezidejo lume de fontoj), Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie 2006, ISBN 83-922-141-1-0 * Danuta Marek, ''Ordynacja gołuchowska Izabelli z Czartoryskich Działyńskiej (1830-1899)'' (Gołuchów-Majorato de Izabella Działyńska), Muzeum Narodowe w Poznaniu 1994, ISBN 83-85296-20-4 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bkpan.poznan.pl/muzeum/wlasciciele/dzialynska_izabella_z_czartoryskich.htm Biblioteka Kórnicka] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923191506/http://www.bkpan.poznan.pl/muzeum/wlasciciele/dzialynska_izabella_z_czartoryskich.htm |date=2015-09-23 }} Biblioteko de Kórnik {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Działyńska, Izabella}} [[Kategorio:Czartoryski-familio]] [[Kategorio:Polaj pentristoj]] [[Kategorio:Polaj kolektistoj]] dgavid70cz8hrs343lzj8n8hdfkisxo 0 583031 9404804 8562828 2026-06-16T18:30:08Z Sj1mor 12103 9404804 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Markus Lüpertz''' (naskiĝinta la [[25an de aprilo]] [[1941]] en [[Reichenberg (Bohemujo)]] en norda [[Ĉeĥujo]]) estas germana [[pentristo]], [[grafikisto]] kaj [[skulptisto]]. Li apartenas al la plej famaj artistoj germanaj de la nuntempo. Liaj bildobjektoj distingiĝas per sugesta forto kaj arĥaika monumenteco.<ref>Andrea Firmenich, Johannes Janssen (eld.): ''Markus Lüpertz – Durs Grünbein, Daphne – Metamorphose einer Figur''. Wienand, Kolonjo 2005, ISBN 978-3-87909-870-5, S. 15; komp. ankaŭ la gazetara aktujo de Albertina Wien pri la ekspozicio de Markus Lüpertz. Metamorphosen der Weltgeschichte, 11a de marto 2010, p. 1</ref> Lüpertz insistas pri tio, fiksi la objekton per pratipa eldiro de ĝia esto. Multaj el liaj verkoj estas atribuendaj al [[noveksprimismo]]. De 1988 ĝis 2009 Lüpertz estis rektoro ĉe la [[Arta Akademio je Duseldorfo|Ŝtata Artakademio]] en [[Duseldorfo]]. En publiko li sin prezentas kiel stranga pentristo, kiu tenas sian propran [[genio]]kulton.[[Dosiero:Markuslüpertz.JPG|eta|rekta|Markus Lüpertz en 2014]] == Artaĵoj == * [[Heraklo de Gelsenkirchen]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118575082}} * [http://www.zeit.de/online/2007/48/bg-luepertz Fotostrecke ''Entwürfe eines Götterboten''.] En: ''[[Die Zeit|Zeit-Online]]'', 3a de decembro 2007 * [http://www.awk.nrw.de/akademie/klassen/kuenste/ordentliche-mitglieder/luepertz-markus.html Markus Lüpertz] ĉe [[Nordrejn-Vestfalia Akademio de Sciencoj kaj Artoj]] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170321171250/http://www.awk.nrw.de/akademie/klassen/kuenste/ordentliche-mitglieder/luepertz-markus.html |date=2017-03-21 }} * [http://www.vimeo.com/10043730 Artista konversacio kadre de la ekspozicio ''Markus Lüpertz. Metamorphosen der Weltgeschichte''] Albertina, 8a de marto 2010 * [http://kuenstlerdatenbank.ifa.de/datenblatt.php3?ID=146&NAME=L%FCpertz&ACTION=kuenstler&SUB_ACTION=1%7C8 Lüpertz]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Künstlerdatenbank * [http://www.eiskellerberg.tv/artikeldetail-video/items/endlich-frei-und-unentwegt-ruhelos.html endlich-frei-und-unentwegt-ruhelos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170322014241/http://www.eiskellerberg.tv/artikeldetail-video/items/endlich-frei-und-unentwegt-ruhelos.html |date=2017-03-22 }} ĉe eiskellerberg.tv {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lupertz, Markus}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Universitatestroj]] lnjj9qbdii0zegbt4pks0zbzoow6g9h 2 583362 9404653 9400034 2026-06-16T14:37:16Z Baba79 118684 9404653 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto [[Rusio]] komencis la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|plenskalan invadon de Ukrainio]] la 24-an de februaro 2022, en grava eskalado de la [[Konflikto inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014|Rusa-Ukraina Milito]], kiu komenciĝis en 2014. Ĝi estas la plej granda milita atako en [[Eŭropo]] ekde la [[Dua Mondmilito]]<ref>Herb, Jeremy; Starr, Barbara; Kaufman, Ellie (24-a de Februaro 2022). "[https://www.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html US orders 7,000 more troops to Europe following Russia's invasion of Ukraine]" ([https://web.archive.org/web/20220227052443/https://edition.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html arkivo]). Oren Liebermann and Michael Conte. CNN. </ref><ref>Karmanau, Yuras; Heintz, Jim; Isachenkov, Vladimir; Litvinova, Dasha (24 February 2022). "[https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 Russia presses invasion to outskirts of Ukrainian capital]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 arkivo]). ABC News. </ref><ref>Tsvetkova, Maria; Vasovic, Aleksandar; Zinets, Natalia; Charlish, Alan; Grulovic, Fedja (27-a de Februaro 2022). "[https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ Putin puts nuclear 'deterrence' forces on alert]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ arkivo]). Reuters</ref>. Dum la batalado, multaj pecoj de ukraina kultura heredaĵo estis aŭ detruitaj, difektitaj aŭ endanĝerigitaj pro la ĝeneraligita detruado tra la lando<ref name= Akinsha> Akinsha, Konstantin (25-a de Marto 2022). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/25/ukraine-culture-in-peril Culture in the crossfire: Ukraine's key monuments and museums at risk of destruction in the war]". The Art Newspaper.</ref>. Ĉi tiu konscia detruo kaj prirabado de pli ol 500 ukrainaj kulturaj heredaĵejoj estas konsiderata [[militkrimo]]<ref>Kirchmair, Lando (2022-03-21). "[https://www.ejiltalk.org/the-war-of-aggression-against-ukraine-cultural-property-and-genocide-why-it-is-imperative-to-take-a-close-look-at-cultural-property/ The War of Aggression Against Ukraine, Cultural Property and Genocide: Why it is Imperative to Take a Close Look at Cultural Property]". EJIL: Talk!.</ref> kaj estis priskribita de la Ministro pri Kulturo de Ukrainio kiel [[kultura genocido]]<ref>"[https://www.euronews.com/culture/2022/09/13/its-cultural-genocide-ukraines-culture-minister-trying-to-salvage-the-countrys-artifacts Salvaging Ukraine's culture: Country's history & language under threat]". euronews. 2022-09-13. </ref>. == Juraj protektoj == La kulturaj posedaĵoj ĝuas specialan protekton laŭ [[internacia humanitara juro]]<ref= Hausler >Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. La ​​unua protokolo de la [[Konvencioj de Ĝenevo|Konvencio de Ĝenevo]] kaj la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago por la Protekto de Kultura Posedaĵo en Kazo de Armita Konflikto]] (ambaŭ devigaj por Ukrainio kaj Rusio) malpermesas al ŝtatoj-partioj uzi historiajn monumentojn por subteni siajn militistajn operaciojn aŭ igi ilin objekto de agoj de malamikeco aŭ reprezalioj<ref= Hausler />. La ​​Dua Protokolo al la Konvencio de Hago permesas atakojn kontraŭ kultura posedaĵo nur en kazo de "nepra milita neceso" kiam ne ekzistas farebla alternativo. Atakoj kontraŭ kultura heredaĵo egalas al militkrimoj kaj povas esti procesigitaj antaŭ la [[Internacia Puna Kortumo]]<ref>Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. == Rimarkindaj lokoj == Antaŭ la invado, Ukrainio havis sep [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondajn Heredaĵojn de UNESKO]], inkluzive de la [[Katedralo de Sankta Sofia (Kievo)|Katedralo Sankta Sofia]] en Kijivo, la [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]], kaj la Historia Centro de [[Lvivo]]<ref>Sherwood, Harriet (2022-03-01). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught]". the Guardian. </ref>. Pliaj lokoj en [[Ĥarkivo]] ([[Derĵprom]]), [[Mikolajivo]] (Observatorio) kaj [[Ĉernihivo]] (Transfiguracio kaj Boris kaj Gleb katedraloj) estas en la pripensitaj por eniri la liston<ref>Katz, Brigit (8-a de marto 2022). "[https://www.smithsonianmag.com/smart-news/unesco-sounds-the-alarm-over-threats-to-ukrainian-cultural-heritage-180979686/ Unesco Sounds the Alarm Over Threats to Ukrainian Cultural Heritage]". Smithsonian Magazine. </ref>. Fine de aprilo 2022, [[Politico]] raportis, ke Ukrainio registris la vrakon de la rusia krozŝipo ''Moskva'' kiel "subakvan kulturan heredaĵon"<ref>Jack, Victor (2022-04-22). "[https://www.politico.eu/article/trolling-russia-ukraine-registers-moskva-shipwreck-underwater-cultural-heritage/ Trolling Russia, Ukraine registers Moskva shipwreck as 'underwater cultural heritage']". POLITICO.</ref>. == Konservadaj klopodoj == === Naciaj === Komence de la milito, la direktoro de la [[Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio]] en Kievo, Fedir Androŝĉuk, kunlaboris kun du kolegoj por konservi kaj protekti la muzeon kontraŭ atako kaj ebla prirabado. Androsĉuk ankaŭ raportis, ke kvar aliaj muzeoj en [[Vinico]], [[Ĵitomir]], [[Sumio]] kaj [[Ĉernihivo]] sukcesis forigi, stoki kaj protekti siajn ĉefajn ekspoziciojn, kaj la muzeo en Vinico estis uzata kiel loĝejo por rifuĝintoj<ref> Sherwood, « [https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2022%2Fmar%2F01%2Fcultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught arkivo]), the Guardian, 1-a de marto 2022 </ref>. La artista kolektivo ''Asortymentna kimnata'' ("Akordita Ĉambro"), bazita ĉe la Ivano-Frankivska Nuntempa Arta Centro, kreis plurajn bunkrojn kaj kunlaboris kun galerioj en [[Kijivo]], [[Mariupolo]], [[Odeso]], [[Zaporiĵo]] kaj aliloke por evakui kaj konservi artaĵojn el la galerioj<ref name= Braun>Braun S. (2022-03-17). "[https://www.dw.com/en/ukraine-rushes-to-save-cultural-heritage-from-destruction/a-61158291 Ukraine rushes to save cultural heritage from destruction]". Deutsche Welle.</ref>. Multaj monumentoj kaj memorindaĵoj estis protektitaj per sakoj da sablo aŭ envolvitaj en diversaj materialoj. En Kijivo, ĉirkaŭ 28 objektoj estis protektitaj tiel ĝis meze de aprilo<ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим"]. Українська правда.</ref>. Loĝantoj en Lvivo provis helpi konservi plurajn ŝtonajn statuojn kaj fontanojn, kiujn oni ne povis malmunti, envolvante ilin en plaston, ŝaŭmon kaj aliajn materialojn. Pliajn klopodojn fotis kaj afiŝis la Lviva Fonduso por la Konservado de Arkitekturaj kaj Historiaj Monumentoj, prezentante lignajn kadrojn kaj tabulojn uzatajn por protekti monumentojn kaj vitralojn de preĝejoj<ref>Holland, Oscar (4-a de Marto 2022). "[https://www.cnn.com/style/article/lviv-ukraine-statues-wrapped-heritage-protection/index.html 'Concerned' Ukrainian locals help protect Lviv's historic statues]". CNN</ref><ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим]". Українська правда.</ref>. La 28-an de marto, la [[Ministerio pri Cifereca Transformo de Ukrainio|Ministerio pri Cifereca Transformo]] lanĉis NFT-muzeon por helpi konservi la ŝtatecon kaj historion de Ukrainio, kaj ĉiuj enspezoj iros al la ministerio. La retejo, Ukraina MetaHistoria NFT-Muzeo inkludus "militlinion" aŭ templinion de eventoj kun koresponda NFT, kiu inkludus [[Tvitero|tviteraĵon]] pri signifa momento en la milito kaj ilustraĵon de ukraina artisto. Antaŭ la 1-a de aprilo, ĉirkaŭ 600 000 dolaroj estis kolektitaj per la vendo de la NFT-oj, kaj la financoj estis destinitaj por helpi rekonstrui muzeojn, teatrojn kaj aliajn kulturajn instituciojn, kiuj estis detruitaj aŭ difektitaj<ref>Kharif, Olga (1-a de Aprilo 2022). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-01/ukrainian-government-raises-600-000-through-museum-nft-sales "Ukraine Raises $600,000 Through Museum NFT Sales to Help Rebuild]". Bloomberg. </ref><ref>Mattei, Shanti Escalante-De (2022-03-28). "[https://www.artnews.com/art-news/news/ukraine-nft-project-museum-of-war-1234623051/ Ukraine Has Launched an NFT 'Museum' to Preserve the Country's History]". ARTnews.com.</ref>. Multaj el la kulturaj heredaĵoj protektataj en Ukrainio kontraŭ rusa invado estas objektoj de rusa kulturo<ref name= Akinsha /><ref name= Braun /><ref>Harding L., Sherwood H. (2022-03-09). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage Ukrainians in race to save cultural heritage]" ([https://web.archive.org/web/20220425175053/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage arkivo]). The Guardian.</ref>. === Internaciaj === Tuj post la komenco de la invado, [[Unesko]] anoncis, ke ĝi laboras por marki ĉiujn eblajn ŝlosilajn historiajn monumentojn kaj lokojn tra la lando per la emblemo de la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago]] de 1954, la internacie agnoskita simbolo por la protekto de kultura heredaĵo en armita konflikto. La organizo ankaŭ kunlaboros kun la muzeodirektoroj de la lando por kunordigi konservadajn klopodojn por protekti kolektojn kaj monitori ajnan difekton al kulturaj lokoj per sputnika bildigo<ref>Hickley, Catherine (2022-03-04). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/04/unesco-gravely-concerned-about-damage-to-ukrainian-cultural-heritage Unesco 'gravely concerned' about damage to Ukrainian cultural heritage]". The Art Newspaper – International art news and events. </ref>. Baldaŭ post la invado, oficialuloj de la [[Internacia Konsilio de Muzeoj]] komencis dokumenti artopecojn, kiujn polico eble trovus se ili estus movitaj kontraŭleĝe trans naciajn limojn<ref>Kishkovsky, Sophia (2022-09-09). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/09/09/ukraine-given-red-list-to-fight-looting Ukraine gets emergency Red List for art as evidence mounts of 'trading networks flowing West']". The Art Newspaper - International art news and events.</ref>. Kulturaj institucioj en [[Pollando]] ofertis helpon, per la Komitato por Helpo al Muzeoj de Ukrainio kreita tuj post la invado. La Komitato ofertis subtenon al ĉiuj muzeoj kaj kulturaj institucioj en Ukrainio por subteni kaj sekurigi iliajn kolektojn same kiel dokumentadon, ciferecigon kaj inventaron de kolektoj.[12] La helpo de aliaj institucioj daŭris dum la tuta milito. En majo 2022 la Ĉeĥa Ministerio pri Kulturo komisiis la [[Nacia muzeo (Prago)|Nacian Muzeon de Prago]] sendi pakmaterialojn kiel vezik-plastikon kaj polietilenan ŝaŭmon kune kun sekureca ekipaĵo kiel fajroestingiloj kaj [[orientita grandpartikla plato|orientitaj grandpartiklaj platoj]] por bloki fenestrojn.[20] Internaciaj organizaĵoj kiel la Ukraina Arta Helpa Centro (bazita en Germanio, subtenata de la germana registaro, inter aliaj) kaj ALIPH (bazita en Svislando) ankaŭ aktive provizis krizhelpon ekde la printempo de 2022.[21][22] == Referencoj == {{referencoj}} ockzgpwuy7x7iniz7n77xvoujnhxu0s 9404680 9404653 2026-06-16T15:13:52Z Baba79 118684 9404680 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto [[Rusio]] komencis la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|plenskalan invadon de Ukrainio]] la 24-an de februaro 2022, en grava eskalado de la [[Konflikto inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014|Rusa-Ukraina Milito]], kiu komenciĝis en 2014. Ĝi estas la plej granda milita atako en [[Eŭropo]] ekde la [[Dua Mondmilito]]<ref>Herb, Jeremy; Starr, Barbara; Kaufman, Ellie (24-a de Februaro 2022). "[https://www.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html US orders 7,000 more troops to Europe following Russia's invasion of Ukraine]" ([https://web.archive.org/web/20220227052443/https://edition.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html arkivo]). Oren Liebermann and Michael Conte. CNN. </ref><ref>Karmanau, Yuras; Heintz, Jim; Isachenkov, Vladimir; Litvinova, Dasha (24 February 2022). "[https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 Russia presses invasion to outskirts of Ukrainian capital]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 arkivo]). ABC News. </ref><ref>Tsvetkova, Maria; Vasovic, Aleksandar; Zinets, Natalia; Charlish, Alan; Grulovic, Fedja (27-a de Februaro 2022). "[https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ Putin puts nuclear 'deterrence' forces on alert]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ arkivo]). Reuters</ref>. Dum la batalado, multaj pecoj de ukraina kultura heredaĵo estis aŭ detruitaj, difektitaj aŭ endanĝerigitaj pro la ĝeneraligita detruado tra la lando<ref name= Akinsha> Akinsha, Konstantin (25-a de Marto 2022). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/25/ukraine-culture-in-peril Culture in the crossfire: Ukraine's key monuments and museums at risk of destruction in the war]". The Art Newspaper.</ref>. Ĉi tiu konscia detruo kaj prirabado de pli ol 500 ukrainaj kulturaj heredaĵejoj estas konsiderata [[militkrimo]]<ref>Kirchmair, Lando (2022-03-21). "[https://www.ejiltalk.org/the-war-of-aggression-against-ukraine-cultural-property-and-genocide-why-it-is-imperative-to-take-a-close-look-at-cultural-property/ The War of Aggression Against Ukraine, Cultural Property and Genocide: Why it is Imperative to Take a Close Look at Cultural Property]". EJIL: Talk!.</ref> kaj estis priskribita de la Ministro pri Kulturo de Ukrainio kiel [[kultura genocido]]<ref>"[https://www.euronews.com/culture/2022/09/13/its-cultural-genocide-ukraines-culture-minister-trying-to-salvage-the-countrys-artifacts Salvaging Ukraine's culture: Country's history & language under threat]". euronews. 2022-09-13. </ref>. == Juraj protektoj == La kulturaj posedaĵoj ĝuas specialan protekton laŭ [[internacia humanitara juro]]<ref= Hausler >Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. La ​​unua protokolo de la [[Konvencioj de Ĝenevo|Konvencio de Ĝenevo]] kaj la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago por la Protekto de Kultura Posedaĵo en Kazo de Armita Konflikto]] (ambaŭ devigaj por Ukrainio kaj Rusio) malpermesas al ŝtatoj-partioj uzi historiajn monumentojn por subteni siajn militistajn operaciojn aŭ igi ilin objekto de agoj de malamikeco aŭ reprezalioj<ref= Hausler />. La ​​Dua Protokolo al la Konvencio de Hago permesas atakojn kontraŭ kultura posedaĵo nur en kazo de "nepra milita neceso" kiam ne ekzistas farebla alternativo. Atakoj kontraŭ kultura heredaĵo egalas al militkrimoj kaj povas esti procesigitaj antaŭ la [[Internacia Puna Kortumo]]<ref>Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. == Rimarkindaj lokoj == Antaŭ la invado, Ukrainio havis sep [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondajn Heredaĵojn de UNESKO]], inkluzive de la [[Katedralo de Sankta Sofia (Kievo)|Katedralo Sankta Sofia]] en Kijivo, la [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]], kaj la Historia Centro de [[Lvivo]]<ref>Sherwood, Harriet (2022-03-01). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught]". the Guardian. </ref>. Pliaj lokoj en [[Ĥarkivo]] ([[Derĵprom]]), [[Mikolajivo]] (Observatorio) kaj [[Ĉernihivo]] (Transfiguracio kaj Boris kaj Gleb katedraloj) estas en la pripensitaj por eniri la liston<ref>Katz, Brigit (8-a de marto 2022). "[https://www.smithsonianmag.com/smart-news/unesco-sounds-the-alarm-over-threats-to-ukrainian-cultural-heritage-180979686/ Unesco Sounds the Alarm Over Threats to Ukrainian Cultural Heritage]". Smithsonian Magazine. </ref>. Fine de aprilo 2022, [[Politico]] raportis, ke Ukrainio registris la vrakon de la rusia krozŝipo ''Moskva'' kiel "subakvan kulturan heredaĵon"<ref>Jack, Victor (2022-04-22). "[https://www.politico.eu/article/trolling-russia-ukraine-registers-moskva-shipwreck-underwater-cultural-heritage/ Trolling Russia, Ukraine registers Moskva shipwreck as 'underwater cultural heritage']". POLITICO.</ref>. == Konservadaj klopodoj == === Naciaj === Komence de la milito, la direktoro de la [[Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio]] en Kievo, Fedir Androŝĉuk, kunlaboris kun du kolegoj por konservi kaj protekti la muzeon kontraŭ atako kaj ebla prirabado. Androsĉuk ankaŭ raportis, ke kvar aliaj muzeoj en [[Vinico]], [[Ĵitomir]], [[Sumio]] kaj [[Ĉernihivo]] sukcesis forigi, stoki kaj protekti siajn ĉefajn ekspoziciojn, kaj la muzeo en Vinico estis uzata kiel loĝejo por rifuĝintoj<ref> Sherwood, « [https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2022%2Fmar%2F01%2Fcultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught arkivo]), the Guardian, 1-a de marto 2022 </ref>. La artista kolektivo ''Asortymentna kimnata'' ("Akordita Ĉambro"), bazita ĉe la Ivano-Frankivska Nuntempa Arta Centro, kreis plurajn bunkrojn kaj kunlaboris kun galerioj en [[Kijivo]], [[Mariupolo]], [[Odeso]], [[Zaporiĵo]] kaj aliloke por evakui kaj konservi artaĵojn el la galerioj<ref name= Braun>Braun S. (2022-03-17). "[https://www.dw.com/en/ukraine-rushes-to-save-cultural-heritage-from-destruction/a-61158291 Ukraine rushes to save cultural heritage from destruction]". Deutsche Welle.</ref>. Multaj monumentoj kaj memorindaĵoj estis protektitaj per sakoj da sablo aŭ envolvitaj en diversaj materialoj. En Kijivo, ĉirkaŭ 28 objektoj estis protektitaj tiel ĝis meze de aprilo<ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим"]. Українська правда.</ref>. Loĝantoj en Lvivo provis helpi konservi plurajn ŝtonajn statuojn kaj fontanojn, kiujn oni ne povis malmunti, envolvante ilin en plaston, ŝaŭmon kaj aliajn materialojn. Pliajn klopodojn fotis kaj afiŝis la Lviva Fonduso por la Konservado de Arkitekturaj kaj Historiaj Monumentoj, prezentante lignajn kadrojn kaj tabulojn uzatajn por protekti monumentojn kaj vitralojn de preĝejoj<ref>Holland, Oscar (4-a de Marto 2022). "[https://www.cnn.com/style/article/lviv-ukraine-statues-wrapped-heritage-protection/index.html 'Concerned' Ukrainian locals help protect Lviv's historic statues]". CNN</ref><ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим]". Українська правда.</ref>. La 28-an de marto, la [[Ministerio pri Cifereca Transformo de Ukrainio|Ministerio pri Cifereca Transformo]] lanĉis NFT-muzeon por helpi konservi la ŝtatecon kaj historion de Ukrainio, kaj ĉiuj enspezoj iros al la ministerio. La retejo, Ukraina MetaHistoria NFT-Muzeo inkludus "militlinion" aŭ templinion de eventoj kun koresponda NFT, kiu inkludus [[Tvitero|tviteraĵon]] pri signifa momento en la milito kaj ilustraĵon de ukraina artisto. Antaŭ la 1-a de aprilo, ĉirkaŭ 600 000 dolaroj estis kolektitaj per la vendo de la NFT-oj, kaj la financoj estis destinitaj por helpi rekonstrui muzeojn, teatrojn kaj aliajn kulturajn instituciojn, kiuj estis detruitaj aŭ difektitaj<ref>Kharif, Olga (1-a de Aprilo 2022). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-01/ukrainian-government-raises-600-000-through-museum-nft-sales "Ukraine Raises $600,000 Through Museum NFT Sales to Help Rebuild]". Bloomberg. </ref><ref>Mattei, Shanti Escalante-De (2022-03-28). "[https://www.artnews.com/art-news/news/ukraine-nft-project-museum-of-war-1234623051/ Ukraine Has Launched an NFT 'Museum' to Preserve the Country's History]". ARTnews.com.</ref>. Multaj el la kulturaj heredaĵoj protektataj en Ukrainio kontraŭ rusa invado estas objektoj de rusa kulturo<ref name= Akinsha /><ref name= Braun /><ref>Harding L., Sherwood H. (2022-03-09). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage Ukrainians in race to save cultural heritage]" ([https://web.archive.org/web/20220425175053/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage arkivo]). The Guardian.</ref>. === Internaciaj === Tuj post la komenco de la invado, [[Unesko]] anoncis, ke ĝi laboras por marki ĉiujn eblajn ŝlosilajn historiajn monumentojn kaj lokojn tra la lando per la emblemo de la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago]] de 1954, la internacie agnoskita simbolo por la protekto de kultura heredaĵo en armita konflikto. La organizo ankaŭ kunlaboros kun la muzeodirektoroj de la lando por kunordigi konservadajn klopodojn por protekti kolektojn kaj monitori ajnan difekton al kulturaj lokoj per sputnika bildigo<ref>Hickley, Catherine (2022-03-04). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/04/unesco-gravely-concerned-about-damage-to-ukrainian-cultural-heritage Unesco 'gravely concerned' about damage to Ukrainian cultural heritage]". The Art Newspaper – International art news and events. </ref>. Baldaŭ post la invado, oficialuloj de la [[Internacia Konsilio de Muzeoj]] komencis dokumenti artopecojn, kiujn polico eble trovus se ili estus movitaj kontraŭleĝe trans naciajn limojn<ref>Kishkovsky, Sophia (2022-09-09). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/09/09/ukraine-given-red-list-to-fight-looting Ukraine gets emergency Red List for art as evidence mounts of 'trading networks flowing West']". The Art Newspaper - International art news and events.</ref>. Kulturaj institucioj en [[Pollando]] ofertis helpon, per la Komitato por Helpo al Muzeoj de Ukrainio kreita tuj post la invado. La Komitato ofertis subtenon al ĉiuj muzeoj kaj kulturaj institucioj en Ukrainio por subteni kaj sekurigi iliajn kolektojn same kiel dokumentadon, ciferecigon kaj inventaron de kolektoj<ref name= Braun/>. La helpo de aliaj institucioj daŭris dum la tuta milito. En majo 2022 la Ĉeĥa Ministerio pri Kulturo komisiis la [[Nacia muzeo (Prago)|Nacian Muzeon de Prago]] sendi pakmaterialojn kiel vezik-plastikon kaj polietilenan ŝaŭmon kune kun sekureca ekipaĵo kiel [[fajroestingilo]]j kaj [[orientita grandpartikla plato|orientitaj grandpartiklaj platoj]] por bloki fenestrojn<ref>Iotkovska, Svilena (11-a de majo 2022). "[https://www.themayor.eu/en/a/view/czechia-helps-ukraine-preserve-its-endangered-cultural-heritage-10419 Czechia helps Ukraine preserve its endangered cultural heritage]" TheMayor.EU". www.themayor.eu.</ref>. Internaciaj organizaĵoj kiel la Ukraina Arta Helpa Centro (bazita en Germanio, subtenata de la germana registaro, inter aliaj) kaj ALIPH (bazita en Svislando) ankaŭ aktive provizis krizan ekipaĵaron ekde la printempo de 2022<ref>"[https://www.aliph-foundation.org/en/projects/aliph-action-plan-for-ukraine Protecting cultural heritage in Ukraine | Aliph Foundation - Protecting heritage to build peace]" ([https://web.archive.org/web/20250129191327/https://www.aliph-foundation.org/en/projects/aliph-action-plan-for-ukraine arkivo]). Aliph Foundation</ref><ref>"[https://www.dug-ww.com/presse Ukraine Hilfslieferungen für Rettung von Kunst- und Kulturgut]". www.dug-ww.com </ref>. En marto 2022, komenciĝis iniciatoj por sekurkopii kaj konservi eble endanĝerigatajn datumojn kaj teknologiojn de la kulturaj institucioj de Ukrainio kiel ''Saving Ukrainian Cultural Heritage Online'' (SUCHO). En novembro 2025, la [[Eŭropa Komisiono]] anoncis, ke ĝi kaj dudek du membroŝtatoj kreos komitaton por subteni la konservadon de la ukraina kulturo. La Eŭropa Unio ankaŭ donacis pliajn 2 milionojn da eŭroj por subteni la kulturan sektoron de Ukrainio, kun ĉirkaŭ 48 milionoj da eŭroj donacitaj ekde la komenco de la milito<ref>Orlandi, Giorgia; Hess, Amandine (7-a de novembro 2025). "[https://www.euronews.com/my-europe/2025/07/11/eu-vows-to-protect-ukrainian-culture-as-russia-targets-over-500-heritage-sites EU vows to protect Ukrainian culture as Russia targets over 500 heritage sites]". EuroNews.</ref>. En februaro 2026, [[Japanio]] anoncis 3,8 milionojn da dolaroj en plia helpo por helpi Ukrainion ripari kulturajn havaĵojn, kiuj estis difektitaj dum la milito, dum renkontiĝo en Kijivo inter la japana ambasadoro Nakagome Masaŝi, ukrainaj oficialuloj kaj reprezentantoj de UNESKO<ref>"[https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/japan-pledges-38-million-to-help-repair-ukraine-s-war-damaged-cultural-sites/3826385 Japan pledges $3.8 million to help repair Ukraine's war-damaged cultural sites]". www.aa.com.tr. 11-a de februaro 2026.</ref>. == Damaĝoj == Laŭ [[UNESKO]], ĝis la 10-a de junio 2026, 536 kulturaj lokoj estis konfirmitaj kiel difektitaj (154 religiaj lokoj, 280 konstruaĵoj de historia kaj/aŭ arta intereso, 41 muzeoj, 33 monumentoj, 22 bibliotekoj, 5 arkeologiaj lokoj kaj 1 arkivejo). == Referencoj == {{referencoj}} da6dqet90um52s5q3z43jf5fevtyapy 3 583555 9404741 9403368 2026-06-16T17:31:19Z Taylor 49 126294 ĉesu mesaĝbombi min 9404741 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) == Aŭtorrajta demando == Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) : Mi respondis tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) : @[[User:Aidas]]: Dankon pro la mesaĝo, kaj mi pardonpetas pro la malfrua respondo. Mi jam riparis la paĝon [[Braga]]: :: {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>} :::: -> :: {{Ŝ|Trad}} : laŭ [[Ŝablono:Trad#Uzo]] ... mi intencas ĉiujn antataŭigi, sed evidente ekstervikiaj farendaĵoj iomete malrapidigis la laboron :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) 6cjjttyn1mah0mg4k85tijyz7fq5wrb 0 585347 9405328 7920573 2026-06-17T08:17:59Z Sj1mor 12103 9405328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Damián FORMENT''' ([[Valencio]], ĉ. [[1480]] - [[Santo Domingo de la Calzada]], [[La Rioja]], [[1540]]) estis [[Hispanoj|hispana]] [[skulptisto]], konsiderita la plej fruktodona de la [[Krono de Aragono]]<ref> Garriga, Joaquim y Bosch, Joan. L'arquitectura i les arts figuratives dels segles XVI-XVII, paĝo 216.</ref> kaj unu de la unuaj enkondukantoj de la [[Renesanco]] en [[Hispanio]].[[Dosiero:Retablo forment poblet lou2.jpg|eta|Retablo de la [[monaĥejo de Poblet]] en la [[provinco Taragono]] de Forment.]]Li laboris por la [[retablo]] de la Baziliko Pilar kaj por la preĝejoj de Sankta Paŭlo kaj de Sankta Mikaelo de la Navaranoj de [[Zaragozo]]. Li laboris ankaŭ por la [[Katedralo de Huesko]] kaj por la [[Katedralo de Santo Domingo de la Calzada]]. Lia laboro por la [[monaĥejo de Poblet]] iĝis polemika ĉar oni akuzis lin ĉar li uzis nebonkvalitan [[marmoro]]n, kio okazigis nepagon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * José Fernández Arenas (1979). Los Monasterios de Santes Creus y Poblet. León: Everest. ISBN 84-241-4860-6. * Variaj aŭtoroj. (2004). Historia del Arte Espasa. Espasa-Calpe. ISBN 84-670-1323-0. * Criado Mainar, Jesús, Las artes plásticas del primer renacimiento en Tarazona (Zaragoza). El tránsito del Moderno al Romano, Centreo de Estudios Turiasonenses. Fundación Pública "Institución Fernando el Católico", Diputación de Zaragoza. Tarazona 1992. * Orduña Viguera, Emilio (1930). Arte Español: La Talla Ornamental en Madera. Madrid: Compañía Ibero-Americana de Publicaciones. * Triadó, Joan Ramon (1998). Art de Catalunya: Escultura moderna i contemporània. Barcelona, Edicions L'isard. ISBN 84-89931-03-8. * Autores varios, direc. Pere Gabriel (1997). Història de la Cultura Catalana: Renaixement i barroc, segles XVI-XVII, vol. II, cap: «L'arquitectura i les arts figuratives dels segles XVI-XVII». Barcelona: Edic. 62. ISBN 84-297-4349-9 * Carmen Morte García (dir.) y Margarita Castillo Montolar (coord.), El esplendor del Renacimiento en Aragón, Zaragoza, Gobierno de Aragón; Museo de Bellas Artes de Bilbao; Generalitat Valenciana, 2009. ISBN 978-84-8380-183-3. Catálogo de la Exposición. Guía abreviada. * Yeguas, Joan (1999). L'escultor Damià Forment a Catalunya. Lérida, Universitat de Lleida. ISBN 8484098087. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Forment, Damian}} [[Kategorio:Hispanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Hispanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Renesancaj skulptistoj]] 1elanl6j6tv21uhc8s0f6fcqjwmf2pz 0 585454 9404871 8882959 2026-06-16T19:12:15Z Sj1mor 12103 9404871 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Franz_Skarbina.jpg|eta|La pentristo Franz Skarbina en 1909]] '''Franz SKARBINA''' (naskiĝinta la {{daton|24|2|1849}} en [[Berlino]], mortinta la {{daton|18|5|1910}} samloke) estis [[germanio|germana]] pentristo. Li anis ĉe [[Berlina secesio]]. == Vivo == Skarbina studis ĉe la berlina akademio pri artoj kaj poste mem trejniĝis laŭ la modelo de [[Adolph von Menzel]] kiel desegnisto kaj pentristo de moderna vivo. En la 1870-aj jaroj estiĝis krom akvafortoj, [[guaŝo]]j kaj desegnaĵoj kelkaj ĝenraj bildoj, el kiuj ĉefe du furoris: ''Der Lebensabend'' (pri la maljuna [[Frederiko la 2-a (Prusio)]] dum aŭtuna tempo en la parko de [[Sanssouci]]) kaj ''Erwachen eines Scheintoten nach einem Selbstmordversuch unter den Leichen der Anatomie'' (pri ŝajna mortinto kiu vekiĝis en anatomiejo inter kadavroj). Vojaĝo al [[Nederlando]] igis lin ekpentri la elegantajn personojn en la naĝejoj de ĉe [[Norda Maro]]] ''(Mittag 12 Uhr in Ostende)''. En 1885 li estis pli longa tempo en [[Parizo]] kie li faris multajn imponajn verkojn oleaj akvafortaj ĝuaŝaj pri la surstrata kaj ensocia vivo laŭ la ideoj de moderna [[naturalismo]]. Ankaŭ el vojaĝoj al Norda [[Franclando]] kaj Nederlando li kunportis multajn pentraĵojn pri popola vivo: ekz. ''Die Fischauktion in Blankenberghe'' (1886), ''Küchenhof eines bretonischen Hotels'', ''Wäscherinnen in Pont-Aven in der Bretagne'', ''Das Innere einer holländischen Heringsräucherei'', ''Hof einer Farm in der Picardie'' (1890, Münchener Neue Pinakothek), ''Belgisches Kabaret'' (1891, Dresdener Galerie), ''Spitzenklöpplerinnen in Brügge'' (1896, Berliner Nationalgalerie). El la pli malfruaj parizaj bildoj menciindas ''Der Auerseelentag'', el la vivo de Berlino: ''Der Weihnachtsmarkt im Lustgarten'' (1893), ''An der Potsdamer Brücke'', ''Im Zentrum Berlins''. El montrigaĵoj de tiutempaj okazoj estu atentigite pri ''Der Kaiser in der schiffbautechnischen Gesellschaft'', ''Eine klinische Vorlesung E. v. Bergmanns'' (1906). Skarbina prezentis ankaŭ motivojn ekz. el [[Karlovy Vary]], Tirolo kaj Italujo (''Abend in einem Dorfe'', Berliner Nationalgalerie), kaj produktis gravuraĵojn, litografaĵojn kaj ilustraĵojn. Li estis membro de ''[[Vereinigung der XI]]'' kaj de la Berlina akademio pri artoj. Inter 1878–93 li docentis ĉe la artoakademio kaj nomumitis en 1888 profesoro. == Fonto == Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 18. Leipzig 1909, p. 519-520, kio [http://www.zeno.org/nid/20007483368 legeblas interrete tie ĉi.] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.buergertum.com/skarbina.htm Pri la verkoj de Skarbina ĉe ''bürgertum.com''] * [http://www.zeno.org/Kunstwerke/A/Skarbina,+Franz Verkoj ĉe ''zeno.org''] * [http://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/persoenlichkeiten/persoenlichkeitenot/381-skarbina.html Biografio sur berlina historia retpaĝaro] * [http://www.bergverein-kallmuenz.de/Maler-in-kallmuenz/11-Franz-Skarbina-Kallmuenz.html Skarbina en Kallmünz] * [http://www.musee-imaginaire.de/mus_alt/lesesaal/skarbina/kurzbio-fr.htm Biografio ĉe ''musee-imaginaire.de''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304203841/http://www.musee-imaginaire.de/mus_alt/lesesaal/skarbina/kurzbio-fr.htm |date=2016-03-04 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Skarbina, franz}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] jvqn8ltw3w8umf89grzh7qtcdj7nzl3 0 586823 9404815 8945827 2026-06-16T18:37:51Z Sj1mor 12103 9404815 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} [[Dosiero:P.C._Skovgaard_by_Budtz_Müller.jpg|eta|La grava dana pentristo Skovgaard]] '''Peter Christian Thamsen SKOVGAARD''' (naskiĝinta la {{daton|4|4|1817}} apud [[Ringsted]], mortinta la {{daton|13|4|1875}} en [[Kopenhago]]) estis [[danio|dana]] pentristo de la [[Ora epoko (Danio)|Ora epoko]]. Li estis la patro de la pentristoj [[Joakim Skovgaard]] kaj [[Niels Kristian Skovgaard]]. == Vivo == Skovgaard studis ĉe la Dana akademio de belaj artoj en Kopenhago i.a. ĉe [[Johann Ludwig Lund]], sed la akademia etoso ne kongruis al lia temperamento. Pli influis lin [[Niels Lauritz Høyen]] kiel konsilisto kaj [[Johan Thomas Lundbye]]; li pentris laŭnature kaj faris portretojn, sed ankaŭ internajn scenojn kun personoj. Tuj li iĝis grava rakontisto de dana naturo per la verko ''Skogsparti vid Jægerspris''(1843), kiun aĉetis la Reĝa portretgalerio. En la jaro 1845 li gajnis medalon ĉeekspozicie. En 1854 li vojaĝis al [[Sicilio]]; li revenis al Italujo en la jaro 1869-a. En 1860 li iĝis profesoro sed nur en 1864 membro de la Akademio de la plastikaj artoj. En 1874 li nomumitis Kavaliro de la [[Dannebrog]]-ordeno Li pentris multon pri diversaj partoj de Danlando, ĉefe en la ''Jægersborg-cervoparko'' kiu troviĝas norde de Kopenhago. La lastaj grandaj bildoj kiujn li faris (1875) montras ''Someran tagon en la Jægersborg-cervoparko antaŭ fulmotondro'' kiu troviĝas en la Kopenhago-galerio. En la prezento de (fagaj) arbaroj Skovgaard estis plej fama inter ĉiuj tiutempaj danaj pentristoj. Lia talento estis ĉefe en la prezento de detalaĵoj - ĝeneralaj etosojn li malpli bone bildigis. Li havis elstaran observadtalenton por ennaturaĵoj. Tipas por liaj pejzaĝartaĵoj riĉeco da plantoj kaj kreskaĵoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.kulturarv.dk/kid/VisKunstner.do?kunstnerId=891 KID Kunst Index Danmark] * [http://www.skovgaardmuseet.dk/skovgaard-museet/skovgaard-familien/peter-christian-skovgaard.aspx Biografio ĉe paĝoj de Skovgaard Museums]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Skovgaard, peter christian}} [[Kategorio:Danaj pentristoj]] [[Kategorio:Pejzaĝistoj]] lfs7kqy4s4n5c45tzkpz0ysqt68mgwg 0 587783 9405157 7956119 2026-06-17T03:04:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405157 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Béla Környey |dosiero = Környey Béla.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Béla Környey antaŭ 1925 |naskonomo = Lehner Béla |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1873|05|18}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Ĉeĥio}} [[Český Krumlov|Krumau]] ([[Aŭstrio-Hungario]], [[Ĉeĥio]]) |dato de morto = {{mortotago|1925|04|28}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) }} '''Béla Környey''' [kornjei], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Környey Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[operkantisto]] ([[tenoro]]). Lia origina familia nomo estis ''Lehner'', lia [[filino]] estis [[Paula Környey]]. Unu el la 3 edzinoj estis [[Elza Szamosi]]. [[Dosiero:Bela Környei (1875 -1925) Hungarian opera singer (tenor) - Photo Jozsef Kossak (1855-1922).jpg|eta|<center>Béla Környey en 1908]] Béla Környey [http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/fiumei-uti-temeto/kornyey-bela-lehner-bela/9981]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|18|majo|1873}} en [[Český Krumlov|Krumau]] ([[Aŭstrio-Hungario]], [[Ĉeĥio]]) (nuntempa [[Český Krumlov]] en Ĉeĥio), li mortis la {{daton|28|aprilo|1925}} en [[Budapeŝto]] (laŭ alia informo la mortotago estis la 30-a). == Biografio == Béla Környey lernis kantadon en privata [[lernejo]] de [[Elek Solymossy]], poste li kantadis en [[koruso]] en [[1896]].post 2 jaroj li jam kantadis [[opereto]]jn en [[Teatro Magyar]]. Ekde [[1899]] li kantadis en [[Debrecen]], post 2 jaroj en pluraj teatroj en Budapeŝto. Inter [[1908]] kaj [[1915]] li apartenis al [[Budapeŝta Ŝtata Operejo|Reĝa Operejo de Budapeŝto]], poste 3 jarojn al simila operejo en [[Vieno]], fine li revenis al la Reĝa Operejo. Li ricevis la titolon "eterna membro de la Operejo" en [[1918]]. Li faris turneon en [[Usono]] en la teatra jaro [[1921]]. Li edziĝis trifoje, la unua [[edzino]] naskis 2 [[filo|gefilojn]]. Li kantadis ankaŭ [[opereto]]jn kaj hungarecajn kantojn. == Lia repertuaro (elekto) == * [[Pietro Mascagni]]: ''Cavalleria Rusticana'' - Turiddu * [[D’Albert]]: [[:de:Tiefland (Oper)]] - Padro * [[Giacomo Puccini]]: [[La fanciulla del West]] - Johnson Dick * [[Giuseppe Verdi]]: [[Aida]] - Radames == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/III/szin_III.0040.pdf]-[http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/III/szin_III.0041.pdf] * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz13/701.html hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://gramofononline.hu/de/search.php?sf=8&q=K%C3%B6rnyey+B%C3%A9la gramafondiskoj] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Kornyey Bela}} [[Kategorio:Hungaraj operkantistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] stxx1kplfa53mgylxcvrlu2t1wc189p 14 588105 9405410 7057880 2026-06-17T11:47:59Z ThomasPusch 1869 9405410 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Portugalio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Portugalio]] [[Kategorio:Ekonomio de Portugalio]] f8m18t7rgrrgeldnxm3k3v7jve1d8ic 0 588430 9405294 9295262 2026-06-17T07:55:43Z Sj1mor 12103 9405294 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Messerschmidt Der Glaube BNM R8726.jpg|eta|280px|dekstre|''Der Glaube'', el tombomonumento.]] '''Franz Xaver MESSERSCHMIDT''' (6a de Februaro, 1736 – 19a de Aŭgusto, 1783) estis german-aŭstria [[skulptisto]] plej fama pro siaj "karakteraj kapoj", kolekto de bustoj kun vizaĝoj torditaj en tre ekstremaj [[Mimiko|mienoj]]. == Ekkariero == Messerschmidt edukiĝis en [[Munkeno]] ĉe sia onklo, nome skulptisto Johann Baptist Straub, kiu iĝis lia unua majstro. Li loĝis du jarojn en [[Graz]], ĉe la ateliero de liaq alia patrinflanka onklo, nome skulptisto Philipp Jakob Straub. Fine de 1755 li matrikiuliĝis ĉe la [[Akademio de Belartoj de Vieno]], kaj iĝis disĉiplo de Jacob Schletterer. Gradiĝinta, li eklaboris ĉe la kolekto de imperiaj armiloj. Tie, en 1760-63 li faris siajn unuajn konatajn artaĵojn, nome bronzaj bustoj de geimperiestroj kaj reliefojhn reprezentantajn la heredanton de la krono kaj lian edzinon. Per tiaj verkoj li aliĝis al la Fina [[Baroko]] de kortega reprezentado, kiu estis sub la determina influo de Balthasar Ferdinand Moll. Al tiu tendenco apartenas du aliaj, pli grandaj metalaj statuoj reprezentantaj la geimperiestrojn, menditajn de [[Maria Tereza de Aŭstrio]] kaj plenumitaj inter 1764 kaj 1766. Li faris ankaŭ aliajn portretojn kaj ankaŭ artaĵojn pri religia temaro. == Maturiĝo == [[Dosiero:Character Study Strong Smell, circa 1770-1781 CE. From Austria, Pressburgh, now Slovakia, Bratislava. By Franz Xaver Messerschmidt. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|eta|Flaranta rolulo, ĉirkaŭ 1770-1781. El Aŭstrio, Pressburgh, nune Slovakio, kiel Bratislavo. De Franz Xaver Messerschmidt. The Victoria and Albert Museum, Londono.]] La Baroka periodo de lia verkaro finif en 1769 per busto de la kortega kuracisto [[Gerard van Swieten]], mendita de la Imperiestrino. Samtempe aperis liaj unuaj fruaj verkoj de [[Novklasikismo]] faritaj por la Akademio. Al tiuj kaj postaj verkoj li aplikis multaj espertojn aakiritajn en 1765 dum studa veturo al Romo. Unu el tiuj fruaj kapoj el la jaroj 1769-70, influitaj de la romrespublikaj portretoj, reprezentas la bone konatan doktoron [[Franz Anton Mesmer]]. Ĉirkaŭ samtempe, en 1770-72 Messerschmidt eklaboris al liaj tiel nomitaj karakteraj kapoj, kiuj laŭ kelkaj (ĉefe Ernst Kris) estis ligitaj al iaj [[paranojo|paranojaj]] ideoj kaj [[halucino]]j el kiuj, komence de la 1770-aj jaroj, la majstro eksuferis. Messerschmidt trafis sin mem pli kaj pli for de sia etoso. Lia situacio malboniĝis je tia etendo, ke en 1774, kiam li kandidatis por la ĵus vaka posteno de ĉefa profesoro ĉe la Akademio, kie li estis instruinta ekde 1769, anstataŭ atingi ĝin, li estis elpelita el la instruado. En letero al la Imperiestrino, [[Wenzel Anton Kaunitz|la grafo Kaunitz]] agnoskis la kapablojn de Messerschmidt, sed sugestis ke la naturo de lia malsano (referencita kiel "konfuzo en la kapo") estus farinta tiun nomumon damaĝa al la institucio. == Fontoj == * Michael Krapf, Almut Krapf-Weiler, Franz Xaver Messerschmidt, Hatje Cantz Publishers, ISBN 3-7757-1246-1, 2003. * Maria Pötzl Malikova, Franz Xaver Messerschmidt, Jugend and Volk Publishing Company, 1982. ISBN 3-7141-6794-3. * Theodor Schmid, 49 Köpfe, Theodor Schmid Verlag, ISBN 3-906566-61-7, 2004. == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Franz+Xaver+Messerschmidt&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500067615 Franz Xaver Messerschmidt] ĉe [[Union List of Artist Names]] * [http://vimeo.com/14909282 Franz Xaver Messerschmidt, Dokumenta Filmo de Hakan Topal] * [http://www.webumenia.sk/web/guest/search/-/simpleSearch//query=au%3A%22Franti%C5%A1ek+Xaver+Messerschmidt%22 Kolekto de bustoj en Slovaka nacia galerio] * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/m/messersc/biograph.html Biografio de Franz Xaver Messerschmidt] el la Web Gallery of Art * [http://www.theodor-schmid.ch/fxm/ retejo pri Messerschmidt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110807170154/http://www.theodor-schmid.ch/fxm/ |date=2011-08-07 }} kun etenda bibliografio * [http://www.forbes.com/sites/jonathonkeats/2012/09/13/franz-xaver-messerschmidt-knows-how-you-feel/ Forbes artikolo pri Messerschmidt ĉe Getty Museum] * [http://www.neuegalerie.org/exhibitions/messerschmidt Informo de 2010-11 ekspozicio de verkaro de Messerschmidt ĉe la Neue Galerie kaj Luvro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110121014047/http://www.neuegalerie.org/exhibitions/messerschmidt |date=2011-01-21 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Messerschmidt, Franz Xaver}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj skulptistoj]] [[Kategorio:Bratislavo]] [[Kategorio:Mensaj malsanoj]] [[Kategorio:Vienanoj]] 36v2ces885tcc5imb5wnmc3fa279vlo 0 588887 9404964 8722999 2026-06-16T20:22:54Z Sj1mor 12103 9404964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[Dosiero:11 Nicolo di Pietro. Saint Augustin et Alypius reçoivent la visite de Ponticianus 1413-15 Musée des Beaux-Arts, Lyon.jpg|eta|300px|''La konverto de [[Aŭgusteno de Hipono|Sankta Aŭgusteno]]'' de Niccolò di Pietro, ''Musée des beaux-arts de Lyon'', 1413-1415.]] '''Niccolò di Pietro''', ankaŭ Niccolo di Pietro Veneziano, Niccolo Paradiso, (aktiva en la fino de la 14a jarcento al la komenco de la 15a jarcento) estis pentristo de la Siena Skolo de mezepoka arto. La datoj de nasko kaj morto estas nekonataj. Li kaj aliaj pentristoj de sia familio enkondukis la influon de la [[gotika pentrarto]] en la [[Venecia skolo]]. Krome li mem ricevis influon de la Bolonja skolo. == Referencoj == * M. Lucco, "Nicolo di Pietro" in Painting in Italy. The thirteenth and fourteenth centuries. Milan 1986 pp.&nbsp;643–644 * A. De Marchi, for a review of the late Gothic painting in Venice: Niccolò di Pietro and its context Adriatic, Art Bulletin, LXXII 1987 p.&nbsp;42 * K. Christiansen, Painting in Venice and the Veneto in the early fifteenth century. Milan 1987 pp.&nbsp;123–125, 129-130. * A. De Brands, Back to Nicolò di Pietro, in "New studies. Journal of ancient and modern art, "II, 1997 3 pp.&nbsp;5–24, speciatim pp.&nbsp;10 and 20 footnote 57. * Cathleen Hoeniger in Painting in the Veneto: The fourteenth century. Milan, 1992, p.&nbsp;456 * C. Pietrangeli. Paintings in The Vatican. Bulfinch Press, 1996 pp 160–161, 579-580 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/187741/rec/2 ''Italian Paintings, Venetian School''], kolekto katalogo enhavanta informon pri di Pietro kaj liaj verkoj (vidu indekson; plato 50). {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pietro, Niccolo di}} [[Kategorio:Italoj de la 14-a jarcento]] [[Kategorio:Italoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj]] 01eqmv03ma6kk6rjvras7wozdl9gjk4 0 589007 9405324 9274689 2026-06-17T08:13:21Z Sj1mor 12103 9405324 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Hermann Knaur en 1840 }} '''Imanuel August Hermann KNAUR''' (3a de Aprilo 1811 en [[Leipzig]]; 1a de Aprilo 1872 samloke) estis [[Germanio|germana]] [[skulptisto]]. Unu el liaj unuaj verkoj nome „Der Wanderer mit dem Hunde“ (la vagulo kun hundo) tuj famiĝis. Li specialiĝis en portretoj kaj movantaj figuroj. == Verkoj (elekto) == * Der Wanderer mit dem Hunde * Entwurf für das Beethoven-Denkmal in Bonn * Ein Mädchen, das Tauben füttert * Kain und Abel * Altes Bach-Denkmal in Leipzig nach einem Entwurf von Eduard Bendemann, Ernst Rietschel und Julius Hübner (1843) * Bekrönungsmodell des Napoleonsteins (1857) * Bildschmuck am Plato-Dolz-Denkmal am Leipziger Dittrichring (1865, 1894) * Büste des Zöllner-Denkmals im Leipziger Rosental * Leibniz-Büste für die Aula der Leipziger Universität * Das Neue Gellert-Denkmal im Leipziger Rosental (1865, 1959 abgetragen) * Lessing-Büste im Lessinghaus in Kamenz (1863) * Statueto de G.W. Leipnitz, privata == Bildaro == <div align="center"> <gallery> Dosiero:Tauben fütterndes Mädchen.jpg|Skizo por „Junulino“ Dosiero:Knaur Kain und Abel.jpg|Skizo por „Kain kaj Abel“ Dosiero:Altes Bach-Denkmal in Leipzig.JPG|Monumento al Bach en Leipzig Dosiero:Johann Chr Dolz Denkmal Leipzig 2010.jpg|Memortabulo al Dolz Dosiero:Fotothek_df_roe-neg_0006466_013_Gellert-Denkmal_(Christian_Fürchtegott_Gellert).jpg|Skulptaĵo al Gellert Dosiero:Kamenzer Lessingmuseum (58).JPG|Lessing-Büste in Kamenz </gallery> </div> == Bibliografio == * {{ADB|16|270|270|Knaur, Imanuel August Hermann|Carl Clauß|ADB:Knaur, Imanuel August Hermann}} * Horst Riedel: ''Stadtlexikon Leipzig von A bis Z.'' ''PRO''LEIPZIG, Leipzig 2005, ISBN 3-936508-03-8, S. 303 * Overbeck: Hermann Knaur, in: [[Die Gartenlaube]] 1859, S. 496ff. [https://de.wikisource.org/wiki/Seite:Die_Gartenlaube_%281859%29_496.jpg] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Knaur, Hermann}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] smti00cpqu48xglpqyvglzw3um4fa2m 0 589444 9405152 7650141 2026-06-17T02:16:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Béla Fekete |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Fekete Béla |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1863|12|8}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Sereď|Szered]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1930|10|30}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Szombathely]] (Hungara reĝlando) }} '''Béla Fekete,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Fekete Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[teatrestro]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''csáfordi''. Béla Fekete [http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/szocikk/w/23/23787.htm] naskiĝis la {{daton|8|decembro|1863}} en [[Sereď|Szered]] (nuntempa [[Sereď]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|30|oktobro|1930}} en [[Szombathely]]. == Biografio == Béla Fekete komencis sian aktoran [[kariero]]n en [[1882]] en migranta [[trupo]]. Li estis jardekon aktoro en pluraj migrantaj trupoj (ekzemple tiu de [[Béla Szilágyi (aktoro)]]). En [[1893]] li establis propran migrantan trupon kaj li prezentis [[spektaklo]]jn dum 8 jaroj ĉefe en urbetoj, ĉar la pli grandaj trupoj ne aranĝis en urbetoj teatraĵojn. Lia trupo ludis ekzemple en [[Mosonmagyaróvár|Magyaróvár]] (1894), [[Siklós]] (1895), [[Nagyatád]] (1897), [[Keszthely]], [[Rožňava|Rozsnyó]] (1898), [[Csurgó]], [[Mór]], [[Pécel]] (1898), [[Târnăveni|Dicsőszentmárton]] (1901). Baldaŭ li denove estis [[membro]] de ies migranta trupo. Li havis [[edzino]]n, kiu ĉie sekvis kaj helpis lin. == Elektitaj aktoroj en kompanio de Fekete == * [[Jenő Halmi (1877)]] == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz07/118.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220626084056/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz07/118.html |date=2022-06-26 }} * [http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/II/szin_II.0006.pdf hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Fekete Bela}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj teatrestroj]] cw7tss78nj4u2184hy39y8o41mzttsf 0 589598 9405153 7873653 2026-06-17T02:22:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Béla Gaál |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Goldstein Béla |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1893|01|2}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Dombrád]] ([[Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1945|02|18}} |loko de morto = {{Flago|Germanio}} [[Dachau]] ([[Nazia Germanio]]) }} '''Béla Gaál,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gaál Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[reĝisoro]], [[aktoro]], [[scenaristo]], [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Goldstein'', lia malofta nomvarianto estis ''Gál''. Béla Goldstein [http://www.imdb.com/name/nm0311174/] naskiĝis la {{daton|2|januaro|1893}} (laŭ aliaj fontoj la {{daton|1|januaro|1893}} en [[Dombrád]]), li mortis la {{daton|18|februaro|1945}} en [[koncentrejo]] de [[Dachau]] (laŭ aliaj informoj en [[Budapeŝto]] en 1944/45?). == Biografio == Béla Gaál devenis el [[juda]] familio. Li frekventis [[mezlernejo]]n kaj juran [[universitato]]n en Budapeŝto, sed poste li lernis ankaŭ aktorteknikon. Li estis aktoro, foje reĝisoro en provinco. Dum la [[1-a mondmilito]] li estis [[soldato]], poste li estis teatrestro en Budapeŝto. Inter [[1920]] kaj [[1927]] li estis reĝisoro de filmoj, poste li estis ĉefreĝisoro 2 jarojn de [[Teatro Katona József|Teatro Belvárosi]]. Inter 1934-1939 li instruis en filma lernejo, kiun li mem fondis. Tiutempe li denove okupiĝis pri filmoj, sed la kontraŭjudaj [[leĝo (juro)|leĝoj]] finis lian karieron. Li estis [[viktimo]] de [[holokaŭsto]], lia morto okazis en nebulaj cirkonstancoj. Li havis [[edzino]]n. == Elektitaj disĉiploj == * [[József Vándor (aktoro)]] == Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj == * ''A vörösbegy'' (1920) - vidu la afiŝon en la hungara paĝo! * [[Sonĝoaŭto]] (1934) - lia ĉefverko * ''János vitéz'' (1938) == Elektitaj teatraj reĝisoraĵoj == * Lange: ''Sámson és Delila'' * Berr–Verneuil: ''A szombat esti hölgy'' == Elektitaj scenarlibroj == * ''Csak nővel ne!'' (1924) * ''Vica, a vadevezős'' (1933) * ''Maga lesz a férjem'' (1937) == Liaj filmaj roloj == * ''Harrison és Barrison'' (1917) * ''Nick Winter négy új kalandja'' (1920) - Guth == Liaj teatraj roloj == * [[Frigyes Karinthy]]: ''Holnap reggel'' - Irjő * Shaw: ''Fanny első színdarabja'' - Trotter == Lia sola poemlibro == * ''Kóborlások'' (1914) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC04834/04840.htm hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz08/3.html hungarlingva biografio] * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/gaal-bela hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.niif.hu/08700/08756/html/szocikk/w/24/24340.htm hungarlingva biografio]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://port.hu/adatlap/szemely/gaal-bela/person-542] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gaal Bela}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] dtxqfp9kslb8mv5ktdswjdsi7eq7lkl 0 590072 9405158 8514601 2026-06-17T03:28:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405158 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Béla Paulini,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Paulini Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[verkisto]], [[ĵurnalisto]], [[ilustristo]], [[karikaturo|karikaturisto]]. Béla Paulini [http://www.imdb.com/name/nm1568332/] naskiĝis la {{daton|20|junio|1881}} en [[Csákvár]], li mortis la {{daton|1|januaro|1945}} (laŭ alia informo la mortotago estas la 17-a) en [[Baj (Hungario)]]. == Biografio == Béla Paulini lernis en [[Székesfehérvár]], poste en [[Budapeŝto]]. En la frua [[19-a jarcento]] li estis karikaturisto en pluraj [[gazeto]]j. Baldaŭ li verkis [[fabelo]]jn, li kolektis ilin en volumoj, samtempe li desegnis la ilustrojn. Lia ĉefverko (kune kun [[Zsolt Harsányi]]) estas la jam konata historio de ''Háry János'', poste [[Zoltán Kodály]] komponis la muzikon. En [[1931]] li estis fondinto de [[movado]] pri la popolaj konvencioj (ankaŭ popolaj dancoj). Inter [[1934]] kaj [[1944]] li redaktis la movadan [[revuo]]n. Li estis nomumita kabineta ĉefkonsilisto en [[1943]]. Dum la nazia erao li plene retiriĝis, poste li sinmortis. Li edziĝis en [[1908]], baldaŭ li havis [[filo]]n. == Elektitaj verkoj == * ''Emlékirataim'' (1914) * '''Háry János''' (1926) * ''A madárkocsi'' (fabelaro, 1938) * ''A 10 esztendős Gyöngyösbokréta'' (1940) == Elektitaj scenarlibroj == * ''Gyöngyösbokréta'' (1933, mallonga filmo) * ''Magyar táncok és népszokások'' (1939, mallonga filmo) * ''Háry János'' (1941, kun Zsolt Harsányi) == Memorigiloj == * memortabulo en Baj == Fontoj == * [https://magyarkarikatura.com/m-z/paulini-bela/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170806180727/https://magyarkarikatura.com/m-z/paulini-bela/ |date=2017-08-06 }} * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/paulini-bela hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC11587/11940.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304120239/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC11587/11940.htm |date=2016-03-04 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paulini Bela}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Hungaraj karikaturistoj]] fqcqh3op7m64jwghj66z6heayc7hnuo 0 593199 9404957 9368790 2026-06-16T20:20:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404957 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la budho Kaŝjapo, la praa budho. Pri la [[hinduismo|hindua]] saĝulo, vidu la artikolon [[Kaŝjapo]]. Pri la disĉiplo de la [[budho Gotamo]], vidu [[Mahakaŝjapo]].}} {{Informkesto budho | nomo = Kassapa Buddha | lingvo = Palio | konata kiel = Budho Kaŝjapo | dosiero = Ananda-Bagan-Myanmar-35-gje.jpg | grandeco = 200px | priskribo = Statuo de la budho Kaŝjapo en la [[templo Anando]]. | sanskrita nomo = कश्यप बुद्ध (''Kaśyapa Buddha'') | palia nomo = कस्सप बुद्ध (''Kassapa Buddha'') | ĉina nomo = 迦葉佛<br />(''Jiāyè-fó'') | japana nomo = 迦葉仏<br />(''Kashō-butsu'') | korea nomo = 가섭불<br />(''Kaseop-bul'') | tibeta nomo = འོད་སྲུང་ཆེན་པོ <br />(''Ösung Chenpo'') | mongola nomo = ᠭᠡᠷᠡᠯ ᠰᠠᠬᠢᠭᠴᠢ, Гашив, <br />(''Geshib'') | birma nomo = ကဿပ<br />[Ikaʔθəpa̰] | taja nomo = พระกัสสปพุทธเจ้า <br />(''Phra Kassapa Phutthachao'') | kmera nomo = ព្រះពុទ្ធកស្សបោ <br />(''Preah Puth Kassapao'') | vjetnama nomo = ''Phật Ca-Diếp'' | adorata de = [[Teravado]], [[Mahajano]], [[Vaĝrajano]] | antaŭita de = [[Budho Kanakamunio]] | sekvata de = [[Budho Gotamo]] }} La '''budho Kaŝjapo''' ({{lang-pi|Kassapa Buddha}}; {{lang-sa|Kaśyapa Buddha}}) estas unu el la praaj [[budho]]j kies biografio estas kronikita en la ĉapitro 24<ref name=Vicittasarabivamsa/> de la ''[[Budavanso]]'', unu el la libroj de la ''[[Palia Kanono]]''. Laŭ [[teravada budhismo]], la budho Kaŝjapo estas la dudek-sepa el la [[dudek ok budhoj]], la sesa el la [[dudek naŭ budhoj#La sep prabudhoj|sep prabudhoj]] kaj la tria el la kvin budhoj de la nuna eono.<ref name="Gartner"/> La kvin budhoj de la nuna eono, kiu en [[Sanskrito]] nomiĝas ''bhadrakalpa'' (aŭspicia eono), estas la jenaj:<ref name="Buswell_Jr."/><ref name="Buddhistdoor"/> # [[Budho Krakuĉando]] # [[Budho Kanakamunio]] # Budho Kaŝjapo # [[Budho Gotamo]] # [[Budho Majtrejo]] (la kvina kaj estonta budho de la aŭspicia eono) == Vivo == La budho Kaśjapo naskiĝis en [[Sarnato]], urbo en la nuntempa ŝtato [[Utar-Pradeŝo]] en norda [[Barato]]. Liaj gepatroj estis [[brahmano]]j de la [[gotro]] Kaŝjapo, Brahmadato kaj Danavatio.<ref name=Vicittasarabivamsa/> Laŭ la legendo, lia korpo estis dudek [[ulno (unuo)|ulno]]jn alta kaj li vivis du mil jarojn en tri malsamaj lokoj, Hamso, Jaso kaj Sirinando.<ref name=Vicittasarabivamsa/><ref group=Noto>La BuA.217 nomas la du unuajn lokojn Hamsavo kaj Jasavo.</ref> Lia ĉefa edzino estis Sunando, kiu donis al li filon nomita Viĝitaseno. La budho Kaŝjapo rezignis sian socian vivon kaj praktikis severan asketismon dum nur sep tagoj. Ĝuste antaŭ atingi [[budheco]]n, li akceptis [[Laktigita rizo|kiribato]]n (laktigitan rizon) kiel manĝaĵon de sia edzino kaj greson kiel sidkusenon de [[hordeo|hordefarmanto]] nomita Somo. Lia [[bodiarbo]] (la arbo sub kiu li atingis [[budheco]]n) estis [[banjano]] kaj li donis sian unuan instruon en Isapatano al aro de [[bikŝuo]]j, kiuj rezignis la mondon kune kun li. La budho Kaŝjapo faris la [[ĝemela miraklo|ĝemelan miraklon]] ĉe la piedoj de [[pterokarpo]] ekster [[Sundar-Nagaro]]. Li kunsidis nur unufojon kun siaj disĉiploj, inter kiuj unu el liaj plej konataj prozelitoj estis la [[jakŝo]] Naradevo. Liaj ĉefaj disĉiploj estis la [[bikŝuo]]j Tiŝjo kaj Baradvajo, kaj la bikŝuinoj Anulo kaj Uruvelo. Lia helpanto estis Sarvamitro kaj, el liaj patronoj, la plej eminentaj estis Sumangalo, Gatikaro, Viĝitaseno kaj Badro. La budho Kaŝjapo forpasis kiam li estis kvardek-mil-jaraĝa en [[Varanasio|Kaŝio]].<ref group=Noto>Nuntempe konata kiel [[Varanasio]], en la nuntempa [[Barato|nordbarata]] ŝtato [[Utar-Pradeŝo]].</ref> Sur liajn relikvojn estis konstruita [[stupao]] unu [[leŭgo]]n alta, ĉiun brikon valoranta dek miljonoj de [[rupio]]j. Laŭ la komentarioj de la ''[[Angutaranikajo]]'', la kaŭzo de la ora haŭtkoloro de [[Mahakaŝjapo]] estis lia donacado de ora briko por la konstruado de la stupao de la budho Kaŝjapo.<ref name="AA.i.116"/> == Vidu ankaŭ == * ''[[Badrakalpika Sutro]]'' == Notoj == {{Referencoj|group=Noto}} == Referencoj == {{Referencoj|refs= <ref name=Vicittasarabivamsa>{{Cite book|last=Vicittasarabivamsa|first=U|authorlink=Mingun Sayadaw|editor-last=Ko Lay|editor-first=U|editor2-last=Tin Lwin|editor2-first=U|title=The great chronicle of Buddhas, Volume One, Part Two|edition=1st|chapter=Chapter 24: Kassapa Buddhavamsa|pages=285–92|publisher=Ti=Ni Publishing Center|location=Yangon, Myanmar|year=1992|isbn=|url=http://www.myanmarnet.net/nibbana/gotama/gcobv12.htm#24}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180824101822/http://www.myanmarnet.net/nibbana/gotama/gcobv12.htm#24 |date=2018-08-24 }}</ref> <ref name="Gartner"> {{Cite book|title=Tradition and modernity in Myanmar|last=Gärtner|first=Uta|author2=Jens Lorenz|year=1994|publisher=LIT Verlag|isbn=978-3-8258-2186-9|page=281}} </ref> <ref name="Buswell_Jr."> {{Cite book|last=Buswell Jr.|first=RE|last2=Lopez Jr.|first2=DS|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|edition=1st|pages=106|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey|year=2014|isbn=978-0-691-15786-3|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&pg=PA106&lpg=PA106&dq=Buddhas+of+the+present+kalpa&source=bl&ots=c6lQny7Tdx&sig=kzqS5pi-JWuZtFetuCrLMNoKv1U&hl=en&sa=X&ei=yw2XVKCzE8mVNuzDg8AL&ved=0CD0Q6AEwBzgK#v=onepage&q=Buddhas%20of%20the%20present%20kalpa&f=false}} </ref> <ref name="Buddhistdoor">{{Cite web|author=|title=Chapter 36: The Buddhas in the three periods of time|work=Buddhism in a Nutshell Archives|publisher=Buddhistdoor International|location=Hong Kong|year=|url=http://www.buddhistdoor.com/OldWeb/bdoor/archive/nutshell/teach36.htm|accessdate=2014-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141117051846/http://www.buddhistdoor.com/OldWeb/bdoor/archive/nutshell/teach36.htm|archivedate=2014-11-17}}</ref> <ref name="AA.i.116"> Komentarioj de la ''Angutaranikajo'', paĝo i.116. </ref> }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.palikanon.com/english/pali_names/ka/kassapa.htm La budho Kaŝjapo en teravada budhismo.] {{Portalo|budhismo}} [[Kategorio:Budhoj]] q4i5j8j0tohc7l7ktlz21oezc5dxshw 0 593243 9404955 9368789 2026-06-16T20:19:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404955 wikitext text/x-wiki {{Informkesto budho | nomo = Koṇāgamana Buddha | lingvo = Palio | konata kiel = Budho Kanakamunio | dosiero = Ananda-Bagan-Myanmar-34-gje.jpg | grandeco = 200px | priskribo = Statuo de la budho Kanakamunio ĉe la [[templo Anando]], [[Birmo]]. | landscape = | sanskrita nomo = कनकमुनि बुद्ध<br />(''Kanakamuni Buddha'') | palia nomo = कोणागमन बुद्ध<br />(''Koṇāgamana Buddha'') | ĉina nomo = 拘那含牟尼 | japana nomo = 拘那含牟尼仏<br />(''Kunagonmuni-butsu'') | korea nomo = | tibeta nomo = གསེར་ཐུབ་<br />(''Serthub'') | mongola nomo = Канагамуни | vjetnama nomo = ''Phật Câu Na Hàm Mâu Ni'' | birma nomo = ကောဏာဂုံ <br />[kɔ́nàɡòʊɴ] | taja nomo = พระโกนาคมนพุทธเจ้า <br />(''Phra Konakhamana Phutthachao'') | kmera nomo = ព្រះពុទ្ធកោនាគមនោ <br />(''Preah Puth Kaonakemeno'') | adorata de = [[Teravado]], [[Mahajano]], [[Vaĝrajano]] | antaŭita de = [[Budho Krakuĉando]] | sekvata de = [[Budho Kaŝjapo]] }} La '''budho Kanakamunio''' estas unu el la praaj [[budho]]j, kies biografio estis kronikita en la ĉapitro 23<ref name="Vicittasarabivamsa"/> de la ''[[Budavanso]]'', unu el la libroj de la ''[[Palia Kanono]]''. Laŭ [[teravada budhismo]], la budho Kanakamunio estas la dudek-sesa el la [[dudek ok budhoj]], la kvina el la [[dudek ok budhoj#La sep prabudhoj|sep prabudhoj]] kaj la dua el la kvin budhoj de la nuna eono.<ref name="Gartner"/> La kvin budhoj de la nuna eono, kiu en [[Sanskrito]] nomiĝas ''bhadrakalpa'' (aŭspicia eono), estas la jenaj:<ref name="Buswell_Jr."/><ref name="Buddhistdoor"/> # [[Budho Krakuĉando]] # Budho Kanakamunio # [[Budho Kaŝjapo]] # [[Budho Gotamo]] # [[Budho Majtrejo]] (la kvina kaj estonta budho de la aŭspicia eono) == Vivo == La budho Kanakamunio naskiĝis en la cerva parko Subagavatio, kiu troviĝis en Sobavatio,<ref name=Vicittasarabivamsa/> —nun loko konata kiel Araŭrakoto, trovita preskaŭ 3 km sude de [[Nigalihavo]]— [[merkredo|merkrede]],<ref name="Reid"/> tial li estas metita sur la piedestalo de merkredo. Laŭ la [[bikŝuo]] [[Ŝjuanzango]], la relikvoj de la budho Kanakamunio restis en [[stupao]] en Nigalisagaro, nun la distrikto Kapilavastuo en suda [[Nepalo]],<ref name="Strong"/> kie ĝis nun ekzistas [[Aŝoka kolono]]. La enskribo de [[Aŝoko]] en la [[brahmia alfabeto]] ankoraŭ estas parte enteriĝita. == Vidu ankaŭ == * ''[[Badrakalpika Sutro]]'' == Bildaro == {{Bildgalerio |larĝo=200 |alto=200 |vicigo=centre |Dosiero:Koṇāgamana Buddha Ashoka (1).JPG|La kolono starigita de la reĝo Aŝoko kiel memorigaĵo de la naskiĝloko de la budho Kanakamunio, Nigalihavo, Nepalo. |Dosiero:Koṇāgamana Buddha Ashoka (2).JPG|Naskiĝloko de la budho Kanakamunio, Nigalihavo, Nepalo. |Dosiero:Koṇāgamana Buddha Ashoka (3).JPG|Statuo kiel memorigaĵo de la naskiĝloko de la budho Kanakamunio. |Dosiero:Painting of Konagamana Buddha, Wat Ho Xieng, Luang Prabang.png|Detalo de murpentraĵo bildiganta la budhon Kanakamunion, [[Luangprabango]], [[Laoso]] |Dosiero:বুদ্ধ ধাতু জাদি মন্দির, বান্দরবান ৩.jpg|Statuo de la budho Kanakamunio, ora templo Bandarbano, [[Bangladeŝo]]. }} == Referencoj == {{Referencoj|refs= <ref name="Vicittasarabivamsa">{{Cite book|last=Vicittasarabivamsa|first=U|authorlink=|editor-last=Ko Lay|editor-first=U|editor2-last=Tin Lwin|editor2-first=U|title=The great chronicle of Buddhas, Volume One, Part Two|edition=1st|chapter=Chapter 24: Kassapa Buddhavamsa|pages=285–92|publisher=Ti=Ni Publishing Center|location=Yangon, Myanmar|year=1992|isbn=|url=http://www.myanmarnet.net/nibbana/gotama/gcobv12.htm#24}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180824101822/http://www.myanmarnet.net/nibbana/gotama/gcobv12.htm#24 |date=2018-08-24 }}</ref> <ref name="Gartner"> {{Cite book|title=Tradition and modernity in Myanmar|last=Gärtner|first=Uta|author2=Jens Lorenz|year=1994|publisher=LIT Verlag|isbn=978-3-8258-2186-9|page=281}} </ref> <ref name="Buswell_Jr."> {{Cite book|last=Buswell Jr.|first=RE|last2=Lopez Jr.|first2=DS|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|edition=1st|pages=106|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey|year=2014|isbn=978-0-691-15786-3|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&pg=PA106&lpg=PA106&dq=Buddhas+of+the+present+kalpa&source=bl&ots=c6lQny7Tdx&sig=kzqS5pi-JWuZtFetuCrLMNoKv1U&hl=en&sa=X&ei=yw2XVKCzE8mVNuzDg8AL&ved=0CD0Q6AEwBzgK#v=onepage&q=Buddhas%20of%20the%20present%20kalpa&f=false}} </ref> <ref name="Buddhistdoor">{{Cite web|author=|title=Chapter 36: The Buddhas in the three periods of time|work=Buddhism in a Nutshell Archives|publisher=Buddhistdoor International|location=Hong Kong|year=|url=http://www.buddhistdoor.com/OldWeb/bdoor/archive/nutshell/teach36.htm|accessdate=2014-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141117051846/http://www.buddhistdoor.com/OldWeb/bdoor/archive/nutshell/teach36.htm|archivedate=2014-11-17}}</ref> <ref name="Reid"> {{Cite book|title=Myanmar (Burma)|last=Reid|first=Robert|author2=Michael Grosberg|year=2005|publisher=[[Lonely Planet]]|isbn=978-1-74059-695-4|page=93}} </ref> <ref name="Strong"> {{Cite book|title=Relics of the Buddha|author=John S. Strong|year=2007|page=130|url=https://books.google.com/books/p/princeton?id=_KLAxmR8PZAC&printsec=frontcover&source=gbs_ViewAPI&hl=en#v=onepage&q&f=false}} </ref> }} {{Portalo|budhismo}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Budhoj]] mxgqaz2crt37jihq9epc6muwlaqp11y 0 596209 9405257 8927786 2026-06-17T07:31:04Z Sj1mor 12103 9405257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = Polingaysi Qöyawayma |dosiero = Polingaysi Qoyawayma ca. 1970 (8723947950).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo = Polingaysi Qöyawayma ĉ. 1970 |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{daton|5|novembro|1892}} |loko de naskiĝo = [[Oraibi, Arizona|Oraibi]], Hopia Rezervejo, Arizono |ŝtato de naskiĝo = usono |dato de morto = {{daton|6|decembro|1990}} |loko de morto = [[Fenikso, Arizono]] |ŝtato de morto = usono |loĝloko = |nacieco = hopia, usona |aliaj nomoj = Elizabeth Q. White |konata kiel = |klereco = |okupiganto = |profesio = instruisto, ceramikisto |titolo = |salajro = |posedaĵo = |alteco = |pezo = |periodo = |antaŭulo = |sekvanto = |partio = |estraro = |konfesio = Kristana |parencoj = |subskribo = |notoj = }} '''Polingaysi QÖYAWAYMA''' (naskiĝis la {{daton|5|novembro|1892}}, mortis la {{daton|6|decembro|1990}}), ankaŭ nomata '''Elizabeth Q. WHITE''', estis [[Hopioj|Hopia]] instruisto, verkisto, kaj ceramikisto.<ref name=AZWHF>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.azwhf.org/inductions/inducted-women/polingazsi-qoyawayma-elizabeth-q-white-1892-1990/ |titolo=Polingazsi Qoyawayma (Elisabeth Q. White) |eldoninto=[[Arizona Women's Hall of Fame]] |alirdato=7 septembro 2017 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170912011741/https://www.azwhf.org/inductions/inducted-women/polingazsi-qoyawayma-elizabeth-q-white-1892-1990/ |arkivdato=2017-09-12 }}</ref><ref name=NAU>{{Citaĵo el la reto |url=https://library.nau.edu/speccoll/exhibits/indigenous_voices/hopi/leaders.html |titolo=Hopi Leaders |eldoninto=[[Northern Arizona University]] |alirdato=7 de septembro 2017}}</ref> == Biografio == Naskita al gepatroj Fred (de la Kachina Klano), kaj Sevenka (de la Kojota Klano), Polingaysi Qöyawayma kreskiĝis en [[Oraibi, Arizono|Oraibi]], vilaĝo en la Hopia Rezervejo de [[Arizono]].<ref name=AZWHF/><ref name=Encircled>{{Citaĵo el libro |url=https://books.google.com/books?id=985LAwAAQBAJ&pg=PA163 |titolo=Encircled: Stories of Mennonite Women |ĉapitro=Bonding White and Hopi People |redaktinto=Ruth Unrau |eldoninto=[[Wipf and Stock]] |isbn=9781606080795 |paĝoj=163-169 |dato=25 septembro 2008 |alirdato=7 septembro 2017}} per Google Books</ref> Lia persona nomo signifas "papilio sidanta inter la floroj en la venteto".<ref name="A to Z">{{Citaĵo el libro |url=https://books.google.com/books?id=N7eiezmLjfEC&lpg=PA199&pg=PA201 |familia nomo=Sonneborn |persona nomo=Liz |chapter=Qoyawayma, Polingaysi (Elizabeth Q. White) |titolo=A to Z of American Indian Women |eldoninto=[[Infobase Publishing]] |isbn=9781438107882 |paĝoj=199-201 |datoj=May 14, 2014 |alirdato=7 septembro 2017}} per Google Books</ref> La patro de Qöyawayma laboris por [[Menoanismo|Menonita]] misiisto [[Henry Voth]], kiu konstruis lernejon en Oraibi kaj klopodis varbi konvertojn al [[Kristanismo]]. Pluraj en la vilaĝo opiniis, ke la provoj de Voth instigi ilin veni al diservoj estis malmoderaj, kaj ĉi tiu kaŭzis malkunsenton inter tiuj Hopiaj oponantoj kaj subtenantoj de la lernejo.<ref name=AZWHF/> En 1906, Qöyawayma aliĝis al grupo de studentoj, kiuj vojaĝis por studi ĉe la [[Sherman Indian High School|Instituto Sherman]] ĉe [[Riverside, Kalifornio]]. Dum ŝiaj kvar jaroj ĉe la lernejo, ŝi loĝis kun la familio de instruisto, lernis la anglan, kaj konvertiĝis al Kristanismo. Post ŝia reveno al Oraibi, ŝi malfacile readaptiĝis al la tradicia Hopia vivo. Vilaĝanoj opiniis, ke ŝi tro multe adoptis la vivmanierojn de blankuloj, kaj estis nereceptemaj al ŝiaj Kristanaj instruoj. <ref name=AZWHF/><ref name=Encircled/><ref name=Negotiating>{{Citaĵo el libro |url=https://books.google.com/books?id=nPFHBAAAQBAJ&lpg=PA12&pg=PA12 |titolo=Negotiating a Perilous Empowerment: Appalachian Women's Literacies |ĉapitro=Introduction |familia nomo=Locklear |persona nomo=Erica Abrams |eldoninto=[[Ohio University Press]] |isbn=9780821443781 |paĝoj=12-14 |dato=19a de novembro 2011 |alirdato=11 septembro 2017}} per Google Books</ref> Ŝi foriris por loĝi kun Menonita familia en Newton, Kansaso, kaj por ricevi instruadon por misiismo ĉe Bethel College en Kansaso. En 1919 ŝi laboris kiel anstataŭanta instruisto en Tuba City, Arizono, kaj studis ĉe la Los Angeles Bible Institute (Instituto Biblia de Los-Anĝeleso). <ref name=AZWHF/> Ŝi estis dubema pri misiista vivo, tamen, kiam ŝi estis daŭre malsukcesa en la konverto de iu ajn loĝanto de Oraibi, dum ŝi provis "kombini la plej bonan de Hopia tradicio kun la plej bona de la blankula kulturo, konservante la esenco de bono, el kiu ajn fonto."<ref name="A to Z"/> [[Dosiero:Polingaysi Qoyawayma ca. 1914 (8722643755).jpg|eta|dekstra|Polingaysi Qöyawayma ĉ. 1914]] == Instruista kariero == En 1924 Qöyawayma komencis labori ĉe la Indiana lernejo ĉe Hotevilla, unue kiel servistino kaj poste kiel instruisto. Nekutime dum tiu tempo, ŝi instruis dulingve, prezentante la temojn al studentoj en ilia gepatra [[hopia lingvo]], kaj poste transirante al la angla. Ĉi tiu kaŭzis malkunsenton kun la aliaj instruistoj, kaj kun gepatroj, kiuj preferis, ke iliaj infanoj instruiĝu ekskluzive la blankulajn lingvon kaj kutimojn, por fariĝi pli sukcesaj en usona societo. Ŝi persistis, opiniante, ke Indiĝenaj Amerikaj studentoj estis pli receptemaj al konceptoj, kiuj prezentiĝis konforme kun tradiciaj rakontoj kaj legendoj.<ref name=Negotiating/> Ŝi fariĝis registarana dungito post kiam ŝi sukcese trapasis la ekzamenon de la Indiana Servo en 1925, kaj daŭre instruis en Hopiaj kaj Navahaj lernejoj ĝis 1955.<ref name=AZWHF/><ref name="A to Z"/><ref name="Wise Women">{{Citaĵo el libro |url=https://books.google.com/books?id=QHD3h5-sDp4C&lpg=PA89&pg=PA89 |titolo=Wise Women |ĉapitro=Polingaysi Qöyawayma |redaktinto=Erin H. Turner |eldoninto=[[Rowman & Littlefield]] |isbn=9780762758050 |paĝoj=89-91 |dato=18 septembro 2009 |alirdato=11 septembro 2017}} per Google Books</ref> Ŝi poste vortigis sian filozofion pri instruado: "Mi diras al la junaj homoj ĉi tion: Taksu la plej bonan, kiu estas en via propra kulturo, kaj tenu ĝin, ĉar ĝi estos ĉefa afero en via vivo; sed nepre prenu la plej bonan el aliaj kulturoj por kunmiksi kun tiu, kiun vi jam havas. Ne faru limojn por vi mem. Se vi deziras pli kaj ankoraŭ pli da edukado, klopodu atingi ĝin sen timo. Vi havas interne la kvalitojn de persistemo kaj toleremo. Utilu ilin."<ref name="Southwest Art">{{Citaĵo el gazeto |url=http://www.southwestart.com/articles-interviews/featured-artists/sculptor_al_qoyawayma_vases_hopi_native_american_art_coyote_clan_sityatki_native_art_clay_pottery_polychrome_american_indian_science_and_engineering_society_ |titolo=Al Qöyawayma |familia nomo=Davis |persona nomo=Lynn Pyne |gazeto=[[Southwest Art]] |dato=January 1, 1970 |alirdato=September 7, 2017}}</ref> Ŝiaj rimedoj eventuale atingis akcepton kaj famon. En 1941, la Buroo pri Indianaj Aferoj elektis Qöyawayman por montri dulingvan edukadon al lernejaj oficistoj tra la lando.<ref name="Wise Women"/> En 1974, Qöyawayma helpis fondi subvencian fonduson por Hopiaj studentoj ĉe [[Universitato de Norda Arizono]].<ref name=AZWHF/><ref name="Wise Women"/><ref>{{Citaĵo el novaĵo |url=https://www.newspapers.com/newspage/117708167/ |titolo=NAU gets $1,450 grant |familia nomo=Schroeder |persona nomo=John |eldoninto=[[The Arizona Republic]] |paĝoj=38 |dato=5an de oktobro, 1974 |alirdato=11an de septembro 2017}}</ref> Ĉi tiu poste renomiĝis la Elizabeth White Hopi Scholarship por honorigi ŝin.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://nau.edu/uploadedFiles/Administrative/EMSA_Sites/Folder_Templates/2017-2018%20Elizabeth%20White%20Hopi%20Scholarship%20packet.pdf |titolo=The Elizabeth White Hopi Scholarship |eldoninto=[[Northern Arizona University]] |alirdato=11a de septembro 2017 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170912013130/https://nau.edu/uploadedFiles/Administrative/EMSA_Sites/Folder_Templates/2017-2018%20Elizabeth%20White%20Hopi%20Scholarship%20packet.pdf |arkivdato=2017-09-12 }}</ref> == Verkado == En 1941, Polingaysi Qöyawayma verkis la romanon, ''The Sun Girl: A True Story about Dawamana'' (''La Suna Knabino: Vera Rakonto pri Davamana''), pri malfacilaj decidoj, kiuj alfrontis junan Hopian knabinon.<ref name="Wise Women"/> Ŝia aŭtobiografio ''No Turning Back'' (''Sen Reiro''), kiun ŝi rakontis al aŭtoro Vada F. Carlson, eldoniĝis en 1964.<ref name=AZWHF/><ref>{{Citaĵo el libro |url=https://books.google.com/books?id=VrF7i-VW6L0C |titolo=No Turning Back |familia nomo=Qöyawayma |persona nomo=Polingaysi |kunaŭtoroj=Vada F. Carlson |eldoninto=[[University of New Mexico Press]] |isbn=9780826304391 |jaro=1964 |access-date=September 11, 2017}} per Google Books</ref> Ŝi ankaŭ kunlabore verkis ''Broken Pattern: Sunlight & Shadows of Hopi History'' (''Rompitan Ŝablonon: Sunlumo kaj Ombroj de Hopia Historio'') kun Carlson en 1985.<ref>{{Citaĵo el libro |url=https://books.google.com/books?id=bj8oAQAAMAAJ |titolo=Broken Pattern: Sunlight & Shadows of Hopi History |familia nomo=Carlson |persona nomo=Vada F. |kunaŭtoroj= Polingaysi Qöyawayma |eldoninto=Naturegraph Publishers |isbn=9780879611491 |jaro=1985 |alirdato=11 septembro 2017 }} per Google Books</ref> == Ceramikaĵoj == Post ŝia emeritiĝo de instruado, Qöyawayma sin dediĉis al muziko kaj arto, precipe [[ceramikaĵo]]j. Ŝi kreis unikan stilon, uzante ruĝetan argilon kun reliefigitaj simboloj kiel maizo kaj [[Kokopelli]]-figuroj. La [[Heard Museum]] (Muzeo Heard) en [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]] faris ekspozicion de ŝiaj verkoj dum la malfruaj 1970-aj jaroj, kaj kelkaj el ŝiaj potoj inkluziviĝis en ĝia daŭra kolekto.<ref name=NAU/><ref name="Wise Women"/> == Persona vivo == Qöyawayma edziĝis kun Lloyd White, part-Ĉeroka viro, en 1931. Ili maledziĝis unu aŭ du jarojn poste.<ref name="A to Z"/><ref name="Wise Women"/> Ŝia nevo [[Al Qöyawayma]] estas sukcesa ceramikisto kaj skulptisto.<ref name="Southwest Art"/> Polingaysi Qöyawayma restis sana ĝis ŝiaj okdekaj jaroj, sed suferis apopleksion en 1981. Ŝi mortis en vartejo en Fenikso en 1990, je la aĝo de 98.<ref name=AZWHF/><ref name="Wise Women"/> == Premioj kaj renomo == * [[United States Department of the Interior|Department of the Interior]] Distinguished Service Award (1954) * [[Una Hanbury]] bronza skulptaĵo komisiita de la [[Museum of Northern Arizona]] (Muzeo de Norda Arizono) (1976) * Arizona Indian Living Treasure Award (Premio Arizona Indiana Vivanta Trezoro) (1978) * [[Heard Museum]] Ora Medalo (1978) * [[Bethel College (Kansas)|Bethel College]] Elstaranta Eks-studento (1979) * [[Bullock's]] "Be Beautiful" Award (Premio "Estu Bela") (1984) * Arizona Aŭtora Premio por ''The Sun Girl'' (1989) * Enkondukita en la [[Arizona Women's Hall of Fame]] (Halo de Famuloj de Arizonaj Virinoj) (1991)<ref name=AZWHF/><ref name="Wise Women"/><ref>{{Citaĵo el libro |url=https://books.google.com/books?id=dKUgNWETxjMC&lpg=PA8&pg=PA8 |titolo=Award-winning books for children and young adults |familia nomo=Criscoe |persona nomo=Betty L. |eldoninto=[[Scarecrow Press]] |isbn=9780810823365 |paĝoj=8 |jaro=1990 |alirdato=11a de septembro 2017}} per Google Books</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Hopioj]] [[Kategorio:Usonaj instruistoj]] [[Kategorio:Usonaj artistoj]] [[Kategorio:Ceramikistoj]] [[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]] oi6hpsxdlil87nlgmqxnihzfk53tthe 0 599143 9405167 9176931 2026-06-17T04:24:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405167 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Béni Dalnoki |dosiero = Dalnoki Béni.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Béni Dalnoki |naskonomo = Singer Benjámin |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1838|05|3}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Subotica|Szabadka]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1914|01|28}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] (Hungara reĝlando) }} '''[[Benjameno (persona nomo)|Béni]] Dalnoki,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Dalnoki Béni''' estis [[Hungario|hungara]] [[operkantisto]], ([[tenoro]]). Lia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) ''Singer Benjámin,'' lia persona nomvarianto estis ''Bernát'', lia [[edzino]] estis [[Fáni Dalnokiné Konti]], lia [[filo]] estis [[Viktor Dalnoki]]. Béni Singer [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0195.html] naskiĝis la {{daton|3|majo|1838}} en [[Subotica|Szabadka]] ([[Hungara reĝlando]], (nuntempa [[Subotica]] en [[Serbio]]), li mortis la {{daton|28|januaro|1914}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Béni Dalnoki devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li kantadis jam en la lerneja [[koruso]]. En [[1857]] li aliĝis al [[trupo]] de [[Mihály Havi]] en sia naskiĝurbo, post 3 jaroj al trupo de [[István Reszler]]. En [[1861]] li lernis kantoteknikon en [[Vieno]], inter 1862–1866 li estis [[membro]] de [[Ŝtata Hungara Teatro de Kluĵo|Teatro de Kolozsvár]], poste li kantadis en diversaj teatroj. En [[1876]] li revenis al [[Cluj|Kolozsvár]], post 3 jaroj li havis rolojn en [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]], en [[1884]] li aŭtomate estis fondinta membro de [[Budapeŝta Ŝtata Operejo|Reĝa Operejo de Budapeŝto]]. En [[1904]] li ricevis la titolon "honora membro". == El lia repertuaro == * [[Friedrich von Flotow]]: ''Marta'' — Lyonel (debuta rolo, 1860) * [[Ferenc Erkel]]: ** ''Bánk bán'' — Otto ** ''Hunyadi László'' — titolrolo * [[Charles Gounod]]: ''[[Faust]]'' – titolrolo * [[Jacques Offenbach]]: ''[[Les contes d'Hoffmann]]'' — Francisko * [[Gioachino Rossini]]: ''[[La barbiro de Sevilo]]'' — [[grafo]] Almaviva * [[Vincenzo Bellini]]: ''[[La sonnambula]]'' – Elvino == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz05/14.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171227122933/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz05/14.html |date=2017-12-27 }} * [http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/szocikk/w/22/22433.htm hungarlingva biografio] * [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/d-750BB/dalnoki-beni-750CF/ hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Dalnoki Beni}} [[Kategorio:Hungaraj operkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 46v6sdp4ecetzzfhjbgz012ca5bwq5x 0 599907 9404894 8429895 2026-06-16T20:00:53Z Sj1mor 12103 9404894 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Mieczysław Kotarbiński''' (naskiĝis la 3-an de januaro 1890 en [[Varsovio]], mortis la 27-an de majo 1943 samloke) – pola [[pentristo]] kaj [[grafikisto]]. == Vivo == Filo de Miłosz kaj Ewa Koskowska, frato de [[Tadeusz Kotarbiński]] kaj Janusz, edzo de Julia. En la jaroj 1921-1923 estis [[profesoro]] de la [[Vilna Universitato|Universitato en Vilno]], poste de 1923 de la [[Belarto|Belarta]] Akademio en [[Varsovio]]. Okupiĝis pri [[grafiko]], [[pentrado]], metalo[[plastiko]], [[ornamarto]] kaj ĉambro-aranĝado. Inter liaj laboraĵoj menciindas [[akvaforto]]j. [[murdo|Murdita]] de germanaj [[okupado|okupantoj]] sur [[ruino]]j de la [[Varsovia geto]]. Mieczysław Kotarbiński estis projektisto interalie de la [[emblemo]]j de [[Ordeno de la Blanka Aglo]] kaj Ordeno ''Polonia Restituta'', de Medalo kaj Kruco de [[Sendependeco]] kaj de la marŝalbulavo de [[Józef Piłsudski]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://polskidomaukcyjny.com.pl/blogs/publikacje/17007988-salon-1927-towarzystwo-zachety-sztuk-pieknych-warszawa Mieczysław Kotarbiński na wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, 1927 r.] Mieczysław Kotarbiński en la [[ekspozicio]] {{DEFAŬLTORDIGO:Kotarbinski, Mieczyslaw}} [[Kategorio:Poloj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Polaj desegnistoj]] [[Kategorio:Polaj pentristoj]] [[Kategorio:Polaj instruistoj]] [[Kategorio:Varsovianoj]] r5fyvthogn24gxak7fiurifq6dgfaxj 0 600105 9404873 8540244 2026-06-16T19:13:10Z Sj1mor 12103 9404873 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Pierre-Yves TRÉMOIS''' {{prononco|pjer' iv' tremŭa'}} (naskiĝis la {{daton|8|januaro}} [[1921]] en [[Parizo]], mortis la [[16-an de aŭgusto]] [[2020]]) estis [[Francio|franca]] [[pentrarto|pentristo]] kaj [[ilustraĵo|ilustristo]]. == Vivo == Trémois studis en la [[Nacia Altlernejo de Belartoj]] en Parizo. Trémois estas konata pro [[surrealismo|surrealismaj]] verkoj kaj ekstravagancaj bildoj por libroj. De [[1978]] li estas posteulo de [[Paul Lemagny]] kiel membro de la Akademio de Belartoj. == Premioj == * 1942 ''Granda Premio de [[Romo]] por Pentrarto'' * 1963 ''Akademio de Desegnado de [[Florenco]]'' * 1971 ''Nacia Komitato de la Nuntempa Libro'' * 1971 ''Reĝa Flandra Akademio de Sciencoj'' * 1978 ''Akademio de Belartoj'' * Oficiro de la [[Honora Legio]] * Kavaliro de Artoj kaj Beletro * Kavaliro de la Akademiaj Palmoj == Eksteraj ligiloj == * [http://www.tremois.com/ Hejmpaĝo de Pierre-Yves Trémois] (en la franca) * [http://www.academie-des-beaux-arts.fr/membres/actuel/gravure/tremois/fiche.htm Paĝo de la Akademio de Belartoj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tremois, Pierre-Yves}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Parizo]] [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj gravuristoj]] [[Kategorio:Francaj akvafortistoj]] [[Kategorio:Francaj desegnistoj]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la franca Palmordeno]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] rgqyybgjpgqha7ah79kq5w19jww0o3l 0 601269 9404661 7832897 2026-06-16T14:40:37Z Sj1mor 12103 9404661 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Antonio di Jacopo Benci''' nome '''Antonio Pollaiuolo''' (Florenco, 17a de januaro 1432 aŭ 1433 – Romo, 4a de februaro [[1498]]), konata ankaŭ kiel ''Antonio del Pollaiolo'' aŭ '''Antonio Pollaiolo''', estis [[italio|itala]] pentristo, skulptisto, oraĵisto kaj gravuristo el ''[[Quattrocento]]'', kiu same perfektigis la arton de [[emajlo]]. [[Dosiero:Antonio del Pollaiolo - Ercole e l'Idra e Ercole e Anteo - Google Art Project.jpg|eta|maldekstre|''Heraklo kaj la Hidro'' (ĉ. 1475), Galerio [[Uffizi]].]] [[Dosiero:Piero del Pollaiuolo - Profile Portrait of a Young Lady - Gemäldegalerie Berlin - Google Art Project.jpg|eta|maldekstre|''Portreto de junulino'' (1465), ''Gemäldegalerie'' de Berlino.]] Lia frato estis la artisto Piero Benci; ambaŭ laboris ofte kune en fama ateliero kiun ili fondis en [[Florenco]], rivalo de tiu de [[Andrea del Verrocchio]]. Lia verkaro montras kaj klasikan influon kaj intereson en la homa [[anatomio]]. Rakntas [[Vasari]] ke la du fratoj faris dissekcojn por plibonigi sian konon de la anatomio. Ili ekhavis la kromnomon ''Pollaiuolo'' el la negoco de sia patro, kiu vendis [[kortobirdo]]jn, nome kokojn (''pollaio'' signifas ''kokejo''-n). En 1484 Antonio fiksis loĝejon en Romo, kie li faris la tombojn de la papoj [[Siksto la 4-a]] kaj [[Inocento la 8-a]] en la kripto de la [[Baziliko Sankta Petro]] (tiu lasta finigita en 1493). == Bibliografio == * Aldo Galli, I Pollaiolo, collana "Galleria delle arti" n.7, Milano, 5 Continents Editions, 2005. ISBN 88-7439-115-3 * Nicoletta Pons, I Pollaiolo, collana "Biblioteca d'arte 2", OCTAVO Editore, 1994 * Nazzareno Gabrielli, Sante Guido, Giuseppe Mantella, Monumento di Sisto IV, 1484-1493. Descrizione,analisi tecnologica e interventi di restauro Archivium Sancti Petri, Edizioni Capitolo Vaticano, n.6-7, 2009. ISBN 978-88-6339-006-3 "Monumento al re Giorgio di Spagna" {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pollaiuolo, Antonio}} [[Kategorio:Italaj renesancaj skulptistoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj oraĵistoj]] [[Kategorio:Italaj desegnistoj]] [[Kategorio:Florencanoj]] 4cp75x8p1h9st24iioxytds99d1vgi3 0 604773 9404467 8728045 2026-06-16T12:03:53Z Sj1mor 12103 9404467 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''[[Paŭlo|Pál]] Gerzson''' [gerĵon], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gerzson Pál''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], altlerneja [[instruisto]], fondinta [[membro]] de Hungara Arta Akademio (1992). [[Dosiero:GerzsonPal Krudy12.jpg|eta|<center>Memortabulo pri Pál Gerzson]] Pál Gerzson [http://www.kieselbach.hu/muvesz/gerzson-pal_5468] naskiĝis la {{daton|25|januaro|1931}} en Hird (nun urboparto de [[Pécs]]), li mortis la {{daton|27|majo|2008}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Pál Gerzson abiturientis en [[Kőszeg]], poste li akiris pentristan [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo de Budapeŝto]] en [[1953]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Endre Domanovszky]], [[Gyula Hincz]] kaj [[János Kmetty]]. Li akiris plian diplomon pri [[geometrio]] en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1955]], la geometrio aperis en liaj pentraĵoj. Post la pentrista diplomo li estis [[asistanto]] de Gyula Hincz, inter [[1960]] kaj [[1974]] li instruis samloke en la Belarta Altlernejo, inter 1974-1996 en la [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo]] (inter 1986-1990 li estis katedrestro). Ekde la [[1960-aj jaroj]] li studvojaĝis al [[Eŭropo]], [[Barato]], [[Japanio]]. En la komenca periodo li pentradis en [[Artistkolonio (Hódmezővásárhely)]], ekde [[1969]] en [[Szigliget]]. Li ricevis 6 [[premio]]jn inter 1969-2006. Li edziĝis en 1953, la [[edzino]] naskis trifoje. == El individuaj ekspozicioj == * 1967, 1984, 1993, 2007, 2014: Budapeŝto * 1976: [[Arthalo Budapeŝto]] * 1978, 1996: Pécs * 1981: [[Szeged]] * 1996: [[Ĝenevo]] * 2011: [[Zalaegerszeg]] == El grupaj ekspozicioj == * 1958-...1997: Budapeŝto * 1961: Hódmezővásárhely * 1963: [[Parizo]] * 1970: [[Miskolc]], [[Debrecen]] * 1974, 1976: [[Sofio]] == Elektitaj pentraĵoj kaj similaj artaĵoj == * Szigligeti napló (1994, pentraĵo) * Kompozíció (1960, [[fresko]] en [[Zugló]]) * Kötélhúzás, Sárkányeregetők (1962, pentraĵo sur granda tabulo en Pécs) * Üvegablakok (1983, [[Baja]]) * Falikép (1984, [[emajlo]], 1984, Budapeŝto) == Elektitaj disĉiploj == * [[József Árendás]] * [[András Felvideki]] * [[Frigyes Kőnig]] * [[József Scherer]] * [[József Szathmáry]] * [[Csaba Szegedi]] * [[Gábor Tari (pentristo)]] == Memorigiloj == * memortabulo en Budapeŝto == Fontoj == * [http://www.gerzsonpal.hu/biographie/ hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180302164324/http://www.gerzsonpal.hu/biographie/ |date=2018-03-02 }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/gerzson-pal-565/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180302164657/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/gerzson-pal-565/ |date=2018-03-02 }} * [http://mmakademia.hu/alkoto/-/record/MMA7114 hungarlingva biografio] * [http://www.mma.hu/muveszeti-hirek/-/event/10180/eletmu-valogatas-gerzson-pal-muveibol] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gerzson Pal}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] jq9wntbi3l5snlxy9xoxdf4yialpaix 0 606808 9404665 8618115 2026-06-16T14:42:28Z Sj1mor 12103 9404665 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Joseph Willibrord MÄHLER''' (10a de Junio [[1778]], [[Koblenco]]-Ehrenbreitstein – 20a de Junio [[1860]], [[Vieno]]) estis [[Germanoj|germana]] [[pentristo]].<ref> Wacha: "Mähler, Joseph Willibrord". In: Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL). Vol. 5, Austrian Academy of Sciences, Vienna 1972, p. 404. [http://www.biographien.ac.at/oebl_5/404.pdf] Alirinta la 19an de Marto 2018.</ref> Liaj gepatroj estis Franz Josef Mähler kaj Anna Johanna, denaske Vacano. Li unuafoje servis kiel metilernanto en [[Dresdeno]] kun [[Anton Graff]] por iĝi pentristo kaj poste, li pluigis studojn ĉe la [[Akademio de Belartoj de Vieno]]. Mähler poste decidis starti civilan karieron kaj iĝis oficiro de la sekreta servo ''Geheime Kabinettskanzlei'' en Vieno. Tiam, [[pentrarto]] estis nur [[ŝatokupo]] por li. [[Dosiero:Beethoven18045JosephMähler.jpg|eta|maldekstre|''Portreto de Beethoven'' ([[Joseph Mähler]], ĉirkaŭ [[1804]]), en la epoko de la ''[[Sonato por piano n-ro 23 (Beethoven)|Sonata Appassionata]]'' kaj de ''[[Fidelio]]''.]] Mähler estis prezentita al [[Ludwig van Beethoven]] fare de amiko de Beethoven el la lernejaj tempoj nome Stephan von Breuning ĉirkaŭ 1803. Post unu jaro, li pentris sian unuan portreton de Beethoven, kiu montras tri kvaronojn de la korpo de la komponisto en arkadia pejzaĝo, tenanta lir-gitaron en sia mano. (Nune, tiu pentraĵo estas en la Beethoven Memorial, nome Domo Pasqualati en Vieno.) En la 19a jarcento, tiu ilustraĵo – unu el malmultaj priskriboj de Beethoven kiam li estis juna – ĉefe iĝis fama pro litografio fare de Josef Kriehuber. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Mahler, Willibrord Joseph}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Ludwig van Beethoven]] 66fzomtr9a0hz4dwtsdw1988usbzwu2 0 606818 9404941 7963579 2026-06-16T20:14:27Z Sj1mor 12103 9404941 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Christian HORNEMAN''' (15a de Aŭgusto [[1765]] – 7a de Marto [[1844]]) estis Dana pentristo de [[Miniaturo (pentraĵo)|miniaturoj]] kaj [[paŝtelo]], konata ĉefe pro siaj [[portreto]]j. Li estis la patro de la komponisto Emil Horneman kaj avo de C. F. E. Horneman, ankaŭ komponisto. En 1787 li eliris eksterlanden por pliampleksigis siajn studojn kaj nur post dekses jaroj li revenis al [[Danio]]. Li specialiĝis en portretaj miniaturoj. Li ĉeestis en la eksplodo de la [[Franca Revolucio]] en [[Parizo]] en [[1789]]. Li vizitis ankaŭ [[Italio]]n kaj [[Vieno]]n, kie Johann Heinrich Wilhelm Tischbein kaj Heinrich Füger estis inter la artistoj kiuj inspiris lin. == Galerio == <center><gallery widths="145" heights="165"> File:Beethoven_Hornemann.jpg|Portreto de Ludwig van Beethoven, 1803 File:Herman Wedel Jarlsberg 1779-1840.jpg|Portreto de [[Herman Wedel Jarlsberg]], 1805 File:Friedrich Kuhlau.gif|Paŝtelo de [[Friedrich Kuhlau]], 1828 File:Horneman Mayor von Schon.jpg|Portreto de la urbestro de Schon, 1840 </gallery></center> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Horneman, Christian}} [[Kategorio:Danaj pentristoj]] [[Kategorio:Studentoj de la Reĝa Dana Akademio de Arto]] 6x1qvrs81ilxuukw2yt4hx3qpv682i7 14 607252 9405331 6830425 2026-06-17T08:20:29Z ThomasPusch 1869 9405331 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Svedio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Svedio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Svedio]] [[Kategorio:Komunikado en Svedio]] r5fa9y4b25bahl2vmkrefgc0u98voy4 14 607253 9405426 7057877 2026-06-17T11:55:08Z ThomasPusch 1869 9405426 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Svedio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Svedio]] [[Kategorio:Ekonomio de Svedio]] 3b04x2klvnihiapz5m5ujoyy5arg30c 0 608208 9405234 8936852 2026-06-17T07:13:01Z Sj1mor 12103 9405234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Waldemar Andrzej Fydrych'''<ref>https://wybory2010.pkw.gov.pl/geo/pl/140000/146501.html#tabs-5</ref>, pseŭdonomo ''Major'' (naskiĝis la 8-an de aprilo 1953 en [[Toruń]]) – pola eventisto, gvidanto de [[Oranĝa Alternativo]], artisto kaj verkisto, [[antikomunismo|kontraŭkomunisto]]. == Agado == Waldemar Fydrych edukiĝis en Toruń. Studis historion kaj [[historio de arto]] en [[Vroclavo]], kie estis unu el iniciatintoj kaj gvidanto de eventista movado Oranĝa Alternativo. Konata danke al tiu ĉi agado en la 80-aj jaroj. Tiutempe uzis ŝercan titolon komandanto de Fortikaĵo Vroclavo. Pro sia agado gvidata de li vroclava Oranĝa Alternativo decembre 1988 estis premiita de la pola reĝisoro [[Andrzej Wajda]]. La premion, ĉeeste de interalie [[Jacek Kuroń]], [[Bronisław Geremek]], [[Witold Lutosławski]] kaj aliaj, reprenis delegitaro de OA. En [[Pola parlamenta balotado en 1989|parlamentaj balotoj en 1989]] Waldemar Fydrych kandidatis al [[Pola Senato|Senato]]. Akiritaj voĉdonoj ne sufiĉis gajni [[mandato]]n. Baldaŭ poste forveturis al [[Parizo]]. Tie laboris de tempo al tempo, interalie kiel ĉambra farbisto. En 1999 li revenis al [[Vroclavo]], inspirante ekeston de efemera Sud-Okcidenta Fronto, kiu okazigis kelke da eventoj direktitaj kontraŭ regopovoj de la urbo. En 2002 kandidatis al [[brakseĝo]] de la prezidanto de [[Varsovio]]. Decembre 2004 kune kun grupo de [[studento]]j vizitis [[Ukrainio]]n kadre de apogo de la [[Oranĝa Revolucio]]. En aŭtonomiaj balotoj novembre 2006 kandidatis al prezidanto de [[Varsovio]] kiel la ĉefo de Balota Komitato Sentaŭguloj kaj [[Koboldo]]j. Li sukcesis gajni la kvinan lokon el inter la dek kandidatoj. En [[aŭtonomio|aŭtonomiaj]] balotoj novembre 2010 denove strebis la prezidantecon kadre de la sama [[komitato]]. Li okupis la 7-an lokon el inter 11 kandidatoj. En 2012 ĉe [[Akademio]] de [[Belartoj]] en [[Varsovio]] defendis doktoran tezon "Happening jako operacja integrująca, uzdrawiająca transformująca sztukę i rzeczywistość" (Eventismo kiel integra, resaniga kaj transforma operaco de la [[arto]] kaj [[realo]]) sub la gvido de profesoro Stanisław Wieczorek. Waldemar Fydrych estas aŭtoro de kvar libroj kaj [[libreto]] al la opero "Don Generalo", kaj pentristo kreanta karakterizajn laboraĵojn kun similaĵoj de [[koboldo]]j. Membro de la Asocio de Libera Vorto. Lia libro "Żywoty Mężów Pomarańczowych" (Vivoj de Oranĝaj Viroj) julie 2014 estis eldonita de londona eldonejo Minor Compositions en la angla kun enkonduko de la duopo de aktivuloj de The Yes Men kaj la usona ĵurnalistino Anne Applebaum. En 2013 estis rekonita, en la libro "Surrealism – 50 Works You Should Know" de Brad Finger eldonita ĉe Prestel Publishing, unu el eminentaj reprezentantoj de [[superrealismo]] en historio de la movado samkiel [[Picasso]], [[Dali]], [[Marcel Duchamp]] kaj [[Antonin Artaud]]. == Interesaĵoj == * Post la unua etapo de la balotoj por prezidanto de Varsovio en 2006 anoncis, ke li transdons sian voĉon al tiu, kiu la unua surmetos la [[ĉapo]]n de koboldo. * Waldemar Fydrych estis en la 90-aj jaroj de la 20-a jarcento ĉefvgidanto de la pola [[registaro]] en [[ekzilo]] en [[Francio]] * Fydrych komencis uzi sian [[pseŭdonomo]]n, kiam Armea Komandejo de Rekrutigoj alvokis lin soldatservi. Antaŭ la komisiono aperis en [[uniformo]] de [[majoro]], kaj sian interparolanton – majoro – nomis [[kolonelo]]. Danke al tio oni konsideris Fydrych [[mensa malsano|mense malsana]] kaj ne armeanigis lin. == Notoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''Wszyscy proletariusze bądźcie piękni! Pomarańczowa Alternatywa w dokumentach aparatu represji PRL (1987-1989)'' (Ĉiuj [[proleto]]j estu belaj! Oranĝa Alternativo en dokumentoj de la [[aparato]] de [[reprezalio]]j en [[Pola Popola Respubliko]] (1987-1989)), enkonduko, elekto kaj prilaboro Joanna Dardzińska, Krzysztof Dolata, [[Vroclavo]] 2011. * Małgorzata Skotnicka, ''Waldemar Fydrych Major – lider Pomarańczowej Alternatywy'' (Waldemar Fydrych Major - gvidanto de Oranĝa Alternativo), en: "Wiadomości Historyczne z Wiedzą o Społeczeństwie", n-ro 5, 2012, p. 19-25. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://majorfydrychart.com Strona artysty Waldemara Majora Fydrycha] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180818184014/https://www.majorfydrychart.com/ |date=2018-08-18 }} Paĝo de la artisto Waldemar [[Majoro]] Frydrych * [http://orangealternativemuseum.pl Muzeum Cyfrowe Pomarańczowej Alternatywy] Cifereca Muzeo de Oranĝa Alternativo * [http://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/1,35771,14761310,Major_Fydrych_i_krasnoludki_rownie_wazne_jak_Dali.html#ixzz38xWQWhT3 Doniesienie prasowe o publikacji Prestel] Gazetaraj sciigoj pri la publikaĵo de Prestel {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Fydrych, Waldemar}} [[Kategorio:Polaj artistoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj aktivuloj]] [[Kategorio:Polaj kontraŭkomunistoj]] [[Kategorio:Polaj disidentoj]] nqsyyp4l4r1okedaj6wjib6znbuk84s 0 609194 9404471 8738992 2026-06-16T12:06:07Z Sj1mor 12103 9404471 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''[[Ernesto|Ernő]] Fóth''' [ernO fOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Fóth Ernő''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], altlerneja [[instruisto]], [[membro]] de [[Societo Szinyei Merse Pál]]. Ernő Fóth [http://www.kieselbach.hu/muvesz/foth-erno_8456] naskiĝis la {{daton|9|novembro|1934}} en [[Sitke|Nagysitke]], li mortis la {{daton|19|julio|2009}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Ernő Fóth frekventis [[gimnazio]]n en [[Szombathely]], poste li akiris [[diplomo]]n en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo de Budapeŝto]] en [[1959]] (en [[1958]] li havis [[stipendio]]n). Liaj plej gravaj instruistoj estis [[György Z. Gács]], [[Lajos Szentiványi (pentristo)]], [[Zoltán Rákosy]], [[Jenő Barcsay]]. Li studvojaĝis ekzemple al [[Italio]], [[Francio]]. Ekde [[1961]] li ekspoziciis. Inter [[1962]] kaj [[1969]] li instruis en la [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo]], ekde [[1975]] en la Industriarta Altlernejo. En [[1978]] li ricevis stipendion. En [[1982]] li ricevis la instruan rangon [[docento]]. Li ricevis 4 [[premio]]jn inter 1976-1984. Li havis [[edzino]]n (ekde [[1966]]), kiu naskis 2 [[filo|gefilojn]]. == El solaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1965, 1978, 1981, 1984, 1986, 1997, 2004, 2006) * [[Győr]] (1966) * [[Szombathely]] (1970, 1978, 1999) * [[Hamburgo]] (1983, 2000) * [[Jerusalemo]] (1991) * [[Sárvár]] (1995, 2001) * Budapeŝto (2015, memorekspozicio) == El kolektivaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1962, 1968-1969, 1971, 1975, 1977, 1984-1985, 1988-1989, 1991, 1997) * [[Beogrado]] (1973, 1977) * [[Venecio]] (1980) * [[Székesfehérvár]], [[Szeged]] (1983) == Elektitaj pentraĵoj == * Zene (1959) * Csendélet (1966) * Háborús emlékek (1974) * Pegazus (1985) * Torzó-rög (1997) * Törött Piéta (2005) == Fontoj == * [http://mmakademia.hu/alkoto/-/record/MMA11251 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.kormendigaleria.hu/muvesz/foth_erno.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/07200/07240/07240.pdf hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj] * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/foth-erno-519/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201029201855/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/foth-erno-519/ |date=2020-10-29 }} * [https://www.biralat.hu/muveszek/foth_erno.8456.html?pageid=56 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201025222148/https://www.biralat.hu/muveszek/foth_erno.8456.html?pageid=56 |date=2020-10-25 }} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Foth Erno}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] cw7tl7lsh6b08p33mwov2lib6rdhb0o 0 609250 9405215 9389470 2026-06-17T06:53:59Z Sj1mor 12103 9405215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arthur RACKHAM''' (naskiĝis la [[19-an de septembro]] [[1867]] en [[Londono]], mortis la [[6-an de septembro]] [[1939]] en ''Limpsfield'', [[Surrey]], [[Anglio]], estis brita [[ilustristo]] konata pro siaj multnombraj libraj ilustradoj, precipe por popularaj fabeloj kaj aliaj infanaj libroj. == Vivo == Arthur Rackham estis unu el dek du infanoj de siaj gepatroj. 18-jara, li fariĝis oficisto de kontraŭfajrokosta asekurejo kaj samtempe komencis studi en arta altlernejo. En 1892 li forlasis sian laboron ĉe la asekurejo kaj komencis labori por la gazeto "Westminster Budget" kiel raportisto kaj ilustristo. Liaj unuaj libroj ilustradoj aperis jaron poste. De tiam ĝis sia morto li ilustris multajn aliajn librojn. Li estis kontribuanto al la revuo [[Punch]] kaj provizis la grafikaĵojn al multaj ilustritaj verkoj kiel "[[Alico en Mirlando]]", "[[Fabloj de Ezopo]]" kaj "[[Somermeznokta sonĝo]]". En 1903 Rackham edziĝis al ''Edyth Starkie''. Ambaŭ en 1908 ekhavis filinon, Barbara. En 1906 Rackham gajnis la oran medalon de la Monda Foiro en [[Milano]], alia sekvis en 1911 okaze de la internacia ekspozicio de [[Barcelono]]. La verkoj de Rackham estis ofte elmontrataj, ekzemple en 1914 en la pariza muzeo [[Luvro]]. {| |[[Dosiero:Ring45.jpg|eta|225px|<center>[[Sigfrido la drakmortiginto]] trinkas la sangon de la drako [[Fafnir]].]] |[[Dosiero:Siegfried rhinemaidens.jpg|eta|200px|<center>la rejnovirgulinoj avertas Sigfridon - ambaŭ ilustraĵoj de la ''[[ringo de la nibelungo]]'']] |[[Dosiero:Sangreal.jpg|eta|225px|<center>la [[Sankta Gralo]] (1917)]] |} {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rackham, Arthur}} [[Kategorio:Britaj artistoj]] [[Kategorio:Britaj ilustristoj]] jthv6cvl29uxt64p4evzufw1uvz0n9e 0 612947 9405293 8973078 2026-06-17T07:55:24Z Sj1mor 12103 9405293 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Fritz Schaper enateliere, 1909 }} [[Dosiero:Schaper Goethe 1880.jpg|eta|Goeto-monumento en la berlina zoo, 1880]] [[Dosiero:Reichstag Giebel2.jpg|eta|Reichstag-gablo kun Schaper-reliefo kaj skribaĵo de [[Peter Behrens]]]] [[Dosiero:Braunschweig Brunswick Gauss-Denkmal Detail (2006).JPG|eta|Gauß-statuo en Braunschweig]][[Dosiero:MartinLutherErfurt.jpg|eta|Lutherdenkmal en Erfurto - pri Lutero]] [[Dosiero:A.E. Grell 1.jpg|eta|reliefportreto de Eduard Grell, 1886]] '''Fritz SCHAPER''' (naskiĝinta la {{daton|31|7|1841}} en [[Alsleben (Saale)]], mortinta la {{daton|29|11|1919}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] skulptisto kaj medalisto reprezentante la berlinan skulptistan skolon. Ekde 1875 li estris la nudaĵskulptan sekcion kaj inter 1880 kaj 1890 li estis profesoro ĉe la Reĝa akademio. == Vivo == Estante la kvara filo de pastro Friedrich Gottfried Peter Schaper li travivis la morton de la patro antaŭ la 7-a naskiĝtago. Sekve la patrino translokiĝis al [[Halle (Saale)]]. Sed jam en 1849 ankaŭ ŝi mortis. La infanoj gastiĝis en diversaj familioj. Fritz venis ĉe certan grafon Kielmannsegg, unue kampare poste urbe. En Halle li frekventis lernejon de la [[Franckesche Stiftungen|Francke-fondaĵoj]]. 15-jaraĝa li forlasis la lernejon kaj ektrejnitis kiel ŝtonskulptisto ĉe C. A. Merckel kie oni rimarkis lian elstaran talenton. Tiam estiĝis la deziro fariĝi artisto. Li do iris en 1859 Berlinon ĉe la Reĝan akademion kiel li pliperfektigis desegnadon anatomian laŭ modeloj de la Antikveco. Samtempe li fariĝis disĉiplo de la skulptisto Albert Wolff. Kiel Wolff li elektis [[Christian Daniel Rauch]] je artista idolo. Heredante en 1864 li ekĝuis financan sendependecon. En 1865/1866 li kreis sian unuan memstaran artaĵon, la gipsan grupon ''Bacchus und Ariadne''. En 1867 li veturiĝis [[Parizo]]n ĉe la [[Internacia ekspozicio (1867)|Mondan ekspozicion]]. Reveninte li fondis la unuan propran atelieron en Große Präsidenten-strato, kiu baldaŭ translokitis pli centren ĉe Albrecht-straton. La saman jaron li komisiitis krei Borussia-statuon kaj du leonojn por monumento pri falintaj soldatoj en Halle - kiu senvualiĝis en la jaro 1872. Tamen li longe atendas vere gravajn mendojn komence. En la 1870-aj jaroj Schaper ofte partoprenis konkursojn artistajn. Grava sukceso estis la unua rango gajnita pri la berlina Goeto-monumento en la jaro 1871, kies ekfariĝo estis en 1873. Inaŭguro fariĝis en 1880 en la berlina zoo. En 1875 li ekestris la nudaĵsalonon por skulptistoj sub la gvido de [[Anton von Werner]] kio garantiis bonan salajron kiel ankaŭ renomon. Sekvis diversaj aliaj mendoj, i.a. por Bismarck-monumento en Kolonjo, Gauß-monumento en Braunschweig, Lessing-monumento en Hamburgo. Tiam li ankaŭ ekkreis bustojn. En januaro 1880 Schaper membriĝis al la prusia akademio pri artoj, en junio 1880, en la tago de la inaŭguro [[goeto|goet]]-monumenta, li nomumitis profesoro. En 1881 li iĝis senatoro de la berlina akademio kaj honora membro de la [[dresdeno|dresdena]] akademio. Li ricevis ankaŭ multajn honorojn (i.a. Ritterkreuz des Hausorden vom Weißen Falken/1881, Kommandeurkreuz des Orden der Eichenkrone/1882); kavaliro de la ordeno Pour le Mérite/1884). Lia artista populareco kreskis kaj oni aŭtomate flegis komisiadi lin. LI faris multajn bustojn por privatuloj kaj institucioj. En 1884 lia monumento je honoro de [[August von Goeben]] en Koblenz inaŭguritis, en 1889 venis lia unua porentreprentista monumento en Essen pri Afred Krupp. En 1890 li retiriĝis de ĉe akademio kaj translokiĝis en propran domon kun ateliero ĉe Buchen-strato. En 1891 li edzinigis Helene Rittershaus, filinon de la poeto [[Emil Rittershaus]]. Kun ŝi li havis kvar infanojn: Hedwig (1892–1925), Eva (1893–1977), Wolfgang (1895–1930) kaj Dorothea (1897–1985). La lastaj du poste ankaŭ iĝis skulptistinoj. Dum la 1890-aj jaroj Schaper ricevis multajn mendojn, eĉ tiajn kiaj bezonis rektan imperiestran kapjeson. Interalie li kreis ok monumentoj reprezentantaj nobelojn. Tiam faritis ankaŭ la gabloreliefo sur la ĉefa fasado de [[reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]] en Berlino. La 20-a jarcento komenciĝis por Schaper per grava psika krizo kio necesigis restadon en la Bellevue-sanatorio en [[Kreuzlingen]]. La sekvintajn jarojn sekvis sanecproblemoj kaj lia agado kreiva malkreskis. En 1901 oni aljuĝis al li grandan oran medalon okaze de la Granda berlina artekspozicio. Li vojaĝis en Italujon (1901), Sicilion (1906) kaj Amerikon (1907). En 1903 venis la lasta imperiestra mendo nome ''Altgermanische Wisentjagd'' por la zooparko berlina. En 1905 oni denove elektis lin senatoro akademia kaj donis al li du plusajn honorojn - Roter Adlerorden (dua klaso, kun kverka foliaro) por la monumento de [[Frederiko Vilhelmo (Brandenburgio)]] kaj Königlicher Kronen-Orden (dua klaso kun stelo) por finfarado de [[Johann von Küstrin]]. Poste monumentoj malmultis, dume bustoj multis. En la 1910-aj jaroj li tre okupiĝis pri tombaj plastikaĵoj. Nur kelkajn semajnojn post la eksplodo de la [[Unua mondmilito]] lia filo Wolfgang grave vunditis ĉe la okcidenta fronto kaj bezonis amputon de gambo. Tio tre ĉagrenigis Scharp kiel ankaŭ motoraj problemoj ĉe la dekstra mano (ekde 1915) kaj komenciĝanta blindiĝo. Sekve li gvidis helpantojn verki faronte nur lastajn korektojn. Schaper estis inter la subskribintoj de la naciema Manifesto de la 93 ''Al la kultura mondo'' per kio ĉiaj kulpoj germanaj pri militeksplodigo refutitis. Li ankaŭ aniĝis al [[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]] de [[Erfurto]]. == Disĉiploj (elekto) == * [[Karl Albert Bergmeier]] (1856–1897) * [[Emil Fuchs]] (1866–1929) * [[Paul Peterich]] (1864–1937) * [[Richard Rusche]] (1851–1935) * [[Paul Türpe]] (1859–1944) * [[Wilhelm Wandschneider]] (1866–1942) == Honoroj == * 1881: Ritterkreuz des Sachsen-Weimarischen Hausordens vom Weißen Falken * 1882: Preußischer Roter Adlerorden IV. Klasse * 1884: Orden Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste (1905 vickanceliero, 1915 kanceliero) * 1901: Große Goldmedaille der Großen Berliner Kunstausstellung * 1905: Preußischer Roter Adlerorden II. Klasse mit Eichenlaub * 1905: Königlicher Kronen-Orden I. Klasse mit Stern * 1936: Monumento kaj honora civitaneco de la naskiĝurbo Alsleben Verkojn konatajn li faris por la urboj [[Aachen]], [[Baltijsk]], [[Berlino]], [[Bielefeld]], [[Bochum]], [[Braunschweig]], [[Darmstadt]], [[Dresdeno]], ,[[Lutherstadt Eisleben]], [[Emden]], [[Erfurto]], [[Essen]], [[Fehrbellin]], [[Geldern]], [[Gießen]], [[Halle (Saale)]], [[Hamburg]], [[Helgoland]], [[Kaub]], [[Koblenz]], [[Kolonjo]], [[Kostrzyn ĉe Odro]], [[Löbejün]], [[Lübeck]], [[Mönchengladbach]], [[Neunkirchen (Saar)]], [[Prenzlau]], [[Veneco]], [[Vroclavo]], [[Weißenfels]], [[Wuppertal]]-[[Barmen]]. == Literaturo == * Jutta von Simson: ''Fritz Schaper. 1841–1919.'' Prestel, München 1976, ISBN 3-7913-0090-3. (= ''Berliner Bildhauer'', Band 1.) (= ''Materialien zur Kunst des neunzehnten Jahrhunderts'', Band 19.) * Alfred Etzold: ''Der Dorotheenstädtische Friedhof. Die Begräbnisstätten an der Berliner Chausseestraße.'' (mit Fotos von Wolfgang Türk) Links, Berlin 1993, ISBN 3-86153-058-9. * Uwe Hinkfoth (Hrsg.): ''Fritz Schaper. Die Wiederentdeckung des Denkmals.'' (Katalogbuch zur Ausstellung im Museum Goch, 30. Juli bis 3. September 2000) Museum Goch, Goch 2000, ISBN 3-926245-47-6. * Dagmar Frings, Jörg Kuhn: ''Die Borchardts. Auf den Spuren einer Berliner Familie.'' Hentrich & Hentrich, Berlin 2011, ISBN 978-3-942271-17-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-biographie.de/gnd11860645X.html#ndbcontent Biografio ĉe NDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schaper, Fritz}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] hy1f4w6a57e83t4lyex2s461hnsbbd2 0 617387 9405168 8992599 2026-06-17T04:26:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405168 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} | lando = {{Francio}} | regiono= {{Normandio}} | departemento = {{Kalvadoso}} | arondismento = [[arondismento Bayeux]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO = FR-14 | tipo1 = reliefo | situo de = Situo de {{paĝonomo}} en [[Calvados]] | situo sur mapo2=Francio | tipo2=reliefo | situo de2 = Situo de {{paĝonomo}} en [[Francio]] | zomo = 10 | horzono = [[UTC+01:00]] h (+2 h somere) | bildo = FranceNormandieBenySurMerEglise.jpg }} '''{{paĝonomo}}''' <!-- - {{prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|...}} - --> estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Calvados|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Kalvadoso]], france ''Calvados'') kaj en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Normandio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Bayeux|Bayeux]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĝiaj loĝantoj en la [[franca]] nomiĝas ''bénitien''. [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{-|maldekstre}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Calvados]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.seulles-terre-mer.fr/commune-Beny-sur-mer-21.html Bény-sur-Mer ĉe CdC Seulles Terre et Mer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200614031125/http://www.seulles-terre-mer.fr/commune-Beny-sur-mer-21.html |date=2020-06-14 }} {{DEFAŬLTORDIGO:Beny-sur-Mer}} [[Kategorio:Komunumoj de Calvados]] ppjj9hyw4ia84o8lrpxapwia905kggb 14 619784 9405304 6830402 2026-06-17T08:00:07Z ThomasPusch 1869 9405304 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Danio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Danio]] [[Kategorio:Kulturo de Danio]] [[Kategorio:Komunikado en Danio]] ir26joouzl2rldf0pdx6haofxv2w4bq 14 619785 9405413 7057876 2026-06-17T11:50:16Z ThomasPusch 1869 9405413 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Danio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj| Danio]] [[Kategorio:Ekonomio de Danio]] ftscaak5j91hwuc27wrupw4x4msf0lc 0 619973 9404836 8753027 2026-06-16T18:46:42Z Sj1mor 12103 9404836 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Sir John Lavery''', [[Reĝa Akademio de Artoj|RAA]] (20a de Marto 1856 – 10a de Januaro 1941) estis Irlanda [[pentristo]] plej bone konata pro siaj [[portreto]]j kaj militaj priskriboj. Lavery estis nomumita oficiala artisto en la [[Unua Mondmilito]]. Malsano tamen malhelpis lian veturadon al la [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]. Grava akcidento dum bombatako per [[zepelino]] tute finigis sian rolon kiel militartisto. Li restis en Britio kaj pentris ĉefe [[ŝipo]]jn, [[aviadilo]]jn ktp. Dum la militjaroj li estis amiko de la familio de [[H. H. Asquith]] kaj pasigis tempon kun ili en ilia rezidejo, pentrante portretojn kaj idiliecajn pentraĵojn kiel "Somero sur la rivero" (nun en la Hugh Lane Gallery). Li kaj lia edzino, Hazel, estis implikitaj en la [[Irlanda Milito de Sendependeco]] kaj en la [[Irlanda Enlanda Milito]]. Ili disponis la uzadon de sia Londona hejmo al la Irlandaj negocistoj dum la negocado kondukanta al la [[Angl-Irlanda Traktato]]. Post la murdo de [[Michael Collins]], Lavery pentris "Michael Collins, Love of Ireland", (nun en la Hugh Lane Gallery). Dum la [[1930-aj jaroj]] li revenis al Irlando kaj pluhavis bonajn rilatojn kaj kun [[Dublino]] kaj kun [[Belfasto]]. == Galerio == <gallery mode=packed heights=168px caption="Militaj pentraĵoj"> File:John Lavery - IWM War Room.jpg|Militkunsido – kapitulaco de ŝiparo 1918 File:Munitions, Newcastle, 1917 by John Lavery.jpg|Municioj, Newcastle, 1917 File:A Coast Defence - an 18-pounder anti-aircraft gun, Tyneside, 1917 by John Lavery.jpg|Marborda defendo – kontraŭaviadila kanono, Tyneside, 1917 File:A Convoy, North Sea, 1918. From Ns 7- painted from an airship off the coast of Norway Art.IWMART1257.jpg|Konvojo, Norda Maro, 1918 File:The Wounded At Dover, 1918 by John Lavery.jpg|Vunditoj en Dover, 1918 File:Army Post Office 3, Boulogne, 1919 by John Lavery.jpg|Armea Poŝtoficejo, Boulogne, 1919 </gallery> <gallery mode=packed heights=133px caption="Aliaj"> File:SirJohnLaveryARally1885.jpg|Sir John Lavery, sporto, 1885 File:Lavery32.jpg|Lady Lavery Image:Mrs Lavery sketching.jpg|''Mrs Lavery skize'', 1910 File:Gaines Ruger Donoho by John Lavery.jpg|Gaines Ruger Donoho File:John Lavery - A Summer Afternoon.jpg|Somera posttagmezo John Lavery - On the Riviera.jpg|Ĉe Riviera File:Lavery23.jpg|Mrs Ralph Peto kiel Bakĥantino File:The Opening of the Modern Foreign and Sargent Galleries at the Tate Gallery, 26 June 1926.JPG|Malfermo de galerioj ĉe la Tate Gallery, 26a de Junio 1926 </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lavery, John}} [[Kategorio:Irlandaj impresionismaj pentristoj‎]] [[Kategorio:Irlandaj pentristoj]] [[Kategorio:Britoj de la unua mondmilito]] 4xdnex7f987z9hzsw84kejf9egi9wec 9404843 9404836 2026-06-16T18:49:09Z Sj1mor 12103 9404843 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Sir John Lavery''', [[Reĝa Akademio de Artoj|RAA]] (20a de Marto 1856 – 10a de Januaro 1941) estis Irlanda [[pentristo]] plej bone konata pro siaj [[portreto]]j kaj militaj priskriboj. Lavery estis nomumita oficiala artisto en la [[Unua Mondmilito]]. Malsano tamen malhelpis lian veturadon al la [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]. Grava akcidento dum bombatako per [[zepelino]] tute finigis sian rolon kiel militartisto. Li restis en Britio kaj pentris ĉefe [[ŝipo]]jn, [[aviadilo]]jn ktp. Dum la militjaroj li estis amiko de la familio de [[H. H. Asquith]] kaj pasigis tempon kun ili en ilia rezidejo, pentrante portretojn kaj idiliecajn pentraĵojn kiel "Somero sur la rivero" (nun en la Hugh Lane Gallery). Li kaj lia edzino, Hazel, estis implikitaj en la [[Irlanda Milito de Sendependeco]] kaj en la [[Irlanda Enlanda Milito]]. Ili disponis la uzadon de sia Londona hejmo al la Irlandaj negocistoj dum la negocado kondukanta al la [[Angl-Irlanda Traktato]]. Post la murdo de [[Michael Collins]], Lavery pentris "Michael Collins, Love of Ireland", (nun en la Hugh Lane Gallery). Dum la [[1930-aj jaroj]] li revenis al Irlando kaj pluhavis bonajn rilatojn kaj kun [[Dublino]] kaj kun [[Belfasto]]. == Galerio == <gallery mode=packed heights=168px caption="Militaj pentraĵoj"> File:John Lavery - IWM War Room.jpg|Militkunsido – kapitulaco de ŝiparo 1918 File:Munitions, Newcastle, 1917 by John Lavery.jpg|Municioj, Newcastle, 1917 File:A Coast Defence - an 18-pounder anti-aircraft gun, Tyneside, 1917 by John Lavery.jpg|Marborda defendo – kontraŭaviadila kanono, Tyneside, 1917 File:A Convoy, North Sea, 1918. From Ns 7- painted from an airship off the coast of Norway Art.IWMART1257.jpg|Konvojo, Norda Maro, 1918 File:The Wounded At Dover, 1918 by John Lavery.jpg|Vunditoj en Dover, 1918 File:Army Post Office 3, Boulogne, 1919 by John Lavery.jpg|Armea Poŝtoficejo, Boulogne, 1919 </gallery> <gallery mode=packed heights=133px caption="Aliaj"> File:SirJohnLaveryARally1885.jpg|Sir John Lavery, sporto, 1885 File:Lavery32.jpg|Lady Lavery Image:Mrs Lavery sketching.jpg|''Mrs Lavery skize'', 1910 File:Gaines Ruger Donoho by John Lavery.jpg|Gaines Ruger Donoho File:John Lavery - A Summer Afternoon.jpg|Somera posttagmezo John Lavery - On the Riviera.jpg|Ĉe Riviera File:Lavery23.jpg|Mrs Ralph Peto kiel Bakĥantino File:The Opening of the Modern Foreign and Sargent Galleries at the Tate Gallery, 26 June 1926.JPG|Malfermo de galerioj ĉe la Tate Gallery, 26a de Junio 1926 </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lavery, John}} [[Kategorio:Irlandaj pentristoj]] [[Kategorio:Impresionismaj pentristoj‎]] [[Kategorio:Homoj de la Unua Mondmilito]] h6rwwqnqjndh9f8sjgv0lmvqml651zf 0 621786 9404934 8384635 2026-06-16T20:11:54Z Sj1mor 12103 9404934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} Siro '''Nathaniel Dance-Holland''', 1a ''Baronet'' kaj Akademiano (8a de Majo 1735 – 15a de Oktobro 1811) estis elstara [[Angloj|angla]] [[pentristo]] de [[portreto]]j kaj poste [[politikisto]]. Li studis en [[Italio]] kaj je sia reveno al [[Anglio]], li iĝis sukcesa pentristo de portretoj. Kun Francis Hayman kaj lia frato arkitekto George Dance la Juna, li estis unu el la fondintaj membroj de la [[Reĝa Akademio de Artoj]] en 1768. [[Dosiero:captainjamescookportrait.jpg|eta|maldekstre|[[James Cook]], portretita de Nathaniel Dance, ĉ. 1775, National Maritime Museum, Greenwich.]] Li estis komisiita por pentri la reĝon [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgon la 3-an]] kaj la reĝinon, plus la kapitanon [[James Cook]] kaj la aktoron [[David Garrick]]. Lia grupa portreto ''The Pybus Family'' (1769) estas en la kolekto de la [[Nacia Galerio de Viktorio]], [[Melburno]], [[Aŭstralio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ngv.vic.gov.au/collection/pub/itemDetail?artworkID=57942 |titolo=www.ngv.vic.gov.au |alirdato=2018-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091002102429/http://www.ngv.vic.gov.au/collection/pub/itemDetail?artworkID=57942 |arkivdato=2009-10-02 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dance-Holland, Nathaniel}} [[Kategorio:Anglaj nobeloj]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Portretistoj]] [[Kategorio:James Cook]] fdn1aqn3cwih3os4ge3jc5i9rn2t5xd 9404938 9404934 2026-06-16T20:12:48Z Sj1mor 12103 9404938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} Siro '''Nathaniel Dance-Holland''', 1a ''Baronet'' kaj Akademiano (8a de Majo 1735 – 15a de Oktobro 1811) estis elstara [[Angloj|angla]] [[pentristo]] de [[portreto]]j kaj poste [[politikisto]]. Li studis en [[Italio]] kaj je sia reveno al [[Anglio]], li iĝis sukcesa pentristo de portretoj. Kun Francis Hayman kaj lia frato arkitekto George Dance la Juna, li estis unu el la fondintaj membroj de la [[Reĝa Akademio de Artoj]] en 1768. [[Dosiero:captainjamescookportrait.jpg|eta|maldekstre|[[James Cook]], portretita de Nathaniel Dance, ĉ. 1775, National Maritime Museum, Greenwich.]] Li estis komisiita por pentri la reĝon [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgon la 3-an]] kaj la reĝinon, plus la kapitanon [[James Cook]] kaj la aktoron [[David Garrick]]. Lia grupa portreto ''The Pybus Family'' (1769) estas en la kolekto de la [[Nacia Galerio de Viktorio]], [[Melburno]], [[Aŭstralio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ngv.vic.gov.au/collection/pub/itemDetail?artworkID=57942 |titolo=www.ngv.vic.gov.au |alirdato=2018-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091002102429/http://www.ngv.vic.gov.au/collection/pub/itemDetail?artworkID=57942 |arkivdato=2009-10-02 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dance-Holland, Nathaniel}} [[Kategorio:Anglaj nobeloj]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Portretistoj]] [[Kategorio:James Cook]] 3r8m9m4xpo0gfcvdn3l2n8dyr6qmnop 0 622739 9404483 9386691 2026-06-16T12:12:29Z Sj1mor 12103 9404483 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''John William WATERHOUSE''' [[Reĝa Akademio de Artoj|RAA]] (6a de Aprilo 1849 – 10a de Februaro 1917) estis [[Angloj|angla]] [[pentristo]] konata ĉar laboris unue laŭ Akademia stilo kaj por poste aliri al la stilo de [[La Antaŭ-Rafaelida Frataro]] kaj ties temoj. Liaj artaĵoj estis konataj pro siaj priskriboj de virinoj kaj el de la [[Helena mitologio|antikvgreka mitologio]] kaj de la legendaro pri la temaro de la [[Reĝo Arturo]]. [[Dosiero:Waterhouse Hylas and the Nymphs Manchester Art Gallery 1896.15.jpg|eta|maldekstre|250px|''Hilas kaj la Nimfoj'', 1896.]] Naskiĝintaj en Romo de anglaj gepatroj kiuj estis same pentristoj, Waterhouse poste translokiĝis al [[Londono]], kie li aliĝis en la [[Reĝa Akademio de Artoj]]. Li tuj ekekspoziciis en ties ĉiujaraj someraj ekspozicioj, fokuse al la kreado de grandaj tolverkoj kiuj priskribas scenojn el la ĉiutaga vivo kaj el mitologio de [[antikva Grekio]]. La verkaro de Waterhouse estas nuntempe ekspoziciita je kelkaj gravaj Britaj artgalerioj, kaj la Reĝa Akademio de Artoj organizis gravan retrospektivon de lia verkaro en 2009. En Januaro 2018, kurantoj de la Manĉestra Artgalerio okazigis polemikon ĉar portempe apartigis pentraĵon de 1896 de Waterhouse, nome ''Hilas kaj la Nimfoj'', el publika montrado por konektigi ĝin kun tiutempa konversacio pri kulturaj sintenoj pri virinoj. == Galerio == Totale li produktis 118 pentraĵon. === 1870-aj jaroj === <gallery mode=packed heights=200> Image:Ondine (Waterhouse).jpg|''Undino''<br>1872 Image:Gone But Not Forgotten - John William Waterhouse.jpg|''Foririnto, sed neforgesita''<br>1873 Image:John William Waterhouse- The Unwelcome Companion - a Street Scene in Cairo.JPG|''Nebonvena kompano - Surstrata sceno en [[Kairo]]''<br>1873 Image:La Fileuse - John William Waterhouse.jpg|''La Fileuse''<br>1874 Image:Peristyle.jpg|''En la Peristilo''<br>1874 Image:Miranda - John William Waterhouse.jpg|''Miranda''<br>1875 Image:John William Waterhouse - A Sick Child brought into the Temple of Aesculapius (1877).jpg|''Malsana infano alportita en la templon de Eskulapio''<br>1877 Image:John William Waterhouse - The Remorse of the Emperor Nero after the Murder of his Mother.JPG|''La pento de la imperiestro Nerono post la murdo de sia patrino''<br>1878 </gallery> === 1880-aj jaroj === <gallery mode=packed heights=200> Image:John William Waterhouse - Dolce Far Niente (1880).jpg|''Dolce far Niente''<br>1880 Image:Waterhouse-Diogenes.jpg|''[[Diogeno la Cinika|Diogeno]]''<br>1882 Image:John William Waterhouse - The Favorites of the Emperor Honorius - 1883.jpg|''La favoritulinoj de la imperiestro [[Flavio Honorio|Honorio]]''<br>1883 Image:John William Waterhouse oracle 1884.png|''Konsultante la oraklon''<br>1884 Image:John William Waterhouse - Saint Eulalia - 1885.jpg|''Sankta Eŭlalio''<br>1885 Image:John William Waterhouse - Magic Circle.JPG|''La magia cirklo''<br>1886 Image:John William Waterhouse - The Lady of Shalott - Google Art Project edit.jpg|''La Sinjorino de Shalott''<br>1888 Image:Cleopatra - John William Waterhouse.jpg|''[[Kleopatro]]''<br/>1888 Image:JWW Ophelia 1889.jpg|''Ofelia''<br>1889 </gallery> === 1890-aj jaroj === <gallery mode=packed heights=200> Image:A Roman Offering - JWW.jpg|''Romanino proponante''<br>1890 Image:Circe Offering the Cup to Odysseus.jpg|''[[Circo]] proponanta pokalon al Odiseo''<br>1891 Image:WATERHOUSE - Ulises y las Sirenas (National Gallery of Victoria, Melbourne, 1891. Óleo sobre lienzo, 100.6 x 202 cm).jpg|''[[Odiseo]] kaj la Sirenoj''<br>1891 Image:JohnWilliamWaterhouse-Danaë(1892).jpg|''[[Danao]]''<br>1892 Image:Circe Invidiosa - John William Waterhouse.jpg|''Envia Circo''<br>1892 Image:Naiad1.jpg|''[[Najado]]'' aŭ [[Hilaso]] kun Nimfo''<br>1893 Image:John William Waterhouse - La Belle Dame sans Merci (1893).jpg|''La Belle Dame sans Merci''<br>1893 Image:A Female Study - John William Waterhouse.jpg|''Studo de virino''<br>1894 Image:The Lady of Shalott Looking at Lancelot.jpg|''La Sinjorino de Shalott rigardanta al [[Lanceloto]]''<br>1894 Image:John William Waterhouse - Ophelia (1894).jpg|''[[Ofelio (Shakespeare)|Ofelio]]''<br>1894 Image:John William Waterhouse - The Shrine.JPG|''La adorejo''<br>1895 Image:Waterhouse, John William - Saint Cecilia - 1895 .jpg|''[[Sankta Cecilia]]''<br>1895 Image:Pandora - John William Waterhouse.jpg|''[[Pandora]]''<br>1896 Image:John William Waterhouse - Juliet.jpg|''[[Julieta]]''<br>1898 </gallery> === 1900-aj jaroj === <gallery mode=packed heights=200> Image:The Siren.jpg|''La [[Sireno]]''<br> c. 1900 Image:Destiny - John William Waterhouse.jpg|''Destino''<br>1900 Image:The Lady Clare.jpg|''Sinjorino Klara''<br>1900 Image:Nymphs finding the Head of Orpheus.jpg|''Nimfoj trovantaj la kapon de [[Orfeo]]''<br>1900 Image:John William Waterhouse A Mermaid.jpg|''La marvirineto''<br>1901 Image:John William Waterhouse - The Crystal Ball.JPG|''La kristala bulo''<br>1902 Image:John William Waterhouse - The Missal.JPG|''La meslibro''<br>1902 Image:Windswept by John William Waterhouse.jpg|''[[Anemono]]j''<br>1902 Image:John William Waterhouse - Boreas (1903).jpg|''[[Anemoj|Boreas]]''<br>1903 File:John William Waterhouse - Echo and Narcissus - Google Art Project.jpg|''[[Eĥo (mitologio)|Eĥo]] kaj [[Narciso]]''<br>1903 Image:Psyche-Waterhouse.jpg|''Psiĥe malfermante la oran skatolon''<br>1903 Image:John William Waterhouse - Psyche Opening the Door into Cupid's Garden, 1903.jpg|''Psiĥe malfermante la pordon al la ĝardeno de [[Kupido]]''<br>1903 Image:Lamia and the Soldier.jpg|''[[Lamio]]''<br>(versio 1a)<br>1905 Image:Jason and Medea - John William Waterhouse.jpg|''[[Jazono]] kaj [[Medea (mitologio)|Medea]]''<br>1907 Image:The Bouquet (study).jpg|''La bukedo''<br>(a study)<br>1908 Image:Gather Ye Rosebuds - Ophelia.jpg|''Gather Ye Rosebuds'' aŭ ''Ofelia'' (studo)<br>ĉirkaŭ 1908 Image:Gather Ye Rosebuds While Ye May.jpg|''Gather Ye Rosebuds While Ye May...''<br>1908 Image:John William Waterhouse - The Soul of the Rose, aka My Sweet Rose.JPG|''La animo de la rozo'' aŭ ''Mia dolĉa rozo''<br>1908 Image:Waterhouse-gather ye rosebuds-1909.jpg|''Gather Ye Rosebuds While Ye May''<br>1909 Image:Lamia Waterhouse.jpg|''Lamio''<br>(versio 2a)<br>1909 Image:Thisbe - John William Waterhouse.jpg|''[[Piramo kaj Tisbe|Tisbe]]''<br>1909 </gallery> === 1910-aj jaroj === <gallery mode=packed heights=200> Image:John William Waterhouse - Ophelia (1910).jpg|''Ofelia''<br>1910 Image:John William Waterhouse - Spring Spreads One Green Lap of Flowers.JPG|''Printempo disigas verdan tavolon de floroj''<br>1910 Image:John William Waterhouse - The Charmer.JPG|''Ĉarmanta''<br>1911 Image:JohnWilliamWaterhouse-PenelopeandtheSuitors(1912).jpg|''Penelope kaj la kandidatoj''<br>1912 Image:John William Waterhouse - The Annunciation.JPG|''La anonco''<br>1914 Image:John William Waterhouse - Dante and Matilda.jpg|''Dante kaj Matilda'' (studo) (iam nomita "''Dante kaj Beatrice''")<br> ĉ. 1914-17 Image:John William Waterhouse - Matilda (formerly called "Beatrice").jpg|''Matilda'' (studo) (iam nomita "''Beatrice''")<br> ĉ. 1915 Image:John William Waterhouse - I am half-sick of shadows, said the lady of shalott.JPG|''Mi havas sufiĉe da ombroj, diris la Sinjorino de Shalott''<br>1916 Image:1916-a-tale-from-the-decameron-.jpg|''Rakonto el Dekamerono''<br>1916 Image:Miranda - The Tempest JWW.jpg|''Miranda -- La ŝtormo''<br>1916 Image:John william waterhouse tristan and isolde with the potion.jpg|''Tristan kaj Iseult''<br>1916 </gallery> == Bibliografio == * Bénézit, E. (2006). "Waterhouse, John William". In Dictionary of Artists (Vol 14, pp 668–669). Paris: Gründ. * Trippi, Peter (2002). J. W. Waterhouse. New York, New York: Phaidon Press. ISBN 9780714842325. * Moyle, Franny (13a de Junio 2009), [https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-features/5497198/Pre-Raphaelite-art-the-paintings-that-obsessed-the-Victorians.html "Pre-Raphaelite art: the paintings that obsessed the Victorians [print version: Sex and death: The paintings that obsessed the Victorians]",] The Daily Telegraph (Recenzo), pp. R2–R3. Alirita la 5an de Novembro 2018. * Simpson, Eileen (17a de Junio 2009), [https://www.telegraph.co.uk/comment/letters/5552131/Pre-Raphaelites-for-a-new-generation.html "Pre-Raphaelites for a new generation: Letters, 17 June: Pre-Raphaelite revival",] The Daily Telegraph. Alirita la 5an de Novembro 2018. * Dorment, Richard (29a de Junio 2009), [https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-reviews/5688056/Waterhouse-the-modern-Pre-Raphaelite-at-the-Royal-Academy-review.html "Waterhouse: The modern Pre-Raphaelite, at the Royal Academy – review",] The Daily Telegraph. Alirita la 5an de Novembro 2018. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Waterhouse, John William}} [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Personoj de Romo]] [[Kategorio:Homoj de la Viktoria epoko]] qvgt4i735is5aax4v8mnuyqorplstd2 0 623358 9405239 8937376 2026-06-17T07:17:24Z Sj1mor 12103 9405239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gerald Anthony SCARFE''', naskiĝinta {{naskiĝdato|1936|6|1}} en [[Londono]], estas [[Anglio|angla]] desegnisto kaj karikaturisto, ĉefe konata por sia laboro pri la [[Pink Floyd]]-a albumo [[The wall]]. Li laboris por la [[Ĵurnalo|ĵurnaloj]] [[Sunday Times]] kaj [[The New Yorker]].<br /> Li estas la edzo de la aktorino [[Jane Asher]], eksa kunulino de [[Paul McCartney]], kiun li edzinigis en [[1981]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Scarfe, Gerald}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Anglaj animaciistoj]] [[Kategorio:Anglaj ilustristoj]] [[Kategorio:Anglaj dezajnistoj]] [[Kategorio:Anglaj ateistoj]] [[Kategorio:Anglaj karikaturistoj]] [[Kategorio:Superrealismaj artistoj]] 3g64c4arhttrrd4p2q8f8ne2virg62m 0 623392 9404959 9368791 2026-06-16T20:20:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404959 wikitext text/x-wiki {{Informkesto budho | nomo = Kakusandha Buddha | lingvo = Palio | konata kiel = Budho Krakuĉando | dosiero = Ananda-Bagan-Myanmar-30-gje.jpg | grandeco = 200px | priskribo = Statuo de la budho Krakuĉando ĉe la [[templo Anando]], [[Birmo]]. | sanskrita nomo = क्रकुच्छंद बुद्ध<br />(''Krakucchaṃda Buddha'') | palia nomo = ककुसन्ध बुद्ध<br />(''Kakusandha Buddha'') | ĉina nomo = 拘留孙佛 | japana nomo = 拘留孫<br />(''Kuruson'') | korea nomo = | tibeta nomo = ''Khorvadjig'' | mongola nomo = Кракучандра | vjetnama nomo = ''Phật Câu Lưu Tôn'' | birma nomo = ကကုသန် <br />(ka̰kṵθàɴ|) | taja nomo = พระกกุสันธพุทธเจ้า <br />(''Phra Kakusantha Phutthachao'') | kmera nomo = ព្រះពុទ្ធកកុសន្ធោ <br />(''Preah Puth Kakosantho'') | adorata de = [[Teravado]], [[Mahajano]], [[Vaĝrajano]] | antaŭita de = [[Budho Viŝvabuo]] | sekvata de = [[Budho Kanakamunio]] }} La '''budho Krakuĉando''' estas unu el la praaj [[budho]]j, kies biografio estis kronikita en la ĉapitro 22<ref name="Vicittasarabivamsa"/> de la ''[[Budavanso]]'', unu el la libroj de la ''[[Palia Kanono]]''. Laŭ [[teravada budhismo]], la budho Krakuĉando estas la dudek-kvina el la [[dudek ok budhoj]], la kvara el la [[dudek ok budhoj#La sep prabudhoj|sep prabudhoj]] kaj la unua el la kvin budhoj de la nuna eono.<ref name="Gartner"/> La kvin budhoj de la nuna eono, kiu en [[Sanskrito]] nomiĝas ''bhadrakalpa'' (aŭspicia eono), estas la jenaj:<ref name="Buswell_Jr."/><ref name="Buddhistdoor"/> # Budho Krakuĉando # [[Budho Kanakamunio]] # [[Budho Kaŝjapo]] # [[Budho Gotamo]] # [[Budho Majtrejo]] (la kvina kaj estonta budho de la aŭspicia eono) == Vivo == La budho Krakuĉando naskiĝis en la cerva parko Kemavatio, kiu troviĝis en Sobavatio,<ref name=Vicittasarabivamsa/>, hodiaŭ konata kiel [[Gotihavo]], kaj troviĝas ĉ. 4 km sudoriente de [[Kapilavastuo]], [[Nepalo]].<ref name="Buddhanet"/> [[Aŝoko]] vizitis Gotihavon kiam li vizitis [[Lumbinio]]n kaj starigis enskribitan kolonon por marki sian viziton. Ankaŭ estas stupao en la vilaĝo.<ref name= Kakusandha>Vipassana.info, [http://www.vipassana.info/ka/kakusandha.htm Pali Proper Names Dictionary: Kakusandha]</ref> Lia patro estis Agidato, bramano kiu servis la raĝon Kemankaron el Kemavatio. Lia patrino estis Visako. Lia edzino estis Viroĉamano (aŭ Roĉanio) kaj ilia filo estis Utaro. Li vivis kvarcent jarojn kaj loĝis en tri palacoj. Kiam li estis kvarcent jarojn aĝa li rezignis sian socian vivon kaj praktikis severan asketismon dum ok monatoj. Ĝuste antaŭ atingi [[budho#budheco|budheco]]n, li akceptis [[kiribato]]n kiel manĝaĵon de la filino de la brahmano Vaĝirindo el la vilaĝo Suĉirindo kaj greson kiel sidkusenon de hordefarmanto nomita Subado. Li atingis budhecon sub [[albizio]] kaj donis sian unuan predikon al grupo de okdek kvar mil [[bikŝuo]]j ĉe parko proksime al Makilo. Dum la epoko de la budho Krakuĉando, la [[bodisatvo]] kiu fariĝus la [[budho Gotamo]] naskiĝis kiel la raĝo Kemo kaj, dum oferado de roboj kaj kuraciloj, la budho Krakuĉando antaŭvidis ke li fariĝus budho en la estonteco.<ref name="Jatakaonline"/> == Referencoj == {{Referencoj|refs= <ref name="Vicittasarabivamsa">{{Cite book|last=Vicittasarabivamsa|first=U|authorlink=|editor-last=Ko Lay|editor-first=U|editor2-last=Tin Lwin|editor2-first=U|title=The great chronicle of Buddhas, Volume One, Part Two|edition=1st|chapter=Chapter 24: Kassapa Buddhavamsa|pages=285–92|publisher=Ti=Ni Publishing Center|location=Yangon, Myanmar|year=1992|isbn=|url=http://www.myanmarnet.net/nibbana/gotama/gcobv12.htm#24}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180824101822/http://www.myanmarnet.net/nibbana/gotama/gcobv12.htm#24 |date=2018-08-24 }}</ref> <ref name="Gartner"> {{Cite book|title=Tradition and modernity in Myanmar|last=Gärtner|first=Uta|author2=Jens Lorenz|year=1994|publisher=LIT Verlag|isbn=978-3-8258-2186-9|page=281}} </ref> <ref name="Buswell_Jr."> {{Cite book|last=Buswell Jr.|first=RE|last2=Lopez Jr.|first2=DS|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|edition=1st|pages=106|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey|year=2014|isbn=978-0-691-15786-3|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&pg=PA106&lpg=PA106&dq=Buddhas+of+the+present+kalpa&source=bl&ots=c6lQny7Tdx&sig=kzqS5pi-JWuZtFetuCrLMNoKv1U&hl=en&sa=X&ei=yw2XVKCzE8mVNuzDg8AL&ved=0CD0Q6AEwBzgK#v=onepage&q=Buddhas%20of%20the%20present%20kalpa&f=false}} </ref> <ref name="Buddhistdoor">{{Cite web|author=|title=Chapter 36: The Buddhas in the three periods of time|work=Buddhism in a Nutshell Archives|publisher=Buddhistdoor International|location=Hong Kong|year=|url=http://www.buddhistdoor.com/OldWeb/bdoor/archive/nutshell/teach36.htm|accessdate=2014-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141117051846/http://www.buddhistdoor.com/OldWeb/bdoor/archive/nutshell/teach36.htm|archivedate=2014-11-17}}</ref> <ref name="Buddhanet">Chan Khoon San, [https://web.archive.org/web/20150325023108/http://www.buddhanet.net/pdf_file/buddhistpilgrimage.pdf Buddhist Pilgrimage], Subang Jaya Buddhist Association, Subang Jaya, Malaysia, 2001, paĝo 51.</ref> <ref name="Jatakaonline">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jatakaonline.com/jataka-tales/00110-prophecies-of-kakusandha-buddha-konagamana-buddha-and-kassapa-buddha |titolo=Prophecies of Kakusandha Buddha, Konagamana Buddha and Kassapa Buddha |alirdato=2018-11-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110713091317/http://www.jatakaonline.com/jataka-tales/00110-prophecies-of-kakusandha-buddha-konagamana-buddha-and-kassapa-buddha |arkivdato=2011-07-13 }}</ref> }} {{Portalo|budhismo}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Budhoj|Krakuĉando]] eqg1nyolc7rraq319uva1sfpp381kd2 0 624095 9404547 9206916 2026-06-16T13:12:33Z Sj1mor 12103 9404547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kimbangismo''' estas relative nova [[religio|religia]] [[movado]] praktikata kaj disvastigata fare de la '''Eklezio de Jesuo Kristo sur la Tero fare de sia speciala sendito Simon Kimbangu''' (en [[franca]]: ''Église de Jésus Christ sur la Terre par son envoyé spécial Simon Kimbangu'') fondita de Simon Kimbangu en la [[Belga Kongo]] (nuntempe [[Demokratia Respubliko Kongo]]) en 1921. Ĝi estas konsiderata branĉo de [[kristanismo]]. Granda, sendependa afrik-iniciatita [[eklezio]], ĝi havas ĉirkaŭkalkulitajn 5.5 milionojn da kredantoj kaj havas sian sidejon en Nkamba, Centra Kongo. [[Dosiero:Kimbanguism3.JPG|eta|320px|dekstra|Membroj de la Kimbanga Eklezio en [[Portugalio]] celebrantaj [[Kristnasko]]n ekster [[Lisbono]], 25a de Majo 2013. La eklezio ŝanĝis la observadon de la [[Naskiĝo de Jesuo]] al la naskiĝtago de la estro Salomon Dialungana, kiu estas konsiderata Kristo reenkarnigita.]]{{projektoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1921]] [[Kategorio:Kristanaj novaj religioj]] [[Kategorio:Kristanismo en Demokratia Respubliko Kongo]] kovv3bnqum1olh70bbcptf5nc49mhnc 0 624143 9404776 8808294 2026-06-16T17:59:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404776 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Bromo-dufenil-metano</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Bromodiphenylmethane.svg|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Bromo-dufenil-metano''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Bromodiphenylmethane_3D_ball.png|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Bromo-dufenil-metano''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Bromido de benzohidrilo * Dufenil-metil-bromido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|13|H|11|Br'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=776-74-9 776-74-9] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.206530.html 206530] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/236603 236603] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||kristalblanka koroda solidaĵo |- |[[Molmaso]]||247,135 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]|| 1,491g cm⁻³<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductMSDSDetailCB7481460_EN.htm Chemica Book]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||45 °C<ref>[https://books.google.com.br/books?id=VVezDAAAQBAJ&pg=SA3-PA66&dq=Bromodiphenylmethane&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiMtL3Ks-veAhVhooMKHbX7Dhw4ChDoAQhAMAU#v=onepage&q=Bromodiphenylmethane&f=false CRC Handbook of Chemistry and Physics]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||184 °C<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/b65403?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||>110 °C<ref>[https://www.fishersci.ca/shop/products/bromodiphenylmethane-90-acros-organics-2/p-3598316 Fischer Scientific]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,45 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||30 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] [[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37|R36/37]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|C|Xn}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|314|318}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|264|280|310|305+351+338|405|501}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB7481460.htm Chemical Book]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Bromo-dufenil-metano''' aŭ '''C₁₃H₁₁Br''' estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la aromataj halogenidoj, kristalblanka koroda solidaĵo uzata kiel antihistaminaĵo, [[pesticido]] kaj kemia reakcianto en organikaj sintezoj. Ĝi estas aromata substanco kie du hidrogenatomoj en la [[molekulo]] de la [[metano]] estas anstataŭataj de du fenilaj grupoj (C₆H₅-) kaj alia tria hidrogenatomo estas anstataŭata de bromatomo. Kiam varmigita ĝi malkomponiĝas eligante toksajn fumojn. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado per interagado de [[bromida acido]] kun [[dufenil-metanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big>[[Dosiero:Diphenylmethanol 3D.png|90ra|dufenil-metanolo]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50ra|bromida acido]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromodiphenylmethane_3D_ball.png|90ra|bromo-dufenil-metano]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]]</big> |- |} </center> === Sintezo 2 === * Sintezo per traktado de ''benzidril-etil-etero'' kun ''acetila bromido'':<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/en/synthesis_776-74-9-moldata-79895_510828.html |titolo=Molbase |alirdato=2018-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181124055231/http://www.molbase.com/en/synthesis_776-74-9-moldata-79895_510828.html |arkivdato=2018-11-24 }}</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big>[[Dosiero:Benzhydryl ethyl ether3D.png|90ra|benzidril-etil-etero]]+[[Dosiero:Acetyl-bromide-3D-balls.png|50ra|bromido de acetilo]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromodiphenylmethane_3D_ball.png|90ra|bromo-dufenil-metano]]+[[Dosiero:Ethyl acetate 3D.png|90ra|etila acetato]]</big> |- |} </center> === Sintezo 3 === * Bromo-dufenil-metano povas esti sintezata ekde [[dufenil-metano]] kaj [[bromo]]:<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/en/synthesis_776-74-9-moldata-79895_510820.html |titolo=Molbase |alirdato=2018-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181124055350/http://www.molbase.com/en/synthesis_776-74-9-moldata-79895_510820.html |arkivdato=2018-11-24 }}</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big>[[Dosiero:Diphenylmethane2.png|90ra|dufenil-metano]]+[[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|50ra|bromo]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Bromodiphenylmethane_3D_ball.png|90ra|bromo-dufenil-metano]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50ra|bromida acido]]</big> |- |} </center> === Sintezo 4 === * Per interagado de [[benzofenono]] kun [[hipobromita acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big>[[Dosiero:Benzophenone 3D.png|90ra|benzofenono]]+[[Dosiero:Hypobromous-acid-3D-vdW.png|50ra|hipobromita acido]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Bromodiphenylmethane_3D_ball.png|90ra|bromo-dufenil-metano]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]]</big> |- |} </center> == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Sintezo de ''dufenil-metil-amino'' ekde ''bromo-difenil-metano'' kaj [[etilamino]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big>[[Dosiero:Bromodiphenylmethane_3D_ball.png|90ra|bromo-dufenil-metano]]+[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:N-Methyldiphenylamine 3D.png|90ra|dufenil-metil-amino]]+[[Dosiero:Bromoethane 3D.png|50ra|bromo-etano]]</big> |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de ''kloro-dufenil-metano'' per traktado kun [[klorometano]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big>[[Dosiero:Bromodiphenylmethane_3D_ball.png|90ra|bromo-dufenil-metano]]+[[Dosiero:Chloromethane 3D.png|50ra|kloro-metano]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Chlorodiphenylmethane 3D.png|90ra|kloro-dufenil-metano]][[Dosiero:Bromomethane 3D.png|50ra|bromo-metano]]</big> |- |} </center> == Literaturo == * [https://www.alfa.com/en/catalog/L02211/ Alfa Aesar] * [https://books.google.com.br/books?id=q-6-fCfskYMC&pg=PA214&dq=Bromodiphenylmethane&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjG1sSUsuveAhVFh-AKHU0PBXkQ6AEIKjAA#v=onepage&q=Bromodiphenylmethane&f=false Hazardous Chemicals Desk Reference] * [https://books.google.com.br/books?id=KeqIAwAAQBAJ&pg=PA164&dq=Bromodiphenylmethane&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiMtL3Ks-veAhVhooMKHbX7Dhw4ChDoAQgyMAI#v=onepage&q=Bromodiphenylmethane&f=false Science of Synthesis: Houben-Weyl Methods of Molecular Transformations] * [https://www.fishersci.ca/shop/products/alpha-bromodiphenylmethane-tci-america-3/b058625g Fisher Scientific] * [https://books.google.com.br/books?id=QG4tqjFPWJ0C&pg=PA612&dq=bromodiphenylmethane++discover&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjQsvzB0eveAhWH54MKHdhrDIgQ6AEIMTAB#v=onepage&q=bromodiphenylmethane%20%20discover&f=false The Biology of Seaweeds] * [https://books.google.com.br/books?id=0ukR60lO5S8C&pg=PA128&dq=bromodiphenylmethane++reaction&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiL7JD10eveAhWm3YMKHYGlDS8Q6AEIKjAA#v=onepage&q=bromodiphenylmethane%20%20reaction&f=false Comprehensive Organic Functional Group Transformations] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Organikaj bromidoj]] [[Kategorio:Halogenidoj]] ozb4vchvrxm0pbe8sj7w9v1t99cdf91 0 631588 9404549 9062060 2026-06-16T13:13:39Z Sj1mor 12103 9404549 wikitext text/x-wiki Jen '''listo de la okazaĵoj de la [[Dua Mondmilito]] dum 1945''': [[Dosiero:Destroyed German Jagdtiger tank near Rimling, Lorraine (France), 28 February 1945 (111-SC-201967).jpg|eta|Usona soldato el 5an de januaro 1945 ĉe detruita tanko ''Jagdpanzer'' proksime de [[Rimling]] dum la [[Operaco Nordwind]].<ref name="zaloga44">Zaloga: ''Operation Nordwind 1945.'' p. 44.</ref>]] [[Dosiero:Schillersdorf.jpg|eta|Junaj germanaj soldatoj kapitulacas ĉe Schillersdorf en Alzaco en januaro (1945).]] == Januaro == * [[1-a de januaro]]: La germanoj startigis surprizan ofensivon ([[Operaco Nordwind]]) en norda [[Alzaco]].<br />: Operaco Bodenplatte estis lanĉita de la ''Luftwaffe'' kontraŭ okcidentaj Aliancanaj aerbazoj en [[Belgio]] kaj Nederlando fare de elementoj de dek diferencaj flugunuoj ''Jagdgeschwader'', kiel ĝia lasta ĉefa aerofensivo en la milito en okcidento.<br />: Usonaj trupoj mortigis dekojn da militprizonuloj en Chenogne, Belgio. * [[2-a de januaro]]: 46 usonaj bombaviadiloj [[B-29]] kun bazo ĉe Kolkato, Barato, atakis fervojan ponton apud [[Bangkoko]], [[Tajlando]] kaj aliajn celojn en la areo.<ref name="1945 Timeline">{{Citaĵo el la reto|url=http://ww2db.com/event/timeline/1945/|titolo=1945 Timeline|alirdato=2011-02-09|eldoninto=WW2DB}}</ref><br />: La japanoj pli kaj pli uzis taktikojn de [[kamikazo]]j kontraŭ usonaj ŝiparmeaj alproksimiĝantaj fortoj. * [[3-a de januaro]]: La Aliancanoj ekfaris ofensivon oriente de Ardenoj sed ili malsukcesis fermi la pinĉilojn (kio estus ĉirkaŭantaj grendajn nombrojn de germanoj) pere de la tankoj de Patton. * [[4-a de januaro]]: Usonaj ŝiparmeaj aeratakoj kontraŭ [[Tajvano]]. * [[5-a de januaro]]: La germana ofensivo ''Nordwind'' trapasis la limon al [[Alzaco]].<br />: Japanoj retiriĝis tra la rivero [[Iravadio]] en [[Birmo]] dum la trupoj de la generalo William Slim persekutis. * [[6-a de januaro]]: Denova usona bombardado de B-29-oj sur Tokio. * [[7-a de januaro]]: Germanoj, kiel parto de la plano por rekonkeri [[Strasburgo]]n, trarompis la linion de la "[[Kolmara Sako]]", nome pontokapo al la rivero [[Rejno]], kaj orienten. * [[8-a de januaro]]: La batalo de Strasburgo estis okazanta, dum la usonanoj defendis sian ĵusan akiron. * [[9-a de januaro]]: Usonanoj surteriĝis sur [[Luzono]]n.<ref name="1945 Timeline"/><ref name="etherington">{{cite web |url=http://homepage.ntlworld.com/andrew.etherington/frame.htm |title=Chronology of World War Two |publisher=andrew.etherington |accessdate=2015-01-19 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026052603/http://homepage.ntlworld.com/andrew.etherington/frame.htm |archivedate=2012-10-26 |df= }}</ref> Estis pliaj kamikazaj atakoj super la usona ŝiparo. * [[11-a de januaro]]: Unua konvojo startis en Ledo (aŭ "Stilwell") ŝoseo en norda Birmo, kio ligigis Hindion kaj Ĉinion. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-J28805, Ostpreußen, Volkssturmmänner an MG.jpg|dekstre|250ra|eta|Milicanoj de ''Volkssturm'' en [[Königsberg]] dum la [[Orientprusia Ofensivo]].]] * [[12-a de januaro]]: La [[Orientprusia Ofensivo]], ĉefa ofensivo de la Ruĝa Armeo en [[Orienta Prusio]], startis la 13an de januaro. * [[13-a de januaro]]: 1a Belorusia Fronto lanĉis sian vintran ofensivon al Pillkallen, Orienta Prusio, trafante fortan rezistadon el la Germana 3a Panzerarmeo.<ref name="1945 Timeline"/> * [[14-a de januaro]]: Britaj fortoj klarigis la Roer Triangulon dum la [[Operaco Nigra Virkoko]]; temas pri areo fama pro siaj industriaj akvobaraĵoj. * [[15-a de januaro]]: Hitlero estis jam firme kaŝita en la bunkro en [[Berlino]] kun sia kunulino [[Eva Braun]].<br />: La brita komandanto en Ateno, Generalo Ronald Scobie, akceptis peton por batalĉeso el la [[Grekpopola Liberiga Armeo]]. Tio markis la finon de la [[Dekemvriana]], rezulte en klara malvenko por la Greka Maldekstro. * [[16-a de januaro]]: La Usonaj Unua kaj Tria Armeoj kunligiĝis post la Batalo de Ardenoj. * [[17-a de januaro]]: En [[Varsovio]]n eniris trupoj de la Ruĝa Armeo.<ref name="1945 Timeline"/><ref name="etherington"/> Oni instalis registaron favoran al la komunistoj.<br />: Oni anoncis oficiale, ke la Batalo de Ardenoj finas. * [[19-a de januaro]]: Hitler ordonis, ke neniu ajna retirigo de divizioj aŭ grandaj unuoj estos aprobota de li. * [[20-a de januaro]]: La Ruĝa Armeo avancis en Orienta Prusio. Germanoj reretiriĝis.<br />: [[Franklin D. Roosevelt]] komencis kvaran regotempon kiel [[Usona Prezidento]]; Harry Truman kiel Vicprezidento. * [[25-a de januaro]]: La usona Ŝiparmeo bombardadis [[Iwo Jima]] en preparo por invado.<br />: La Aliancanoj oficiale venkis en la Batalo de Ardenoj. * [[27-a de januaro]]: En [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] eniris Sovetaj trupoj.<ref name="1945 Timeline"/><ref name="etherington"/> * [[28-a de januaro]]: La Ruĝa Armeo finkompletigis la okupadon de [[Litovio]]. * [[31-a de januaro]]: La Ruĝa Armeo trapasis la riveron [[Odro]] en Germanio kaj estis jam je malpli ol 50 mejloj el Berlino.<br />: Dua invado de Luzono fare de usonaj surterigoj sur la okcidenta marbordo.<br />: La tuta [[Birma Vojo]] malfermiĝis kiam la ligilo de la [[Ledo Vojo]] kun Hindio estis finkompletigita. == Februaro == * [[1-a de februaro]]: [[Ekvadoro]] deklaris la militon al Germanio kaj Japanio. * [[2-a de februaro]]: Havenaj dokoj en [[Singapuro]] estis detruita per atakoj de B-29. * [[3-a de februaro]]: La [[Batalo de Manilo (1945)]] startis: Fortoj de Usono kaj [[Filipinoj]] eniris en Manilo. La [[Manila masakro]] okazis dum la batalo.<br />: Forta bombardado de Berlino. Juĝisto [[Roland Friesler]] estis mortigita dum klopodo savi tribunalajn dokumentojn. * [[4-a de februaro]]: La [[Jalta Konferenco]] de [[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]], [[Winston Churchill|Churchill]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] startis;<ref name="1945 Timeline"/><ref name="etherington"/> la ĉefa temo de iliaj diskutoj estis postmilitaj influsferoj.<br />: Belgio estis senigita el germanaj fortoj. * [[8-a de februaro]]: [[Paragvajo]] deklaris militon al Germanio kaj Japanio. * [[9-a de februaro]]: La Kolmara Sako, lasta germana areo okcidente de la rivero Rejno, estis eliminita de la Franca 1a Armeo. * [[12-a de februaro]]: [[Peruo]] deklaris militon al Germanio kaj Japanio. * [[13-a de februaro]]: La [[Batalo de Budapeŝto]] finis per soveta venko, post longa defende fare de germanoj. * [[13-a de februaro]]/[[14-a de februaro]]: La [[Bombardado de Dresdeno en la Dua Mondmilito|bombardado de Dresdeno]] okazis; ĝi estis fajrbombita de aliancanaj aerfortoj kaj grandaj partoj de la historia urbo estas detruitaj. * [[14-a de februaro]]: La [[Bombardado de Prago (1945)]]: usonaj aviadiloj bombis la urbon erare. * [[15-a de februaro]]: [[Venezuelo]] deklaris militon al Germanio kaj Japanio. [[Dosiero:Manila001.jpg|eta|Usonaj trupoj en la Rizala Basbala Stadiono, [[Manilo]], 16a de februaro 1945.]] * [[16-a de februaro]]: Usonaj paraŝutistoj kaj trupoj de la filipina komunumo surteriĝis en [[Corregidor]], en la Manila Golfo. Iam scenejo de la lasta usona rezisto komence de 1942, estis tiam scenejo de japana rezistado.<br />: Usonaj ŝipoj bombardadis Tokion kaj [[Jokohamo]]n. * [[19-a de februaro]]: Usonaj marsoldatoj invade [[Iwo Jima]]. * [[23-a de februaro]]: Usonaj marsoldatoj [[Hisante la flagon en Iwo Jima|hisis la usonan flagon]] sur [[Monto Suribaĉi]] en Iwo Jima.<br />: [[Turkio]] deklaris militon al Germanio kaj Japanio. * [[24-a de februaro]]: Amasa bombado de Germanio pere de proksimume 9 000 bombaviadiloj.<br />: Egipto deklaris militon al la Akso. * [[25-a de februaro]]: Usonaj incendiaj atakoj al Japanio.<br />: Post dek tagoj de batalado, usonaj kaj filipinaj trupoj rekonkeris Corregidor. * [[26-a de februaro]]: [[Sirio]] deklaris militon al Germanio kaj Japanio. [[Dosiero:ManilaIntramuros.jpg|eta|dekstre|Usonaj trupoj en Intramuros, Manilo, 27a de februaro 1945.]] * [[28-a de februaro]]: Oni establis registaron en Filipinoj.<br />: Usonaj kaj Filipinaj fortoj invadis [[Palavano]]n, nome insulo de Filipinoj. == Marto == * [[3-a de marto]]: [[Manila]] estis tute liberigita.<ref name="1945 Timeline"/><ref name="etherington"/><br />: Batalo de Meiktila, Birmo, finis kiam la trupoj de la generalo [[William Slim|Slim]] superis la japanojn; la ŝoseo al Ranguno estis uzebla.<br />: La Aliancanoj klopodis detrui la bombojn V-2 kaj la lanĉekipaĵon ĉe [[Hago]] pere de grandskala bombardado, sed pro navigaciaj eraroj nur la kvartalo Bezuidenhout estis detruita, kaj mortis 511 nederlandaj civiluloj. * [[4-a de marto]]: Finnlando deklaris militon al Germanio, kun reena dato de la 15a de septembro, 1944. * [[6-a de marto]]: Germanoj lanĉis ofensivon kontraŭ sovetaj fortoj en Hungario. * [[7-a de marto]]: Batalo de Remagen: Germanaj trupoj malsukcesis eksplodigi la ponton Ludendorff super la rivero Rejno, la Usona Unua Armeo kaptis la ponton kaj ektrapasis la riveron. Tiu Armeo ankaŭ konkeris [[Kolonjo]]n, Germanio.<ref name="1945 Timeline"/><ref>{{Cite web |url=https://www.onwar.com/aced/chrono/conflicttimeline/fwwii1939.htm |title=ConflictTimeLine |publisher=onwar.com |accessdate=2015-03-09 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-02-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190108154056/https://www.onwar.com/aced/chrono/conflicttimeline/fwwii1939.htm |arkivdato=2019-01-08 }}</ref><br />: Germanoj ekevakuis Danzig. * [[9-a de marto]]: Usonanoj [[Bombardado de Tokio (10a de marto 1945)|bombincendiigis Tokion]] (la atako estis kod-nomita ''Operaco Meetinghouse''),<ref>[https://www.wired.com/2011/03/0309incendiary-bombs-kill-100000-tokyo/ Tony Long. ''Burning the Heart Out of the Enemy''] 9a de marto, 2011, ''Wired'' Magazine.</ref> kaj okazigis grandan amason de civilulaj mortigoj.<br />: Pro onidiroj de ebla usona invado, japanoj elpostenigis la registaron de Vichy de [[Jean Decoux]] kiu estis funkcianta sendepende kiel kolonia registaro de [[Vjetnamio]]: ili proklamis "sendependan" reĝimon de la [[Imperio de Vjetnamio]], kun la imperiestro [[Bảo Đại]] kiel teoria reganto. La ĉefministro Trần Trọng Kim formis la unuan vjetnaman registaron. * [[10-a de marto]]: Japanaj balonbomboj Fu-Go damaĝis la atombombejon Hanford de la [[Projekto Manhattan]] en [[Vaŝingtonio]], sed malmulte.<ref>[http://www.hanford.gov/doe/history/docs/rl-97-1047/c2_s8.pdf History of the Plutonium Production Facilities at the Hanford Site Historic District, 1943–1990] Alirita la 27an de aprilo, 2007 [https://web.archive.org/web/20061110022016/http://www.hanford.gov/doe/history/docs/rl-97-1047/c2_s8.pdf] 10a de novembro, 2006.</ref> * [[11-a de marto]]: Nagojo, Japanio, estis bombincendiigita fare de centoj de B-29. * [[15-a de marto]]: Rakedoj V-2 plufrapis Anglion kaj Belgion. * [[16-a de marto]]: La germana ofensivo en Hungario finis per alia soveta venko.<br />: Iwo Jima estis finfine sekurigita post unumonata batalado, nome la nura marbatalo en la milito kie la nombro de usonaj perdoj estis pli granda ol tiu de japanoj. Sporada luktado pluos ĉar izolataj japanaj batalantoj aperis el kavernoj kaj tuneloj. * [[18-a de marto]]: La Ruĝa Armeo alproksimiĝis al Danzig (postmilite [[Gdańsk]]). * [[19-a de marto]]: Forta bombado de gravaj marbazoj en Japanio, [[Kobeo]] kaj Kure.<br />: Okazis masakro en [[Deutsch Schützen-Eisenberg]], [[Aŭstrio]], en kiu 60 judaj trudlaboristoj estis mortigitaj. * [[20-a de marto]]: Germana generalo [[Gotthard Heinrici]] anstataŭis [[Heinrich Himmler]] kiel komandanto de la Armegrupo Vistula, nome armegrupo rekte opozicianta la sovetan avancon al Berlino.<br />: Mandalajo estis liberigita de la Hindia 19a Infanteria Divizio.<br />: Tokio estis denove bombincendiigita.<br />: La trupoj de Patton konkeris Mainz, Germanio. * [[21-a de marto]]: Brita [[Operaco Kartago|aeratako]] al la sidejo de [[Gestapo]] en Kopenhago, Danio, en subteno de la [[Dana rezistomovado]]. * [[22-a de marto]]-[[23-a de marto]]: Usonaj kaj britaj fortoj trapasis la Rejnon ĉe Oppenheim. * [[23-a de marto]]: Jam estis klara ke Germanio estis sub atakoj el ĉiuj flankoj. * [[24-a de marto]]: Operaco Varsity, nome brit-uson-kanada atako sub Montgomery trapasis la Rejnon ĉe Wesel. * [[27-a de marto]]: La Okcidentaj Aliancanoj malrapidigis sian avancon kaj permesis al la Ruĝa Armeo konkeri Berlinon. * [[28-a de marto]]: [[Argentino]] deklaris militon al Germanio, nome la lasta okcidenta lando kiu faris tion. * [[29-a de marto]]: La [[Ruĝa Armeo]] eniris en Aŭstrion. Aliaj Aliancanoj konkeris Frankfurton; la germanoj estis en ĝenerala retiriĝo al la centro de la lando. * [[30-a de marto]]: La [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Danzig]]. * [[31-a de marto]]: Generalo Eisenhower radielsendis alvokon al germanoj por kapitulaco. == Aprilo == * [[1-a de aprilo]]: Usonaj trupoj starigis Operacon ''Iceberg'', kiu estis la [[Batalo de Okinavo]]. Ĝi estus bazeelirejo por [[Operaco Downfall|invado al japana ĉeftero]].<br />: Usonanoj rekonkeris Legazpi, provinco [[Albajo]] en Filipinoj. * [[2-a de aprilo]]: Sovetoj startigis la [[Viena Ofensivo|Vienan Ofensivon]] kontraŭ Germanaj fortoj en kaj ĉirkaŭ la ĉefurbo de Aŭstrio. <br />: Germanaj armeoj estis ĉirkaŭitaj en la regiono de Rur. * [[4-a de aprilo]]: [[Bratislavo]], ĉefurbo de la [[Slovaka Respubliko (1939-1945)|Slovaka Respubliko]], estis kaptita de avancantaj sovetaj fortoj. La restintaj membroj de la pro-germana registaro de ĉefministro [[Jozef Tiso]] fuĝis al Aŭstrio.<br />: La [[Koncentrejo Ohrdruf]] estis liberigita de Aliancanoj. * [[6-a de aprilo]]: La [[Ofensivo en Italio de printempo 1945]] startis en norda Italio. * [[7-a de aprilo]]: La [[Jamato (1941)|japana batalŝipo ''Jamato'']] estis sinkigita ĉe la nordo de [[Okinawa]] kiam la japanoj faris sian [[Operaco Ten-Go|lastan gravan maroperacon]]. * [[9-a de aprilo]]: La [[Batalo de Königsberg]] finis en soveta venko.<br />: Forta bombado ĉe [[Kilo (urbo)|Kiel]] fare de RAF detruis la lastajn du ĉefajn germanajn militŝipojn.<br />: Pastoro [[Dietrich Bonhoeffer]] estis ekzekutita en la prizono de [[Koncentrejo Flossenbürg|Flossenburg]]. * [[10-a de aprilo]]: La koncentrejo [[Buchenwald]] estis liberigita de usonaj fortoj. * [[11-a de aprilo]]: Japanaj [[kamikazo]]j atakis usonajn ŝipojn plue en Okinavo; la usonaj aviadilŝipo ''Enterprise'' kaj la batalŝipo ''Missouri'' estis frapitaj.<br />: [[Hispanio]] rompis diplomatajn rilatojn kun Japanio, kun ekskuzo ties konduton en Filipinoj. * [[12-a de aprilo]]: Usona Prezidento [[Franklin D. Roosevelt]] mortis subite. [[Harry S. Truman]] iĝis prezidento de Usono. * [[13-a de aprilo]]: La Viena Ofensivo finis per soveta venko. <br />: Okazis la [[Gardelegena Masakro]]. Ĉirkaŭ 1000 sklavaj laboristoj estis enfermitaj en fojnejo kiu poste estis incendiita. Ĝi estis unu el la lastaj masakroj fifaritaj al civiluloj de [[Germanoj]]. Ĝuste kelkajn horojn poste, usonaj trupoj konkeris [[Gardelegen]]on. * [[14-a de aprilo]]: Grandskala fajrbombado al Tokio. * [[15-a de aprilo]]: La [[Koncentrejo Bergen-Belsen]] estis liberigita fare de la Brita Armeo. * [[16-a de aprilo]]: La [[Batalo de Seelower Höhen]] kaj la [[Batalo de Odro-Niso]] startis dum la sovetoj plue avancis al Berlino. * [[18-a de aprilo]]: [[Ernie Pyle]], fama militĵurnalisto de GI, estis mortigita de snajpero en Ie Ŝima, malgranda insulo ĉe Okinavo. * [[19-a de aprilo]]: Svislando fermis siajn limojn kun Germanio (kaj kun la iama Aŭstrio).<br />: Aliancanoj plue forbalais al la [[Pada Valo]].<br />: La soveta avanco al Berlino pluis kaj tuj atingis la antaŭurbojn. [[Dosiero:ElbeDay1945 (NARA ww2-121).jpg|eta|dekstra|200ra|Feliĉaj oficiroj usona William Robertson kaj soveta Aleksander Silvaŝko antaŭ afiŝo "Oriento renkontiĝas kun Okcidento" simbolo de la historia kunigo de la Ruĝa Armeo kaj la usonaj armeoj, ĉe Torgau, Germanio la Elban Tagon.]] * [[20-a de aprilo]]: Hitler celebris sian 56an naskiĝtagon en la bunkro en Berlino; estas informoj ke li estas malsana, nervoza kaj deprimita. * [[21-a de aprilo]]: Sovetaj fortoj de [[Georgij Ĵukov]] (1a Belorusa Fronto), [[Konstantin Rokosovski]] (2a Belorusa Fronto) kaj de [[Ivan Konev]] (1a Ukrainia Fronto) lanĉis atakojn kontraŭ la germanaj fortoj en kaj ĉirkaŭ la urbo Berlino en la malfermaj etapoj de la [[Batalo de Berlino]].<br />: Hitler ordonis al SS-Generalo [[Felix Steiner]] ataki la 1an Belorusan Fronton kaj detrui ĝin. La fuŝe improvizitaj unuoj de la "Armeo de Steiner" ne estis preparitaj por tio. * [[22-a de aprilo]]: Hitler estis informit vespere ke, kun aprobo de [[Gotthard Heinrici]], la atako de Steiner neniam estis lanĉita. Anstataŭe, la fortoj de Steiner estis rajtigitaj retiriĝi. Responde, Hitler koleriĝis furie kontraŭ supozita perfido kaj malkompetenteco de siaj milit-komandantoj nome [[Wilhelm Keitel]], [[Hans Krebs (Wehrmacht)|Hans Krebs]], [[Alfred Jodl]], [[Wilhelm Burgdorf]] kaj [[Martin Bormann]]. La kolero de Hitler finis per ĵuro resti en Berlino por estri la defendon de la urbo. Hitler ordonis la generalon [[Walther Wenck]] ataki al Berlino pere de la 12a Armeo, konekti kun la 9a Armeo de la generalo [[Theodor Busse]], kaj liberigi la urbon. Wenck [[Batalo de Halbe|lanĉis atakon]], sed tute malsukcese. * [[23-a de aprilo]]: [[Hermann Göring]] sendis radiogramon al la bunkro de Hitler, postulante esti deklarita sukcedanto de Hitler. Li asertis, ke se li ne ricevos respondon je 10 pp, li subkomprenos, ke Hitler estas nekapabligita kaj ekhavos estrecon de la Tria Regno. Furia, Hitler rekoleriĝis, elpostenigis lin kaj forpelis lin el la Nazia Partio.<br />: [[Albert Speer]] faris lastan viziton al Hitler, kaj informis lin ke li (Speer) ignoris la Neronan Dekreton por "bruligita tero". * [[24-a de aprilo]]: Himmler, ignorante ordonojn de Hitler, faris sekretan kapitulacan proponon al Aliancanoj, (pere de [[Folke Bernadotte|grafo Folke Bernadotte]], estro de la [[Ruĝa Kruco]]), kondiĉe ke la Ruĝa Armeo ne partoprenu. La propono estis malakceptita; kiam Hitler eksciis pri la perfido de la 28a, li ordonis Himmler pafi.<br />: Fortoj de la 1a Belorusa Fronto kaj de la 1a Ukraina Fronto ligis la dekomencan ĉirkaŭon de Berlino.<br />: Aliancanoj ĉirkaŭis la lastajn germanajn armeojn ĉe [[Bolonjo]], kaj la milito en Italio fakte finis. * [[25-a de aprilo]]: [[Elba Tago]]: Unua kontakto inter sovetaj kaj usonaj trupoj ĉe la rivero [[Elbo]], proksime de [[Torgau]] en Germanio. * [[26-a de aprilo]]: Hitler alvokis la feld-marŝalon [[Robert Ritter von Greim]] el Munkeno al Berlino por ekkomandi la Luftwaffe el Göring. Flugante al Berlino, von Greim estis grave vundita de soveta kontraŭ-aviadila pafado. * [[27-a de aprilo]]: La ĉirkaŭo de germanaj fortoj en Berlino estis kompletigita de la 1a Belorusa Fronto kaj de la 1a Ukraina Fronto. :: Lastaj germanaj formacioj retiriĝis al Norvegio el Finnlando kaj tiel la [[Laponia milito]] finis; oni hisis la finnan flagon sur la tri-landa punkto kiel celebro. * [[28-a de aprilo]]: La ŝtatestro de la [[Itala Socia Respubliko]], [[Benito Mussolini]], tre maskita, estis kaptita en norda Italio dum klopodis fuĝi. Mussolini kaj lia amtino [[Clara Petacci]], estis mortpafitaj kaj pendumitaj en Milano la venontan tagon. Ankaŭ aliaj membroj de lia [[Marioneta ŝtato|pupa]] registaro estis ekzekutitaj de [[Itala kontraŭnazia rezistmovado|Italaj partizanoj]] kaj iliaj korpoj montritaj en Milano. * [[29-a de aprilo]]: La [[Koncentrejo Dachau]] estis liberigita de la Usonoa 7a Armeo.<br />: Ĉiuj fortoj de Akso en Italio oficiale kapitulacis kaj oni deklaris batalĉeson.<br />: Aliancanaj aerfortoj komencis la Operacojn Manna kaj Chowhound, por havigi manĝohelpon al Nederlandos pere de batalpaŭzo kun la okupaciantaj germanaj fortoj.<br />: Hitler edziĝis al sia kunulino [[Eva Braun]]. * [[30-a de aprilo]]: Hitler kaj lia edzino memmortigis sin pere de kombino de veneno kaj pafo. Antaŭ morti, li diktis sian [[testamento]]n. En ĝi [[Joseph Goebbels]] estis nomumita Regna Kanceliero kaj la admiralo [[Karl Dönitz]] estis nomumita Regna Prezidento. == Majo == * [[1-a de majo]]: La germana generalo [[Hans Krebs (Wehrmacht)|Hans Krebs]] negocis la kapitulacon de la urbo Berlino kun la soveta generalo [[Vasilij Ivanoviĉ Ĉujkov]]. Ĉujkov, kiel komandanto de la Soveta 8a Gvardarmeo, komandis la sovetajn fortojn en centra Berlino. Krebs ne estis rajtigita de la Regna Kanceliero Goebbels por interkonsenti senkondiĉan kapitulacon, kaj tiele lia negocado kun Ĉujkov finis sen interkonsento.<br />: Goebbels kaj lia edzino murdis siajn filojn kaj memortigis sin.<br />: La estroj de la partizanoj de [[Jugoslavio]] nome [[Josip Broz Tito]] kaj liaj trupoj konkeris [[Trieste]], Italio. Trupoj de [[Novzelando]] ludis subtenan rolon.<br />: La milito en Italio finis sed kelkaj germanaj trupoj ankoraŭ ne atentas pri tio.<br />: Aŭstraliaj trupoj [[Batalo de Tarakan (1945)|surteriĝis sur la insulon Tarakan]] ĉe la marbordo de [[Borneo]]. [[Dosiero:Reichstag 1945.jpg|eta|280ra|Hisado de la [[flago de Sovetunio]] sur Reichstag en [[2-a de majo]] 1945.]] * [[2-a de majo]]: Sovetaj fortoj konkeris la ''[[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]]'' kaj hisis la flagon sur la konstruaĵo.<br />: La [[Batalo de Berlino]] finis kiam la germana generalo [[Helmuth Weidling]], komandanto de la Berlina Defendo Areo, (jam ne plu sub komando de Goebbels), senkondiĉe kapitulacigis la urbon Berlino al la soveta generalo Vasili Ĉujkov. * [[3-a de majo]]: [[Ranguno]] estis liberigita.<br />: La germana krozoŝipo ''Admiral Hipper'' estis sinkigita, post esti frapita de RAF en aprilo.<br />: [[Éamon de Valera]], ''[[Taoiseach]]'' (ĉefministro) de [[Respubliko Irlando|Irlando]], sendis kondolencojn pro la morto de Hitler al la germana oficiraro. * [[4-a de majo]]: Karl Dönitz ordonis ĉiujn U-boatojn ĉesi operacojn.<br />: Germanaj trupoj en Danio, Norda Germanio kaj Nederlando kapitulacis al [[Bernard Law Montgomery|Montgomery]].<br />: La [[Koncentrejo Neuengamme]] estis liberigita. * [[5-a de majo]]: Formala negocado por la kapitulaco de Germanio startis en [[Reims]], Francio.<br />: Luktantoj de la [[Ĉeĥa rezistomovado]] ordonis la komencon de la [[Praga ribelo]] kaj la sovetoj startigis la [[Praga Ofensivo|Pragan Ofensivon]].<br />: Germanaj trupoj en Nederlando oficiale kapitulacis; Princo Bernardo de Nederlando akceptis la kapitulacon.<br />: [[Koncentrejo Mauthausen]] estis liberigita.<br />: Kamikazoj havis gravajn sukcesojn ĉe Okinavo.<br />: Japana incendibalono faras siajn nurajn mortigojn en usona teritorio, nome ses ekskursantoj en Bly, [[Oregono]]. * [[6-a de majo]]: Germanaj soldatoj pafis kontraŭ homamaso celebranta la liberigon de Nederlando en [[Placo Dam]]. Rande de paco, 120 personoj estis grae vunditaj kaj 22 mortigitaj.<ref>{{Cite web |url=http://stadsarchief.amsterdam.nl/presentaties/amsterdamse_schatten/tweede_wereldoorlog/doden_op_7_mei_1945/index.nl.html |title=Doden op 7 mei 1945 |publisher=Amsterdam City Archives |accessdate=7a de majo 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001201729/http://stadsarchief.amsterdam.nl/presentaties/amsterdamse_schatten/tweede_wereldoorlog/doden_op_7_mei_1945/index.nl.html |archivedate=1a de oktobro 2011 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-02-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111001201729/http://stadsarchief.amsterdam.nl/presentaties/amsterdamse_schatten/tweede_wereldoorlog/doden_op_7_mei_1945/index.nl.html |arkivdato=2011-10-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://stadsarchief.amsterdam.nl/presentaties/amsterdamse_schatten/tweede_wereldoorlog/doden_op_7_mei_1945/index.nl.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-02-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111001201729/http://stadsarchief.amsterdam.nl/presentaties/amsterdamse_schatten/tweede_wereldoorlog/doden_op_7_mei_1945/index.nl.html |arkivdato=2011-10-01 }}</ref><br />: Lasta batalado de usonaj trupoj en Eŭropo. [[Dosiero:News. V.E. Day BAnQ P48S1P12270.jpg|eta|Frontpaĝo de ''[[:en:Montreal Star|The Montreal Daily Star]]'' anoncanta la germanan kapitulacon, 7a de majo, 1945.]] * [[7-a de majo]]: Germanio kapitulacis senkondiĉe al la Aliancanoj en la Suprema Sidejo de Aliancanoj en [[Rheims]], Francio, en la 2:41 a.t. Interkonsente kun ordonoj el la Regna Prezidento [[Karl Dönitz]], la Generalo [[Alfred Jodl]] subskribis el Germanio.<br />: Hermann Göring kapitulacis al usonanoj. Sporada pafado en Aŭstrio kontraŭ du germanaj aviadiloj.<ref>http://www.80thdivison.com/AfterActionReports/80th_TaskForceSmythe_Surrenderof6thGermanArmyatGarstanAustria_06-08MAY45.pdf{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[8-a de majo]]: [[Tago de Venko en Eŭropo]]: La batalĉeso validiĝis el unu minuto post noktomezo.<br />: Interkonsente kun ordonoj de Dönitz, la kolonel-generalo [[Carl Hilpert]] kapitulacigis senkondiĉe siajn trupojn en la [[Kurlanda Sako]].<br />: Germanio denove kapitulacis senkondiĉe al la armeo de Sovetunio sed tiam en ceremonio gastigita de Sovetunio. Interkonsente kun ordonoj de Dönitz, Generalo [[Wilhelm Keitel]] subskribis el Germanio.<br />: La restintaj membroj de la pro-germana [[Slovaka Respubliko (1939-1945)|Slovaka Respubliko]] de la Prezidento [[Jozef Tiso]] kapitulacis al la 20a Korpuso de la usona generalo [[Walton Walker]] en [[Kremsmünster]], Aŭstrio.<br />: La [[Praga ribelo]] finis per negocita kapitulaco kun la [[Ĉeĥa rezistomovado]] kiu permesis al la germanoj en Prago lasi la urbon.<br />: Por senarmigi la japanojn en [[Vjetnamio]], la Aliancanoj dividis la landon en duono laŭ la 16a paralelo. Ĉinaj naciistoj venos kaj senarmigos la japanojn [[Norda Vjetnamio|norde]] de la paralelo dum la Britoj venos kaj faros same en la [[Suda Vjetnamio|sudo]]. Dum konferenco, reprezentantoj el Francio postulis la revenon de ĉiuj francaj antaŭ-militaj kolonioj en [[Hindoĉinio]]. Tiu postulo estis garantiita. * [[9-a de majo]]: [[Sovetunio]] oficiale deklaris la 9an de majo kiel [[Venkotago]].<br />: La Ruĝa Armeo eniris en Prago.<br />: La germana soldataro de la [[Manikinsuloj]] akceptis senkondiĉan kapitulacon.<br />: Germanaj trupoj de [[Bornholm]] kapitulacis al sovetaj trupoj. * [[11-a de majo]]: La sovetoj konkeris Pragon, nome lasta ĉefurbo en Eŭropo liberigita. Eisenhower malhelpis Patton partopreni en la liberigo.<br />: Germana Armegrupa Centro en [[Ĉeĥoslovakio]] kapitulacis.<br />: La milito en [[Nov-Gvineo]] pluis, kaj aŭstralianoj atakis al [[Wewak]]. * [[14-a de majo]]: [[Nagojo]], Japanio, estis tre forte bombita.<br />: Luktado en sudaj Filipinoj pluis. * [[14-a de majo]]–[[15-a de majo]]: La [[Batalo de Poljana]] ekis kaj finis. [[Dosiero:Georgische soldaten op Texel (19 november 1945).jpg|eta|dekstra|Du vunditaj soldatoj en la [[Kartvela ribelo de Teselo]].]] * [[20-a de majo]]: La [[Kartvela ribelo de Teselo]] finis, konkludante ĉiujn konfliktojn de la Dua Mondmilito en [[Nederlando]]. * [[23-a de majo]]: Britaj fortoj kaptis kaj arestis la membrojn de tio kio restis el la Registaro de Flensburg. Tiu estis la germana registaro formita de la Regna Prezidanto [[Karl Dönitz]] post la memmortigoj kaj de [[Adolf Hitler]] kaj de [[Joseph Goebbels]].<br />: Forta bombado de [[Jokohamo]], grava haveno kaj marbazo.<br />: [[Heinrich Himmler]], estro de famaj SS, mortis pro memmortigo pere de venena pilolo. * [[25-a de majo]]: La [[Batalo de Odžak]] finis, finigante ĉiujn konfliktojn de la Dua Mondmilito en [[Regno Jugoslavio|Jugoslavio]] kaj Eŭropo. * [[29-a de majo]]: Startis batalado en Sirio kaj Libano, kiam naciistoj petis liberon el la franca kontrolo. == Junio == * [[2-a de junio]]: 87 aviadiloj el la usona aviadilŝipo ''Ticonderoga'' atakis aerodromojn de [[Kjuŝuo]], Japanio, intence haltigi la ekflugon de specialaj atakoj.<ref name="1945 Timeline"/> * [[5-a de junio]]: La Aliancanoj interkonsentis dividi Germanion en kvar areoj de kontrolo (usona, brita, franca kaj soveta).<br />: La Usona ŝiparo de William Halsey, Jr., suferis enorman damaĝon el granda pacifika [[tajfuno]]. * [[10-a de junio]]: Aŭstraliaj trupoj [[Operaco Sesa Hobojo|surteriĝis en Brunejo]]. * [[11-a de junio]]: [[Schiermonnikoog]], insulo en Nederlando, estis la lasta parto de Eŭropo liberigita de Aliancanaj trupoj. * [[13-a de junio]]: Aŭstraliaj trupoj konkeris [[Brunejo]]n. * [[15-a de junio]]: [[Osako]], Japaio, estis tre akre bombita. * [[16-a de junio]]: Japanoj estas en ĝenerala retirigo en centra Ĉinio. * [[17-a de junio]]: Japana Admiralo [[Minoru Ōta|Ota Minoru]] faris ritan memmortigon ĉar malsukcesis defendi Okinavon, Japanio.<ref name="1945 Timeline"/> * [[19-a de junio]]: Unuiĝinta Reĝlando komencis malrekrutigon. * [[21-a de junio]]: La malvenko de japanoj en Okinavo estis jam kompleta. * [[26-a de junio]]: La [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj]] estis subskribita en San Francisco. * [[27-a de junio]]: La unua naftopumpilo estis riparita en la insulo [[Tarakan]].<ref name="Stanley 1997. Page 175">Stanley (1997) p. 175.</ref> == Julio == * [[1-a de julio]]: Aŭstraliaj trupoj [[Batalo de Balikpapan (1945)|surteriĝis en Balikpapan, Borneo]] en la lasta grava surtera operaco de la milito fare de la okcidentaj aliancanoj. * [[5-a de julio]]: Generalo [[Douglas MacArthur]] anoncis, ke Filipinoj estis liberigitaj. * [[6-a de julio]]: [[Norvegio]] deklaris militon al Japanio. * [[10-a de julio]]: Usona maraviadiloj partoprenis en atakoj al Tokio por la unua fojo. * [[14-a de julio]]: Italio deklaris militon al Japanio. * [[16-a de julio]]: Usono faris la [[Trinity-testo]]n en [[Alamogordo]], [[Nov-Meksiko]], nome unua pruvo de [[atombombo]]. * [[17-a de julio]]: La [[Pocdama Konferenco]] startis kun la [[Winston Churchill|Brita Ĉefministro Churchill]], la [[Josif Stalin|Soveta Ĉefministro Stalin]] kaj la Usona [[Harry S. Truman|Prezidento Truman]]. La estroj de Aliancanoj interkonsentis insisti al [[senkondiĉa kapitulaco]] de Japanio. * [[22-a de julio]]: Usono kaj Japanio eniris en malgranda senmorta luktado en la Batalo de la Golfo de Tokio. La japanoj suferis malgrandajn perdojn. [[Dosiero:Potsdam big three.jpg|eta|dekstre|[[Clement Attlee]], [[Harry S. Truman]] kaj [[Josif Stalin]] en la [[Pocdama Konferenco]].]] * [[24-a de julio]]: Truman sugestas en la Pocdama Konferenco, ke Usono havas atomarmilojn.<br />: Britoj kaj usonanoj komencas la bombadon de Kure, [[Hiroŝimo]]. * [[26-a de julio]]: La [[Brita Laborista Partio|Laborista Partio]] venkegis en la Brita balotado. [[Clement Attlee]] anstataŭis Churchill kiel [[Ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando|Ĉefministro]] kaj tuj flugis al la negocado en Pocdamo. Oni publikigis la tekston de la [[Pocdama Deklaracio]]. * [[28-a de julio]]: La japanaj batalŝipoj ''Haruna'' kaj ''Ise'' estis sinkigitaj de aviadiloj el usona Taskoforto 38a kiam estis en neprofunda ankrado en la Marbazo de Kure. * [[30-a de julio]]: La usona ŝipo ''Indianapolis'' estis sinkigita tuj post noktomezo fare de japana submarŝipo tuj post esti liveranta atombomban materialon en [[Tiniano]]. Pro malbona komunikado, la rezulto de la ŝipo estis nesciita dum kelka tempo kaj granda parto el la maristaro droniĝis aŭ estis atakitaj de ŝarkoj en la venontaj kvar tagoj. * [[31-a de julio]]: Usono faris aeratakojn al la urboj [[Kobeo]] kaj [[Nagojo]] en Japanio. == Aŭgusto == * [[1-a de aŭgusto]]: Ukrainaj insurekciantoj atakis la policejon de [[Baligrod]], [[Pollando]]. Polaj soldatoj defendis la stacion, kaj forpelis la atakintojn, kiuj tamen bruligis domojn dum retiriĝo. * [[2-a de aŭgusto]]: Fino de la [[Pocdama Konferenco]]: Aferoj kiel la [[Forpelo de Germanoj (1944–1950)|forpelo de Germanoj]] el la orientaj partoj de iama Germanio kaj aliloke en orienta Eŭropo estis deklaritaj en la [[Pocdama Interkonsento]]. * [[6-a de aŭgusto]]: La bombaviadilo B-29 ''[[Enola Gay]]'' faligis la unuan [[atombombo]]n "[[Little Boy]]" sur [[Hiroŝimo]]. * [[8-a de aŭgusto]]: Sovetunio deklaris militon al Japanio; La [[Soveta invado de Manĉurio]] startis nur ĉirkaŭ unu horon poste; tio inkludis surterigojn en la [[Kurilaj Insuloj]]. Japanoj evakuis antaŭvidante tion. * [[9-a de aŭgusto]]: La bombaviadilo B-29 ''[[Bockscar]]'' faligis la duan atombombon "[[Fat Man]]" sur [[Nagasako]]. * [[14-a de aŭgusto]]: Japanaj militistoj kaj dekstruloj [[Kyūjō okazaĵo|klopodis elpostenigi]] sian registaron kaj eviti la neeviteblan kapitulacon.<br />: Lasta tago de batalado de usonaj fortoj. Ĉiuj unuoj estis enfermitaj. [[Dosiero:Il quotidiano eritreo, 15 agosto 1945, fine della seconda guerra mondiale.JPG|eta|Eritrea gazeto de la 15a de aŭgusto, 1945. "La milito finis".]] * [[15-a de aŭgusto]]: La [[Hirohito|imperiestro Hirohito]] elsendis radiodiskurson anoncante la [[Kapitulaco de Japanio|Kapitulacon de Japanio]]; kvankam la kapitulaco aspektas "senkondiĉa", la statuso de la imperiestro estas ankoraŭ studota.<br />: Celebroj pro la [[Tago de la Venko super Japanio]] okazis tutmonde. * [[16-a de aŭgusto]]: La imperiestro Hirohito publikigis sian [[Gyokuon-hōsō|diskurson]] ordonante al japanaj fortoj la batalĉeson. [[Dosiero:Nagasakibomb.jpg|150ra|eta|La [[fungonubo]] de la bombo ''[[Fat Man]]'' rezultinta el la [[atomeksplodo]] super [[Nagasako]] staris 18 km en la ĉielo el la [[hipocentro]].]] * [[17-a de aŭgusto]]: [[Indonezio]] deklaris sendependecon el Japanio.<br />: La Ĝenerala Ordono 1a por la kapitulaco de Japanio estis aprobita de la Prezidento Truman. * [[19-a de aŭgusto]]: Je spontanea nekomunista kunsido en [[Hanojo]], [[Ho Ĉi Minh]] kaj la [[Viet Minh]] akceptis la estran rolon en la movado por elpreni la povon el la francoj. Kun teoria duma japana kontrolo de Hindoĉinio, [[Bảo Đại]] akceptis en la ideo ke la Viet Minh estas kunlabore kun usonanoj kiuj garantios postan sendependecon por Vjetnamio. Poste, la geriloj de Ho Ĉi Minh okupis Hanojon kaj proklamis provizoran registaron.<br />: Kontraŭstaroj inter ĉinaj naciistoj kaj ĉinaj komunistoj eksplodis. * [[22-a de aŭgusto]]: Japanaj armeoj kapitulacis al la Ruĝa Armeo en Manĉurio. * [[27-a de aŭgusto]]: Japanaj armeoj kapitulacis en Birmo pere de la Rangunaj ceremonioj. * [[30-a de aŭgusto]]: La Brita Ŝiparmeo estre de admiralo [[Cecil Harcourt]] liberigis [[Hongkongo]]n. * [[31-a de aŭgusto]]: Generalo MacArthur ekkomandis super la japanan registaron en Tokio. == Septembro == * [[2-a de septembro]]: La [[Japana Dokumento de Kapitulaco]] estis subskribita sur la ferdeko de la usona batalŝipo ''Missouri'' en la Golfo de Tokio.<br />: La komandanto de la [[Imperijapana Armeo]] Generalo [[Tomojuki Ĝamaŝita]] kapitulacis al filipinaj kaj usonaj trupoj en Kiangan, Ifugao, en Nordaj [[Filipinoj]].<br />: Ho Ĉi Minh publikigis sian Proklamon de Sendependecon de la Demokratia Respubliko Vjetnamio, tre inspirita el la [[Usona Deklaro de Sendependeco]] el kopio havigita de la Oficejo de Strategiaj Servoj. Ho deklaris sin prezidento de la [[Demokratia Respubliko Vjetnamio]] kaj celas usonan agnoskon sed ĝi estis ripete ignorita de la Prezidento Truman. * [[4-a de septembro]]: La lastaj germanaj trupoj kapitulacis en [[Svalbardo]]. * [[5-a de septembro]]: Singapuro estis oficiale liberigita de britaj kaj hindiaj trupoj. * [[6-a de septembro]]: La Usona Komenca Post-kapitulaca Politiko por Japanio, kiu regos politikon de Usono por okupacio de Japanio, estis aprobita de Truman. * [[9-a de septembro]]: La japanaj trupoj en Ĉinio formale kapitulacis, kio estis la fino de la [[Dua japana-ĉina milito]].<ref>[http://www.taiwandocuments.org/surrender02.htm Protokolo de kapitulaco, 9a de septembro 1945] (alirita la 19an de februaro 2019).</ref> * [[13-a de septembro]]: Britaj fortoj de la 20a Hindia Divizio de la Major-Generalo [[Douglas Gracey]], ĉirkaŭ 26 000 homoj en tuto, alvenis en [[Saigono]]n por senarmigi kaj akcepti la kapitulacon de la Japanaj Okupacifortoj en Vjetnamio sude de la 16a paralelo. 180 000 ĉinaj naciistaj soldatoj, ĉefe malriĉaj kamparanoj, alvenis en [[Hanojo]] por senarmigi kaj akcepti la kapitulacon norde de la linio. Post rabadi vjetnamajn vilaĝojn dum sia marŝado el Ĉinio, ili venis rabadi Hanojon. * [[12-a de septembro]]: Japana regado de Koreio finis post la Ĝenerala Guberniestro Generalo [[Nobujuki Abe]] demisiis. * [[16-a de septembro]]: La japana soldataro en Hongkongo oficiale subskribi la dokumenton de kapitulaco. * [[22-a de septembro]]: La britoj rearmigis 1 400 francajn soldatojn el la japanaj koncentrejoj ĉirkaŭ Saigono. En Saigono, la nokton de la 24a de septembro, amaso komponita el Viet-Minh militantoj kaj simpatiantoj atakis la francan kolonian administrejon kaj mortigis ĉirkaŭ 150 eŭropaj civiluloj. Tiam ĉirkaŭ 20 000 francaj civiluloj loĝis en Saigono. * [[29-a de septembro]]: Usona Generalo [[Robert Milchrist Cannon]] akceptis la kapitulacon de armiloj el la soldatoj de la Japanaj Armeo kaj Mararmeo en la insuloj Mijako kaj Iŝigaki en Sakiŝima insularo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Tempolinio de la Dua Mondmilito]] {{Dua Mondmilito}} [[Kategorio:Konfliktoj en 1945]] [[Kategorio:Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Historio de la internaciaj rilatoj]] [[Kategorio:Kronologio de la Dua Mondmilito]] n4fdcpzzqxft7t4k7i0gtjt6xl7fj65 0 632187 9404534 8741328 2026-06-16T13:06:49Z Sj1mor 12103 9404534 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Georgische soldaten op Texel (19 november 1945).jpg|eta|dekstra|Du vunditaj kartvelaj soldatoj en Teselo en 1945.]] La '''Kartvela ribelo de Teselo''' (en [[nederlanda]]: ''Opstand der Georgiërs'') (5a de aprilo 1945 – 20a de majo 1945) estis [[insurekcio]] de la 882a Infanteria Bataliono ''Königin Tamara'' ([[Tamara de Kartvelio|Reĝino Tamar aŭ Tamara]]) de la Kartvela Legio de la [[Germana Armeo]] deplojita en la [[Nazia Germanio|Germani-okupita]] insulo [[Texel]] (prononce ''Tessel''), [[Nederlando]]. La bataliono estis formita de 800 [[kartveloj]] kaj de 400 [[germanoj]], kun ĉefe germanaj oficiroj. Ĝi estis unu el la lastaj bataloj en [[Eŭropo]] en la [[Dua Mondmilito]].<ref>BBC "Coast" programme, 19a de oktobro 2012</ref><ref>Zaloga, Steven J (2011). The Atlantic Wall (2): Belgium, The Netherlands, Denmark and Norway. Osprey Publishing. p. 57. ISBN 1780961456.</ref> Tiuj kartveloj estis eks-soldatoj de la [[Ruĝa Armeo]] kaptitaj en la Orienta Fronto, kiuj akceptis soldatservi por [[Nazia Germanio]] anstataŭ iĝi [[militprizonulo]]j en [[koncentrejo]]j. Sciante pri la avanco de Aliancanoj, la nokton de la 5a–6a de aprilo 1945, la kartveloj ribelis kaj ekkontrolis preskaŭ la tutan insulon. Ĉirkaŭ 400 germanaj soldatoj estis mortigitaj en la dekomenca ribelo, preskaŭ ĉiuj dormantaj en la barakoj kiujn ili kunhavis kun la kartveloj, kiu uzis [[tranĉilo]]jn kaj [[bajoneto]]jn. Aliaj estis pafitaj kaj mortigitaj dum patrolis la insulon ĉu are ĉu unuope tiun nokton kaj la venontan tagon. Membroj de la [[nederlanda rezistado]] partoprenis kaj helpis la kartvelojn,<ref>Der Spiegel, p. 189.</ref> tamen, la ribelo dependis el esperita surterigo de [[Aliancanoj]] — kio ne okazis. Krome la kartveloj malsukcesis kontroli la kontraŭŝipajn artilerion en la suda kaj norda marbordoj de la insulo; la servistoj de tiuj artileriaj instalaĵoj estis la nuraj germanoj ankoraŭ vivaj en la insulo. Oni ordonis kontraŭatakon kaj la nedamaĝita artilerio ekpafis al la lokoj kie estis supozeble ribeluloj. Ĉirkaŭ 2 000 fusiluloj<ref name="Der Spiegel, p. 190">Der Spiegel, p. 190.</ref> el la 163a Mar-''Schützenregiment''<ref>Komponita el improvizitaj unuoj kiel kutime en tiuj lastaj momentoj de la milito.</ref> estis deplojitaj el nederlanda ĉeftero. Dum la venontaj kvin semajnoj ili rekonkeris la insulon; la batalado estis partikulare akra ĉe Eierland kaj ĉirkaŭ la lumturo.<ref>Detaloj (1945-02-06). [https://www.texel.net/en/about-texel/history/the-georgian-uprising "The Georgian Uprising on Texel | VVV Texel".] Texel.net. Alirita la 15an de februaro 2019.</ref> La germanoj balais la insulon el restintaj kartvelaj soldatoj, dum la nederlandaj lokanoj klopodis kaŝi ilin. La kaptitoj estis devigitaj fosi siajn tombojn kaj malvesti la germanajn uniformojn, kaj estis ekzekutitaj.<ref name="Der Spiegel, p. 190"/> Dum la ribelo, 565 kartveloj, almenaŭ 812 germanoj, kaj 120 lokanoj mortis. La detruo estis enorma; multaj farmoj estis bruligitaj. La batalado pluis post la germana kapitulaco en Nederlando kaj Danio de la 5a de majo 1945 kaj eĉ post la ĝenerala [[Kapitulaco de Germanio de majo 1945]] la 8an de majo. La batalado pluis ĝis kanadaj trupoj alvenis la 20an de majo 1945 por plenumi la germanan kapitulacon kaj senarmigi la restintajn germanajn trupojn. Postvivintaj 228 kartveloj estis poste enprizonitaj en [[Sovetunio]]. Kiuj postvivis ĝis la mezo de la [[1950-aj jaroj]] estis rehabiligitaj. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Dick van Reeuwijk. Opstand der Georgiërs, Sondermeldung Texel. Den Burg: Het Open Boek. Herzien Editie 2001, 71 p. (Kartvela ribelo de Teselo). ISBN 9070202093 * Hans Houterman, J. N. Houterman, Eastern Troops in Zeeland, the Netherlands, 1943-1945, p.&nbsp;62. Axis Europa Books, 1997. ISBN 1891227009 * Henri Antony Van der Zee (1998), The Hunger Winter: Occupied Holland, 1944-45, pp.&nbsp;213–220. University of Nebraska Press, ISBN 0803296185 (Represo. Origine publikigita: London : J. Norman & Hobhouse, 1982.) * [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-9184208.html "Der Geburtstag des Todes"] [La naskiĝtago de la morto]. [[Der Spiegel]]. 20. 1995. pp.&nbsp;188–190. alirita la 15an de februaro 2019. {{Projektoj}} {{Dua Mondmilito}} [[Kategorio:Konfliktoj en 1945]] [[Kategorio:Bataloj kaj operacoj de Nederlando dum la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Bataloj kaj operacoj de Germanio en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Milita historio de Kartvelio]] [[Kategorio:Historio de Norda Holando]] [[Kategorio:Ribeloj dum la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Sovetiaj kunlaborantoj kun nazioj]] [[Kategorio:Texel]] djn0b9agyas7tdlut9mio57yc7nll1n 0 632646 9404940 6537992 2026-06-16T20:14:11Z Sj1mor 12103 9404940 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Timothy Louchébem''' (* Tsembaga ([[Provinco Madang|Madang]]), [[1944]] - [[1984]]) estis artisto el [[Papuo-Nov-Gvineo]]. Lia arto konsistis plejparte el [[Batiko|batiko-pentraĵoj]] kaj skribil- kaj inko-skizoj. {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Akis, Timothy}} [[Kategorio:Papuaj pentristoj]] 3hjvw2uzvvznzyqeitz4kb0rhitjb24 0 632709 9404899 8771237 2026-06-16T20:02:27Z Sj1mor 12103 9404899 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Ramón Pichot y Gironés'''<ref>[https://www.museodelprado.es/aprende/enciclopedia/voz/pichot-y-girones-ramon/02acefe9-60e4-4253-9aa7-c42850c8ca75 «Pichot y Gironés, Ramón».] Museo del Prado, Reta Enciklopedio. Konsultita la 21an de februaro 2019. </ref> (Barcelono, 1871 - Parizo, 1a de marto 1925) estis hispana [[pentristo]], membro de la ''Colla del Safrà'' (Grupo de Safrano), tiel nomita pro la koloraro plej ofte uzita en ties verkoj. Ramon Pichot amikiĝis en la fama porartista trinkejo ''[[Els Quatre Gats]]'' (la kvar katoj) kun Isidre Nonell, Joaquín Mir, Ricard Canals, Juli Vallmitjana kaj Adrià Gual. Li estis amiko el infanaĝo ankaŭ de Eduardo Marquina kaj Luis de Zulueta; poste li eliris al Francio jam tre juna ankoraŭ. Tie li rilatis kun artistoj pli aĝaj ol li kiel Ramón Casas kaj Santiago Rusiñol kaj amikiĝis ankaŭ kun Nonell, Mir kaj [[Pablo Picasso]], kiuj estis pli junaj, tiel ke li iĝis artisto ponta inter ambaŭ generacioj. Arte, lia verko estis dekomence influita de [[impresionismo]], kvankam poste li kliniĝis al [[Secesio (stilo)|modernismo]] de simbola karaktero, kaj poste kliniĝis ĉirkaŭ 1906 al lumismo kaj fine de sia vivo al rura [[ĝenrismo]].<ref>«Pichot y Gironés, Ramón». Museo del Prado</ref> Li montris sian verkaron en la ekspozicioj de Belartoj okazintaj en Barcelono en 1894, 1896 kaj 1898. Li ekspoziciis ankaŭ en la ''Sala Parés'' en 1895, kolektive kun Ramón Casas. En Parizo, li ekspoziciis en 1898 en la Nacia Salono. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * VV.AA.: La col·lecció Raimon Casellas. Publicaciones del Mnac/ Museo del Prado, 1992. ISBN 84-87317-21-9. * Maria Lluïsa Borràs, Ramón Pichot: Ramon Pichot. Barcelona: Àmbit, 1997. ISBN 84-89681-13-9. * Ramón Pichot, Rafael Santos Torroella: Ramón Pichot. Barcelona: Àmbit, 1986. ISBN 84-86147-40-9. * Isabel Fabregat Marín: Dans la zone de guerre. La Gran Guerra vista por Ramon Pichot y otros artistas españoles, en Mirando a Clío: el arte español espejo de su historia. Actas del XVIII Congreso del CEHA, Santiago de Compostela, 20a-24a de septembro 2010 / coord. por María Dolores Barral Rivadulla, Enrique Fernández Castiñeiras, Begoña Fernández Rodríguez, Juan Manuel Monterroso Montero, 2012, ISBN 978-84-9887-840-0. * Ester Baron Borràs: El pintor Ramon Pichot Gironès i el despertar de l' art nou per al jove Picasso. Revista de Catalunya, ISSN 0213-5876, Nº. 247, 2009, pp. 51-94. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pichot, Ramón}} [[Kategorio:Hispanaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Katalunaj pentristoj]] p2a4axy2eayke9hwphmb48okbgdi9fv 0 632799 9405231 9149125 2026-06-17T07:06:25Z Sj1mor 12103 9405231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gala Dalí''', '''Gala Éluard Dalí''', denaske ''Elena Ivanovna (Dmitrievna) Diakonova'' ({{Lang-ru|Елена Ивановна (Димитриевна) Дьяконова}}; [[Kazano]], la [[Rusia Imperio]], 7a de septembro 1894<ref> Korekto de naskodato de Gala, montrita en ŝia diplomo de gradigo en la Ina Lernejo M.G. Briujonenko de Moskvo en 1915. En ĝi oni mencias, ke ŝi naskiĝis la 26an de aŭgusto 1894 (Juliana kalendaro) kio korespondas al la 7a de septembro en la gregoria kalendaro. Ŝia religio estis ortodoksa kaj ŝi estis filino de alta postenulo de la rusa administracio. (Artikolo pri ''Gala Dali: los secretos de una musa'' de J.J. Navarro Arisa, "El País Semanal", Madrid, Hispanio, 14a de aŭgusto 1994.) </ref> - Portlligat, [[Cadaqués]], [[Hispanio]], 10a de junio 1982) estis [[muzo]] de variaj artistoj, kaj speciale de [[Salvador Dalí]], kun kiu ŝi edziniĝis en 1932 civile kaj denove en 1958 pere de la katolika ritaro. Ŝi estis unue muzo de sia unua edzo: nome [[Paul Éluard]], kun kiu ŝi translokiĝis al Parizo kaj kun kiu ŝi havis filinon nome Cécile, kiu neniam estis amita aŭ zorgita de Gala. Ŝi estis iniciatita en la [[superrealismo]] fare de Salvador Dalí kaj krome ŝi estis muzo ankaŭ de [[Louis Aragon]], [[Max Ernst]] aŭ [[André Breton]], ĉefa ideologo de la superrealismo kiu poste malaprezos ŝin.<ref>[https://web.archive.org/web/20140401025650/http://www.salvador-dali.org/dali/es_biografia-gala.html# «Biografía de Gala. Gala (Kazán, Rusia, 1894 - Portlligat, Girona, 1982)».] Arkivita el la originalo en la 1a de aprilo 2014. Konsultita la 22an de februaro 2019. </ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dalí, Gala}} [[Kategorio:Rusiaj artistoj]] [[Kategorio:Ortodoksuloj]] [[Kategorio:Tataroj]] [[Kategorio:Salvador Dalí]] [[Kategorio:Rusiaj fotomodeloj]] [[Kategorio:Hispanaj fotomodeloj]] [[Kategorio:Mortintoj en Katalunio]] cyhokciyp0g6dgq2kddr1wq6978uyvn 0 633460 9405251 9233130 2026-06-17T07:22:57Z Sj1mor 12103 9405251 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Elsa SCHIAPARELLI''' (/skæpəˈrɛli/ skap-ə-REL-ee;<ref> Bradley, Laura; Watt, Judith. [http://www.anothermag.com/fashion-beauty/1313/elsa-schiaparelli "Pronunciation Guide:ElsaSchiaparelli".] AnOther. Alirita la 28an de februaro 2019. </ref> en itala: [ɛlsa skjapaˈrɛlli]; 1890–1973) estis [[Italio|itala]] [[Vestfasono|vestfasonisto]]. Kun [[Coco Chanel]], sia plej granda rivalo, ŝi estis konsiderita kiel unu el la plej elstaraj gravuloj en la etoso de la [[modo]] inter ambaŭ [[mondmilito]]j.<ref>[http://www.philamuseum.org/micro_sites/exhibitions/schiaparelli/tour/index.htm "Shocking! The Art and Fashion of Elsa Schiaparelli".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130921114311/http://www.philamuseum.org/micro_sites/exhibitions/schiaparelli/tour/ |date=2013-09-21 }} [[Filadelfia Artomuzeo]]. 2003.</ref> [[Dosiero:Elsa Schiaparelli, tailleur 1938-39 (cropped).jpg|eta|maldekstre|Kostumo de 1938-39 de Schiaparelli kun grandaj butonoj skulptitaj de [[Alberto Giacometti]].]] Startinte per puntaĵoj, la desegnoj de Schiaparelli estis tre forte influitaj de [[Superrealismo|superrealistoj]] kiel siaj kunlaborantoj [[Salvador Dalí]] kaj [[Jean Cocteau]]. Ŝiaj klientoj estis ekzemple la heredantino Daisy Fellowes kaj la aktorino [[Mae West]]. Schiaparelli ne adaptiĝis al ŝanĝoj en modo post la [[Dua mondmilito]] kaj ŝia modentrepreno fermiĝis en 1954. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Baudot, Francois (1997). Elsa Schiaparelli (Universe of Fashion). Universe Publishing (Rizzoli). ISBN 978-0-7893-0116-1. * Blum, Dilys E (2003). Shocking!: The Art and Fashion of Elsa Schiaparelli. Yale University Press (publikita 2003-09-03). ISBN 978-0-300-10066-2. Publikita koincide kun la Filadelfia ekspozicio. * Division of Education at the Philadelphia Museum of Art. [https://web.archive.org/web/20080529134356/http://www.philamuseum.org/micro_sites/exhibitions/schiaparelli/kids/schiap-pack.pdf "Shocking! The Art and Fashion of Elsa Schiaparelli - teacher's pack" (PDF).] [[Philadelphia Museum of Art]]. Arkivita el la originalo (PDF) en 2008-05-29. Alirita la 28an de februaro 2019. * Handley, Susannah (2000). Nylon: The Story of a Fashion Revolution. Johns Hopkins University Press (publikita en 2000-01-19). p. 192. ISBN 978-0-8018-6325-7. * Martin, Richard (1996). Fashion & Surrealism (Represo). Rizzoli International Publications. ISBN 978-0-8478-1073-4. * Scarisbrick, Diana (2004). [https://books.google.es/books?id=SWMaY6JxN5sC&pg=PT199&dq=&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Historic rings: four thousand years of craftsmanship] (1a eld.). Tokyo: Kodansha International. p. 211. ISBN 9784770025401. Alirita la 28an de februaro 2019. * Schiaparelli, Elsa (2007). Shocking Life. London: Victoria and Albert Museum (publikita 2007-03-01). ISBN 978-1-85177-515-6. Ĵusa eldono de membiografio de Elsa, origine publikita de JM Dent & Sons, At the Aldine Press, London, 1954, kun kovrilo de Picasso, x+p. 230. * Secrest, Meryle (2014). Elsa Schiaparelli: a biography. Alfred A Knopf. ISBN 978-0307701596. * Steele, Valerie, ed. (2005). Enyclopaedia of Clothing & Fashion. Thomson Gale. p. 146. ISBN 0-684-31397-9. * White, Palmer; St Laurent (Foreword), Yves (1995). Elsa Schiaparelli: Empress of Paris Fashion (Updated ed.). Aurum Press (published May 1996). ISBN 978-1-85410-358-1. * BillyBoy*; Druesedow, Jean (17a de marto 2015).[https://books.google.es/books?id=Z_bloAEACAAJ&redir_esc=y Frocking Life: Searching for Elsa Schiaparelli] (Biografio). Rizzoli International. pp. 1–472. ISBN 9780847843862. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Schiaparelli, Elsa}} [[Kategorio:Italaj vestodezajnistoj]] [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Superrealismaj artistoj]] [[Kategorio:Vestaj varomarkoj]] [[Kategorio:Kudristoj]] [[Kategorio:Personoj de Romo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1927|Elsa Schiaparelli]] bq6br0a0k8sj5zbldq85pgju6e6jptz 0 633497 9405099 8807946 2026-06-17T00:02:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405099 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>n-Butila acetato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl_acetate_200.svg|300ra|n-butila acetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la n-Butila acetato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|300ra|n-butila acetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la n-Butila acetato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Acetato de butilo * Butila metilmetanato * Butila etanato * Etanato de propilmetilo * Acetato de metilpropilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|12|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=123-86-4 123-86-4] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.29012.html 29012] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/31272 31272] |- |'''[[Merck Index]]'''||15,1537 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun fruktodoro |- |[[Molmaso]]||116,160 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 0,8826g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−77}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|127}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.3951}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|23}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|370}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:5,63 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||14130&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S29|S29]] [[Listo da S-Deklaroj#R33|S33]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|F}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|336}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|280|303+361+353|370+378|403+235|501}}<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/supelco/442666u?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''n-Butila acetato''' aŭ '''C₆H₁₂O₂''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la [[acetata acido]] kaj [[1-butanolo]], senkolora, brulema likvaĵo kun fruktodoro, uzata kiel odorigagento kaj gustigagento en la fabrikado de parfumoj, nutraĵoj kaj kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer en ĉeesto de [[ftalata acido]] kiel katalizilo. n-Butila acetato estas nesolvebla en akvo, sed solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj en la plejmulto el la organikaj solvantoj. n-Butila acetato reakcias kun acidoj kaj alkoholoj liberigante grandan kvanton da energio kaj varmo. Fortaj oksidigaj acidoj povas kaŭzi eksplodan reakcion sufiĉe altan por ekbruli la produktojn de la reakcio. Granda amaso da varmo ankaŭ liberiĝas per interagado de la estero kun kaŭstikaj solvaĵoj. n-Butila acetato estas modere toksa per ingestado kaj irita per haŭtokontakto. Kiam varmigita ĝi malkomponiĝas eligante akrajn kaj iritigajn fumojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[acetata acido]] kaj [[butanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de [[acetata anhidrido]] kaj [[butanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetic acid 3D.png|50ra|acetata anhidrido]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de ''butila klorido'' kaj [[acetata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|70ra|n-butila klorido]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria acetato]] kaj ''butila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium acetate 3D.png|70ra|natria acetato]]+[[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|70ra|n-butila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Reakcio de transesterigo inter [[butila formiato]] kaj [[metila acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:N-Butyl formate3D.png|70ra|n-butila formiato]]+[[Dosiero:Methyl acetate 3D ball.png|50ra|metila acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Methyl formate 3D.png|50ra|metila formiato]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Per transigo de la butila radikalo inter ''butila benzoato'' kaj [[acetata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:N-butyl benzoate3D.png|90ra|n-butila benzoato]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|90ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''butila acetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''butila acetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|50ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]+[[Dosiero:Sodium acetate 3D.png|70ra|natria acetato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Reduktigo de la ''butila acetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Hydrogen 3D.png|50ra|hidrogeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Acetaldehyde 3D.png|50ra|acetaldehido]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Per transesteriga reakcio inter ''butila acetato'' + [[anizila cinamato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Anisyl cinnamate3D.png|70ra|anizila cinamato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl cinnamate3D.png|70ra|n-butila cinamato]]+[[Dosiero:Anisyl acetate 3D_2.png|70ra|anizila acetato]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reakcio kun [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]]+[[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|70ra|n-butila klorido]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_acetate_3D_ball.png|70ra|butila acetato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|40ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Acetamide 3D.png|70ra|acetamido]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |- |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1019351.html The Good Scents Company] * [https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB6671615.htm Chemical Book] * [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0031325 Human Metabolome Database] * [https://sciencestruck.com/butyl-acetate-properties-uses Science Struck] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190301074637/https://sciencestruck.com/butyl-acetate-properties-uses |date=2019-03-01 }} * [http://www.merckmillipore.com/BR/pt/product/n-Butyl-acetate,MDA_CHEM-109652?ReferrerURL=https%3A%2F%2Fwww.google.com.br%2F Merck Millipore] * [https://cameochemicals.noaa.gov/chemical/2672 Cameo Chemicals] * [https://books.google.com.br/books?id=HNpMvao75tkC&pg=PA167&dq=butyl+acetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjrrNnF4t7gAhVK8IMKHREJAY8Q6AEINzAC#v=onepage&q=butyl%20acetate&f=false Industrial Solvents Handbook, Revised And Expanded] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Portalo|kemio}} {{Acetatoj}} [[Kategorio:Esteraj solviloj]] [[Kategorio:Acetataj esteroj]] [[Kategorio:Gustigaĵoj]] mseztta1pux8vs39nacadgvlqd5p3eh 0 642858 9405115 9051839 2026-06-17T00:38:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405115 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Butila pentanato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl_valerate_2D.png|220ra|butila valerato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Butila valerato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|200ra|butila valerato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Butila valerato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Butila estero de la [[valerata acido]] * Valerato de butilo * Butila estero de la [[pentanata acido]] * Pentanato de butilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|9|H|18|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=591-68-4 591-68-4] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.55084.html 55084] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/61137 61137] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun agrabla odoro |- |[[Molmaso]]||158,241 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 0,865g cm⁻³<ref>[http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1014011.html The Good Scents Company]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−92,8}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB7442319.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|186,5}}<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/w221708?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4118}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|67}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,41 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||3280&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|280|303+361+353|370+378|403+235|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Butyl-pentanoate#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Butila valerato''' aŭ '''C₉H₁₈O₂''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[valerata acido]] kaj [[butila alkoholo]]. Butila valerato estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Butila valerato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Butila valerato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[valerata acido]] kaj [[1-butanolo|butila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''valerata anhidrido'' kaj [[1-butanolo|butila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Valeric anhydride3D.png|70ra|valerata anhidrido]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[valerata acido]] kaj ''butila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]+[[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|70ra|n-butila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de ''natria valerato'' kaj ''butila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium valerate3D 2.png70px|natria valerato]]+[[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|70ra|n-butila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de [[fenetila valerato]] kaj [[butila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Phenethyl valerate3D.png|70ra|fenetila valerato]]+[[Dosiero:N-Butyl formate3D.png|70ra|n-butila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Phenethyl formate 3D.png|70ra|fenetila formiato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[valerata acido]] kaj [[butila benzoato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]+[[Dosiero:N-butyl benzoate3D.png|70ra|n-butila benzoato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[alila valerato]] kaj [[1-butanolo|butila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl valerate3D.png|70ra|alila valerato]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50ra|alila alkoholo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''butila valerato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''butila valerato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium valerate3D 2.png|70ra|natria valerato]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40ra|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]+[[Dosiero:N-Butyl formate3D.png|70ra|n-butila formiato]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[metanolo|metila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl valerate 3D.png|70ra|metila valerato]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''butila valerato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Pentanaldehyde_3D_ball.png|70ra|valeraldehido]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Pentanamide3D.png|70ra|pentanamido]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyl_valerate_3D.png|70ra|butila valerato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]+[[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|70ra|n-butila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Izovalerato]]j * [[Valerato]]j == Literaturo == * [http://www.molbase.com/en/synthesis_591-68-4-moldata-104598.html Molbase]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fao.org/food/food-safety-quality/scientific-advice/jecfa/jecfa-flav/details/en/c/230/ Food and Agriculture Organization of the United Nations] * [https://books.google.com.br/books?id=pKrBNbkE2c0C&pg=PA647&lpg=PA647&dq=butyl+valerate&source=bl&ots=4FlTCuWicN&sig=ACfU3U0fhWfDkCvWkgmra6H7bpBQZW5fEQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjtwerJ6KPiAhWSjVkKHRH9Auk4HhDoATAGegQICRAB#v=onepage&q=butyl%20valerate&f=false Handbook of Green Chemicals] * [https://books.google.com.br/books?id=fbnVjdBvFlkC&pg=PA889&dq=butyl+valerate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV19nn6KPiAhWSzlkKHRVKCYUQ6AEIMDAB#v=onepage&q=butyl%20valerate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=vxtxWneRBN4C&pg=PA358&dq=butyl+valerate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV19nn6KPiAhWSzlkKHRVKCYUQ6AEINjAC#v=onepage&q=butyl%20valerate&f=false Encyclopedia of Food and Color Additives] * [https://books.google.com.br/books?id=I8ULstIPbrUC&pg=PR22&dq=butyl+valerate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV19nn6KPiAhWSzlkKHRVKCYUQ6AEIQTAE#v=onepage&q=butyl%20valerate&f=false Compendium of Food Additive Specifications] * [https://books.google.com.br/books?id=AEkXBQAAQBAJ&pg=PA270&dq=butyl+esters&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7yoXH6aPiAhUEyFkKHb-rCNcQ6AEIMjAC#v=onepage&q=butyl%20esters&f=false Esters with Water] * [https://books.google.com.br/books?id=E--eHckpo0IC&pg=PP12&dq=butyl+esters&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7yoXH6aPiAhUEyFkKHb-rCNcQ6AEIQTAF#v=onepage&q=butyl%20esters&f=false Butyl acetates] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Valeratoj}} [[Kategorio:Valeratoj]] [[Kategorio:Butilaj kombinaĵoj|Valeratoj]] nu5c4qm6x1id2e4l940usmw7vltesyx 0 643131 9405315 8368380 2026-06-17T08:11:08Z Sj1mor 12103 9405315 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Momik ''' ({{l-hy|Մոմիկ}}; mortis en 1333) estis armena [[arkitekto]], skulptisto kaj majstro artisto de [[armenaj miniaturaj manuskriptoj]]. Kiel skulptisto, Momik ankaŭ estis konata pro sia bona skulptaĵo de [[Ĥaĉkaro|ĥaĉkaroj]], trovitaj ĉefe ĉe la monaĥeja komplekso [[Monaĥejo Noravank|Noravank]]. Li okupis eminentan postenon en la Lernejo de [[miniaturoj]] en Sjuniko, establita en [[Vajoco-Dzoro|Vajoc Dzor]] sub la patroneco de la historiisto de la familio [[Orbeljan]], [[Stepanos Orbeljan]]. El la manuskriptoj verkitaj de Momik, nur kelkaj postvivas: unu troviĝas ĉe la deponejo de la [[Mekitarista kongregacio|Mekitarisma Ordeno]] en Vieno kaj aliaj tri troviĝas ĉe la Instituto de [[Matenadarano|Antikvaj Manuskriptoj en Erevano]], [[Armenio]]. Post la morto de Stepanos Orbeljan en 1305, Momik komencis ĉizi ĥaĉkaron honore al la granda historiisto, kompletigante ĝin en 1306. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Armenaj arkitektoj]] [[Kategorio:Armenaj skulptistoj]] [[Kategorio:Armenaj pentristoj]] [[Kategorio:Miniaturistoj]] 6vojnidqu1b2ws5hwi4rlrhzmls291x 0 647592 9405110 9360973 2026-06-17T00:26:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405110 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Dibutila sulfato'''</font></big></big></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Dibutyl_sulfate2D.png|250ra|butila sulfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Butila sulfato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|250ra|butila sulfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Butila sulfato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Butila estero de la [[sulfata acido]] * Sulfato de butilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|8|H|18|O|4|S'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=625-22-9 625-22-9] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.11738.html 11738] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/12239 12239] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora solidaĵo |- |[[Molmaso]]||210,288 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 1,062g cm⁻³<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/93179?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||-79,7&nbsp;{{GdC|}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB2438085.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||285,1&nbsp;{{GdC|}}<ref>[https://www.chembk.com/en/chem/dibutyl%20sulfate ChemBK]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4217}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||126,2&nbsp;{{GdC|}}<ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=625-22-9&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Malmulte solvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#S37|S37]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|C}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|08}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|312|315|319|332|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|201|202|260|264|270|280|281|301+312|301+330+331|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|308+313|310|321|330|363|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25&nbsp;{{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Butila sulfato''' aŭ '''C₈H₁₈O₄S''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[sulfata acido]] kaj [[butila alkoholo]]. Butila sulfato estas senkolora likvaĵo, uzata kiel kemia reakciaĵo uzata en kemiaj sintezoj kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Butila sulfato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Butila sulfato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[sulfata acido]] kaj [[butila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|50ra|sulfata acido]]+2[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''sulfata anhidrido'' kaj [[butila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sulfur-trioxide-3D-vdW.png|50ra|sulfura trioksido]]+2[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[sulfata acido]] kaj ''butila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|50ra|sulfata acido]]+2[[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|70ra|n-butila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria sulfato]] kaj ''butila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium sulfate 3D.png|70ra|natria sulfato]]+2[[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|70ra|n-butila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de [[metila sulfato]] kaj [[butila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Dimethyl sulfate-3D.png|50ra|dumetila sulfato]]+2[[Dosiero:N-Butyl formate3D.png|70ra|n-butila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Methyl formate 3D.png|50ra|metila formiato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[sulfata acido]] kaj [[butila benzoato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|50ra|sulfata acido]]+2[[Dosiero:N-butyl benzoate3D.png|70ra|n-butila benzoato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[metila sulfato]] kaj [[butila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Dimethyl sulfate-3D.png|50ra|dumetila sulfato]]+2[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''butila sulfato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|50ra|sulfata acido]]+2[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''butila sulfato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium sulfate 3D.png|70ra|natria sulfato]]+2[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40ra|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|50ra|sulfata acido]]+2[[Dosiero:N-Butyl formate3D.png|70ra|n-butila formiato]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[metila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Dimethyl sulfate-3D.png|50ra|dumetila sulfato]]+2[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[benzoata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|50ra|sulfata acido]]+2[[Dosiero:N-butyl benzoate3D.png|70ra|n-butila benzoato]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|80ra|butila sulfato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|30ra|amoniako]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ammonium sulfate 3D.png|70ra|amonia sulfato]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|70ra|1-butanolo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Dibutyl_sulfate3D.png|100ra|butila sulfato]]+2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|50ra|sulfata acido]]+2[[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|70ra|n-butila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.molbase.com/en/synthesis_625-22-9-moldata-740403.html Molbase]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.chemsrc.com/en/cas/625-22-9_246479.html ChemSrc] * [http://www.stenutz.eu/chem/solv6.php?name=dibutyl+sulfate Stenutz] * [https://books.google.com.br/books?id=-CRRJBVv5d0C&pg=PA870&dq=dibutyl+sulfate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjvuv3s0uziAhWoTd8KHRJqBMEQ6AEIKjAA A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances] * [https://books.google.com.br/books?id=bwQlBQAAQBAJ&pg=PA95&dq=dibutyl+sulfate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjvuv3s0uziAhWoTd8KHRJqBMEQ6AEIMDAB Toxicology and Occupational Medicine] * [https://books.google.com.br/books?id=bNDMBQAAQBAJ&pg=SA3-PA156&dq=dibutyl+sulfate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjvuv3s0uziAhWoTd8KHRJqBMEQ6AEINjAC CRC Handbook of Chemistry and Physics] * [https://books.google.com.br/books?id=yicYAQAAIAAJ&q=dibutyl+sulfate&dq=dibutyl+sulfate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjvuv3s0uziAhWoTd8KHRJqBMEQ6AEIUDAH Abstracts of Doctoral Dissertations, Degrees Granted and Bibliography of Publications] * [https://books.google.com.br/books?id=r6985hQ2JfUC&pg=PA336&dq=dibutyl+sulfate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiBvJ-p0-ziAhUFd98KHZAND6Q4ChDoAQgpMAA Toxic substances control act] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Organosulfatoj]] [[Kategorio:Butilaj kombinaĵoj|Sulfato]] apugykpdhu6lzyalxkulifquo4rfjst 0 648260 9404825 8381353 2026-06-16T18:42:56Z Sj1mor 12103 9404825 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Michael WOLGEMUT''' (iam literumita ''Wohlgemuth''; 1434 – 30a de novembro 1519) estis [[Germanoj|germana]] [[pentristo]] kaj [[presisto]], kiu regis atelieron en [[Nurenbergo]]. Li estis plej bone konata kiel instruisto de la juna [[Albrecht Dürer]]. ==Priskribo== La gravo de Wolgemut kiel artisto kuŝas ne nur sur siaj propraj individuaj verkoj, sed ankaŭ sur la fakto ke li estis estris grandan [[ateliero]]n, en kiuj multaj diversaj branĉoj de fajnaj artoj estis plenumitaj de granda nombro de helpolernantoj, kiel [[Albrecht Dürer]], kiu finkompletigis metilernadon kun li en 1486-9. En lia ateliero oni realigis grandajn altar-pecojn kaj aliajn religitemajn [[pentraĵo]]jn, kaj ankaŭ prilaboritajn lignoĉizitajn pentritajn [[retablo]]jn, konsistantajn el homamasaj temoj altreliefaj, riĉe ornamitaj per [[oro]] kaj [[koloro]]. Wolgemut estis ĉefo inter la artistoj kiuj revivigis la normojn de la tiama germana [[lignoĉizado]]. La produktado de lignoĉizado estis granda parto de la verkaro de la ateliero, kies blokoj estis tranĉitaj laŭ desegnoj de Wolgemut. Ili estis faritaj ĉefe por havigi al multaj publikigistoj en Nurenbergo librajn ilustraĵojn, el kiuj la plej altiraj estis venditaj aparte. La lignogravuraĵoj de Wolgemut sekvis la antaŭenirojn en [[gravurado]], priskribante volumon kaj ombrigante je multe pli granda etendo ol antaŭe. Multaj estas rimarkindaj pro sia viglo kiaj inteligenta adapto al la specialaj necesoj de la tekniko de lignogravurado. Tamen, ili estis tre ofte man-kolorigitaj antaŭ aŭ malantaŭ vendo. La pentraĵoj de Wolgemut montras flandran influon, kaj eble li veturis tra [[Flandrio]] (nuntempa Belgio kaj ĉirkaŭaj areoj). ==Galerio== <gallery perrow=" " widths="140" heights="200" caption="Michael Wolgemut"> File:Michael Wolgemut - Bildnis des Levinus Memminger (Museo Thyssen-Bornemisza).jpg|Levinus Memminger File:Michael Wolgemut (Schule) Kreuzigung und Beweinung Christi c1490.jpg|Kristo krucigita File:Michael Wolgemut 002.jpg|Altaro ''Peringsdörffer'', Anunciacio kaj Betlehema sceno File:Michael wolgemut, madonna col bambino e sant'anna in memoria di anna gross, 1510 ca.JPG|La Virgulino kaj la infano kun donantoj File:Schedel konstantinopel.jpg|Paĝgeo priskribanta [[Konstantinopolo]]n el la [[Nuremberga Kroniko]] 1491; la bildo estas lignogravuraĵdo el la ateliero de Wolgemut kun aldonita man-kolorigo </gallery> ==Bibliografio== * Bartrum, Giulia (2002). Albrecht Dürer and his Legacy. British Museum Press. ISBN 0-7141-2633-0. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Wolgemut, Michael}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj desegnistoj]] [[Kategorio:Germana Renesanco]] gmsguep8pb92ee3sl25ys2i00kvknxq 0 648277 9404832 8218266 2026-06-16T18:45:39Z Sj1mor 12103 9404832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | priskribo=memportreto | dato de naskiĝo = ĉ. [[1480]] | dato de morto = ĉ. [[1540]] | }} '''Hans Leonhard SCHÄUFELEIN''' {{prononco|ŝojfelajn}} (ĉirkaŭ 1480–1540) estis [[Germanoj|germana]] [[artisto]], kiel [[pentristo]] kaj desegnisto de [[lignogravuraĵo]]j. == Biografio == Li naskiĝis en [[Nurenbergo]], probable studis kun [[Michael Wolgemut]], kaj poste iĝis helpanto de [[Albrecht Dürer]], kiun li imitis.<ref> Herbermann, Charles, eld. (1913). [https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Hans_Leonhard_Sch%C3%A4ufelin "Hans Leonhard Schäufelin".] Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. </ref> En 1512 li iris al [[Aŭgsburgo]] kaj en 1515 retranslokiĝis al [[Nordlingen]]. Li estis gracia rakontisto, kaj liaj tipoj, kvankam rare akurate desegnitaj, estas altiraj, sed al li mankas energio kaj profundo. Karakteraj fruaj pentraĵoj estas la [[altarpeco]] de Ober Sankt Veit ĉe [[Vieno]] (1502), "Scenoj el la vivo de Kristo" ([[Gemäldegalerie Alte Meister|Dresdena Galerio]]), kaj "[[Sankta Hieronimo]]" (Germanisches Nationalmuseum, Nurenbergo). [[Dosiero:Hans Leonhard Schäufelein - Abendmahl.jpg|eta|260px|maldekstre|''Abendmahl'' (Eŭkaristio), Hans Leonhard Schäufelein, 1515, [[Ĉefpreĝejo de Ulm]].]] Al lia periodo de [[Nordlingen]] apartenas lia [[majstroverko]], la tiel nomita "Zieglera Altaro" por la preĝejo de Sankta Georgo (1521), parto el kiu estas ankoraŭ en la preĝejo, parto en la muzeo; "Scenoj el la historio de Judith," en la urbodomo; kaj la iluminita Psalterio de la grafo von Ottingen, nune en Berlina presejo. Liaj ĉefaj lignogravuraĵoj estas tiuj de ''Theuerdank'' de la imperiestro [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]]. Schäufelein kreis [[Ludkarto|ludkartaron]] ĉirkaŭ 1535, kiu estas konsiderata mejloŝtona en la germana 16a-jarcenta produktado de ludkartaroj.<ref>[http://trionfi.com/0/j/d/schaeuf/ Trionfi.com] Alirita la 24an de junio 2019. </ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schaufelein, Hans Leonhard}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germana Renesanco]] sgibdg8yfi5jcc8xhvib3gvzvet57fy 0 652826 9404535 8912275 2026-06-16T13:07:02Z Sj1mor 12103 9404535 wikitext text/x-wiki {{informkesto filmo}} '''Eta Vera''' ({{lang-ru|Маленькая Вера}}) estas soveta artfilmo farita de la reĝisoro [[Vasilij Piĉul]]. Ĝi fariĝis unu el la simboloj de [[Perestrojko]] kaj famiĝis kiel la unua soveta filmo montranta seksuman agon. La filmo havis sian premieron je marto de la 1988-a jaro. En la rusa, la titolo estas dusenca — ĝi povas ankaŭ signifi «malgranda fido». En sia premierjaro, la filmo estis la plej spektata en sovetaj kinejoj, kun 54.9 milionoj da spektantoj; ankaŭ ĝi estis la plej sukcesa ekde la filmo «[[Moskvo al larmoj ne kredas]]», de la 1980-a jaro. ==Intrigo== La ĉefrolulino estas juna virino, proksimume dudekjaraĝa, kiu antaŭ nelonge finis la lernejon. Ŝiaj gepatroj volas, ke ŝi studentiĝu en universitato, sed al ŝi plaĉas festadi kune kun ŝia plej bona amiko Lena, danci, kaj frandi la noktan vivon. Unufoje la gepatroj trovas en ŝia mansako dudek usonajn dolarojn kaj estigas denovan skandalon pri la senmoraleco de ilia filino. (En la soveta epoĥo, posedi eksterlandan valuton estis kontraŭleĝa ago.) La gepatroj minacas al Vera per la formo de ŝia pliaĝa frato Viktor, kiu nemalbone sekvis karieron kiel kuracisto en [[Moskvo]]. Vera eliras al popolplena [[diskoteko]], kie ŝi renkontiĝas kun junulo nomata Sergej. La atmosfero ĉe la diskoteko estas batalema, kaj la kunvenintaj amasoj post nelonge eksplodas en vasta luktado, de unu muro al alia, ĝis alvenas policanoj kaj igas la dancantojn forkuri. Iuj estas kaptitaj, sed kaj Vera kaj Sergej eskapas la ĥaoson kaj enamiĝas. Post neolonge oni ekscias, ke Sergej estas longtempa amiko de Viktor. Vera kaj Sergej decidas kunedziĝi, sed ŝiaj gepatroj tion obĵetas. Vera konvinkas ilin akcepti la edziĝon, mensoginte al sia patrino ke ŝi estas graveda. La unua vizito de Sergej al la gepatroj finiĝas fiaske; malgraŭe li baldaŭ translokiĝas en ilian hejmon. La premo inter Sergej kaj la patro, nomita Kolja, rapide fortiĝas kaj atingas kulminon dum ties [[naskiĝtago]]. Elkoleriĝinte pro la ebrieco de Kolja, Sergei enŝlosas lin en la necesejon, kaj Kolja rompas la lavujon. Fine liberigite, Kolja trapikas Sergejon per kuireja tranĉilo: tio lin ne mortigas, sed la vundo necesigas longan malsanulejan resaniĝon. La patrino de Vera penas konvinki ŝin diri al la polico, ke Sergej akcidente kaŭzis la vundon al si mem, por ke oni ne arestu la patron. Viktor, vizitante Moskvon, donas al ŝi trankviligajn pilolojn por ke ŝi ne deprimegiĝu. Poste Vera atestas al la aŭtoritatuloj, ke ŝia patro ne havis ajnan kulpon pri la vundigo. Ŝi vizitas Sergej en la malsanulejo kaj klopodas ekspliki al li, ke por la familio estis tre grave ke Kolja transvivu; Sergej, tamen, ŝin forsendas. Reveninte hejmen, Vera trovas sin sola kaj komencas drinki kaj trouzi la pilolojn, ŝajne memmortigonte. Je la plej lasta minuto alventas Viktor kaj savas ŝin; Sergej eskapas el la malsanulejo kaj baldaŭ kuniĝas al ili. Vera demandas al Sergej, kial tiu revenis; li respondas: «Ĉar mi estis timema.» En la lastaj kadroj de la filmo, Kolja sidas sole en la kuirejo post kiam oni Veran enlitigis. Li malrapide kolapsas kaj vane alvokas Viktoron kaj Veran per mallaŭta voĉo. Oni subkomprenas, ke li mortas, eble pro korinfarkto. ==Influo kaj reagoj== En la filmo unuafoje bildiĝas malkaŝa intima amorsceno, kio antaŭ la epoĥo de Perestrojko estus absolute nepensebla por montrado en sovetaj kinejoj (el okcidentaj filmoj oni «eltranĉis» similajn scenojn por enlandaj aŭdiencoj). Post «Eta Vera» (kiu fakte fariĝis la simbolo de malpuritanigo), sur la ekrano inunde ekaperis filmoj pri ĝis tiam malpermesitaj temoj: [[krimo]], [[prostituado]], kaj [[seksperforto]]. == Vidu ankaŭ == * [[Interknabino (filmo)]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1988]] [[Kategorio:Sovetiaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Junularaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj de la Gorkij filmstudio]] [[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]] [[Kategorio:Perestrojko]] [[Kategorio:Fikciaj rusoj|Vera]] lc6nymfbrb3o5a4e2prnywpkwo6z03l 0 655139 9405300 7017635 2026-06-17T07:57:37Z Sj1mor 12103 9405300 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Shakespeare denkmal Sommer2004.jpg|eta|Shakespeare-monumento en la vajmara [[Ilm-parko]], tre konata verko de Lessing]] '''Otto LESSING''' (naskiĝinta la {{daton|24|2|1846}} en [[Düsseldorf]], mortinta la {{daton|22|11|1912}} en [[Berlino]]) estis eminenta [[germanio|germana]] (historiaĵ)skulptisto. Lia laboro ja formis la aspekton de Berlino en la malfruaj 19-a kaj fruaj 20-a jarcentoj. Li estis la filo de la historiisto kaj pejzaĝisto [[Carl Friedrich Lessing]] kaj la granda pranevo de poeto [[Gotthold Ephraim Lessing]]. == Vivo == Lessing kreis skulptaĵon kaj dekoraciajn arkitekturajn erojn sur la fasadoj kaj internoj de multaj gravaj konstruaĵoj en Germanio, kiel ekzemple ĉe [[Reichstag]], [[Berliner Dom]] kaj la [[Reichsgericht]] (kasacia kortumo) en [[Leipzig]]. Aldone al grandaj publikaj kontraktoj, li ankaŭ dizajnis komercajn konstruaĵojn kaj loĝvilaojn. Ĉe la kulmino de lia kariero en 1911, Lessing estis nomumita senatano de ''Akademie der Künste'' kaj ricevis la plej altan ordenon meritan pri sciencoj kaj artoj. Lia arta eduko komenciĝis pere de la patro, kiu instrukciis lin en pentraĵo. Li poste studis skulptaĵon de 1863-1865 sub [[Carl Steinhäuser]] ĉe la artlernejo de [[Karlsruhe]] antaŭ iri Berlinon por trejniĝi inter 1865-68 de [[Albert Wolff]]. Post tiuj jaroj da trejnado Lessing revenis al Karlsruhe laboronte en la ateliero de Steinhäuser ĝis 1872. Ĉe la fondo de la [[Germana Imperiestra Regno]] kaj post la elekto de Berlino kiel imperia ĉefurbo, Lessing esperis je rapida kariero kaj en la aŭtuno de 1872 li translokiĝis al Berlino. Tie li malfermis laborejon pri dekoracia skulptaĵo ĉe Wartburg-strato en la urbokvartalo [[Schöneberg (Berlino)]]. La tiame nekonata skulptisto profitis de rekomendoj de sia onklo Robert Carl Lessing, ĉefposedanto de la gazeto ''[[Vossische Zeitung]]'' kun kontaktoj al influaj politikistoj kaj artistoj. Krome la patro de Lessing ankaŭ ekloĝis en Berlino en 1880 aĉetinte por si prestiĝan loĝejon en la [[Berlin-Mitte|Tiergarten]]-kvartalo. La reputacio kaj sukceso de Lessing kreskis ade en la malfrua 19-a jarcento. En 1890, li estis akceptita en la Societo de berlinaj arkitektoj kaj iĝis ilia preferita skulptisto. De tiuj rondoj li ricevis komisionojn por skulptaĵoj kaj reliefoj sur la fasadoj de multaj elstaraj konstruaĵoj, kiel ekzemple la Reichstag, la Berlina urba palaco kaj [[Berliner Dom]]. Aldone al grandaj publikaj komisionoj, Lessing ankaŭ dizajnis skulptaĵojn por komercaj konstruaĵoj kaj multaj vilaoj de la nova meza klaso. Lessing ankaŭ dizajnis monumentajn memstarajn skulptaĵojn. Inter 1886 kaj 1890 li kreis monumenton por sia prapra onklo, Gotthold Ephraim Lessing, sur la Lenné-strato en Tiergarten. Dum ĝia inaŭguro la 14-an de oktobro 1890, al Lessing estis premiita la titolo de profesoro kaj mallongna tempon poste li akceptis instrupozicion en la Instituto de la Muzeo de dekoracia arto en Berlino. Li moviĝis al Wangenheim-strato 10 apud Berlino-Grunewald, kie li konstruis grandan atelieron. Lia tombo memdizajnita troviĝas sur la tombejo Halensee-Grunewald. == Graveco == La skulptaĵo kaj arkitektura ornamadoj de Otto Lessing ornamas multajn historiajn registarkonstruaĵojn en Germanio, kiel ekzemple la Prusan lordĉambro), Reichstag (germana Imperia Parlamento), Neuer Marstall (nova ĉevalejo), kaj Reichsgericht (kasacia kortumo) en Leipzig. Lia priinterna laboro inkludas la bronzajn pordojn en la Halo de honoro ĉe Zeughaus kaj frapajn vitromozaikojn ene de la [[Martin-Gropius-domo]]. La religiaj verkoj de Lessing inkludas la tri ĉefajn pordojn kaj reliefojn ĉe la Katedralo de Berlino, portaloj kaj internoj de Deutscher Dom, la eniro de [[Imperiestro-Vilhelmo-Memor-Preĝejo]] kaj la interno de la [[Ĉefpreĝejo Sankta Mikaelo (Hamburgo)]]. La Borsig-palaco estas ekzemplo de lia laboro por privataj loĝejoj. [[Staatsbibliothek (Berlin)]] kaj Koncertejo de Berlino ankaŭ estas ornamitaj fare de Lessing. Inter liaj plej gravaj subĉielaj monumentoj menciindas la Lessing-monumento (1890) en Tiergarten, la Herakla-fono sur Lützow-placo (1910), kaj statuoj sur Venko-aleo. Lia statuo de Shakespeare en [[Vajmaro]] estas germana ikono de la verkinto; laŭ kritikisto ĝi estus ''de sidiĝanto fiksrigardanta en la distancon kun konfuzita kaj pripensema rigardo''. Multaj konstruaĵoj kun liaj verkoj estis grave difektitaj en Dua mondmilito kaj pluraj poste disfalis, ekzemple ĉe la iama [[britio|britia]] ambasado en Palaco Strousberg, Regna kancelierejo, [[Urba kastelo de Berlino]]. == Skribaĵoj == La publikigitaj skribaĵoj de Lessing inkludas: * Ausgefuehrte Bauornamente der Neuzeit. Sammlung hervorragender Ornamentausfuehrungen. Berlin: Wasmuth, 1880. * Bauornamente Berlins. 100 Tafeln. (2-a eldono) Berlino: Wasmuth, 1890. * Schloss Ansbach: Barock- und Roccoco-Dekorationen aus dem XVIII. Jahrhundert Berlin: Wasmuth, 1892. == Literaturo == * Jörg Kuhn: ''Otto Lessing (1846–1912). Bildhauer, Kunstgewerbler, Maler. Leben und Werk eines Bildhauers des Späthistorismus, unter besonderer Berücksichtigung seiner Tätigkeit als Bauplastiker.'' Dissertation, Freie Universität Berlin 1994. {{Commonscat| }} == Fonto == {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = Otto Lessing (sculptor) | revizio = 718806535 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lessing, Otto}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] bg85p6bydeflhihesjeks5o7v22oi77 0 663694 9404520 8924960 2026-06-16T12:58:53Z Sj1mor 12103 9404520 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Calendar of saints.jpg|eta|Manuskripto el la [[Mezepoko]] de [[Finnlando|Finna]] deveno, ĉirkaŭ 1340–1360, uzita en la [[Dominikanoj|Dominikana]] monaĥejo de [[Turku]].]] La '''kalendaro de sanktuloj''' estas [[kalendaro]], nome tradicia [[Kristanismo|kristana]] metodo organizi [[Liturgia jaro|liturgian jaron]] asocianta ĉiun tagon al kun unu aŭ pliaj [[sanktulo]]j kaj referencanta al la tago kiel '''[[festotago]]''' aŭ simple '''festo''' de la koncerna sanktulo. La vorto "festo" en tiu kunteksto ne signifas "grandan manĝon, tipe celebratan", sed anstataŭe "ĉiujaran religian celebron, tagon dediĉitan al partikulara sanktulo".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/feast|titolo=feast – definition of feast in English from the Oxford dictionary|verko=oxforddictionaries.com|alirdato=2019-09-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181225064314/https://en.oxforddictionaries.com/definition/feast|arkivdato=2018-12-25}}</ref> La sistemo venas el la frua kristana kutimo rememori ĉiun [[martiro]]n ĉiujare en la dato de ties morto, aŭ naskiĝo en la ĉielo, dato referencata en [[Latino]] kiel ''dies natalis'' ('naskiĝotago') de la martiro. En la [[Ortodoksa Kristana Eklezio]], kalendaro de sanktuloj estas nomata ''[[Menologio]]''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.learn.columbia.edu/treasuresofheaven/relics/|titolo=Relics and Reliquaries – Treasures of Heaven|verko=columbia.edu|alirdato=2019-09-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160620183514/http://learn.columbia.edu/treasuresofheaven/relics/|arkivdato=2016-06-20}}</ref> "Menologio" povas signifi ankaŭ serion de ikonoj en kiuj sanktuloj estas priskribitaj laŭ la ordo de la festodatoj, ofte farita en du paneloj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Evangelia nomkalendaro]] * [[Ĝenerala Roma Kalendaro]] * [[Kopta kalendaro]] * [[Listo de sanktuloj]] * [[Trenta liturgia kalendaro]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kalendaroj|sanktuloj]] [[Kategorio:Kristanaj sanktuloj|*]] cj2xb6zzjh4eryp3r3ywm5gjffkhgoq 0 663862 9404492 8663297 2026-06-16T12:17:18Z Sj1mor 12103 9404492 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Julius Schnorr von Carolsfeld''' (la [[26-an de marto]] [[1794]] – la [[24-an de majo]] [[1872]]) estis [[Germanoj|germana]] [[pentristo]], asocia kun la Nazareana movado. Komence de sia epoko en [[Romo]], Schnorr estis partikulare influita de sia detala studo de la Itala [[pentrarto]] de la [[15a jarcento]], speciale la verkaro de [[Fra Angelico]]. Poste li forlasis tiun rafinitan simplecon, kaj ekrigardis al pli prilaboritaj modeloj de la Alta Renesanco.<ref> Schiff, Gert, "An Epoch of longing" en German Masters of the Nineteenth Century, p. 18 </ref> Post sia apartigo de la Nazareana movado li faris klopodojn por rekuperi pentradon de [[fresko]]j kaj de monumenta arto, kaj Schnorr trovis oportuojn montri siajn eblojn komisiita por dekoradi la enirsalonon de Villa Massimo ĉe [[Laterano]] per freskoj ilustrantaj la verkojn de [[Ludoviko Ariosto]].<ref> Encyclopædia Britannica, 1911 </ref> [[Dosiero:Julius Schnorr von Carolsfeld - Flight into Egypt - Google Art Project.jpg|eta|maldekstra|''Fuĝo al Egipto''.]] La dua periodo de la arta kariero de Schnorr ekis en 1825, kiam li lasis Romon, setliĝis en [[Munkeno]], eniris en la servon de [[Ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko la 1-a de Bavario]], kaj transmetis en Germanion la arton de [[murpentrado]] kiun li estis lerninta en Italio. Li montriĝis kiel ia poet-pentristo en la Bavaria kortego; li organizis atelieron de trajnitaj artistoj, kaj kovris kvin salonojn en la nova palaco – nome la "Residenz" – per freskoj kiuj ilustris scenojn de [[La Kanto de la Nibelungoj]]. Li pentris ankaŭ serion da scenoj el la vivoj de [[Karolo la Granda]], [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] kaj [[Rudolfo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo de Habsburgo]].<ref> Encyclopædia Britannica, 1911 </ref> Schnorr dekomencis deziris kreadi kompleksan simbolan programon en kiu tiuj germanaj historiaj temoj estus kombinitaj kun scenoj el la [[Malnova Testamento]]. Tio tamen estis malakceptita de Ludpviko, pro kio Schnorr plendis, ke oni lasis al li la taskon pentri simplan "gazetaran informon de la Mezepoko" ("Zeitungsartikel des Mittelalters").<ref>Gossman, Lionel (2003). [http://www.19thc-artworldwide.org/autumn03/73-autumn03/autumn03article/273-unwilling-moderns-the-nazarene-painters-of-the-nineteenth-century "Unwilling Moderns: The Nazarene Painters of the Nineteenth Century".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191114011342/http://www.19thc-artworldwide.org/autumn03/73-autumn03/autumn03article/273-unwilling-moderns-the-nazarene-painters-of-the-nineteenth-century |date=2019-11-14 }} Nineteenth-Century Art Worldwide. Alirita la 29an de septembro 2019.</ref> Kritikoj konsideris tiujn komponojn kiel kreivaj, lertaj laŭ kompono, majstrecaj en desegno, sed ankaŭ troigitaj en signifo kaj ekstravaganca en stilo.<ref> Encyclopædia Britannica, 1911 </ref><ref> The Burlington Magazine, vol. 101, No. 676/677 (July/August 1959) [https://www.jstor.org/stable/872826?seq=1#page_scan_tab_contents "The Romantic Exhibition"] de Kenneth Garlick </ref> [[Dosiero:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 024.png|eta|maldekstra|200px|La vizio de Dio adresanta al Abraham por kalkuli la stelojn (lignogravuraĵo de Julius Schnorr von Carolsfeld el la verko de 1860 nome ''Biblio en bildoj'').]] En 1846 Schnorr translokiĝis al Dresdeno por iĝi profesoro en la tiea akademio. La venontan jaron li estis nomumita direktoro de la [[Gemäldegalerie]].<ref>Artista biografio en ''German Masters of the Nineteenth Century'', p. 273</ref> == Verkoj == {{-}} <gallery mode="packed" heights="170px" caption="Pentraĵoj"> File:1845 von Carolsfeld Weiblicher Rueckenakt anagoria.JPG|''Nuda studaĵo'' File:Julius Schnorr von Carolsfeld 002.jpg| ''La nupto de Kanao'' (1820) File:Julius Schnorr von Carolsfeld 005.jpg| ''Portreto de Klara Bianka von Quandt'' (1820), <!-- a painting considered to be based on [[Raphael]]'s ''[[Joanna of Aragon]]'' --> File:Julius Schnorr von Carolsfeld - Madonna and Child - WGA21014.jpg|''[[Dipatrino kun Infano]] File:Julius Schnorr von Carolsfeld - The Family of St John the Baptist Visiting the Family of Christ - WGA21012.jpg|''La familio de Johano la Baptisto vizitanta la familion de Kristo'' </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schnorr von Carolsfeld, Julius}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] p9albr1o8g87qg0m9r38pw35ha32nra 0 664728 9405163 8251702 2026-06-17T04:01:48Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Eugene_Zador_-_Jenö_Zádor_(1894–1977)_~1930_©_Rudolf_Jobst_(1872–1952).jpg|Eugene_Zador_-_Jenö_Zádor_(1894–1977)_~1930_©_Rudolf_Jobst_(1872–1952).jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Abzeronow|Abzeronow]]: pe 9405163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Jenő Zádor |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Jenő Zádor |naskonomo = Zucker Jenő }} '''[[Eŭgeno|Jenő]] Zádor,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Zádor Jenő''' estis [[Hungario|hungara]]-[[usona]] [[komponisto]], instrumentadisto, muziklerneja kaj altlerneja [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Zucker'' [cuker] ĝis [[1919]], lia nomo en [[Usono]] estis ''Eugene Zador''. Jenő Zádor<ref>https://www.imdb.com/name/nm0951746/</ref> naskiĝis la {{daton|11|majo|1894}} en [[Bátaszék]], li mortis la {{daton|5|aprilo|1977}} en [[Los Anĝeleso]]. == Biografio == Jenő Zádor devenis el [[juda]] familio. Kiel infano, li jam estis virtuoza [[pianisto]]. Li studis en [[Vieno]] (1911) de [[:en:Richard Heuberger]], en [[Lejpcigo]] (1913) de [[Max Reger]], fine li doktoriĝis en [[Münster]] (1921). Li instruis inter 1922-1935 en la nova [[konservatorio]] de Vieno, poste en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt]]. En [[1939]] li migris al Usono pro la proksimiĝanta naziismo. Li vivis jaron en [[Novjorko]], poste li instruis en [[Holivudo]], krome li estis konata pri melodioj en cento da filmoj. Plej ofte li laboris kune kun [[Miklós Rózsa]]. == Liaj operoj, baletoj == * ''Diana'' (muzikdramo, [[Budapeŝta Ŝtata Operejo|Budapeŝta Reĝa Operejo]], 1923) * ''A holtak szigete'' (Budapeŝta Reĝa Operejo, 1928) * ''Rembrandt'' ([[Gera]], 1930) * ''Csipkerózsika ébredése'' ([[Saarbrücken]], 1931) * ''A gépember'' ([[baleto]], 1933, prezentita en [[Braunschweig]], 1934) * ''Kolumbusz Kristóf'' (Vieno, 1939) * ''A revizor'' (1935; tralaborita en 1952) * ''A szűz és a faun'' (Los Anĝeleso, 1964) * ''A mágikus szék'' ([[Baton Rouge]], 1966) * ''A vörös malom'' (1965–67, prezentita en Novjorko, 1968); * ''Yehu'' (prezentita en Budapeŝto, 1996) == Elektitaj simfoniaj verkoj == * ''Bánk bán'' (1918) * ''Romantikus szimfónia'' (1922) * ''Táncszimfónia'' (1936) * ''Gyermekszimfónia'' (1941) * ''Pastorale és tarantella'' ([[Ĉikago]], 1942) * ''Elégia és tánc'' ([[Filadelfio]], 1954) * ''Rapszódia cimbalomra és zenekarra'' (1969) == Elektitaj filmoj (kiel instrumentadisto, pli malofte komponisto) == * Edison, the Man (1940) * Madame Curie (1943) * Song of Scheherazade (1947) * Quo Vadis? (1951) * The World, The Flesh and The Devil (1959) * Sodom and Gomorrah (1962) == Fontoj == * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/z-zs-787F8/zador-jeno-78808/ hungarlingva biografio] * [https://mek.oszk.hu/04000/04093/html/szocikk/15431.htm hungarlingva biografio] * [http://www.magyarvagyok.hu/kultura/hiressegek/zeneszerzok/867-Zador-Jeno.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zador Jeno}} [[Kategorio:Hungaraj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Hungaraj filmaj komponistoj]] [[Kategorio:Hungaraj operkomponistoj]] [[Kategorio:Usonaj komponistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instrumentadistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Hungardevenaj usonanoj]] oqnqu8m0scrihbpen9wlokrksz98ew0 0 665416 9404622 8334958 2026-06-16T14:25:59Z Sj1mor 12103 9404622 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Luigi Carlo Filippo RUSSOLO''' ([[30-a de aprilo]] [[1885]] – [[6-a de februaro]] [[1947]]) estis [[Italoj|itala]] [[Futurismo|futurisma]] [[pentristo]], [[komponisto]], konstruisto de instrumentoj por [[eksperimenta muziko]] kaj la aŭtoro de la [[manifesto]] ''L'arte dei Rumori'' (1913).<ref> Ian Chilvers & John Glaves-Smith, A Dictionary of Modern and Contemporary Art. Oxford University Press, p. 619 </ref> Li estis ofte konsiderata kiel unu el unuaj eksperimentaj komponistoj de "brumuziko" per siaj "performance" de brumuzikaj koncertoj en 1913–14 kaj poste denove post la [[Unua Mondmilito]], ĉefe en Parizo en 1921.<ref> Ian Chilvers & John Glaves-Smith, A Dictionary of Modern and Contemporary Art. Oxford University Press, p. 620 </ref> Li desegnis kaj konstruis nombrajn bru-generantajn aparatojn nome ''Intonarumori''. == Galerio == <gallery widths="180px" heights="180px"> File:Luigi Russolo self-portrait-with-skulls-1909.jpg|Russolo, 1909, ''Memportreto kun kranioj'', pentraĵo File:Luigi Russolo - Profumo (1910).jpg|Russolo, 1910, ''Profumo'' File:Luigi Russolo La Rivolta 1911.jpg|Russolo, 1911, ''La Rivolta'', oleo sur tolo File:La musica, Luigi Russolo.jpg|Russolo, 1911–12, ''La Musica'', oleo sur tolo File:Luigi Russolo solidity-of-fog-1912.jpg|Russolo, 1912, ''Solidity of Fog'', oleo sur tolo File:Risveglio di una citta.jpg|Russolo, 1913, partituro por ''Intonarumori'' File:Intonarumori, 1913.jpg|Russolo, 1913, ''Intonarumori'', parte funkciantaj per elektro File:Luigi Russolo and assistant Ugo Piatti in their Milan studio with Intonarumori, L’Arte dei rumori (The Art of Noises), 1913.jpg|Russolo, 1913 kaj lia helpanto Ugo Piatti en sia studio de Milano kun la ''Intonarumori'' File:Luigi Russolo dynamism-of-a-car-1913.jpg|Russolo, 1913, ''Dinamismo de aŭto'', olepentraĵo File:Luigi Russolo soapdish-1929.jpg|Russolo, 1929, ''Supoplado'', olepentraĵo File:Luigi Russolo sole-nascosto-1946.jpg|Russolo, ĉ. 1940-aj jaroj, ''Pejzaĝo kun arboj'', pentraĵo </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Chilvers, Ian, & John Glaves-Smith. A Dictionary of Modern and Contemporary Art. Oxford and New York: Oxford University Press. * Chessa, Luciano: Luigi Russolo, Futurist: Noise, Visual Arts, and the Occult. University of California Press, 2012. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Russolo, Luigi}} [[Kategorio:Italaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj komponistoj]] [[Kategorio:Eksperimentaj muzikistoj]] [[Kategorio:Eksperimentaj komponistoj]] 04wx049k4xivfrfe0o32ox5oa09fccf 0 672420 9405314 9230921 2026-06-17T08:10:34Z Sj1mor 12103 9405314 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Friedrich Otto Kurt KLUGE''' (naskiĝinta la {{daton|29|4|1886}} en [[leipzig|Leipzig-Lindenau]], mortinta la {{daton|26|7|1940}} en [[Fuortaro Eben-Emael]]) estis [[germanio|germana]] skulptisto, fergistiso, pedagogo kaj verkisto. Liaj verkoj dum en [[Nazia Germanio]] tre legitis kaj premiitis; la sukceso daŭris ankaŭ post 1945. Lia plej grava romano ''Der Herr Kortüm'' (1938) iomete specialas en la germanlingva literaturo de la 20a jarcento enscenigonte personon malkonforman. kopiante plej malnovajn verkistojn ([[Jean Paul]], [[Charles Dickens]] aŭ [[Wilhelm Raabe]]) sen respekto de tiutempaj modernaj modoj. Kluge mortis dum vizito de frontero. == Vivo == === Origino kaj kariero === [[Dosiero:Kurt Kluge - KAGGR1 - Friedhof Columbiadamm.jpg|eta|Monumento de amiko de Kluge, Eberhard von der Recke, kiu falis en septembro 1914]] [[Dosiero:Gedenktafel Krottnaurerstr 64 (Niko) Kurt Kluge.jpg|eta|Memortabulo en Berlino, Krottnaurerstrasse 64]] Estante filo de muelisto kaj komercisto per grenoj el [[Zappendorf]] apud [[Eisleben]] kaj hobia orgenisto Kluge jam frue montris muzikan talenton. Post la abiturienta ekzameno (1904) li frekventis la porinstruistan seminarion en [[Oschatz]] li iĝis en 1908 helpanta instruisto ĉe la bazlernejo en [[leipzig|Leipzig-Großzschocher]]. Krome li ekstudis ĉe la Akademio pri grafiko kaj libroarto en [[Lepsiko]] kaj poste en [[Dresdeno]]. Per akvareloj, [[ksilografio]]j litografioj, [[akvofortoj]] kaj mandesegnaĵoj li impresis ankaŭ [[Max Klinger]]; sed tiam li devis eksoldati kaj vunditis gravege la komencon de novembro 1914 dum la [[Ipro]]-batalo. Tiam por li la soldatado finis. === Metalurgio kaj plastikaĵumo === Reveninte Lepsikon li fondis en 1916 fergisejon. En 1919 li aniĝis al la lepsika loĝio framasona ''Minerva zu den drei Palmen''. En 1921 li sekvis vokon de [[Arthur Kampf]] iri Berlinon al la Prusa akademio de la artoj por iĝi orda profesoro pri ferplastikaĵtekniko. Sekve Kluge konstruigis por la akademio atelieron kaj restaŭris laŭ ŝtata komisio monumentojn damaĝitajn. Li kreis ankaŭ proprajn verkojn kaj esploradis. Studvojaĝoj kondukis lin al [[Islando]], [[Italio]], [[Grekujo]] kaj [[Turkio]] dum kiuj li gajnis komprenojn pri metalurgio kaj arthistoriaĵoj gravaj por fergisa arto. Li eĉ malkovris helenan atelieron en [[Olimpio]]. Liajn esplorrezultojn li publikigis ekz. ĉe ''Die Gestaltung des Erzes und ihre technischen Grundlagen'' (1928) aŭ ĉe trivoluma kun la arĥeologo [[Karl Lehmann-Hartleben]] skribita verko ''Die antiken Großbronzen'' (1927). === Evoluo verkista === Finon de la 1920aj jaroj Kluge decidis dediĉi sin pli je verkado. Unue li aperigis porpacajn lirikaĵojn ''Friedenslyrik'', kiuj estis estiĝintaj dum la Unua mondmilito. La jaron de la nacisocialisma potencakiro en Germanujo (1933) estiĝis lia teatraĵo ''Ewiges Volk'', kiu - kontraŭe al aliaj verkoj - iel odoris faŝisme. En 1934 li eldonis la unuan rakonton kaj dum al sekvaj jaroj aperis ankoraŭ multaj aĵoj en malmulte da tempo. === Morto === Kluge suferis apopleksion en julio 1940 proksime de [[Lieĝo]] kiam li vizitis kun grupo da germanaj verkistoj kaj poetoj batalkampoj de la [[Batalo de Francio]]. Lia kadavro transportitis al Berlin-Zehlendorf kaj entombigitis ĉe vojo proksime al la preĝejo en Berlin-Nikolassee. == Kreiva agado == Apartenas la verkaro de Kluge al la burĝa [[realismo]] estante en la tradicioj de Jean Paul kaj Wilhelm Raabes. Modojn tiutempajn ĝi neglektas. La [[vidaj artoj]] okupas multajn temojn de la aŭtoro kaj diafanas multaj aŭtobiografiaj trajtoj tie. Samtempe la aŭtoro intencas spici la tuton per humuro. La rakontaro kompleta bonas per larĝa disponiĝo kaj akurate tipigitaj figuroj; satiro kaj kritiko de la germanaj etburĝoj ankaŭ ne mankas. Venerado lia pri artoj, muziko kaj metioj ofte senteblas kaj ofte kreatas idilio kovrante la realojn antaŭmiliton kaj dummiliton. Kelkaj - ekz. la germanisto Rainer Drewes ĉe la verko ''Ambivalenz nichtfaschistischer Literatur im Dritten Reich'' (1991) - kritikis lian retiriĝon internan kiel rifuzo alfrontiĝi je politikaj faktoj dum la Tria regno de [[Adolf Hitler]]. Eldonon en ok volumoj de Kluge, kies verkoj ankaŭ tradukitis en aliajn lingvojn, la eldonejo Engelhornverlag el [[Stuttgart]] surmerkatigis ĉ. 1950; sameldoneje eldonitis en 1938 ankaŭ la unua eldono de la furorromano ''Der Herr Kortüm''. == Verkaro == === Komenco (1934) === La unua romano ''Der Glockengießer von Christoph Mahr'' (1934) priskribis la neniiĝo de historia metio. La heroo, sonorilmuldisto entuziasma, suferis krizon en la momento kiam lia arto ne plu gravas. Finfine li revenis al metiado iĝonte brikfaristo. === Verkisto de ''Kortüm'' (1938) === [[Dosiero:Grabstelle Herr Kortüm 2.jpg|eta|tombo de s-ro Kortüm sur privata tombejeto post Schöffenhaus-gastejo en Ilmenau]] La saman jaroj sekvis la romanoj ''Die silberne Windfahne'' kaj ''Das Flügelhaus'', du pli etaj verkoj, kiuj Kluge en 1938 reskribis kaj pligrandigis faronte unu (ĉef)verkon ''Der Herr Kortüm''. Danke al la novaj partoj (''Die Gäste'', ''Die Echostube'' kaj ''Die weiten Wege'') iĝis tiumaniere humura romano de epopea grandeco. En ĝi hamburga kapitano iĝis gastejestro en la [[Turingia Arbaro]]; klaras paraleloj al la biografio de la unua hotelestro de la [[Arbargastejo Schöffenhaus]]. Sekvis el tiu ĉi romano eĉ aliartistaj prilaboraĵoj: ekz. [[Julius Weismann]] komponis [[uverturo]]n kun la titolo ''Die silberne Windfahne''. === Premiita romano „Zaubergeige“ (1940) === Mallonge antaŭmorte aperis la romano gaja ''Die Zaubergeige'', kie oni lernas pri la sorto de ĉiam malsufiĉe ŝatata violonisto. Ĝi havas la eldonokvanton de pli ol 400 miloj da ekzempleroj kaj premiitis per la Literaturpremio de la urbo Berlino. Filmigo ĝia estis en 1944. === Postmorte aperintaj aferoj === Lia unua romano komencite jam en 1929 kaj finite ja la komenco de la 1930aj jaroj siatempe ne publikiĝis pro netrovo de eldonisto. Apero ĝia estis nur en 1942 sub la titolo ''Grevasalvas'' kie abundas aŭtobiografiaj partoj. Temas pri skulptisto [[turingio|turingia]] fuĝanta el [[Berlino]] por trovi vilaĝan pacon den [[Engadino]] kaj [[Delfo]] por trovi kaj povi evoluigi sian poetistan talenton. === Noveloj === Ankoraŭ pli ol la romanoj estas en kunteksto kun artista metio la ŝercetaj rakontoj kaj noveloj: ''Die gefälschte Göttin'' (1935) temas pri arkeologa ĉasado de antikvaj plastikaĵoj, ''Der Gobelin'' (1936) pentras vivmedion de pentristoj, ''Der Nonnenstein'' (1936) rakontas travivaĵojn de porcelanfabrikanta familio. === Dramoj === Krom la unua verko ''Ewiges Volk'' (1933), kie troigis li la memdefendadon de [[Karintio|karintianoj]] kontraŭ [[Jugoslavio]] en 1918/19, menciindas ankoraŭ pli gajaj teatraĵoj kiel ''Die Ausgrabung der Venus'' (1934, komedio pri arĥeologio) aŭ ''Das Gold von Orlas'' (1936). Sume la dramoj estis malpli efikaj ol la novelaro. ==== Radidramoj ==== Ankaŭ por [[radiofonio]] verkis Kluge, ekz. pri ''Johann Sebastian Bach'' (1935). La muzikspertulo substrekas en ĝi lian ŝategon de germana muziko kio ankaŭ senteblas ĉe la lasta romano ''Die Zaubergeige'' aŭ en la rakonto ''Nocturno'' (1939) pri la [[obskuraj gegrafoj]]. ==== Scenarioj ==== Kluge ankaŭ verkis la scenarion de la kineja filmo ''Der höhere Befehl'' (1935), pri spionado dum la [[Napoleonaj Militoj]]. === Liriko === Krom liaj fruaj primlitaj poemoj, kiuj kolektitis en la apenaŭ legita volumo ''Pacem'' (1916), aperis en 1941 antologio ''Gedichte'' prizorgite ankoraŭ de Klugem mem. === Eseoj, leteroj, kontribuaĵoj radiofoniaj kaj kinematografiaj === Ankaŭ postmorte publikigitis la leteroj de Kluge la samtempuloj (''Lebendiger Brunnen'', 1952). Sub la titolo ''Weisheit des Kortüm'' aperis en 1956 bela antologio el verkoj, babiladoj, leteroj de Kluge. Por ''Die Sanduhr'' (1966) la familianoj kontribuis per ĝis tiam neeldonitaj aĵoj. == Filmigoj == Kun la elstarantaj aktoroj [[Will Quadflieg]] kaj [[Gisela Uhlen]] la lasta romano de Kluge iĝis filmo. La dummilte finfarita verko ''Die Zaubergeige'' (1944) hodiaŭ kritikitis kiel realecmaljesanta artistoromano.<ref>Klaus Brühne (eld.): ''Lexikon des Internationalen Films.'' Band 9. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1990, p. 4396.</ref> La novelo ''Die Gefälschte Göttin'' filmigitis por la televido en 1971 fare de [[Helmut Käutner]]. == Honoroj == * 1940 Literaturpreis der Reichshauptstadt Berlin * 1942 Wilhelm-Raabe-Preis == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{NDB|12|142|144|Kluge, Kurt|Kutzbach, Karl August|118723618}} * "Kluge, Kurt". En: Hans Vollmer (eld.): ''Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. Begründet von Ulrich Thieme und Felix Becker. Band 20'', Kaufmann–Knilling. E. A. Seemann, Leipzig 1927, p.&nbsp;553. * Rainer Drewes: ''Die Ambivalenz nichtfaschistischer Literatur im Dritten Reich – am Beispiel Kurt Kluges.'' Frankfurt/M. 1991, ISBN 3-631-43385-9. * Martin Wackernagel: ''Der Bildhauer Kurt Kluge.'' Berlin, De Gruyter, 1930. == Eksteraj ligioj == {{Projektoj}} * [https://gutenberg.spiegel.de/autor/kurt-kluge-1196 Verkoj surrete] * [https://de.wikiquote.org/wiki/Kurt_Kluge Citaĵoj de Kluge] * {{DNB-Portal|118723618}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kluge, Kurt|1886|1940}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] 4k6ng5cecosk9tp83451q9j639vriyt 0 673096 9404917 9143311 2026-06-16T20:06:01Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''Platero kaj mi''' (''Platero y yo'') estas lirika verko de [[1914]] de la hispana poeto [[Juan Ramón Jiménez]], kiu rekreas poezie la vivon de la [[azeno]] Platero, kvankam certe la verkisto havis diversajn azenetojn. La libro estas konstituita de mallongaj bild-epizodoj kiuj inter si ne trudas teman aŭ intrigan ordon kaj prezentas nur impresojn, sensaciojn kaj rememorojn de [[Moguer]] (Sudokcidenta [[Andaluzio]]) el infana kaj juna epokoj de Juan Ramón Jiménez mem. La verko aspektas [[taglibro]] en kiu oni detaligas la plej gravajn aspektojn de la realo, de la pensaro kaj de la sentoj de la verkisto. Tamen, ĝi estas nek taglibro nek membiografio, sed nur elekto de historioj el reala medio kaj inter multaj memoroj de la pasinteco. ''Platero y yo'' estis tradukita en [[Esperanto]]n fare de [[Liven Dek]] kiel 9a volumo de la kolekto Hispana literaturo. <ref>Platero kaj mi; Juan Ramón Jiménez; tradukis Liven Dek; Málaga; Andaluza Esperanto-Unuiĝo; 2009</ref> ''Platero kaj mi'' estas la plej populara verko de la poeto, estis ofte eldonita (ekzemple kiel [[porinfana literaturo]] kvankam la verko mem ne estas tio), tradukita al multaj lingvoj kaj konvertita en ĉefa kultura elemento de la devenloko Moguer, kie estas muzea domo ''Casa Museo Zenobia y Juan Ramón Jiménez'' kiu ekspozicias multajn tradukojn, inter kiuj la esperantlingvan. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=5k0Sf01YpMI Unua ĉapitro] en Jutubo * [http://www.andalucia.org/es/turismo-cultural/visitas/huelva/museos/casa-museo-zenobia-y-juan-ramon-jimenez/ ''Casa Museo Zenobia y Juan Ramón Jiménez''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191217140338/http://www.andalucia.org/es/turismo-cultural/visitas/huelva/museos/casa-museo-zenobia-y-juan-ramon-jimenez/ |date=2019-12-17 }} * [https://www.fundacion-jrj.es/lugares/casa-museo/ Fundación]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1914]] [[Kategorio:Hispanaj libroj]] [[Kategorio:Azenoj]] [[Kategorio:Hispana poezio]] 8s2l8c54t8h86iq026gn558cqjwdsum 14 674122 9405305 7359306 2026-06-17T08:01:30Z ThomasPusch 1869 9405305 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}}{{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Malto]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo laŭ landoj|Malto]] [[Kategorio:Komunikado en Malto]] [[Kategorio:Kulturo de Malto]] lp3578gqkdskq77m89cdp0fpcn3oduy 0 674154 9405196 9104218 2026-06-17T06:35:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405196 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Calp | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ca|katalun|''Calp''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Calpe Calle 01 JMM.JPG | dosiero_priskribo = Tipa strato de Calp <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Valencia Komunumo | distrikto = Provinco Alakanto | distrikto_tipo = Provinco | municipo = La Marina Alta | municipo_tipo = Komarko | histregiono = | histregiono_tipo = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 59<ref>http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03047#</ref> | lat_d = 38 | lat_m = 38 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 0 | long_m = 2 | long_s = 39 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 23.51 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 20,804 | loĝantaro_dato = 2018 | loĝantaro_denseco = 884.90 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 03710<ref>[https://www.correos.es/es/es/herramientas/codigos-postales/detalle?query=Calp&searchtype=001 Buscador de Códigos Postales de Correos]</ref> | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-A | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Calp enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Calp enkadre de Provinco Alakanto | mapo1_lokumilo = Provinco Alikanto <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Calp <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo}} }} [[Dosiero:Peñón de Ifach, Calpe, España, 2014-07-01, DD 10.JPG|eta|maldekstre|350px|Vido de la rokomonto Ifaĉ ([[Calpe]]), unu el la simboloj de la Blanka Marbordo.]] '''Calp''' [KALP] (kaj en hispana Calpe [KALpe]) estas urbeto kaj municipo de [[Valencia Komunumo]] kaj de [[provinco Alakanto]]. Ĝi lokas en la nordoriento de tiu provinco kaj en la komarko La Marina Alta. Ĝia surfaco konsistas je 23,51 km². En la jaro 2018 21633 personoj estis enregistritaj estantaj loĝantoj de la municipo.<ref>[http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03047# Datos Generales de Calpe - Diputación de Alicante]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177010&menu=resultados&idp=1254734710990 |titolo=INEbase / Demography and population /Municipal Register. Population by municipality /Nomenclature: Continuous Register Population by Population Unit / Results |alirdato=2019-12-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200115002451/https://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177010&menu=resultados&idp=1254734710990 |arkivdato=2020-01-15 }}</ref> Sur ĝia marbordo staras majeste la rokomonto Ifaĉ, nome impona rokopinto de 332 m de alto. Tiu rokomonto estas unu de la ikonaj simboloj de la tiel nomata Blanka Marbordo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://comunitatvalenciana.com/donde-ir/calp/naturaleza/parque-natural-del-penyal-difac |titolo=Parque Natural del Penyal d'Ifac - Comunitat Valenciana |alirdato=2020-01-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151015123534/http://comunitatvalenciana.com/donde-ir/calp/naturaleza/parque-natural-del-penyal-difac |arkivdato=2015-10-15 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Provinco Alikanto]] [[Kategorio:Urboj de Valencilando]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Alikanto]] ro2bw5y6863s1stl7blghnaij9vvl00 0 676607 9405006 8066938 2026-06-16T20:49:21Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro |titolo = La oro de predanto |ordigo = |origina titolo = Predator's Gold |subteksto = |aŭtoro = |aŭtoroj = <!--Vidu malsupre --> |aliajaŭtoro = |eldonjaro = |eldonurbo = |eldoninto = |paĝoj = |isbn = |oclc = |tradukanto = |tradukeldonjaro = |tradukeldonurbo = |tradukeldoninto = |tradukpaĝoj = |tradukisbn = |komento = |noto = }} '''''La oro de predanto''''' (''Predator's Gold'') estas la dua el kvar romanoj en la serio de [[Philip Reeve]] por junaj plenkreskuloj, la ''[[Mortal Engines (libroserio)|Mortal Engines]]''. == Scenaro == ''La oro de predanto'' okazas du jarojn post ''[[Mortal Engines]]''. La geamantoj Tom Natsworthy kaj Hester Shaw uzas ''Jenny Haniver'', la aerŝipon de ilia forpasinta kamarado Anna Fang, por vojaĝi trans la mondo por komerco kaj aventurado. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Literaturo == * {{cite book | last = Keazor | first = Henry | author-link = Henry Keazor | title = Techniknostalgie und Retrotechnologie | issue = Techniknostalgie und Retrotechnologie | editor1-last = Böhn | editor1-first = Andreas | editor2-last = Möser | editor2-first = Kurt | year = 2010 | pages = 129 - 147 |chapter='Mortal Engines' und 'Infernal Devices': Architektur- und Technologie-Nostalgie bei Philip Reeve}} ==Vidu ankaŭ== * [[Listo de roluloj en Mortal Engines kaj Fever Crumb]] ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.predatorcities.co.uk oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191206204957/http://www.predatorcities.co.uk/ |date=2019-12-06 }} {{Mortal Engines}} [[Kategorio:Mortal Engines]] 5vgonpx6fmyc3w4bfqwqve77iwv8gc9 0 683543 9405247 9156859 2026-06-17T07:21:02Z Sj1mor 12103 9405247 wikitext text/x-wiki {{unua}}{{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Giulio Cesare Giuliani''' (naskiĝis en [[1882]], mortis la 25-an de majo [[1954]] en [[Romo]]) estis itala pentristo kaj [[vitralisto]].<ref>[https://www.treccani.it/enciclopedia/giulio-cesare-giuliani_(Dizionario-Biografico)/ informoj pri li en la biografia vortaro de italoj, volumo 56 (2001)] ({{it}}, [https://churches-of-rome.info/ArtistBios/GIULIANI.pdf jen aldone versio tradukita al la angla])</ref> Naskita en [[Viterbo]] en 1882, li translokiĝis al [[Romo]] en juna aĝo, kaj enskribiĝis ĉe la fakultato de kemio. Kun sia bopatro, la pentristo kaj dekoraciisto Eugenio Cisterna, li fondis, en 1900, la metiejon "Studio Giuliano pri [[Vitralo]]" kaj, en la sekvaj jaroj, dank' al siaj kemiaj studoj, profundigis kaj perfektigis la malfacilan arton de la apliko de koloro kaj [[orumo]] al vitroj. Li laboris tre aktive ĝis la [[unua mondmilito]], en kiu li soldatservis kiel volontulo. Reveninte, li daŭrigis sian laboron, kun ambaŭ privataj kaj religiaj verkaĵoj. En 1923 li partoprenis en la Unua Roma Ekspozicio pri Agrikulturo, Industrio kaj Artoj aplikata al Industrio. En 1934 Giuliani partoprenis la Duan Internacian Ekspozicion de Sankta Arto; la sekvan jaron li gajnis la Grandpremion en la IX-a Internacia Kolonia Foiro en [[Tripolo]], tiam ĉefurbo de itala kolonio [[Tripolio]] en nuna [[Libio]]. Giulio Cesare Giuliani mortis en Romo en 1954. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.museivillatorlonia.it/it/casina_delle_civette/artisti/giulio_cesare_giuliani informoj pri li de la urbaj muzeoj de Romo jen itale], [http://www.museivillatorlonia.it/en/casina_delle_civette/artisti/giulio_cesare_giuliani angle], [http://www.museivillatorlonia.it/fr/casina_delle_civette/artisti/giulio_cesare_giuliani france] kaj [http://www.museivillatorlonia.it/es/casina_delle_civette/artisti/giulio_cesare_giuliani hispane] <br/> {{ĝermo|italo}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Vitralistoj]] q5l61xlq9z4jqzc1donixuhbzj00pbv 0 683544 9404927 9151760 2026-06-16T20:09:47Z Sj1mor 12103 9404927 wikitext text/x-wiki {{unua}}{{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Cesare Giuliani''' (naskiĝis la [[15-an de marto]] [[1944]] en [[L’Aquila]]) estis itala pentristo.<ref>[https://www.youreporter.it/foto_gesu_opera_del_pittore_cesare_giuliani_vasto_ch/ informoj pri li de la retejo ''youreporter.it''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210413043932/https://www.youreporter.it/foto_gesu_opera_del_pittore_cesare_giuliani_vasto_ch/ |date=2021-04-13 }} ({{it}})</ref> Lia verkaro koncentriĝas je [[oleopentraĵo]]j de [[kristanismo|kristanismaj]] temoj. Ekde la jaro [[1966]] li vivas kaj laboras en [[Vasto]], en la [[provinco Chieti]] kaj la regiono [[Abruco]], en centra [[Italio]].<ref>[https://sites.google.com/site/pittorecesaregiuliani/ membiografieto en lia propra retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201017165708/https://sites.google.com/site/pittorecesaregiuliani/ |date=2020-10-17 }} ({{it}})</ref> == Eksteraj ligiloj == * [https://giulianicesare.wordpress.com/ persona retejo] ({{it}}) * [https://sites.google.com/site/pittorecesaregiuliani/ plia persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201017165708/https://sites.google.com/site/pittorecesaregiuliani/ |date=2020-10-17 }} ({{it}}) == Referencoj == {{Referencoj}} == Iuj verkaĵoj de li == {{projektoj}} <gallery> Chiesa di San Lorenzo Martire opera olio su tela - IL Martirio di San Lorenzo -.jpg|<center>la martiriĝo de [[Laŭrenco de Romo]] Chiesa S.S. Annunziata quadro olio su tela.png|<center>la juna [[Jesuo]] kun sia socia patro [[Jozefo]] Arcivescovo GIUSEPPE MOLINARI benedizione dell'opera San Giuseppe Lavoratore del pittore abruzzese CESARE GIULIANI Vasto (CH) 01-05-2008.JPG|<center>jen la bildo de Jesuo kaj Jozefo beniĝas kaj prezentiĝas al la publiko en 2008 </gallery> {{ĝermo|italo}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Giuliani, Cesare}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] tw50bxcvmco8hiivvfrovwanmoj9ala 0 684387 9405236 9202983 2026-06-17T07:15:04Z Sj1mor 12103 9405236 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jenny Holzer''' (naskiĝinta la 29-an de julio 1950)<ref name=":2">(en) "[http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/contemporary/Jenny-Holzer.html Jenny Holzer]". ''Art HIstory Archive: Biography & Art''. </ref> estas renoma usona artistino el [[Novjorko]] kaj unu el la plej gravaj artistinoj de teksta arto<ref>(en) Marcus, J.S., "Paradigm Shift", Art + Auction, januaro 2009, p. 21.</ref>. Kvankam komence de ŝia kariero ŝi faris abastraktajn pentraĵojn, ekde la malfruaj 1970-aj jaroj ŝi eksperimentis kun vortoj kaj tio evoluigis ŝin al artistino de tekst- kaj [[koncepta arto]]<ref>(de) Britta Kadolsky, ''[https://brittakadolsky.com/jenny-holzers-textkunst-sprachgewaltig-und/ Jenny Holzers Textkunst: Sprachgewaltig und gesellschaftskritisch]'', </ref>. La arto de Holzer ĉeestis en multaj ekspozicioj kaj [[Publika spaco|publikaj spacoj]] tra la tuta mondo. Holzer ricevis la [[Ora Leono|Oran Leonon]] de la [[Venecia Bienalo]] en 1990. La ĉefa fokuso de sia laboro estas la uzo de vortoj kaj tekstoj en vidaj spektakloj en publikaj spacoj<ref name=":1">(en) Roberta Smith, "[https://www.nytimes.com/2009/03/13/arts/design/13holz.html Sounding the Alarm]", en: Words and Light, [[The New York Times|New York Times]], la 12-an de marto 2006.</ref> por kundividi siajn ideojn elektronike pere de LED-lumo. Ŝiaj artaĵoj konsistas el sloganoj, simboloj kaj stereotipoj kiuj starigas demandojn pri la socia kunteksto en kiu vortoj kaj bildoj funkcias kaj nin manipulas<ref name=":3">Grace Glueck, ''[https://www.nytimes.com/1989/12/03/magazine/and-now-a-few-words-from-jenny-holzer.html And now, a few words from Jenny Holzer],'' [[The New York Times|The New York Times,]] la 3-an de decembro 1989. </ref>. Holzer apartenas al la feminista generacio de artistoj kiu aperis ĉirkaŭ 1980, serĉantaj novajn vojojn fari de tekstoj implican parton de vidaj objektoj<ref name=":1" />. La publika dimensio estas integra parto de la laboro de Holzer. Ŝiaj grand-skalaj instalaĵoj inkluzivis [[reklamo]]-panelojn, projekciojn sur konstruaĵoj kaj aliaj arkitekturaj strukturoj kaj iluminis elektronikajn montriĝojn. [[Lum-eliganta diodo|LED]]-signoj fariĝis sia plej videbla rimedo, kvankam ŝia verkara praktiko inkluzivas larĝan gamon de medioj inkluzive de stratafiŝoj, pentritaj signoj, ŝtonaj publikaj benkoj, pentraĵoj, fotoj, sono, video-projekcioj, [[TTT|Interreto]], T-ĉemizoj ktp. Teksto-bazitaj lumprojekcioj estis centra al la arta praktiko de Holzer ekde 1996. Depost 2010, siaj [[Lum-eliganta diodo|LED]]- signoj fariĝis pli skulptaj. Fine de la [[1970-aj jaroj]] ŝi komencis afiŝi anonimajn afiŝojn en la stratoj de Manhattan, Novjorko, kun mallongaj mesaĝoj aŭ aforismoj (la tn. ''truisms'') denuncantajn diversajn informojn de maljusteco, subpremo kaj misuzo de potenco. En 1971 ŝi komencis gravuri mesaĝojn sur [[aluminio]] kaj [[bronzo]]. == Vivkuro kaj kariero == Ŝi kreskis en Gallipolis, [[Ohio]], en ĉirkaŭaĵo de respublikanoj kaj cevalbredistoj. Ŝia patro estis atleto kaj aŭtovendisto. Jam kiel studentino Jenny partoprenis en manifestacioj kontraŭ la milito en [[Vjetnamio]], prefere ol esti republikano<ref name=":3" />. Ŝi sekvis artkolegion ĉe la [[Universitato de Ĉikago]], poste en la [[Universitato de Ohio]]. Poste ŝi studis ĉe la [[Rod-Insulo|Rod-insula]] [[:en:Rhode_Island_School_of_Design|School of Design]]. Tiutempe ŝi estis multe influita de la artaĵoj de [[Marcel Duchamp]]. Post kiam tiuj lernejoj ne multe aprezis ŝiajn artlaborojn, ŝi aliĝis al la sendependa studprogramo de la [[Muzeo Whitney de Usona Arto]], kiu donas al junaj artistoj tutjaran orientiĝon en la arta mondo de Novjorko. Pere de tiu studprogramo ŝi konatiĝis ankaŭ kun orientaj ideoj, apud la okcidentaj, sed kiujn ŝi opiniis malpli alireblaj por la popolamaso. Tie ŝi naskis sian ideon krei kion ŝi nomas 'truisms', longa serio de one-liners en formo de "popolaj eldiroj" kiuj esprimis sian ideon de 'ĉio kio povus esti bona aŭ malbona en la mondo". Tiuj 'truisms' ne celas fari valorjuĝon, esprimante la veron per siaj originaj parolantoj'<ref name=":3" />. Ŝia trarompo venis en 1982 per ŝiaj elektronikaj (LED)-instalaĵoj en publikaj spacoj kiel granda komputile animaciita reklamopanelo fiksita sur oficeja konstruaĵo en la koro de [[Times Square]], [[Novjorko]]. == Artaĵoj == Inter ŝiaj komencaj publikaj laboroj, la artaĵo ''Truisms'' (1977–1979) estas inter ŝiaj plej konataj<ref>(en) Phaidon Editors (2019). ''Great women artists''. Phaidon Press. p. 192. [[ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0714878775|978-0714878775]]</bdi>.</ref>. Ŝi uzis aliajn ''Truisms'' sur afiŝoj, T-ĉemizoj kaj glumarkoj kaj uzis ilin en ŝtonaj benkoj. Fine de 1980, sia [[poŝtarto]] (''mail art'') de strataj flugfolioj estis montritaj en la ekspozicio ''Sociaj Strategioj fare de Virinaj Artistoj'' ĉe la Londona Instituto de Nuntempaj Artoj<ref>''Issue: Social strategies by women artists : an exhibition'' Exhibition catalogue published in conjunction with show held November 14 - December 21, 1980. Text by Lucy R. Lippard and Margaret Harrison. Published by Institute of Contemporary Arts, 1980. {{ISBN|090526309X}} /9780905263090</ref>. La rimedo de modernaj komputilaj sistemoj fariĝis grava ero en la laboro de Holzer en 1982, kiam la artisto instalis sian unuan grandan elektronikan signon sur konstruaĵo en [[Times Square]], Novjorko. La uzo de [[Lum-eliganta diodo|lum-eligantajn diodojn]] (LED) permesis al Holzer atingi pli grandan spektantaron. La tekstoj en ŝia serio ''Survival'' (Supervivo'')'', kompilita inter 1983-1985, aludas la grandan doloron, ĝojon kaj ridindecon de vivo en nuntempa socio<ref>[http://web.grinnell.edu/faulconergallery/CampusArt/holzer.htm Jenny Holzer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181204133424/http://web.grinnell.edu/faulconergallery/CampusArt/holzer.htm |date=2018-12-04 }} Grinnell College, Grinnell.</ref>. En la jaro 1986 Holzer komencis labori el ŝtono. En 1989, Holzer fariĝis la dua virina artisto elektita por reprezenti Usonon ĉe la [[Venecia Bienalo]] en Italio. Ĉe la 44-a Bienalo en 1990 ŝiaj [[Lum-eliganta diodo|LED]]-ŝildoj kaj marmoraj benkoj okupis solenan ekspozician spacon en la usona [[Pavilono|pavilono]]. Ŝi ankaŭ desegnis afiŝojn, ĉapelojn kaj T-ĉemizojn kiuj estis venditaj en la stratoj de [[Venecio]]. Kun la instalaĵo ''Mother and Child'' (Patrino kaj Infano), ŝi gajnis la ''Leone d'Oro'' por la plej bona pavilono. Dum Holzer mem verkis siajn tekstojn por la plimulto de siaj artaĵoj inter 1977 kaj 2001, ekde 1993 ŝi plejparte uzis tekstojn skribitajn de aliaj, inkluzive de literaturaj tekstoj de aŭtoroj kiel la pola Nobel-laŭreato [[Wisława Szymborska|Wislawa Szymborska]], Henri Cole, [[Elfriede Jelinek]], Fadhil Al Azzawi, [[Yehuda Amichai]], Mahmoud Darwish, Khawla Dunia kaj Mohja Kahf. Ekde 2010, la laboro de Holzer estis koncentrita sur registaraj dokumentoj, koncerne al Irako kaj la Meza Oriento<ref>(en) Rubin, Edward; Holzer, Jenny, "Art Newspaper" – intervjuo en marto 2010.</ref>. Uzante ankaŭ tekstojn el tre malsama kunteksto, en siaj pli lastatempaj projektoj ŝi uzis registarajn dokumentojn<ref name=":0">Kiki Smith (majo 2012), [http://www.interviewmagazine.com/art/jenny-holzer/#_ Jenny Holzer] ''Intervjuo''.</ref> kaj dokumentojn rilate al la milito en Irako. Ekzemple, granda LED-artaĵo prezentis eltiraĵojn de raportoj pri elzamenado de usonaj soldatoj akuzitaj de malobservoj de homaj rajtoj kaj de militkrimoj en la malliberejo Abu Ghraib en [[Bagdado]]— farante publika tion kio iam estis sekreta kaj ekspoziciis la "milit-komerc-distran komplekson"<ref>(en) Smith, Roberta (2009-03-12). "''[https://www.nytimes.com/2009/03/13/arts/design/13holz.html At the Whitney Museum, a Retrospective on a Career of Sounding the Alarm]''". [[The New York Times|''The New York Times,'']] [[ISSN]] [[issn:0362-4331|0362-4331]].</ref>. Holzer ofte parolas pri temoj kiaj [[milito]] (nuklea holokaŭsto) kaj morto ([[aidoso]]), [[naturmedio]], perforto, subpremo, malriĉeco, sekseco, feminismo, potenco de ''big business'' ([[Transnacia firmao|multnaciaj entreprenoj]]) kaj ''big govenrment'' (tutpovaj registaroj). La artistino ofte utiligas la retorikon de modernaj informaj sistemoj por pritrakti la politikon de diskurso<ref name=":4">(en) "[https://www.phillips.com/detail/JENNY-HOLZER/NY010510/122 Phillips: NY010510, Jenny Holzer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180324224520/https://www.phillips.com/detail/JENNY-HOLZER/NY010510/122 |date=2018-03-24 }}". ''Phillips''.</ref>. Ŝi ĉefe celas prilumi ion pensitan en silento kiu fakte devus resti kaŝita<ref name=":4" />. 0 Kritikisto Samito Jalbuena skribis ke publika uzo de lingvo kaj ideoj fare de la artistino ofte kreas ŝokantajn apudmetojn — kiuj komentas pri seksa identeco kaj genraj rilatoj ekzemple “Seksaj diferencoj estas ĉi tie por resti”) sur ŝildo je la enirejo de kinejo — aŭ foje elkrioj de kolero kiel “Misuzo de potenco venas sen iu surprizo” en formo de lumigitaj tekstŝildoj en ''[[Times Square]]''<ref>(en) Jalbuena, Samito, "''[http://www.pearllam.com/2014/04/18/bussiness-mirror-hello-men-of-asia-meet-jenny-holzer-in-singapore/ Business Mirror, "Hello, men of Asia, meet Jenny Holzer in Singapore] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321185715/https://www.pearllam.com/2014/04/18/bussiness-mirror-hello-men-of-asia-meet-jenny-holzer-in-singapore/ |date=2020-03-21 }}''", Pearl Lam Galleries, la 18-an de aprilo 2014.</ref>. === Selekto de artaĵoj === * ''Living Series (Viva Serio'' - en la fruaj 1980-aj jaroj), en kiu Holzer uzis grandegajn komunikajn perilojn kiel bronzaj memortabuloj kaj ''billboards'' * ''Under a Rock (Sub Roko-''1986), serio apudmetanta elektronikajn mesaĝojn kun poeziaj frazoj gravuritaj en ŝtonaj [[Benko (meblo)|benkoj]] kaj [[Sarkofago|sarkofagoj]]<ref>(en) ''[https://archive.org/stream/jennyholzer00wald/jennyholzer00wald_djvu.txt Full Text of Jenny Holzer]'', Internet Archive.</ref>. * ''Laments (Lamentoj'' - 1989), multimedia instalaĵo ĉe la ''Dia Art Foundation''<ref>Noto: Dia Art Fondumo, alternativa ekspozicia spaco en [[Manhattan]], Novjorko</ref>'','' prezentanta 13 ŝtonajn [[Sarkofago|sarkofagojn]]<ref>Roberta Smith, [https://www.nytimes.com/1989/03/10/arts/review-art-flashing-aphorisms-by-jenny-holzer-at-dia.html ''Flashing Aphorisms By Jenny Holzer at Dia''] [[New York Times|The New York Times]], la 10-an de marto 1989.</ref>, ĝis hodiaŭ ŝia plej kompleksa kaj plej spektakla [[Lum-eliganta diodo|LED]]-instalaĵo. * ''Please Change Beliefs (Bonvolu ŝanĝi kredojn'' - 1995), interaktiva artaĵo kreita por la interreta arta galerio adaweb, inkluzive de pluraj ekzemmoj de ''Truisms'' de la artisto27. Unu el ŝiaj ''Truisms'' estas ekzemple: “Estas en via mem-intereso trovi vojon por esti tre dolĉa, karesema”<ref>(en) ''[http://www.moca.org/pdf/press/WIA_Award_Release.pdf MOCA award to distinguished women in the arts honors celebrated visual artist Jenny Holzer]'', [https://web.archive.org/web/20131029194144/http://www.moca.org/pdf/press/WIA_Award_Release.pdf arĥivita] la 29-an de oktobro 2013 ĉe [[Wayback Maŝino|Wayback Machine]] [[Muzeo de Nuntempa Arto, Los-Anĝeleso]].</ref>. * ''For the Capitol (Por la Kapitolo'' - 2007), noktaj projekcioj de citaĵoj de Prezidantoj John F. Kennedy kaj [[Theodore Roosevelt]] pri la rolo de arto kaj [[kulturo]] en usona socio<ref>(en) '''[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/12/AR2007091202441.html For the Capitol': Illuminated Reflections on the Potomac]''.</ref>. * ''For SAAM'' (2007), la unua cilindra kolumno de lumo kaj teksto, kreita per blanka elektronika [[Lum-eliganta diodo|LED]] kiu prezentis tekstojn de kvar verkoj el la serio ''Truisms'' de la artisto — ''Living'' (elektoj), ''Survival'' (elektoj) kaj ''Arno,'' komisiita de la [[:en:Smithsonian_American_Art_Museum|Smithsonian American Art Museum]] |en <ref>[http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=76771 Jenny Holzer, ''For SAAM'' (2007)] Smithsonian American Art Museum, Washington, D.C.</ref>. * ''Redacted Paintings (Redaktitaj Pentraĵoj'' - 2008), reproduktantaj malsekretigitajn notojn, kun multe de la teksto nigrigita fare de cenzuristoj. * ''For Leonard Cohen'' (2017), serio de grandskalaj lumprojekcioj sur [[turstokejo]] n-ro 5, unu el plej grandaj ikonecaj arkitekturaj strukturoj de [[Montrealo]], kreita en la kadro de la ekspozicio pri nuntempa arto ''Leonard Cohen – A Crack in Everything'' de la [[:fr:Musée_d'art_contemporain_de_Montréal|Musée d'art contemporain de Montréal]] | fr''.'' La instalaĵo prezentis frazojn de poemoj kaj kantoj de [[Leonard Cohen]], projektitajn en la franca kaj la angla lingvoj dum kvin noktoj, komencinte la 7-an de novembro, dato de la unua datreveno de la morto de Cohen, ĝis la 11-a de novembro, 2017.<ref>(en) "''[https://macm.org/en/activities/jenny-holzer-for-leonard-cohen/ Jenny Holzer : For Leonard Cohen]''", ''MAC Montréal''.</ref> === Artaĵoj konstante videblaj === * ''Verda Tablo'' (1992), granda granita piknika tablo kun surskriboj, parto de la Kolekto Stuart, publika arto en la [[kampuso]] la [[Universitato de Kalifornio]], [[San Diego]]. * ''Instalaĵo por Schiphol'' (1995), konstanta instalaĵo en la [[Flughaveno Schiphol|Amsterdama Flughaveno Schiphol]], Nederlando * ''Erlauf Paca Monumento'' (1995), subĉiela instalaĵo kun tekstoj kiu rememorigas perditajn vivojn kaj akiritan pacon dum la [[dua mondmilito]] en [[Erlauf]], [[Aŭstrio]]. * ''Instalaĵo por la Guggenheim Muzeo Bilbao'' (1997) konstanta instalaĵo, kiu troviĝas de la ĉefa ĉambro de la Guggenheim Muzeo, kun altaj LED-kolumnoj kun teksto en la angla kaj la [[eŭska]] lingvoj. * ''Bench'' (de la serio ''Survival'' kun 8 benkoj) (1997), benko farita el verda marmoro ĉe la Galerio Faulconer en [[:en:Grinnell_College|Grinnell College]] kun la portugallingva surskribo: ''Numa sonho voce encontrou uma jeito de sobreviver e se encheu de alegria'' (En revo vi vidis manieron supervivi kaj vi estis ĝojplena) * ''Untitled'' (1999), instalaĵo por ''Isla de Esculturas'', [[Pontevedra]], [[Hispanio]] === Serigrafiaĵoj === Ĉe la [[:en:Massachusetts_Museum_of_Contemporary_Art|Massachusetts Museum of Contemporary Art]] Holzer prezentis en 2007 serion de 15 [[Serigrafiaĵoj|serigrafiaĵoj,]] ĉiu en sama grandeco (mezgrandaj kanvasoj), portas reprodukton de [[Microsoft PowerPoint|PowerPoint]] diagramo uzita en 2002 por informi (eks-)prezidenton [[George W. Bush]], [[Donald Rumsfeld]] kaj aliaj pri la usona plano por [[Invado de Irako en 2003|invadi Irakon]]. Holzer trovis ĉi tiujn dokumentojn ĉe la retejo de la sendependa, ne-registara organizaĵo ''National Security Archive'' (Nacia Sekureca Arkivo - nsarchive.org), kiu siavice akiris ilin pere de la [[:en:Freedom_of_Information_Act_(United_States)|Freedom of Information Act]] (Leĝo pri libereco de informoj) kaj uzis ilin kiel fonta materialo por sia laboro ekde 2004<ref>(en) Ken Johnson, ''[https://www.nytimes.com/2007/12/26/arts/design/26holz.html Jenny Holzer Makes Light of Poems and Beats Swords Into Paintings]'', New York Times, la 26-an de decembro 2007.</ref>. Aliaj pentraĵoj prezentas konfesojn aŭ leterojn de ĉiuspecaj kaptitoj de kaj iliaj familiaj aŭ interŝanĝoj rilate al [[torturo]] samkiel [[fingrospuroj]] de kaptitoj kaj mapoj de [[Bagdado]]<ref name="nytimes.com">Roberta Smith, [https://www.nytimes.com/2009/03/13/arts/design/13holz.html ''Sounding the Alarm, in Words and Light''], [[New York Times|The New York Times]], la 12-an de marto 2009. </ref>. == Danco == La unua dancprojekto de Holzer estis en 1985, “Holzer Dueto … Truisms” kun Bill T. Jones. En 2010, ŝi kunlaboris kun la koreografo Miguel Gutierrez por la serio Co-Laboritoria ĉe la Instituto de Nuntempa Arto en [[Bostono]]. Estis 10 dancistoj kiuj dancis en ĉambro en kiu la vortoj de Holzer estis projekciitaj sur la murojn.<ref>Claudia La Rocco, [https://www.nytimes.com/2010/07/25/arts/dance/25holzer.html ''Her Words, His Movement, Their Collaboration''], [[New York Times|The New York Times]], la 23-an de julio 2010.</ref> == Publikaĵoj de Holzer == * ''A Little Knowledge (Malgranda Scio),'' 1979 * ''Black Book'' ''(Nigra Libro)'',1980 * ''Hotelo'' (kun Peter Nadin,1980 * ''Living'' (kun Nadin), 980 * ''Eating Friends (Manĝante Amikojn),'' 1981 * ''Eating through Living (Manĝi per vivado''),1981 * ''Truisms and Essays'' ,1983<ref name="guggenheim.org">(en [http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/bio/?artist_name=Jenny%20Holzer&page=1&f=Name&cr=1 Jenny Holzer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120403223505/http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/bio/?artist_name=Jenny%20Holzer&page=1&f=Name&cr=1 |date=2012-04-03 }}, Guggenheim Collection.</ref> * ''The Venice Installation'' ''(La Venecia Instalaĵo)'',1990 * ''Die Macht des Wortes'' (germana por ''La povo de la vorto''), 2006 == Ekspozicioj == Ekde 1978 Holzer okazigis multnombrajn solajn kaj grupajn ekspoziciojn, inkluzive de la [[Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Muzeo]] en [[Novjorko]] (1989), la Kunsthalle Düsseldorf (1990), la Muzeo de Arto en [[Dallas (Teksaso)|Dallas]] (1993), la Muzeo pri Nuntempaj Artoj en Houston (1997), la ''[[Neue Nationalgalerie]]'' en [[Berlino]] (2002), la Aŭstralia Centro por Nuntempa Arto en [[Melburno]] (2006) kaj la Whitney Muzeo de Amerika Arto en Novjorko (2009). Ŝiaj lumprojekcioj estis videblaj en ikonaj publikaj spacoj kiel la Monda Komerca Centro en Novjorko aŭ la [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]] de Berlino kaj en urboj kiel [[Bostono]], [[Prago]], [[Vieno]], [[Singapuro]], [[Novjorko]], [[Dublino]], [[Londono]], [[Parizo]] kaj [[Bonaero]]. Ŝiaj artaĵoj estas en muzeokolektoj de ekzemple [[Centro Georges Pompidou|Centre Pompidou]] en [[Parizo]], [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|MoMA]] kaj la [[Solomon R. Guggenheim Museum|Muzeo Solomon R. Guggenheim]] en Novjorko, la [[Tate Gallery|Tate Collection]] en Londono kaj la [[:es:Museo_de_Arte_Contemporáneo_de_Barcelona|MACBA]] en [[Barcelono]]<ref>[https://www.macba.cat/ca/buscador?key=Holzer Jenny Holzer] en MACBA</ref>. Ŝi ankaŭ sciis invadi la televidostacion [[:en:MTV|MTV]] per siaj '''Holzerismoj''<nowiki/>'<ref name=":3" />. == Vidu ankaŭ == * [[Art & Language]], revuo * [[Barbara Kruger]] * [[Martin Firrell]] * [[Robert Montgomery]] === Aliaj lingvo-artaj artistoj === * [[Louise Lawler]] * [[Matt Mullican]] * [[Richard Prince]] * [[Christopher Wool]] * [[Joseph Kosuth]] * [[Laurence Weiner]] * [[John Baldessari]] * [[Douglas Huebler]] * [[Hanne Darboven]] * [[Susan Hiller]] * [[Marianne Mispelaëre]] * [[Rainer Gababi]] * [[Rachid Koraich|Rachid Koraichi]] == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta aŭ tuta traduko de la [[:en:Jenny_Holzer|samtitola artikolo]] en la angla vikipedio, [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jenny_Holzer&action=history listo de aŭtoro]j. {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Holzer, Jenny}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Feministaj artistoj]] [[Kategorio:Tekstarto]] [[Kategorio:Lingvo-arto]] [[Kategorio:Usono]] c1gjokr6l7hr4kxotj9acb9qj1pc27g 0 684410 9405096 7943121 2026-06-16T23:53:25Z Dantevmartinez 256628 /* */ Aldonitaj pliaj informoj, referencoj kaj korektita lingvaĵo. 9405096 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''August ZANG''' (en germanlingva prononco: [tsaŋ]; 2a de aŭgusto, [[1807]] – 4a de marto, [[1888]]) estis aŭstra entreprenisto kiu fondis la [[gazeto]]n de [[Vieno]] nome ''[[Die Presse]]''. Li grave influis la francajn bakmetodojn. [[Dosiero:Die Presse 3. Juli 1848.png|eta|150px|maldekstre|Frontpaĝo de la 3a de julio, 1848, de la unua numero de la origina ''Die Presse''.]] En [[1848]], kiam la [[cenzuro]] estis pli milda en [[Aŭstrio]], li revenis el [[Parizo]] al [[Vieno]] kaj fondis la [[gazeto]]n ''[[Die Presse]]'', nome ĉiutaga [[ĵurnalo]] kiu ankoraŭ funkcias nuntempe (kvankam post kelkaj interrompoj). Tiu gazeto estis kreita laŭ la modelo de la franca gazeto de [[Émile de Girardin]] nome ''La Presse'' kaj enkondukis multajn de liaj samaj popularigaj ĵurnalismaj teknikoj, inklude malaltan prezon (subtenitan per sia volumo kaj reklamado), seriaj publikaĵoj kaj mallongaj, facile kompreneblaj alineoj. En 1864, disputo kondukis al du ŝlosilaj ĵurnalistoj kiuj lasis ''[[Die Presse]]'' kaj fondis ''Die Neue Freie Presse''. La origina ''Die Presse'' estis tuj konata kiel ''La Malnova Presse'' kaj en 1867 Zang vendis ĝin. {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Zang, August}} [[Kategorio:Aŭstraj entreprenistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[Kategorio:Bakistoj]] 9otq05oe02ovdtnxtlk1hvwrnjwzn9u 9405178 9405096 2026-06-17T05:48:53Z Sj1mor 12103 9405178 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''August ZANG''' (en germanlingva prononco: [tsaŋ]; 2a de aŭgusto, [[1807]] – 4a de marto, [[1888]]) estis aŭstra entreprenisto kiu fondis la [[gazeto]]n de [[Vieno]] nome ''[[Die Presse]]''. Li grave influis la francajn bakmetodojn. [[Dosiero:Die Presse 3. Juli 1848.png|eta|150px|maldekstre|Frontpaĝo de la 3a de julio, 1848, de la unua numero de la origina ''Die Presse''.]] En [[1848]], kiam la [[cenzuro]] estis pli milda en [[Aŭstrio]], li revenis el [[Parizo]] al [[Vieno]] kaj fondis la [[gazeto]]n ''[[Die Presse]]'', nome ĉiutaga [[ĵurnalo]] kiu ankoraŭ funkcias nuntempe (kvankam post kelkaj interrompoj). Tiu gazeto estis kreita laŭ la modelo de la franca gazeto de [[Émile de Girardin]] nome ''La Presse'' kaj enkondukis multajn de liaj samaj popularigaj ĵurnalismaj teknikoj, inklude malaltan prezon (subtenitan per sia volumo kaj reklamado), seriaj publikaĵoj kaj mallongaj, facile kompreneblaj alineoj. En 1864, disputo kondukis al du ŝlosilaj ĵurnalistoj kiuj lasis ''[[Die Presse]]'' kaj fondis ''Die Neue Freie Presse''. La origina ''Die Presse'' estis tuj konata kiel ''La Malnova Presse'' kaj en 1867 Zang vendis ĝin. {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Zang, August}} [[Kategorio:Aŭstraj entreprenistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[Kategorio:Bakistoj]] 5g5lguoe9de8h16qtctq5dvemfcefdn 0 684655 9404637 8290087 2026-06-16T14:33:13Z Sj1mor 12103 9404637 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Hermanus (Herman) BROOD''' ([[Zwolle]], [[5-an de novembro]] [[1946]] – [[Amsterdamo]], [[11-an de julio]] [[2001]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[kantisto]], [[pentristo]], [[pianisto]], [[aktoro]] kaj [[aŭtoro]]. Brood distingis sin pro sia karakteriza kantvoĉo kaj muzika diverseco. Li estis la nederlanda [[Korpo|enkorpigo]] de la [[hedonismo|hedonisma]] kredo ''Sex, drugs & rock 'n' roll'' ([[sekso]], [[drogo]]j kaj [[roknrolo]]). Brood montris norman [[abstina sindromo|abstinan sindromon]] kiel [[inkontinenco]], [[epilepsio]] kaj [[deliro]] post multjara amaskonsumo de [[amfetamino]] kaj [[alkoholo]]. Kvar monatoj antaŭ sia kvindekkvina naskiĝotago li faris [[memmortigo]]n. Kun [[Suicidletero|adiaŭa letero]] en la poŝo, li saltis ekde la tegmento de la amsterdama [[Hilton-hotelo]]. [[Dosiero:Herman Brood 2000 Amsterdam Sander Lamme.jpg|eta|meza|Herman Brood en 2000]] {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Brood, Herman}} [[Kategorio:Nederlandaj kantistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] [[Kategorio:Nederlandaj pianistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj aktoroj]] [[Kategorio:Nederlandaj verkistoj]] iuh9ynthvytshxjfxh4569eju40313a 14 685471 9405051 7359095 2026-06-16T21:30:20Z Moldur 2507 9405051 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Kosovo]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo laŭ landoj|Kosovo]] [[Kategorio:Komunikado en Kosovo]] [[Kategorio:Distrado en Kosovo]] [[Kategorio:Kosova socio]] [[Kategorio:Kulturo de Kosovo]] 7nbwx4wxh96x519qoxdues0ulh7ethw 0 690423 9404829 8202191 2026-06-16T18:44:46Z Sj1mor 12103 9404829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Georg Friedrich SCHMOLL''' ([[Ludwigsburg]]; 1785 en [[Urdorf]]) estis [[Germanoj|germana]] [[desegno|desegnisto]] kaj [[kupro]]-[[gravuristo]]. Li kunlaboris kun kaj lernis el aliaj kolegoj kiel Johann Heinrich Lips, Daniel Berger kaj Johann Rudolf Schellenberg. Li specialiĝis en fizionomio de portretoj. Tiel li faris kelkajn bildojn de [[Johann Wolfgang von Goethe]] kaj de kelkaj samfamilianoj. <gallery> Dosiero:Schmoll Goethe I.jpg|[[Johann Wolfgang Goethe]] Dosiero:Schmoll Goethe II.jpg|Johann Wolfgang Goethe Dosiero:Schmoll Goethe IIIa.jpg|Johann Wolfgang Goethe Dosiero:Schmoll Goethe IIIb.jpg|Johann Wolfgang Goethe Dosiero:Schmoll Goethe IVa.jpg|Johann Wolfgang Goethe Dosiero:Schmoll Goethe IVb.jpg|Johann Wolfgang Goethe Dosiero:Schmoll Goethe Va.jpg|Johann Wolfgang Goethe Dosiero:Schmoll Goethe Vb.jpg|Johann Wolfgang Goethe Dosiero:Silhouette of Johann Wolfgang von Goethe.svg|Johann Wolfgang Goethe Dosiero:Silhouette of Johann Wolfgang von Goethe.svg|Johann Wolfgang Goethe </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Schmoll, Georg Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] tn1zju9nk2e65f1siwh7uq4lsijx16c 0 690472 9404673 8254855 2026-06-16T14:45:21Z Sj1mor 12103 9404673 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Johann Heinrich Wilhelm TISCHBEIN''', konata ankaŭ kiel la ''Goethe-Tischbein'' (15a de februaro [[1751]] en [[Haina]] – 26a de februaro 1829 en [[Eutin]]), estis [[Germanoj|germana]] [[pentristo]] de la familio Tischbein de artistoj.<ref> [http://www.zeno.org/Kunst/M/Tischbein,+Heinrich+Wilhelm/Aus+meinem+Leben "Tischbein,+Heinrich+Wilhelm".] www.zeno.org. Alirita la 3an de majo 2020.</ref> El 1772 ĝis 1773 li studis en [[Nederlando]] la verkaron de la [[Malnovaj majstroj]] kaj en [[Romo]] en 1779. Li setliĝis kiel pentristo de portretoj en [[Berlino]] kaj iĝis membro de la [[Loĝio (framasona)|framasona loĝio]].<ref>Karlheinz Gerke (2014). [http://www.zur-eintracht.de/images/eintracht/Dokumente/260_j_festschrift.pdf "Die Mitglieder der Berliner Freimaurerloge ‚Zur Eintracht' 1754-1815 in 260 Jahre Johannisloge zur Eintracht S.38" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210831021934/http://www.zur-eintracht.de/images/eintracht/Dokumente/260_j_festschrift.pdf |date=2021-08-31 }} Johanniskoge zur Eintracht e.V. Alirita la 3an de majo 2020. pdf 4,5 MB</ref> Poste li setliĝis en [[Zuriko]]. En 1783, li revenis al Romo per stipendio donita fare de duko Ernesto la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburg); ĝin li akiris pro rekomendo de [[Johann Wolfgang von Goethe]], al kiu li estis prezentita de [[Johann Kaspar Lavater]]. Li restis en Italio ĝis [[1799]] kaj amikiĝis kun Goethe, kaj veturis kun li al [[Napolo]] en 1787.<ref> ''Italienische Reise'' (Itala veturo) de Goethe. </ref> Dum siaj lastaj dek jaroj tie, li estis direktoro de la "Accademia di Belle Arti di Napoli". == Galerio == <gallery mode=packed heights=160> File:Johann Heinrich Wilhelm Tischbein - Goethe in the Roman Campagna - Google Art Project.jpg|La plej fama pentraĵo de Tischbein nome: ''Goethe en la Roma kamparo'', 1787 File:Tischbein - Lady Charlotte Campbell.jpg|''Portreto de Lady Charlotte Campbell'' File:Johann Heinrich Wilhelm Tischbein - Gänsefamilie und Fuchsfamilie (Metropolitan Museum of Art).jpg|''La anasfamilio kaj la vulpofamilio'' File:Johann Heinrich Wilhelm Tischbein 003.jpg|Dukino<br /> Natalja Saltikova File:Christian Gottlob Heyne Tischbein 1772.jpg|Christian Gottlob Heine File:Diogenes looking for a man - attributed to JHW Tischbein.jpg|''[[Diogeno la Cinika|Diogeno]] serĉante honestan homon'' </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Tischbein, Johann Heinrich Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj luteranoj]] [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] cnfed5w8wdmazvzcmyyvbv1jx8l3buc 0 690605 9404852 8254877 2026-06-16T18:58:39Z Sj1mor 12103 9404852 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Johann Joseph SCHMELLER''' (12a de julio [[1794]] aŭ [[1796]] en [[Großobringen]]; 1a de oktobro 1841 en [[Weimar]]) estis [[Germanoj|germana]] [[pentristo]]. Li funkciis kiel hejmpentristo de [[Goethe]]. [[Dosiero:Goethe und Schreiber John@Weimar Anna Amalia Bibliothek.jpg|eta|''Goethe diktas en sia laborejo al la skribisto John'', olepentraĵo de Johann Joseph Schmeller, [[1834]].]] Johann Joseph Schmeller estis la meza filo el kvin filoj de Johann Michael Schmeller (1773 Großobringen, 1850 samloke) kaj de lia unua edzino Dorothea Eva Böhmel (1766–1814) el [[Buchfart]]. Krom la laboro por la hejmo de Goethe, li faris portretojn de gravuloj kiel [[Johann Peter Eckermann]], [[Friedrich Wilhelm Riemer]], [[Carl Friedrich Ernst Frommann]], [[Franz Grillparzer]], [[Adam Mickiewicz]], [[Alexander von Humboldt]] kaj lia frato [[Wilhelm von Humboldt]], [[Christian Daniel Rauch]], Sulpiz Boisserée kaj [[Jacques-Louis David]]. == Vivo == Ĉar la deziro de la knabo al bildaj reprezentadoj jam frue evidentiĝis, li ricevis la ŝancon de solida edukado per frekventado de la Libera desegna lernejo en Vajmaro kaj li estis precipe kuraĝigita de la amika simpatio de la kortega pentristo [[Ferdinand Jagemann]]. Post ties morto, kiun Schmeller ankaŭ estis akompaninta en la kampanjoj de 1814 kaj 1815, grandduko [[Karlo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)|Karlo Aŭgusto]] sendis lin al la studio de [[Mathieu Ignace van Brée]] por plia trejnado al [[Antverpeno]] kaj post lia reveno en 1824 nomumis lin orda profesoro en la desegnolernejo. Schmeller ŝajnas esti havinta specialan talenton por rapide tutece kompreni la personecojn kiujn li renkontis kaj kapablis vivece bildigi la kapojn en grandaj kretodesegnaĵoj. [[Johann Wolfgang von Goethe]] do uzis ĝin ĝis sia morto por krei albumon de portretoj de elstaraj personecoj, kiuj vizitadis la domon de la poeto. Schmeller desegnis tiamaniere ĉirkaŭ 180 portretojn, 150 el kiuj estas ankoraŭ en la [[Goeto-muzeo (Weimar)]] kaj donas valoran kontribuon al la kono de la tempo, la rondoj de la Vajmara socio ĉirkaŭanta la poeton, same kiel pri eksterlandanoj trapasantaj, ekz. [[Franz Grillparzer]], [[Adam Mickiewicz]], [[Christian Daniel Rauch]], [[Jacques-Louis David]], [[Sulpiz Boisserée]], [[Alexander von Humboldt]] kaj aliaj. Kiom altestime Goethe mem pensis pri la talento de Schmeller evidentiĝas ne nur el tio ke li tre ofte lasis sin desegni kaj pentri de Schmeller sed ankaŭ el letero adresita al Sulpiz Boisserée, en kiu li taksis la Boisserée-portreton faritan fare de Schmeller multe pli bona ol la verko farita de Peter Cornelius. Krom albumo kiu en la 1880-aj jaroj estis alirebligita por vizitantoj de la Goethe-domo kaj ĉefe protektos la nomon de Schmeller kontraŭ forgeso, oni havas el lia mano ankaŭ kelkajn oleo-pentradojn, kies arta valoro certe havas malprioritaton rilate al la regonhistoria intereso. Menciindaj estas la portretoj de Goethe, Knebel, Einsiedel en la [[Biblioteko Dukino Anna Amalia]], alia oleo-pentraĵo de Goethe en [[Frankfurto ĉe Majno]], de la Vajmara ataliono (kun multaj portretoj el la vivo en la kazerno de la posta 94-a regimento), preĝejaj bildoj en diversaj komunumoj en la ĉirkaŭaĵo vajmara kaj alegoria plafonbildo ĉe [[Kastelo Kromsdorf]]. == Bibliografio == * Johann Joseph Schmeller. Ein Porträtist im Dienste Goethes. Klassik Stiftung Weimar, 2003. (Ausstellungskatalog) * Willy Handrick: Johann Joseph Schmeller […]. Aufbau-Verlag, 1966. * Carl Ruland: [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Schmeller,_Johann_Joseph Schmeller, Johann Joseph.] En: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 31, Duncker & Humblot, Leipzig 1890, S. 636 f. * [https://www.deutsche-biographie.de/sfz78585.html Schmeller, Johann Joseph.] En: Deutsche Biografie. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Schmeller, Johann Joseph}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] lgyeg7jo9h5p4064408h3jxtr0jcdfc 0 694870 9404496 8840473 2026-06-16T12:18:47Z Sj1mor 12103 9404496 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Margit Gerle,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gerle Margit''' estis [[Hungario|hungara]] [[ceramiko|ceramikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Ŝia [[edzo]] estis [[József Benes]]. Margit Gerle<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://artportal.hu/lexikon-muvesz/gerle-margit-564/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-06-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200617064133/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/gerle-margit-564/ |arkivdato=2020-06-17 }}</ref> naskiĝis la {{daton|7|januaro|1949}} en [[Mezőberény]]<!--, ŝi mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Margit Gerle akiris [[diplomo]]n en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo de Budapeŝto]] en [[1973]]. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis [[Árpád Csekovszky]] kaj [[György Jánossy (arkitekto)]]. Komence ŝi estis [[fasonisto]], poste memstara ceramikisto. En la studjaro 1974 ŝi instruis en mezlernejo en [[Szeged]]. Ekde 1977 ŝi ekspoziciis. Ŝi havis [[stipendio]]jn en [[Suomio]] en 1981, en [[Romo]] post 4 jaroj, en [[Hispanio]] en 1996. Inter 1990–1993 ŝi instruis en la [[Arta Universitato Moholy-Nagy]] kaj ŝi doktoriĝis en [[2005]]. Ŝi ricevis [[premio]]jn inter 1988-2006. Ŝi vidviniĝis en 2017. == Elektitaj ceramikaĵoj == * murceramikaĵoj ([[Óföldeák]] (1980), [[Tömörkény]] (1985), [[Csongrád (urbo)]] (1989), [[Makó]] (1990), [[Paks]] (1991), [[Kecskemét]] (1994), [[Baja]] (1995)) * fasadaj ornamaĵoj (Mezőberény (1987), [[Budafok]] (1997), [[Kecskemét]] (1997)) * vazoj ([[Szolnok]] (1988), [[Orosháza]] (1992)) * fontano ([[Siófok]] (1993)) * monumento ([[Tiszakürt]] (1991)) == Elektitaj ekspozicioj solaj == * Budapeŝto (1977, 1987, 1992, 2002, 2005) * [[Szeged]], [[Subotica]] (1979) * [[Berlino]] (1980) * [[Kecskemét]] (1992, 2004) == Elektitaj ekspozicioj grupaj == * [[Pécs]] (1978, 1984, 2006) * Budapeŝto (1980, 1991, 1993, 2004) * [[Vieno]], [[Zagrebo]] (1984) * [[Parizo]] (1986) * [[Prago]] (1997) * Szeged (2011) == Fontoj == * [http://opac.kjmk.hu/fr/web/guest/gerle-margit hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200617054713/http://opac.kjmk.hu/fr/web/guest/gerle-margit |date=2020-06-17 }} * [https://www.kozterkep.hu/adattar/lexikon_szocikk/1520 hungarlingva biografio] * [https://regi.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/kortars-magyar-muveszeti/ch11s48.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200808054011/https://regi.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/kortars-magyar-muveszeti/ch11s48.html |date=2020-08-08 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gerle Margit}} [[Kategorio:Hungaraj ceramikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] sjvljifm5iccf2xxd9v21sjunyq2rjg 0 698019 9404527 8850291 2026-06-16T13:02:47Z Sj1mor 12103 9404527 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ŝri Kriŝna Ĉaitanja Mahaprabhu''' (1486 – 1533; [[IAST]]: Śrī Kṛṣṇa-Caitanya Mahāprabhu alinome Mahāprabhu aŭ "Granda Sinjoro") estis [[Hinduismo|hinduisma]] spirita gvidanto kaj kreanto de la [[Gaudija Vajŝnavismo|gaudija vajŝnavismo]]. == Vivo == Laŭ la gaudija vajŝnava kredo li estis la [[renaskiĝo]] de Ŝri Ŝri Rada-Kriŝno aŭ mallonge de la ''juna paro''. Li naskiĝis en [[Nabadvip]] en nuna [[okcidenta Bengalio]] je [[luna eklipso]]. Tradicie oni ripetas la nomojn de ''Hari'' dum luna eklipso en [[Barato]]. Nun ĉirkaŭ kvin cent jaroj antaŭe sub arbo de la speco ''Nim'' li naskiĝis kaj pro tiu la virinoj donis al li la nomon ''Nimai''. Tamen por astrologaj kialoj li ankaŭ akiris la nomon ''Viŝvambaro''. Li havis sole unu fraton kun la nomo ''Viŝvarup'', kiu prenis ''Sannjas'' kaj mortis ie en Barato. La gepatroj de li estis ''Saĉidevio'' kaj ''Ĝaganato Miŝro''. Pro la frua morto de lia patro ''Ĝaganato Miŝro'' li iris al ''Gajo'', kie li akiris [[inicado]]n de ''Iŝvaro Purio'' en la ''mahamantro''. Tiu ŝanĝis sian vivon entute. La viva historio de ''Nimai'' estas nektaro por la oreloj kaj kaŭzas bonan dormadon. == Tradicioj kaj signifo == Li estis ankaŭ la ĉefa proponanto de la [[Vedanto|Vedanta]] filozofio de [[Aĉintja Bheda Abheda]]. Mahaprabhu fondis la skolon de [[Gaudija Vajŝnavismo|gaŭdija vajŝnavismo]] (alinome Brahma-Madhva-Gaŭdija Sampradaja). Li disvastigis la [[Bhaktia]]n [[jogo]]n kaj popularigis la ĉantadon de [[Hare Kriŝna (mantro)|Hare Kriŝna mantro]].<ref>[http://www.scsmath.com/docs/chaitanya_mahaprabhu.html Sri Chaitanya Mahaprabhu] "He spread the Yuga-dharma as the practice for attainment of pure love for [[Radhao|Radha]]-[[Krishna]]. That process is Harinam-Sankirtan, or the congregational chanting of the Holy Names of Krishna "Hare Krishna Hare Krishna Krishna Krishna Hare Hare, Hare Rama Hare Rama Rama Rama Hare Hare"</ref> Li komponis la ''[[Ŝikŝaŝtakam]]'' (ok preĝoj).<ref>[http://srimadbhagavatam.com/introduction/en1 Srimad Bhagavatam (Introduction)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130525203633/http://srimadbhagavatam.com/introduction/en1|date=2013-05-25}} "Lord Caitanya not only preached the but propagated the teachings of the [[Bhagavad Gita]] as well in the most practical way."</ref> Li estas foje nomata Gauranga aŭ Gaura pro sia fandoreca hela korpo.<ref>[http://www.deccanherald.com/deccanherald/Mar122006/finearts1054102006310.asp In the Name of the Lord (Deccan Herald)]"He was also given the name of ‘Gora’ because of his extremely fair complexion." {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061207225342/http://www.deccanherald.com/deccanherald/mar122006/finearts1054102006310.asp|date=2006-12-07}}</ref> Lia [[naskiĝtago]] estas celebrata kiel Gaura-[[Purno|purnima]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.krishna.com/node/1407|titolo=Gaura Purnima|alirdato=16a de decembro 2008|eldoninto=www.krishna.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080312140828/http://www.krishna.com/node/1407|arkivdato=2008-03-12}}</ref><ref>[https://givegita.com/sri-chaitanya Sri Gaura Purnima] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201001230238/https://givegita.com/sri-chaitanya|date=2020-10-01}}"givegita.com"</ref> Li estas nomita ankaŭ Nimai pro sia naskiĝo sub arbo [[Hinda azadiraĥto]].<ref>[[iarchive:Krishna-Chaitanya-Mission|KCM Archive]]"They named Him Nimai, as he was born under a neem tree." {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424064200/http://www.archive.org/details/Krishna-Chaitanya-Mission|date=24a de aprilo 2008}}</ref> Li estas konsiderata ankaŭ [[Personigo|enpersonigo]] de la suprema dio [[Kriŝno]] kaj de lia interna potenco [[Radhao|Srimati Radha Rani]] kiel oni mencias en [[Bagavata Purano]] kaj en kelkaj aliaj skribaĵoj. Kiel [[mistikisto]] li gvidias al maniero adorado de la dio [[Kriŝno]] kun [[Ekstazo|ekstaza]] [[kanto]] kaj [[danco]], kiu havis profundan efikon sur [[Vajŝnavismo]] en [[Bengalio]]. == Famaj citaĵoj == "Homo devas esti [[Humileco|humila]] kiel la [[herbo]] de la [[kampo]], kaj pli [[Pacienco|pacienca]] ol [[arbo]]. Li devas esti senigita je ajna falsa prestiĝo, kaj estas ĝuste [[Ofertado|oferti]] plenan [[respekto]]n al aliaj ... " == Literaturo == * ''Ŝri Ĉajjtanjo Bhagavat'' de Vrindavano Daso Takuro * ''Ŝri Ĉajtanjo Ĉaritamrit'' de Kriŝna Daso Kaviraĝo Gosvamio * ''The Teachings of Chaitanya Mahaprabhu'' de A.C. [[Svamio Baktivedanto]] akirebla de BBT aŭ rete. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hinduismaj religiuloj]] [[Kategorio:Asketoj]] [[Kategorio:Bengaloj]] [[Kategorio:Hinduismaj mistikuloj]] [[Kategorio:Hinduismaj filozofoj]] jjhlhkvr1bphye8m4s78y5afufk7p2q 0 698569 9404876 9394158 2026-06-16T19:14:10Z Sj1mor 12103 9404876 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} {{Reĝa familio de Belgio}} [[Princino]] '''Delphine de Belgio''' (''Delphine Michèle Anne Marie Ghislaine de Saxe-Cobourg''; naskiĝis la [[22-a de februaro|22-an de februaro]] [[1968]] en Bruselo<ref>Boël, Delphine, "''[https://web.archive.org/web/20200128114011/https://www.delphineboel.com/cv-delphine-boel.php Curriculum vitae of Delphine Boël Artist colourist painting, video]''", [https://www.delphineboel.com/cv-delphine-boel.php arĥivita] de la originalo , la 28-an de januaro 2020. </ref>), artista nomo '''Delphine''', ankaŭ antaŭe konata kiel '''Delphine Boël''', estas belga pentristino kaj skulptistino, [[Plastiko|plastika]] kaj multmedia artistino. == Artista laboro == Ŝi studis ĉe la arta kolegio ''Chelsea School of Arts and Design'', universitato de Londono. Ŝi kreskis en Londono kaj laboris tie kiel artisto ĝis 2003. Tiun jaron ŝi transloĝiĝis al Bruselo. === Tekst-arto kun mesaĝo === Ŝiaj pentraĵoj regule enhavas tekst-arton: vortoj, vortludoj kaj poezio okupas okulfrapan lokon en ŝia arto, samkiel [[neono]], uzata pro ĝia vida forto kaj ĝia pureco<ref>(en) ''[https://www.delphineboel.com/press/delphineboel_62.pdf WORDS COLORS &thoughts about life]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (PDF)</ref>. Ŝi faras ankaŭ arton kun filozofiaj mesaĝoj, ankaŭ en formo de portebla modo: [[Silko|silkaj]] [[Ŝalo|ŝaloj]] ("''Statement shawls''") menciantaj "''Love''" aŭ "''Life can be beautiful and it can be awful. Life can be full of suprises and full of crises… Life can not be put on hold and it can not be controlled''")<ref>(en) [https://www.delphineboel.com/artwork-125-life.php LIFE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201017175457/https://www.delphineboel.com/artwork-125-life.php |date=2020-10-17 }} (bildoj pri la ŝalo)</ref><ref>(en) [https://www.youtube.com/watch?v=WzYQlFuizhI Delphine "Wearable Art Collection " featured @Marie-Claire Zoute fashion show 2017 Knokke -Zoute], YouTube</ref> aŭ sur murspegula glaco ekzemple tekstanta "''You can't change the truth but the truth can change you''" (Vi ne povas ŝanĝi la veron, sed la vero povas ŝanĝi vin)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=sKykRzKgEvM&feature=youtu.be&t=158 Filmeto de la franclingva belga televido], teksto sur spegula glaco je minuto 2:38</ref>. Dum ekspozicio en Belgio (2020) ŝi parolas pri sia arto<ref>(en) ''[https://www.youtube.com/watch?v=S66wJXpBrMM Delphine Boël Attitude @ Guy Pieters Gallery Knokke 1]'', filmeto</ref> kiu volas doni esperon al homoj, por neniam rezigni ("''Never give up''"). Delphine Boël kreas verkojn, en kiuj ŝi luktas kontraŭ hipokriteco kaj konvencioj, starigante demandojn pri identeco<ref>(fr) Delphine Boël, ''[https://www.amazon.co.uk/Never-Give-Up-Delphine-Bo%C3%ABl/dp/2390150128/ref=sr_1_3?dchild=1&qid=1602248191&refinements=p_27%3ADelphine+Bo%C3%ABl&s=books&sr=1-3 Never give up]''</ref>. Kvankam ŝi pasigis 30 jarojn de sia vivo en Londono, la spirito de siaj artaĵoj restas esence belga: tre individuisma, briletanta de vivoĝojo kaj ne prenante sin mem tro serioza. En sia laboro ŝi ne evitas la grandajn vivodemandojn nek la konfrontiĝon kun si mem, la batalon kontraŭ ekskludo de homoj. Iuj titoloj de ŝiaj verkoj atestas pri tio kiel Blua Ĉielo, Malicaj Onidiroj; Vero liberigas; La Fonto de Identeco; La Fuĝo el Realeco La arto de Delphine Boël estas humura kaj estetika metamorfozo de temoj kiel amo, potenco, sed ankaŭ la sufero trudita de la vivo. Vortoj kompletigas kaj donas novan signifon al la videbla. Humoro kaj arto helpas en tio. Ŝiaj pentraĵoj kaj skulptaĵoj en brilaj koloraj tonoj mezuras pli altaj ol la artistino kaj la publiko. Ŝi ankaŭ multe laboras kun '''papier mâché''<nowiki/>', materialo bazita sur [[papero]] kaj [[gluo]]. == Persone == Delphine Boël vivis ĝis 2004 en Londono kaj samjare transloĝiĝis al Belgio. Ŝi edziniĝis kun Jim O'Hare kun kiu ŝi havis du infanojn. Antaŭ la 1-a de oktobro 2020, ŝi apartenis al la belga [[nobelo|nobelaro]] kaj estis laŭleĝe ''[[Damo (titolo)|damo]]'' Boël. Je tiu dato, ŝi ricevis la titolon de Princino de Belgio kun la predikato “Ŝia Reĝa Alteco” kaj estas membro de la [[Monarkio de Belgio|belga reĝa familio]]. Ŝi estas la [[ekstergeedzeca filino]] de reĝo [[Alberto la 2-a (Belgio)|Alberto la 2-a de Belgio]] kun baronino Sybille de Selys-Longchamps kaj la duon-fratino de reĝo [[Filipo (Belgio)|Filipo de Belgio]]. La [[27-a de januaro|27-an de januaro]] [[2020]] reĝo [[Alberto la 2-a (Belgio)|Alberto la 2-a de Belgio]], post ekzameno de [[DNA]], agnoskis ke Delphine estas lia filino<ref>(fr) Fabien Van Eeckhaut, ''[https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_albert-ii-pere-biologique-de-delphine-selon-le-test-adn?id=10418022 L'ADN a parlé: Albert II "arrête le combat judiciaire et accepte que Delphine Boël devienne son quatrième enfant"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201002024712/https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_albert-ii-pere-biologique-de-delphine-selon-le-test-adn?id=10418022 |date=2020-10-02 }},'' RTBF, la 27-an de januaro 2020.</ref>. En oktobro 2020, kortumo en [[Bruselo]] konfirmis ke ŝi estas filino de Alberto kaj do princino de Belgio<ref>(de) [https://www.sueddeutsche.de/panorama/belgien-koenig-uneheliche-tochter-urteil-prinzessin-1.5052768 ''Gericht macht belgische Künstlerin zur Prinzessin''], [[Süddeutsche Zeitung]], la 2-an de oktobro 2020.</ref>. == Literaturo == * (fr) ''Couper le Cordon'',aŭtobiografio sub formo de art-libro, 2008, ISBN 9782507000684 * (nl) ''De navelstreng doorknippen'', la nederlandlingva versio de ''Couper le Cordon'', eld. Wever & Bergh, 2008, ISBN 9789078902225 * (fr) ''Never Give Up'', eld. Bord de l'eau, 2017, ISBN 978-2-390-15012-1 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Delphine Boël|Delphinam Boël}} * (en) [https://www.delphineboel.com Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201028122942/https://www.delphineboel.com/ |date=2020-10-28 }} * (de, en, fr, nl) [https://www.delphineboel.com/press.php Gazetaraj artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200128114011/https://www.delphineboel.com/press.php |date=2020-01-28 }} * (en, nl) [https://www.youtube.com/watch?v=S66wJXpBrMM Delphine parolas pri sia arto kun artgaleristo en Belgio] (filmeto) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Belgaj skulptistoj]] [[Kategorio:Belgaj nobeloj]] [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] [[Kategorio:Saksio-Koburgo kaj Gotao]] b9x6h0dc7vgw8ath4ahsof9zeoj6g2z 0 698719 9404740 9326162 2026-06-16T17:26:09Z Lingvano 730 Munkhaŭzo 9404740 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Münchhausen-AWille.jpg|eta|La rakontoj de [[Barono de Münchhausen|barono Munkhaŭzo]] estas simbolo de mensogo kaj ruzeco.]] '''Mitomanio''' estas, laŭ PIV 2020, "psika malekvilibro, karakterizata de emo al falsado de la vero, al mensogo, fabelado k simulado."<ref name="PIV2020">[https://vortaro.net/#mitomanio_kd PIV 2020]</ref> Alivorte, ĝi estas la konduto kutime, kvazaŭ devigate [[Mensogo|mensogi]].<ref name="jaapl">{{Citaĵo el gazeto|titolo=title=Pathological Lying Revisited|url=http://www.jaapl.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=16186198}}</ref><ref name="Dike">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/1162950|titolo=Pathological Lying: Symptom or Disease?}}</ref> Ĝi estis [[unua priskribo|unue priskribita]] en la medicina literaturo en 1891 de Anton Delbrueck.<ref name="Dike"/> Kvankam ĝi estas polemika temo, mitomanio estas difinita kiel "falsado tute misproporcia al iu ajn videbla celo, kio povas esti vasta kaj tre komplika kaj povas montriĝi dum pluraj jaroj aŭ eĉ vivdaŭro".<ref name="jaapl"/> Kontraste al ĉiutagaj mensogoj, patologia mensogo ne montras klaran eksteran motivon por la konduto. == Karakterizaĵoj == La difinaj karakterizaĵoj de mitomanio inkludas: * Interna motivo por la konduto ne povas esti psikoterapie determinita: ekz., longedaŭra [[Ĉantaĝo|eldevigado]] aŭ kutima [[Hejma perforto|geedza mistraktado]] povus kaŭzi, ke iu multfoje mensogadas, sen ke la mensogado estas [[Patologio|patologia]] [[simptomo]].<ref name="Dike"/> * La rakontoj tendencas prezenti la mensogulon favore. Mitomaniuloj "ornamas sian propran personon" per dirado de rakontoj, kiuj prezentas ilin kiel [[Heroo|herooj]] aŭ [[Viktimo|viktimoj]]. Ekzemple, iu povas prezenti sin kiel eksterordinare kuraĝa, scianta aŭ parenca al multaj famaj homoj aŭ kiel havanta grandan potencon, statuson aŭ riĉecon. Kelkaj psikiatroj distingas kompulsian mensogadon disde patologia mensogado, dum aliaj konsideras ilin ekvivalentoj; ankoraŭ aliaj neas la ekziston de kompulsia mensogado entute; tio ĉi restas konsiderinde polemika.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://psychologia.co/compulsive-and-pathological-liars/|titolo=The Truth About Compulsive and Pathological Liars}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|en|Pathological lying|956573992}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?db=PubMed&cmd=search&term=pseudologia+fantastica PubMed – ''pseudologia fantastica'' – rilatitaj artikoloj] [[Kategorio:Psikopatologio]] alifk22l98m97t71uj0poaajs2tc4ns 0 698954 9404532 8412657 2026-06-16T13:06:07Z Sj1mor 12103 9404532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''''Almira, Königin von Castilien''''' ("Almira, reĝino de Kastilio", HWV 1; kompleta titolo: ''Der in Krohnen erlangte Glücks-Wechsel, oder: Almira, Königin von Castilien'') estas la unua [[opero]] de [[George Frideric Handel]], komponita kiam li estis 19-jaraĝa. Ĝi estis por la unua fojo ludita en Hamburgo en januaro [[1705]].[[Dosiero:Georg Friedrich Händel as a young man.jpg|eta|Juna Handel, pli malpli en la epoko de kompono de ''Almira''.]]Pri la temo itallingva [[libreto]] estis verkita de Giulio Pancieri en Venecio por la opero de 1691 de Giuseppe Boniventi nome ''L'Almira''. La germanlingva traduko uzata de Handel estis farita de Friedrich Christian Feustking.<ref>[http://gfhandel.org/handel/worklist/1to42.html "G. F. Handel's Compositions".] GF Handel.org. Handel Institute. </ref> La deklamaĵoj de la opero estas en germana, kaj kvankam ankaŭ plej el la [[ario]]j estas en [[germana]], multaj estas en [[itala]], kiel estis la kutimo de la operejo en Hamburgo.<ref name=Museum>{{Cite web|title=Synopsis of Almira|url=https://handelhendrix.org/learn/about-handel/opera-synopses/almira/|website=Handelhouse.org|publisher=Handel House Museum|accessdate=6a de julio 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160107011710/http://handelhendrix.org/learn/about-handel/opera-synopses/almira/|archivedate=2016-01-07}}</ref> ''Almira'' estas la sola ekzemplo inter multaj operoj de Handel sen rolo por [[kastrita kantisto]].<ref name=Museum/> ''Almira'' estis granda sukceso. La opero estis ludita du dek fojojn totale ĝis ties loko estis prenita de la venonta opero de Handel, nome ''Nero'', kies muziko ne estis konservita. La unua moderna ludado de ''Almira'' okazis la 23an de februaro 1985, nome 300a naskiĝtago de Handel, en la ''Städtische Oper'' de [[Leipzig]]. La intrigo temas pri imagita reĝino de la [[Reĝlando Kastilio]]. La ĵus kronita Almira estas komplikita en reto de deziritaj amaferoj kaj nedeziritaj geedzoklopodoj. En fina maskobalo aperas la temo de perdita filo kaj oni solvas la amaferojn. == Notoj == '''Notoj''' {{Referencoj}} '''Fontoj''' * Baker, James M., eld. Kenneth Hamilton, "A survey of the late piano works," ''The Cambridge Companion to Liszt'' (Cambridge and New York: Cambridge University Press, 2005). {{ISBN|0-521-64462-3}} (paperback). * {{Cite book|first=Winton|last=Dean|authorlink=|first2=J. Merrill|last2=Knapp|title=Handel's Operas, 1704–1726|publisher=Clarendon Press|year=1987|postscript=<!--None-->|isbn=0-19-315219-3}} The first of the two-volume definitive reference on the operas of Handel. * Lang, Paul Henry, ''George Frideric Handel'' * Scheibler, Albert, ''Sämtliche 53 Bühnenwerke des Georg Friedrich Händel'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.haendel.it/composizioni/libretti/pdf/hwv_1.pdf German/itala libreto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061215054246/http://www.haendel.it/composizioni/libretti/pdf/hwv_1.pdf |date=2006-12-15 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanlingvaj operoj]] [[Kategorio:Verkoj de Georg Friedrich Händel]] [[Kategorio:Operoj]] [[Kategorio:Fikciaj hispanoj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] 702jnypqj01yqtbasniek62u04menlr 0 700689 9405155 7956101 2026-06-17T02:38:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405155 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Béla Jedlicska |dosiero = Dr. Jedlicska Béla szegedi közjegyző (1860-1936).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Béla Jedlicska en 1903 |naskonomo = }} '''Béla Jedlicska''' [jedliĉka], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Jedlicska Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[notario]], [[framasono]]. Béla Jedlicska<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM59414/324f499a-f303-41f3-b832-7195ffdc706b/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|13|aŭgusto|1860}} en [[Martfű]] (tiam ekstera parto de [[Tiszaföldvár]]), li mortis la {{daton|18|aŭgusto|1936}} en [[Szeged]]. == Biografio == Béla Jedlicska maturiĝis en luterana [[gimnazio]] en [[Szarvas]] en [[1878]], poste li akiris juran [[diplomo]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] en [[1884]], fine juĝistan-advokatan diplomon post kvar jaroj. Post siaj studoj li laboris en notaria oficejo en Budapeŝto, en 1889 en [[Szentes]], inter 1890-1904 en [[Bačka Palanka|Palánka]], poste ĝismorte en Szeged. Li aliĝis al la framasonoj kaj en [[1929]] li ricevis la titolon kabineta ĉefkonsilisto. Li edziĝis en 1891, lia [[edzino]] naskis 3 [[filino]]jn en 1892, 1893 kaj 1906. En 1915 ili eksgedeziĝis sed en 1931 geedziĝo okazis kun la samaj rolantoj. == Fontoj == * [https://docplayer.hu/6287505-Jacobovies-jacobi-jaczko-jacobi.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 258-a paĝo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190722035740/https://docplayer.hu/6287505-Jacobovies-jacobi-jaczko-jacobi.html |date=2019-07-22 }} * [https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/telepulesek_ertekei/szeged/szemelyi_adattar_a_szegedi_polgar_csaladok/pages/011_j.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jedlicska Bela}} [[Kategorio:Hungaraj notarioj]] [[Kategorio:Hungaraj framasonoj]] m6nd25xt0npmmrda1a0zg190zzhfoo4 0 702289 9404730 9130691 2026-06-16T16:42:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404730 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Brill (apartigilo)}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} La eldonejo '''Brill''' (Euronext: BRILL) (konata kiel '''E. J. Brill, Koninklijke Brill, Brill Academic''') estas nederlanda internacia akademia eldonejo fondita en 1683 en [[Leiden]], [[Nederlando]]. Kun oficejoj en [[Leiden]], [[Boston]], [[distrikto Paderborn]] kaj [[Singapuro]], Brill hodiaŭ publikigas 275 ĵurnalojn kaj ĉirkaŭ 1200 novajn librojn kaj konsultverkojn ĉiujare. Krome, Brill provizas ĉe primaraj fontaj materialoj interrete kaj mikroforme por esploristoj pri homaj kaj sociaj sciencoj<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Announcing the launch of the Open Access Scholarly Publishers Association, OASPA|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-10/spu-atl101408.php|retejo=EurekAlert!|eldoninto=AAAS|alirdato=26-a de septembro 2018|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210304171537/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-10/spu-atl101408.php|arkivdato=2021-03-04}}</ref>. Brill publikigas plurajn liberalirajn ĵurnalojn kaj estas unu el dek tri eldonistoj partoprenantaj la pilotan programon ''Knowledge Unlatched'', tutmonda biblioteka konsorcia aliro al financado de liberaj aliroj<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://oaspa.org/about/founding-members/ |titolo=Founding Members |verko=Open Access Scholarly Publishers Association |alirdato=2015-01-06}}</ref>. En 2013, Brill kreis la ''IFLA / Brill Open Access Award '' por iniciatoj en la areo de libera alira monografieldonado kune kun la Internacia Federacio de Bibliotekaj Asocioj kaj Institucioj. Brill estas membro de la Asocio de Akademiaj Publikigejoj Liberaliraj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.oaspa.org/ Oficiala retejo ''oaspa.org''] * [http://www.brill.nl/ Oficiala retejo ''brill.nl''] * [http://www.transnationalpubs.com/ Oficiala retejo ''transnationalpubs.com'']{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nederlandaj eldonejoj]] rhnehkb3qdkvpwbub0lv8xurtmeicfc 0 707857 9405319 8248560 2026-06-17T08:12:34Z Sj1mor 12103 9405319 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jean-Pierre DANTAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|12|1800}} en [[Parizo]], mortinta la {{daton|6|9|1869}} en [[Baden-Baden]]) estis [[francio|franca]] skulptisto. == Vivo == Estante disĉiplo de [[François-Joseph Bosio]] li trejniĝis ĉe la [[Nacia Altlernejo de Belartoj]] kaj poste en [[Romo]] kie li dediĉis sin precipe je la portretfarado. Jam en Italujo li estis kreinta karikaturajn statuetojn en kiuj li substrekis fizike priridindotajn fiziognomikaĵojn. Per tio li, post la reveno al Franclando en 1830, famiĝis. Inter liaj verkoj estis skulptaĵoj ekz. de Talleyrand, Wellington, Brougham, d'Orsay, O'Connell, de la duko de Cumberland, de reĝo Vilhelmo la 4-a, [[Victor Hugo]], Soulier kaj [[Franz Liszt]]. Preskaŭ de ĉiuj famuloj franclandaj li faris etajn portretgipsbustojn, de kelkaj ankaŭ grandajn bustojn. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', vol 4. Leipzig 1906, p. 500 ([http://www.zeno.org/nid/20006465161 tie ĉi interrete]) {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dantan, Jean-Pierre}} [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] 3qk1onwczzakpujxemtga8wdhmg7xrz 0 709674 9405219 7852198 2026-06-17T06:56:57Z Sj1mor 12103 9405219 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[Dosiero:Axel_Olsson_Utvandrarmonument..JPG|eta|300px| ''La Elmigranta Monumento'' - ''Karl-Oskar kaj Kristina'', [[Karlshamn]].]] '''''Axel'' Olsson''' (n. la [[19-a de novembro|19-an]] de novembro [[1919]] en [[Skanio|Skåne]], m. la [[4-an de septembro]] [[2001]] en Arkelstorp, Skåne <ref>Sveriges Dödbok 1901–2009, DVD-ROM, Version 5.00, Sveriges Släktforskarförbund (2010).</ref>) estis sveda [[pentristo]], [[ilustristo]] kaj [[skulptisto]]. Li ekspoziciis artaĵojn tra tuta Eŭropo. == Elektitaj publikaj verkoj == * ''Tri trolaj knabinoj'' (1955), bronzo, Höjdvägen - Snapphanevägen, [[Kristianstad]]. * ''[[Vilhelm Moberg|La Elmigranta Monumento]]'', ''Karl-Oskar kaj Kristina'', (1959), bronzo, Hamnparken, [[Karlshamn]]<ref>(sv) ''[https://www.svd.se/arkiv/1959-06-14/15 Utvandrarmonumentet i Karlshamn skall invigas under dagarna tre med tutande härolder, folkdans, tablågymnastik och högtidstal av författaren Vilhelm Moberg]''. [[Svenska Dagbladet]]. la 14-an de junio 1959.</ref> * ''Ludantaj infanoj'' (1961), bronzo, la lerneja korto de Möllebacksskolan, [[Sölvesborg]]. * ''Hoppa bock'' (1962), bronzo, Centralskolan, Kristianstad. * ''Somera ludo'' (1966), bronzo, Kommendantvägen 44, Kristianstad. * ''Kid'' (1967), bronzo, Tollaregården, Arkelstorp. * ''Skeppsgossen'' (1969), bronza, ekster la malnova Skeppsgossekasernen, [[Karlskrona]]. * ''Somera ferio'' (1972), bronzo, biblioteko, Tollarp. * ''Take hold'' (1973), bronzo, la bloko Gripen, Bryggargatan, Landskrona kaj ekster la poŝtejo en Arkelstorp. * ''Anna-Maria'' (1973), bronza, ekster la lernejo de Everöd. * ''Bollflickan'' (1976), bronzo, Ängsvägen 19 C, Kristianstad. * ''Tippen'' (1978), bronzo, Österängsbadet, Sjövägen 27, Kristianstad. * ''Filmfotisto'' (1981), bronzo, Östra Storgatan 53, Kristianstad (ĉe la Filma Muzeo). * ''Ad Lucem'' (1986), Kyrkogården i Fjälkinge. * ''Musikanterna'' (1987), bronzo, Centralparken en Osby. * ''Romeo kaj Julieta'' (1991), bronzo, Östra Storgatan 3, Kristianstad. * ''Café Rio'' (1992), bronza reliefo, Västra Vallgatan - Tivoligatan, Kristianstad. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Olsson, Axel}} [[Kategorio:Svedaj pentristoj]] [[Kategorio:Ilustristoj]] [[Kategorio:Skulptistoj de la 20-a jarcento]] 0iuvw1a7lssju72md187qoxt2a59t08 0 710274 9405298 9360762 2026-06-17T07:56:50Z Sj1mor 12103 9405298 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''(Carl) Max KRUSE''' (naskiĝinta la {{Daton|14|4|1854}} en [[Berlino]], mortinta la {{Daton|26|10|1942}} samloke) estis [[germanio|germana]] skulptisto, scenejigujaranĝisto kaj inventisto. Li anis al [[Berlina secesio]], al la ligo [[Deutscher Künstlerbund]] kiel ankaŭ al [[Akademie der Künste]]. Ekde 1909 li estis la edzo de la [[pupo|pupkreistino]] [[Käthe Kruse]]. == Vivo == [[Dosiero:Marathonläufer von Max Kruse in Eisleben.jpg|eta|La maratono batalvenkanoncisto, kopio en [[Eisleben]], starigita okaze de la datreveno 100-a fondiĝo de porinstruista seminario]] Kruse studis inter 1874 kaj 1877 ĉe la Altlernejo teknika de [[Stuttgart]] frekventante paralele la samlokan artlernejon. En 1877 li rezignis pri la studo de arĥitekturo kaj foriris al la [[Universitato de Artoj Berlino]]; tie li finis la studojn de skulptado sub la profesoroj [[Fritz Schaper]] kaj [[Albert Wolff]] en la 1879-a jaro. Famiĝis li per la statuo [[batalo de Maratono|maratonvenkanoncista]] ''Siegerbote von Marathon'' (kun la titolo helena NENIKEKAMEN kio signifas laŭvorte "Jen ni la venkintoj!"). Ĝi alportis al li en 1881 ĉe akademieekspozicio oran medalon kaj la [[prusio|prusian]] [[Romo]]-stipendion "Rompreis". Tiel Kruse povis inter 1881 kaj 1882 kaj denove 1900 financi restadojn en Romo por plukleriĝo.<ref>Peter Bloch, Sibylle Einholz, Jutta von Simson: ''Ethos und Pathos. Die Berliner Bildhauerschule 1786–1914''. Berlin 1990, p. 164–165</ref> Membrante al la societo [[Verein Berliner Künstler]] (1883–1891) li kreis en 1887 por la tombo de patro sia la skulptaĵon ''Die Liebe legt den Leichnam eines Greises in den Schoß der Natur zurück''. Post reveno Kruse ekloĝis en loĝad-ateliero en [[Charlottenburg]] kiun starigis la arĥitekto [[Bernhard Sehring]]; la nomo doma estis "Artodomo Sankta Luko". Ankaŭ inventistece Kruse tre sukcesis. Tekniko pli perfektigo de litofanioj kaj porskulptista kopiadmaŝino akiris patenton en 1897. Por [[Max Reinhardt]] li dizajnis ekde 1902 modernajn [[scenaranĝaĵo|kulisojn scenejajn]] kaj faris la unuan rondhorizonton por teatroscenejoj kun plastikaj pecoj multfunkciaj. Katharina Simon, juna aktorino kiun li ekkonis ĉe Kafejo de la Okcidento, invititis de li enatelieren. Malgraŭ aĝodiferenco de tri jardekoj la juna virino fascinis Kruse-n tiom ke ili baldaŭ intimrilatis. Post naskiĝo de la filinoj Maria kaj Sophie finfine geedziĝis en la jaro 1909.<ref>Siegfried Wagner (eld.): ''Käthe Kruse und ihre Puppen.'' Stadtmuseum Naumburg, 2019, p. 23.</ref> Katharina, kiu poste flegis nomiĝi [[Käthe Kruse|Käthe]] retiriĝis laŭ la volo de Max de aktorado. Inverse li stimulis ŝin fari pupon karese alpremeblan por la filino okaze de la kristnaska festo en 1905. Ĝi baldaŭ rimarkitis ankaŭ inter parencoj kaj amikoj pro siaj beleco kaj unikeco. Laŭ alia fonto ŝi kreis la unuajn pupojn jam en 1904 ĉe [[Monte Verità]] apud [[Ascona]]. Ŝi ricevis la nomon ''pupa patrino''. Sume havis la paro sep infanojn por kiuj ĉiam liverotis novaj pupoj. Krome Max havis el geedzeco pl frua kvar infanojn (inter kiuj estis ankaŭ la pentristino [[Annemarie von Jakimow-Kruse]]). En 1907 Kruse iĝis reĝa profesoro kaj ekmembris post unu jaro ĉe la grupo Secession Berlin kie li estraranis. Ekde 1910 Käthe loĝis en la charlottenburg-a loĝad-ateliero de la edzo,<ref>[https://www.berlin.de/ba-charlottenburg-wilmersdorf/verwaltung/aemter/stadtentwicklungsamt/stadtplanung/denkmalschutz/artikel.295605.php "Künstlerhaus St. Lukas], ĉe berlin.de</ref> kie oni aranĝis teretage skulptistan atelieron kaj subtegmente pentradatelierojn. Tiam Max Kruse aldone instruis ŝtonskulptadon ĉe [[Arthur Lewin-Funcke|Lewin-Funcke]]-lernejo en Kant-strato.<ref>[https://www.berlin.de/ba-charlottenburg-wilmersdorf/ueber-den-bezirk/rundgaenge/kiezspaziergaenge/artikel.162296.php 129. "Kiezspaziergang am 8. September 2012: Kantstr. 159: Studienateliers für Malerei und Plastik"]</ref> Sed la edzino forlasis en 1912 Berlinon pro troa angusteco loĝeja kaj ekloĝis kun la infanoj en [[Bad Kösen]], kies politikistoj ofertis al ŝi agrablan produktadmedion por pupoj. Käthe sekve dungis virinojn por la produktado kaj elpensis ankaŭ vendosistemon. La ludiloj sub la marko ''Käthe-Kruse-pupoj'' baldaŭ eksportitis en multajn landojn de la mondo. De tiam la du paranoj havis geedzecon relative malkomplikan je distanco kun kunaj vojaĝoj kaj regulaj vizitoj. En 1913 Max Kruse iĝis ano de la Prusia akademio de la artoj kaj en 1925 li publikigis la libron ''Ein Weg zu neuer Form,'' kiu anticipis la evoluigon de modernaj plastikoj laŭ [[Henry Moore]]. Kruse plej ofte vivis en Berlino aŭ en Kloster sur [[Hiddensee]], nur malofte en [[Bad Kösen]] vojaĝante multe kaj ofte kune kun la filino plej aĝa Maria. Lia tombo en Berlino antaŭ tombejo antaŭ la Halle-pordego ne konserviĝis.<ref>Hans-Jürgen Mende: ''Lexikon Berliner Begräbnisstätten''. Pharus-Plan, Berlin 2018, ISBN 978-3-86514-206-1, p. 219.</ref> La porinfana aŭtoro [[Max Kruse (verkisto)|Max Kruse]] (ekz. ''Urmel aus dem Eis'') estis la plej juna filo de Max kaj Käthe Kruse. == Verkoj == === Skulptaĵoj === Kruse kreis en sia ateliero berlina statuojn, figurgrupojn kaj ĉefe portretobustojn. [[Dosiero:Berlin, Kreuzberg, Viktoriapark,Herme Ludwig Uhland von Max Kruse.jpg|eta|Kopio de la Uhland-Hermo ĉe Viktoria-Parko en [[Kreuzberg]]]] Jen liaj plej konataj verkoj: * ''Siegesbote von Marathon'', 1881, originalo ĉe [[Alte Nationalgalerie]]; kopioj ekz. ĉe [[Theater des Westens]], en [[Eisleben]], en [[Krefeld]] - la etbronzaĵo diversmezure estas unu el la plej ofte kopiita plastiko de la malfrua 19-a kaj frua 20-a jarcentoj. * Nietzsche-busto kaj Uhland-[[hermo]] por [[viktorioparko (Berlino)|Viktoriapark]] en 1900; la originalo troviĝas hodiaŭ ĉe Leibniz-lernejo en Berlino * pluraj figuroj de la fronta galo ĉe Theater des Westens, Berlino * Persefono-figuro ĉe la tombejo Parkfriedhof en [[Neukölln]], 1915 * portretbustogrupo ''Eva und Peter Kruse'', 1890 * grupo ''Junge Liebe'', 1895/97 === Skribitaĵoj === * Max Kruse: ''Ein Weg zu neuer Form.'' Dietrich, München o.&nbsp;J. [1925]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Fritz Stahl: ''Max Kruse.'' Wasmuth, Berlin 1924. * Carl-Peter Steinmann: ''Sonntagsspaziergänge 2. Entdeckungen in Charlottenburg, Friedrichshain, Gesundbrunnen, Grunewald, Karlshorst, Prenzlauer Berg'', Transit Verlag Berlin 2010, ISBN 978-3-88747-286-3. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118778137|NAME=Max Kruse}} * [http://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=237521784 Fontoj en la Landa biblioteko de Meklenburgo-Antaŭpomerio] * [http://gesichter-des-dka.gnm.de/content/mdc_artefactcd0e {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210304070932/http://gesichter-des-dka.gnm.de/content/mdc_artefactcd0e |date=2021-03-04 }} Kruse kun [[Petro Kropotkin]]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kruse, Max}} {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Max Kruse (Bildhauer) | revizio = 204408120 }} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] 9mjnhjse91hf2xbdiltz2hkkysn18gf 0 710312 9405166 7956173 2026-06-17T04:17:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405166 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Béla Vörösmarty |dosiero = Vörösmarty Béla 1899-12.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Béla Vörösmarty en 1899 |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1844|04|23}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Pest (urbo)]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1904|10|9}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]]) }} '''Béla Vörösmarty''' [voroŝmarti], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vörösmarty Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[juĝisto]], [[subministro]], parlamenta [[deputito]]. Lia [[patro]] estis [[Mihály Vörösmarty]], post morto de lia patro (1855) lia edukisto estis [[Ferenc Deák]]. Béla Vörösmarty<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM74634/720af25a-5609-4a66-8859-573403020061/solr/0/24/2/3/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|23|aprilo|1844}} en [[Pest (urbo)]], li mortis la {{daton|9|oktobro|1904}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Béla Vörösmarty maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran [[diplomo]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]] en [[1868]]. Post la diplomo li estis juĝisto, ekde 1887 jam en la ĉefa juĝejo. Intertempe en 1872 li akiris advokatan diplomon. Li estis nomumita prezidanto de la Reĝa Tribunalo de Győr en [[1895]], samtempe li estis ankaŭ subministro. Inter [[1899]] kaj [[1901]] li estis [[parlamentano]], poste li havis altan postenon en la ĉefjuĝejo. == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC16241/16907.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191206104621/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC16241/16907.htm |date=2019-12-06 }} * [http://www.kislexikon.hu/vorosmarty.html hungarlingva biografio] * [https://intezet.nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/fiumei-uti-temeto/vorosmarty-bela-nemes/ hungarlingva biografieto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vorosmarty Bela}} [[Kategorio:Hungaraj juĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 09txinifjrz2qwrm72z85qpvz59kqgo 0 711564 9404863 7960729 2026-06-16T19:03:29Z Sj1mor 12103 9404863 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Cennino d'Andrea Cennini''' (ĉirkaŭ 1360 – antaŭ 1427) estis [[Italoj|itala]] [[pentristo]] influita de [[Giotto]]. Li estis lernanto de [[Agnolo Gaddi]] en [[Florenco]]. Gaddi trejniĝis kun sia patro, nome [[Taddeo Gaddi]], kiu siavice trejniĝis kun Giotto. Li verkis ''Il libro dell'arte'' pri la transiro el la Mezepoka arto al la arto de la komenca [[Renesanco]]. Ĝi enhavas informaron pri [[pigmento]]j, [[peniko]]j, desegno, panelpentrado, arto de [[fresko]], pentrado sur muro kaj metalo, inter aliaj teknikoj. Cennini ankaŭ mencias [[olepentrarto]]n, kiu estis grava por dismunti la [[mito]]n, propagatan de [[Giorgio Vasari]] kaj [[Karel van Mander]], ke olepentrarto estis inventita de [[Jan van Eyck]] (kvankam jam Theophilus (Roger de Helmerhausen) klare donas instrukciojn por olepentrado en sia traktaĵo "Pri diversaj artoj", verkita en 1125). == Eldonoj kaj tradukoj == * Cennini, Cennino (1821). Giuseppe Tambroni (eld.). Trattato della Pittura. Rome: Torchi di Paolo Salviucci. * Cennini's Treatise of Painting - tradukita de Mary Philadelphia Merrifield en 1844. * Broecke, L. (tr. kaj eld.) (2015) Cennino Cennini, Il libro dell'arte. London: Archetype. * Frezzato, F. (eld.) (2006) Cennino Cennini, Il Libro dell’Arte, Vicenza: Neri Pozza. * Thompson, D. V., Jr. (1932–3) Cennino d’Andrea Cennini da Colle di Val d’Elsa. Il Libro dell’Arte, 2 vol. New Haven: Yale University Press. * Thompson, D. V., Jr. (1933) The Craftsman’s Handbook ‘Il Libro dell’ Arte’ by Cennino d’A. Cennini, New Haven: Yale University Press. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cennini, Cennino}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] 73t62sgigv711a9ikc1j2gw2rbsgk4g 0 712167 9405302 8263799 2026-06-17T07:58:16Z Sj1mor 12103 9405302 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Karl KEIL''' (naskiĝinta la {{Daton|31|5|1838}} en [[Wiesbaden]], mortinta la {{Daton|1|8|1889}} en [[Kiedrich]]) estis [[germanio|germana]] skulptisto. == Vivo == [[Dosiero:E-3 - Bremen-Wilkinus.jpg|eta|Monumento por falintaj soldatoj en Bremeno]] Keil trejniĝis komence ĉe la kortega skulptisto [[Emil Hopfgarten]] en [[Biebrich]] antaŭ ol iĝi disĉiplo de [[Friedrich Drake]] en [[Berlino]] en 1857. En 1861 li entreprenis studvojaĝon al [[Antverpeno]] kaj la sekvintajn jarojn al [[Kopenhago]] kaj [[Parizo]]. En 1865 komisiis lin arkiduko [[Stefano Francisko Viktoro de Habsburgo-Loreno]] pri la kreo de du kolosaj heroldoj kiel altentenantoj de torĉoj ĉe la ĉefa portalo de [[Kastelo Schaumburg]]. Jen aliaj verkoj de li: modlo de busto de imperiestro [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]] en 1869 ĉe la fasado de la Vilhelmo-hospitalo en [[Wiesbaden]]; reliefo de 12 metroj longece ĉe la uesta flanko de la Viktorio-statuo berlina kun reprezentante kampanjon kontraŭfrancian; bronza monumento por falintaj soldatoj en [[Bremeno]] (1875); kolosa bronza statio de imperiestro Vilhelmo la 1-a en niĉo de la ĉefportalo de la [[Ruĝa Urbodomo]]; bronza statuo de [[feldmarŝalo]] [[Friedrich von Wrangel]] por Berlino (1880). Lia plej granda talento estis pri portreta plastiko. Liaj bustoj de la imperiestroj Vilhelmo la 1-a kaj de [[Frederiko la 3-a (Germana Regno)|Frederiko la 3-a]] aparte ŝatitis. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 10. Leipzig 1907, p. 811 ([http://www.zeno.org/nid/20006882900 tie ĉi interrete]) {{Projektoj}} {{Vivtempo|Keil, Karl}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] bps4nxj0k8lcfloprkonatpxhvnm5cq 0 714768 9404816 9206476 2026-06-16T18:38:08Z Sj1mor 12103 9404816 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Troopers in hot pursuit, by H. August Schwabe.jpg|eta|Armeanoj dum persekutato]] '''Heinrich (Henry) August SCHWABE''' (naskiĝinta la {{Daton|22|2|1843}} en [[Oberweißbach (Turingio)|Oberweißbach]], mortinta la {{Daton|9|2|1916}} en Maplewood/ [[Nov-Ĵerzejo]]) estis [[germanio|germana]]-[[usono|usona]] pentristo kaj instruisto. Li famiĝis pro vitropentraĵoj, belaj portretoj kaj [[ĝenropentraĵo]]j temigantaj ĉiutagaĵojn kaj laborantajn homojn. == Vivo == Schwabe trejniĝis en [[Kolonjo]], [[Stuttgart]], [[Munkeno]] (portreta skolo!), [[Parizo]] kaj [[Novjorko]]. Al [[Usono]] li venis en 1871 kie li vivis i.a. en Philadelphia, PA (1884 kaj 1888), New York, NY (1887), Newark, NJ (ĉ. ekde 1890) kaj Maplewood NJ (ĝismorte). Unu lia instruisto estis [[William Merritt Chase]], unu lia disĉiploj estis [[Charles Schreyvogel]]. En la aĝo de 18 jaroj li iĝis vitra dezajnisto kaj pentristo en Stuttgart. En Usono li pentris multajn vitralojn kirkajn. Li instruis en [[Newark (Nov-Ĵerzejo)|Newark]] ĉe ''Newark Sketch Club'' kaj ''The Artist's Club''. Li estis la unua prezidanto de ''Newark Art League'', fondinto de ''Graphic Art League'' kaj ano de ''National Fine Arts Society''; por ĉi-lasta li okazigis faman ekspozicion en la 15.10.1906. Lia edzino estis la artistino Edith Aurelia Schwabe (fraŭline: ''Fisher''; 1862-1922), kun kiu li havis du filojn (Paul, Ervin - ankaŭ artisto li) kaj filinon nomita Betty. == Verkoj (elekto) == [[Dosiero:Portrait of Charles Schreyvogel, by Henry August Schwabe.jpg|eta|180ra|Portreto de Charles Schreyvogel, disĉiplo de H. A. Schwabe]] * The cowboy, 1908. * Forty-niner, 1906. * Carriage driver, 1903. * Water color study, ĉ. 1898. * Judith, ĉ. 1898. * Peeling apples, ĉ. 1898. * A cobbler, ĉ. 1898. * Our president, ĉ. 1898. * Under the cherry trees, ĉ. 1898. * An Italian woman, ĉ. 1898. * Water color study, ĉ. 1898. * Munich, study ĉ. 1898. * Winter of life, ĉ. 1898. * Sonnenuntergang, ĉ. 1895. * Des Abends, ĉ. 1895. * In the studio, a sketch, ĉ. 1895. * Sklavin, ĉ. 1895. * The close of day, ĉ. 1895. * Portrait, ĉ. 1895. * Study of a boy’s head, ĉ. 1888. * Conveying hope, ĉ. 1888. * Second street market house (akvofarbo), ĉ. 1887. * Portrait, ĉ. 1887. * Dumping grounds at evening, ĉ. 1884. * Portrait of the artist’s mother, ĉ. 1884. * Portrait of the artist’s father, ĉ. 1884. == Ekspozicioj == * 1957 Newark Museum Newark NJ “Early New Jersey artists: 18th and 19th centuries”, marto ĝis majo * 1898 Newark Sketch Club Newark NJ “Sixth annual exhibition” * 1895 Newark Sketch Club Newark NJ “Fourth annual winter exhibition pictures” * 1888 Pennsylvania Academy of the Fine Arts Philadelphia PA “58th annual exhibition”, februaro ĝis marto * 1887 Pennsylvania Academy of the Fine Arts Pennsylvania PA “57th annual exhibition”, marto ĝis aprilo * 1884 Pennsylvania Academy of the Fine Arts Philadelphia PA “55th annual exhibition”, oktobro ĝis decembro == Fonto == * [http://fineartdatabase.org/artist/?p=43610 Biografio ĉe fineartsdatabase.org]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Schwabe, Heinrich August}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] 4ylpj16jwn9jn5zazqqtynf6r6l9wae 0 717273 9404506 8989364 2026-06-16T12:46:01Z DidCORN 34571 Kompletigetoj 9404506 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Saint-Émilion (stacidomo)}} {{informkesto urbo | nomo = Saint-Émilion · {{lang|oc|Sent Melhon}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Nova Akvitanio]] | departemento = [[Ĝirondio]] | arondismento = [[arondismento Libourne|Libourne]] (aŭ ''Liborna'') | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-33 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Saint-Émilion''' - jen [[france]], prononco [{{IFA|sɛ̃.t‿emiljˈɔ̃}}], [[okcitane]] respektive [[gaskone]] ''Sent Melhon'' - estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Gironde|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Ĝirondio]] (france ''Gironde'' [{{IFA|ʒiʁɔ̃d}}] respektive [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Gironda''), en la [[Regionoj de Francio|administra regiono]] [[Nova Akvitanio]] (france ''Nouvelle-Aquitaine'' [{{IFA|nuvɛl akitɛn}}], [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Nòva Aquitània'') kaj en la tradicia, historia regiono [[Akvitanio]] (france ''Aquitaine'' [{{IFA|akitɛn}}], [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Aquitània''). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Libourne]] (aŭ ''Liborna'') kaj al la kantono ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' ("La montetoj de [[Dordogne (rivero)|Dordogne]]"). [[dosiero:Saint-Émilion - Église monolithe - bell tower (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|<center>La sonorila turo de la centra katolika ''monolita kirko'']] Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĝiaj loĝantoj [[franca lingvo|franclingve]] nomiĝas ''saint-émilionnais''. Grava turisma loko — averaĝe 1 000 000 homoj vizitas ĝin ĉiujare2 — ĝi havas gravan monumentan elmontradon : [[ermitejo (loko)|ermitejo]], ''monolita kirko'' (enrok-hakita preĝejo), [[kolegiata preĝejo]], ĉefepiskopa [[palaco]], luksaj konstruaĵoj kaj restaĵoj de fortikaĵoj) trovebla laŭlonge de la mallarĝaj stratoj serpentumaj. montetoj (nomataj “tumuloj”) kaj ombritaj kvartaloj.; ĝi ĝuas la reputacion de sia [[enologio|enologia]] ("la vitejo de Saint-Émilion" produktanta ruĝajn vinojn klasifikatajn ''[[Kontrolata devennomo|AOC]]'') kaj [[gastronomio|gastronomia]] ([[makarono]]j, [[pasteĉo]]j, [[grashepataĵo]]j) heredaĵo. La mezepoka urbo estas listigita kiel [[Monda Heredaĵo de Unesko]] ekde 1999. Ĝi konsistigas "rimarkindan ekzemplon de historia vinpejzaĝo, kiu pluvivis sendifekta" kaj "escepte ilustras la intensan kultivadon de vinvitoj en precize limigita regiono” (enskribo-kriterioj adoptitaj de Unesko en decembro 1999 en la kategorio Kulturaj Pejzaĝoj). == Vidindaĵoj == * [[Ermitejo (loko)|Ermitejo]] de Saint-Émilion * ‘’Magdalena kapelo’’ * ''Monolita kirko'', ĝi estas la plej vasta ''monolita'' preĝejo en Eŭropo<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.routard.com/contenu-dossier/cid131011-la-france-souterraine.html?page=11 | titolo = ''La France souterraine : Église monolithe de Saint-Émilion'' (La subtera Francio: La monolita preĝejo de Saint-Émilion) | eldonejo = Routard.com | alirdato = 2024-02-14 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180820074632/https://www.routard.com/contenu-dossier/cid131011-la-france-souterraine.html?page=11 | arkivdato = 2018-08-20 }}</ref>, do antaŭ la du samtipaj de Francio en [[Aubeterre-sur-Dronne]] kaj [[Mortagne-sur-Gironde]]. * Kirko Saint-Martin de Mazerat * Kolegiata preĝejo * [[Katakomboj]] * La vitejo de Saint-Émilion == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Ĝirondio]] * [[Saint-Émilion (stacidomo)]] * [[Cour Saint-Émilion (pariza metrostacio)]] {{Mapo franca komunumo}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) {{Komunumoj de Ĝirondio}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saint-Emilion}} [[Kategorio:Saint-Émilion| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Gironde]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Francio]] [[Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France]] k96q7qtnczs0rqp7lg0cafor7ymy3tm 0 720018 9404526 7754567 2026-06-16T13:02:12Z Sj1mor 12103 9404526 wikitext text/x-wiki '''Ruslingvaj personaj nomoj''' estas havigataj je naskiĝo aŭ elektataj dum jura procezo de nomŝanĝo. [[Rusa Ortodoksa Eklezio|Ortodoks-kristanaj]] nomoj konstituas grandan proporcion de personaj nomoj en Rusio, sed estas multaj esceptoj kiel antaŭ-kristanaj [[Slavaj lingvoj|slavaj]] nomoj, komunismecaj nomoj, kaj nomoj prenitaj el la [[Demografio de Rusio|etnaj minoritatoj en Rusio]]. En la [[Rusa lingvo]] personaj nomoj formas apartan vortogrupon kun kelkaj unikaj trajtoj. La evoluo de rusaj personaj nomoj datas el antaŭ-kristana epoko, kvankam la listo de komunaj oftaj nomoj draste ŝanĝis post la [[Kristanigo de Rusio|adopto de kristanismo]]. En [[Kieva Regno|mezepoka Rusio]] du tipoj de nomoj estis uzataj: kanonaj nomoj donitaj je la [[bapto]] (kalendaraj aŭ kristanaj nomoj, kutime modifitaj) kaj ne-kanonaj. La 14-a jarcento estis markita pere de la nuligo de ne-kanonaj nomoj, kio finis en la 18-a jarcento. En la 20-a jarcento post la [[Oktobra Revolucio]] la tuta ideo de nomo ŝanĝiĝis. Estis tute nova epoko en la historio de rusaj personaj nomoj, markite per gravaj ŝanĝoj en personaj nomoj. La nomoj de popularaj [[sanktulo]]j estas konataj kiel "kalendaraj nomoj" pro sia apero en la [[liturgia kalendaro]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]]. Ofta kutimo estas nomi la bebon laŭ la sanktulo kiu estas la [[Patrona Sanktulo|patrono]] de la [[naskiĝtago]]. Tiaj nomoj estas ekzemple Ivan ({{lang|ru|Иван}}, "Johano"), Andrej ({{lang|ru|Андрей}}, "Andreo"), Jakov ({{lang|ru|Яков}}, "[[Jakobo]]"), Juri ({{lang|ru|Юрий}}, "Georgo"), Tatjana ({{lang|ru|Татьяна}}, "Tatiana"), Maria ({{lang|ru|Мария}}, "Maria"), Aŭdotia ({{lang|ru|Авдотья}}, "Eŭdoksia"), Elizaveta ({{lang|ru|Елизавета}}, "Elizabeta"). La grupo de kalendaraj nomoj inkludas tradiciajn nomojn uzitaj kaj listigitaj en la ortodoksaj [[Menologio|menologioj]] antaŭ la [[Oktobra Revolucio]] (kaj en popularaj kalendaroj de la soveta epoko), kiuj estis presitaj ekde la dua duono de la 19-a jarcento. Ĉirkaŭ 95% de la rus-parolanta populacio de Sovetunio en la 1980-aj jaroj havis kalendarajn nomojn. [[Slavoj|Antikvaj slavaj]] nomoj estas Stanislav ({{lang|ru|Станислав}}), Rada ({{lang|ru|Рада}}), Radomir ({{lang|ru|Радомир}}), kaj Dobromila. Malnovrusaj nomoj estas Ĵdan ({{lang|ru|Ждан}}), Peresvet ({{lang|ru|Пересвет}}), Lada ({{lang|ru|Лада}}), kaj Ljubava ({{lang|ru|Любава}}). Sovet-epokaj nomoj estas Vilen ({{lang|ru|Вилен}}), Avangard {{lang|ru|Авангард}}), Ninel ({{lang|ru|Нинель}}), kaj Era ({{lang|ru|Эра}}). Nomoj prunteprenitaj el aliaj lingvoj estas Alberto ({{lang|ru|Альберт}}), Ruslan ({{lang|ru|Руслан}}), Ĵanna ({{lang|ru|Жанна}}), kiel Johanino, kaj Lejla ({{lang|ru|Лейла}}). ==Vidu ankaŭ== * [[Rusaj individuaj nomoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusaj personaj nomoj| ]] [[Kategorio:Personaj nomoj laŭ kulturo]] [[Kategorio:Rusaj nomoj|Personaj]] 2uoi6wru4lww82m3i4dr0uwrb40sc0b 9404576 9404526 2026-06-16T13:38:18Z Filozofo 3592 Lingvaj plibonigoj 9404576 wikitext text/x-wiki '''Ruslingvaj personaj nomoj''' estas havigataj je naskiĝo aŭ elektataj dum jura procezo de nomŝanĝo. [[Rusa Ortodoksa Eklezio|Ortodoks-kristanaj]] nomoj konstituas grandan proporcion de personaj nomoj en Rusio, sed estas multaj esceptoj kiel antaŭ-kristanaj [[Slavaj lingvoj|slavaj]] nomoj, komunismecaj nomoj kaj nomoj kun deveno ligita al etnaj minoritatoj en Rusujo. En la [[rusa lingvo]] personaj nomoj formas apartan vortogrupon kun kelkaj unikaj trajtoj. La evoluo de rusaj personaj nomoj datas el antaŭ-kristana epoko, kvankam la listo de komunaj oftaj nomoj draste ŝanĝis post la [[Kristanigo de Rusio|adopto de kristanismo]]. En [[Kieva Regno|mezepoka Rusio]] du tipoj de nomoj estis uzataj: kanonaj nomoj donitaj je la [[bapto]] (kalendaraj aŭ kristanaj nomoj, kutime modifitaj) kaj ne-kanonaj. La 14-a jarcento estis markita pere de la nuligo de ne-kanonaj nomoj, kio finis en la 18-a jarcento. En la 20-a jarcento post la [[Oktobra Revolucio]] la tuta ideo de nomo ŝanĝiĝis. Estis tute nova epoko en la historio de rusaj personaj nomoj, markite per gravaj ŝanĝoj en personaj nomoj. La nomoj de popularaj [[sanktulo]]j estas konataj kiel "kalendaraj nomoj" pro sia apero en la [[liturgia kalendaro]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]]. Ofta kutimo estas nomi la bebon laŭ la sanktulo kiu estas la [[Patrona Sanktulo|patrono]] de la [[naskiĝtago]]. Tiaj nomoj estas ekzemple Ivan ({{lang|ru|Иван}}, "Johano"), Andrej ({{lang|ru|Андрей}}, "Andreo"), Jakov ({{lang|ru|Яков}}, "[[Jakobo]]"), Juri ({{lang|ru|Юрий}}, "Georgo"), Tatjana ({{lang|ru|Татьяна}}, "Tatiana"), Maria ({{lang|ru|Мария}}, "Maria"), Aŭdotia ({{lang|ru|Авдотья}}, "Eŭdoksia"), Elizaveta ({{lang|ru|Елизавета}}, "Elizabeta"). La grupo de kalendaraj nomoj inkludas tradiciajn nomojn uzitaj kaj listigitaj en la ortodoksaj [[Menologio|menologioj]] antaŭ la [[Oktobra Revolucio]] (kaj en popularaj kalendaroj de la soveta epoko), kiuj estis presitaj ekde la dua duono de la 19-a jarcento. Ĉirkaŭ 95% de la rus-parolanta populacio de Sovetunio en la 1980-aj jaroj havis kalendarajn nomojn. [[Slavoj|Antikvaj slavaj]] nomoj estas Stanislav ({{lang|ru|Станислав}}), Rada ({{lang|ru|Рада}}), Radomir ({{lang|ru|Радомир}}), kaj Dobromila. Malnovrusaj nomoj estas Ĵdan ({{lang|ru|Ждан}}), Peresvet ({{lang|ru|Пересвет}}), Lada ({{lang|ru|Лада}}), kaj Ljubava ({{lang|ru|Любава}}). Sovet-epokaj nomoj estas Vilen ({{lang|ru|Вилен}}), Avangard {{lang|ru|Авангард}}), Ninel ({{lang|ru|Нинель}}), kaj Era ({{lang|ru|Эра}}). Nomoj prunteprenitaj el aliaj lingvoj estas Alberto ({{lang|ru|Альберт}}), Ruslan ({{lang|ru|Руслан}}), Ĵanna ({{lang|ru|Жанна}}), kiel Johanino, kaj Lejla ({{lang|ru|Лейла}}). ==Vidu ankaŭ== * [[Rusaj individuaj nomoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusaj personaj nomoj| ]] [[Kategorio:Personaj nomoj laŭ kulturo]] [[Kategorio:Rusaj nomoj|Personaj]] n9hyyfooxqjg6odxcpc8wawz47420wa 9404579 9404576 2026-06-16T13:41:25Z Filozofo 3592 /* */ Lingvaj plibonigoj 9404579 wikitext text/x-wiki '''Ruslingvaj personaj nomoj''' estas havigataj je naskiĝo aŭ elektataj dum jura procezo de nomŝanĝo. [[Rusa Ortodoksa Eklezio|Ortodoks-kristanaj]] nomoj konstituas grandan proporcion de personaj nomoj en Rusio, sed estas multaj esceptoj kiel antaŭ-kristanaj [[Slavaj lingvoj|slavaj]] nomoj, komunismecaj nomoj kaj nomoj kun deveno ligita al etnaj minoritatoj en Rusujo. En la [[rusa lingvo]] personaj nomoj formas apartan vortogrupon kun kelkaj unikaj trajtoj. La evoluo de rusaj personaj nomoj datas el antaŭ-kristana epoko, kvankam la sortimento de kutimaj nomoj draste ŝanĝiĝis post la [[Kristanigo de Rusio|adopto de kristanismo]] en Rusujo. En [[Kieva Regno|Kieva Rusujo]] du tipoj de nomoj estis uzataj: kanonaj nomoj donitaj je la [[bapto]] (kalendaraj aŭ kristanaj nomoj, kutime modifitaj) kaj ne-kanonaj. La 14-a jarcento estis markita pere de la nuligo de ne-kanonaj nomoj, kio finis en la 18-a jarcento. En la 20-a jarcento post la [[Oktobra Revolucio]] la tuta ideo de nomo ŝanĝiĝis. Estis tute nova epoko en la historio de rusaj personaj nomoj, markite per gravaj ŝanĝoj en personaj nomoj. La nomoj de popularaj [[sanktulo]]j estas konataj kiel "kalendaraj nomoj" pro sia apero en la [[liturgia kalendaro]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]]. Ofta kutimo estas nomi la bebon laŭ la sanktulo kiu estas la [[Patrona Sanktulo|patrono]] de la [[naskiĝtago]]. Tiaj nomoj estas ekzemple Ivan ({{lang|ru|Иван}}, "Johano"), Andrej ({{lang|ru|Андрей}}, "Andreo"), Jakov ({{lang|ru|Яков}}, "[[Jakobo]]"), Juri ({{lang|ru|Юрий}}, "Georgo"), Tatjana ({{lang|ru|Татьяна}}, "Tatiana"), Maria ({{lang|ru|Мария}}, "Maria"), Aŭdotia ({{lang|ru|Авдотья}}, "Eŭdoksia"), Elizaveta ({{lang|ru|Елизавета}}, "Elizabeta"). La grupo de kalendaraj nomoj inkludas tradiciajn nomojn uzitaj kaj listigitaj en la ortodoksaj [[Menologio|menologioj]] antaŭ la [[Oktobra Revolucio]] (kaj en popularaj kalendaroj de la soveta epoko), kiuj estis presitaj ekde la dua duono de la 19-a jarcento. Ĉirkaŭ 95% de la rus-parolanta populacio de Sovetunio en la 1980-aj jaroj havis kalendarajn nomojn. [[Slavoj|Antikvaj slavaj]] nomoj estas Stanislav ({{lang|ru|Станислав}}), Rada ({{lang|ru|Рада}}), Radomir ({{lang|ru|Радомир}}), kaj Dobromila. Malnovrusaj nomoj estas Ĵdan ({{lang|ru|Ждан}}), Peresvet ({{lang|ru|Пересвет}}), Lada ({{lang|ru|Лада}}), kaj Ljubava ({{lang|ru|Любава}}). Sovet-epokaj nomoj estas Vilen ({{lang|ru|Вилен}}), Avangard {{lang|ru|Авангард}}), Ninel ({{lang|ru|Нинель}}), kaj Era ({{lang|ru|Эра}}). Nomoj prunteprenitaj el aliaj lingvoj estas Alberto ({{lang|ru|Альберт}}), Ruslan ({{lang|ru|Руслан}}), Ĵanna ({{lang|ru|Жанна}}), kiel Johanino, kaj Lejla ({{lang|ru|Лейла}}). ==Vidu ankaŭ== * [[Rusaj individuaj nomoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusaj personaj nomoj| ]] [[Kategorio:Personaj nomoj laŭ kulturo]] [[Kategorio:Rusaj nomoj|Personaj]] fifqv49u0i4a5ncb1t4xhvd1i8glqyl 0 722905 9404504 9328014 2026-06-16T12:41:07Z Näin on näreet 255377 [[Uzanto:ThomasPusch]], legu 9404504 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ben Berl Zyskowicz''' (naskiĝinta la {{daton|24|majo|1954}} en [[Helsinko]]) estas finna dekstra politikisto, membro de finna parlamento ekde la jaro 1979. Ĝis 1959, kvinjara, li havis polan pasporton kaj ekde tiam havas finnan ŝtatanecon. Inter 1993 kaj 2006 li estis prezidanto de parlamentogrupo de sia partio [[Nacia koalicio]]. En 2011 Zyskowicz estis mallongan tempon prezidanto de finna parlamento. Zyskowicz estas la plej longatempa membro de finnlanda parlamento en ĝia historio. Li rompis rekordon de [[Ilkka Kanerva]] en tiu afero en 2025<ref>https://www.is.fi/politiikka/art-2000011551107.html</ref>. Krome estas vere escepte, ke li estis senpaŭze do longe membro de parlamento de sendependa lando, jam 47 jarojn. Konsiderante tion, povas esti surprize, ke li neniam estis ministro. Zyskowicz rakontis, ke li ne provis fariĝi ministro, ĉar li havas kronikan migrenon. == Privata vivo == Patro de Zyskowicz estis judo de Pollando Abram Zyskowicz kaj patrino judo de Finnlando Ester Fridman. La hejmo estis pleje svedlingva kiel la plej multaj judaj hejmoj en Finnlando en tiu tempo, vidu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Li aliflanke lernis multe da la finna vere frue estas tute dulingva (finna kaj sveda) Abram Zyskowicz dronis en 1960. Ben Zyskowicz estas geedzece kun finn-tatara virino. Ili havas du filinojn, naskiĝintajn en 1983 kaj 1985. {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Zyskowicz, Ben}} [[Kategorio:Finnaj politikistoj]] [[Kategorio:Finnlandaj judoj]] 5td1va32brgl33zoefjwustf1vpquuf 9404507 9404504 2026-06-16T12:47:28Z Näin on näreet 255377 9404507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ben Berl Zyskowicz''' (naskiĝinta la {{daton|24|majo|1954}} en [[Helsinko]]) estas finna dekstra politikisto, membro de finna parlamento ekde la jaro 1979. Inter 1993 kaj 2006 li estis prezidanto de parlamentogrupo de sia partio [[Nacia koalicio]]. En 2011 Zyskowicz estis mallongan tempon prezidanto de finna parlamento. Zyskowicz estas la plej longatempa membro de finnlanda parlamento en ĝia historio. Li rompis rekordon de [[Ilkka Kanerva]] en tiu afero en 2025<ref>https://www.is.fi/politiikka/art-2000011551107.html</ref>. Krome estas vere escepte, ke li estis senpaŭze do longe membro de parlamento de sendependa lando, jam 47 jarojn. Konsiderante tion, povas esti surprize, ke li neniam estis ministro. Zyskowicz rakontis, ke li ne provis fariĝi ministro, ĉar li havas kronikan migrenon. == Privata vivo == Patro de Zyskowicz estis judo de Pollando Abram Zyskowicz kaj patrino judo de Finnlando Ester Fridman. Ĝis 1959, kvinjara, li havis polan pasporton kaj ekde tiam havas finnan ŝtatanecon. La hejmo estis pleje svedlingva kiel la plej multaj judaj hejmoj en Finnlando en tiu tempo, vidu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Li aliflanke lernis multe da la finna vere frue estas tute dulingva (finna kaj sveda) Abram Zyskowicz dronis en 1960. Ben Zyskowicz estas geedzece kun finn-tatara virino. Ili havas du filinojn, naskiĝintajn en 1983 kaj 1985. {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Zyskowicz, Ben}} [[Kategorio:Finnaj politikistoj]] [[Kategorio:Finnlandaj judoj]] rou6v3lrx2latnok12ox7uaaffmk8qz 9404560 9404507 2026-06-16T13:22:35Z ThomasPusch 1869 9404560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ben Berl Zyskowicz''' (naskiĝinta la {{daton|24|majo|1954}} en [[Helsinko]]) estas finna dekstra politikisto, membro de la [[finna parlamento]] ekde la jaro 1979 (laŭ la aktuala oficperiodo ĝis 2027). Ĝis 1959, kvinjara, li havis [[Pola Popola Respubliko|polan]] pasporton kaj ekde tiam havas finnan ŝtatanecon. Inter 1993 kaj 2006 li estis prezidanto de parlamentogrupo de sia partio [[Nacia koalicio]]. En 2011 Zyskowicz estis mallongan tempon prezidanto de la [[finna parlamento]]. Zyskowicz estas la plej longatempa membro de la finnlanda parlamento en ĝia historio. Li rompis rekordon de [[Ilkka Kanerva]] en tiu afero en 2025<ref>https://www.is.fi/politiikka/art-2000011551107.html</ref>. Krome estas escepte, ke li estis senpaŭze longe membro de parlamento de sendependa lando, jam {{aĝo|1979|1|1}} jarojn. Konsiderante tion, povas esti surprize, ke li neniam estis ministro. Zyskowicz rakontis, ke li ne provis fariĝi ministro, ĉar li havas kronikan [[migreno]]n. == Privata vivo == Patro de Zyskowicz estis [[judo ]]de Pollando Abram Zyskowicz kaj patrino judo de Finnlando Ester Fridman. La hejmo estis pleje svedlingva kiel la plej multaj judaj hejmoj en Finnlando en tiu tempo, vidu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Li aliflanke lernis multe da la finna kaj frue estis tute dulingva (finna kaj sveda). La patro Abram Zyskowicz dronis en 1960. Ben Zyskowicz estas geedzece kun finn-[[tataroj|tatara]] virino. Ili havas du filinojn, naskiĝintajn en 1983 kaj 1985. == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj}} {{vivtempo|Zyskowicz, Ben}} [[Kategorio:Finnaj politikistoj]] [[Kategorio:Finnlandaj judoj]] lmk0sib2iibq35sajk2w5h7i7mmunir 9404573 9404560 2026-06-16T13:33:22Z ThomasPusch 1869 9404573 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ben Berl Zyskowicz''' (naskiĝinta la {{daton|24|majo|1954}} en [[Helsinko]]) estas finna dekstra politikisto, membro de la [[finna parlamento]] ekde la jaro 1979 (laŭ la aktuala oficperiodo ĝis 2027). Ĝis 1959, kvinjara, li havis [[Pola Popola Respubliko|polan]] pasporton kaj ekde tiam havas finnan ŝtatanecon. Inter 1993 kaj 2006 li estis prezidanto de parlamentogrupo de sia partio [[Nacia koalicio]]. En 2011 Zyskowicz estis mallongan tempon prezidanto de la [[finna parlamento]]. Zyskowicz estas la plej longatempa membro de la finnlanda parlamento en ĝia historio. Li rompis rekordon de [[Ilkka Kanerva]] en tiu afero en 2025<ref>[https://www.is.fi/politiikka/art-2000011551107.html artikolo en retejo de la gazeto] [[Ilta-Sanomat]]</ref>. Krome estas escepte, ke li estis senpaŭze longe membro de parlamento de sendependa lando, jam {{aĝo|1979|1|1}} jarojn. Konsiderante tion, povas esti surprize, ke li neniam estis ministro. Zyskowicz rakontis, ke li ne provis fariĝi ministro, ĉar li havas kronikan [[migreno]]n. == Privata vivo == Patro de Zyskowicz estis [[judo ]]de Pollando Abram Zyskowicz kaj patrino judo de Finnlando Ester Fridman. La hejmo estis pleje svedlingva kiel la plej multaj judaj hejmoj en Finnlando en tiu tempo, vidu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Li aliflanke lernis multe da la finna kaj frue estis tute dulingva (finna kaj sveda). La patro Abram Zyskowicz dronis en 1960. Ben Zyskowicz estas geedzece kun finn-[[tataroj|tatara]] virino. Ili havas du filinojn, naskiĝintajn en 1983 kaj 1985. == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj}} {{vivtempo|Zyskowicz, Ben}} [[Kategorio:Finnaj politikistoj]] [[Kategorio:Finnlandaj judoj]] czua0q306dqeh7d695ho785qc8b9q4t 0 723238 9405354 9090339 2026-06-17T09:14:51Z Crosstor 3176 9405354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato | nomo = Universitato de Jyväskylä | emblemo = <!--Universität Jyväskylä Logo.svg--> | emblemo= Jyu-logo-hdpi.png | bildo = Jyväskylä University Aalto Campus.jpg | bildopriskribo = Aalto Kampuso, ĉefkonstruaĵo (1954-56). | moto = ''Amica veritas''<br />Vero estas amiko | fondodato = 1934 | urbo = [[Jyväskylä]], [[Finnlando]] | gvidanto = Keijo Hämäläinen<ref>https://www.jyu.fi/en/university/rector-and-vice-rectors/rector-keijo-hamalainen</ref> | titolo de la gvidanto = Rektoro | nombro de studentoj = 16.000 ([[2005]]) | nombro de kunlaborantoj = 2.300 ([[2005]]) | el tio profesoroj = | aliĝo = [[International Association of Universities|IAU]]^{[[:d:Q284199]]}<ref name="IAU">[https://iau-aiu.net/List-of-IAU-members?lang=en ''List of IAU Members.''] In: ''iau-aiu.net.'' International Association of Universities, abgerufen am 28. Juli 2019 (angle).</ref> | aliĝo_tipo = Reto | retejo = | latitudo = 62/14/10/N | longitudo = 25/43/57/E | regiono-ISO = FI-08 | situo sur mapo = Centra Jyväskylä | situo sur mapo2 = Jyväskylä (urba areo) | zomo=13 }} '''Universitato de Jyväskylä''' fariĝis tuta universitato en [[1966]]. Antaŭe la lernejo estis [[Pedagogio|pedagogia]] [[altlernejo]] ekde la jaro [[1934]]. Nun en la lernejo estas proksimume 14 500 studentoj kaj 2500 popula membroj. Nun en la lernejo estas fakultato de [[homaj sciencoj]] kaj de [[sociaj sciencoj]], informadik-teknologia fakultato, fakultato de pedagogiko kaj [[psikologio]], matematik-naturscienca fakultato, nura sporta fakultato en tuta Finnlando kaj komerca altlernejo de [[Jyväskylä]]. Medicina fakultato por la universitato estas planata. La origina kampuso estas ''Seminaarinmäki''. Nuntempe la universitato havas ankaŭ du aliajn kampusojn: ''Mattilanniemi'' kaj ''Ylistönrinne'' sur strando de lago [[Jyväsjärvi]]. En 2019 en la universitato fariĝis 1 235 kandidatoj, 1 575 magistroj kaj 127 doktoroj. La nuna rektoro estas Keijo Hämäläinen. == Elektitaj instruistoj == * [[Imre Szente]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.jyu.fi/en/ University of Jyväskylä] - Oficiala retejo * [http://architectuul.com/architecture/jyvaskyla-university Arkitekturo de Universitato de Jyväskylä] de [[Alvar Aalto]] en [http://architectuul.com Architectuul] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Jyväskylä]] [[Kategorio:Universitatoj en Finnlando]] n8m6v2jal94umi2ijluk9r25nkzgkyj 0 724195 9404671 8760688 2026-06-16T14:44:40Z Sj1mor 12103 9404671 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Otto Franz Ludwig RASCH''' (naskiĝinta la {{Daton|10|3|1862}} en [[Artern]], mortinta la {{daton|29|9|1932}} en [[Vajmaro]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj grafikisto. == Vivo == [[Dosiero:Otto Rasch Historischer Friedhof Weimar 2020-06-05 3.jpg|eta|Tombo de Otto Rasch sur la Historia tombejo vajmara]] Estante disĉiplo i.a. de [[Max Thedy]] li studentis ĉe [[Grandduka saksia artlernejo]] en Vajmaro, kie li poste iĝis mem ekde 1899 profesoro.<ref>http://www.kunst-und-kultur.de/index.php?Action=showArtist&aId=299</ref> Inter liaj disĉiploj menciindas i.a. [[Frida Mentz-Kessel]], [[Georg Harms-Rüstringen]] kaj [[Erich Schmidt-Schaller]]. Rasch docentis ekde 1919 ĉe [[Bauhaus]] la fakon de anatomia desegnado, kion atestas libro pribauhaus-a eldonita fare de [[Volker Wahl]].<ref>[https://books.google.de/books?id=-6jmXTQvyYsC&pg=PA795&dq=Professor+Otto+Rasch&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwjj96bm5rPtAhVGCewKHUIzADoQ6AEwAHoECAAQAg#v=onepage&q=Professor%20Otto%20Rasch&f=false Volker Wahl (eld.): ''Das staatliche Bauhaus in Weimar: Dokumente zur Geschichte des Instituts 1919-1926'' (=Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Thüringen: Große Reihe Band 15) Böhlau Verlag Weimar-Köln-Wien 2009, p. 795.]</ref> Rasch pentris multajn vidojn de Vajmaro kiu bedaŭrinde cirkulas nur inter komercistoj per arto, ne muzee. Unu de li portretita elstarulo estis [[Charlotte Krackow]] (de 1915).<ref>[[Gertrud Ranft]]: ''Das Kirms-Krackow-Haus in Weimar'', Nationale Forschungs- und Gedenkstätten dar Klassischen Deutschen Literatur in Weimar, Weimar, kvina eldono, Weimar 1978, p. 7 kaj 35.</ref> La originalo troviĝas en la [[Kirms-Krackow-domo (Weimar)]]. Ne malmultajn portretojn el mano lia posedas [[Klassik Stiftung Weimar]], ekz. de li reproduktita portreto de [[Charlotte von Schiller]] laŭ la originalo de [[Ludovike Simanowiz]]. Ĝi estas inter la havaĵoj de ''Germana Literaturarĥivo'' en [[Marbach am Neckar]]. Similo pri la poeto [[Friedrich Schiller]]<ref>https://www.klassik-stiftung.de/service/fotothek/fotothek-online/?q=rasch</ref> kaj ties gepartoj. La kopioj spekteblas ĉe [[Schiller-domo (Weimar)]].<ref>http://www.goethezeitportal.de/wissen/illustrationen/friedrich-schiller/schillerhaus.html</ref> Rasch entombigitis sur la [[princa kripto de Weimar|Historia tombejo vajmara]]. == Bildaro == <gallery widths="150" perrow="4" caption="Verkoj de Rasch (elekto)"> Otto Rasch Alter Kopf Radierung 1887.jpg|Kapo de maljunulo, akvoforto 1887 Otto Rasch Kirchgang in Thüringen 1911.jpg|''Irado kirken'', 1911 Otto Rasch Was das Publikum beim Einzug des Zaren sah.jpg|Bildkarto ''Kion vidis la publiko ĉe la alveno de la caro'' 1913 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://s597941104.website-start.de/weimarer-maler-3/ Pentristoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.busse-kunsthandel.de/Gem%C3%A4lde/Weimarer_Malerschule/Otto_Rasch_-_Damenportr%C3%A4t_00427/ Vajmaraj pentristoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210509061810/http://www.busse-kunsthandel.de/Gem%C3%A4lde/Weimarer_Malerschule/Otto_Rasch_-_Damenportr%C3%A4t_00427/ |date=2021-05-09 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rasch, Otto}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj grafikistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Akademianoj]] ag2v7llhc6r7f88tyysg7opdfyujoor 0 724847 9405276 8355282 2026-06-17T07:44:48Z Sj1mor 12103 9405276 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Weimar, Schlossmuseum, Martin Gottlieb Klauer, Allegorie des Denkens.jpg|eta|''Alegorio de pensado'', Kastela muzeo de Vajmaro]] '''Martin Gottlieb KLAUER''' (naskiĝinta la {{Daton|29|8|1742}} en [[Rudolstadt]], mortinta la {{Daton|4|4|1801}} en [[Vajmaro]]) estis [[germanio|germana]] skulptisto. Patro lia estis tajloro en [[Kranichfeld]]. En 1772 li nuptis Johanna Elisabeth Kapler. Kun la dua edzino li havis tri filojn, i.a. Johann Friedrich Wilhelm, skulptisto en Rudolstadt kaj [[ludwig Klauer|Ludwig]], skulptisto en Vajmaro. == Vivo == [[Dosiero:Grabmal Martin Gottlieb Klauer Jakobsfriedhof Weimar.jpg|eta|Tombo apud la vajmara [[Preĝejo Sankta Jakobo (Weimar)|Jakobo-kirko]] kun ruliĝinta serpento mordante voston sian]] Klauer laboris en 1757/58 kiel lernoknabo kaj helpanto de la rudolstadt-a lignoskulptisto Karl Adolf Kändler ĉe plibeligkampanoj por [[Muzeo Heidecksburg (Rudolstadt)|Kastelo Heidecksburg]]. En 1762 li troviĝis en [[Gera]], de kie li startigis studmigradon i.a. je [[Dresdeno]] kaj [[Potsdam]]. Ekde 1769 li memstarulis en Rudolstadt. En 1773 li iĝis vajmara kortega skulptisto kaj transloĝiĝis en 1777 Vajmaron. Post la potencakiro de duko [[Karlo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)|Karlo Aŭgusto]] en aŭgusto 1775 kaj la alveno de [[johann Wolfgang von Goethe|Goeto]] la saman jaron li ĝuis diversajn apogojn. Li i.a. ricevis stipendion de 200 taleroj por financi restadon plurmonatan en [[Mannheim]] kie li studis ankaŭ la faman kolekton de antikvecaĵoj. Poste li gvidis atelieron sukcesan en Vajmaro kaj tenadis ekde 1789 kune kun la fama entreprenisto [[Friedrich Justin Bertuch]] artofabrikon kie fabrikitis dekoracioj de ĉiuj specoj el argilo. == Graveco == Klauer arthistorie gravas unue pro siaj bildigbustoj. Kun malofta kapablo de realisma observado li kunigis klasikismo-similan senton pri beleco forma kun realismo. Impulsoj gravaj por evoluo de si li gajnis de Goeto, kiu mem modelis por la plej malnova tia busto de 1778. Goeto laŭdegis tiam la artiston pro ties diligenta kaj fervora studo de naturo kaj antikveco kredante ke mankus ankoraŭ imagopovo. Sed ĝuste tio "malvirto" efektis ke Klauer konservis tiutempe malkutiman naturproksimecon kaj realismon artaĵan: tiam la artistoj ĝenerale estis en situacio malcerta inter la jam forlasita baroka patoso kaj la komenciĝanta klasikisma tro-stiligado. Klauer taksatas skulptisto de la [[vajmara klasikismo|ora epoko de Vajmaro]] kiu ne nur portretis Goeton, [[Johann Gottfried Herder]] kaj [[Christoph Martin Wieland]], la dukan familion kaj aliajn altrangulojn sed ankaŭ multajn fremdulojn gastantajn kaj elstarulojn de scienco kaj kulturo. Li plej ofte uzis materiale gipson, pli malofte kalkŝtonon aŭ [[terakoto]]n. Lia ateliero flegis liveri kopiojn de la unikaj formoj laŭmende. Li kutimis reklami ofertaron sian en la gazetoj ''[[Der Teutsche Merkur]]'' (de Wieland) kaj "Journal des Luxus und der Moden" de Bertuch. En 1792 aperis katalogo ilustrita kun 60 numeroj el lia laborejo; la dua eldono de 1800 enhavis jam 133 numerojn en du kajeroj. Liaj kopioj laŭ famaj artaĵoj antikvaj aŭ de aliaj grandaj artistoj ankaŭ volonte aĉetitis. Klauer ekster tio partoprenis la kreon de multegaj monumentoj ĝardenaj, tombaj, memorigaj kies planoj estis ofte de alia origino (ekz. de Goeto, [[Adam Friedrich Oeser]], [[Johann Heinrich Meyer]]). Lia ununusola tutfigura statuo laŭnatura estas [[nudeco (arto)|nudeco]] de la sepjaraĝa Fritz von Stein el la jaro 1779. Antaŭ la [[Urbodomo de Vajmaro]] li faris la statuon de la Neptuno-puto. == Fonto == Kröll, Christina, "Klauer, Martin" ĉe: Neue Deutsche Biographie 11 (1977), p. 713-714, ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118640186.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ora-web.swkk.de/goe_reg_online/regest.Reg_Erw_Personen1?vc=kl Martin Gottlieb Klauer ''Briefe an Goethe''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305210631/http://ora-web.swkk.de/goe_reg_online/regest.Reg_Erw_Personen1?vc=kl |date=2016-03-05 }} (Freundesgesellschaft des Goethe und Schiller Archivs Weimar e.V.) * [http://ora-web.swkk.de/bertuchvz_online/bertuch_vs.vollanzeige?ident=72 Martin Gottlieb Klauer, literaturo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305192052/http://ora-web.swkk.de/bertuchvz_online/bertuch_vs.vollanzeige?ident=72 |date=2016-03-05 }} * [http://zs.thulb.uni-jena.de/receive/jportal_person_00039885?hl=Martin%20Gottlieb%20Klauer Martin Gottlieb Klauer, literaturo] (Universität Jena) * [http://www.answers.com/topic/martin-gottlieb-klauer-1 Martin Gottlieb Klauer, Art Encyclopedia] * [http://www.weimar-lese.de/index.php?article_id=520 weimar-lese.de] {{DEFAŬLTORDIGO:Klauer, Martin}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] j2j1px0uw3anzvfp1q1mnx6qohw7sd7 0 725820 9404659 9150478 2026-06-16T14:40:19Z Sj1mor 12103 9404659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Ravi Varma-Shantanu and Satyavati.jpg|maldekstra|eta|200ra|[[Ŝantano]] kaj [[Satjavati]], la fiŝkaptistino. Pentraĵo de Raja Ravi Varma.]] '''Raja Ravi Varma'''[raĝa ravi varma] <ref>Nagam Aiya, The Travancore State Manual ({{en}})</ref><ref>{{Cite web|title=Restoring works of art|url=http://www.thehindu.com/2005/07/19/stories/2005071900840200.htm|archive-url=https://archive.today/20150418162418/http://www.thehindu.com/2005/07/19/stories/2005071900840200.htm|url-status=dead|archive-date=18a de Aprilo 2015|work=[[The Hindu]]|date=2005-07-19|access-date=18a de Aprilo 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-05-21|arkivurl=https://archive.today/20150418162418/http://www.thehindu.com/2005/07/19/stories/2005071900840200.htm|arkivdato=2015-04-18}}</ref> (29-a de aprilo 1848 – 2-a de oktobro 1906) estis fama [[Barato|barata]] [[pentristo]] kaj artisto. Li estas konsiderata inter la plej grandaj pentristoj en [[Arto de Barato|la historio de la barata arto]]. Liaj verkoj estas kelkaj el la plej bonaj ekzemploj de la fuzio de eŭropa [[Akademismo|akademia arto]] kun pure barata sentemo kaj ikonaro. Aldone, li estis elstara pro la faro de [[Litografio|litografioj]] de siaj pentraĵoj disponeblaj al la publiko, kiu ege plibonigis siajn atingojn kaj influon kiel pentristo kaj kiel publika figuro. Liaj litografioj pliigis la eniron de la normaluloj en la fajnaj artoj kaj difinis artajn gustojn inter normaluloj. Krome, liaj religiaj priskriboj de [[Hinduismo|hinduismaj]] diaĵoj kaj verkoj el barata eposa poezio kaj el [[Puranoj]] ricevis profundajn laŭdojn. Li estis parto de la reĝa familio de tiama Parapanado, Malapurama distrikto. Raja Ravi Varma estis tre rilata al la reĝa familio de Travankore en la nuntempa [[Kerala]] ŝtato en Barato. Poste en sia vivo, du el liaj nepinoj estis adoptitaj en tiu reĝa familio, kaj iliaj posteuloj estas la totalo de la nuntempa reĝa familio de Travankore, inklude la lastajn tri Maharaĝojn (Balarama Varma la 3-a, Marthanda Varma la 3-a kaj Rama Varma la 7-a). == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Murugan by Raja Ravi Varma.jpg|Sri Ŝanmuĥa Subramania Sŭami File:Half-clothed Tilottama flying in the sky playing with a red Wellcome V0045104.jpg|Tilottama, kromolitografio, 1896 File:Raja Ravi Varma, Goddess Saraswati.jpg|[[Sarasvatio]] File:Ravi Varma-Princess Damayanthi talking with Royal Swan about Nala.jpg|[[Damajanto]] kun la cigno el [[Mahabarato]] File:Ladies in the moonlight by RRV.jpg|Sinjorinoj je lunlumo File:Kali by Raja Ravi Varma.jpg|Diino [[Kalio (diino)|Kali]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * [https://artsandculture.google.com/partner/the-ganesh-shivaswamy-foundation Kolekto de kromolitografioj el Ravi Varma Press] * [https://www.artzolo.com/raja-ravi-varma-paintings Ciferecaj Presaĵoj de Raja Ravi Varma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210521224435/https://www.artzolo.com/raja-ravi-varma-paintings |date=2021-05-21 }} * [http://www.rajaofart.com/useful-links/ Pli ol 100 Ligiloj al novaĵoj kaj artikoloj pri Raja Ravi Varma kaj ekspozicioj el 2005 ĝis 2015] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180805051742/http://www.rajaofart.com/useful-links/ |date=2018-08-05 }}. * [http://ravivarma.org Raja Ravi Varma Art Gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200809030835/https://ravivarma.org/ |date=2020-08-09 }} * [http://www.ravivarmaoleographs.com/ kolekto] * [http://www.cyberkerala.com/rajaravivarma/ Pentraĵoj de Ravi Varma] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Barataj pentristoj]] eh2w72bxzj9hsivy4t2fw9ojrif6p01 0 726393 9404939 8964643 2026-06-16T20:14:05Z Sj1mor 12103 9404939 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Carl Wilhelm HOLDERMANN''' (naskiĝinta en [[1783]] en la proksimeco de [[Kassel]], mortinta en [[1852]] eble en [[Vajmaro]]) estis [[germanio|germana]] dekoraciisto kaj aktoro en [[Bamberg]] kaj Vajmaro. [[Dosiero:Design for Act2 (Wolf's Glen) of 'Der Freischütz' 1822 Weimar - NGO4p1115.jpg|eta|Litografio ''Die Wolfsschlucht'' el la opero de [[Carl Maria von Weber]], ''[[der Freischütz (opero)|Der Freischütz]]''; de Holdermann 1822 laŭ desegnaĵo de Lieber kaj instalaĵoj de Schwerdgeburth]] == Kariero == Estante filo de [[hesio|heslanda]] oficiro li ankaŭ unue soldatis. Lia inkliniĝo je desegnado kaj teatro tamen venkis tiel ke li trejniĝis en 1808 ĉe la hesia kortega aktoro [[Offenbach am Main|offenbach-a]] (kaj posta kortega pentristo [[Braunschweig|brunsvika]]) [[Friedrich Christian Beuther]]. En 1810 Holdermann unue prezentis sian arton teatropentristan en Bamberg. Li kreis por la scenejo la bildon de lupo-kanjono por la weber-a opero ''Der Freischütz'', kies premiero estis en 1821 en [[Berlino]]. La holdermannaĵo uzitis en 1822 en Vajmaro laŭ ideoj de [[Carl Wihelm Lieber]] kun kelkaj plusaj kontribuoj de [[Carl August Schwerdgeburth]].<ref>Clive Brown: "Weber, Carl Maria [Friedrich Ernst] von", ĉe: The New Grove Dictionary of Opera, ed. Stanley Sadie, in 4 vols., IV (Oxford: Grove, 1997), p. 1115.</ref><ref>La aserto ĉe Nagler ke la bildo kreitis por la jaro 1824-a ne povas esti korekta.</ref> Holdermann ekde 1824 agadis en Vajmaro kie lin helpis asistante [[Alfred Heideloff]]. Ankaŭ tie ĉi li faris ĉefe aĵojn porteatrajn kaj estis paralele reĝisoro. Inter liaj verkoj menciindas kontribuado je ''Die Braut von Messina'' de [[Friedrich Schiller]]. Por [[Johann Wolfgang von Goethe]] li produktis [[akvaforto]]jn laŭ ties skizoj kaj desegnoj, kiujn prilaboris poste i.a. [[Heinrich Meyer (pentristo)|Johann Heinrich Meyer]]: ilia origina tasko estintus ilustri poeman antologion. Ĝian faron partoprenis krome Carl Wilhelm Lieber. La kolekto kun klarigaj versaĵoj goetaj eldonitis fare de la kortega pentristo Carl August Schwerdgeburth kaj ĝuste en ĝi enhavatas ankaŭ litografio de la fama lupokanjona verko de Schwerdtgeburth/Lieber laŭ la versio holdermanna. Por [[vajmara klasikismo]] li krome gravis per siaj desegnaĵoj kaj artistaj razaĵoj, i.e. de [[Kastelo Tiefurt]]<ref>Kopio ĝia spekteblas ekz. ĉe la Urbohistoria muzeo en [[Lepsiko]] http://museum.zib.de/sgml_internet/sgml.php?seite=5&fld_0=z0048802 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140726034329/http://museum.zib.de/sgml_internet/sgml.php?seite=5&fld_0=z0048802 |date=2014-07-26 }}</ref> aŭ de [[Kastelo Ettersburg]] == Literaturo == * Carl Gräbner: ''Die Grossherzogliche Haupt- und Residenz-Stadt Weimar, nach ihrer Geschichte…''. Erfurt 1830, p. 157-158([http://books.google.de/books?id=J2sAAAAAcAAJ&pg=PA157 Digitalisat]) * Georg Kaspar Nagler: ''Neues allgemeines Künstler-Lexicon''. München 1838, Bd. 6, p. 255-256 ([http://books.google.de/books?id=1ITrAAAAMAAJ&pg=PA255 Digitalisat]) * Michael Jaeger: ''Fausts Kolonie. Goethes kritische Phänomenologie der Moderne''. Königshausen & Neumann, Würzburg 2004, ISBN 3-8260-2716-7, p. 165, noto 16 ([http://books.google.de/books?id=LtKhji-JhfMC&pg=PA165 Google books]) == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Vivtempo|Holdermann, Carl Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] [[Kategorio:Scenejdekoraciistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Germanaj soldatoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] 03hq2vcrogqull6gzwcoj104719wuf2 0 727969 9404848 9290932 2026-06-16T18:56:30Z Sj1mor 12103 9404848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Hermann WISLICENUS''' (naskiĝinta la {{daton|20|9|1825}} en [[Eisenach]], mortinta la {{Daton|25|4|1899}} en [[Goslar]]) estis [[germanoj|germana]] pentristo. == Vivo == Wislicenus frekventis la akademion en [[Dresdeno]] kaj iĝis poste disĉiplo de [[Eduard Bendemann]], poste de [[Julius Schnorr von Carolsfeld]]. Lia unua bildo ''Überfluß und Elend'' aĉetitis fare de la dresdenaj galeriistoj. En 1853 li danke al stipendio permesis al si vojaĝon en [[Italujo]]n kie li en [[Romo]] aparte aliĝis al la rondoj de [[Peter von Cornelius]]. Post reveno li eksetliĝis en [[Vajmaro]] kie li plenumis diversajn mendojn, ekz. ''Götterbacchanal'' (por plafona pentraĵo por domo en [[Lepsiko]]); la oleaĵojn ''Die Nacht'' (por la grandduko), ''Die Phantasie, von den Träumen getragen'' (por grafo Schack en [[Munkeno]]), ''La kvar evangeliistoj'' (por la funebra kapelo de granddukino [[Maria Pavlovna Romanova]] Vajmare); plurajn desegnaĵojn, ekz. ''Ruhmeshalle deutscher Dichter'' (enmuzee Vajmare), ''Deukalionische Flut'' (samloke), ''Prometheussage'' (enmuzee Lepsike). En Vajmaro li ankaŭ planis la ornamojn por la [[Stegmann-domo]]. [[Dosiero:Barbarossas Erwachen (Wislicenus) groß.jpg|eta|maldekstre|300ra|''La vekiĝo de [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Barbarossa]]'', Imperia Palaco, [[Goslar]].]] En 1868 li sekvis vokon profesoran al [[Düsseldorf]] kie estiĝis grandaj pentraĵoj: ''Die vier Jahreszeiten'' (Berline), ''Germania auf der Wacht am Rhein'', ''Die Lurlei'' ktp. En 1877 oni aljuĝis al li la unuan premion en la konkurencado pri la pentrado de la imperiestra salonego de ĉe Kaiserpfalz en Goslar: pentritis diversaj aferoj el la historio de la germanaj imperiestroj kaj el la legendaro. Per tio li okupiĝis kune kun disĉiploj ĝis 1897. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 20. Leipzig 1909, p. 691-692, ([http://www.zeno.org/nid/20007701381 tie ĉi interrete]) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wislicenus, Hermann}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] d9l4k0zn0db7bfno895mhkcsjydaztp 14 730051 9405003 7359305 2026-06-16T20:48:44Z ThomasPusch 1869 9405003 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Litovio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Litovio]] s8zv9mw42aiiixzbidxbjc43a4d9tva 9405402 9405003 2026-06-17T11:39:14Z ThomasPusch 1869 9405402 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Litovio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Litovio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Litovio]] [[Kategorio:Komunikado en Litovio]] fez17jjrhx20v1vjgrf0zu33mxwe8m5 0 730134 9404845 9209001 2026-06-16T18:53:08Z ThomasPusch 1869 9404845 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = {{paĝonomo}} |Bildo = |Speco = ĉiutaga |Formato = |Establodato = [[1889]] |Posedanto = |Politiko = |Stabo = |Redaktisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}]] |ISSN = {{#invoke:Wikidata|claim|P7363}} }} '''''Helsingin Sanomat''''' ("rakontoj/novaĵoj de [[Helsinko]]"), parollingve finne ''Hesari'', estas la plej granda abonata [[ĵurnalo]] de [[Finnlando]], do ĉiutage aperanta gazeto, kaj ekde la 1990-aj jaroj la nura regna abonata ĵurnalo de la lando. Ĝin posedas ''Sanoma Media Finland''. Helsingin Sanomat estis fondita en [[1889]] kun nomo ''Päivälehti,'' sed en 1904 la tiama rusa estraro fermigis la gazeton. Post tio, la posedantoj de Päivälehti fondis ''Helsingin Sanomat'' en 1905. Ĉiutagajn legantojn Helsingin Sanomat havas meze proksimume 688&nbsp;000. Ekde 2013 la ĉefredaktoro estas Kaius Niemi. == Vidu ankaŭ == * [[Ilta-Sanomat]] == Eksteraj rilatoj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[Dosiero:Sanomatalo - Helsinki - 13.9.2013.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la centra redaktejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|gazeto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj gazetoj]] [[Kategorio:Helsinko]] hhqze2h57hs0svzeao50oh7xulep7t1 0 730455 9404861 9171510 2026-06-16T19:02:26Z Sj1mor 12103 9404861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Prellerhaus (Ateliergebäude, Weimar).jpg|eta|Nomiĝas por Louis Preller: domo ''Prellerhaus'' en Vajmaro, Geschwister-Scholl-Straße 6]] [[Dosiero:Louis Preller, Der Unfall auf der sächsisch-bairischen Staatsbahn zwischen Kötteritz und Munsa, am 10. Oktober 1864.jpg|eta|Fervoja akcidento en 1864 inter Kötteritz kaj Munsa, 1864 (lignogravuraĵo)]] '''Karl August Louis<ref>Ankaŭ: Ludwig, ekz. https://de.m.wikisource.org/wiki/Katalog_der_von_der_K%C3%B6nigl._Akademie_der_bildenden_K%C3%BCnste_in_Dresden_allj%C3%A4hrlich_veranstalteten_Kunst-Ausstellung_1867 Preller', p. 6; ne konfuzendas kun la filologo [[Ludwig Preller]].</ref> PRELLER''' (naskiĝinta la {{Daton|17|3|1822}} en [[Eisenberg (Turingio)|Eisenberg]], mortinta la {{Daton|9|5|1901}} en [[Vajmaro]]) estis [[germanoj|germana]] mararmea kaj pejzaĝa pentristo kaj ilustristo. Li konstruis la atelieron ''Prellerhaus'' en Vajmaro.<ref>Pri roloj liaj dumkonstruada kaj utiliga kp. Volker Wahl: "Das historische Ateliergebäude Prellerhaus in Weimar". Ĉe: Weimar-Jena: Die große Stadt. Band 3, Nr. 4. Vopelius, Jena 2010, p. 254ss.</ref> == Vivo == Estante la kvina de sume naŭ infanoj de la ŝufaristo Georg Carl Gottfried Preller trejniĝis kiel porcelanpentristo en sia naskiĝurbo. Ekde 1838 li troviĝis Vajmare estante disĉiplo de [[Friedrich Preller la Maljuna]], unu lia onklo malproksima, ĉe la Grandduka-saksia artolernejo. En la 1850-aj kaj komenco de la 1860-aj jaroj li estis i.a. en [[Varel]] kaj [[Jever]], du etaj rezidejaj urboj. Tre verŝajnis ke peris kontaktoj de Louis Preller je [[Frislando]] kaj la Jever-regiono la onklo Friedrich Preller la Maljuna kiu ekde la 1840-a jaroj konis burĝojn de Varel kaj estis farinta plurajn studvojaĝojn tien (el kiuj li faris minimume unu en 1855 kune kun la filo [[Friedrich Preller la juna]].<ref>Vgl. ''Friedrich Preller der Jüngere, Tagebücher des Künstlers, herausgegeben und biographisch vervollständigt von Max Jordan'', München 1904, p. 28ss. - Ekde 1857 vivis alia ano de la familio artista preller-a en Varel: la pejzaĝisto [[Julius Preller]], nevo de Friedrich Preller la Maljuna kaj sekve parenco ankaŭ de Louis. De ĉiuj kvar pentristoj konatas verkoj kun motivoj frislandaj kaj la t.n. praarbaroj de Neuenburg apud [[Zetel]].</ref> Louis Preller, kiu ĉ. la jaro 1860 aktivis ankaŭ en [[Lepsiko]], translokiĝis ĉ. en 1860 Vajmaron. En Lepsiko li estis estinta disĉiplo de [[Gustav Jäger]]. Liaj verkoj elmontritis dum ekspozicioj en [[Hamburgo]], [[Konstanz]], [[Oldenburgo]]<ref>S. Oliver Gradel: ''Kunstausstellungen im Oldenburger Kunstverein, 1843-1914''. Oldenburg 2005, p. 145</ref> kaj Vajmaro. La Lepsike eldonita gazeto "Illustrirte Zeitung" publikigis en la 1850-aj kaj 1860-aj jaroj serion da desegnaĵoj de Preller, ofte pri popolaj kutimoj kaj moroj aŭ pejzaĝoj, ekz. el la oldenburga regiono.<ref>Vidu ekz. ĉe https://www.akg-images.de/archive/Das-Klotschie%C3%9Fen--eine-Winterbelustigung-in-den-friesischen-2UMDHUHPH4G8.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210709181304/https://www.akg-images.de/archive/Das-Klotschie%C3%9Fen--eine-Winterbelustigung-in-den-friesischen-2UMDHUHPH4G8.html |date=2021-07-09 }}</ref> Dum la [[Internacia ekspozicio]] 1873 en [[Vieno]] li admireblis du liaj pejzaĝoj.<ref>Wiener Weltausstellung. Amtlicher Katalog der Ausstellung des Deutschen Reiches. Berlin 1873, p. 587.</ref> Ankaŭ tri jarojn poste en [[Filadelfio (Pensilvanio)]] videblis du verkoj. == Verkoj (elekto) == * ''Ansicht von Heppens und der Jade'' * ''Baumgruppe vor einem Hünengrabe'' * ''Das Großsteingrab Bülzenbett bei Bremerhaven'', Holzstich 1866 [[Dosiero:Bülzenbett 1866 (IZ 46-68 LPreller).jpg|eta|''Das Großsteingrab Bülzenbett bei Bremerhaven'']] * ''Der Unfall auf der Sächsisch-Bayerische Eisenbahn-Compagnie|sächsisch-bairischen Staatsbahn zwischen Kötteritz und Munsa'', ligna gravuraĵo, 1864 * ''Die Wolfsschlucht im Neuenburger Urwald'' * ''Ein Wald in Thüringen'' * ''Heringsfang an der Nordseeküste'' * ''Rettungsboot an der Küste Norwegens'' * ''Herbstmorgen im Wald'' * ''Landschaft aus dem Jeverland'' * ''Nebel an der Nordküste Norwegens'' * ''Reiherforst im Walde Stühe im Oldenburgischen'', ligna gravuraĵo, 1865 == Literaturo == == Notoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Preller, Louis}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] 0sko57lubs1fwgql3ysyp2yw3lvmtxf 0 732686 9404849 9352227 2026-06-16T18:56:45Z Sj1mor 12103 9404849 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Joža Uprka''', skribta ankaŭ '''Jóža Úprka''', (la [[26-a de oktobro]] [[1861]] [[Kněždub]] – la [[12-a de januaro]] [[1940]] [[Hroznová Lhota]]) estis [[Moravio|moravia]] [[pentristo]] kaj [[Grafiko|grafikisto]], reprezentanto de plenera realismo, impresionismo kaj [[Secesio|secesia]] dekorativismo. Lia verkaro estas etnografia dokumento de la suda [[Moravio]]. == La plej konataj verkoj == {{Kolumnoj-listo|3| * Printempa suno * Problemetoj * Por plumeto * Ekzameno de ĉevalo * Herboj sur montaraj herbejoj * [[Kněždub]]a rajdo de la reĝoj * Literuloj * Niaj panjoj * Sur procesio * Pilgrimo ĉe sankta Antonio * Dia korpo en Hroznová Lhota * Knabino el [[Mařatice]] * Dum [[predikado]] * Tagmeza ripozo * El paŝtado * Reveno el kampo * Foiro en [[Kyjov]] * [[Rajdo de la reĝoj (Uprka)|Rajdo de la reĝoj]] en [[Vlčnov]] * Enkondukejo el [[Kněždub]] * Mariana kanto * De kiu? * Dia korpo en [[Velká nad Veličkou|Velká]] * Knabino en peltmantelo }} <gallery widths="200"> Pouť u sv. Antonínka (Brno secesní).jpg|Pilgrimo ĉe sankta Antonio Joseph Uprka - Madonnen verehrung.jpg|Mariana kanto Joža Uprka - All Souls' Day.JPG|Spiritetoj (malgranda eltranĉo) Jarní slunko.jpg|Printempa suno Jožka Uprka - Jízda králů ve Vlčnově.jpg|[[Rajdo de la reĝoj]] en [[Vlčnov]] (jaro de estiĝo 1897) </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} * [http://kramerius5.nkp.cz/search?accessibility=public&sort=alphabetical&authors=Uprka,%20Jo%C5%BEa Digitalizovaná díla Joži Uprky] en cifereca biblioteko de [[Kramerius (cifereca biblioteko)|Kramerius]] NK ČR. * [http://www.ceskatelevize.cz/ivysilani/1088696810-joza-uprka-barvy-a-pisne/ Joža Uprka - barvy a písně] - video el arkivo de Česká televize * [https://archive.is/20130429030846/http://www.hroznovalhota.cz/default.asp?cont=76 medailon] sur paĝaro de municipo [[Hroznová Lhota]] {{DEFAŬLTORDIGO:Uprka, Joža}} [[Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj]] [[Kategorio:Secesiaj pentristoj]] 920j84ghtt7iewgwissatdte3tls0ej 0 734621 9404827 8732425 2026-06-16T18:43:49Z Sj1mor 12103 9404827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Albert MARQUET''' [marKE] (27-a de Marto 1875 – 14-a de Junio 1947) estis [[Francoj|franca]] [[pentristo]], asocia kun la movado de [[Faŭvismo]]. Li dekomence iĝis unu el la faŭvismaj pentristoj kaj dumviva amiko de [[Henri Matisse]]. Marquet poste pentris en pli naturalisma stilo, ĉefe pejzaĝoj, sed ankaŭ kelkaj portretoj kaj, inter 1910 kaj 1914, kelkajn virinajn nudpentraĵojn. == Vivo kaj verkaro == Marquet naskiĝis en [[Bordozo]]. En [[1890]] li translokiĝis al [[Parizo]] por studi en la Lernejo de Dekoraj Artoj, kie li konis [[Henri Matisse]]. Ili estis samĉambranoj dum ioma tempo, kaj ili influis sin reciproke. Marquet ekstudis en [[1892]] en la ''[[École des Beaux-Arts]]'' kun [[Gustave Moreau]], artisto [[Simbolismo|simbolista]] kiu estis sekvanto de la [[romantismo|romantisma tradicio]] de [[Eugène Delacroix]]. En tiuj jaroj, Marquet ekspoziciis en la ''Salon des Indépendants''. Kvankam li ne vendis multajn pentraĵojn, la arta komunumo de Parizo ekhavis konscion pri sia verkaro. Liaj unuaj komponoj estis karakterizataj per klara kaj bilda alproksimigo [[Faŭvismo|''fauve'']], en kiu li bone kontrolis la desegnon kaj reagis al la lumo, intense ĉe la plej fortaj tonoj, sed ankaŭ ĉe pli mildaj areoj per kolorismaj klopodoj. [[Dosiero:View of Agay Albert Marquet (1905).jpg|eta|maldekstra|200px|''Vidaĵo de Agay'' prezentita en la ''Salon d'Automne'', 1905, [[Centro Georges Pompidou]].]] En [[1905]] li ekspoziciis en la ''[[Salon d'Automne]]'' kun tiuj de [[Henri Matisse]], [[Maurice de Vlaminck]], [[André Derain]], [[Othon Friesz]], [[Georges Rouault]], [[Raoul Dufy]], Henri Manguin, [[Georges Braque]], Louis Valtat kaj [[Jean Puy]]. Kortuŝitaj per la intensa koloraro de tiuj pentraĵoj, la kritikistoj reagis nomante tiujn artistojn «''fauves''», tio estas, sovaĝaj bestioj. Kvankam Marquet pentris kun la "fauves" dum multaj jaroj, li uzis kolorojn malpli intensajn kaj fortajn ol ili, kaj enfazis la tonojn malpli intensajn per miksado de komplementaj koloroj, sed ĉiam kiel koloroj, kaj neniam kiel grizoj. Fine de [[1907]] li restis en Parizo kaj dediĉis sin, kun [[Henri Matisse]], al serio de urbaj vidaĵoj. La fundamenta diferenco inter ambaŭ estas ke, dum Matisse uzis fortajn kolorojn, Marquet preferis mildajn flavojn, svagajn violajn aŭ bluajn kolorojn. Nigra koloro estis uzata normale kiel forta kontrasto al la helaj koloroj por formoj kiel trunkoj de nudaj arboj aŭ homoj desegnitaj kaligrafiece kontraste kun stratoj kaj trotuaroj ofte flavaj aŭ oranĝaj, tre helaj. Alia diferenco estas ke Marquet uzis alproksimigon al la tradicia [[perspektivo]], kvankam liaj koloroj kaj komponoj konstante referencas al ortanguloj kaj tranĉis la desegnon kaligrafiece. [[Dosiero:Albert Marquet - Port of Marseilles - Google Art Project.jpg|eta|240px|dekstre|Albert Marquet, 1916, ''Marsejla haveno'', oleo surtola, 65 x 81 cm, Ohara Muzeo de Arto.]] Ekde [[1907]] ĝis sia morto, Marquet kombinis sian laboron en sia ateliero de Parizo kun multaj lokoj de la eŭropa marbordo kaj en [[Nordafriko]], ĉefe ĉe [[Alĝerio]] kaj [[Alĝero]] same kiel [[Tunizio]]. En siaj veturoj pentris la maron kaj la ŝipojn, sed ankaŭ la lumojn kaj la viglan vivon de la urboj, speciale de la marbordaj urboj kiel Alĝero. Inter la eŭropaj urboj kiuj impresis speciale Marquet menciindas [[Napolo]] kaj [[Venecio]] kie li pentris la maron kaj la ŝipojn, fokuse al la lumo super la akva surfaco. Li adoptis teknikon tre diferencan de tiu de la [[Impresionismo|impresionistoj]], penttante la akvon kiel ampleksa zono de unusola tono, kio faris, ke la plano de la akvosurfaco restis sen iluzia perspektivo, dum la ŝipoj staras en alia plano. En pentraĵoj pri la laguno de Venecio akvo restas en ortangulo rilate al la plano de la pentraĵo kaj grandaj ŝipoj facile flosas. Ties tiamaj koloroj estas tre similaj al tiuj de Matisse en la [[1920-aj jaroj]]. La homaj figuroj estas tre simpligitaj, kaligrafie desegnitaj per formo simila al tiu de la japana stilo Ŝijo. Oni diras, ke Matisse nomis lin «nia [[Hokusai]]». [[Dosiero:Nude on a Divan Albert Marquet (1912).jpg|eta|175px|maldekstre|''Nudaĵo surdivane'', 1912, [[Centro Georges Pompidou]].]] Ankaŭ dum siaj veturoj al [[Germanio]] kaj [[Svedio]] li pentris siajn preferatajn temojn: vidaĵoj de mar- kaj river-bordoj, havenoj kaj ŝipoj, sed ankaŭ urbajn pejzaĝojn. Li ripetis ofte la samajn temojn, eĉ post jaroj, markante mildajn lumdiferencojn. Li pentris malmultajn [[portreto]]jn, kaj inter [[1910]] kaj [[1914]] li pentris serion de nudaĵoj en bordeloj, kaj preparis la ilustradon de verko pri lesbanaj amantinoj. Sed li estas konata ĉefe pro siaj multaj pejzaĝoj.{{sfn|Bollmann|2007|p=119}} Diference de Matisse, ne estas en li evidentaj ŝanĝoperiodoj en lia verkaro. Ĉirkaŭ la fino, li estis unu el la plej proksimaj amikoj de Matisse, kaj ili diskutis reciproke siajn verkojn sincere. Lia subita kaj neatendita morto okazis pro atako de [[gala veziko]] kaj [[kancero]] kiu poste estis malkovrita, por kiu tiam ne estis terapio. Marquet mortis en [[Parizo]] en la [[14-a de junio]] [[1947]]. == Heredo == Kvankam li indikis, ke Marquet estas konsiderata duaranga pentristo, la angla pentristo John McLean estas unu el kiuj pensas, ke «lia senco de la koloro, la heleco kaj malheleco kaj ties saturado, ties pezo, estas mirinda.»<ref> McLean, John, enkonduko al katalogo de ekspozicio: Euan Uglow, 2a-31a de decembro 1993, Novjorko, Salander-O'Reilly Galleries, Inc. </ref>​ Marquet estis admirita partikulare de la usonaj pentristoj Leland Bell kaj lia edzino Louisa Matthiasdottir. Li estis admirita ankaŭ de la samtempuloj de Bell Al Kresch kaj Gabriel Laderman. Ĉar kaj Bell kaj Laderman estis gravaj majstroj en variaj skoloj de usona arto, ili faris grandan influon en la junaj usonaj figurartistoj pri la aprezo al Marquet.<ref> Laderman, G. "Expressionists, Concentric and Eccentric", Artforum, Feb. 1969. </ref> == Galerio == <gallery widths="175" heights="175" mode="nolines" perrow="4"> File:The Pont Saint-Michel in Winter Albert Marquet (1908).jpg|''La ponto Saint-Michel vintre'', [[Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin|Muzeo Puŝkin]]. File:Albert Marquet, 1909c - Vesuvio.jpg|''Vezubio'', ĉ. 1909, Muzeo Puŝkin. File:Albert Marquet, 1909 - Nu en contre-jour.jpg|''Nudaĵo kontraŭluma'', 1909, Muzeo de Belartoj de Bordozo. File:Albert Marquet, 1919, La femme blonde, oil on canvas, 98.5 x 98.5 cm, Musée national d'Art moderne, Centre Georges Pompidou.jpg|''La blondulino'', 1919, [[Centro Georges Pompidou]], [[Parizo]]. File:Albert Marquet, 1931 - Portrait de Marcelle Marquet.jpg|''Portreto de Marcelle Marquet'', 1931, Muzeo de Belartoj de Bordozo. File:Albert Marquet, 1935 - The Pont Neuf at Night.jpg|''Pont-Neuf nokte'', 1935, [[Centro Georges Pompidou]], [[Parizo]]. File:Albert Marquet, 1935 - Le Pilat.jpg|''Le Pilat'', 1935, Muzeo de Belartoj de Bordozo. File:Albert Marquet, 1943 - Le port d'Alger sous la brume.jpg|''La haveno de Alĝero nebulece'', 1943, Muzeo de Belartoj de Bordozo. </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Bollmann, Stefan (2007). Las mujeres, que leen, son peligrosas. Madrid: MAEVA. ISBN 84-96231-98-4. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marquet, Albert}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Postimpresionismaj pentristoj]] 5y22pb984bxla9783ilqmk5j1fjg5lo 0 734762 9405289 8569324 2026-06-17T07:53:21Z Sj1mor 12103 9405289 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Wilhelm LEHMBRUCK''' (4-a de Januaro 1881 en Meiderich, [[Duisburgo]] - 25-a de Marto 1919 en [[Berlino]]) estis [[germanoj|germana]] [[skulptisto]] kaj [[Grafika fasonado|grafikisto]]. == Vivo kaj verkaro == Li estis la kvara filo de familio de ministoj. Post studi en bazlerneja ''Volksschule'' ĝis la morto de sia patro en 1899, li studis, rekomendita de lia instruisto, en la lernejo de aplikartoj de [[Düsseldorf]]. Li vivtenis sin per ilustrado de malmultekostaj libroj kaj per laboro en dekoracio. En 1901 li ekfaris mezlernejajn studojn en la ''Kunstakademie Düsseldorf'' nome ''Studium'', kie li aingis magistriĝon sub regado de la profesoro Karl Janssen. En 1906, finiginte siajn studojn, li asociiĝis al unio de artistoj de Düsseldorf kaj al la ''[[Société Nationale des Beaux-Arts]]'' de [[Parizo]], kiu organizis grandan ekspozicion en 1907 en kiu la verkaro de Lehmbruck estis prezentita al internacia publiko por la unua fojo. [[Dosiero:Wilhelm Lehmbruck Mutter und Kind kniend ganz (Madonna).jpg|eta|maldekstre|Wilhelm Lehmbruck: ''Mutter und Kind kniend ganz'' (Madono), 1910.]] En 1908 li geedziĝis kun Anita Kaufmann kaj unu jaron poste naskiĝis lia filo Gustav. Kun helpo de la artokolektisto Nolden li translokiĝis en 1910 al Parós, kie li ekspoziciis. Tie li konis [[Picasso]] kaj aliajn artistojn. Li ekspoziciis en [[Berlino]], [[Kolonjo]] kaj [[Munkeno]]. En 1913 naskiĝis en Parizo lia dua filo, Manfred Lehmbruck. En 1913 lia verkaro ekkoniĝis en Usono, post kio li ekspoziciis en [[Novjorko]], [[Bostono]] kaj [[Ĉikago]]. Unu jaron poste organiziĝis granda ekspozicio en la galerio Paul Lavesque de Parizo, kiu estis dediĉita ekskluzive al lia verkaro. En 1914 li estis ekskludita el la armeo kaj sendita al milithospitalo de Berlino. Dum la [[Unua Mondmilito|milito]] li plue disvolvigis siajn kapablojn. Tiuj jaroj estis konsiderataj la pinto de sia kariero. [[Dosiero:Kniende Lehmbruck.jpg|eta|maldekstre|Wilhelm Lehmbruck: ''Die Kniende'', (1911).]] [[Dosiero:Wilhelm Lehmbruck, 1911, Femme á genoux (The Kneeling One), cast stone, plaster, 176 x 138 x 70 cm (69.2 x 54.5 x 27.5 in), Armory Show postcard.jpg|eta|Wilhelm Lehmbruck, 1911, ''Surgenuulino'', 176 x 138 x 70 cm, poŝtkarto de la [[Armileja Ekspozicio]].]] Pro la krueleco de la milito kaj metita en profunda [[deprimo]], Lehmbruck fuĝis en 1916 al [[Zuriko]] kaj muntis [[ateliero]]n. Post la fino de la milito li retranslokiĝis al Berlino, kie li estis elektita ano de la ''[[Akademie der Künste]]''. En la 21-a de Marto 1919, tuŝita de grava deprimo, li memmortigis sin. Lia verkaro estas ekspoziciata en la ''Lehmbruck-Museum'', konstruita de lia filo Manfred Lehmbruck, fama arkitekto. == Verkaro == [[Dosiero:Lehmbruck - die Gestürzte.jpg|eta|maldekstra|Wilhelm Lehmbruck: ''Der Gestürzte'', 1915/16.]] La skulptaĵoj de Lehmbruck temas ĉefe pri la [[homa korpo]] kaj estas influitaj kaj de la [[Naturalismo (arto)|naturalismo]] kaj de la [[ekspresionismo]]. Liaj ĉefaj skulptaĵoj montris agonion kaj mizeron, kaj ne aperas klare vizaĝajn trajtojn. == Galerio == <gallery widths="150px" heights="150px" perrow="5"> File:Wilhelm Lehmbruck Schlaf 1907.jpg|Schlaf (1907) File:Lml2.jpg|Stehende weibliche Figur (1910) File:Lml3.jpg|Weiblicher Torso (Torso der Großen Stehenden) (1910) File:Lml6.jpg|Kniende (1911) File:Kniende Lehmbruck.jpg|Kniende (ĉirkaŭ 1911 - Bronzo) File:Male Nude Model - Wilhelm Lehmbruck.jpg|''Maskla nuda modelo'' en ''[[Metropolitan Museum of Art]]'' (1912) File:Lml4.jpg|Große Sinnende (1913) File:Lml5.jpg|Emporsteigender Jüngling (1913) File:LML9.jpg|Der Gestürzte (1915/16) File:Lml8.jpg|Porträtkopf Fritz von Unruh (1918) File:Tugendhat zevnitr.jpg|Interno de Villa Tugendhat kun skulptaĵo de Wilhelm Lehmbruck (fone, maldekstre) </gallery> == Bibliografio == * August Hoff. ''Wilhelm Lehmbruck'', Berlin: Klinkhardt & Biermann, 1933 (German). * Werner Hofmann, ''Wilhelm Lehmbruck.'' London: Zwemmer 1958 * August Hoff, ''Wilhelm Lehmbruck: life and work.'' New York: Praeger 1969 * Reinhold Heller (eld.), ''The art of Wilhelm Lehmbruck,'' Washington, National Gallery of Art, 1972 * Marion Bornscheuer; Raimund Stecker (eds.); ''Kneeling woman 100 years. Wilhelm Lehmbruck with Matisse, Brancusi, Debussy, Archipenko, Rodin, Nijinsky in Paris 1911.'' Lehmbruck Museum Duisburg. Cologne: DuMont Buchverlag, 2011, {{ISBN|978-3-83219-427-7}} * Hans-Peter Wipplinger (eld.); ''Wilhelm Lehmbruck. Retrospektive/Retrospective.'' Leopold Museum Vienna, Cologne: Walther König 2016, {{ISBN|978-3-86335-902-7}} == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} {{Commons category}} * [https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Lehmbruck%2C%20Wilhelm%22%20OR%20subject%3A%22Wilhelm%20Lehmbruck%22%20OR%20creator%3A%22Lehmbruck%2C%20Wilhelm%22%20OR%20creator%3A%22Wilhelm%20Lehmbruck%22%20OR%20creator%3A%22Lehmbruck%2C%20W%2E%22%20OR%20title%3A%22Wilhelm%20Lehmbruck%22%20OR%20description%3A%22Lehmbruck%2C%20Wilhelm%22%20OR%20description%3A%22Wilhelm%20Lehmbruck%22%29%20OR%20%28%221881-1919%22%20AND%20Lehmbruck%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Internet Archive] Wilhelm Lehmbruck * [http://www.lehmbruckmuseum.de/ Lehmbruck Museum en Duisburg] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lehmbruck, Wilhelm}} [[Kategorio:Modernaj skulptistoj]] [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] schdvc8o1bc6hfcu4rgpr374hmds0vk 0 736336 9404621 9400762 2026-06-16T14:25:47Z Tirolischleioans 254019 /* Instruistoj (elekto) */ 9404621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(stato: {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}}) |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AT |situo sur mapo= Centra Insbruko |situo sur mapo2= Insbruko |zomo = 14 |retejo = }} '''Universitato de Innsbruck''' (latine: ''Universitas Leopoldino-Franciscea Oenipontana'', germane: ''Leopold-Franzens-Universität Innsbruck'', mallongigo ''LFU'' aŭ ''LFUI'') estas la plej granda esplorada kaj edukada institucio en la okcidento de [[Aŭstrio]] situante en [[Innsbruck]]. Ĝi estas la landa universitato por [[Vorarlbergo]] kaj [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] kaj historie ankaŭ por [[Sudtirolo]], la [[Provinco Trento]], [[Luksemburgio]] kaj [[Liĥtenŝtejno]] kio post propraj tieaj altlernejfondiĝoj estas malaktualiĝinta. En majo 2020 studentis 27.095 kaj science laboris 3.580 uloj. Ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}}, universitata rektoro estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}. == Historio == La altlerneja antaŭhistorio postflareblas ĝis 1562 kiam starigitis en Insbruko [[jezuitoj|jezuita]] gimnazio. Imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]] fondis en la 15.10.1669 propran universitaton kun privilegio monrimedĉerpada el la impostaro por [[salo]] ekspluatita en [[Hall in Tirol|Hall]]. Oficiala dokumento stariga datumas de 1677 kun kvar fakultatoj. Post nuligo sekvis remalfermo en 1826 de la filozofia kaj jurisprudenca fakultatoj fare de imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]]. En 1969 ekis instruado ĉe sekcio pri konstruinĝenierado kaj arĥitekturo kaj en 1976 emancipiĝis fakultato pri socialaj kaj ekonomiaj sciencoj el la sino de la juristoj/ŝtatscienculoj. En 2002 la akcepto de nova universitata leĝaro kondukis al strukturiĝo en 15 etajn fakultatojn. Samjare la fakultato pri medicino plialtrangigiĝis je propra universitato.<ref>La separiĝo kaŭzis ke en la klasika senco la insbruka universitato ne plu takseblas "kompleta altlernejo". La tuto fariĝis kontraŭ la volo de multaj, kp: [https://www.uibk.ac.at/ipoint/news/uni_und_gesellschaft/20020117.html iPoint: "Innsbrucker Mediziner wehren sich gegen Ausgliederung"] kaj pridiskutatas reintegrigo, kp: [https://diepresse.com/home/bildung/universitaet/696998/Toechterle-will-Fusion-von-Uni-und-MedUni-Innsbruck "Töchterle will Fusion von Uni und Med-Uni Innsbruck"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190410171445/https://diepresse.com/home/bildung/universitaet/696998/Toechterle-will-Fusion-von-Uni-und-MedUni-Innsbruck |date=2019-04-10 }}</ref> En 2012 ''School of Education'' iĝis la 16-a fakultato kun eblo de etendigo de konkreta pedagogia klerigo.<ref>https://www.uibk.ac.at/ipoint/news/2012/soe.html.de</ref> == Fakultatoj == {{div col|2}} * fakultato pri arkitekturo * f. pri biologio * f. pri edukadsciencoj * f. pri entreprenista ekonomiko * f. pri filologioj kaj kultursciencoj * f. pri filozofio kaj historio * f. pri geologiaj kaj atmosferaj sciencoj * f. pri ĥemio kaj farmaceŭtiko * f. pri instruista trejnado (ĝis februaro 2018 ''School of Education'')<ref>https://www.uibk.ac.at/zentraler-rechtsdienst/mitteilungsblatt-7.feb.2018.pdf</ref> * f. pri jursciencoj * f, pri katolika teologio * f. pri matematiko, informadiko kaj fiziko * f. pri politika ekonomio kaj statistiko * f. pri psikologio kaj sportsciencoj * f. pri socialaj kaj politikaj sciencoj * f. pri teknikaj sciencoj (malposte: konstruadinĝenieradiko) {{div col end}} == Instruistoj (elekto) == {{Div col|cols = 2}} * [[Albin Lesky]] * [[Alois Flir]] * [[Alois Walde]] * [[Alwin Kuhn]] * [[Anton Schwob]] * [[August Wilmanns]] * [[Bernhard Jülg]] * [[Christoph Pan]] * [[Erich Thummer]] * [[Ernst Kalinka]] * [[Eugen Böhm von Bawerk]] * [[Eugen Thurnher]] * [[Florian Schaffenrath]] * [[Franz Hampl]] * [[Friedrich Stolz]] * [[Glenn W. Most]] * [[Guntram A. Plangg]] * [[Hans Schmeja]] * [[Hermann Ammann]] * [[Hermann Ölberg]] * [[Hugo Rahner]] * [[Ignaz Vinzenz Zingerle]] * [[István Torjai Szabó]] * [[Johann Knobloch]] * [[Johannes Erben]] * [[Josef Brüch]] * [[Karl Jax]] * [[Karl Kurt Klein]] * [[Karl Schenkl]] * [[Karlheinz Töchterle]] * [[Leó Liebermann]] * [[Ludwig von Pastor]] * [[Manfred Kienpointner]] * [[Maria Iliescu]] * [[Martin Korenjak]] * [[Paul Händel]] * [[Peter Anreiter]] * [[Petrus Canisius]] * [[Robert Muth]] * [[Sebastian Posch]] * [[Victor Franz Hess]] * [[Wolf Steidle]] * [[Wolfgang Kofler]] * [[Wolfgang Meid]] * [[Gyula Morel]] * [[Wolfgang Waldstein]] {{Div col end}} == Studintoj (elekto) == * [[Antal Dávid]] (1913-1988), hungardevena verkisto kaj ĵurnalisto * [[Tibor Hanák]], hungara ĵurnalisto * [[Ludwig Steiner]] (1922-2015), politikisto * [[Josef Aschbacher]] (n. 1962), astronomo kaj meteologo, ekde 2021 direktoro de la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/Universitätsgeschichte#Innsbruck Tekstoj pri la altlernejhistorio ĉe Vikifontaro] * [https://www.uibk.ac.at/index.html.en Hejmpaĝo] == Notoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Tirolo|universitato}} [[Kategorio:Universitato de Innsbruck| ]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Innsbruck]] [[Kategorio:Universitatoj en Aŭstrio|Innsbruck]] frf86zhisdmbl11v640axadplwsc06b 9404623 9404621 2026-06-16T14:26:14Z Tirolischleioans 254019 /* Instruistoj (elekto) */ 9404623 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(stato: {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}}) |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AT |situo sur mapo= Centra Insbruko |situo sur mapo2= Insbruko |zomo = 14 |retejo = }} '''Universitato de Innsbruck''' (latine: ''Universitas Leopoldino-Franciscea Oenipontana'', germane: ''Leopold-Franzens-Universität Innsbruck'', mallongigo ''LFU'' aŭ ''LFUI'') estas la plej granda esplorada kaj edukada institucio en la okcidento de [[Aŭstrio]] situante en [[Innsbruck]]. Ĝi estas la landa universitato por [[Vorarlbergo]] kaj [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] kaj historie ankaŭ por [[Sudtirolo]], la [[Provinco Trento]], [[Luksemburgio]] kaj [[Liĥtenŝtejno]] kio post propraj tieaj altlernejfondiĝoj estas malaktualiĝinta. En majo 2020 studentis 27.095 kaj science laboris 3.580 uloj. Ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}}, universitata rektoro estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}. == Historio == La altlerneja antaŭhistorio postflareblas ĝis 1562 kiam starigitis en Insbruko [[jezuitoj|jezuita]] gimnazio. Imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]] fondis en la 15.10.1669 propran universitaton kun privilegio monrimedĉerpada el la impostaro por [[salo]] ekspluatita en [[Hall in Tirol|Hall]]. Oficiala dokumento stariga datumas de 1677 kun kvar fakultatoj. Post nuligo sekvis remalfermo en 1826 de la filozofia kaj jurisprudenca fakultatoj fare de imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]]. En 1969 ekis instruado ĉe sekcio pri konstruinĝenierado kaj arĥitekturo kaj en 1976 emancipiĝis fakultato pri socialaj kaj ekonomiaj sciencoj el la sino de la juristoj/ŝtatscienculoj. En 2002 la akcepto de nova universitata leĝaro kondukis al strukturiĝo en 15 etajn fakultatojn. Samjare la fakultato pri medicino plialtrangigiĝis je propra universitato.<ref>La separiĝo kaŭzis ke en la klasika senco la insbruka universitato ne plu takseblas "kompleta altlernejo". La tuto fariĝis kontraŭ la volo de multaj, kp: [https://www.uibk.ac.at/ipoint/news/uni_und_gesellschaft/20020117.html iPoint: "Innsbrucker Mediziner wehren sich gegen Ausgliederung"] kaj pridiskutatas reintegrigo, kp: [https://diepresse.com/home/bildung/universitaet/696998/Toechterle-will-Fusion-von-Uni-und-MedUni-Innsbruck "Töchterle will Fusion von Uni und Med-Uni Innsbruck"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190410171445/https://diepresse.com/home/bildung/universitaet/696998/Toechterle-will-Fusion-von-Uni-und-MedUni-Innsbruck |date=2019-04-10 }}</ref> En 2012 ''School of Education'' iĝis la 16-a fakultato kun eblo de etendigo de konkreta pedagogia klerigo.<ref>https://www.uibk.ac.at/ipoint/news/2012/soe.html.de</ref> == Fakultatoj == {{div col|2}} * fakultato pri arkitekturo * f. pri biologio * f. pri edukadsciencoj * f. pri entreprenista ekonomiko * f. pri filologioj kaj kultursciencoj * f. pri filozofio kaj historio * f. pri geologiaj kaj atmosferaj sciencoj * f. pri ĥemio kaj farmaceŭtiko * f. pri instruista trejnado (ĝis februaro 2018 ''School of Education'')<ref>https://www.uibk.ac.at/zentraler-rechtsdienst/mitteilungsblatt-7.feb.2018.pdf</ref> * f. pri jursciencoj * f, pri katolika teologio * f. pri matematiko, informadiko kaj fiziko * f. pri politika ekonomio kaj statistiko * f. pri psikologio kaj sportsciencoj * f. pri socialaj kaj politikaj sciencoj * f. pri teknikaj sciencoj (malposte: konstruadinĝenieradiko) {{div col end}} == Docentaro (elekto) == {{Div col|cols = 2}} * [[Albin Lesky]] * [[Alois Flir]] * [[Alois Walde]] * [[Alwin Kuhn]] * [[Anton Schwob]] * [[August Wilmanns]] * [[Bernhard Jülg]] * [[Christoph Pan]] * [[Erich Thummer]] * [[Ernst Kalinka]] * [[Eugen Böhm von Bawerk]] * [[Eugen Thurnher]] * [[Florian Schaffenrath]] * [[Franz Hampl]] * [[Friedrich Stolz]] * [[Glenn W. Most]] * [[Guntram A. Plangg]] * [[Hans Schmeja]] * [[Hermann Ammann]] * [[Hermann Ölberg]] * [[Hugo Rahner]] * [[Ignaz Vinzenz Zingerle]] * [[István Torjai Szabó]] * [[Johann Knobloch]] * [[Johannes Erben]] * [[Josef Brüch]] * [[Karl Jax]] * [[Karl Kurt Klein]] * [[Karl Schenkl]] * [[Karlheinz Töchterle]] * [[Leó Liebermann]] * [[Ludwig von Pastor]] * [[Manfred Kienpointner]] * [[Maria Iliescu]] * [[Martin Korenjak]] * [[Paul Händel]] * [[Peter Anreiter]] * [[Petrus Canisius]] * [[Robert Muth]] * [[Sebastian Posch]] * [[Victor Franz Hess]] * [[Wolf Steidle]] * [[Wolfgang Kofler]] * [[Wolfgang Meid]] * [[Gyula Morel]] * [[Wolfgang Waldstein]] {{Div col end}} == Studintoj (elekto) == * [[Antal Dávid]] (1913-1988), hungardevena verkisto kaj ĵurnalisto * [[Tibor Hanák]], hungara ĵurnalisto * [[Ludwig Steiner]] (1922-2015), politikisto * [[Josef Aschbacher]] (n. 1962), astronomo kaj meteologo, ekde 2021 direktoro de la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/Universitätsgeschichte#Innsbruck Tekstoj pri la altlernejhistorio ĉe Vikifontaro] * [https://www.uibk.ac.at/index.html.en Hejmpaĝo] == Notoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Tirolo|universitato}} [[Kategorio:Universitato de Innsbruck| ]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Innsbruck]] [[Kategorio:Universitatoj en Aŭstrio|Innsbruck]] o1gneliafkepn1owq07titxawzft648 9404627 9404623 2026-06-16T14:27:18Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9404627 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(stato: {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}}) |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AT |situo sur mapo= Centra Insbruko |situo sur mapo2= Insbruko |zomo = 14 |retejo = }} '''Universitato de Innsbruck''' (latine: ''Universitas Leopoldino-Franciscea Oenipontana'', germane: ''Leopold-Franzens-Universität Innsbruck'', mallongigo ''LFU'' aŭ ''LFUI'') estas la plej granda esplorada kaj edukada institucio en la okcidento de [[Aŭstrio]] situante en [[Innsbruck]]. Ĝi estas la landa universitato por [[Vorarlbergo]] kaj [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] kaj historie ankaŭ por [[Sudtirolo]], la [[Provinco Trento]], [[Luksemburgio]] kaj [[Liĥtenŝtejno]] kio post propraj tieaj altlernejfondiĝoj estas malaktualiĝinta. En majo 2020 studentis 27.095 kaj science laboris 3.580 uloj. Ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}}, universitata rektoro estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}. == Historio == La altlerneja antaŭhistorio postflareblas ĝis 1562 kiam starigitis en Insbruko [[jezuitoj|jezuita]] gimnazio. Imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]] fondis en la 15.10.1669 propran universitaton kun privilegio monrimedĉerpada el la impostaro por [[salo]] ekspluatita en [[Hall in Tirol|Hall]]. Oficiala dokumento stariga datumas de 1677 kun kvar fakultatoj. Post nuligo sekvis remalfermo en 1826 de la filozofia kaj jurisprudenca fakultatoj fare de imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]]. En 1969 ekis instruado ĉe sekcio pri konstruinĝenierado kaj arĥitekturo kaj en 1976 emancipiĝis fakultato pri socialaj kaj ekonomiaj sciencoj el la sino de la juristoj/ŝtatscienculoj. En 2002 la akcepto de nova universitata leĝaro kondukis al strukturiĝo en 15 etajn fakultatojn. Samjare la fakultato pri medicino plialtrangigiĝis je propra universitato.<ref>La separiĝo kaŭzis ke en la klasika senco la insbruka universitato ne plu takseblas "kompleta altlernejo". La tuto fariĝis kontraŭ la volo de multaj, kp: [https://www.uibk.ac.at/ipoint/news/uni_und_gesellschaft/20020117.html iPoint: "Innsbrucker Mediziner wehren sich gegen Ausgliederung"] kaj pridiskutatas reintegrigo, kp: [https://diepresse.com/home/bildung/universitaet/696998/Toechterle-will-Fusion-von-Uni-und-MedUni-Innsbruck "Töchterle will Fusion von Uni und Med-Uni Innsbruck"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190410171445/https://diepresse.com/home/bildung/universitaet/696998/Toechterle-will-Fusion-von-Uni-und-MedUni-Innsbruck |date=2019-04-10 }}</ref> En 2012 ''School of Education'' iĝis la 16-a fakultato kun eblo de etendigo de konkreta pedagogia klerigo.<ref>https://www.uibk.ac.at/ipoint/news/2012/soe.html.de</ref> == Fakultatoj == {{div col|2}} * fakultato pri arkitekturo * f. pri biologio * f. pri edukadsciencoj * f. pri entreprenista ekonomiko * f. pri filologioj kaj kultursciencoj * f. pri filozofio kaj historio * f. pri geologiaj kaj atmosferaj sciencoj * f. pri ĥemio kaj farmaceŭtiko * f. pri instruista trejnado (ĝis februaro 2018 ''School of Education'')<ref>https://www.uibk.ac.at/zentraler-rechtsdienst/mitteilungsblatt-7.feb.2018.pdf</ref> * f. pri jursciencoj * f, pri katolika teologio * f. pri matematiko, informadiko kaj fiziko * f. pri politika ekonomio kaj statistiko * f. pri psikologio kaj sportsciencoj * f. pri socialaj kaj politikaj sciencoj * f. pri teknikaj sciencoj (malposte: konstruadinĝenieradiko) {{div col end}} == Docentaro (elekto) == {{Div col|cols = 2}} * [[Albin Lesky]] * [[Alois Flir]] * [[Alois Walde]] * [[Alwin Kuhn]] * [[Anton Schwob]] * [[August Wilmanns]] * [[Bernhard Jülg]] * [[Christoph Pan]] * [[Erich Thummer]] * [[Ernst Kalinka]] * [[Eugen Böhm von Bawerk]] * [[Eugen Thurnher]] * [[Florian Schaffenrath]] * [[Franz Hampl]] * [[Friedrich Stolz]] * [[Glenn W. Most]] * [[Guntram A. Plangg]] * [[Hans Schmeja]] * [[Hermann Ammann]] * [[Hermann Ölberg]] * [[Hugo Rahner]] * [[Ignaz Vinzenz Zingerle]] * [[István Torjai Szabó]] * [[Johann Knobloch]] * [[Johannes Erben]] * [[Josef Brüch]] * [[Karl Jax]] * [[Karl Kurt Klein]] * [[Karl Schenkl]] * [[Karlheinz Töchterle]] * [[Leó Liebermann]] * [[Ludwig von Pastor]] * [[Manfred Kienpointner]] * [[Maria Iliescu]] * [[Martin Korenjak]] * [[Paul Händel]] * [[Peter Anreiter]] * [[Petrus Canisius]] * [[Robert Muth]] * [[Sebastian Posch]] * [[Victor Franz Hess]] * [[Wolf Steidle]] * [[Wolfgang Kofler]] * [[Wolfgang Meid]] * [[Gyula Morel]] * [[Wolfgang Waldstein]] {{Div col end}} == Studintoj (elekto) == * [[Antal Dávid]] (1913-1988), hungardevena verkisto kaj ĵurnalisto * [[Tibor Hanák]], hungara ĵurnalisto * [[Ludwig Steiner]] (1922-2015), politikisto * [[Josef Aschbacher]] (n. 1962), astronomo kaj meteologo, ekde 2021 direktoro de la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/Universitätsgeschichte#Innsbruck Tekstoj pri la altlernejhistorio ĉe Vikifontaro] * [https://www.uibk.ac.at/index.html.en Hejmpaĝo] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Universitato de Innsbruck| ]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Innsbruck]] [[Kategorio:Universitatoj en Aŭstrio|Innsbruck]] 7o7i8rjv9n7wghrhirblbx475m1rkee 0 736683 9404689 9402732 2026-06-16T15:39:19Z ~2026-35371-64 258783 9404689 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|nomo = Taivassalo · Tövsala |bildo=Taivassalon kirkko.jpg|regiono-ISO=FI-19|lando={{Finnlando}}|provinco =[[Origina Finnlando]]|komunumo = [[Taivassalo]]|tipo1=reliefo|zomo=8}} [[Dosiero:Muntti bro i Tövsala.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|historia ponto inter la vilaĝoj ''Taivassalo'' kaj ''Muntti'' en la komunumo}}]] '''Taivassalo''' (jen [[finne]], {{lang-sv|Tövsala}}) estas komunumo de [[Finnlando]] en provinco [[Origina Finnlando]] sur bordo de maro de Finna insularo kaj en proksimaj insuloj. La ĉefinsulo ''Kirkonmaa'' kreskis parto de kontinento pro la terleviĝo. La administra centro de la komunumo en tiu eksa insulo. La areo de Taivassalo estas {{unuo|217.71|km²}}, el kio {{unuo|140.33|km²}} estis tero, {{unuo|1.68|km²}} enlanda akvo kaj {{unuo|75.70|km²}} maro. La 30-an de junio 2021 la komunumo havis {{formatnum:1670}} loĝantojn. [[Fiŝkaptado]] estas vere notebla vivrimedo en la komunumo. [[Helsinki (Taivassalo)|Helsinki]] estas vilaĝo en Taivassalo. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) {{projektoj}} {{ĝermo|Finnlando}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Finnlando]] juiw2xryk4h4irllogw4xrappvmp48p 0 738080 9404645 9373415 2026-06-16T14:34:35Z Sj1mor 12103 9404645 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Maso di Banco<br />(1290-1350)'''</font></big></big></span> |dosiero = Popesylvesterdragon.jpg |priskribo = "La papo [[Silvestro la 1-a]]<br> forpelante la drakon kaj revivigante ĝiajn viktimojn". |grandeco de dosiero = 230 |dato de naskiĝo =ĉ. [[1290]] |loko de naskiĝo = [[Florenco]], [[Italio]] |dato de morto =[[1350]] |loko de morto = [[Florenco]], [[Italio]] | alma_mater = }} '''Maso di Banco''' estis itala mezepoka [[pentristo]], disĉiplo de [[Giotto]] kaj membro de la Gildo de Sankta Luko. Li kaj [[Taddeo Gaddi]] estis la plej eminentaj florencaj lernantoj de Giotto, kiu esploris la tridimensian realismon inaŭgurata de Giotto. Li pentris sennombrajn scenojn pri la vivo de Sankta [[Silvestro la 1-a]], papo kiu regis inter la jaroj 314-335, kaj kiu persvadis la imperiestro [[Konstanteno la Granda]] konvertiĝi al la kristanismo. [[Dosiero:Maso di Banco, Maria mit dem Kind, Tafelbild, 1335-36, Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie.jpg|eta|maldekstre|270px|<center>"Madonna col Bambino", pentrita far Maso di Banco ĉirkaŭ [[1335]].</center>]] == Literaturo == * [https://www.google.com.br/books/edition/Masterpieces_of_Western_Art/G7NuIFzDcZcC?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA42&printsec=frontcover Masterpieces of Western Art] * [https://www.wga.hu/cgi-bin/search.cgi?author=Maso+di+Banco&title=&comment=&time=any&school=any&form=any&type=any&location=&format=5 Web Gallery of Art] * [https://persondata.toolforge.org/p/Maso_di_Banco Personensuche] * [https://www.google.com.br/books/edition/Bernardo_Daddi_and_His_Circle/xTk4AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA10&printsec=frontcover Bernardo Daddi and His Circle] * [https://www.google.com.br/books/edition/1000_Paintings_of_Genius/FVrvBgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA30&printsec=frontcover 1000 Paintings of Genius] * [https://www.google.com.br/books/edition/30_Millennia_of_Painting/qlFBDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA152&printsec=frontcover 30 Millennia of Painting] * [https://www.google.com.br/books/edition/Catalogue_of_the_Royal_Uffizi_Gallery_in/MNnKj4jTHIIC?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA79&printsec=frontcover Catalogue of the Royal Uffizi Gallery in Florence] * [https://artmuseum.princeton.edu/es/collections/maker/4850 Princeton University Art Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210911213445/https://artmuseum.princeton.edu/es/collections/maker/4850 |date=2021-09-11 }} * [https://prabook.com/web/maso.banco/2279612 Prabook] * [https://www.treccani.it/enciclopedia/maso-di-banco_%28Enciclopedia-dell%27-Arte-Medievale%29/ Treccani] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Silvestro la 1-a]] (314-335) * [[Giotto|Giotto di Bondone]] (1267-1337) * [[Ambrogio Lorenzetti]] (1290-1348) * [[Taddeo Gaddi]] (1300-1366) * [[Niccolò di Tommaso]] (1320-1410) * [[Giottino]] (1324-1372) * [[Giovanni Bonsi]] (1348-1376) * [[Gentile da Fabriano]] (1370-1427) * [[Lorenzo Monaco]] (1370-1425) * [[Lorenzo Ghiberti]] (1378-1455) * [[Masolino da Panicale]] (1383-1447) * [[Nanni di Banco]] (1384-1421) * [[Masaccio]] (1400-1428) * [[Giorgio Vasari]] (1511-1574) {{Div col end}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] {{Ĝermo|Biografio|Pentristo|Italio}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Vivtempo|Banco, Maso di}} ko80nfmw5q7yjkbln1b7xcm2ke1ln07 9404646 9404645 2026-06-16T14:34:49Z Sj1mor 12103 9404646 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Maso di Banco<br />(1290-1350)'''</font></big></big></span> |dosiero = Popesylvesterdragon.jpg |priskribo = "La papo [[Silvestro la 1-a]]<br> forpelante la drakon<br> kaj revivigante ĝiajn viktimojn". |grandeco de dosiero = 230 |dato de naskiĝo =ĉ. [[1290]] |loko de naskiĝo = [[Florenco]], [[Italio]] |dato de morto =[[1350]] |loko de morto = [[Florenco]], [[Italio]] | alma_mater = }} '''Maso di Banco''' estis itala mezepoka [[pentristo]], disĉiplo de [[Giotto]] kaj membro de la Gildo de Sankta Luko. Li kaj [[Taddeo Gaddi]] estis la plej eminentaj florencaj lernantoj de Giotto, kiu esploris la tridimensian realismon inaŭgurata de Giotto. Li pentris sennombrajn scenojn pri la vivo de Sankta [[Silvestro la 1-a]], papo kiu regis inter la jaroj 314-335, kaj kiu persvadis la imperiestro [[Konstanteno la Granda]] konvertiĝi al la kristanismo. [[Dosiero:Maso di Banco, Maria mit dem Kind, Tafelbild, 1335-36, Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie.jpg|eta|maldekstre|270px|<center>"Madonna col Bambino", pentrita far Maso di Banco ĉirkaŭ [[1335]].</center>]] == Literaturo == * [https://www.google.com.br/books/edition/Masterpieces_of_Western_Art/G7NuIFzDcZcC?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA42&printsec=frontcover Masterpieces of Western Art] * [https://www.wga.hu/cgi-bin/search.cgi?author=Maso+di+Banco&title=&comment=&time=any&school=any&form=any&type=any&location=&format=5 Web Gallery of Art] * [https://persondata.toolforge.org/p/Maso_di_Banco Personensuche] * [https://www.google.com.br/books/edition/Bernardo_Daddi_and_His_Circle/xTk4AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA10&printsec=frontcover Bernardo Daddi and His Circle] * [https://www.google.com.br/books/edition/1000_Paintings_of_Genius/FVrvBgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA30&printsec=frontcover 1000 Paintings of Genius] * [https://www.google.com.br/books/edition/30_Millennia_of_Painting/qlFBDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA152&printsec=frontcover 30 Millennia of Painting] * [https://www.google.com.br/books/edition/Catalogue_of_the_Royal_Uffizi_Gallery_in/MNnKj4jTHIIC?hl=en&gbpv=1&dq=Maso+di+Banco&pg=PA79&printsec=frontcover Catalogue of the Royal Uffizi Gallery in Florence] * [https://artmuseum.princeton.edu/es/collections/maker/4850 Princeton University Art Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210911213445/https://artmuseum.princeton.edu/es/collections/maker/4850 |date=2021-09-11 }} * [https://prabook.com/web/maso.banco/2279612 Prabook] * [https://www.treccani.it/enciclopedia/maso-di-banco_%28Enciclopedia-dell%27-Arte-Medievale%29/ Treccani] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Silvestro la 1-a]] (314-335) * [[Giotto|Giotto di Bondone]] (1267-1337) * [[Ambrogio Lorenzetti]] (1290-1348) * [[Taddeo Gaddi]] (1300-1366) * [[Niccolò di Tommaso]] (1320-1410) * [[Giottino]] (1324-1372) * [[Giovanni Bonsi]] (1348-1376) * [[Gentile da Fabriano]] (1370-1427) * [[Lorenzo Monaco]] (1370-1425) * [[Lorenzo Ghiberti]] (1378-1455) * [[Masolino da Panicale]] (1383-1447) * [[Nanni di Banco]] (1384-1421) * [[Masaccio]] (1400-1428) * [[Giorgio Vasari]] (1511-1574) {{Div col end}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] {{Ĝermo|Biografio|Pentristo|Italio}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Vivtempo|Banco, Maso di}} 7j7qd1jm1d9x3nsczts5qd92rr9bjw0 0 738224 9404668 7880098 2026-06-16T14:43:26Z Sj1mor 12103 9404668 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Carl August SCHWERDGEBURTH''' (naskiĝinta la {{daton|5|8|1785}} en [[Dresdeno]], mortinta la {{daton|25|10|1878}} en [[Vajmaro]]) estis [[germanio|germana]] kuprogravuristo. Lia filo [[Otto Schwerdgeburth]] iĝis pentristo. == Vivo == Post frekvento de la dresdena akademio li iris en 1805 Vajmaron, poste al [[Dessau]] por labori por la Ĥalkografa societo. Post tie nuligo li revenis Vajmaron kie li unue deĵoris ĉe Industria kontoro. Lia diligenta strebado ebligis karieron kaj li nomumitis duka [[akvaforto|akvafortisto]]. Elirante de la punktadmaniero (t.e. la intence klarega meto de tre diversaj enbildaj ebenoj) li plukleriĝis, gravuradis, uzadis la [[burino]]n kaj eĉ kolorigis kelkajn verkojn. Li famiĝis danke al ciklo de bildoj pri [[Marteno Lutero]], ekz.: ''Luther im Kreise seiner Familie'' (ŝtalgravuraĵo 1843), ''Luthers Abschied von seiner Familie'' (ŝtalgravuraĵo 1845), ''Luthers Ankunft auf der Wartburg'' (ŝtalgravuraĵo 1846), ''Luther im Tode'' (laŭ Cranach, kuprogravuraĵo). De li ankaŭ estas unu el la plej bonaj portretoj de [[Johann Wolfgang von Goethe]], ''Goethe in halber Figur'' (1832) El liaj grafikaj reproduktaĵoj menciendas: (laŭ Vogel) la portretojn de Canova kaj [[Carl Maria von Weber]]; (laŭ Fischbein) bildo de grandduko Karlo Aŭgusto en ĉasvestaĵoj kaj de la granddukino [[Maria Pavlovna Romanova]]; (laŭ [[Annibale Caracci]]) Mario Magdala en la deserto; (laŭ Correggio kaj [[Andrea del Sarto]]) Madono; (laŭ Rafaelo) la supra parto de la transfigurado. Kiel ilustristo li kunlaboris por "Journal des Lŭus und der Moden", "Taschenbuch für Damen", por diversaj jarkolektoj de "Urania". Ankaŭ eldono de verkoj de Tieck ornamitis per verkoj de Schwerdgeburth. == Literaturo == * Christina Florack-Kröll (Hrsg.): ''Carl August Schwerdgeburth, dem Weimarer Zeichner zum 200. Geburtstag: [Ausstellung] 4. August-1. September 1985.'' Goethe-Museum, Düsseldorf 1985. * Sigrid Nagy: ''Es wuchs ein Baum im Paradies. Wie Luther im 19. Jahrhundert zum Weihnachtsbaum kam.'' Wartburg-Verl., Weimar 2003, ISBN 3-86160-152-4. == Fonto == "Schwerdtgeburth, Karl August", de Franz Vallentin, ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 54 (1908), p. 286, ([https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schwerdtgeburth,_Karl_August&oldid=- tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schwerdgeburth, Carl}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Kuprogravuristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] g8heku3mkzb6kl0kdm7cqdvbsnpp6ee 0 738344 9404839 8576361 2026-06-16T18:47:35Z Sj1mor 12103 9404839 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Lorenzo di Bicci<br />(1350-1427)'''</font></big></big></span> |dosiero = Lorenzo_di_Bicci_-_Madonna_and_Child_with_Angels.jpg |priskribo = "Madono kun la Infano kaj la anĝeloj" (1405-1410),<br> Fajnarto Muzeo de San Francisco, Kalifornio. |dato de naskiĝo =[[1350]] |loko de naskiĝo = [[Florenco]], [[Italio|Respubliko de Florenco]] |dato de morto =[[1427]] |loko de morto = [[Florenco]], [[Italio|Respubliko de Florenco]] | alma_mater = "Gildo de Sankta Luko" }} '''Lorenzo di Bicci (1350-1427)''' estis itala [[pentristo]] meze de la 14-a kaj 15-a jarcentoj. Preskaŭ ĉiuj pentraĵoj atribuitaj de Vasari al Lorenzo di Bicci estis faritaj de lia filo Neri di Bicci. En aliaj aspektoj ankaŭ lia biografio estas plena je miskomprenoj. == Biografio == Lia produktado koncentriĝas inter 1380 kaj 1427, kiam li estis la mastro de grava laborejo de artistoj-metiistoj, kiuj daŭrigis la agadon dum tri generacioj kun la filoj "Neri di Lorenzo" kaj "Bicci di Lorenzo" (ĉi-lasta heredis la laborejon ĉirkaŭ 1405) kaj lia nevo "Neri di Bicci". Trejnita laŭ Vasari kun Spinello Aretino (1350-1410), eĉ se lia verko neniam atingas sian esprimpovon, li ĝenerale enkadriĝas kiel tradicia malfrua ano de la arta linio de Andrea Orcagna (1310-1368) kaj [[Taddeo Gaddi]]. [[Dosiero:Portrait_of_Lorenzo_di_Bicci.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>Bildo de Lorenzo di Bicci.</center>]] Li estis la plej ŝatata artisto de Niccolò da Uzzano (1359-1431), por kiu li kreis ciklon de freskoj en la preĝejo de [[Lucia el Sirakuzo|Sankta Lucia]] dei Magnoli kaj triptikon, nun perditajn verkojn. Por sia patrono li probable ankaŭ projektis la familian palacon kaj la sidejon de la Sapienza, kolegio por kvindek studentoj de la [[Universitato de Florenco]]. Sennombraj verkoj liaj restas disaj tra la tuta florenca teritorio, eĉ se multaj el tiuj, kiuj estis konsiderataj liaj ĉefverkoj perdiĝis, tiel kiel la multaj cikloj de freskoj en diversaj prestiĝaj florentinaj preĝejoj. Foje li ankaŭ pritraktis arkitekturon, projektojn por vitraloj, kasonoj ktp. En 1386 li estas memorigita kun Spinello kaj [[Agnolo Gaddi]] kiel la projektisto de iuj statuoj por la Katedralo de Florenco, eble destinitaj por la fasado. Alia verko, datigebla je 1385-1390, estas "Madono kun Infano" inter du anĝeloj, devenanta el la preĝejo de San Bartolomeo a Palazzolo kaj nun konservita en la Muzeo de Sankta Arto de Tavarnelle Val di Pesa. En la preĝejo de San Michele en Volognano estas unu el liaj verkoj, la Madono kun la Infano. Li laboris en Florenco en la preĝejo de la Sankta Triunuo, en Orsanmichele (volboj), en Santa Margherita de 'Cerchi kaj en la tabernaklo de la Madonnone; en [[Fiesole]] en la monaĥejo de San Domenico, en Empoli, en la preĝejo de Sankta Stefano, en Loro Ciuffenna, en Colle Val d'Elsa. Liaj verkoj troveblas en la Preĝejo de Sankta Ambrogio, en Florenco, en la Muzeo de la Kolegiata Preĝejo de Sant'Andrea en Empoli (la Krucumo el 1399, kaj la Ĉieliro de la Virgulino donanta la zonon al Sankta Tomaso). Poste, en 1399, devenante elde la Preĝejo de Sankta Stefano, kapelo de Sankta Helena, en Empoli, kaj nun konservata en la Muzeo de la Kolegiata Preĝejo de Sankta Andreo en la sama urbo. Ankaŭ en la Museo della Collegiata, ni ankaŭ povas admiri, venante ankaŭ elde la preĝejo de Santro Stefano (1395-1400). En 1409 li enskribiĝis en la Gildo de Sankta Luko. Vasari aludis al sia figuro en la "Vivoj", poste vastigis sian biografion en la eldono de 1568, sed konfuzis sian biografion kaj sian verkon kun tiu de sia filo, Bicci di Lorenzo. == Literaturo == * [https://persondata.toolforge.org/p/Lorenzo_di_Bicci Personensuche] * [https://wiki.acervolima.com/lorenzo-di-bicci/?amp=1 Acervo Lima]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.treccani.it/enciclopedia/lorenzo-di-bicci_(Dizionario-Biografico)/ Treccani] * [https://www.google.com.br/books/edition/A_New_History_of_Painting_in_Italy/jbzz0xvZ_EkC?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=lorenzo+di+bicci&pg=PA28&printsec=frontcover A New History of Painting in Italy] * [https://www.google.com.br/books/edition/Images_and_Identity_in_Fifteenth_century/bZz4WVl3gcMC?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=lorenzo+di+bicci&pg=PA320&printsec=frontcover Images and Identity in Fifteenth-century Florence] * [https://www.google.com.br/books/edition/Painters_Sculptors_Architects_Engravers/bBNJAAAAIAAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=lorenzo+di+bicci&pg=PA108&printsec=frontcover Painters, Sculptors, Architects, Engravers, and Their Works] * [https://www.google.com.br/books/edition/Lives_of_the_Most_Eminent_Painters_Sculp/OHtKAAAAYAAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=lorenzo+di+bicci&pg=PA33&printsec=frontcover Lives of the Most Eminent Painters, Sculptors, and Architects] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Giunta Pisano|Giunto da Pisano]] (1190-1260) * [[Bonaventura Berlinghieri]] (1210-1287) * [[Pietro Cavallini]] (1240-1330) * [[Taddeo Gaddi]] (1300-1366) * [[Guariento di Arpo]] (1310–1370) * [[Orcagna|Andrea de Cione]] (1320-1368) * [[Jacopo di Cione]] (1325-1399) * [[Agnolo Gaddi]] (1350-1396) * [[Spinello Aretino]] (1350-1410) * [[Niccolò da Uzzano]] (1359-1431) * [[Giovanni di Bicci de' Medici|Giovanni di Bicci]] (1360-1429) * [[Bicci di Lorenzo]] (1368-1452) * [[Michele da Firenze]] (1385-1455) * [[Neri di Bicci]] (1418-1492)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.gallery.ca/collection/artist/neri-di-bicci |titolo=National Gallery of Canada |alirdato=2021-09-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210914144658/https://www.gallery.ca/collection/artist/neri-di-bicci |arkivdato=2021-09-14 }}</ref> * [[Sandro Botticelli|Botticelli]] (1444-1510) * [[Filippino Lippi]] (1457-1504) * [[Giorgio Vasari]] (1511-1574) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] ibd3w6gomzauepi954tj77m1rh22tbw 0 738446 9404830 8374823 2026-06-16T18:45:02Z Sj1mor 12103 9404830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Mårten Eskil Winge''' ([[Stokholmo]], 21-a de Septembro [[1825]] - [[Enköping]], 22-a de Aprilo [[1896]]) estis [[Svedio|sveda]] pentristo, konata speciale pro siaj verkoj pri [[nordia mitologio]]. Unu de liaj plej konataj verkoj ''Thor en la batalo kontraŭ la gigantoj'' (1872) estas reprezenta de la sveda skolo de [[historia pentrarto]], samtempa de la [[Duseldorfa Pentroskolo|Pentroskolo de Duseldorfo]], kiuj interesiĝas kaj pri la epoko de [[sagao]]j kaj pri dramaj scenoj de la pli ĵusa [[historio de Svedio]].<ref> H. Arnold Barton (2002). Sweden and Visions of Norway (1a eldono). Southern Illinois University. p. 86. ISBN 9780809324415. </ref> == Galerio == <gallery> Kraka by Winge.jpg|''Kraka'', 1862 Loki, by Mårten Eskil Winge 1890.jpg|''Loke och Sigyn'', 1863 Hjalmars avsked av Orvar Odd efter striden på Samsö.jpg|''Hjalmars avsked av Orvar Odd efter striden på Samsö'', 1866 Thor's Fight with the Giants (Mårten Winge) - Nationalmuseum - 18253.tiff|''Tors strid med jättarna'', 1872 Efter slaget vid Fyrisvall.jpg|''Efter slaget vid Fyrisvall''(Post la batalo de Fýrisvellir), 1888 </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Svedaj pentristoj]] delg88fwzxetu32arjeg07g3xqysg4k 0 739172 9404833 8576046 2026-06-16T18:46:01Z Sj1mor 12103 9404833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Jan van Mieris<br />(1660-1690)'''</font></big></big></span> |dosiero =1688_van_Mieris_Bildnis_eines_rauchenden_Künstlers_anagoria.JPG |priskribo =Portreto de artisto, fumanta pipon, |dato de naskiĝo =[[17-a de junio]] [[1660]] |loko de naskiĝo = [[Lejdeno]], [[Nederlando]] |dato de morto =[[17-a de marto]] [[1690]] |loko de morto = [[Romo]], [[Italio]] | alma_mater = }} '''Jan van Mieris (1660-1690)''' estis nederlanda poeto kaj pentristo pri ĝenro kaj portretoj en la Baroka Periodo. Li estis filo de [[Frans van Mieris la Juna]], nevo de [[Frans van Mieris|Frans van Mieris la Maljuna]] (1635-1681) kaj frato de [[Willem van Mieris]] (1662-1747). Kaj lia patro kaj lia frato ambaŭ estis pli bone konataj. Nur kelkaj el la pentraĵoj de Jan estas konataj nuntempe, kaj la galerio de pentraĵoj en Dresden neniam posedis ajnan el ili.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Henrik_Ibsen_and_the_Birth_of_Modernism/Kdn9AAAAQBAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Jan+van+Mieris+1660&pg=PT312&printsec=frontcover Henrik Ibsen and the Birth of Modernism Art, Theater, Philosophy]</ref> Kiel lia frato Willem, Jan van Mieris lernis la arton pri pentradoj el ilia patro kaj ankaŭ kun Gerard de Lairesse (1641-1711), en [[Amsterdamo]], kie li lernis pentri historiajn pejzaĝojn. Okaze de la morto de ilia patro en 1681, Willem, aĝante nur 18 jarojn, respondecis pri la familia laborejo.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/An_Inner_World/8essEAAAQBAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Jan+van+Mieris+1660&pg=PA64&printsec=frontcover An Inner World Seventeenth-Century Dutch Genre Painting]</ref> Kiel poeto, Jan van Mieris verkis lirikan version el la teatraĵo “Aminta” de la poeto [[Torquato Tasso]] (1544-1595) kiu konserviĝas en manuskripto en la Universitato de Lejdeno.<ref>[https://www.codart.nl/publications/jan-van-mieris-monograph-and-catalogue/ CODART]</ref> Li havis fratinon Christina van Mieris (1664-1685). == Biografio == Dum lia junaĝo, diversaj malsanoj malhelpis lin progresi ĉe liaj studoj. Lia laboro estis speciale aprezata de membroj de la familio de la Court. La patronino de Jan, Petronella de la Court (1624-1707) posedis tri el siaj pentraĵoj, ŝia filo Adam Oortmans la 2-a (1662-1719) havis kvar. Li ankaŭ pentris portretojn por ĉi tiu familio, unu al Petronella, unu al ŝia edzo Adam Oortmans la 1-a (1622-1684) kaj unu al ilia pranevo Pieter de la Court van der Voort (1664-1739). Ĉi-lasta havis du parojn de juvelpendaĵoj, ĝenraj pecoj, faritaj de Jan. [[Dosiero:Self_portrait,_by_Jan_van_Mieris.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>Memportreto de Jan van Mieris (1685).</center>]] Ĉirkaŭ 1686–87, li vojaĝis kun Adam Oortmans la 2-a al Italio, supozeble tra Vieno, ĉar la imperiestro estis kliento de lia patro. La vojaĝo daŭrigis rekte al Venecio, kie Jan skribis leteron al sia patrino en januaro 1689. En ĝi li rakontas, ke ne ekzistas intereso pri lia laboro tie kaj ke li iros al Florenco, kie la famo pri la meritoj de lia patro havigis al li plej multe honoran ricevon de Kozimo la 3-a de Mediĉo, grandduko de Toskanio. Li tiam iris al Romo, kie laŭdire liaj kapabloj estis jam bone konataj, kaj liaj verkoj treege avidataj. En tiu urbo Jan troviĝis en la kompanio de grupo de junaj pentristoj kun malbona famo, probable la tiel nomataj Bentvueghels, kaj lia sanstato plimalboniĝis, sed li plu laboris kiel eble plej longe. Li mortis en Romo. Raporto pri la lastaj tagoj de Jan estis publikigita de la pentristo Erasmus Causse (1660-1738), kiu ankaŭ priskribas la entombigon de Jan ekster la urba pordego de Romo. Pli ol 40 verkoj de Jan van Mieris estas konataj, inkluzivante unu kiun li pentris en Romo, datita je 1690. Jan van Mieris estis ne nur pentristo, sed ankaŭ poeto. Li faris rimitan tradukon de la teatraĵo "Aminta" de la itala poeto [[Torquato Tasso]] (1544-1595) kaj verkis kelkajn poemojn, inkluzive unu pri pentraĵo de sia patro kaj unu pri doktoriĝo de amiko en Universitato de Lejdeno. Lia moto estis "Ut pictura poesis" de [[Horacio]], kiu signifas "kia pentrado tia poezio". Lia literatura verko estas konservita en la Biblioteko de la Universitato de Lejdeno. La pentraĵoj de Jan van Mieris estas disvastigitaj tra la tuta mondo en diversaj muzeoj kaj kolektoj. La Nederlanda Muzeo De Lakenhal en Lejdeno havas ses pentraĵojn, inkluzive de lia granda memportreto. <gallery mode="packed" heights="154px" caption="Aliaj verkoj de Jan van Mieris"> Dosiero:Cornelis Backer (1633-1681), objectnr SB 2545.tif|''Cornelis Backer (1633-1681)''<br />(1681) Dosiero:Jan van Mieris - Portrait of a young woman - A I 319 - Finnish National Gallery.jpg|''Portreto de junulino'' Dosiero:Mieris, Jan Van - Lady and Cavalier - c.1680.jpg|''La damo kaj la ĝentlemano''<br />(1680) Dosiero:15-07-05-Schloß-Caputh-RalfR-N3S 1492.jpg|''Sinjorino nutranta papagon''<br />(1683) Dosiero:Sieben Herren in einem Zimmer um einen grünen Tisch sitzend, mit Papieren beschäftigt, dabei ein Hund (SM 3241z).png|"Sep sinjoroj sidantaj en ĉambro ĉirkaŭ verda tablo, okupataj de paperoj, kun hundo" </gallery> == Literaturo == * [https://www.google.com.br/books/edition/Aardrijkskundig_woordenboek_der_Nederlan/-bo7AQAAIAAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Jan+van+Mieris+1660&pg=PA263&printsec=frontcover Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden] * [https://www.worldcat.org/identities/lccn-no2021041042/ WorldCat Identities] * [https://persondata.toolforge.org/p/Jan_van_Mieris Personensuche] * [https://www.academia.edu/45302342/Jan_van_Mieris_His_Life_and_Work_by_Margreet_van_der_Hut_Press_release_ Jan van Mieris - His Life and Work, by Margreet van der Hut] * [https://www.google.com.br/books/edition/Henrik_Ibsen_and_the_Birth_of_Modernism/Kdn9AAAAQBAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Jan+van+Mieris+1660&pg=PT312&printsec=frontcover Henrik Ibsen and the Birth of Modernism Art, Theater, Philosophy] * [https://google.com.br/books/edition/Rembrandt_and_His_Time/6LWbImajETkC?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Jan+van+Mieris+1660&pg=PA124&printsec=frontcover Rembrandt and His Time Masterworks from the Albertina, Vienna] * [https://www.google.com.br/books/edition/Greek_Gods_and_Heroes_in_the_Age_of_Rube/jCLqAAAAMAAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&bsq=Jan+van+Mieris+1660&dq=Jan+van+Mieris+1660&printsec=frontcover Greek Gods and Heroes in the Age of Rubens and Rembrandt] * [https://www.google.com.br/books/edition/The_Epochs_of_Painting/dgsrAAAAYAAJ?hl=pt-BR&gbpv=1&dq=Jan+van+Mieris+1660&pg=PA442&printsec=frontcover The Epochs of Painting: A Biographical and Critical Essay on Painting and Painters of All Times and Many Places] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Frans van Mieris la Juna]] (1689-1763) * [[Frans van Mieris|Frans van Mieris la Maljuna]] (1635-1681) * Francis Van Bossuit (1635-1692) * Johann Georg Wille (1715-1808) * Gerard de Lairesse (1641-1711) * Adam Oortmans la 1-a (1622-1684) * Erasmus Causse (1660-1738) * Petronella de la Court (1624-1707) * Pieter de la Court van der Voort (1664-1739) * Kozimo la 3-a de Mediĉo (1642-1723) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mieris, Jan van}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 17-an de junio]] [[Kategorio:Mortintoj la 17-an de marto]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] [[Kategorio:Nederlandaj artistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj poetoj]] 9zso04y3404so6g42tfbbx1amz47lrb 0 739786 9405080 9045998 2026-06-16T22:50:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Burhan SÖNMEZ''' (n. en [[1965]] en Şeyhhani, vilaĝo en Haymana) estas turkia [[verkisto]] de [[Kurdoj|kurda]] deveno kaj prezidanto de [[PEN-klubo internacia|PEN-klubo Internacia]] ekde la 25-a de septembro 2021<ref>(eo) [https://www.esperantio.net/index.php?id=4384 Kurda (turke verkanta) la nova PEN-prezidanto], [[HEKO|HeKo]] n-ro 772 4-B, la 26-an de septembro 2021.</ref><ref name=":0">(tr) '''[https://gercekedebiyat.com/index.php/haber/turkiyeli-yazar-burhan-sonmez-uluslararasi-pen-baskani-oldu Türkiyeli' yazar Burhan Sönmez Uluslararası PEN Başkanı oldu!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210928103900/https://gercekedebiyat.com/index.php/haber/turkiyeli-yazar-burhan-sonmez-uluslararasi-pen-baskani-oldu |date=2021-09-28 }}'', gercekedebiyat.com, la 24-an de septembro 2021.</ref>. Estante juristo kaj specialisto pri [[homaj rajtoj]]<ref>(de) ''[http://www.dw.com/de/autor-burhan-s%C3%B6nmez-t%C3%BCrkei-nicht-anti-demokratischer-politik-%C3%BCberlassen/a-19408346 Autor Burhan Sönmez: Türkei nicht anti-demokratischer Politik überlassen]'', [[Deutsche Welle]] la 18-an de julio 2016</ref>, Sönmez kunfondis la tiucelan Fondumon por Socia Esplorado, Kulturo kaj Arto (''Toplumsal Araştırmalar, Kültür ve Sanat için Vakıf'' - TAKSAV). Li estas membro de Turkia PEN, Kurda PEN kaj Angla PEN. == Biografio == Li naskiĝis en Turkio kaj parolas ekde infanaĝo kaj la [[kurda]]n kaj la [[turka]]n. Lia unika sperto kreski en malproksima vilaĝo kun lia patrino, kiu estis talenta en rerakontado de rakontoj, provizis lin per inspiro kaj materialo por la kreado de liaj verkoj. Li studis [[juro]]n en la universitato de Istanbulo, laborante dum kelka tempo kiel advokato kaj homrajta aktivulo. Sönmez vivis en [[Ekziligo|ekzilo]] en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] dum kelkaj jaroj. Li restis eksterlande ĝis 2010 pro kaj politikaj kialoj kaj sanproblemoj. Loĝante en Anglio, li estis trejnita kiel tradukisto. Li estis elektita kiel la vicprezidanto de la Partio de Libereco kaj Solidareco (''Özgürlük ve Dayanışma Partisi'' - ÖDP), fondita en 1996. Li nuntempe loĝas en Kembriĝo kaj Istanbulo kaj instruas literaturon en Universitato METU en Ankaro. == Verkaro == Liaj verkoj estis tradukitaj en 42 lingvojn en 30 landoj<ref name=":0" />. Kadre de la turka PEN-Centro en oktobro 2024 lia romano ''Istanbul’ Istanbulo'' estos prezentata en Esperanto kun ĉeesto de la verkisto<ref>Eldonota de la [[Kooperativo de Literatura Foiro]] (LF-Koop).</ref>. Li publikigis artikolojn pri literaturo, kulturo kaj politiko en pluraj gazetoj kaj revuoj (''BirGün'', ''[[L'Unità]]'', ''Birikim'' kaj ''Notos''). === Romanoj === *(2009) ''Kuzey'' (Norde), temas pri juna viro, kies patro forlasis lin kiam li estis nur dujara, kaj revenis post dudek jaroj kiel kadavro. *(2011) ''Masumlar'' (Senkulpuloj), rakontas la historion de du homoj, kies vivoj pasis tra [[Teherano]] kaj [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]]. *(2015) ''Istanbul Istanbul,'' tradukita en pli ol 40 lingvojn<ref>(eo) [https://esperantio.net/index.php?id=4497 La prezidanto de PEN Internacia nia gasto en Milano], HeKo n-ro 784 9-B, la 24-an de marto 2022.</ref> interalie en Esperanto<ref>(eo) Marurba prozo, [[Heroldo de Esperanto]], p. 4, n-ro 2346, julio 2023</ref>, temas pri kvar malliberuloj en subteraj ĉeloj en Istanbulo. *(2018) ''Labyrinth'' (Labirinto). *(2021) ''Taş ve gölge'' (Ŝtono kaj ombro). === Traduko === *Li tradukis la libron ''La geedziĝo de ĉielo kaj infero'' de la angla poeto [[William Blake]] en la turkan (2016). == Premioj == Li ricevis naciajn kaj internaciajn premiojn, i.a. * 2011: Premio Sedat-Simavi, unu el la plej prestiĝaj literaturaj premioj en Turkio, pro ''Masumlar'' * 2017: Premio “''Disturbing the Peace''” de la Vaclav Havel Library Foundation * 2018: Literatura premio EBRD, kune kun la tradukisto Ümit Hussein, pro ''Istanbul Istanbul'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Ekstera ligilo == [http://www.burhansonmez.com, Oficiala retejo]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kurdoj]] [[Kategorio:Turkaj verkistoj]] t5s14g7qqf45cqaydc0ax1g9dbien8h 0 739890 9405260 8570974 2026-06-17T07:33:24Z Sj1mor 12103 9405260 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Mauri KUNNAS''' (naskiĝinta [[11-a de februaro]] [[1950]] en [[Vammala]]) estas finna vidartisto, verkisto kaj bildliteraturisto. Li faris ekzemple porinfanan libroserion ''Koiramäki'' kaj [[Porinfana literaturo|porinfanaj libroj]] pri [[Kalevala]] kaj ''Sep fratoj''. Liaj libroj estas tradukitaj al 37 lingvoj. Lia plej konata figuro estas ''Herra Hakkarainen''. Kunnas faris ankaŭ bildliteraturon pri [[Donaldo Anaso]]. Li ricevis premiojn. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kunnas, Mauri}} [[Kategorio:Finnaj artistoj]] [[Kategorio:Porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] 9634hwkgb4yoj2nkbctkzt9vvjkwa5l 0 740263 9404588 9350575 2026-06-16T13:47:01Z Claudio Pistilli 25073 /* Verkaro */ 9404588 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="yellow"><big><big>'''Wolfgang Meuslin<br />(1497-1563)'''</font></big></big></span> |dosiero =In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii (1555).jpeg |priskribo ="In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii" verko eldonita en (1555) de Wolfgang Musculus. |dato de naskiĝo =[[8-a de septembro]] [[1497]] |loko de naskiĝo = [[Loreno|Dieuze, Loreno]], {{Sankta Romia Imperio}} (hodiaŭ [[Francio]]) |dato de morto =[[30-a de aŭgusto]] [[1563]] |loko de morto = [[Berno]], [[Svisio]] | alma_mater = | civitaneco = {{Sankta Romia Imperio}} }} ''' Wolfgang Musculus Dusanus''' (1497-1563) estis teologo, reformisto, humanisto, latinisto, helenisto, erudiciulo, kaj leksikografo. Li produktis sennombrajn biblikomentojn, traktaĵojn, kaj eldonojn de antikvaj kaj patristikaj verkoj, samkiel influan kolekton da teologiaj disertaĵoj, la "Loci communes", aŭ "Komunaj lokoj", unue publikigita en 1560. En 1539 li estis pastro ĉe la Katedralo de [[Strasburgo]], tiam aktiva en la reformacia movado en [[Aŭgsburgo]] post 1530. En 1548 li estis forpelita de tie pro la eventoj de la Intertempa periodo kaj poste fariĝis profesoro pri teologio en [[Berno]], kie li mortis en 1563. == Biografio == [[Dosiero:Wolfgang_Musculus_(Herzog).png|eta|dekstre|300ra|<center>Bildo de Wolfgang Musculus.</center>]] [[Dosiero:Polybii Megalopolitani Historiarum.png|eta|dekstre|300ra|<center>"Polybii Megalopolitani Historiarum", verko eldonita en [[1529]].</center>]] Li naskiĝis en la vilaĝo Dieuze, [[Mozelo]], en germanlingva regiono (ekde ĉ. 1700 ĝi estis franclingva). En la aĝo de 15 jaroj li eniris en benediktanan monaĥejon proksime al Lixheim kaj kun 20-jara li predikis en la benediktana monaĥejo kaj en ĝiaj paroĥoj. En 1518 li legis la verkojn de Marteno Lutero, la iniciatinto de la protestanta reformacio, kaj li fariĝis sekvanto de ĉi tiu movado. En 1527 li forlasis la monaĥejon kaj edziĝis al nevino de sia eksa prioro; li poste servis kiel diakono de la Katedralo de Strasburgo kaj helpa predikisto al [[Matthäus Zell]]. Tie li lernis la hebrean lingvon kaj konatiĝis kun [[Marteno Bucero]] kaj [[Wolfgang Capito]]. Li vojaĝis al Aŭgsburgo en 1531. Post 17 jaroj da servo, li forlasis la urbon post la Aŭgsburga Interimo<ref>Aŭgsburga Interimo aŭ Aŭgsburga Deklaracio pri la supereco de la katolika religio.</ref> kaj translokiĝis al Svisio, kie li instruis teologion en Berno ekde 1549. Tie li verkis plurajn bibliajn komentojn tia kia la "Loci communes sacrae theologiae" (Komunaj lokoj de la sankta teologio), verko kun sistema teologio. La germana komponisto [[Johann Sebastian Bach]] prenis en la himno de Musculus, de 1530, parafrazon de [[Psalmo 23]], kiel la tekston por sia ĥorala kantato "Der Herr ist mein getreuer Hirt", BWV 112, kiu estis prezentita unue en Lepsiko en 1731. == Verkaro == {{Div col|cols = 2}} * [https://books.google.com.br/books?id=X3A-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=en&sa=X&ei=fBB5VIGRNIeqNqu_hOAE&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Polybii Megalopolitani Historiarum], Polybius Megalopolitanus, Nicolaus Perottus, Johannes Hervagius, [[1529]] * In omnes D. Pauli Epistolas Commentarii, [[1536]] * In Evangelium Matthaeum commentarii, [[1544]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Catechismus_christianae_religionis_insti/EXZTAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Catechismus christianae religionis institutionem, paucis complectens], [[1545]] * In Evangelium Ioannis commentarii, [[1545]] * Historiae ecclesiastice libri X, [[Eŭzebio de Cezareo|Eusebius (Caesariensis)]], [[1549]] * Polybii ... historiarum libri priores quinque, Nicolao Perotto Sipontino interprete. Item, Epitome sequentium librorum, usque ad decimumseptimum, Vuolfgango Musculo interprete, [[1554]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Epistolam_Apostoli_Pauli_ad_Romanos_C/3gpEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii], [[1555]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Eusebii_Pamphili_de_vita_Constantini_lib/NZ8TAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Eusebii+Pamphili+De+vita+Constantini&printsec=frontcover Eusebii Pamphili De vita Constantini], [[1557]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Esaiam_Prophetam_Commentarii/tApEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover In Esaiam Prophetam Commentarii ...], [[1557]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_Vsvris_Ex_Verbo_Dei/4VRWAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover De Usuris Ex Verbo Dei], [[Pietro Paolo Vergerio]], [[1558]] * Loci Communes in Usus Sacræ Theologiæ Candidatorum Parati, [[1560]] * In epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii, [[1562]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Loci_Communes_Sacr_a_e_Theologiae/VgA8AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Loci Communes Sacr[a]e Theologiae iam recens recogniti & emendati], [[1563]] * Loci communes sacr[a]e theologiae, [[1563]] * In Divi Pavli Epistolas ad Philippenses, Colossenses, Thessalonicences ambas, & primam ad Timotheum, commentarii, [[1565]] * In Evangelistam Matthaeum Commentarii Tribus Tomis Digest, [[1567]] * In Epistolas Apostoli Pauli, Ad Galatos & Ephesios, Commentarii, [[1569]] * In Esaiam prophetam commentarij locupletissimi, ac recens editi, per Wolfgangum Musculum, [[1570]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Evangelistam_Matthaeum_Commentarii/ygpEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover In Evangelistam Matthaeum Commentarii], [[1578]] * In ... epistolas ad Philippenses, Colossenses, Thessalonicenses ambas, et primam ad Timotheum commentarii, [[1578]] * Panoplia Christiana, Seu Aduersus Varias Tentationes Et Afflictiones, [[1588]] * In Genesim Mosis Commentarij Plenissimi ... Nunc a Multis Mendis Repurgati, Etc. [Eldonita de H. Froelich. Kun teksto...], [[1600]] * Eusebii Pamphili, Ruffini, Socratis, Theodoriti, Sozomeni, Theodori ... Ecclesiastica historia, sex prope seculorum res gestas complectens, [[1611]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Dissertatio_de_Icuncula_quondam_Regis_Ae/Wbc-AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Dissertatio de Icuncula quondam Regis Aelfredi], [[1715]] {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.google.com.br/books/edition/Encyclopedia_of_Martin_Luther_and_the_Re/Ih8wDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA537&printsec=frontcover Encyclopedia of Martin Luther and the Reformation] * [https://persondata.toolforge.org/p/Wolfgang_Musculus Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-44578/ WorldCat Identities] * [https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/010485/2010-09-02/ Historisches Lexikon der Schweiz] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Musculus,_Wolfgang Wikisource] * [https://www.bach-cantatas.com/Lib/Meuslin.htm Bach Cantatas] * [https://www.google.com.br/books/edition/Church_and_School_in_Early_Modern_Protes/NWNTAQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA102&printsec=frontcover Church and School in Early Modern Protestantism] * [https://www.google.com.br/books/edition/Encyclopedia_of_Martin_Luther_and_the_Re/Ih8wDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA537&printsec=frontcover Encyclopedia of Martin Luther and the Reformation] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Johann Geiler von Kaysersberg]] (1445-1510) * [[Lucas Cranach la Maljuna]] (1472-1453) * [[Matthäus Zell]] (1477-1548) * [[Wolfgang Capito]] (1478-1541) * [[Marteno Lutero]] (1483-1546) * Theobald Schwarz (1485-1561) * [[Urbanus Rhegius]] (1489-1541) * [[Johannes Sapidus]] (1490-1561) * [[Filipo Melanktono]] (1497-1560) * Melchior Volmar (1497-1560) * Pietro Martire Vermigli (1499-1562) * [[Pierre Tossanus]] (1499-1573) * Caspar Huberinus (1500-1553) * [[Nicolaus Episcopius]] (1501-1564) * [[Celio Secondo Curione]] (1503-1569) * [[Johano Kalvino]] (1509-1564) * [[Albert Hardenberg]] (1510-1574) * Sigmund Hemmel (1520-1565) * Benedictus Aretius (1522-1574) * Johannes Haller la Juna (1523-1575) * Petrus Herbert (1533-1571) * Abraham Musculus (1534-1591) * Johann Rudolf Philipp Forer (1598-1666) * Richard Simon (1638-1712) * Nicolas Samuel de Treytorrens (1671-1728) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Musculus, Wolfgang}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de septembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 30-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1497]] [[Kategorio:Mortintoj en 1563]] [[Kategorio:Francaj teologoj]] [[Kategorio:Francaj reformistoj]] [[Kategorio:Francaj humanistoj]] [[Kategorio:Francaj latinistoj]] [[Kategorio:Francaj helenistoj]] [[Kategorio:Francaj hebreistoj]] [[Kategorio:Francaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Francaj leksikografoj]] 9j66vlc9njjawd7wdtaddf6wbo5tw0f 0 740392 9404913 7662341 2026-06-16T20:05:01Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404913 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kMTL}} | nomo = Place-Saint-Henri | dua nomo = {{Montreala metroo|MTL}} | bildo = PlaceSaintHenri Metro.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = ''Place-Saint-Henri'' | lando = Kanado | urbo = [[Montrealo]] | situo = | latitudo = 45.477417 | longitudo = -73.586302 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = 2 | zono = 1 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{Dato|28|04|1980}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Montrealo]] | trafikanto = [[Korporacio de Transporto de Montrealo|stm]] | kodo = | linio = {{Montreala metroo|L2}} | linikoloro = | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Place-Saint-Henri''' estas stacio de la [[Metroo de Montrealo]] sur [[Oranĝa linio (metroo de Montrealo)|oranĝa]] linio, situanta en arondismento Le Sud-Ouest de [[Montrealo]]. Ĝi estis malfermita la {{Daton|28|04|1980}}. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Montrealo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] * [[Oranĝa linio (metroo de Montrealo)]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.stm.info/fr/infos/reseaux/metro/place-saint-henri STM: Place-Saint-Henri] * [http://www.metrodemontreal.com/orange/placesthenri/ Metroo de Montrealo: Place-Saint-Henri] {{Metroo de Montrealo|L2=jes}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Montrealo]] [[Kategorio:Oranĝa linio (metroo de Montrealo)]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1980]] [[Kategorio:1980 en Kanado]] 0l98x25d415aumwkd7cer62bku3ahdb 0 740479 9404914 7662084 2026-06-16T20:05:19Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kMTL}} | nomo = Plamondon | dua nomo = {{Montreala metroo|MTL}} | bildo = Plamondon Metro Station.jpg | bildoteksto = ''Plamondon'' | lando = Kanado | urbo = [[Montrealo]] | situo = | latitudo = 45.495199 | longitudo = -73.639442 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = 2 | zono = 1 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{Dato|29|06|1982}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Montrealo]] | trafikanto = [[Korporacio de Transporto de Montrealo|stm]] | kodo = | linio = {{Montreala metroo|L2}} | linikoloro = | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Plamondon''' estas stacio de la [[Metroo de Montrealo]] sur [[Oranĝa linio (metroo de Montrealo)|oranĝa]] linio, situanta en arondismento Côte-des-Neiges–Notre-Dame-de-Grâce de [[Montrealo]]. Ĝi estis malfermita la {{Daton|29|06|1982}}. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Montrealo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] * [[Oranĝa linio (metroo de Montrealo)]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.stm.info/fr/infos/reseaux/metro/plamondon STM: Plamondon] * [http://www.metrodemontreal.com/orange/plamondon/ Metroo de Montrealo: Plamondon] {{Metroo de Montrealo|L2=jes}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Montrealo]] [[Kategorio:Oranĝa linio (metroo de Montrealo)]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1982]] [[Kategorio:1982 en Kanado]] je3espe9x6onavzp5tdkuk7ar1ow88k 0 740536 9404910 7672534 2026-06-16T20:04:33Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kMTL}} | nomo = Place-des-Arts | dua nomo = {{Montreala metroo|MTL}} | bildo = Place-des-Arts Montreal Metro.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = ''Place-des-Arts'' | lando = Kanado | urbo = [[Montrealo]] | situo = | latitudo = 45.508291 | longitudo = -73.568417 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = 2 | zono = 1 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{Dato|14|10|1966}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Montrealo]] | trafikanto = [[Korporacio de Transporto de Montrealo|stm]] | kodo = | linio = {{Montreala metroo|L1}} | linikoloro = | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Place-des-Arts''' estas stacio de la [[Metroo de Montrealo]] sur [[Verda linio (metroo de Montrealo)|verda]] linio, situanta en arondismento Ville-Marie de [[Montrealo]]. Ĝi estis malfermita la {{Daton|14|10|1966}}. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Montrealo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] * [[Verda linio (metroo de Montrealo)]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.stm.info/fr/infos/reseaux/metro/place-des-arts STM: Place-des-Arts] * [http://www.metrodemontreal.com/green/placedesarts/ Metroo de Montrealo: Place-des-Arts] {{Metroo de Montrealo|L1=jes}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Montrealo]] [[Kategorio:Verda linio (metroo de Montrealo)]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1966]] [[Kategorio:1966 en Kanado]] ce3zsja00dt9iu0xr1os2sp4549yctv 0 740544 9405007 8415430 2026-06-16T20:49:41Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405007 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kMTL}} | nomo = Préfontaine | dua nomo = {{Montreala metroo|MTL}} | bildo = PrefontaineStationMetro.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = ''Préfontaine'' | lando = Kanado | urbo = [[Montrealo]] | situo = | latitudo = 45.542160 | longitudo = -73.553976 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = 2 | zono = 1 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{Dato|6|6|1976}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Montrealo]] | trafikanto = [[Korporacio de Transporto de Montrealo|stm]] | kodo = | linio = {{Montreala metroo|L1}} | linikoloro = | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Préfontaine''' estas stacio de la [[Metroo de Montrealo]] sur [[Verda linio (metroo de Montrealo)|verda]] linio, situanta en arondismento Mercier–Hochelaga-Maisonneuve de [[Montrealo]]. Ĝi estis malfermita la {{Daton|6|6|1976}}. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Montrealo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] * [[Verda linio (metroo de Montrealo)]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.stm.info/fr/infos/reseaux/metro/prefontaine STM: Préfontaine] * [http://www.metrodemontreal.com/green/prefontaine/ Metroo de Montrealo: Préfontaine] {{Metroo de Montrealo|L1=jes}} {{DEFAŬLTORDIGO:Prefontaine (metroo de Montrealo)}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Montrealo]] [[Kategorio:Verda linio (metroo de Montrealo)]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1976]] [[Kategorio:1976 en Kanado]] sehmstkjyeunkfmjjmqk1i5n2e54dxj 0 740588 9404904 7672539 2026-06-16T20:03:29Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404904 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kMTL}} | nomo = Place-d'Armes | dua nomo = {{Montreala metroo|MTL}} | bildo = Place-D'Armes2011.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = ''Place-d'Armes'' | lando = Kanado | urbo = [[Montrealo]] | situo = | latitudo = 45.506407 | longitudo = -73.559673 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = 2 | zono = 1 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{Dato|14|10|1966}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Montrealo]] | trafikanto = [[Korporacio de Transporto de Montrealo|stm]] | kodo = | linio = {{Montreala metroo|L2}} | linikoloro = | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Place-d'Armes''' estas stacio de la [[Metroo de Montrealo]] sur [[Oranĝa linio (metroo de Montrealo)|oranĝa]] linio, situanta en arondismento Ville-Marie de [[Montrealo]]. Ĝi estis malfermita la {{Daton|14|10|1966}}. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Montrealo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] * [[Oranĝa linio (metroo de Montrealo)]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.stm.info/fr/infos/reseaux/metro/place-d-armes STM: Place-d'Armes] * [http://www.metrodemontreal.com/orange/placedarmes/ Metroo de Montrealo: Place-d'Armes] {{Metroo de Montrealo|L2=jes}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Montrealo]] [[Kategorio:Oranĝa linio (metroo de Montrealo)]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1966]] [[Kategorio:1966 en Kanado]] st41yd9vxhlrbakicyjs9uf1o6udu61 0 740869 9404745 9258063 2026-06-16T17:44:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404745 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''George Brock CHISHOLM''' (18a de Majo 1896 – 4a de Februaro 1971) estis [[Kanado|kanada]] psikiatro, kuracisto, veterano de la [[Unua Mondmilito]], kaj la unua ĝenerala direktoro de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS, WHO). Li havis altajn postenojn, ricevis omaĝojn kaj premiojn, kiel la [[Ordeno de Kanado]], la [[Ordeno de la Brita Imperio]], la Militkruco, kaj la ''Efficiency Decoration''.<ref name=NYTobit> {{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1971/02/05/archives/dr-brock-chisholm-former-who-head-diesi-outspoken-psychiatrist-was.html|titolo=Dr. Brock Chisholm, Former W.H.O. Head, Dies|alirdato=19a de Novembro 2017|dato=5a de Februaro 1971|verkaĵo=New York Times}}</ref><ref name=WHOblurb> {{Citaĵo el la reto|url=https://www.who.int/dg/chisholm/en/|titolo=Former Director-General: Dr Brock Chisholm, Director-General|alirdato=19a de Novembro 2017|eldoninto=World Health Organization}}</ref><ref name=WHObio> {{Citaĵo el la reto|url=https://www.who.int/dg/chisholm/chisholm/en/|titolo=Director-General's Office: Dr George Brock Chisholm|alirdato=19a de Novembro 2017|eldoninto=World Health Organization}}</ref><ref name=Historica>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brock-chisholm/|titolo=Brock Chisholm|alirdato=19a de Novembro 2017|eldoninto=Historica Canada|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200501025158/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brock-chisholm|arkivdato=2020-05-01}}</ref><ref name=HarvardSquare> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.harvardsquarelibrary.org/biographies/brock-chisholm-2/|titolo=Chisholm, Brock (1896–1971)|alirdato=19a de Novembro 2017|dato=2012-07-28|eldoninto=Harvard Square Library}}</ref><ref name=Psychiatry> {{Cite journal | title = George Brock Chisholm – 1896-1971 | journal = Canadian Psychiatric Association Journal | volume = 16 | issue = 2 | page = 166 | date = 1 April 1971 | doi = 10.1177/070674377101600212 | last1 = j.d.g | pmid = 4934395 }}</ref><ref name=Farley> {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=6C4s0PoJB5YC|titolo=Brock Chisholm, the World Health Organization, and the Cold War|alirdato=19a de Novembro 2017|familia nomo=Farley|persona nomo=John|dato=1a de Januaro 2009|eldoninto=UBC Press|ISBN=9780774858403|paĝoj=63 (subversive)}}</ref> En 1915 li luktis en la [[Unua Mondmilito]], atingis rangon de [[kapitano]], estis vundita kaj revenis hejmen en 1917.<ref name=NYTobit /><ref name=WHObio /><ref name=Historica /><ref name=HarvardSquare /><ref name=Psychiatry /> Post la milito, Chisholm pluigis sian klinon al [[medicino]], kaj iĝis [[Medicina Doktoro|MD]] el la [[Universitato de Toronto]] ĉirkaŭ 1924, post kio li praktikis en [[Anglio]], kie li specialiĝis en [[psikiatrio]]. Post ses jaroj en privata praktiko en sia naskoloko Oakville, li studis en la [[Yale Universitato]] kie li specialiĝis en mensa sano de infanoj. Dum tiu tempo, Chisholm disvolvis sian rigardon, ke infanoj estu edukitaj en "intelekte libera medio" plej eble, sendepende de la antaŭjuĝoj kaj tendencoj (politikaj, moralaj kaj religiaj) de iliaj gepatroj.<ref name=NYTobit /><ref name=Historica /><ref name=HarvardSquare /> Je la [[Dua Mondmilito]], Chisholm rapide elstariĝis en la kanadaj militistaro kaj funkciularo. Li aliĝis al la miltklopodoj kiel [[psikiatro]] kiu temis pri la psikologiaj aspektoj de la soldata trejnado, antaŭ esti Ĝenerala Direktoro de Medicinaj Servoj, nome la plej alta posteno ene de la medicinaj rangoj de la Kanada Armeo. Li estis la unua psikiatro kiu atingis la pinton de la medicinaj rangoj de iu armeo en la mondo.<ref name=NYTobit /><ref name=WHObio /><ref name=Historica /><ref name=HarvardSquare /><ref name=Psychiatry /> En 1944, la Kanada Registaro kreis la postenon de Deputita Ministro pro Sano. Chisholm estis la unua persono kiu okupis la postenon kaj tenis ĝin ĝis 1946.<ref name=NYTobit /><ref name=WHObio /><ref name=Historica /><ref name=HarvardSquare /><ref name=Psychiatry /> En 1946, Chisholm iĝis plenum-sekretario de la Provizora Komisiono de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS, WHO), kun sidejo en [[Ĝenevo]], [[Svisio]]. La MOS estis sukcedanto de la Sanorganizo de la Ligo de Nacioj. En Aprilo 1948, Chisholm iĝis la unua Ĝenerala Direktoro per 46–2 voĉdonado. Malakceptante re-elekton, li okupis la postenon ĝis 1953, dum kiu la MOS frontis sukcese epidemion de [[ĥolero]] en [[Egiptio]], aperojn de [[malario]] en [[Grekio]] kaj [[Sardio]], kaj enkondukis epidemi-avertajn servojn por ŝipoj en la maro.<ref name=NYTobit /><ref name=WHOblurb /><ref name=WHObio /><ref name=Historica /><ref name=HarvardSquare /><ref name=Psychiatry /> == Verkoj == * ''Social responsibility, and three memorial papers by Gordon W. Allport'' (New York: Association Press, 1948) * ''World health problems. Barriers to world health'' (New York: Carnegie Endowment for International Peace, 1953) * ''Nations are learning to live together'' (Vancouver: University of British Columbia, 1954) * ''Prescription for survival'' (New York: Columbia University Press, 1957) * ''Can people learn to learn? How to know each other'' (New York: Harper, 1958) == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chisholm, Brock}} [[Kategorio:Kanadaj militistoj]] [[Kategorio:Kanadaj kuracistoj]] [[Kategorio:Monda Organizaĵo pri Sano]] [[Kategorio:Kanadaj psikiatroj]] seyvzftr6wo8dtb6h7xn7tl4l15y04m 0 741435 9405127 7955989 2026-06-17T01:19:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Bálint Magyar |dosiero = Id. Magyar Bálint. Fortepan 55387.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Bálint Magyar |naskonomo = }} '''[[Ferdinando|Bálint]] [[Magyar]]''' [madjar], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Magyar Bálint''' estis [[Hungario|hungara]] teatrohistoriisto, [[teatrestro]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''dömsödi'' [domŝodi], lia [[patro]] estis [[Elek Magyar]], lia [[edzino]] estis [[Olga Siklós]], ilia [[filo]] estis [[Bálint Magyar (ministro)]]. [[Dosiero:Portré, id. Magyar Bálint, 1964. Fortepan 55959.jpg|eta|{{centre|Bálint Magyar hejme}}]] Bálint Magyar<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM63949</ref> naskiĝis la {{daton|24|januaro|1910}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|16|januaro|1992}} en Budapeŝto. == Biografio == Bálint Magyar maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li doktoriĝis en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1931]]. Li laboris en [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]] inter 1931-1934, poste en [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]]. Inter [[1945]]–[[1955]] li estis ĉefsekretario de la Nacia Teatro, poste 3 jarojn li estis teatrestro de [[Gaja Teatro|Teatro de la Popolarmeo]], fine li laboris ĝis la emeritiĝo en 1970 en filmoscienca [[instituto]]. Intertempe en 1968 li kandidatiĝis el literaturhistorio. Lia edzino naskis 2 [[filo|gefilojn]]. == Liaj libroj (elekto) == * ''A Nemzeti Színház-előtti magyar színészet történetének vázlata'' (1931) * ''A Nemzeti Színház története 1945–1955'' (1961) * ''A Nemzeti Színház története a két világháború között. 1917–1944'' (1977) * ''A Magyar Színház története. 1897–1951'' (1985) * ''Bukásra ítélt siker. A Vígszínház három éve, 1955–1958'' (1993, tralaborite 2004) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz15/31.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211022222141/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz15/31.html |date=2021-10-22 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Magyar Balint}} [[Kategorio:Hungaraj teatrohistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj teatrestroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} f8eprdom9kqhoiauegff6vh8c3hlsm7 0 742393 9405405 8555145 2026-06-17T11:41:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405405 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = UY | bildo = | ŝanĝebla mapo=Urugvajo/Urugvajo | tipo1=reliefo | tipo2=normala }} '''{{PAĜONOMO}}''' estas municipo de [[Urugvajo]]. Ĝi apartenas al la [[departemento Florida]] en la centra sudo de la lando. Laŭ la censo de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: laŭ la censo de 2011 estis 2 402 . --> == Eksteraj ligiloj == * [http://florida.gub.uy/ oficiala retejo de la departemento]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{es}}) {{projektoj}} {{ĝermo|Urugvajo}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Departemento Florida]] [[Kategorio:Urboj de Urugvajo]] aaxd6clp08w30y5bk4hepg75gu45ewj 0 743215 9405408 8534310 2026-06-17T11:45:11Z Nordat 185181 Vekoma logo.svg 9405408 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vekoma logo.svg|eta|246x246ra|Emblemo]] '''Vekoma Rides Manufacturing B.V.''' estas unu el la ĉefaj produktantoj de libertempaj instalaĵoj bazitaj en [[Vlodrop]], [[Nederlando]]. Vekoma estas precipe specialigita pri fabrikado de ondaj fervojoj. Kiel regulo, certaj altiroj ne estas faritaj individue por ĉiu amuzparko, sed versioj de la sama altiro estas venditaj al la respektiva kliento. == Historio == Vekoma estis fondita en 1926 fare de Hendrik op het Veld kiel '''Veldkoning''' kaj komence konstruis agrikulturan ekipaĵon. En la 1950-aj jaroj, sub la administrado de ilia filo Gerard, la firmao ŝanĝis al akcesoraĵoj por la minindustrio kaj ŝanĝis la nomon al Vekoma (de Veld Koning Machinefabriek). Daŭris ĝis 1967 ke la firmao membrigis la distran industrion kun la konstruado de [[ferrisa rado]]. Vekoma komencis konstrui ondajn fervojojn en la mez-1970-aj jaroj. La unuaj trakoj estis produktitaj sub licenco de la amerika firmao Arrow. Vekoma tiel funkciis kiel la eŭropa filio de Arrow. Ekde tiam, la firmao kreskis por iĝi unu el la plej gravaj ludantoj en la industrio. Kontraste al ĝiaj konkurantoj, kiuj generas altan vendon kun siaj rekordaj altiroj, precipe en [[Usono]], Vekoma havis siajn plej grandajn vendomerkatojn en Eŭropo kaj Azio, precipe ekde la fruaj 1990-aj jaroj. La kialo de tio estas la signife pli malaltaj investeblecoj por amuzparkoj ekster Usono. Tial ili ofte dependas de produktoj, kiuj ne estas speciale evoluigitaj por la respektiva parko. Ĉi tio reduktas evoluajn kaj produktadkostojn kaj Vekoma povas oferti kompleksajn ondajn fervojojn je malalta prezo. En marto 2018, Vekoma estis transprenita de la japana firmao [[Sansei Technologies]] (antaŭe Sansei Yusoki Co., Ltd.), kiu mem produktas veturojn kaj rulmontojn. Vekoma promesas povi malfermi novajn merkatojn per la transpreno. Tamen nenio ŝanĝiĝos laŭ nomo, produktado kaj dungitaro. == Modeloj de rulmontoj == La plej fama kaj plej vendita onda fervojo estas [[Boomerang]]. Vekoma povis vendi ĉi tiun ondan fervojon pli ol 40 fojojn. La trajno proponas tri inversiĝojn sur relative malgranda areo de proksimume 90 m × 30 m, sed ĉi tiuj estas trairataj ambaŭ antaŭen kaj malantaŭen, per kio la pasaĝero estas renversita entute ses fojojn. Kun kvar liveraĵoj, la [[Invertigo]], la inversa versio de la Boomerango, en kiu la ŝoforoj veturas sub la reloj kaj sidas unu kontraŭ la alia en paroj, estas multe malpli ofta. Ekzistas ankaŭ kvar Giant Inverted Boomerang-liftoj, la 60 m alta versio de la Invertigo kun vertikalaj enveturejoj. La [[Suspended Looping Coaster]] (SLC) de Vekoma estas precipe grava en Eŭropo. Dank' al amasproduktado, la unua [[Inversa subglaso|Inverted Coaster]] ankaŭ povis trovi sian vojon en Germanion en 1999. Vekoma jam povis vendi la SLC pli ol 30 fojojn entute - 23 el ili la norma versio kun longo de 689 m kaj kvin inversioj. {| class="wikitable sortable" !Modelo !Produktita !Ekzemplo |- |Bermuda Blitz |ekde 2017 |Lech Coaster, [[Legendia]] |- |Big Air |ekde 2010 | |- |[[Boomerang]] |ekde 1984 |Boomerang, [[Wild Adventures]] |- |[[Corkscrew with Bayerncurve]] |1979-1993 |Corkscrew, [[Alton Towers]] |- |Dive Pretzel Coaster |ekde 2014 | |- |[[Double Loop Corkscrew]] (MK-1200) |1981-1999 |Big Loop, [[Heide Park Resort]] |- |Enigma (MK700 J – Indoor) |1996 |The Walking Dead – The Ride, [[Thorpe Park]] |- |[[Family Boomerang]] |ekde 2011 |Accelerator, [[Drayton Manor]] |- |Firestorm |? |Wrath of Zeus, [[VinWonders]] |- |[[Fluganta subglaso|Flying Dutchman]] |ekde 2000 |Batwing, [[Six Flags America]] |- |Flying Launch Coaster |ekde 2020 |F.L.Y., [[Phantasialand]] |- |[[Giant Inverted Boomerang]] |ekde 2001 |Stunt Fall, [[Parque Warner Madrid]] |- |Hurricane |ekde 1989 |The Jester, [[Six Flags New Orleans]] |- |Illusion (MK700 – Indoor) |1989-? |Revolution, [[Bobbejaanland]] |- |[[Invertigo]] |ekde 1996 |Stinger, [[Dorney Park & Wildwater Kingdom]] |- |[[Junior Coaster]] |ekde 1990 |Kiddiee Koaster, [[Six Flags Fiesta Texas]] |- |Loop-Corkscrew |1986-? | |- |LSM Launch Coaster |ekde 1999 |Rock 'n' Roller Coaster Starring Aerosmith, [[Disney's Hollywood Studios]] |- |[[Mia onda fervojo|Mine Train Coaster]] |ekde 1992 |Big Thunder Mountain, [[Disneyland Paris]] |- |[[Motorcikla rula fervojo|Motorbike Coaster]] |ekde 2004 |Velocity, [[Flamingo Land]] |- |[[Powered Coaster]] |ekde 1994 |Casey Junior, Le Petit Train du Cirque, [[Disneyland Paris]] |- |Shockwave Coaster |ekde 2019 |Abyssus, [[Energylandia]] |- |Space Warp Launch Coaster |ekde 2016 |Formuła, [[Energylandia]] |- |Splash Party |ekde 2013 |Bandit Bomber, [[Yas Wonderland]] |- |Stingray |ekde 2009 |Stingray, [[Giant Wheel Park of Suzhou]] |- |[[Suspended Family Coaster]] |ekde 2001 |Flying Ace Aerial Chase, [[Kings Island]] |- |[[Suspended Looping Coaster]] |ekde 1994 |Blue Tornado, [[Gardaland]] |- |Suspended Thrill Coaster |ekde 2020 |Hals-über-Kopf, [[Erlebnispark Tripsdrill]] |- |Swinging Suspended Family Coaster |1987-1994 |Dream Catcher, [[Bobbejaanland]] |- |Tilt Coaster |ekde 2002 |Gravity Max, [[Discovery World]] |- |Top Gun Launch Coaster |ekde 2020 | |- |Whirlwind |1981-1984 |Whirl Wind Looping Coaster, [[Diwo Ostrow]] |- |[[Ligna onda fervojo|Wooden roller coaster]] |2000-2001 |Thundercoaster, [[TusenFryd]] |} === [[Ferrisa rado|Ferrisaj radoj]] === {| class="wikitable sortable" !Nomo !Loko !Malfermo !Fermo |- |Giant Wheel |[[Six Flags Darien Lake]], [[Darieno (Nov-Jorkio)]], [[Nov-Jorkio]], [[Usono]] |1983 |2019 |- |Giant Wheel |[[Morey's Piers]], [[Wildwood (Nov-Ĵerzejo)|Wildwood]], [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]] |1985 | |- |Navy Piers Ferris Wheel |Pier Parko, Navy Pier, [[Chicago]], [[Ilinojso]], [[Usono]] |1995 | |- |Delhi Eye |Kalindi Kunj Parko, [[Delhio]], [[Barato]] |2014 | |- |Hong Kong Observation Wheel |[[Centralo (Honkongo)|Centralo]], [[Honkongo]] |2014 | |- |Branson Ferris Wheel (antaŭe Navy Pier Wheel) |[[Bransono (Misurio)|Bransono]], [[Misurio]], [[Usono]] |2016 | |- |Grande roue de Montréal |[[Montrealo]], [[Kebekurbo]], [[Kanado]] |2017 | |} == Retaj ligiloj == * [https://www.vekoma.com/ Oficiala retejo] (Angla) * [https://rcdb.com/6836.htm Vekoma] en la Roller Coaster Database (Germana) {{Projektoj}} [[Kategorio:Fabrikisto de rulmontoj]] [[Kategorio:Fabrikisto de amuzekipaĵoj]] [[Kategorio:Vekoma]] jlrzlqvoe9k5s2z515zn0htrx8kl939 0 743353 9404629 9279844 2026-06-16T14:27:39Z Sj1mor 12103 9404629 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Salvatore GARAU''' (naskiĝis la {{daton|10|oktobro|1953}}) estas [[Italio|itala]] [[skulptisto]] kaj [[pentristo]]. Liaj verkoj temas pri la protektado de la [[medio]], la kulturo kaj la socia [[etiko]]. ''[[Di tanto mare]]'' estis ekspozicio starigita en Oristano fare de Michelangelo Pistoletto kun Salvatore Garau inter junio 2009 kaj aŭgusto 2009. Ĝi estas konsiderata baza ekspozicio por la evoluo de la skulptaĵoj de Garau, en kiu oni intencis impliki la spektanton farante lin protagonisto de la verko kaj stimulante lin produkti siajn proprajn perceptojn. Ĉe aŭkcio la pentraĵo de Garau "Purpura kadro kun verda dikta ordo", akrilo sur kanvaso, cm. 60×60, el 2015, vendita kontraŭ 11.130 eŭroj, denove superas verkon de Maurizio Cattelan (dua kun "Peep show 85", vendita kontraŭ 6.700 eŭroj).<ref> L'Incontro (28-a de aprilo 2022) [https: //www.lincontro.news/dipinto-di-salvatore-garau-top-lot-allultima-asta-italiana-di-contemporary-art/]. ''Dipinto di Salvatore Garau supra loto all'ultima asta italiana di contemporary art''. Prenite la 20-an de junio 2023</ref> Garau estis la artisto plej sekvita fare de la amaskomunikilaro tutmonde. == Pentra stilo == Post akademia kaj figura komenco, la artisto disvolvis evokan, pasian kaj romantikan lingvon, bazitan sur "fluida" stilo kie digaĵoj, kolonoj kaj tuboj desegnitaj per grafito ofte estas centrigitaj en la kompozicio. Komence, li plejparte dediĉis sin al nigraj kaj blankaj verkoj.<ref>Crispolti|p. 243, eld. Pirovano.</ref> == Verkoj en Muzeoj == Garau'n verkoj troviĝas en pluraj muzeoj: * [[Gallerie d'Italia - Milano]] en [[Milano]]<ref>Karto de verkoj, [http://progettocultura.prod.h-art.it/it/opere/scultura-che-lancia-lucciole-segnali-di-pioggia ligilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160824150540/http://progettocultura.prod.h-art.it/it/opere/scultura-che-lancia-lucciole-segnali-di-pioggia |date=2016-08-24 }}</ref> * [[Muzeo de Moderna Arto de Saint-Étienne]] en [[Francio]]<ref>Permanent kolekto, [https://mamc.saint-etienne.fr/fr/collections?combine=Salvatore+Garau&field_type_oeuvre_target_id=All ligilo]</ref> * [[Farnesina-Kolekto]], Muzea Kolekto de la Itala Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj<ref>Farnesina-Kolekto, mapo de verkoj, Itala Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, p. 124, [https://collezionefarnesina.esteri.it/collezionefarnesina/resource/doc/2021/02/collezione_farnesina_ii_piano.pdf ligilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210509204250/https://collezionefarnesina.esteri.it/collezionefarnesina/resource/doc/2021/02/collezione_farnesina_ii_piano.pdf |date=2021-05-09 }}</ref> * [[Itala Ambasado, Seulo]], Sud-Koreio * [[Itala Ambasado, Brasílio]], Brazilo<ref>Brasilien - Ambasado kaj Itala Instituto en Brasílio organizas Personan Ekspozicion de Salvatore Garau, [https://www.esteri.it/mae/it/sala_stampa/archivionotizie/approfondimenti/brasile-aambasciata-e-istituto.html ligilo]</ref> * [[Muzeo de la Dudeka Jarcento]], Civika Muzeo de Nuna Arto en Milano<ref>Matino-Mascheroni, p. 383, [milano ligilo]</ref> * PAC - [[Pavilono de Nuna Arto en Milano]]<ref>Salvatore Garau: Rosso Wagner, [http://www.cittametropolitana.mi.it/cultura/manifestazioni/oberdan/rosso_wagner_salvatore_garau/biografia_artista ligilo]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Le Stelline-Fondaĵo]], Milano<ref>Permanent kolekto, [http://www.stelline.it/it/la-fondazione/home/collezione-permanente/collezione-permanente.html ligilo]</ref> * Eksterhejmoma Muzeo de Nuna Arto en [[Maglione (Italio)|Maglione]]<ref>Mapo de verkoj, [http://www.macam.org/map.pdf ligilo]</ref> * [[Civika Galerio de Modeno]]<ref>Battistini-Deggiovanni, pp. 16, 134, 218, [modena ligilo]</ref> * Banco di Sardegna Muzeo<ref>Ankaŭ en Sassari malfermiĝas artaĵkolektoj de institucioj al la publiko, [http://lanuovasardegna.gelocal.it/regione/2011/10/02/news/invito-a-palazzo-banche-come-musei-per-un-giorno-1.3550278 ligilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160205071528/http://lanuovasardegna.gelocal.it/regione/2011/10/02/news/invito-a-palazzo-banche-come-musei-per-un-giorno-1.3550278 |date=2016-02-05 }}</ref> * MAPP - Paolo Pini Arto Muzeo * Banca di Sassari Kolekto * Ars-Kolekto, Sardinia Fonduso<ref>Salvatore Garau, [https://ars.fondazionedisardegna.it/artista/57/garau ligilo]</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Lóránd Hegyi, Rosso Wagner - Wagner Red - Garau Salvatore, Ed. Corraini, 2015, ISBN 9788875704773 * Luciano Caramel, ''Dopo il concettuale'', Mazzotta, 1986. * Enrico Crispolti, ''La pittura in Italia. Il Novecento/3. Le ultime ricerche'', edited by Carlo Pirovano, Electa, 1994, ISBN 88-435-4840-9. * Enrico Crispolti, ''Que bien resistes'', Charta, 1994. * Maria Giovanna Battistini kaj Piero Deggiovanni (eldonita de), ''Raccolta del disegno contemporaneo: catalogo generale'', Modena, Nuova Alfa, 1994, ISBN 8877794003. * Lucia Matino, Silvia Mascheroni, ''Civico museo d'arte contemporanea'', Electa, 1994, ISBN 8843557009. * Lóránd Hegyi, ''Salvatore Garau. Photogrammes avec horizon'', Mondadori Electa, 2009, ISBN 8837069995. == Links == * [[Condotta (Garau)]] == Eksteraj ligiloj == * {{it}} Beni Culturali [https://www.lombardiabeniculturali.it/opere-arte/schede/7c060-00010/?view=autori&offset=0&hid=43392&sort=sort_int "Paesaggio con titolo", 1999, Salvatore Garau] {{Vikicitaro}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Garau, Salvatore}} [[Kategorio:Italaj pentristoj|Garau]] qrfzhjjeg61dl5gg31niekr3hcgwa2p 0 743460 9404967 9188019 2026-06-16T20:23:57Z Sj1mor 12103 9404967 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Barbara NEMITZ''' (naskiĝinta en [[1948]] en [[Göttingen]]) estas [[germanio|germana]] pentristino kaj artscienculino ĉe [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|Bauhaus-Universitato]] en [[Vajmaro]]. [[Dosiero:Villa Haar (Nordansicht) - panoramio.jpg|eta|Vilao Haar, norda aspekto kun objekto de la iniciato ''KünstlerGärten'']] == Agadoj Vajmare == Danke al ŝia instigo kreitis apud [[Georg Haar|Haar-vilao]] ''[[KünstlerGärten Weimar]]'' <ref>Hans-Joachim Leithner: ''Gestaltete Landschaften'' (= ''WeimarWissen.'' 2: Teilband 2.2.: ''Gärten in Weimar und Parkanlagen im Weimarer Umland.'') Eldonis Hans-Joachim Leithner. Weimar 2021, p. 39–46.</ref> aĵoj de [[koncepta arto]] kaj [[landarto]].<ref>[https://barbaranemitz.de/kuenstlergaerten-weimar Pri Nemitz kaj la vajmaraj kreitaĵoj] sur la nemitz-a hejmpaĝo</ref><ref>[https://stiftunghaar.de/fileadmin/downloads/stiftung/die-orte/park-und-kuenstlergaerten/Nemitz.pdf Pri Haar-vilao kaj la artaj ĝardenoj]{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Haar-fondaĵo-paĝaro</ref> == Kariero profesia == Nemitz studis inter 1968 kaj 1973 ĉe la [[hamburgo|hamburga]] Altlernejo pri vidaj artoj.<ref>https://www.hfbk-hamburg.de/de/</ref>. Inter 1993 kaj 2014 Nemitz ankaŭ profesorinis pri Libera arto en Vajmaro. Menciindas krome la multo de ŝiaj ekspozicioj.<ref>https://barbaranemitz.de/biografie</ref> Unu ŝiaj studintoj estas [[Sebastian Wanke]]. == Publicitaĵoj (elekto) == * ''Das Schöne leben.'' Heidelberger Kunstverein, Heidelberg 1997. * ''gewachsen.'' Univ.-Verl. Weimar 2002. * ''Wachsen,'' Jg. 8, Nr. 6. Univ.-Verlag, Weimar 2002. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://barbaranemitz.de/ Hejmpaĝo de Barbara Nemitz] * [https://www.kunstforum.de/person/nemitz-barbara/ Barbara Nemitz] ĉe Kunstforum.de * [https://www.uni-weimar.de/de/kunst-und-gestaltung/professuren/freie-kunst-prof-nemitz/ Barbara Nemitz] pri la vajmaraj universitatpaĝaro * [https://www.art-in-berlin.de/incbmeld.php?id=5025 ''Ego oder Öko? Gegen das Verschwinden in der Galerie EIGENHEIM.''] Ĉe art-in-Berlin == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nemitz, Barbara}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Arthistoriistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] ca958g7y2w6e7swtwzo0tlbi6b1fkmv 0 744026 9404937 8470292 2026-06-16T20:12:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404937 wikitext text/x-wiki {{Budhismo}} '''Budhismaj tekstoj''' estas tiuj [[Sanktaj libroj|religiaj tekstoj]] kiuj apartenas al la [[Budhismo|Budhisma tradicio]]. La unuaj Budhismaj tekstoj estis dekomence disvastigitaj parole fare de la [[Monaĥismo|Budhistaj monaĥoj]], sed estis poste verkitaj kaj komponitaj kiel [[manuskripto]]j en variaj [[Hindarja lingvaro|Hindarjaj lingvoj]] (kiel [[Palia lingvo|Palia]], [[Gandaro|Gandara]], kaj Budhisma Hibrida Sanskrito) kaj kolektita en variaj [[Tripitako|Budhismaj kanonoj]].<ref name="British Library"><br />{{•}} {{cite web |last=Harvey |first=Peter |author-link=Peter Harvey (academic) |date=23a de Septembro 2019 |url=https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/the-buddha-and-buddhist-sacred-texts |title=The Buddha and Buddhist sacred texts |website=www.bl.uk |location=[[London]] |publisher=[[British Library]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112025801/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/the-buddha-and-buddhist-sacred-texts |archive-date=12a de Novembro 2020 |access-date=23a de Septembro 2021}}<br />{{•}} {{cite web |last=Barrett |first=T. H. |date=23a de Septembro 2019 |url=https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/translation-and-transmission-of-buddhism |title=Translation and Transmission of Buddhist texts |website=www.bl.uk |location=[[London]] |publisher=[[British Library]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225062307/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/translation-and-transmission-of-buddhism# |archive-date=25a de Februaro 2021 |access-date=23a de Septembro 2021}}<br />{{•}} {{cite web |last=Barrett |first=T. H. |date=23a de Septembro 2019 |url=https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/the-buddhist-canon |title=The Development of the Buddhist Canon |website=www.bl.uk |location=[[London]] |publisher=[[British Library]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407060443/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/the-buddhist-canon |archive-date=7-a de aprilo 2021|access-date=23a de Septembro 2021}}</ref> Tiuj estis poste tradukitaj al aliaj lingvoj kiel la Budhisma [[ĉina lingvo|ĉina]] (''fójiào hànyǔ'' 佛教漢語) kaj [[Tibetaj lingvoj|klasika tibeta]] kiam Budhismo disvastiĝis ekster Hindio.<ref name="British Library"/> == Priskribo == Budhismaj tekstoj povas esti kategoriigitaj laŭ nombraj sistemoj. La okcidentaj terminoj "skribaj" kaj "kanonaj" estas aplikitaj al [[Budhismo]] laŭ malfirmaj manieroj fare de okcidentaj fakuloj: por ekzemplo, unu aŭtoritato referencas al "skribaĵoj kaj aliaj kanonaj tekstoj", dum alia diras, ke skribaĵoj povas esti kategoriigitaj en kanonaj, komentariaj, kaj pseŭdo-kanonaj. Budhismaj tradicioj ĝenerale dividis tiujn tekstojn per siaj propraj kategorioj kaj dividoj, kiel inter ''buddhavacana'' "vorto de [[Budho Gotamo|Budho]]," multaj el kiuj estas konataj kiel "[[sutro]]j", kaj aliaj tekstoj, kiel "[[ŝastro]]j" (traktaĵoj) aŭ "[[abidarmo]]".<ref name="British Library"/><ref>Macmillan ''Encyclopedia of Buddhism'' (Volume One), p. 142</ref><ref>Bechert & Gombrich, ''World of Buddhism'', Thames & Hudson, London, 1984, p. 79</ref> Tiuj religiaj tekstoj estis verkitaj en diversaj lingvoj, metodoj kaj [[skribsistemo]]j. Parkeri, deklami kaj kopii tiujn tekstojn estis vidita kiel spirite valora. Eĉ post la disvolvigo kaj adoptado de [[presado]] fare de Budhismaj institucioj, Budhistoj plue kopiis ilin mane kiel spirita praktiko.<ref>Lyons, Martyn, ''Books: A Living History'', J. Paul Getty Museum, 2011, p. 33</ref> Dum klopodo konservi tiujn skribaĵojn, aziaj Budhismaj institucioj estis ĉe adoptado de ĉinaj teknologioj rilate al [[libro]]farado, inklude [[papero]]n, kaj lignoblokan presadon kio estis ofte deplojita grandskale. Pro tio, la unua survivanta ekzemplo de [[Presado|presita teksto]] estas Budhisma ĉarmo, la unua presita libro estas la Budhisma [[Sutro de la diamantotranĉanta perfekteco de saĝo|Diamanta Sutro]] (c. 868) kaj la unua mankolorita presaĵo estas ilustraĵo de [[Guanjin]] datitaj el 947.<ref>Kieschnick, John (2003) "The Impact of Buddhism on Chinese Material Culture" pp. 177-181. Princeton University Press</ref> == Tekstoj == [[Dosiero:MET 24 DP238441r2 61E.jpg|eta|maldekstre|Folio el manuskripto de ''[[Perfekteco de saĝo|Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra]]'' priskribante [[Avalokiteŝvaro|Ŝadakŝari Lokesvara]], de komenco de la 12-a jarcento; netravidebla akvarelo sur palmofolio.]] * ''Kanono Pāli'' aŭ ''[[Tripitako|Tripitaka]]'' ** ''Sutta-pitaka'' ** ''[[Vinajo|Vinaja-pitaka]]'' ** ''[[Abidarmo|Adhidhamma pitaka]]'' * ''Ĉina kanono'' * ''Tibeta kanono'' ** Kangjur ** Tengjur * [[Vaĝrajano|Aliaj budistaj tekstoj]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * The Rider encyclopedia of eastern philosophy and religion. London, Rider, 1989. * Nakamura, Hajime. 1980. Indian Buddhism: A Survey with Bibliographical Notes. 1st edition: Japan, 1980. 1st Indian Edition: Delhi, 1987. ISBN 81-208-0272-1 * Skilton, Andrew. A concise history of Buddhism. Birmingham, Windhorse Publications, 1994. * Warder, A. K. 1970. Indian Buddhism. Motilal Banarsidass, Delhi. 2nd revised edition: 1980. * Williams, Paul. Mahayana Buddhism : the doctrinal foundations. London, Routledge, 1989. * Zürcher, E. 1959. The Buddhist Conquest of China: The Spread and Adaptation of Buddhism in early Medieval China. 2a eldono. Represo, kun aldonoj kaj korektoj: Leiden, E. J. Brill, 1972. * Susan Murcott. The First Buddhist Women Translations and Commentary on the Therigatha, 1991. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.bl.uk/sacred-texts/themes/buddhism The British Library: Discovering Sacred Texts - Buddhism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211111174533/https://www.bl.uk/sacred-texts/themes/buddhism |date=2021-11-11 }} * [https://web.archive.org/web/20080419001336/http://www.dharmanet.org/learning.htm Online Dharma Libraries] * [http://www.cttbusa.org/cttb/btts.asp The Buddhist Text Translation Society] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120130105631/http://www.cttbusa.org/cttb/btts.asp |date=2012-01-30 }} * [https://suttacentral.net/ SuttaCentral] fruaj budhismaj tekstoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Budhismaj tekstoj| ]] 7fwkybe3hpcptce5tasv64l73wa1b5a 0 744340 9405309 8753926 2026-06-17T08:08:58Z Sj1mor 12103 9405309 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Rudolf WEBER''' (naskiĝinta la {{Daton|5|8|1899}} en [[Frankenroda]], mortinta la {{Daton|23|4|1990}} en [[Espelkamp]]) estis [[germanio|germana]] skulptisto. == Vivo == Post frekvento de la baza popollernejo inter 1906 kaj 1914 Weber trejniĝis ĝis 1917 kiel [[ŝtontajlisto]] kaj ŝtonskulptisto. Inter 1918 kaj 1926 li laboris kiel lernoknabo ĉe ŝtontajlmajstro. Inter 1926 kaj 1928 Weber lernejanis en lernejo pri desegnado en [[Eisenach]] kaj memklerigis sin sur la kampo de lignoskulptado. En 1928/29 li frekventis la Artmetian kaj metian lernejon en [[Charlottenburg]] kaj de 1929 ĝis 1935 la [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|Ŝtatan altlernejo pri vidaj artoj]] en [[Vajmaro]] kaj ekde 1958 skulptisto en Espelkamp en [[Nordrejn-Vestfalio]]. En Espelkamp okazis plurfoje porskulptistaj simpozioj nomitaj por Rudolf Weber.<ref>[http://wp.buergerstiftung-espelkamp.de/rudolf-weber-symposium-2005/ ''Rudolf-Weber-Symposium 2005'' auf wp.buergerstiftung-espelkamp.de]</ref> == Verkoj == [[Dosiero:Editha-Denkmal.jpg|miniatur|eta|''Elektra'' ĉe Fürstenwall je [[Magdeburg]]]] * portalreliefoj ĉe [[Preĝejo Sankta Johano (Vajmaro)|Johano-kirko]] en Vajmaro, 1941 * Elektra (plastiko) en Magdeburg, 1950/51 * baptujo ĉe [[Preĝejo Sankta Paŭlo (Halle)|Paŭlo-kirko]] en [[Halle (Saale)]], 1954 * ŝtona reliefo de [[Birger Forell]], 1959; hodiaŭ ĉe la infanvartejo ''Schwedenkindergarten'' en Espelkamp<ref>[https://www.westfalen-blatt.de/OWL/Kreis-Minden-Luebbecke/Espelkamp/3379074-Rueckblick-auf-das-Leben-Birger-Forells-Kindergartenkinder-enthuellen-Steinrelief-Geschichte-zum-Anfassen ''Geschichte zum Anfassen'' de la 5.7.2018 ĉe www.westfalen-blatt.de]</ref> * figuro de [[Jesuo Kristo|Kristo]], 1971; nuntempe en la [[Preĝejo Sankta Tomaso (Espelkamp)|Tomaso-kirko]] en Espelkamp<ref>[https://www.nw.de/lokal/kreis_minden_luebbecke/espelkamp/22458889_Neues-Zuhause-fuer-Michaels-Christus.html Karsten Schulz, ''Neues Zuhause für Michaels-Christus'', 18.5.2019 ĉe www.nw.de]</ref> * baptujo en la Tomaso-kirko espelkampa == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.magdeburg.de/index.php?ModID=255&FID=37.21571.1&object=tx%2C698.6.1 Etbiografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211113165532/https://www.magdeburg.de/index.php?ModID=255&FID=37.21571.1&object=tx,698.6.1 |date=2021-11-13 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Weber, Rudolf}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Espelkamp]] olqnkdds34qoh5pc4x69grz6859t16j 0 746309 9404903 8231806 2026-06-16T20:03:15Z Sj1mor 12103 9404903 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Aleksandr MELAMID''' ([[cirile]] ''Александр Меламид'', la [[persona nomo]] ekde ekvivo en Novjorko literumata ''Alexander'' aŭ ''Alex'', naskiĝis la 14-an de julio 1945 en [[Moskvo]]) estas [[rusoj|rusa]] [[artisto]]. Li ĝenerale perceptiĝas kiel ano de [[koncepta arto]]. Li dum 36 jaroj proksime kunlaboris kun [[Vitalij Komar]]. Ambaŭ artistoj naskiĝis en Moskvo, ambaŭ frekventis la Moskvan Artlernejon de 1958 ĝis 1960, sekvitan fare de la sekcio pri ilustrado de la Stroganov-Instituto de Arto kaj Dezajno, diplomiĝante en 1967. Ili komencis labori kune baldaŭ poste en 1967, komune elmigris al [[Israelo]] en 1977 kaj poste al [[Novjorko]] en 1978. La kunaŭtoreco de la paro ĉesis en 2003. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj|c:Komar and Melamid}} {{ĝermo|artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Melamid, Aleksandr}} [[Kategorio:Rusiaj artistoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] mhds9yhjwvfobydlqpscs5p6pyxqbfg 0 748026 9405165 8737292 2026-06-17T04:09:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Béla Tóth |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Béla [[Tóth]]''' [tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tóth Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]]. Béla Tóth<ref>https://www.imdb.com/name/nm0879438/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM107598/6f0b870b-db4c-4724-aa3c-c23491a1e616/solr/0/24/0/3/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|1|septembro|1932}} en [[Tiszaörs]], li mortis antaŭ la {{daton|16|junio|2018}} en [[Kaposvár]]. == Biografio == Béla Tóth akiris aktoran [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Altlernejo pri Teatro kaj Filmo]] en [[1955]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Zoltán Várkonyi]] kaj [[Imre Apáthi]]. Inter 1955–[[1997]] li estis membro de [[Teatro Csiky Gergely (Kaposvár)]], poste li pensiuliĝis. Tamen ĝis 2005 li havis kelkajn rolojn en la teatro. Li ricevis [[premio]]jn inter 1977-2007 kaj li ricevis la titolon "eterna membro de la teatro" en 2012. == Liaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: ** ''Julio Cezaro'' - Cinna ** ''Dekdua Nokto aŭ Epifanio : aŭ kiel vi volas'' - Valentine * [[Anton Ĉeĥov]]: ** [[Ĉeriza ĝardeno]] - Firs ** ''Platonov'' - Abram Abramoviĉ * [[Mihály Vörösmarty]]: ''Csongor és Tünde'' - Kurrah * [[Ferenc Molnár]]: ''Liliom'' - Ficsúr * [[Georges Feydeau]]: ''Bolha a fülbe'' == Liaj filmaj roloj (elekto) == * ''Makra'' (1974) * [[Ni neniam mortos!]] (1993) * ''Moszkva tér'' (2001) - taksiisto == Liaj televiziaj filmaj roloj (elekto) == * ''A három jószívű rabló'' (1979) * ''Kisváros'' (serio, 1997) - pastro == Fontoj == * [https://kaposvarmost.hu/hirek/kaposvari-hirek/2018/06/16/elhunyt-toth-bela-a-csiky-orokos-tagja.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz25/238.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211216061045/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz25/238.html |date=2021-12-16 }} * [https://somogy.hu/eletrajzok/toth-bela.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211216061055/https://somogy.hu/eletrajzok/toth-bela.html |date=2021-12-16 }} * [https://port.hu/adatlap/szemely/toth-bela/person-6660 roloj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toth Bela}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] {{Portalstrio|Biografio}} qf2lrnff1n7p6y17wlen5xr3rukdby4 0 749360 9404879 9360742 2026-06-16T19:15:10Z Sj1mor 12103 9404879 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gustav Adolf SCHULTZE''' (naskiĝinta la {{daton|18|9|1825}} en [[Naumburg (Saale)|Naumburg]], mortinta en 1897 en Naumburg-Almrich) estis [[germanio|germana]] portretisto kaj fotisto. == Vivo == Gustav Adolf Schultze estis filo de teologo kiu iam decidis eksanimzorganti kaj preferis iĝi [[dratisto]] en la regiono de [[Saale]] kaj [[Unstrut]]. Post trapaso de la lerneja tempo li iris en 1843 [[Berlino]]n por studi ĉe la tiama akademiestro [[Johann Gottfried Schadow]] pentradon kaj poste ĉe [[Eduard Magnus]] portretfaradon. Laŭ rekomendo de Schadow li konatiĝis kun la arthistoriisto [[Franz Theodor Kugler]] kiu iĝis ties patra amiko. Amikajn rilatojn havis Gustav Adolf Schultze krome kun la lirikisto [[Emanuel Geibel]], kiun li portretis. Tiu ĉi bildo troviĝas hodiaŭ en la Paul- Schultze-Naumburg-hejmo porartista en [[Vajmaro]]. Membro de lia amikaro estis ankaŭ la verkisto [[Paul Heyse]]. En la 12.2.1854 li nuptis Emma Louise Emilie Lienemann (1833–1895); tuj poste la paro transloĝiĝis en la domon de ĉe Lindenring 4 (Naumburg) kiun frekventis ankaŭ la juna [[Friedrich Nietzsche]]. Kun ŝi li havis ses infanojn: 1854 la filinon Emma Fanny Emilie, 1855 la filojn Paul Richard, 1857 Max kaj 1861 Arthur. En 1867 naskiĝis Johanna Katharina Emmy mortonte post unu monato. Kiel plej juna infano venis en la mondon Paul Eduard en 1869 kiu poste famiĝis arĥitektece kaj pentristece sub la nomo [[Paul Schultze-Naumburg]]. Krom pri portretfarado okupiĝis Gustav Adolf Schultze ankaŭ pri la tiam moderna fotado. Li estis inter la unuaj fotartistoj kiu ŝatis ankaŭ serĉi motivojn ĉe sakralaj ejoj (ekz. la [[Katedralo de Naumburg]]) por konatigi la homojn kun ĉiuj eklesiaj tezoroj. Pro la tiam neperfekteco de la lumbildoj la fotoj ne konserviĝis. La lastajn vivojarojn li suferis je okulmalsano kiu finfine blindigis lin. Tiun ĉi tempon li vivis sur sia kamparana bieno en Almrich kie li ankaŭ mortis. == Literaturo == * Norbert Borrmann: ''Paul Schultze-Naumburg 1869-1949. Maler, Publizist, Architekt. Vom Kulturreformer der Jahrhundertwende zum Kulturpolitiker im Dritten Reich. Ein Lebens- und Zeitdokument'' Bacht, Essen 1989 ISBN 3-87034-047-9, p.&nbsp;15 * Stiftung Saalecker Werkstätten: ''Schriftenreihe Saalecker Werkstätten'' Heft 1, Mächler, Bad Kösen, 1999, p.&nbsp;16–26, ISBN 3-9807603-0-8 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schultze, Gustav Adolf}} [[Kategorio:Portretistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Germanaj fotistoj]] drxuy2f5whwj8yj91w4qumpometczez 0 750589 9404667 9244523 2026-06-16T14:43:12Z Sj1mor 12103 9404667 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Józef BRANDT''' (1841 en [[Szczebrzeszyn]] – 1915 en [[Radom]]) estis [[Poloj|pola]] [[pentristo]], reprezentanto de la Munkena Skolo, plej bone konata pro siaj [[pentraĵo]]j de [[batalo]]j, ĉefe de la [[18-a jarcento]].<ref>[https://www.thefirstnews.com/article/its-brandt-new-first-large-scale-exhibition-dedicated-to-battle-painter-jozef-brandt-opens-in-warsaw-today-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876 "It's Brandt new: First large-scale exhibition dedicated to battle-painter Józef Brandt opens in Warsaw".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220106002243/https://www.thefirstnews.com/article/its-brandt-new-first-large-scale-exhibition-dedicated-to-battle-painter-jozef-brandt-opens-in-warsaw-today-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876-876 |date=2022-01-06 }} Alirita la 6an de Januaro 2022.</ref> Tamen li faris ankaŭ kelkajn verkojn pri la pola kamparana vivo.<ref>[https://culture.pl/pl/tworca/jozef-brandt "Józef Brandt".] Alirita la 6an de Januaro 2022. </ref> Li studis en [[Varsovio]] kaj [[Parizo]], kie Juliusz Kossak konvinkis lin abandoni inĝenieradon favore al [[pentrarto]]. Poste li studis kiel pentristo en [[Munkeno]] kun Franz Adam kaj Karl Piloty kaj poste malfermis sian propran studion. == Galerio == <gallery widths="200" heights="200" perrow="5" caption="Pentraĵoj de Józef Brandt"> File:Bitwa pod Wiedniem Brandt.jpg|''[[Batalo de Vieno]]'', oleo surtola 1873, [[Muzeo de Pola Armeo]] File:Józef Brandt, Bitwa pod Chocimiem.jpg|''[[Jan Karol Chodkiewicz]] dum la Batalo ĉe [[Ĥotin]]'', oleo surtola 1865, [[Nacia Muzeo en Varsovio]] File:Husarz, Józef Brandt, 1890.jpg|''Polaj [[Husaro]]j'', oleo surtola 1890, [[Pola Muzeo en Rapperswil]] File:Józef Brandt - Wesele kozackie.jpg|''[[Kozakoj|Kozaka]] nupto'', oleo surtola 1893 File:Brandt Zaporizhian Camp.jpg|''Batalkampo de [[Zaporogoj]]'', oleo surtola 1880, [[Nacia Muzeo en Varsovio]] File:Józef Brandt, Czarniecki pod Koldyngą.jpg|''Stefan Czarniecki dum la Batalo de [[Sønderborg]]'', ofte konata kiel "Stefan Czarniecki dum la Batalo de [[Kolding]]", oleo surtola 1870, [[Nacia Muzeo en Varsovio]] File:Walka o sztandar turecki.jpg|''Batalo kun la Turka Standardo'', oleo surtola 1905, Nacia Muzeo, [[Krakovo]] File:Brandt Józef Pospolite ruszenie u brodu.jpg|''[[Milico]] ĉe rivero Ford'', oleo surtola 1880 File:Brandt-Lisowczycy, Strzelanie z łuku.jpg|''Lisowczycy (Arkistoj)'', oleo surtola 1885, Kościuszko Foundation en Novjorko File:Brandt Powrot Kozakow.jpg|''Reveno de [[Kozako]]j'', oleo surtola 1894 File:Brandt Skladanie sztandarow.jpg|''Inspektado de Trofestandardoj'', oleo surtola 1905 File:Bogurodzica.jpg|''[[Bogurodzica]]'', oleo surtola 1909, Nacia Muzeo en [[Vroclavo]] File:Józef Brandt - Potyczka Kozaków z Tatarami.jpg|''Bataleto inter kozakoj kaj tataroj'', ĉirkaŭ 1890 </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Brandt, Józef}} [[Kategorio:Polaj pentristoj]] 1qjuurr0mtgrbizvl04j53a4slxf4qr 0 751360 9405316 8941278 2026-06-17T08:11:19Z Sj1mor 12103 9405316 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Fischmarkt erfurt rathaus detail1.JPG|eta|Gargojlo de Kugel ĉe la erfurta urbodomo]] [[Dosiero:Erfurt, the Hermann Monument.jpg|eta|Monumento por la historiisto Karl Herrmann de Kugel]] '''Georg KUGEL''' (naskiĝinta la {{Daton|14|1|1848}} en [[Erfurto]], mortinta la {{Daton|3|10|1930}} en [[Eisenach]]) estis [[germanio|germana]] skulptisto kaj artmetiisto kiu ankaŭ agadis kiel faklerneja instruisto. == Vivo kaj agado == Estante fiilo de la tajloro August Kugel li frekventis la bazlernejon kaj poste ekde 1862 la privatan plukleriglernejon por metiistoj de la erfurta lignoskulptisto August Gräf. En 1865 li ankaŭ estis skulptisto kaj mebloĉarpentisto en [[Munkeno]]. Ekde 1866 stipendio de sia naskiĝurbo ebligis lin lernejani ĉe la [[Artmetilernejo de Nurenbergo]]. En 1870 li freŝe edzigita revenis Erfurton. Tie oni ofertis al li lernigi ĉe la armtegia desegnada kaj modlada lernejo de la [[sepiolito]]-pipa fabrikaro en [[Ruhla]]. Tie ĉi li agadis ĝis 1890 antaŭenigante la ekonomian kaj artistan progreson de la tiama tabakpipa industrio kiel ankaŭ, ekde 1879, de la potfarado en [[Bürgel (Turingio)|Bürgel]]. Fare de grandduko [[Karlo Aleksandro (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]] li nomumitis kortega skulptisto. En 1881 li organizis en [[Großbreitenbach]] la estigon de desegna kaj pentra lernejo por porcelanaĵpentristo. En 1890 Kugel fondis en [[Gotao]] laŭ komisio registara metian pluklerigenojn kies teĥnikan sekcion li estris ĝis 1920. En 1895 Kugel iĝis krome direktoro de la Grandduka desegnadlernejo en Eisenach. Li retiriĝis en 1923. Unu lia disĉiplo estis [[Reinhard Möller]], posta estro de faklernejo en [[Sonneberg]]. == Artaĵoj == Ankaŭ por danki sian naskiĝurbon, kiu iam ebligis lian karieron per stipendio, Georg Kugel kreis plurajn artaĵojn por ĝi, aparte por la en la 1870-aj jaroj novgotike novkonstruita [[urbodomo de Erfurto]]. * imperiestraj statuoj ĉe la gapfasado de la urbodomo de ĉe [[fischmarkt (Erfurto)|Fiŝfoirejo]], el kalkŝtono de [[Kelheim]], skulptaĵoj de grandeco de 2,80 metroj pri imperiestroj [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko Barbarossa]] kaj [[vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]]; Barbarossa faris [[dieto]]n en Erfurto kaj Vilhelmo la 1-a honoritis por restaŭrado de la Regno en 1871; ambaŭ prezentitis sub belegaj baldakenoj en forimpresa vestaĵo kaj regadsignoj; ili eble en la 4.7.1945, tuj post la okupiĝo de Turingio fare de la [[Ruĝa Armeo]] terenĵetitis, almenaŭ laŭ diro de kelkaj.<ref>Ruth Menzel, Eberhard Menzel: ''Zwei Kaiser aus Kelheimer Kalkstein.'' Ĉe: TLZ, 21.5.2010 - En la [[Urba Arkivo de Erfurto]] estas protokolo de la urbaj konsilianoj rekomendantaj la forigon de la du statuoj. Laŭ tiu ĉi versio la statutoj ne antaŭ 1950 forigitis sub ĉefurbestro [[Georg Boock]]. Kp. Stadtarchiv Erfurt: (Stadt-) Ratsbeschluß Nr. 575, Protokoll der Sitzung am 6. Juni 1950</ref> * urboblazono sur la gapfasado urbodoma * du [[gargojlo]]j el zinko ĉefasade kun kostumoj de loĝantoj de la [[Turingia Arbaro]] el la regiono de [[Ruhla]] * vira dekoracifiguro sub la urbodoma balkono * tri kandelabroj en formo de [[varleto]]j (ne konserviĝis) * ses statuoj en la rondarkaj niĉoj ĉe la angulkonstruaĵo Arnstädter Straße/ Schillerstraße 25 en Erfurto; la konstruaĵo posedatis post la [[Unua mondmilito]] fare de la najbara asekurkompanio ''Versiĉerungsgesellsĉaft Thuringia'' kiu formovigitis la statuojn en 1937 por krei spacon por iluminreklamo * [[Karl-Herrmann-fontano (Erfurto)]], starigite en 1875 por memori la historiiston kaj politikiston [[Karl Herrmann]]; artaĵe la formo de la ne tro foraj turoj de la [[Katedralo de Erfurto]] imitatas * ''altaro de la francoj'' (kun bildo de la [[adorado de la saĝuloj]]) en 1873 en la [[Preĝejo Sanktaj Nikolao kaj Jakobo (Erfurto)]] por memori la mortintajn militkaptitojn de franca ŝtataneco kaj katolika konfesio: ligna modelo de Kugel, farbado de H. Volkhaŭsen (forigo en 1964 okaze de restaŭrado)<ref>Rudolf Benl: "Die Erfurter Schottengemeinde zur Zeit von Pfarrer Friedrich Trippe (1868–1886)". Ĉe ''Jahrbuch für Erfurter Geschichte'', Band 9 (2014), eldonis Gesellschaft für Geschichte und Heimatkunde von Erfurt, ISBN 978-3-939885-08-5, p. 251–255.</ref> == Literaturo == * Ruth Menzel, Eberhard Menzel: ''Gestalteter Dank an Rathausfassade.'' Ĉe: Thüringische Landeszeitung, 13.7.1991 * Ruth Menzel, Eberhard Menzel: ''Zwei Kaiser aus Kelheimer Kalkstein. Häuser und ihre Geschichte. Georg Kugel war der Gestalter mehrerer Figuren am Erfurter Rathaus.'' Ĉe: Thüringische Landeszeitung, 22.5.2010 * ''Georg Kugel schuf das Herrmannsdenkmal auf dem Herrmannsplatz.'' Ĉe: Erfurter Heimatbrief, nr. 26 (14.6.1973), p. 26. == Notoj == {{Referencoj}} == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kugel | revizio = 202653367 }} {{DEFAŬLTORDIGO:Kugel, Georg}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Eisenach]] o5kxi0g3ocnmnvns50ijqsutms46w04 0 756807 9405233 9311148 2026-06-17T07:12:21Z Sj1mor 12103 9405233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Etel Adnan''' ({{Lang-ar|إيتيل عدنان}}), naskiĝis la [[24-an de februaro]] [[1925]] en [[Bejruto]], [[Libano]]<ref>Amyuni, M.T., "The Secret of Being a Woman' on Etel Adnan's Quest," ''Al Jadid'' [A Review & Record of Arab Culture and the Arts], Vol. 4, No. 25, 1998, [https://www.aljadid.com/content/%E2%80%98-secret-being-woman-etel-adnans-quest Online:]</ref>, mortis [[14-a de novembro|la 14-an de novembro]] [[2021]] en [[Parizo]], [[Francio]] <ref>[https://www.beirut.com/l/62751 Celebrated Lebanese Poet Etel Adnan Dead At 96] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211114164514/https://www.beirut.com/l/62751 |date=2021-11-14 }} {{En}}</ref>, estis [[Libano|libana]]-[[Usono|usona]] poeto, ĵurnalisto, eseisto kaj bildartisto<ref>Majaj, Lisa Suhair and Amireh, Amal (Eds.) [http://melus.oxfordjournals.org/content/28/4/229.extract "Etel Adnan: Critical Essays on the Arab-American Writer and Artist"], ''Multi-Ethnic Literature of the United States'', hämtdatum 16 augusti 2020.</ref> kiu verkis ĉefe en la franca, sed ankaŭ en la angla. == Biografio == La patrino de Adnan estis [[Kristanismo|kristana]] [[Grekoj|grekino]] kaj ŝia patro estis [[islamano|islamana]] [[Sirio|siriano]]<ref name="About">[http://www.eteladnan.com/ "Etel Adnan: About"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171008111259/http://www.eteladnan.com/ |date=2017-10-08 }} hämtdatum 15 augusti 2020.</ref>. Kvankam ŝi kreskis parolante [[Greka lingvo|la grekan]] kaj [[Turka lingvo|turkan]] en ĉefe [[Araba lingvo|arablingva]] komunumo, ŝi estis edukita en francaj monaĥejaj lernejoj kaj en la [[Franca lingvo|franca]] lingvo. Tial ŝi skribis siajn fruajn verkojn en la franca<ref name="Biography">[http://www.poetryfoundation.org/bio/etel-adnan "Etel Adnan: Biography"] hämtdatum 15 augusti 2020.</ref>. Adnan loĝis en multkultura kaj plurlingva medio, kie ideoj estas formitaj pere de la lingvo en kiu ili estas konceptitaj. Dum vizito al la kultura centro Pompidou en Metz, Francio, ŝi proponis ke iun tagon formeti "ĉiujn pentraĵojn kaj skulptaĵojn por sole montri manuskriptojn el malsamaj epokoj kaj en malsimilaj lingvoj"<ref>(fr) Elisabeth Franck-Dumas, "''[https://www.pressreader.com/search?query=relations%20textuelles Ecrire, c'est dessiner", relations textuelles]'', Libération, la 3-an de decembro 2021</ref>. Ŝi ankaŭ instruis en Usono. Adnan loĝis en [[Parizo]] kaj [[Sausalito (Kalifornio)|Sausalito]], [[Kalifornio]]<ref>(en) "[http://whitney.org/Exhibitions/2014Biennial/EtelAdnan Etel Adnan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140423100953/http://whitney.org/Exhibitions/2014Biennial/EtelAdnan |date=2014-04-23 }}", The Whitney Museum of American Art, [http://whitney.org/Exhibitions/2014Biennial/EtelAdnan arkivite] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140423100953/http://whitney.org/Exhibitions/2014Biennial/EtelAdnan |date=2014-04-23 }} la 23-an de aprilo 2014 ĉe la [[Wayback Maŝino]],</ref>. == Verkaro == Krom poemoj kaj verkado por gazetoj kaj teatro, ŝi verkis ankaŭ librojn ĉefe en la angla kaj franca lingvoj. Ŝia plej internacie konata romano nomiĝas ''Sitt Marie Rose'' kaj temas pri la libana [[Interna milito|civila milito]]. En 1984 ŝi ankaŭ verkis la libron "''To Write in a Foreign Language''" (Verki en fremda lingvo), poste eldonita en antologio kun la sama titolo, aperinta ĉe la eldonejo Unheard Words de Mineke Schipper kaj en Britio de la eldonejo Allison & Basby. Kun la naciliberigaj movadoj kiuj erupciis en kelkaj arabaj landoj dum la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, precipe la liberiga milito en [[Alĝerio]]. Adnan konfesas ke ŝi tiutempe ne rajtis verki en la [[araba lingvo]], sed sole en la [[Franca lingvo|franca]] aŭ la [[Angla lingvo|angla]], la lingvoj de la [[Koloniismo|koloniistoj]], kaj komencis "pentri en la araba. <ref>(en) Adnan, E. & Said, D. M. (2000). [[doi:https://www.doi.org/10.2307/521960|الكتابة بلغة أجنبية / To Write in a Foreign Language]]. ''Alif: Journal of Comparative Poetics,'' 133–143.</ref>. {{Citaĵo|"Ĉi tio ne estas libro, kiu diras, kiu pravas kaj kiu eraras pri tiu milito - kvankam mi opinias pri tio," ŝi diras. "Mi provis montri kiel iuj kulturaj valoroj, kiuj havas sian bonan flankon en tempo de paco, povas en tempo de milito konduki al genocido ... " }}Sennome - de intervjuo kun Etel Adnan pri ŝia romano, ''Sitt Marie Rosen "Outside the tribe''", Judith Pierce, Midle East, Sept. 1983: pp. 51-52 == Vidaj artoj == En la 1960-aj jaroj, ŝi komencis integri araban [[Kaligrafio|kaligrafion]] en siajn artaĵojn kaj en siajn librojn, kiel en ''Livres d'Artistes'' [Libroj de artisto]<ref name="ds">Quilty, J., "Arabic art embraces politics and heritage,' ''The Daily Star, 24 april 2003, Online: http://www.dailystar.com.lb/ArticlePrint.aspx?id=102634&mode=print'' {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181217062656/http://www.dailystar.com.lb/ArticlePrint.aspx?id=102634&mode=print |date=2018-12-17 }}</ref> kiu rememorigas tiujn, kiuj sidas dum horoj kopiante vortojn el araba gramatika libro, sen klopodi kompreni la signifon de la vortoj. Ŝia arto estas tre influita fare de la fruaj ''hurufiyya'' artistoj; inkluzive de la [[Irako|iraka]] artisto Jawad Salim, [[Palestinanoj|palestina]] verkisto kaj artisto Jabra Ibrahim Jabra kaj la iraka pentristo Shakir Hassan al Said, kiuj malaprobis okcidentan estetikon enkondukante novan artan ĝenron kiel moderna sed daŭre ligita al tradicia kulturo, amaskomunikilaro kaj teknologio. <ref name="ds" /> Inspirite per japanaj falditaj broŝuroj, Adnan ankaŭ pentras pejzaĝojn sur faldeblaj ekranoj kiuj povas esti "vastigitaj en spacon kiel memstaraj desegnaĵoj"<ref name="art">(en) Jones, Jonathan; Botton, Alain de; Smith, Ali; Khan, Natasha; McBride, Eimear; Obrist, Hans Ulrich, "[https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/jan/01/art-to-inspire-ali-smith-alain-de-botton-and-others-on-the-works-they-love Art to inspire: Ali Smith, Alain de Botton and others on the works they love"], The Guardian, la 1-an de Januaro 2017</ref>. == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Eksterlingva verkado]]{{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://www.eteladnan.com/ La retejo de Etel Adnan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171008111259/http://www.eteladnan.com/ |date=2017-10-08 }} * {{de}} [https://web.archive.org/web/20100615221027/http://culturebase.net/artist.php?4026 Kulturbazo] * {{fr}} ''[http://www.eteladnan.com/videos/ Les Leçons de l'université] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220520205217/https://www.eteladnan.com/videos/ |date=2022-05-20 }}'', intervjuo kun Etel Adnan pri kio estas '[[Identeco (sociaj sciencoj)|identeco]]', filmita en la universitato de Avignon, 2009 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libanaj verkistoj]] [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la angla]] [[Kategorio:Usonaj artistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Eksterlingvaj verkistoj]] 4dev1jhozvuqdiu6ek9v690sl19znpv 0 761408 9405266 7484568 2026-06-17T07:37:18Z Sj1mor 12103 9405266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Bernard ROMAIN''' (naskita en [[Roanne]] la 11-an de februaro 1944), filo de la [[kubismo|kubista]] pentristo ''René Marotton'', estas franca pentristo kaj skulptisto. Aŭtoro de la kolorigo de la plej alta klifo de Eŭropo en [[Normandio]] ([[Le Tréport]]) por festi la ducentjariĝon de la [[Franca Revolucio]]. Li ankaŭ estas la aŭtoro de la Statuo de Eŭropo "Unueco en Paco" de la [[Eŭropa Komisiono]]. Ekde kompletigado de siaj artstudoj en Parizo li okazigis imponan kvanton da ekspozicioj kaj gajnis diversajn konkursojn kaj premiojn pri [[landarto]]. {| |[[dosiero:Museodelpescador.jpg|eta|maldekstra|300px|{{centre|fiŝista muzeo sur la insulo [[Tenerifo]]}}]] |[[dosiero:Statue of Europe-(Unity-in-Peace).jpg|eta|maldekstra|300px|{{centre|Statuo de Eŭropo "Unueco en Paco"}}]] |} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Romain, Bernard}} [[Kategorio:Francaj artistoj]] a5gj4wfsek7zp1dpp4t09a6scli4vio 0 761497 9404866 9350149 2026-06-16T19:07:52Z Sj1mor 12103 9404866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''John Peter BERGER''' (/ˈbɜːrdʒər/; 5a de Novembro 1926 – 2a de Januaro 2017) estis [[Angloj|angla]] [[artkritikisto]], romanisto, pentristo kaj poeto. Al lia romano ''G.'' oni atribuis en 1972 la [[Premio Booker|Premion Booker]], kaj lia eseo pri artokritiko nome ''Ways of Seeing'' (vidmanieroj), verkita kiel akompano al samnoma televidserio de [[BBC]], estis ofte uzata kiel universitata lernolibro. Li loĝis en Francio dum ĉirkaŭ kvin dek jaroj. Berger instruis desegnadon en la ''St Mary's teacher training college''.<ref name="John Berger obituary">[https://www.theguardian.com/books/2017/jan/02/john-berger-obituary "John Berger obituary".] [[The Guardian]]. 2a de Januaro 2017. Alirita la 3an de Januaro 2017. </ref> Li poste iĝis artkritikisto, kaj publikigis multajn eseojn kaj recenzojn en ''[[New Statesman]]''.<ref name="John Berger obituary"/><ref name="washingtonpost">[https://www.washingtonpost.com/entertainment/john-berger-influential-british-art-critic-novelist-dies-at-90/2017/01/03/502148ee-d1cf-11e6-945a-76f69a399dd5_story.html "John Berger, influential British art critic, novelist, dies at 90".] The Washington Post. 3a de Januaro 2017. Alirita la 4an de Januaro 2017. </ref> Lia [[Marksismo|marksisma]] [[humanismo]]<ref name="dictionaryofarthistorians">{{Cite web|title=Berger, John [Peter]|url=http://arthistorians.info/bergerj|website=arthistorians.info}}</ref> kaj liaj forte asertitaj opinioj pri [[moderna arto]] kombine faris lin polemika figuro frue en sia kariero.<ref name="lareviewofbooks">{{Cite news |url=https://lareviewofbooks.org/article/a-smuggling-operation-john-bergers-theory-of-art/ |title=A Smuggling Operation: John Berger's Theory of Art |work=LARB |date=2a de Januaro 2017 |access-date=5a de Januaro 2017}}</ref> Kiel aserto de politika engaĝiĝo, li titolis fruan kolekton de eseoj ''Permanent Red'' (Permanene ruĝa).<ref name="newrepublic">{{Cite news |url=https://newrepublic.com/article/126679/many-faces-john-berger |title=The Many Faces of John Berger |work=New Republic |date=30a de Decembro 2015 |access-date=5a de Januaro 2017}}</ref> Berger neniam estis formala membro de la [[Komunisma Partio de Granda Britio]]: anstataŭe li estis ties proksimulo kaj de ties fronto, nome la Internacia Asocio de Artistoj (AIA), ĝis tiu malaperis en 1953. Li estis aktiva en la Geneva Club, diskutgrupo kiu ŝajne koincidis ku britaj komunistaj etosoj en la 1950-aj jaroj.<ref>{{Cite web|url=http://weeklyworker.co.uk/worker/1140/berger-and-stalinism/|title=Berger and Stalinism|last=Parker|first=Lawrence|date=2a de Februaro 2017|website=Weekly Worker|access-date=19a de Januaro 2018}}</ref> == Verkoj == === Fikcio === * A Painter of Our Time (1958) * The Foot of Clive (1962) * Corker's Freedom (1964) * G. (1972) * Into Their Labours trilogy (1991): Pig Earth (1979), Once in Europa (1987), Lilac and Flag (1990) * To the Wedding (1995) * King: A Street Story (1999) * From A to X (2008) === Teatraĵoj === * A Question of Geography (with Nella Bielski) (1987) * Les Trois Chaleurs (1985) * Boris (1983) * Goya's Last Portrait (kun Nella Bielski) (1989) === Scenaroj === * Jonah Who Will Be 25 in the Year 2000 (kun Alain Tanner) (1976) * La Salamandre (The Salamander) (kun Alain Tanner) (1971) * Le Milieu du monde (The Middle of the World) (kun Alain Tanner) (1974) * Play Me Something (kun Timothy Neat) (1989) * Une ville à Chandigarh (A City at Chandigarh) (1966) === Poezio === * Pages of the Wound (1994) * Collected Poems (2014) == En Esperanto == * ''Musrakonto'' (trad. Benson Smith). Iu muntas muskaptilon kaj startas la musĉasado. Aperis en [[BA30]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Berger, John}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj marksistoj]] [[Kategorio:Marksismaj verkistoj]] jp0jjx65tkn8efl519ne1qjqak22ypm 0 762596 9404851 8122748 2026-06-16T18:57:25Z Sj1mor 12103 9404851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Franz HUTH''' (naskiĝinta la {{daton|9|11|1876}} en [[Pößneck]], mortinta la {{daton|7|6|1970}} en [[Vajmaro]]) estis [[germanio|germana]] pentristo. En [[Turingio]] li konsideratas unu el la plej gravaj pastelpentristoj de la 20-a jarcento. Liaj fokusoj estis pri pejzaĝoj kaj internaĵoj. [[Dosiero:Huth Franz Gartenhaus.jpg|eta|Vido al la ĝardendomo goeta je [[Ilm-parko]]]] == Vivo == Franz Huth estis la dua filo de la porcelanpentristo Louis Huth. Li lernis la teknikon de porcelana kaj vitra pentradoj ĉe sia patro. En la aĝo de 12 jaroj li laboris en la metiejo patra. Post lernoknabeco (de 1892) en Volkstedt apud [[Rudolstadt]], li laboris je [[Gigantmontaro]] en 1894. Li tie ankaŭ renkontis sian delongan amikon kaj kolegon [[Arthur Julius Barth]]. Li tiam komencis studi ĉe Artmetilernejo en [[Dresdeno]], kio daŭris nur tri semestrojn inter 1895 kaj 1897. Post longa restado de 1897 ĝis 1898 en Svislando, suda Francio kaj norda Italio, li frekventis la Reĝan porcelanfabrikon en Berlino en 1900. Ekde 1903 li laboris kelkajn jarojn en [[Hejdelbergo]] por la loka branĉo de la fabriko de sia patro. De 1911 ĝis 1918 li vivis kaj laboris kiel sendependa artisto en diversaj urboj: Cuxhaven, Hejdelbergo, Romo, Darmstadt. Pastelpentraĵfaro pli kaj pli interesigis lin. En 1918 li ekloĝis en [[Bensheim]]. Li estis edziĝinta al artistino Gertrud Borchmann. En 1922 li translokiĝis al Vajmaro kun sia familio, kie li laboris ĝis 1961 kun mallongaj interrompoj. Huth estis membro de la Asocio de Bildartistoj de [[GDR]] kaj lia verkaro i.a.reprezentitis ĉe la tria kaj kvina Germana Artekspozicio en Dresdeno. Dum la lastaj naŭ jaroj de lia vivo, okulmalsano ĉesigis lian laboron. Franz Huth, alte honorita en Turingio kaj fariĝinte honorcivitano de sia hejmurbo Pößneck, mortis en Vajmaro en la aĝo de 93 kaj estis entombigita tie en la [[historia tombejo vajmara|historia tombejo]]. Dum preskaŭ kvardek jaroj da agado en Vajmaro, Franz Huth iĝis sent-ema peranto de la urba atmosfero. Lia majstrado de paŝtelpentraĵo estis precipe evidenta en la bildigo de la internoj de vajmaraj palacoj, kiujn li povis reprodukti en maniero detaloriĉega kaj etoskreanta. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.romana-hamburg.de/Franz%20Huth.htm Paĝaro pri Huth] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Huth, Franz}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Kulturo de GDR]] [[Kategorio:Pejzaĝistoj]] 4owetpr8dbaro64067qbosfrjifymrq 0 763890 9405113 9052559 2026-06-17T00:36:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405113 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Butila trikloroetanato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|9|Cl|3|O|2'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl trichloroacetate 2D.png|200ra|Butila trikloroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Butila trikloroacetato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl trichloroacetate 3D.png|200ra|Butila trikloroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Butila trikloroacetato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Butila estero de la trikloroetanata acido * Trikloroetanato de butilo * Butila estero de la trikloroacetata acido |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=3657-07-6 3657-07-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.69646.html 69646] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/77219 77219] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||219,486g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,328 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/3657-07-6.html Guidechem]</ref><ref>[https://www.chemblink.com/moreProducts/more3657-07-6.htm Chemblink]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||204,2°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/3657-07-6_520050.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4525}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=3657-07-6 Chemical Book]{{404|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||72,9°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=3657-07-6&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/moldata/1490048.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-03-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220326011833/http://www.molbase.com/moldata/1490048.html |arkivdato=2022-03-26 }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|7}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|332|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|271|280|302+352|304+340|305+351+338|317|319|321|332+317|337+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Butila trikloroacetato'''</big> aŭ <big>'''C₆H₉Cl₃O₂'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[trikloroacetata acido]] kun [[butanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Butila trikloroacetato estas solvebla en akvo, etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''butila trikloroacetato''' per traktado de '''trikloroacetata acido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Trichloroacetic acid 3D.png|trikloroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl trichloroacetate 3D.png|butila trikloroacetato|120ra]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''butila trikloroacetato''' per traktado de '''trikloroacetata anhidrido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] + [[Dosiero:Trichloroacetic anhydride 3D.png|trikloroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Butyl trichloroacetate 3D.png|butila trikloroacetato|120ra]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''butila trikloroacetato''' per traktado de '''trikloroacetata acido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Trichloroacetic acid 3D.png|trikloroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl trichloroacetate 3D.png|butila trikloroacetato|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''butila trikloroacetato''' per traktado de '''trikloroacetata anhidrido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Trichloroacetic anhydride 3D.png|kloroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl trichloroacetate 3D.png|butila trikloroacetato|120ra]] +[[Dosiero:Trichloroacetyl-chloride-3D-balls.png|trikloroacetila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Trikloroacetatoj|Trikloroacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Acetatoj}} [[Kategorio:Acetatoj]] 6guqioxli50spb8h08ueasun4zpdpzh 0 764167 9404701 9379924 2026-06-16T16:06:52Z ThomasPusch 1869 9404701 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Svjatohirsk (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Сплав по Северскому Донцу 230.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Svjatohirsk''' ({{Lang-uk|Святогірськ}}, {{Lang-ru|Святогорск}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Parto de Municipo Slovjansko, ĝi staras sur la bordoj de la rivero [[Donec|Severskij Donec]], 30 kilometrojn de la urbo [[Slovjansko]]. Ĝia populacio estis {{unuo|4226}} loĝantoj komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> kaj {{unuo|500}} loĝantoj komence de 2026.<ref>https://cxid.media/news/u-pryfrontovomu-sviatohirsku-dosi-zhyvut-piv-tysiachi-liudey/</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Svjatohirsk (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == * [https://svyatogorsk.dn.ua/ urba retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220329214550/https://svyatogorsk.dn.ua/ |date=2022-03-29 }} ({{Ru}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Svjatohirsk| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 0mrt6h1th1kpz8wlpl0sdtfqs61owcx 9404702 9404701 2026-06-16T16:07:33Z ThomasPusch 1869 9404702 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Svjatohirsk (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Сплав по Северскому Донцу 230.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Svjatohirsk''' ({{Lang-uk|Святогірськ}}, {{Lang-ru|Святогорск}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Parto de Municipo Slovjansko, ĝi staras sur la bordoj de la rivero [[Donec|Severskij Donec]], 30 kilometrojn de la urbo [[Slovjansko]]. Ĝia populacio estis {{unuo|4226}} loĝantoj komence de 2022<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> kaj reduktiĝis al {{unuo|500}} loĝantoj komence de 2026.<ref>https://cxid.media/news/u-pryfrontovomu-sviatohirsku-dosi-zhyvut-piv-tysiachi-liudey/</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Svjatohirsk (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == * [https://svyatogorsk.dn.ua/ urba retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220329214550/https://svyatogorsk.dn.ua/ |date=2022-03-29 }} ({{Ru}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Svjatohirsk| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] akdg6w8x7rytqy9fy4t2ehoew7fxrcu 0 764466 9405100 9272730 2026-06-17T00:06:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405100 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Butila dubromoacetato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|10|Br|2|O|2'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl dibromoacetate 2D.png|200ra|Butila dubromoacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Butila dubromoacetato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl dibromoacetate 3D.png|200ra|Butila dubromoacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Butila dubromoacetato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Butila estero de la dudubromoacetata acido * Butila dubromoetanoata acido * Dubromoetanoato de butilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=59956-56-8 59956-56-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.97894.html 97894] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/108859 108859] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||273,952g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,736 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/59956-56-8.html Guidechem]</ref><ref>[https://www.chemblink.com/moreProducts/more59956-56-8.htm Chemblink]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||231°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=59956-56-8&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref><ref>[http://www.molbase.com/moldata/2322692.html Molbase]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.508}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||93,5°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/59956-56-8_871350.html Chemsrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj| 302|312|315|319|332|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj| 261|264|270|271|280|301+312|302+352|304+312|304+340|305+351+338|321|330|332+313|337+313|362|363|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Butila dubromoacetato'''</big> aŭ <big>'''C₆H₁₀Br₂O₂'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[dubromoacetata acido]] kun [[butanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Butila dubromoacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la dubromoacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan bromon, [[bromoformo]]n kaj karbonan duoksidon. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''butila dubromoacetato''' per traktado de '''dubromoacetata acido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Dibromoacetic acid 3D 2.png|dubromoacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl dibromoacetate 3D.png|butila dubromoacetato|120ra]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''butila dubromoacetato''' per traktado de '''dubromoacetata anhidrido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] + [[Dosiero:Dibromoacetic anhydride 3D.png|dubromoacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Butyl dibromoacetate 3D.png|butila dubromoacetato|120ra]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''butila dubromoacetato''' per traktado de '''dubromoacetata acido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Dibromoacetic acid 3D 2.png|dubromoacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl dibromoacetate 3D.png|butila dubromoacetato|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''butila dubromoacetato''' per traktado de '''dubromoacetata anhidrido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Dibromoacetic anhydride 3D.png|dubromoacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl dibromoacetate 3D.png|butila dubromoacetato|120ra]] +[[Dosiero:Dibromoacetyl chloride 3D.png|dubromoacetila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Dubromoacetatoj|Dubromoacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Acetatoj}} [[Kategorio:Acetatoj]] bbt3ctal26f2vgef0u1y04m9xdsaasc 0 764616 9404609 8970640 2026-06-16T14:15:45Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404609 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Baĥmuto (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Федоренко. артемовск25.tif |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Baĥmuto''' ({{Lang-uk|Бахмут}}) (inter 1924-2016 '''Artemivsk''') estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝi estas centro de la salindustrio de Ukrainio kaj fervoja krucvojo. Kadre de [[senkomunismigo en Ukrainio]] la 4-an de februaro 2016 [[Verĥovna Rada]] ŝanĝis la nomon al la originala Baĥmuto. En la batalo de Baĥmuto kadre de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|la Invado de Rusio en Ukrainion]], ekde aŭgusto 2022 taĉmentoj de la [[Grupo Wagner]] kun certa helpo de la [[Armitaj Fortoj de Rusia Federacio|Rusia armeo]] konkeris la urbon post 9 monatoj de batalo, finiĝinta ĉirkaŭ la 20-a de majo 2023. Ĉi tiu batalo destruis la plimulton de la urbo. La batalo, ĝis nun, estis la plej sanga batalo en la 21-a jarcento. == Vidu ankaŭ == * [[Baĥmuto (stacidomo)]] * [[Baĥmuto-1 (stacidomo)]] * [[Maloilŝivska (stacidomo)]] * [[Stupki (stacidomo)]] * [[Trolebusa transporto en Baĥmuto]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baĥmuto| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] fzcpeqzum31884ij9lo9s455if9u6lh 0 764683 9404607 8971890 2026-06-16T14:15:28Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404607 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Avdijivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Avdiivka church.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Avdijivka''' ({{Lang-uk|Авдіївка}}) estas urbo en [[Donecka provinco]] de [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|31940}} loĝantoj en 2021. ==Historio== La urbo damaĝis rezulte de [[holodomoro|genocido farita de sovetaj regopovoj kontraŭ ukraina loĝantaro en la jaroj 1932–1933]]. La nombro de registritaj [[viktimo]]j estas 485 personoj. La 22-an de septembro 2014 porrusaj [[separismo|separistoj]] sturmis la urbon flanke de [[Jasinuvata]]. La 24-an de novembro post signifaj perdoj ĉefa parto de separistaj fortoj retiriĝis. De tiam la loko estas regule pripafata de taĉmentoj de neagnoskita [[Donecka Popola Respubliko]]. De februaro 2017 komenciĝis akraj [[batalo]]j pri industria zono. Separistoj uzis ĉiujn [[armilo]]jn malpermesitajn de la [[Minskaj interkonsentoj]]. La 13-an de marto 2022 la [[rusia armeo]] bombis [[koaksigejo]]n. Najbare plu daŭras akraj bataloj. La 27-an de februaro de 2024 jaro rusia armeo okupis Avdijivkon. Preskaŭ ĉiuj loĝantoj forlasis la urbon. == Vidu ankaŭ == * [[Avdijivka (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Avdijivka]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) [[Kategorio:Avdijivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 9ap28jrkra7p1udrxwt7y39aa78wl1q 0 764686 9404710 9253833 2026-06-16T16:23:16Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404710 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Kostjantinivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Kostjantinivka''' ({{Lang-uk|Костянтинівка}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis ĉirkaŭ {{Unuo|4 300}} loĝantoj en 2025<ref>[https://www.rbc.ua/ukr/news/kostyantinivka-pid-obstrilami-viyskovi-nazvali-1765811486.html Константиновка под обстрелами: военные назвали количество гражданских, которые остаются в городе]</ref>. == Historio == Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Dum la Rusia-Ukraina milito la {{daton|6|9|2023}} misilo trafis urban merkaton, pro kio almenaŭ 15 homoj pereis kaj 30 estis vunditaj. Ukrainaj aŭtoritatoj tuj akuzis Rusion kaj nomis tion "laŭvica krimo de rusoj kontraŭ civila loĝantaro, farita konscie, kun malvarma sango kaj cinike"<ref>{{Cite web|url=https://ukranews.com/ua/news/954346-po-kostyantynivtsi-okupanty-vdaryly-ne-z-artyleriyi-politsiya|title=По Костянтинівці окупанти вдарили не з артилерії,&nbsp;— поліція|website=Українські новини|date=2023-09-06}}</ref>. Tamen jam la {{daton|18|9}} [[The New York Times]] publikigis rezultojn de sia ĵurnalisma enketo, pruvinta ke la tragedion kaŭzis ukraina misilo de la sistemo Buk, lanĉita de ukrainaj trupoj lokitaj 16 km for responde al rusia atako<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.nytimes.com/2023/09/18/world/europe/ukraine-missile-kostiantynivka-market.html | titolo = Evidence Suggests Ukrainian Missile Caused Market Tragedy | titolo-aldono = | alirdato = 2023-09-28 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = John Ismay | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Thomas Gibbons-Neff, Haley Willis, Malachy Browne, Christoph Koettl, Alexander Cardia | redaktinto = | dato = 2023-09-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[The New York Times]] | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Kostjantinivka (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Kostjantinivka]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Kostjantinivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] ov789ohei212h4srnr1rjsg2dtjuxnu 0 764808 9404778 8971871 2026-06-16T18:00:07Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404778 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Ĥarcizko (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Палац культури ім. В. І. Леніна,, пл. Леніна.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Ĥarcizko''' ({{Lang-uk|Харцизьк}}, {{Lang-ru|Харцызск}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|56367}} loĝantoj en 2021. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Ĥarcizko (stacidomo)]] * [[Trolebusa transporto en Ĥarcizko]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Ĥarcizko| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 6zqbov3rxyyhcdsi8kbt0wo3urlnlaf 0 764827 9404675 9175879 2026-06-16T14:52:32Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9404675 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Pokrovsk}} {{Informkesto urbo |lando={{Ukrainio}} |provinco={{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2=Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Pokrovsk''' ({{Lang-uk| Покровськ}}, {{Lang-ru|Покровск}}) (ĝis 2016 '''Krasnoarmijsk''', {{Lang-uk|Красноармійськ}}) estas urbo kaj administra centro de la Pokrovska Rajono de [[Donecka provinco]] en [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis ĉirkaŭ 1350 loĝantoj en 2025<ref>[https://www.unian.ua/society/u-pokrovsku-duzhe-bagato-svizhih-mogil-u-deyakih-po-kilka-til-policeyskiy-ekipazhu-bili-yangoli-gennadiy-yudin-novini-ukrajini-amp-13084881.html За офіційними даними, станом на сьогодні в місті залишається близько 1350 осіб]</ref>. == Aliaj signifoj == * [[Pokrovsk (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) [[Kategorio:Pokrovsk (Donecka provinco)| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] eu65qj9cz1udt2i7bmnthtpsohuofjp 9404676 9404675 2026-06-16T14:53:41Z ThomasPusch 1869 9404676 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Pokrovsk}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UA-14|situo sur mapo2=Ukrainio|zomo=11}} '''Pokrovsk''' ({{Lang-uk| Покровськ}}, {{Lang-ru|Покровск}}) (ĝis 2016 '''Krasnoarmijsk''', {{Lang-uk|Красноармійськ}}) estas urbo kaj administra centro de la Pokrovska Rajono de [[Donecka provinco]] en [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|61161}} loĝantoj en 2021 kaj ĉirkaŭ 1 350 loĝantoj en 2025<ref>[https://www.unian.ua/society/u-pokrovsku-duzhe-bagato-svizhih-mogil-u-deyakih-po-kilka-til-policeyskiy-ekipazhu-bili-yangoli-gennadiy-yudin-novini-ukrajini-amp-13084881.html За офіційними даними, станом на сьогодні в місті залишається близько 1350 осіб]</ref>. == Aliaj signifoj == * [[Pokrovsk (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] [[Kategorio:Pokrovsk (Donecka provinco)| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] scmk0q1p84ijtdr1gojrigqcusqvht1 9404677 9404676 2026-06-16T14:55:06Z ThomasPusch 1869 9404677 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Pokrovsk}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UA-14|situo sur mapo2=Ukrainio|zomo=11}} '''Pokrovsk''' ({{Lang-uk| Покровськ}}, {{Lang-ru|Покровск}}) (ĝis 2016 '''Krasnoarmijsk''', {{Lang-uk|Красноармійськ}}) estas urbo kaj administra centro de la Pokrovska Rajono de [[Donecka provinco]] en [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|61161}} loĝantoj en 2021 kaj ĉirkaŭ 1 350 loĝantoj en 2025<ref>[https://www.unian.ua/society/u-pokrovsku-duzhe-bagato-svizhih-mogil-u-deyakih-po-kilka-til-policeyskiy-ekipazhu-bili-yangoli-gennadiy-yudin-novini-ukrajini-amp-13084881.html За офіційними даними, станом на сьогодні в місті залишається близько 1350 осіб]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Aliaj signifoj == * [[Pokrovsk (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) [[Kategorio:Pokrovsk (Donecka provinco)| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 39ada8q8pqj3m0swot4b727iv9od4ti 9404697 9404677 2026-06-16T16:02:52Z ThomasPusch 1869 + informkesto 9404697 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Pokrovsk}} {{Informkesto urbo |bildo= <!-- kutime el vikidatumaro --> |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Pokrovsk''' ({{Lang-uk| Покровськ}}, {{Lang-ru|Покровск}}) (ĝis 2016 '''Krasnoarmijsk''', {{Lang-uk|Красноармійськ}}) estas urbo kaj administra centro de la Pokrovska Rajono de [[Donecka provinco]] en [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|61161}} loĝantoj en 2021 kaj ĉirkaŭ 1 350 loĝantoj en 2025<ref>[https://www.unian.ua/society/u-pokrovsku-duzhe-bagato-svizhih-mogil-u-deyakih-po-kilka-til-policeyskiy-ekipazhu-bili-yangoli-gennadiy-yudin-novini-ukrajini-amp-13084881.html За офіційними даними, станом на сьогодні в місті залишається близько 1350 осіб]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Aliaj signifoj == * [[Pokrovsk (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) [[Kategorio:Pokrovsk (Donecka provinco)| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 8eegvvv96tv40kx7thoyn881vsxk9up 0 764831 9405111 9052640 2026-06-17T00:31:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405111 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Butila tribromoetanato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|9|Br|3|O|2'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl tribromoacetate 2D.png|200ra|Butila tribromoacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Butila tribromoetanato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl tribromoacetate 3D.png|200ra|Butila tribromoacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Butila tribromoetanato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Butila estero de la tribromoacetata acido * Butila tribromoetanato * Tribromoetanato de butilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref= 59956-61-5] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.97895.html 97895] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/108860 108860] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||352,848g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||2,067 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/59956-61-5.html Guidechem]</ref><ref>[https://www.chemblink.com/moreProducts/more59956-61-5.htm Chemblink]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||260,8°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/59956-61-5_871355.html Chemsrc]</ref><ref>[http://www.molbase.com/moldata/2322697.html Molbase]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.555}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||111,5°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=59956-61-5&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|312|315|319|332|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|270|271|280|301+312|302+352|304+312|304+340|305+351+338|321|330|332+313|337+313|362|363|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Butila tribromoacetato'''</big> aŭ <big>'''C₆H₉Br₃O₂'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[tribromoacetata acido]] kun [[butila alkoholo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Butila tribromoacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la tribromoacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan bromon, [[bromoformo]]n kaj karbonan duoksidon. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''butila tribromoacetato''' per traktado de '''tribromoacetata acido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Tribromoacetic acid 3D.png|tribromoacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl tribromoacetate 3D.png|butila tribromoacetato|120ra]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''butila tribromoacetato''' per traktado de '''tribromoacetata anhidrido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] + [[Dosiero:Tribromoacetic anhydride 3D.png|tribromoacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Butyl tribromoacetate 3D.png|butila tribromoacetato|120ra]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''butila tribromoacetato''' per traktado de '''tribromoacetata acido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Tribromoacetic acid 3D.png|tribromoacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl tribromoacetate 3D.png|butila tribromoacetato|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''butila tribromoacetato''' per traktado de '''tribromoacetata anhidrido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Tribromoacetic anhydride 3D.png|tribromoacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl tribromoacetate 3D.png|butila tribromoacetato|120ra]] +[[Dosiero:Tribromoacetyl chloride 3D.png|tribromoacetila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Tribromoacetatoj|Tribromoacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Acetatoj}} [[Kategorio:Acetatoj]] 83kx8xro5s00hfc7gswc6f8ot5gtrat 0 764843 9404706 8971910 2026-06-16T16:18:29Z ThomasPusch 1869 9404706 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Vuhlehirsk (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Strato en Vuhlehirsko 01.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Vuhlehirsk''' ({{Lang-uk|Вуглегірськ}}, {{Lang-ru|Углегорск}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{unuo|7294}} loĝantoj komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Vuhlehirsk (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] * [[Tramtransporto en Vuhlehirsk]] * [[Trolebusa transporto en Vuhlehirsk]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Vuhlehirsk| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] dbh6pexair484kpqmsi1wv5w93s7hk0 9404783 9404706 2026-06-16T18:09:31Z ThomasPusch 1869 9404783 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Vuhlehirsk (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Strato en Vuhlehirsko 01.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Vuhlehirsk''' ({{Lang-uk|Вуглегірськ}}, {{Lang-ru|Углегорск}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{unuo|7294}} loĝantoj komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Vuhlehirsk (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] * [[Tramtransporto en Vuhlehirsk]] * [[Trolebusa transporto en Vuhlehirsk]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Vuhlehirsk| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] m0nsjdo34b8d892dpiipy2lx1wcxmhm 0 764946 9404644 9226728 2026-06-16T14:34:04Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404644 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Dobropillja (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Dobropillja''' ({{Lang-uk|Добропілля}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis 1 225 loĝantoj en 2025. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Dobropillja (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] * [[Trolebusa transporto en Dobropillja]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Dobropillja| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] adjdsgn79itp58hpb1s8572a2pk3y98 9404662 9404644 2026-06-16T14:40:44Z ThomasPusch 1869 9404662 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Dobropillja (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Dobropillja''' ({{Lang-uk|Добропілля}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis 1 225 loĝantoj en 2025. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Dobropillja (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] * [[Trolebusa transporto en Dobropillja]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Dobropillja| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 2g217fphp6sq18lc8gnp43c5yzc7ypy 0 764952 9404614 9266852 2026-06-16T14:19:03Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404614 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Druĵkivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Дружківка.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 |referenco por loĝantaro=<ref>[https://rubryka.com/en/2025/12/22/stalo-vidomo-skilky-meshkantsiv-zalyshayetsya-u-druzhkivtsi-ta-yaku-dopomogu-vony-otrymuyut/amp/ Станом на початок грудня у Дружківці залишається близько 20 тис. мешканців]</ref>|loĝantaro-stato=2025|loĝantaro=20 000}} '''Druĵkivka''' ({{Lang-uk|Дружківка}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|53977}} loĝantoj en 2022. En [[2014]], Druĵkivka dum tri monatoj estis sub kontrolo de la memdeklarita [[Donecka Popola Respubliko]]. La 5-an de julio 2014, ukrainaj armitaj fortoj liberigis la urbon. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Druĵkivka (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Druĵkivka]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Druĵkivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] i4k054xa5i7pay1jlpj4qpqztkzo4ga 9404618 9404614 2026-06-16T14:24:19Z ThomasPusch 1869 9404618 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Druĵkivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Дружківка.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 |referenco por loĝantaro=<ref name="loĝantaro 2025">[https://rubryka.com/en/2025/12/22/stalo-vidomo-skilky-meshkantsiv-zalyshayetsya-u-druzhkivtsi-ta-yaku-dopomogu-vony-otrymuyut/amp/ Станом на початок грудня у Дружківці залишається близько 20 тис. мешканців]</ref>|loĝantaro-stato=2025|loĝantaro=20 000}} '''Druĵkivka''' ({{Lang-uk|Дружківка}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|53977}} loĝantoj en 2022. Post komenco de la [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], en 2025 restis nur 20 000 loĝantoj.<ref name="loĝantaro 2025"/> En [[2014]], Druĵkivka dum tri monatoj estis sub kontrolo de la memdeklarita [[Donecka Popola Respubliko]]. La 5-an de julio 2014, ukrainaj armitaj fortoj liberigis la urbon. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco, kiu ĝis 2026 ne videblas. == Vidu ankaŭ == * [[Druĵkivka (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Druĵkivka]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Druĵkivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] bz9ujszxt838rwsv6w4nrtqwcskbjhf 9404636 9404618 2026-06-16T14:32:45Z ThomasPusch 1869 9404636 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Druĵkivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Дружківка.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 |loĝantaro-stato=2025<ref name="loĝantaro 2025"/>|loĝantaro=20 000 }} '''Druĵkivka''' ({{Lang-uk|Дружківка}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|53977}} loĝantoj en 2022. Post komenco de la [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], en 2025 restis nur 20 000 loĝantoj.<ref name="loĝantaro 2025">[https://rubryka.com/en/2025/12/22/stalo-vidomo-skilky-meshkantsiv-zalyshayetsya-u-druzhkivtsi-ta-yaku-dopomogu-vony-otrymuyut/amp/ Станом на початок грудня у Дружківці залишається близько 20 тис. мешканців]</ref> En [[2014]], Druĵkivka dum tri monatoj estis sub kontrolo de la memdeklarita [[Donecka Popola Respubliko]]. La 5-an de julio 2014, ukrainaj armitaj fortoj liberigis la urbon. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco, kiu ĝis 2026 ne videblas. == Vidu ankaŭ == * [[Druĵkivka (stacidomo)]] * [[Tramtransporto en Druĵkivka]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Druĵkivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 9gs70fzbwn6fvyj1mo5xpxozfpxnjyp 0 765165 9405103 9052672 2026-06-17T00:14:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405103 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Butila fluoroetanato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|11|FO|2'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl fluoroacetate 2D.png|200ra|Butila fluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Butila fluoroetanato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl fluoroacetate 3D.png|200ra|Butila fluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Butila fluoroetanato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Butila estero de la fluoroacetata acido * Butila fluoroetanato * Fluoroetanato de butilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=371-49-3&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 371-49-3] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.61108.html 61108] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/67790 67790] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||134,15g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||0,982 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/371-49-3.html Guidechem]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||149,4°C <ref>[http://www.molbase.com/moldata/1037162.html Molbase]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.3940}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=371-49-3 Chemical Book]{{404|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||43,7°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/371-49-3_1105957.html Chemsrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|300|310|330|400}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|260|262|264|270|271|273|280|284|301+316|302+352|303+361+353|304+340|316|320|321|330|361+364|370+378|391|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Butila fluoroacetato'''</big> aŭ <big>'''C₆H₁₁FO₂'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[fluoroacetata acido]] kun [[butanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Butila fluoroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la fluoroacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan kloron, [[kloroformo]]n kaj karbonan duoksidon. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''butila fluoroacetato''' per traktado de '''fluoroacetata acido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] + [[Dosiero:Fluoroacetic acid 3D.png|fluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl fluoroacetate 3D.png|butila fluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''butila fluoroacetato''' per traktado de '''fluoroacetata anhidrido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Fluoroacetic anhydride 3D.png|fluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Butyl fluoroacetate 3D.png|butila fluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''butila fluoroacetato''' per traktado de '''fluoroacetata acido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Fluoroacetic acid 3D.png|fluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl fluoroacetate 3D.png|butila fluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''butila fluoroacetato''' per traktado de '''fluoroacetata anhidrido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Fluoroacetic anhydride 3D.png|fluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl fluoroacetate 3D.png|butila fluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:Fluoroacetyl chloride 3D.png|fluoroacetila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Fluoroacetatoj|Fluoroacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Acetatoj}} [[Kategorio:Fluoroacetatoj]] h4nyvy31v9ghgijrzeig711skkwgvt5 0 765604 9405101 9052696 2026-06-17T00:09:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405101 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Butila dufluoroetanoato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|10|F|2|O|2'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl difluoroacetate 2D.png|200ra|Butila dufluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Butila dufluoroetanoato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl difluoroacetate 3D.png|200ra|Butila dufluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Butila dufluoroetanoato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Butila estero de la dufluoroacetata acido * Butila dufluoroetanoato * Dufluoroetanoato de butilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[http://www.molbase.com/moldata/339112.html 368-35-4]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.2053861.html 2053861] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2773445 2773445] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||152,14g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,181 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/368-35-4.html Guidechem]</ref><ref>[http://www.molbase.com/moldata/339112.html Molbase]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||247,1°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/368-35-4_829465.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.38}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||93,9°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=368-35-4&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|226|314|318|411}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|260|264|264+265|273|280|301+330+331|302+361+354|303+361+353|304+340|305+354+338|316|317|321|363|370+378|391|403+235|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Butila dufluoroacetato'''</big> aŭ <big>'''C₆H₁₀F₂O₂'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[dufluoroacetata acido]] kun [[butanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Butila dufluoroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la dufluoroacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan fluoron, [[fluoroformo]]n kaj karbonan duoksidon. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''butila dufluoroacetato''' per traktado de '''dufluoroacetata acido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] + [[Dosiero:Difluoroacetic acid 3D 2.png|dufluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl difluoroacetate 3D.png|butila dufluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''butila dufluoroacetato''' per traktado de '''dufluoroacetata anhidrido''' kun '''butila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:N-Butanol.png|butila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Difluoroacetic anhydride 3D.png|dufluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Butyl difluoroacetate 3D.png|butila dufluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''butila dufluoroacetato''' per traktado de '''dufluoroacetata acido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Difluoroacetic acid 3D 2.png|dufluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl difluoroacetate 3D.png|butila dufluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''butila dufluoroacetato''' per traktado de '''dufluoroacetata anhidrido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Difluoroacetic anhydride 3D.png|dufluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl difluoroacetate 3D.png|butila dufluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:Difluoroacetyl chloride 3D.png|dufluoroacetila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Dufluoroacetatoj|Dufluoroacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Acetatoj}} [[Kategorio:Acetatoj]] rra3c096oijrbehhn6c9swzv92a22dz 0 765858 9404699 9035200 2026-06-16T16:04:19Z ThomasPusch 1869 + informkesto 9404699 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Siversk (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= <!-- kutime el vikidatumaro --> |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Siversk''' ({{Lang-uk|Сіверськ}}, {{Lang-ru|Северск}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|520}} loĝantoj komence de januaro 2025.<ref>https://freeradio.com.ua/u-siverskii-hromadi-zalyshaiutsia-669-liudei-ditei-sered-nykh-nemaie-yaka-tam-nyni-sytuatsiia/</ref> Ekde februaro 2022 la loĝloko estas atakata de la [[rusia armeo]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Siversk (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{uk}}, kompreneble en milita tempo nur esencaj informoj) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Siversk| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] o20zsib7p12wkiodh0ldpmelbz54tum 9404789 9404699 2026-06-16T18:12:30Z ThomasPusch 1869 9404789 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Siversk (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= <!-- kutime el vikidatumaro --> |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Siversk''' ({{Lang-uk|Сіверськ}}, {{Lang-ru|Северск}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|10875}} loĝantoj komence de januaro 2022<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> kaj {{Unuo|520}} loĝantoj komence de januaro 2025.<ref>https://freeradio.com.ua/u-siverskii-hromadi-zalyshaiutsia-669-liudei-ditei-sered-nykh-nemaie-yaka-tam-nyni-sytuatsiia/</ref> Ekde februaro 2022 la loĝloko estas atakata de la [[rusia armeo]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Siversk (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{uk}}, kompreneble en milita tempo nur esencaj informoj) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Siversk| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 7tknm6cdm0y0efvcnsg2ai9ogtwr5ix 0 765890 9405112 9052727 2026-06-17T00:34:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405112 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Butila trifluoroetanato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|9|F|3|O|2'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl trifluoroacetate 2D.png|200ra|Butila trifluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Butila dufluoroetanato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl trifluoroacetate 3D.png|200ra|Butila trifluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Butila dufluoroetanato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Butila estero de la trifluoroacetata acido * Butila trifluoroetanato * Trifluoroetanato de butilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=367-64-6 367-64-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.21326195.html 21326195] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/78987 78987] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||170,13g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,711 g/cm⁻³<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/moldata/113683.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409084428/http://www.molbase.com/moldata/113683.html |arkivdato=2022-04-09 }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||70,3°C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.353}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||15°C <ref>[https://m.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB6158921.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|302|314|315|318|319|335|412}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|260|261|264|264+265|270|271|273|280|301+317|301+330+331|302+352|302+361+354|303+361+353|304+340|305+351+338|305+354+338|316|317|319|321|330|332+317|337+317|362+364|363|370+378|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Butila trifluoroacetato'''</big> aŭ <big>'''C₆H₉F₃O₂'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[trifluoroacetata acido]] kun [[butanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Butila trifluoroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la trifluoroacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan fluoron, [[fluoroformo]]n kaj karbonan duoksidon. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''butila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata acido''' kun '''butanolo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:N-Butanol.png|butanolo|120ra]] + [[Dosiero:Trifluoroacetic acid 3D.png|trifluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl trifluoroacetate 3D.png|butila trifluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''butila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata anhidrido''' kun '''butanolo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:N-Butanol.png|butanolo|120ra]] +[[Dosiero:Trifluoroacetic anhydride 3D.png|trifluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Butyl trifluoroacetate 3D.png|butila trifluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''butila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata acido''' kun '''1-klorobutano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|kloroetano|120ra]] +[[Dosiero:Trifluoroacetic acid 3D.png|trifluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl trifluoroacetate 3D.png|butila trifluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''butila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata anhidrido''' kun '''klorobutano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|klorobutano|120ra]] +[[Dosiero:Trifluoroacetic anhydride 3D.png|trifluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl trifluoroacetate 3D.png|butila trifluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:trifluoroacetyl chloride 3D.png|trifluoroacetila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Trifluoroacetatoj|Trifluoroacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Acetatoj}} [[Kategorio:Trifluoroacetatoj]] qgtu2ti5ixyl798k8nrwzswo7eq6fvf 0 766373 9405104 9052788 2026-06-17T00:17:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405104 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Butila hidroksoacetato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|12|O|3'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl glycolate 2D.png|200ra|Butila glikolato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Butila hidroksoacetato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Butyl glycolate 3D.png|200ra|Butila glikolato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Butila hidroksoacetato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Butila estero de la hidroksoacetata acido * Butila hidroksoacetato * Glikolato de butilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://www.sigmaaldrich.com/BR/pt/product/aldrich/50620 7397-62-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.73890.html 73890] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/81882 81882] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||132,159g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,027 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/7397-62-8.html Guidechem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||-26°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/7397-62-8_1041805.html Chemsrc]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||183°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=7397-62-8&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.427}}<ref>[https://www.chemblink.com/products/7397-62-8.htm Chemblink]</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||71,7°C <ref>[http://www.molbase.com/moldata/1554077.html Molbase]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|312|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Butila glikolato'''</big> aŭ <big>'''C₆H₁₂O₃'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[glikolata acido]] kun [[butanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Butila glikolato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''butila glikolato''' per traktado de '''glikolata acido''' kun '''butanolo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:N-Butanol.png|butanolo|120ra]] + [[Dosiero:Glycolic acid 3D ball.png|glikolata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl glycolate 3D.png|butila glikolato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''butila glikolato''' per traktado de '''glikolata anhidrido''' kun '''butanolo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:N-Butanol.png|butanolo|120ra]] +[[Dosiero:Glycolic anhydride 3D.png|glikolata anhidrido|160ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Butyl glycolate 3D.png|butila glikolato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''butila glikolato''' per traktado de '''glikolata acido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|90ra]] +[[Dosiero:Glycolic acid 3D ball.png|glikolata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl glycolate 3D.png|butila glikolato|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''butila glikolato''' per traktado de '''glikolata anhidrido''' kun '''butila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorobutane 3D.png|butila klorido|90ra]] +[[Dosiero:Glycolic anhydride 3D.png|glikolata anhidrido|160ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Butyl glycolate 3D.png|butila glikolato|150ra]] +[[Dosiero:Glycolyl chloride 3D.png|glikolila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Hidroksoacetatoj|Glikolatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Acetatoj}} [[Kategorio:Acetatoj]] cvgp7zvmg54iln69ch6vlod2dhhis4v 0 766434 9404604 8971911 2026-06-16T14:13:58Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9404604 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Volnovaĥa (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo = Volnovaha train station.JPG |bildo-priskribo = </b>Stacidomo ''{{stacidomo|Volnovaĥa}}'' |bildo-larĝeco = 280 |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Volnovaĥa''' ({{Lang-uk|Волноваха}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{unuo|21166}} loĝantoj komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Volnovaĥa (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Volnovaĥa| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] rvntay1800jm3cviyu2eb5attt1uclf 0 766436 9404773 9400644 2026-06-16T17:59:20Z ThomasPusch 1869 9404773 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Oĉeretine (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Oĉeretine''' ({{Lang-uk|Очеретине}}, {{Lang-ru|Очеретино}}) estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|198}} loĝantoj en [[2024]]. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Oĉeretine (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] tmbcgrrep9eg2tbhw1k52soeatmi41j 9404795 9404773 2026-06-16T18:18:08Z ThomasPusch 1869 9404795 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Oĉeretine (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Oĉeretine''' ({{Lang-uk|Очеретине}}, {{Lang-ru|Очеретино}}) estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis 3 474 loĝantoj en [[2019]] kaj {{Unuo|198}} loĝantoj en [[2024]]. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Oĉeretine (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 3bfz9n0zipuqnp9chzvzewdd0e1yley 9404796 9404795 2026-06-16T18:18:47Z ThomasPusch 1869 9404796 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Oĉeretine (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Oĉeretine''' ({{Lang-uk|Очеретине}}, {{Lang-ru|Очеретино}}) estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis 3 474 loĝantoj en [[2019]], 3 413 en [[2021]] kaj {{Unuo|198}} loĝantoj en [[2024]]. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Oĉeretine (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] qaiprnz60hr4lvlfo7wzilqme2ugotj 0 766442 9404711 9309462 2026-06-16T16:23:27Z ThomasPusch 1869 9404711 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Jasinuvata (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Залізничний вокзал, м. Ясинувата.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Jasinuvata''' ({{Lang-uk|Ясинувата}}, {{Lang-ru|Ясиноватая}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|34144}} loĝantoj komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la loĝantaro komence de 2022, en la retejo de la ukraina statistika servo] (formato [[Portebla dokumentformo|PDF]] {{uk}} kaj {{en}})</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Jasinuvata (stacidomo)]] * [[Jasinuvata Hirka (stacidomo)]] * [[Jasinuvata-Pasaĵirska (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Jasinuvata| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] ave5poorg4plxd3xihm1hzmad7rxb7d 0 766595 9404640 8971925 2026-06-16T14:33:52Z ThomasPusch 1869 9404640 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Debalcevo (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Вокзал станции Дебальцево 12.05.2012 г.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Debalcevo''' ({{Lang-uk|Дебальцеве}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|24209}} loĝantoj komence de januaro 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> Ekde la februaro de [[2015]] la loko estas sub kontrolo de la memdeklarita [[Donecka Popola Respubliko]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Debalcevo (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) [[dosiero:Монумент «Вічної слави». Братська могила радянських воїнів. м. Дебальцеве. ID 14-109-03.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|sovetunia monumento pri "eterna gloro" de la [[dua mondmilito]]}}]] {{projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Debalcevo| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] oz8urko0imixlydg91h7lo0hb4l5ujq 9404660 9404640 2026-06-16T14:40:26Z ThomasPusch 1869 9404660 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Debalcevo (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Вокзал станции Дебальцево 12.05.2012 г.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Debalcevo''' ({{Lang-uk|Дебальцеве}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|24209}} loĝantoj komence de januaro 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> Ekde la februaro de [[2015]] la loko estas sub kontrolo de la memdeklarita [[Donecka Popola Respubliko]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Debalcevo (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} [[dosiero:Монумент «Вічної слави». Братська могила радянських воїнів. м. Дебальцеве. ID 14-109-03.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|sovetunia monumento pri "eterna gloro" de la [[dua mondmilito]]}}]] {{projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Debalcevo| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 4evx4sao0vt0tik7odnib3erlomer4g 0 767507 9404717 9400046 2026-06-16T16:26:02Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404717 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Liman (stacidomo)}}{{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Liman''' ({{Lang-uk|Лиман}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|22315}} loĝantoj en 2015, en [[2022]] estis {{Unuo|20066}}<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> kaj en [[2026]] restis ankoraŭ iom malpli ol 1 787.<ref>https://v-variant.com.ua/stalo-vidomo-skilki-liudiei-zalishaietsia-v-limanskii-ghromadi-i-chi-ie-tam-diti/</ref> Dum [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion]], fine de majo 2022 la urbo estis konkerita de rusiaj trupoj post kelktagaj bataloj ekster la urbo, kun uzo de [[artilerio]]. Dum ukraina kontraŭofensivo nord-oriente, ukrainaj trupoj atingis la urbon la 10-an de septembro, sed [[rusoj]] defendis sin. Post ĉirkaŭiro la ukrainaj militfortoj eniris la urbon la 1-an de oktobro. Post ĉirkaŭ semajna elterigado de mortintoj, en amastomboj oni trovis 56 korpojn: 22 civilulojn kaj 34 soldatojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Liman (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) [[Kategorio:Liman| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] hbe6xl7ncp9omtceb3181y8pj7zcr7o 0 767763 9404777 8971870 2026-06-16T17:59:55Z ThomasPusch 1869 9404777 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Ĥlibodarivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Ĥlibodarivka''' ({{Lang-uk|Хлібодарівка}}, {{Lang-ru|Хлебодаровка}}) estas vilaĝo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|1296}} loĝantoj en 2001. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Ĥlibodarivka (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] rhpci15alqem867omca3d8nvu4nr4xr 0 769298 9404719 8971447 2026-06-16T16:28:43Z ThomasPusch 1869 9404719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Luhanske''' ({{Lang-uk|Луганське}}, {{Lang-ru|Луганское}}) estas vilaĝo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|1489}} loĝantoj en 2001. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Dolja (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] keteus98hbw3z2jfg34xyagi1wdpzkg 0 769300 9404791 8970744 2026-06-16T18:13:31Z ThomasPusch 1869 9404791 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Дизель на Цукуриху - panoramio.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Rutĉenkove''' ({{Lang-uk|Рутченкове}}, {{Lang-ru|Рутченково}}) estas [[loĝloketo]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ekde februaro 2022 la loĝloko estas atakata de la [[rusia armeo]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Rutĉenkove (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] tr14u96xozqesno1oh4f9dhdgq8fcby 0 769305 9404723 8971446 2026-06-16T16:30:14Z ThomasPusch 1869 9404723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Menĉuhove''' ({{Lang-uk|Менчугове}}) estas [[loĝloketo]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝi havis {{Unuo|59}} loĝantojn en 2001. Ekde la jaro 2014 la loko estas sub rusa okupacio, kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Menĉuhove (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] suxgef4u2rg4isevzdaftz9c2txs9fr 0 769311 9404716 8971888 2026-06-16T16:25:51Z ThomasPusch 1869 9404716 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Laryne landscape reserve — Ларинський ландшафтний заказник 11.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Larine''' ({{Lang-uk|Ларине}}, {{Lang-ru|Ларино}}) estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝi havis {{Unuo|2766}} loĝantojn en 2019. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Larine (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Larine| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] sxlpf1hb5d5n2attuy2vuo0gu2p1py3 9404794 9404716 2026-06-16T18:16:50Z ThomasPusch 1869 9404794 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Laryne landscape reserve — Ларинський ландшафтний заказник 11.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Larine''' ({{Lang-uk|Ларине}}, {{Lang-ru|Ларино}}) estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝi havis {{Unuo|2766}} loĝantojn en 2019. La areo estas 4,99 km². Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Larine (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Larine| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] kkja9526nzlrfhgxl3agz48y79okrym 0 769331 9404768 8971443 2026-06-16T17:57:03Z ThomasPusch 1869 9404768 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Novij Svit (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Novij Svit''' ({{Lang-uk|Новий Світ}}) estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝi havis {{Unuo|9055}} loĝantojn en 2019. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Novij Svit (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] nvcolph4k3hq76niht6clzft4klj99u 0 769341 9404766 8970664 2026-06-16T17:56:37Z ThomasPusch 1869 9404766 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Mospine (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Mospine''' ({{Lang-uk|Моспине}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|10806}} loĝantoj en 2013. Ekde [[2014]] ĝi estas sub rusa okupacio. == Vidu ankaŭ == * [[Mospine (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} [[Kategorio:Mospine| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] geb2iyo120beb98gtlfmf8x7tzqj16x 9404792 9404766 2026-06-16T18:15:50Z ThomasPusch 1869 9404792 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Mospine (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Mospine''' ({{Lang-uk|Моспине}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|10806}} loĝantoj en 2013, komence de 2022 westis ankoraŭ 10 471, kaj ekde tiam probale signife malpli. Ekde [[2014]] ĝi estas sub rusa okupacio. == Vidu ankaŭ == * [[Mospine (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} [[Kategorio:Mospine| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] bgpjn3tw147ydc72k3uf2067f68gr8k 9404793 9404792 2026-06-16T18:16:09Z ThomasPusch 1869 9404793 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Mospine (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Mospine''' ({{Lang-uk|Моспине}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|10806}} loĝantoj en 2013, komence de 2022 estis ankoraŭ 10 471, kaj ekde tiam probable signife malpli. Ekde [[2014]] ĝi estas sub rusa okupacio. == Vidu ankaŭ == * [[Mospine (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} [[Kategorio:Mospine| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 36q014z79v521u1nldnf8bldmstnq3l 0 770564 9404767 9092230 2026-06-16T17:56:50Z ThomasPusch 1869 9404767 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Nju-Jork''' ({{Lang-uk|Нью-Йорк}}, "Nov-Jorko") estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|9917}} loĝantoj en 2021. == Historio == La loĝlokon fondis germanaj menonitaj koloniistoj venintaj el la germana menonita kolonio ''Gortiz'' ([[plaŭtdiĉe]]) proksime de la insulo [[Ĥorticja]] en la rivero [[Dnepro]] proksime de [[Zaporiĵo]]. La loko, origine ''Neu Jork'', ekde 1846 memorigis pri la origina deveno de la setlantoj, la vilaĝo [[Jork]] sudokcidente de [[Hamburgo]].<ref>[https://hromadske.ua/posts/nash-milij-nyu-jork-yak-selishe-na-donechchini-byetsya-za-uvagu-ta-investiciyi artikolo ''Наш милий Нью-Йорк'' (ruse: "Nia kara Novjorko") en la retejo ''hromadske.ua''</ref> Tamen la nomo oficialiĝis nur en 1889, kiam la unuopaj bienoj unuiĝis al oficiala menonita kolonio. Baldaŭ kutimiĝis la ukraina formo Нью-Йорк, kiu kompreneble aldone estas aludo al la usona urbego [[Novjorko]], origine Nov-Amsterdamo, renomata "nova ''[[York]]''" en Anglio. En 1951 Nju-Jork kadre de forigoj de germandevenaj loknomoj en [[Sovetio]] ricevis novan nomon Новгородське ("Novhorodske"), sed ekde 1951 la loka urba konsilio baraktis por rericevo de la malnova nomo, kaj en julio 2021 loĝloko laŭ decido de la postsovetia ukraina parlamento [[Verĥovna Rada]] rericevis sian ukrainan nomon Нью-Йорк, Nju-Jork, kvankam jam ekde 2020 ĝi perdis administran aŭtonomion kaj ekde tiam estas parto de plivastigita urba municipo [[Torecko]]. Kadre de la [[milito inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014]] la loĝloko situis rekte ĉe la limo inter la separatisma kaj la daŭre ukraine kontrolata areo. Ekde februaro 2022 la loĝloko estas atakata de la [[rusia armeo]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. Ekde la 18-a de junio 2024 la loĝloko estas parto de la "batalo de [[Torecko]]", en kiu la rusia armeo iom post iom rekonkeris la regionon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Fenolna (stacidomo)]], la loĝloka fervoja stacio, nomata laŭ loka [[fenolo|fenola]] fabriko * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Nju-Jork| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] a6k249x3doj3l99r02p9e75azvnc55w 9404797 9404767 2026-06-16T18:19:59Z ThomasPusch 1869 9404797 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Nju-Jork''' ({{Lang-uk|Нью-Йорк}}, "Nov-Jorko") estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis 10 227 loĝantoj en 2019, {{Unuo|9917}} loĝantoj en 2021, kaj ekde tiam probable signife malpli. == Historio == La loĝlokon fondis germanaj menonitaj koloniistoj venintaj el la germana menonita kolonio ''Gortiz'' ([[plaŭtdiĉe]]) proksime de la insulo [[Ĥorticja]] en la rivero [[Dnepro]] proksime de [[Zaporiĵo]]. La loko, origine ''Neu Jork'', ekde 1846 memorigis pri la origina deveno de la setlantoj, la vilaĝo [[Jork]] sudokcidente de [[Hamburgo]].<ref>[https://hromadske.ua/posts/nash-milij-nyu-jork-yak-selishe-na-donechchini-byetsya-za-uvagu-ta-investiciyi artikolo ''Наш милий Нью-Йорк'' (ruse: "Nia kara Novjorko") en la retejo ''hromadske.ua''</ref> Tamen la nomo oficialiĝis nur en 1889, kiam la unuopaj bienoj unuiĝis al oficiala menonita kolonio. Baldaŭ kutimiĝis la ukraina formo Нью-Йорк, kiu kompreneble aldone estas aludo al la usona urbego [[Novjorko]], origine Nov-Amsterdamo, renomata "nova ''[[York]]''" en Anglio. En 1951 Nju-Jork kadre de forigoj de germandevenaj loknomoj en [[Sovetio]] ricevis novan nomon Новгородське ("Novhorodske"), sed ekde 1951 la loka urba konsilio baraktis por rericevo de la malnova nomo, kaj en julio 2021 loĝloko laŭ decido de la postsovetia ukraina parlamento [[Verĥovna Rada]] rericevis sian ukrainan nomon Нью-Йорк, Nju-Jork, kvankam jam ekde 2020 ĝi perdis administran aŭtonomion kaj ekde tiam estas parto de plivastigita urba municipo [[Torecko]]. Kadre de la [[milito inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014]] la loĝloko situis rekte ĉe la limo inter la separatisma kaj la daŭre ukraine kontrolata areo. Ekde februaro 2022 la loĝloko estas atakata de la [[rusia armeo]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. Ekde la 18-a de junio 2024 la loĝloko estas parto de la "batalo de [[Torecko]]", en kiu la rusia armeo iom post iom rekonkeris la regionon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Fenolna (stacidomo)]], la loĝloka fervoja stacio, nomata laŭ loka [[fenolo|fenola]] fabriko * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Nju-Jork| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 3sf8gzlbpmvpqz0bmcjlyff3itjm4c3 0 774524 9404896 8317049 2026-06-16T20:01:20Z Sj1mor 12103 9404896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Laurits Andersen RING''' (prononco laŭ la [[Internacia Fonetika Alfabeto]] {{IFA|ˈlɑwʁits ˈɑnɐsn̩ ˈʁeŋˀ}}; naskiĝis la 15-an de aŭgusto aŭgusto 1854, mortis la 10-an de septembro 1933) estis unu el la plej elstaraj [[danoj|danaj]] [[pentristo]]j de la komenco de la 20-a jarcento. Kutime li subskribis siajn pentraĵojn mallongigite per "L. A. Ring" kaj precipe estas konata laŭ tiu pli mallonga nomo. Li iniciatis kaj la artajn konceptojn de [[Simbolismo (arto)|simbolismo]] kaj [[socia realismo]] en [[Danio]]. Konsiderita unu el la ĉefverkoj de la dana kulturo, lia pentraĵo ''[[Somera Tago apud Roskilde-Fjordo]]'' (dane ''"Sommerdag ved Roskilde Fjord"'') estas inkludita en ''Kulturkanonen'' ("la [[kanono (regulo)|kanono]] de kulturo") en 2006. La verko estas montrata en Randers Kunstmuseum nun. [[Dosiero:Sommerdag ved Roskilde Fjord.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Somera tago apud Roskilde-Fjordo, montrata en Randers Kunstmuseum nun}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|dano}} {{Vivtempo|Ring, Laurits Andersen}} [[Kategorio:Danaj pentristoj]] j4i165rtc6neym99ncrvscu2q7rf3cf 10 777106 9404746 7629232 2026-06-16T17:46:02Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9404746 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Palaŭo.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]]{{#ifeq:{{{li|}}}|#|<!-- nenio -->|&nbsp;{{#if:{{{li|}}}|{{#if:{{{te|}}}|[[{{{li}}}{{!}}{{{te}}}]]|[[{{{li}}}]]}}|[[Palaǔo]]}}}}<noinclude> {{Dokumentado por Landonomoj kun flageto|2={{PAĜONOMO}}}} [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|Palauo]] </noinclude> 9qylbgbg2mwa3vhdaro1l33imvuc3gg 9404747 9404746 2026-06-16T17:47:42Z Stefangrotz 91903 alidirekto 9404747 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ŝablono:PLW]] n2rw6ygav5gdcx09butc79y3bxiuaub 0 789271 9405348 9400916 2026-06-17T09:08:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405348 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto, 1891}} '''Carl LARSSON''' ([[Stokholmo]], 28-a de Majo [[1853]] - [[Falun]], 22-a de Januaro [[1919]]) estis sveda [[pentristo]] kaj desegnisto, konsiderita reprezentanto de la movado [[Artoj kaj Metioj]], elstara per siaj [[akvarelo]]j, [[fresko]]j kaj oleopentraĵoj. == Biografio == El tre malriĉa familio, en 1866 povis eniri en la Artakademio de Stokholmo; kie akiris 12 medalojn. En 1871, samtempe li eklaboris en la fotostudio de fratoj Roesler, kaj kiel desegnisto en la humorgazeto ''Kasper''. En 1882, li translokiĝis al la kolonio de artistoj en [[Grez-sur-Loing]], je 70&nbsp;km de Parizo, kaj konis tiun kiu estos lia muzo kaj granda morala apogo por la cetero de sia vivo, nome la same sveda artistino [[Karin Bergöö Larsson|Karin Bergöö]].<ref name=carl>(en angla) [http://www.clg.se/encarl.aspx «Carl Larsson.»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100719033011/http://www.clg.se/encarl.aspx |date=2010-07-19 }} {{Wayback|url=http://www.clg.se/encarl.aspx |date=20100719033011 }} oficiala retejo de la dom-muzeo. Konsultita la 15an de septembro 2015.</ref> Tiukadre li plenumis mendojn, kiel ormanado ĉe la palaco Bolinder, en Blasieholmshammen; krome li veturis tra [[Svedio]], [[Italio]] kaj [[Londono]]. [[Dosiero:Carl_Larsson_photo.jpg|250px|maldekstre|eta|Carl Larsson en 1882]] [[Dosiero:Lilla Hyttnäs 2012 03.jpg|250px|maldekstre|eta|La dom-muzeo de Larsson, Lilla Hyttnäs, en 2012.]] En [[1888]] la patro de Karin donacis al ili Lilla Hyttnäs, domo en Sundborn ĉe [[Falun]], nune dom-muzeo de Larsson, kiun li montris ofte en multnombraj akvareloj, kiel simbolo de la familia feliĉo kaj prospero, premio pro sia malfacilaj infanaĝo kaj adolesko. En 1899, Larsson publikigis ''Ett Hem'' (''Hejmo'') libro kun 24 akvareloj bazitaj sur la vivo de sia familio hejme kaj ĝardene. Ĝi iĝis tre populara kaj vendita.<ref name=facos/> La stilo de Carl Larsson, kun influo de la realismo de [[Skolo de Barbizon|Barbizon]], de la poŝtkarto kaj de la [[Secesio (stilo)|Secesia stilo]], famis pro la amindemo de liaj bildoj de lia edzino kaj sep filoj: Suzanne, Ulf, Pontus, Lisbeth, Brita, Mats –mortinta estante nur dumonata, en 1895<ref name=carl/>– Kersti kaj Esbjörn, naskiĝinta en [[1900]]. Ankaŭ tiuj infanoj populariĝis tiom ke estis konsideritaj kvazaŭ roluloj kun propra identeco en la tiama arto. [[Dosiero:Larsson, Krebsfang.jpg|eta|dekstre|300px|''Kräftskiva'' –''Festo de la kranbo''– (ĉ.&nbsp;1894).<ref name=facos>Facos, Michelle (en angla). [https://books.google.es/books?id=j389Mqnqi0sC&pg=PA63&redir_esc=y#v=onepage&q=Idun&f=false ''Nationalism and the Nordic Imagination: Swedish Art of the 1890s'', p. 57. University of California Press, 1998.] En Google Books. Konsultita la 14an de septembro 2015.</ref> Larsson akompanis tiu pentraĵon kun jenaj versoj:<small><br />Vivi en Svedio,<br />Sur herbejo kaj valo,<br />En arbaroj kaj lagoj,<br />En la salono verdfolia,<br />Vidu, tio estas vivo!</small>]] Lia ĉefa celo kiel artisto estis montri la "amindan flankon de la vivo", suferinte malfacilojn: ĉiutagaj scenoj, varmaj kaj molaj, de liaj edzino kaj filoj, la infanoj ludantaj, strandaj someroj, hejmaj internoj ktp. La persona stilo por hejmdekoracio de Karin kaj de Larsson rezultis en tute moderna modo aranĝi kaj strukturi hejmon, kaj tial ili estis konsideritaj veraj pioniraj "dezajnistoj": varmaj koloroj, lumplenaj internoj, simpla vazaro kaj aliaj detaloj kontrastis kun la malhela, troplena kaj viktorieca stilo de aliaj hejmoj tiuepokaj. == Galerio == <gallery widths="154px" heights="200px" perrow="5"> File:Martina med frukostbrickan.JPG|''Martina kun la matenmanĝa pleto'', akvarelo, 1904 File:Carl Larsson Brita as Iduna.jpg|''Brita kiel [[Iðunn|Iduna]]'', litografio, 1901 File:Kurragömma.jpg|''Kaŝludo'', 1898 File:BritaAndI Selfportrait.jpg|Mem-portreto kun Brita, akvarelo, 1895 File:Carl Larsson - Self Portrait.png|''Memportreto'', surtola oleo, 1906 </gallery> <gallery widths="200px" heights="154px" perrow="3"> File:Mammas och småflickornas rum av Carl Larsson 1897.jpg|''Ĉambro de panjo kaj infaninoj'', akvarelo, 1897 File:Namnsdag på härbret av Carl Larsson 1898.jpg|''Nomofesto en la stokejo'', akvarelo, 1897 File:The Kitchen. From A Home (26 watercolours) (Carl Larsson) - Nationalmuseum - 24211.tif|''La kuirejo'', akvarelo, ĉ. 1898 File:Carl Larsson Azalea Thielska 215.tif|''Azalea'', 1906 </gallery> == Verkoj == * 1895: ''De mina.'' (''Miaj amatoj'') {{ISBN|91-0-048339-7}} * 1899: ''Ett hem'' (''Hejme'') {{ISBN|0-399-20400-8}} and {{ISBN|0-86315-549-9}} * 1902: ''Larssons'' (''La Larsson-oj'') {{ISBN|91-85500-22-4}} * 1906: ''Spadarfvet – mitt lilla lantbruk'' (''Farmo'') {{ISBN|0-399-20541-1}} * 1910: ''Åt solsidan'' (''Suntago'') ({{ISBN|91-85500-24-0}} and {{ISBN|1-870180-01-1}} * 1913: ''Andras barn'' (''Aliulaj filoj'') {{ISBN|91-49-04335-8}} * 1931: ''Jag'' (''Mi'', ''Carl Larsson'') (membiografio) {{ISBN|0-941016-91-9}} == Notoj == {{Referencoj}} == Anglalingva bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=The World of Carl Larsson|familia nomo=Köster|persona nomo=Hans-Curt|jaro=2003|eldoninto=Penfield Books|ISBN=978-1-932043-21-1}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A Family: Paintings from a Bygone Age|familia nomo=Larsson|persona nomo=Carl|jaro=2007|eldoninto=Floris Books|ISBN=978-0-86315-583-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A Farm: Paintings from a Bygone Age|familia nomo=Larsson|persona nomo=Carl|jaro=2008|eldoninto=Floris Books|ISBN=978-0-86315-630-4}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A Home: Paintings from a Bygone Age|familia nomo=Larsson|persona nomo=Carl|jaro=2006|eldoninto=Floris Books|ISBN=978-0-86315-549-9}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Home: Through the Paintings of Carl Larsson|familia nomo=Larsson|persona nomo=Carl|jaro=2006|eldoninto=Laughing Elephant|ISBN=1-59583-056-1}} * {{cite book |first1=Michael |last1=Snodin |first2=Elisabet |last2=Hidemark |title=Carl and Karin Larsson: Creators of Swedish Style |publisher=Bullfinch |year=2001 |isbn=0-8212-2713-0}} * Facos, Michelle, “The Ideal Swedish Home: Carl Larsson’s Lilla Hyttnäs,” in ''Not at Home: The Suppression of Domesticity in Modern Art and Architecture'', Christopher Reed, eld. (London: Thames and Hudson, 1996), 81-91. * Cumming, Elizabeth; Kaplan, Wendy (1991) ''Arts & Crafts Movement'' (London: Thames & Hudson) {{ISBN|0-500-20248-6}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Carl Larsson}} * [http://www.clg.se/ The Carl and Karin Larsson Family Association] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071119134837/http://www.clg.se/ |date=2007-11-19 }} * [http://www.eyegate.com/showgal.php?id=34 Carl Larsson Eyegate Gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120302204359/http://www.eyegate.com/showgal.php?id=34 |date=2012-03-02 }} * [http://www.carllarsson.se/en/ retejo de Carl Larsson-gården] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220903091054/https://www.carllarsson.se/en/ |date=2022-09-03 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Larsson, Carl}} [[Kategorio:Svedaj pentristoj]] q9he8vva7xocam66s72qfirpmllslhj 0 793758 9405255 9347344 2026-06-17T07:29:48Z Sj1mor 12103 9405255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Nicolas GRESCHNY''' aŭ '''Nicolaï Greschny''', estis [[Fresko|freskisto]] el la 20a jarcento, naskiĝinta {{Naskiĝdato|1912|9|2}} en [[Talino]], [[Estonio]] kaj mortinta {{Mortodato kaj aĝo|1985|4|24}} en La Maurinié, [[Marsal]], en [[Tarn]].<ref>[http://www.nicolaigreschny.net/?page_id=11 Association des Amis de Nicolaï Greschny : La Maurinié]</ref> Li estas ankaŭ pentristo de [[Ikono (religio)|ikonoj]]. Nicolas Greschny pentradis pli ol 100 freskojn, precipe sur la muroj de preĝejoj lokitaj en la Sudo kaj la Sud-okcidento de Francio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.francetvinfo.fr/culture/patrimoine/nicolai-greschny-toute-une-vie-de-fresques_3394085.html|dato=2014-08-28|titolo=Nicolai Greschny toute une vie de fresques}}</ref> [[Dosiero:St Martin church in Lagardiolle (13).jpg|eta|maldekstre|La preĝejo de Sankta Marteno en Lagardiolle (2021).]] <!-- * 1912 : Naskiĝo de Nicolaï en [[Talino]] de familio de rusia deveno [[Malnovritanoj|ortodoksulo malnova-kredanta]], * 1922-1923 : Lia familio parto en ekzilo viktimo de kontraŭ -religiajpersekutadoj orchestrées per la komunisma reĝimo. * 1927-1928 : Li studas al la Belartoj en Berlino, en Germanio. Per la deflankiĝo de Jezuitoj, li fariĝas [[Rusa grek-katolika eklezio|grek-katoliko]]. * 1934: Dum li loĝas en Germanio, Nicolas Greschny devas fuĝi al [[Vieno]] en Aŭstrio, persekutita tiu ĉi fojo per la naziaj, poste li gajnos [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovakion]] al la momento de la [[Anschluss]]. * 1939: Nicolas Greschny estas en Danio de kie li kaptas Norvegion, poste Anglio en 1940. * 1940: Nicolas studas la teologion al la [[Universitato de Loveno]] al Belgio. Rekaptita de la milito, li estas ankoraŭ en fuĝo, en Francio, kie li estos haltigita, poste internigita al la kampo de [[Argelès-sur-Mer|Argelès-sur-Maro]]. * 1940-1942 : kaŝita ĉe la Jezuitoj de Tuluzo, Nicolaï pasas lian licencon de teologio. * Post 1945 : La ĝenerala vikario de [[Albi (Francio)|Albi]], Gilbert Assémat, kuraĝigas lin kaj malfermas al li multnombrajn paroĥojn de la ĉirkaŭaĵoj. * 1948 : trairante la regionon albigeoise al biciklo, li malkovras al Marsal amaso de ruinoj kaj de ronces, la bieno de la Maurinié kiun li aĉetis en 1949. Estas konstruas lian kapelon laŭ la kanonoj de la romanika arto.<ref>[https://www.ladepeche.fr/article/2010/11/12/946120-la-maurinie-paradis-de-nicolai-greschny.html La dépêche : La Maurinié, paradis de Nicolaï Greschny (12/11/2010)]</ref> * 1985 : Li mortas en lia domareto de la Maurinié kaj ripozas en la kapelo kiun li konstruis tie.<ref>[https://www.ladepeche.fr/article/2012/06/24/1385777-marsal-marie-therese-greschny-la-maurinie-et-son-oiseau-russe.html La dépêche : Marsal. Marie-Thérèse Greschny, la Maurinié et son «oiseau» russe (24/06/2012)]</ref> Listo de la verkoj realigitaj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.nicolaigreschny.net/?page_id=8}}</ref> en kapeloj, preĝejoj kaj aliaj konstruaĵoj, klasigitaj tie ĉi laŭ [[Departementoj de Francio|departementoj]]. La kvar departementoj Haute-Garonne, Tarn, Aveyron kaj Hérault kiun komprenas pri tio granda pluso nombro estas prezentitaj en unuopa sekcio. --> == Notoj kaj referencoj == <references responsive="1"></references> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Greschny, Nicolas}} [[Kategorio:Estonaj artistoj]] gpzdbvb9w8rxw1g37ouavr37om3dqqk 0 799416 9404525 8756276 2026-06-16T13:01:10Z Sj1mor 12103 9404525 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 158092 ''Frasercain'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 158092 Frasercain |Aliaj_nomoj = '''2000 WM₆₈'''; 2002 HL₁ |Dato_de_malkovro = {{dato|28|novembro|2000}} |Malkovrinto = [[Jeffrey S. Medkeff]] |Loko_de_malkovro = [[Sierra Vista (Arizono)|Sierra Vista]] ([[Usono]]) |Epoko = 2459800.5 {{dato|9|aŭgusto|2022}} TDB |Granda_duonakso = 416,892 [[1 E9 m|Gm]] (2,787 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 347,951 Gm (2,326 AU) |Apoapsido = 485,832 Gm (3,248 AU) |Discentreco = 0,1654 |Periodo = 1699,204 [[tago]]j (4,652 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 57:3 Mer / 53:7 Ven / 14:3 Ter / ~5:2 Mar / 11:28 Jup --> |Klinangulo = 10,034° |Meza_anomaliangulo = 154,411°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|9|aŭgusto|2022}} </small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 58,129° |Argumento_de_periapsido = 103,923° |Terdistanco_min = 203,326 [[1 E9 m|Gm]] (1,359 [[astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 4,178 ± 0,818 km |Albedo_geom = 0,077 ± 0,050 |Absoluta_magnitudo = 15,73 }} '''158092 ''Frasercain''''' estas tre malgranda, malhela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|28|novembro|2000}} de la usona [[astronomo]] [[Jeffrey S. Medkeff]] elde la [[Observatorio Junk Bond]] en [[Sierra Vista (Arizono)|Sierra Vista]] ([[Arizono]], [[Usono]]). == Orbito == Ĝi estas proksima de [[orbita resonanco]] 2:5 kun [[Marso (planedo)|Marso]]. == Nomo == Ĝia nomo honoras la [[inĝeniero]]n ''Fraser Cain'',<ref>[https://about.me/frasercain Persona paĝo de Fraser Cain] {{lingvokodo|en}}</ref> aŭtoron de [[libro]]j kaj [[revuo]]j. Li ankaŭ estas publikiganto de ''[[Universe Today]]'',<ref>[https://astroengine.com/2009/03/23/happy-10th-birthday-universe-today/ Ĝojan 10-an naskiĝtagon ''Universe Today'' ! el ''astroengine.com''] {{lingvokodo|en}}</ref> kiu raportas novaĵojn pri [[astronomio]] kaj [[kosmo]] al miloj da homoj ĉiuj jaroj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo: http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|158092-frasercain-2000-wm68}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (158001–159000)#158051-158100|Listo de asteroidoj (158001–159000)]] |antaŭ = [[(158091) 2000 WH56|(158091) 2000 WH₅₆]] |periodo = '''158092 ''Frasercain''''' |post = [[(158093) 2000 WT89|(158093) 2000 WT₈₉]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Frasercain}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Jeffrey S. Medkeff]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000]] p06co3xuqmmuhnps0gu936pb6r57obi 0 799742 9404806 9363695 2026-06-16T18:35:19Z Sj1mor 12103 9404806 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''José Sobral de Almada Negreiros''' ([[Santomeo]], 7a de Aprilo 1893 - [[Lisbono]], 15a de Junio 1970) estis [[Portugaloj|portugala]] [[pentristo]] kaj [[verkisto]]. <!--[[Dosiero:Almada Negreiros, Retrato de Fernando Pessoa, 1954, oleo sobre tela, 201 x 201 cm.jpg|eta|maldekstre|240px|''Portreto de [[Fernando Pessoa]]'', 1954, surtola oleo, 201 cm x 201 cm. Tiu estas unu el plej konataj verkoj de Almada Negreiros.]]--> En 1913 li faris sian unuan unuopan ekspozicion.​ En 1915 li publikigis poemojn en la arta revuo ''Orpheu''. Dum la venontaj jaroj, lia arta produktado estis ampleksa: li faris pentraĵojn, murpentraĵojn, [[vitralo]]jn, desegnojn kaj scendekoraciojn, same kiel novelojn, teatraĵojn kaj poemojn. Li estis ŝlosila artisto por la [[moderna arto]] de Portugalio, influita de [[kubismo]] kaj, ĉefe de [[futurismo]]. Tiukadre li estis dekomence monarkiisto kaj poste partiano de la militista diktaturo. Dum la diktaturo de [[António de Oliveira Salazar]], li realigis verkojn de [[propagando]], ekzemple por internaciaj aranĝoj, kaj ricevis premiojn kaj oficialajn honorojn. Unu el plej konataj verkoj de Almada Negreiros estas lia portreto de [[Fernando Pessoa]] de 1954. == Verkoj == [[Dosiero:Almada Negreiros, Nome de Guerra, 1938.jpg|eta|maldekstre|180px|''Nome de Guerra'' (1925).]] * ''A Questão dos Painéis'' (1926) * ''Nome de Guerra'' (1925) * ''Pierrot e Arlequim'' (1924) * ''A Invenção do Dia Claro'' (1921) * ''A Invenção do Corpo'' (1921) * ''Histoire du Portugal par Cœur'' (1919) * ''O Jardim da Pierrette'' (1918) * ''K4, O Quadrado Azul'' (1917) * ''Ultimatum às Gerações Futuristas Portuguesas do Século XX'' (1917) * ''Manifesto Anti-Dantas'' (1915) * ''O Sonho da Rosa'' (1915) * ''A Engomadeira'' (1915) * ''A Cena do Ódio'' (1915) {{-|maldekstre}} == Bibliografio == * ''A Ordem Oculta e a Poética da Ingenuidade: Estudo de 5 poemas de Almada Negreiros'' de Jayro Luna (2004, Epsilon Volantis, São Paulo) ISBN 85-60121-021 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Negreiros, Almada}} [[Kategorio:Portugalaj pentristoj]] [[Kategorio:Portugalaj verkistoj]] 1l70s08toz21mw457548k6yc6y522nv 0 802355 9404799 8254902 2026-06-16T18:28:14Z Sj1mor 12103 9404799 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Stiftskirche Klosterneuburg Kuppelfresko.JPG|eta|kupola fresko de la Konventa kirko je [[Klosterneuburg]]]] '''Johann Michael ROTTMAYR''' (baptita la {{daton|11|12|1654}} en [[Laufen (Salzach)|Laufen]], mortinta la {{daton|25|10|1730}} en [[Vieno]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pentristo. Lia patro estis komercisto kaj orgenisto. En 1690 li nuptis la salcburganinon Maria Helena Barbara Reischpeckh, bareldekoraciistino. En 1704 li nobeliĝis ''von Rosenbrunn''. == Vivo == Laŭ unuaj lernadoj ĉepatrinaj li estis ekde 1675 en [[Venecio]] dum 13 jaroj disĉiplo kaj asistanto en la ateliero de [[Johann Carl Loth]]. Krom ebla partopreno en la interna farbado de la Krucifiksokapelo de la [[Katedralo de Sankta Vigilio]] de Tridento (1686/87) liaj artaj agadoj en Italujo ne konatas. Dum la fruaj verkoj (sed eĉ en verkoj tuj post 1688, jaro de la reveno Salcburgon) ankoraŭ diafanas la influo de Loth. Sed jam en la verkoj de la fruaj 1690-aj jaroj senteblas imitado de la koloroj de [[Petro Paŭlo Rubens]] (''Himmelfahrt Christi'', 1691, [[dorfbeuern|Michaelbeuren]]; ''Hl. Agnes'', 1693–95, ''Hl. Sebastian'', 1694, ambaŭ en la Katedralo de [[Passau]]; ''Himmelfahrt Mariens'', 1696, [[Heiligenkreuz]]). Tiam Rottmayr rezignis pri klara pero de komponaĵoj kaj figurfaro laŭ la senco de roma floranta [[baroko]] (kp. la metodon de [[Pietro da Cortona]]) en favoro de intensa, hela kaj luma koloreco. Lia kolorpaletro preferas fajnajn nuancojn de la koloroj helflava, oranĝa, helblua, rozkolora. Ilia lazura ŝmiriĝo - laŭ ideoj de Rubens - ja unuigas la mole konturigitajn formojn kun firmaj korpoj. Liaj unuaj freksoj, la en 1689 kreitaj mitologiaj scenoj en la fortimpresa salonego ''Karabinierisaal'' de la [[Malnova rezidejo (Salzburg)]] ankoraŭ tendencas al freŝa, robusta korpeco kaj koloreco. Sed Rottmayr jam en la jaro 1695 (kp. la alegoriajn freskojn en la prapatra salonego de la familio Althan ĉe Kastelo [[Vranov nad Dyjí|Frain]]) sukcesis danke al pli hela kaj harmonia kolorskalaro reestigi siajn lumajn tabulobildojn. Ekde 1696 li loĝis en [[Vieno]] kaj iĝis grava dekoraciisto de la monarĥio de la [[Habsburgoj]] ŝatate kaj de sekularaj kaj de ekleziaj komisiantoj. La iimponaj freskaj aranĝoj de la sekvintaj jaroj estas atesto ke Rottmayr parkere lernis la teknikon de la iluziigaj dekoracioj en [[Romo]] (ekz. la freskoj de [[Pietro da Cortona]] ĉe Barberini-palaco kaj la roma Preĝejo Sankta Mario je Valicella. Tiajn teknikojn Rottmayr lerte taŭgigis por siaj celoj: en tiuj verkoj dominas sinfonio de ruĝo, flavo kaj bluo por la ĉefaj scenoj al kiuj flankaj scenoj samcentre aldonitas. Tial estiĝis en vastaj, helaj-aeraj ĉielregionoj ritmaj bildoj ([[Vroclavo]]: Mateo-kirko, 1704–06; Vieno: [[Preĝejo de Sankta Petro (Vieno)|Petro-kirko]], 1713/14; [[Melk]]: Konventa kirko, 1716–23). Inter liaj tiutempaj profanaj aranĝoj plej gravas la kune kun [[Martino Altomonte]] pentritaj luksaj ĉambroj de la Malnova rezidejo de [[Salcburgo]] (1710-14). En la scenoj el la vivo de [[Aleksandro la Granda]], kiuj metitis kiel tolaj bildoj en stukajn kadrojn, videblas influoj de [[Paolo Veronese]] kaj ties posteuloj (rilate la perspektivo, fajne agordita kolorigo ktp.). Ĉe la malfrua verkaro estanta sub la influo de la komenciĝinta baroka klasikismo li strebis je pli granda klareco kompona kun prefero de ununeca farbado kaj pligravigo de la figurkonturoj ([[karlskirche|Karlo-kirko de Vieno]]: ''Glorie des hl. Karl Borromäus,'', 1725–30). == Graveco == Rottmayr estis la plej konata kaj grava pentristo de la komenciĝinta floranta baroko en Aŭstrio: furoris kaj liaj tabulbildoj kaj liaj [[fresko]]j. Krom [[Michael Willmann]] el [[Silezio]] kaj [[Cosmas Damian Asam]] el [[Bavario]] kaj [[Bohemio]] li fondis norde de la [[Alpoj]] la monumentan pentradon. Ĝi estis influonta ege la aŭstrajn pentristojn de la 18-a jarcento. En la verkaro speguliĝas la rava diverseco de artistaj idoloj kaj modoj de la pentroarto de la 17-a jarcento, antaŭ ĉio la efikoj de Rubens kaj de la romaj kaj veneciaj barokartistoj. Tamen Rottmayr nur inspiritis de ili kreonte el ties modeloj proprajn ideojn. == Aliaj verkoj (elekto) == * ĉ. 1691: ''Opferung der Iphigenie'' (Vieno, [[Kastelo Belvedere (Vieno)|Malsupra Belvedere-kastelo]]) * 1697: ''Engelssturz'' ([[Tittmoning]], kastelokapelo) * 1698: ''Hl. Lukas und hl. Caecilie''(Laufen, paroĥa kirko) * 1702: ''Hl. Benno'' ([[München]], [[Malnova Pinakoteko]]) * 1706-08: ''Allegorien nach Motiven der griechischen Mythologie'' (Vieno, Ĝardenpalaco Liechtenstein) * 1708: ''Heilige Familie'' (Salzburg, [[Kajetana preĝejo]]) * 1709: ''Martyrium der hl. Barbara'' (Salzburg, Kirko de la Johano-hospitalo) * 1717/18: ''Sieg der Schönbornschen Tugenden über die Laster'' (Kastelo [[Pommersfelden]] - marmora salonego) * 1723: ''Anbetung der Könige'' (kirko de la [[Monaĥejo Melk]]) == Fonto == * Prange, Peter, "Rottmayr von Rosenbrunn, Johann Michael" ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 22 (2005), p. 147-148 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118603353.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118603353 ligiloj ĉe DDB] {{DEFAŬLTORDIGO:Rottmayr, Johann Michael}} [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Aŭstraj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1654]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] t4sc3xqyqr8yiqngqe68vzztyn0g4m1 0 802548 9405175 9363358 2026-06-17T05:32:39Z ~2026-35416-93 258810 /* Internacia agado */ 9405175 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo|nomo=Cho Sung Ho (Cho estas la familia nomo kaj Sung Ho estas la alparola.) }} '''Cho Sung Ho''' (koree 조성호; '''Cho''' estas la familia nomo) esperantistiĝis en 1973 kaj aktivis en la movado, interalie kiel ĉefredaktoro de la gazeto [[La Espero el Koreio|La Espero el Koreujo]] kaj vicprezidanto de [[Korea Esperanto-Asocio|Korea Esperanto-Asocio (KEA)]]. Profesie li estis profesoro pri molekula biologio kaj biokemio. Li estis elektita kiel membro de la Akademio de Esperanto en 2025. == Landa agado == * Dumviva membro de KEA * Redaktoro (1979-1981) kaj ĉefredaktoro (1983) de [[La Espero el Koreio|La Espero el Koreujo]]. * Estrarano pri edukado de KEA (1991-1999) * Prezidanto de Incheon-Filio de KEA (1993-1997) * Membro de LKK de la 79-a [[Universala Kongreso de Esperanto|Universala Kongreso]] (1994) * Membro de Lingva Komitato de KEA (1998-2020) * Vicprezidanto de KEA (1999-2007) * Membro de Konsilantaro de KEA (2008-nun) * Ricevis la Premion por Elstara Agado de [[Korea Esperanto-Asocio|KEA]] (2000 kaj 2024) kaj la Premion Hajpin (2007). == Internacia agado == * Landa reprezentanto de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]], [[Internacia Scienca Asocio Esperanta|ISAE]] (1997-2003) kaj [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|ILEI]] (2002-2005). * Delegito, fakdelegito kaj dumviva membro de [[Universala Esperanto-Asocio]]. * Patrono de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] (1997-1998, 2021-nun). * Ricevis la [[Premio Grabowski|Premion Grabowski]] (2000). * Revizianto por [[PIV|la Nova Plena Ilustrita Vortaro]] (2002) pri la fako Biologio kaj Fiziologio kaj la fako Botaniko. * Korespondanto (2021-nun) kaj lingva revizianto (2025-nun) de [[Monato (gazeto)|Monato]]. * Ricevis la trian premion de la branĉo Prozo en la [[Belartaj Konkursoj]] 2024. * Membro de la [[Akademio de Esperanto]] (2025-2034) kaj de la juĝkomisiono de la [[Laŭro de la Akademio]] (2025-nun). * Membro de la [https://vortaro.net/blogo/?p=454 PIV-teamo] por reviziado (2025-nun). * Patrona membro de [[Japana Esperanto-Instituto]] (2026-nun). * Ricevis la duan premion de la branĉo Humuro en EKRA-26 (2026). * Verkis novelojn en [[Beletra Almanako]] kaj [[Monato (gazeto)|Monato]], mikronovelojn en [[Usona Esperantisto (bulteno)|Usona Esperantisto]], kaj diversajn artikolojn en [[Monato (gazeto)|Monato]], [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] ([[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]]), [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]] ([[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]), Beletra Almanako, [[La Ondo de Esperanto]], [https://revuoesperanto.org/sillok Reta Revuo] ([[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]), [[La Movado]] ([[Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj|KLEG]]), [[La Revuo Orienta]] ([[Japana Esperanto-Instituto|JEI]]), [[Esperanto sub la Suda Kruco]] ([[Aŭstralia Esperanto-Asocio|AEA]]-[[Nov-Zelanda Esperanto-Asocio|NZEA]]), [https://www.esperanto.yokohama/novajhoj-tamtamas/ Novaĵoj Tamtamas] , [[La Migranto]] ([[TANEF]]) kaj [[La Lanterno Azia]] ([[Korea Esperanto-Asocio|KEA]]). == Edukado kaj profesio == * Diplomitiĝis kaj magistriĝis pri biologio (BS, MS) ĉe [[Nacia Universitato de Seulo|Seula Nacia Universitato]] (1973-1979). * Doktoriĝis pri biokemio (PhD) ĉe la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino|Universitato de Teksaso]], Austin, Teksaso, Usono (1983-1987). * Esploristo ĉe la [https://www.ars.usda.gov/midwest-area/peoria-il/national-center-for-agricultural-utilization-research/ Nacia Centro por Esplorado pri Agrikultura Utiligado], Peoria, Ilinojso, Usono (1988-1990). * Profesoro pri molekula biologio kaj biokemio ĉe [https://eng.inha.ac.kr/eng/index.do Inha Universitato] , Koreujo (1991-2015). == Libroj en Esperanto == * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=3542 Ĉunhjang: Koreaj Rakontoj] (traduko, 1975) * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=5604 Elementa Kurslibro de Esperanto] (1980, kaj pluraj eldonoj) * [[La Bildstria Gvido al Genetiko]] (traduko, 1996) * [[Koreaj Malnovaj Rakontoj]] (traduko, 1997) * [[Korea Antologio de Noveloj]] (kompilo kaj traduko de kvin noveloj, 1999 kaj 2017) * [[Bunsun kaj Aiko: Rememore al mia unua amo]] (originala rakonto, 2020) ([https://www.youtube.com/watch?v=AO3y_JrgytI Jutuba recenzo]) * [[Monate kaj Kontakte]] (kolekto de artikoloj, 2023) == Eksteraj ligiloj == * [[wikidata:Wikidata:WikiProject_Biography/Authors_by_writing_language/Esperanto|Authors by language/Esperanto]] * [http://literaturo.esperanto.net/autor/cho.html "literaturo.esperanto.net" Originala Literaturo Esperanta] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koreaj esperantistoj]] mj3e6rmf5zohcp6r5wayvpw7nlgagj2 14 804083 9405049 7825858 2026-06-16T21:28:51Z Moldur 2507 9405049 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunikado en Ruando]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Ruando]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Afriko laŭ landoj|Ruando]] [[Kategorio:Kulturo de Ruando]] qsl7skzjlle6997cubs8dv7e1vawvbv 0 804333 9404670 8258455 2026-06-16T14:44:21Z Sj1mor 12103 9404670 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jyotirindranath TAGORE''' ({{lang-bn|জ্যোতিরিন্দ্রনাথ ঠাকুর}}; 4a de Majo 1849 – 4a de Marto 1925) estis barata dramaturgo, muzikisto, eldonisto kaj pentristo.<ref name = "Banglapedia">{{cite book |last=Ahmed |first=Wakil |year=2012 |chapter=Tagore, Jyotirindranath |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tagore,_Jyotirindranath |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher= Asiatic Society of Bangladesh }}</ref> Li ludis gravan rolon en la florado de la talento de sia pli juna frato, nome la unua ne-eŭropa ricevinto de [[Nobel-premio]], nome [[Rabindranath Tagore]].<ref name = "Bandopadhyay">Bandopadhyay, Hiranmay, ''Thakurbarir Katha'', pp. 106-113, Sishu Sahitya Sansad.</ref> Li estis frato ankaŭ de same verkistoj [[Dwijendranath Tagore]], [[Hemendranath Tagore]] kaj [[Satyendranath Tagore]]. == Verkoj == * Historiaj teatraĵoj -''Purubikram'' (1874), ''Sarojini'' (1875), ''Ashrumati'' (Larmovirino, 1879), ''Swapnamayi'' (Revovirino, 1882). * Satiraj teatraĵoj - ''Kinchit Jalajog'' (Some Refreshments, 1873), ''Eman Karma Ar Korbo Na'' (I will never do such a thing again 1877), ''Hathath Nabab'' (Suddenly a Ruler, 1884), ''Alik Babu'' (Strange Man, 1900). * Tradukoj - el [[Kālidāsa|Kalidasa]] ''[[Abhijñānaśākuntalam]]'' (Rekono de Ŝakuntala) kaj ''Malati Madhava'' (Malati kaj Madhava); ''Mrichhatika'' de Sudrak (Little Clay Cart); ''Meditaĵoj'' de [[Marcus Aurelius]], ''[[Julio Cezaro (literaturo)|Julius Caesar]]'' de [[William Shakespeare|Shakespeare]]; ''Gita Rahasja'' de [[Bal Gangadhar Tilak]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Tagore, Satyendranath}} [[Kategorio:Barataj pentristoj]] [[Kategorio:Barataj muzikistoj]] [[Kategorio:Barataj dramistoj]] [[Kategorio:Bengallingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Familio Tagore]] orwyytpf2nmgh1w52bda8548199f92z 14 804363 9405054 9112971 2026-06-16T21:40:15Z Moldur 2507 9405054 wikitext text/x-wiki Familio de [[Rabindranath Tagore]] {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Barataj familioj|Tagore]] fhtmxng641xb7l9fm1ifogdmhavagmh 0 806773 9405241 8950415 2026-06-17T07:18:27Z Sj1mor 12103 9405241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Getulio Alviani''' (prononco {{prononco|ĝeTU:ljo alviAni}}, naskiĝis la [[5-an de septembro]] [[1939]] en [[Udine]]; mortis la [[24-an de februaro]] [[2018]] en [[Milano]]<ref>[http://www.corriere.it/cultura/18_febbraio_24/morto-l-artista-getulio-alviani-c9593d12-1971-11e8-9cdc-0f9bea8569f6.shtml ''Getulio Alviani, l'arte dice addio all'artigiano della matematica'' ("arto adiaŭas la metiiston de matematiko")], la 24-an de februaro 2018, retejo ''corriere.it'' de la gazeto ''[[Corriere della Sera]]''</ref>) estis itala [[pentraĵo|pentristo]], objektartisto, reprezentanto de [[optika arto]] kaj [[kinetika arto]]. == Vivo kaj laboro == De infanaĝo, Alviani montris grandan talenton por [[dezajno]] (fasonado) kaj geometriaj desegnaĵoj. Li komencis sian edukon en [[Venecio]] ĉe la loka artlernejo, sed baldaŭ havis nur malmulte da intereso pri siaj studoj, kaj anstataŭe komencis pasigi siajn posttagmezojn studante klasikajn ĉefverkojn en la muzeoj de Venecio. Li ankaŭ komencis fari pli malgrandajn verkojn por lokaj arkitektoj kaj artistoj kiel ekzemple kolorakvafortoj. Liaj unuaj artaj verkoj estis la ''dratoj'', inspiritaj per supraj elektraj kurentkonduktiloj. Li estis fascinita per poluritaj [[aluminio|aluminiaj]] surfacoj kiujn li vidis en fabriko kie li laboris: post plia polurado kaj abrazio de la surfacoj, ili iĝis lia varmarko ''Superfici a testura vibratile'' ("surfacoj je vibranta teksturo") kaj alportis al li internacian rekonon. Li elmontris siajn aluminiajn surfacojn ĉe la ekspozicio ''Nove Tendencije'' en [[Zagrebo]] en 1961, kune kun aliaj artistoj kiuj sekvis similan vojon: esplorante la eblecojn de dinamika interago inter arto kaj la spektanto. Li komencis viglan interŝanĝon de ideoj kun artistoj kiel ekzemple ''Julio Le Parc, Alberto Biasi, François Morellet'' kaj [[Enrico Castellani]], kaj aktive kunlaboris en la studioj de la ''Groupe de Recherche d’Art Visuel'' en Parizo. Post translokiĝo al Milano en 1963, li amikiĝis kun [[Piero Manzoni]] kaj [[Lucio Fontana]] kiuj tre interesiĝis pri lia laboro kaj aĉetis kelkajn el siaj "surfacoj". En 1964 li estis invitita al la [[Venecia Bienalo]] por ekspozicii en ĉambro kun [[Enrico Castellani]]. En 1968 li partoprenis en la 4-a arta ekspozicio ''[[documenta]]'' de 1968 en [[Kassel]]. En 1965 li partoprenis en la ekspozicio ''The Responsive Eye'' ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto]] (MoMA) en [[Novjorko]], kune kun la tutmonde plej famaj artistoj de la [[kinetika arto]]. Lia laboro estis tiel sukcesa ke MoMA elektis ĝin kiel la kovrilbildon por la venonta ekspozicio de la muzeo: ''The New Acquisitions''. En la 1970-aj jaroj li vojaĝis al [[Sudameriko]], kaj laŭ peto de ''Jesús Rafael Soto'' li estis metita en la respondecon de la ''Muzeo de Moderna Arto'' de [[Ciudad Bolívar]]. Li ankaŭ denove partoprenis la Venecian Bienalon 1984, 1986 kaj 1993. Ekde 2000 li partoprenis en multaj gravaj ekspozicioj de Italio, Germanio, Aŭstrio kaj Argentino. Alviani vivis kaj laboris en [[Milano]]. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|italo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alviani, Getulio}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] g4rixzl1m249beq6su6drjier9j03wc 0 807169 9405254 8774854 2026-06-17T07:29:15Z Sj1mor 12103 9405254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arnold Bode''' (naskiĝis la [[23-an de decembro]] [[1900]] en [[Kaselo]]; mortis la [[3-an de oktobro]] [[1977]] samloke) estis germana [[pentristo]], [[desegnisto]], spaca artisto, [[kuratoro]], [[universitata instruisto]] kaj artinstruisto. Bode estas la fondinto de la internacia ekspozicio ''[[documenta]]'' de [[nuntempa arto]] en [[Kaselo]]. Tiu ekpozcio okazas ekde 1955 komence ĉiujn 4 aŭ 5 jarojn, ekde 1972 kontinue ĉiujn 5 jarojn, ĉiam dum 100 tagoj. Ĉiuuj eventoj havis pli ol 100 000 spektantojn - la ekspozicio de 2012 estis vidita de 904 992 vizitantoj, kaj tiu de 2017, kiu escepte okazis en du urboj, de 891 500 spektantoj en Kaselo kaj 339 000 en [[Ateno]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|germano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bode, Arnold}} [[Kategorio:Germanaj artistoj]] 0i2te6rg15ve0rbhdqgyssu16blkq2x 0 807948 9404790 8970832 2026-06-16T18:13:22Z ThomasPusch 1869 9404790 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Sil}} {{Ne konfuzu|Silj}} {{Informkesto urbo |bildo= <!-- kutime el vikidatumaro --> |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Sil''' ({{lang-uk|Сіль}}, {{lang-ru|Соль}}) estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]] de [[Ukrainio]]. Ĝi havis {{Unuo|660}} loĝantojn en 2015. Ekde februaro 2022 la loĝloko estas atakata de la [[rusia armeo]], kaj la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Sil (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] bd9khdcd9bzianipzvr89w9bguszm55 0 808075 9404780 8971899 2026-06-16T18:02:01Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Yunost.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Ĉistjakove''' ({{lang-uk|Чистякове}}; {{lang-ru|Торез}}, '''Torez''') estas urbo de [[Ukrainio]], en [[Donecka provinco]]. Ĝi havis {{Unuo|53462}} loĝantojn komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> La {{Daton|15|07|1964}}, Ĉistjakove estis alinomita Torez omaĝe al la Ĝenerala Sekretario de la Franca Komunista Partio, [[Maurice Thorez]]. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Torez (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Maurice Thorez]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Ĉistjakove| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] cijijaj8fe51sk01d9xde2deszkd2uh 9404782 9404780 2026-06-16T18:06:21Z ThomasPusch 1869 + partneraj komunumoj 9404782 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Yunost.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Ĉistjakove''' ({{lang-uk|Чистякове}}; {{lang-ru|Торез}}, '''Torez''') estas urbo de [[Ukrainio]], en [[Donecka provinco]]. Ĝi havis {{Unuo|53462}} loĝantojn komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> La {{Daton|15|07|1964}}, Ĉistjakove estis alinomita Torez omaĝe al la Ĝenerala Sekretario de la Franca Komunista Partio, [[Maurice Thorez]]. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[Thoraise]], en la [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Doubs (departemento)|Doubs]]'', en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] kaj en la historia regiono [[Franĉkonteo]] de [[Francio]] * {{flago|Francio}} [[Sallaumines]] (ekde 1990), en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Pas-de-Calais]], [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]] de [Francio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Torez (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Maurice Thorez]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Ĉistjakove| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 66hsjx9lyn2blbtzq9hr2a8vuo6t2da 0 809200 9404708 9144701 2026-06-16T16:22:29Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404708 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Ilovajsko (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Ilovajsko''' ({{Lang-uk|Іловайськ}}, {{Lang-ru|Иловайск}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|15447}} loĝantoj en 2021. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Ilovajsko (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] * [[Ilovajsko 2014. Bataliono Donbaso (filmo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Ilovajsko| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] na05pz7zuqbwn4jv9kk8mn45u8nhtfw 0 809807 9405023 9296343 2026-06-16T20:55:12Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La Princo kaj la Malriĉulo''' aŭ '''Reĝido kaj povrulo''' (angle '''The Prince and the Pauper''') estas romano verkita de la usona aŭtoro [[Mark Twain]] kaj publikigita en 1881. La intrigo de la romano okazas en la urbo [[Londono]] meze de la [[16-a jarcento]]. La romano ricevis multajn adaptojn por teatro, [[kino]] kaj [[televido]].[[Dosiero:The_Prince_and_The_Pauper_-_33-395.jpg|eta|La ''pauper'' kaj Princo Edward kiel imagita en 1882]] == Intriga resumo == Tom Canty estas knabo loĝanta kun sia familio en [[Ladurbo|slumo]] en la ekstera parto de tiama [[Londono]], la ĉefurbo de [[Reĝlando Anglio|Anglio]] en la tempo de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]]. Li pasigas siajn tagojn en [[Almozpetulo|almozpetante]] kaj ricevante batojn de sia patro kaj avino. Li studas kun maljuna kaj malavara [[pastro]], Patro Andreo, kiu instruas lin legi kaj skribi en la [[angla]] kaj iomete en la [[latina]]. Post kiam Tom aŭdas rakontojn pri princoj li volas renkonti realan reĝecon. Iun tagon, promenante proksime de la [[palaco]], li hazarde renkontas [[kronprinco]]n [[Eduardo la 6-a (Anglio)|Eduardo]], la heredonto de la trono, kiu verŝajne tre similas lin, kaj tiu invitas lin al la palaco. La knaboj baldaŭ malkovras ke ekzistas multe da vida simileco inter ili. Pro scivolemo kaj amuzo, ili ŝanĝas kostumojn, kaj tiel Eduardo iĝas almozulo vestita per sakŝtofo, dum Tom paŝas en la ŝuojn de la reĝa heredonto de la trono. De ĉi tie la intrigo iĝas komplika: Eduardo estas elĵetita el la palaco, la patro de Tom kolere murdas Patron Andreon kaj estas devigita fuĝi kun bando de ŝtelistoj kaj almozuloj, kaj Eduardo provas rakonti al homoj ke li estas la princo, la heredonto de la trono, sed neniu kredas lin. Finfine Eduardo trovas unu viron kiu kredas lin - Miles Hendon, malriĉa kortegano, kiu estis forpelita de sia hejmo kaj devigita batali en la armeo. Kun Miles Hendon, Eduardo sentiĝas protektita, kaj kune ili iras al la [[vilaĝo]] de Miles, kie ili malkovras ke la frato de Miles estas la reganto de la vilaĝo anstataŭ de Miles, kaj li forigas Miles Hendon kaj Eduardo'n kaj sendas ilin al [[malliberejo]]. En malliberejo, Eduardo malkovras la kruelecon de siaj leĝoj kaj ĵuras ŝanĝi ilin. Ankaŭ la vivo de Tom ne estas facila. Li havas malfacilecon adaptiĝi al la moroj de la palaco kaj lia konduto estas interpretita de tiuj ĉirkaŭ li kiel [[frenezo]]. La situacio plimalboniĝas kiam reĝo Henriko la 8-a mortas kaj Tom estas devigita porti la kronon. Kompatinda Tom estas konfuzita kaj havas malfacilan tempon trakti la situacion. Post kiam Eduardo kaj Miles Hendon estas liberigitaj de malliberejo, ili rapidas al Londono kaj alvenas ĉe la [[kronado]] de Eduardo (Tom), kaj Eduardo pruvas ke fakte li estas la kronprinco kaj fariĝas la nova reĝo. Ĉe la fino de la rakonto estas priskribite ke Eduardo estis bonkora kaj honesta reĝo, li helpis la senhavulojn, redonis al la kondamnita Miles la titolon kiun li meritas kiel la reganto de la vilaĝo kaj kompreneble prenas Tom kiel sian protektiton.[[Dosiero:Prince-and-Pauper-Faversham-Findlay.jpg|eta|William Faversham kaj Ruth Findlay en la Broadway produktado de Amélie Rives' adapto de ''La Princo kaj la Pauper'' (1920)]] == Vidu ankaŭ == * [[Lambert Simnel]] * [[La Fermaskito|La Homo en la Fera Masko]] * ''La Kaptito de Zenda'' * [[Glavo de Damoklo]] * [[La sanga ŝerco]] == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat|The Prince and the Pauper}} [https://web.archive.org/web/20030722185458/http://www.mtwain.com/The_Prince_and_the_Pauper/index.html La plena teksto de la romano en la angla] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Princo kaj la Almozulo, La}} [[Kategorio:Anglalingvaj romanoj]] [[Kategorio:Verkoj el la anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Literaturo de Usono]] [[Kategorio:Pikareskaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1881]] [[Kategorio:Fikciaj infanoj|Almozulo]] [[Kategorio:Fikciaj princoj]] [[Kategorio:Fikciaj paroj]] [[Kategorio:Londono en romanoj]] [[Kategorio:16-a jarcento en fikcio]] [[Kategorio:Romanoj adaptitaj al teatro]] 3drn4epbysxdfhq1lcmmaled3ddi986 0 810951 9404781 8971905 2026-06-16T18:02:42Z ThomasPusch 1869 9404781 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Ĉasiv Jar (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= <!-- kutime el vikidatumaro --> |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 |retejo = {{oficiala retejo|https://chasovoyarska-gromada.gov.ua}} }} [[dosiero:Railway station in Chasiv Yar after Russian shelling (01).jpg|eta|Stacidomo de Ĉasiv Jar post la rusa raketa atako]] '''Ĉasiv Jar''' ({{Lang-uk|Часів Яр}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|12250}} loĝantoj komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> Laŭ takso el tiuj en 2023 ankoraŭ restas 1 000. En la urbo Ĉasiv Jar, en [[1937]] jaro, naskiĝis fama sovetunia kantisto Iosif Kobzon. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{Referencoj }} == Vidu ankaŭ == * [[Ĉasiv Jar (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://chasovoyarska-gromada.gov.ua}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Ĉasiv Jar| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 0jx3rbw6fcwhifnxha5ucov97h7r8j3 0 812956 9405212 9326107 2026-06-17T06:52:20Z Sj1mor 12103 9405212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Marija Dmitrivna RAJEVSKA-IVANOVA''' ({{lang-uk|Марія Дмитрівна Раєвська-Іванова}}) (naskiĝis en [[1840]] en Havrilivka, nun Distrikto Barvinkivskij, [[Ĥarkiva provinco]], mortis en decembro [[1912]], en [[Ĥarkivo]], entombigita en sia naskiĝvilaĝo) estis ukraina artisto kaj instruisto. Ŝi estas la unua virino en la [[Rusa Imperio]] al kiu la [[Rusia Akademio de Belartoj|Sankt-Peterburga Akademio de Arto]] aljuĝis la titolon de artisto (1868). == Biografio == Marija Dmitrivna estis unu el la plej kleraj virinoj de sia tempo. Ĉar ŝi ne povis eniri la Sankt-Peterburgan Akademion de Arto (nur viroj estis akceptitaj tie), ŝi celkonscie okupiĝis pri memedukado. Ŝi kompletigis la sciojn akiritajn hejme per prelegoj ĉe la Milana Akademio de Sciencoj, kie ŝi studis lingvistikon, historion, teknikan zoologion kaj geologion en la itala. Ŝi studis en [[Dresdeno]] sub gvido de profesoro Adolf Erhard. Ŝi studis germanan lingvon kaj literaturon. En 1869 ŝi malfermis privatan desegnolernejon en [[Ĥarkivo]]. En 1896, urba lernejo de desegnaĵo kaj pentraĵo estis establita sur ĝia bazo, kiu estis transformita en artlernejon en 1912. Ŝia edzo, Serhij Oleksandroviĉ Rajevskij, estis aktivulo en publika eduko, kuratoro de la Ĥarkiva instrua distrikto. La filo Oleksandr Serhijoviĉ Rajevskij iĝis dezajnisto de vaporlokomotivoj. La klasoj en la privatlernejo de la artisto malfermitaj en Ĥarkivo komenciĝis jam en februaro 1869. La artisto aliris la instrumetodon kun plena respondeco. La artisto determinis la direkton de la lernejo - la reanimado de manfaritaĵoj, la plibonigo de la kvalito de industriaj varoj, kiuj rekte dependis de la larĝaj amasoj de la loĝantaro ricevantaj artan edukadon. Laŭ Igor Ŝarov, Rajevska-Ivanova, konsiderante, ke Ĥarkivo iĝas industria centro, elektis artan kaj industrian direkton por sia lernejo, kio igis tiun ĉi edukan institucion unu el la unuaj ligiloj en la tiama ĉeno de edukaj institucioj kun arta kaj industria direkto. Marija Dmitrivna opiniis, ke arto mem estas vokita ludi gravan rolon en la transformo de la socio, ke per la disvastigo de arta scio oni povas atingi altnivelan industrion, kaj tio devas kontribui al progreso kaj plibonigo de la vivo de ordinaraj homoj. Infanoj el ordinaraj familioj studis en la lernejo de la artisto, kaj ilia nombro konstante pliiĝis. Studentoj studis ledon kaj lignobruladon, ledan reliefon, pentradon sur porcelano, pentradon sur silko kaj veluro, pentradon de kahelfornoj, murpentradon. == Verkoj == [[Dosiero:Raevskaia1.jpg|maldekstra|eta|Kampara pejzaĝo]] La verkoj (oleoj kaj akvareloj) estas markitaj per la influo de akademiismo: * Memportreto (1866), * "Morto de kamparano en Ukrainio" (1868), * "La knabino apud la koto." Verkinto de la lernolibro "Desegna alfabeto por la familio kaj lernejo" ({{lang-ru|Азбука рисования для семьи и школы}}, 1879). {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070927063945/http://www.event.interami.com/index.php?year=2005&issue=13&id=1592 ''Можейко Інна''. Перша вчителька] ({{ru}}) * [http://magazines.russ.ru/volga/1999/11/yaskov.html ''Яськов Володимир''. Хлєбников. Косарєв. Харків] ({{ru}}) == Tradukfonto == {{Trad|uk|Раєвська-Іванова Марія Дмитрівна|37452397}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rajevska-Ivanova, Marija Dmitrivna}} [[Kategorio:Ukrainaj pentristoj]] [[Kategorio:Ukrainaj pedagogoj]] it52xe75oo3xutikgjm9bcwmifwc9z7 0 813549 9404500 7951171 2026-06-16T12:30:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404500 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Boris Pavloviĉ Grabovskij''' ([[ukraine]]: Бори́с Па́влович Грабо́вський, Boris Pavloviĉ Hrabovskij, [[ruse]] preskaŭ same ''Борис Павлович Грабовский'', sole la litero "ь" estas diferenco, naskiĝis la 26-an de majo 1901, mortis la 13-an de januaro 1966) estis sovetia inĝeniero de ukraina deveno kiu inventis unuan plene elektronikan televidilon (vidbenda elsenda tubo kaj videoricevilo) kiu estis montrita en 1928 en [[Taŝkento]]. En 1925, unu el la pioniroj de televido Boris Rosing konsilis kaj helpis lin en [[Samara]] peti pri patento (eldonita sub No 5592) de plene elektronika televidilo nomita Telefot. Boris estas la filo de la ukraina poeto Pavlo Grabovskij. Nuntempe tiu principo de televida figurado estas uzita preskaŭ en ĉiuj modernaj katodo-radio tuboj. Historiisto kaj etnografo Boris Golender en sia filma prelego priskribis pri tiu evento<ref>[http://www.fergananews.com/articles/8089 Invento de televido kaj Boris Grabovskij] {{ref-ru}}</ref>. Tiu dato de pruvo de la plene elektronika televidilo estas la plej frua konata ĝis nun. Malgraŭ tiu fakto, la plejparto de la modernaj historiistoj konsideras [[Vladimir Zvorikin]]<ref>[http://www.historyofinformation.com/expanded.php?id=694 artikolo ''Invention of the iconoscope, the first electronic television camera''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170704163607/http://historyofinformation.com/expanded.php?id=694 |date=2017-07-04 }} {{ref-en}}</ref> kaj [[Philo Taylor Farnsworth]]<ref>K. Krull, artikolo ''The boy who invented TV: The story of Philo Farnsworth'', 2014 {{ref-en}}</ref> kiel inventistoj de la unua plene elektronika televidilo. En 1964 la kontribuo farita al la evoluo de frua televido de Boris Grabovskij estis oficiale agnoskita de la Registaro kaj al li estis premiita prestiĝa grado ''Estiminda Inventinto de la [[Uzbeka Soveta Socialisma Respubliko]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|ukraino}} {{vivtempo|Grabovskij, B}} [[Kategorio:Sovetiaj inventistoj]] [[Kategorio:Taŝkento]] tau05ifikc7sepxb5526rplhif543tw 0 814016 9404528 8631476 2026-06-16T13:03:59Z Sj1mor 12103 9404528 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 48295 ''Liamgroah'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 48295 Liamgroah |Aliaj_nomoj = '''2002 KW₆''' ; 2001 BQ₃₆ ;<br />1998 HA₄₉ |Dato_de_malkovro = {{dato|27|majo|2002}} |Malkovrinto = [[NEAT]] |Loko_de_malkovro = [[Observatorio de la Monto Palomar|Mt. Palomar]] ([[Usono]]) |Epoko = 2460000.5 {{dato|25|februaro|2023}} TDB |Granda_duonakso = 351,751 [[1 E9 m|Gm]] (2,351 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 270,761 Gm (1,810 AU) |Apoapsido = 432,742 Gm (2,893 AU) |Discentreco = 0,2302 |Periodo = 1316,934 [[tago]]j (3,606 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 15:1 Mer / 41:7 Ven / 18:5 Ter / 23:12 Mar / 7:23 Jup --> |Klinangulo = 23,479° |Meza_anomaliangulo = 306,810°<small><br />[[Epoko (astronomio)|Epoko]] : {{dato|25|februaro|2023}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 126,965° |Argumento_de_periapsido = 100,117° |Terdistanco_min = 140,851 [[1 E9 m|Gm]] (0,9415 [[astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 3,309 ± 0,572 km |Albedo_geom = 0,161 ± 0,068 |Absoluta_magnitudo = 15,37 }} '''48295 ''Liamgroah''''' estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|27|majo|2002}} en la kadro de la astronomia kampanjo [[NEAT]] elde la [[Observatorio de la Monto Palomar]] ([[Kalifornio]], [[Usono]]). == Nomo == Ĝia nomo celebras la 18-an [[naskiĝtago]]n kaj la diplomon en duagrada lernejo de ''Liam Groah'' (naskiĝinta en [[2005]]), [[nepo]] de la Ĉefa Esploristo de NEAT : [[4490 Bambery|Raymond Bambery]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|48295-2002-kw6}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (48001–49000)#48251-48300|Listo de asteroidoj (46001 – 47000)]] |antaŭ = [[(48294) 2002 JG131|(48294) 2002 JG₁₃₁]] |periodo = '''48295 ''Liamgroah''''' |post = [[(48296) 2002 LB18|(48296) 2002 LB₁₈]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Liamgroah}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de NEAT]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2002]] ibdtdel8nscsz1nf57h72sfyr38nob7 0 815205 9405026 8698315 2026-06-16T20:56:22Z ThomasPusch 1869 9405026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1448}} | eonomo = {{paĝonomo}} | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bildo_priskribo = | tipo = | celo = | agareo = | fondodato = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | mapo = | sidejo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P159}}]], [[{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] | estro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron de ekofico --> | dungitaro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --> | lingvoj = | TTT-ejo = {{oficiala retejo}} | regiono-ISO = LV }} '''Latva Televido''' (en [[Latva lingvo|latve]] : '''Latvijas Televīzija''') estas la [[publika elsendado|publika televidstacio]] de [[Latvio]]. La televidreto estis establita en 1954 kaj elsendo en nigrablankaĵo, en 1974 ĝi ŝanĝis al la metodo [[SECAM]] kaj en 1998 la normo estis ŝanĝita al [[PAL]] <ref>[https://web.archive.org/web/20151208025731/http://www.lvrtc.lv/eng/par_mums/vesture/televizijas_vesture_Latvija Latvijas Valsts Radio un Televīzijas Centrs], ‏2015-12-08</ref>, en 2008 ĝi komencis esti elsendo en [[DVB-T]], ĝi estas financita je ĉirkaŭ 60 % de la latva registaro kaj 40 % per reklamoj, ĝi posedas du kanalojn kiuj elsendas en [[Latva lingvo|la latva]] kaj [[Rusa lingvo|rusa]], la LTV1-kanalo kiu dissendas la [[Eurovision Song Contest|Eŭrovido-Kantokonkurson]] kaj la LTV7-kanalo kiu dissendas sportajn eventojn kiel ekzemple la Olimpikoj. En 1993 la stacio aliĝis al la [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido|Eŭropa Dissendado de Unio]], ĝi aranĝis la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2003|Eŭrovido-Kantokonkurson de 2003]] kaj la [[Monda ĉampioneco en glacihokeo|Mondĉampionecon de Glaciohokeo]] 2006 <ref>País, Ediciones El (2003-05-25). "[https://elpais.com/diario/2003/05/25/radiotv/1053813606_850215.html Beth consiguió un decepcionante octavo puesto en el Festival de Eurovisión]". El País (en la hispana). ISSN 1134-6582.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.ltv.lv/}} * [https://www.ebu.ch/about/members?country=latvia Eŭropa/Eŭropa Elsendada Unio] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Litovio]] [[Kategorio:Ĝermoj pri Latvio]] 67irwwv3je7bix5zvqcl4gzbsojj4op 9405028 9405026 2026-06-16T20:56:44Z ThomasPusch 1869 9405028 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1448}} | eonomo = {{paĝonomo}} | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bildo_priskribo = | tipo = | celo = | agareo = | fondodato = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | mapo = | sidejo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P159}}]], [[{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] | estro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron de ekofico --> | dungitaro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --> | lingvoj = | TTT-ejo = {{oficiala retejo}} | regiono-ISO = LV }} '''Latva Televido''' (en [[Latva lingvo|latve]] : '''Latvijas Televīzija''') estas la [[publika elsendado|publika televidstacio]] de [[Latvio]]. La televidreto estis establita en 1954 kaj elsendo en nigrablankaĵo, en 1974 ĝi ŝanĝis al la metodo [[SECAM]] kaj en 1998 la normo estis ŝanĝita al [[PAL]] <ref>[https://web.archive.org/web/20151208025731/http://www.lvrtc.lv/eng/par_mums/vesture/televizijas_vesture_Latvija Latvijas Valsts Radio un Televīzijas Centrs], ‏2015-12-08</ref>, en 2008 ĝi komencis esti elsendo en [[DVB-T]], ĝi estas financita je ĉirkaŭ 60 % de la latva registaro kaj 40 % per reklamoj, ĝi posedas du kanalojn kiuj elsendas en [[Latva lingvo|la latva]] kaj [[Rusa lingvo|rusa]], la LTV1-kanalo kiu dissendas la [[Eurovision Song Contest|Eŭrovido-Kantokonkurson]] kaj la LTV7-kanalo kiu dissendas sportajn eventojn kiel ekzemple la Olimpikoj. En 1993 la stacio aliĝis al la [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido|Eŭropa Dissendado de Unio]], ĝi aranĝis la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2003|Eŭrovido-Kantokonkurson de 2003]] kaj la [[Monda ĉampioneco en glacihokeo|Mondĉampionecon de Glaciohokeo]] 2006 <ref>País, Ediciones El (2003-05-25). "[https://elpais.com/diario/2003/05/25/radiotv/1053813606_850215.html Beth consiguió un decepcionante octavo puesto en el Festival de Eurovisión]". El País (en la hispana). ISSN 1134-6582.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.ltv.lv/}} * [https://www.ebu.ch/about/members?country=latvia Eŭropa/Eŭropa Elsendada Unio] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Latvio]] [[Kategorio:Ĝermoj pri Latvio]] 86argdmjh5bp2atqn2h1987t1du1fha 9405179 9405028 2026-06-17T05:51:23Z Sj1mor 12103 9405179 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | regiono-ISO = LV }} '''Latva Televido''' (en [[Latva lingvo|latve]] : '''Latvijas Televīzija''') estas la [[publika elsendado|publika televidstacio]] de [[Latvio]]. La televidreto estis establita en 1954 kaj elsendo en nigrablankaĵo, en 1974 ĝi ŝanĝis al la metodo [[SECAM]] kaj en 1998 la normo estis ŝanĝita al [[PAL]] <ref>[https://web.archive.org/web/20151208025731/http://www.lvrtc.lv/eng/par_mums/vesture/televizijas_vesture_Latvija Latvijas Valsts Radio un Televīzijas Centrs], ‏2015-12-08</ref>, en 2008 ĝi komencis esti elsendo en [[DVB-T]], ĝi estas financita je ĉirkaŭ 60 % de la latva registaro kaj 40 % per reklamoj, ĝi posedas du kanalojn kiuj elsendas en [[Latva lingvo|la latva]] kaj [[Rusa lingvo|rusa]], la LTV1-kanalo kiu dissendas la [[Eurovision Song Contest|Eŭrovido-Kantokonkurson]] kaj la LTV7-kanalo kiu dissendas sportajn eventojn kiel ekzemple la Olimpikoj. En 1993 la stacio aliĝis al la [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido|Eŭropa Dissendado de Unio]], ĝi aranĝis la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2003|Eŭrovido-Kantokonkurson de 2003]] kaj la [[Monda ĉampioneco en glacihokeo|Mondĉampionecon de Glaciohokeo]] 2006 <ref>País, Ediciones El (2003-05-25). "[https://elpais.com/diario/2003/05/25/radiotv/1053813606_850215.html Beth consiguió un decepcionante octavo puesto en el Festival de Eurovisión]". El País (en la hispana). ISSN 1134-6582.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.ltv.lv/}} * [https://www.ebu.ch/about/members?country=latvia Eŭropa/Eŭropa Elsendada Unio] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Latvio]] [[Kategorio:Ĝermoj pri Latvio]] ci2dl248dgvs59uk437mmkvfug0ariu 9405180 9405179 2026-06-17T05:52:05Z Sj1mor 12103 9405180 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | regiono-ISO = LV | situo sur mapo=Centra Rigo | zomo=13 }} '''Latva Televido''' (en [[Latva lingvo|latve]] : '''Latvijas Televīzija''') estas la [[publika elsendado|publika televidstacio]] de [[Latvio]]. La televidreto estis establita en 1954 kaj elsendo en nigrablankaĵo, en 1974 ĝi ŝanĝis al la metodo [[SECAM]] kaj en 1998 la normo estis ŝanĝita al [[PAL]] <ref>[https://web.archive.org/web/20151208025731/http://www.lvrtc.lv/eng/par_mums/vesture/televizijas_vesture_Latvija Latvijas Valsts Radio un Televīzijas Centrs], ‏2015-12-08</ref>, en 2008 ĝi komencis esti elsendo en [[DVB-T]], ĝi estas financita je ĉirkaŭ 60 % de la latva registaro kaj 40 % per reklamoj, ĝi posedas du kanalojn kiuj elsendas en [[Latva lingvo|la latva]] kaj [[Rusa lingvo|rusa]], la LTV1-kanalo kiu dissendas la [[Eurovision Song Contest|Eŭrovido-Kantokonkurson]] kaj la LTV7-kanalo kiu dissendas sportajn eventojn kiel ekzemple la Olimpikoj. En 1993 la stacio aliĝis al la [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido|Eŭropa Dissendado de Unio]], ĝi aranĝis la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2003|Eŭrovido-Kantokonkurson de 2003]] kaj la [[Monda ĉampioneco en glacihokeo|Mondĉampionecon de Glaciohokeo]] 2006 <ref>País, Ediciones El (2003-05-25). "[https://elpais.com/diario/2003/05/25/radiotv/1053813606_850215.html Beth consiguió un decepcionante octavo puesto en el Festival de Eurovisión]". El País (en la hispana). ISSN 1134-6582.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.ltv.lv/}} * [https://www.ebu.ch/about/members?country=latvia Eŭropa/Eŭropa Elsendada Unio] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Latvio]] [[Kategorio:Ĝermoj pri Latvio]] b1ok0qhw560xpp2u0om0y0b7t1xirsu 9405181 9405180 2026-06-17T05:53:50Z Sj1mor 12103 9405181 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | regiono-ISO = LV | situo sur mapo=Centra Rigo | zomo=13 }} '''Latva Televido''' ({{l-lv|Latvijas Televīzija}}) estas la [[publika elsendado|publika televidstacio]] de [[Latvio]]. La televidreto estis establita en 1954 kaj elsendo en nigrablankaĵo, en 1974 ĝi ŝanĝis al la metodo [[SECAM]] kaj en 1998 la normo estis ŝanĝita al [[PAL]] <ref>[https://web.archive.org/web/20151208025731/http://www.lvrtc.lv/eng/par_mums/vesture/televizijas_vesture_Latvija Latvijas Valsts Radio un Televīzijas Centrs], ‏2015-12-08</ref>, en 2008 ĝi komencis esti elsendo en [[DVB-T]], ĝi estas financita je ĉirkaŭ 60 % de la latva registaro kaj 40 % per reklamoj, ĝi posedas du kanalojn kiuj elsendas en [[Latva lingvo|la latva]] kaj [[Rusa lingvo|rusa]], la LTV1-kanalo kiu dissendas la [[Eurovision Song Contest|Eŭrovido-Kantokonkurson]] kaj la LTV7-kanalo kiu dissendas sportajn eventojn kiel ekzemple la Olimpikoj. En 1993 la stacio aliĝis al la [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido|Eŭropa Dissendado de Unio]], ĝi aranĝis la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2003|Eŭrovido-Kantokonkurson de 2003]] kaj la [[Monda ĉampioneco en glacihokeo|Mondĉampionecon de Glaciohokeo]] 2006 <ref>País, Ediciones El (2003-05-25). "[https://elpais.com/diario/2003/05/25/radiotv/1053813606_850215.html Beth consiguió un decepcionante octavo puesto en el Festival de Eurovisión]". El País (en la hispana). ISSN 1134-6582.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.ltv.lv/}} * [https://www.ebu.ch/about/members?country=latvia Eŭropa/Eŭropa Elsendada Unio] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Latvio]] [[Kategorio:Ĝermoj pri Latvio]] fjsy8miz2xiiulqkgr4axgaxesy73jb 9405182 9405181 2026-06-17T05:54:02Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Latvijas Televīzija]] al [[Latva Televido]] 9405181 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | regiono-ISO = LV | situo sur mapo=Centra Rigo | zomo=13 }} '''Latva Televido''' ({{l-lv|Latvijas Televīzija}}) estas la [[publika elsendado|publika televidstacio]] de [[Latvio]]. La televidreto estis establita en 1954 kaj elsendo en nigrablankaĵo, en 1974 ĝi ŝanĝis al la metodo [[SECAM]] kaj en 1998 la normo estis ŝanĝita al [[PAL]] <ref>[https://web.archive.org/web/20151208025731/http://www.lvrtc.lv/eng/par_mums/vesture/televizijas_vesture_Latvija Latvijas Valsts Radio un Televīzijas Centrs], ‏2015-12-08</ref>, en 2008 ĝi komencis esti elsendo en [[DVB-T]], ĝi estas financita je ĉirkaŭ 60 % de la latva registaro kaj 40 % per reklamoj, ĝi posedas du kanalojn kiuj elsendas en [[Latva lingvo|la latva]] kaj [[Rusa lingvo|rusa]], la LTV1-kanalo kiu dissendas la [[Eurovision Song Contest|Eŭrovido-Kantokonkurson]] kaj la LTV7-kanalo kiu dissendas sportajn eventojn kiel ekzemple la Olimpikoj. En 1993 la stacio aliĝis al la [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido|Eŭropa Dissendado de Unio]], ĝi aranĝis la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2003|Eŭrovido-Kantokonkurson de 2003]] kaj la [[Monda ĉampioneco en glacihokeo|Mondĉampionecon de Glaciohokeo]] 2006 <ref>País, Ediciones El (2003-05-25). "[https://elpais.com/diario/2003/05/25/radiotv/1053813606_850215.html Beth consiguió un decepcionante octavo puesto en el Festival de Eurovisión]". El País (en la hispana). ISSN 1134-6582.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.ltv.lv/}} * [https://www.ebu.ch/about/members?country=latvia Eŭropa/Eŭropa Elsendada Unio] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Latvio]] [[Kategorio:Ĝermoj pri Latvio]] fjsy8miz2xiiulqkgr4axgaxesy73jb 0 815380 9404594 9306934 2026-06-16T13:56:34Z ThomasPusch 1869 9404594 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jari TERVO''' ({{diskreta mallongigo|n.|naskiĝis}} 2-an de februaro 1959, [[Rovaniemi]]) estas finna [[verkisto]]. Li loĝas en [[Helsinko]]. Tervo komencis kiel poeto kaj moviĝis al prozo, kaj ofte utiligis sian hejmurbon Rovaniemi kiel la scenaron por siaj simplaj verkoj. Tervo finis literaturstudojn ĉe la [[Universitato de Helsinko]]. Li laboris kiel raportisto por [[Ilta-Sanomat]] ĝis 1995, kiam li iĝis sendependa verkisto. Post tio, krom siajn librojn, li verkis ankaŭ kolumnojn por [[Ilta-Sanomat]]. Liaj ŝatokupoj estas futbalo kaj filmoj. Li venis al la atento de la ĝenerala publiko kiel regula membro de la distra programo de Uutisvuoto. La prozo de Tervo estas tradicia intrig-bazita prozo, kiun Tervo volonte defendis. La humuro de la ĉiutaga vivo estas la centra stiltrajto de Tervo. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Tervo, Jari}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] nb831dt3gnylhwsb6uqc7d8vwra8s6y 9404632 9404594 2026-06-16T14:29:09Z ThomasPusch 1869 9404632 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jari TERVO''' ({{diskreta mallongigo|n.|naskiĝis}} 2-an de februaro 1959, [[Rovaniemi]]) estas finna [[verkisto]], ĵurnalisto kaj televida personaĵo. Li loĝas en [[Helsinko]]. Tervo komencis kiel poeto kaj moviĝis al prozo, kaj ofte utiligis sian hejmurbon Rovaniemi kiel la scenaron por siaj simplaj verkoj. Tervo finis literaturstudojn ĉe la [[Universitato de Helsinko]]. Li laboris kiel raportisto por [[Ilta-Sanomat]] ĝis 1995, kiam li iĝis sendependa verkisto. Post tio, krom siajn librojn, li verkis ankaŭ kolumnojn por [[Ilta-Sanomat]]. Liaj ŝatokupoj estas futbalo kaj filmoj. Li venis al la atento de la ĝenerala publiko kiel regula membro de la distra programo de Uutisvuoto. La prozo de Tervo estas tradicia intrig-bazita prozo, kiun Tervo volonte defendis. La humuro de la ĉiutaga vivo estas la centra stiltrajto de Tervo. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Tervo, Jari}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] 1rwyuuy4mnr680z736z9vqkam2l0jo8 0 817094 9405173 9236737 2026-06-17T05:20:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405173 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|emblemo=neniu|regiono-ISO=NL|situo sur mapo=Centra Utreĥto|zomo=13}} '''CLARIN ERIC'''<ref>Noto: CLARIN estas reprezentita kaj kunordigita kiel jura unuo fare de la CLARIN-konsorcio en la formo de '''ERIC''' (''European Research Infrastructure Consortium'' aŭ Konsorcio por eŭropa esplorinfrastrukturo).</ref> (akronimo de la angla '''''Common Language Resources and Technology Infrastructure''''' aŭ <em lang="en">Komunaj Lingvaj Rimedoj kaj Teknologia Infrastrukturo)</em> estas konsorcio establita en [[2012]] por eŭropa esplorinfrastrukturo, implikante [[Universitato|universitatojn]], esplorcentrojn, [[Biblioteko|bibliotekojn]] kaj publikajn [[Arkivo|arkivojn]] en multaj [[Eŭropo|eŭropaj]] landoj. Ĝia celo estas krei kaj [[kunhavigo|kunhavigi]] ciferecajn lingvajn datumarojn, ciferecajn rimedojn kaj trejnmaterialojn <ref name="about">(es) Tamás Váradi, Peter Wittenburg, Steven Krauwer, Martin Wynne, Kimmo Koskenniemi, ''[http://www.lrec-conf.org/proceedings/lrec2008/pdf/317_paper.pdf CLARIN: Common Language Resources and Technology Infrastructure].'' Ĉi tiu dokumento donas superrigardon de la eŭropa projekto CLARIN, kies ĉefa celo estas stimuli kaj krei esploran infrastrukturon por la disvolviĝo kaj funkciigo de lingvorimedoj kaj teknologio (LRT) kun speciala emfazo de edukaj aplikoj en ĉiuj fakoj.</ref> . == Celaro == CLARIN celas kontribui al plurlingva tuteŭropa esplorareo kaj atentigi pri la graveco de plurmedia kaj distanca komunikado. Se unuflanke oni volas konservi la kulturan identecon, eĉ tiun de malplimultoj, sed aliflanke ankaŭ volas plifortigi kaj prepari la junan generacion por tutmonda konkurenco kaj ekscelenco, ne ekzistas alia maniero ol plibonigi la edukadon kaj la kulturajn mediojn kiel eble plej multe, interalie akcelante kaj realigante plulrlingvan kaj multkulturan edukadon en lernejoj, altlernejoj kaj universitatoj<ref>(es) ''[http://www.uoc.edu/digithum/10/dt/esp/bel_bel_espeja_marimon_villegas.pdf El proyecto CLARIN: una infraestructura de investigación científica para las humanidades y las ciencias sociales]''. [https://web.archive.org/web/20100601233418/http://www.uoc.edu/digithum/10/dt/esp/bel_bel_espeja_marimon_villegas.pdf Arkivite] la 1-an de junio 2010 en [[Wayback Maŝino]], Digithum ("las humanidades en la era digital"): CLARIN, projekto de grandskala scienca kunlaborado en Eŭropo, kies celo estas plibonigi la uzon de teknologiaj instrumentoj en la esplorado en la kampoj de la homaj kaj la sociaj sciencoj.</ref>. La tagordo de ''Open Science'' kaj la justaj datumprincipoj ([https://www.clarin.eu/fair FAIR]) situas en la kerno de la valoroj de CLARIN. == Financado kaj rimedoj == La projekto CLARIN estis financita kun la subteno de [[Eŭropa Komisiono|la Eŭropa Komisiono]]. Ĝi estas nuntempe plene financata de la membroŝtatoj. Kelkaj el la rimedoj alireblaj per CLARIN-infrastrukturo estas: * Arkivo de lingvoj en danĝero (ELAR) * Oksforda Tekstarkivo (OTA) * PlWordNet (leksika kaj semantika informtenejo pri la pola lingvo) == CLARIN-membroj == Membroj povas aliri ĉiujn ilojn kaj rimedojn. Multaj el la resursoj ankaŭ estas libere alireblaj por aliaj interesitaj uzokomunumoj, ene kaj ekstere de akademioj. {| class="wikitable" !landoj ! Naciaj Konsorcioj |- | [[Aŭstrio]] | [http://digital-humanities.at/ KLARAJ-AT] |- | [[Belgio]] | [https://clarin-be.ivdnt.org/ KLARINO ESTU] |- | [[Bulgario]] | [https://clada-bg.eu/ CLaDA-BG] |- | [[Kroatio]] | [https://www.clarin.hr/en/ HR-CLARIN] |- | [[Kipro]] | CLARIN-CY |- | [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]] | [https://lindat.cz LINDAT/CLARIAH-CZ] |- | [[Danio]] | [https://info.clarin.dk/en/ CLARIN-DK] |- | [[Estonio]] | [https://keeleressursid.ee/en/ CLARIN Estonio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230330085710/https://keeleressursid.ee/en/ |date=2023-03-30 }} |- | [[Finnlando]] | [https://www.kielipankki.fi/organization/ FIN-KLARIN] |- | [[Grekio]] | [https://www.clarin.gr/en clari:el] |- | [[Reĝlando de Nederlando|Nederlando]] | [https://www.clariah.nl/en/about/international CLARIAH-NL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210225220351/https://clariah.nl/en/about/international |date=2021-02-25 }} |- | [[Islando]] | [http://clarin.is/en/ CLARIN Islando] |- | [[Litovio]] | [http://clarin-lt.lt/?lang=en CLARIN-LT] |- | [[Latvio]] | [http://www.clarin.lv/lv/ CLARIN-LV] |- | [[Germanio]] | [https://www.clarin-d.net/en/ CLARIN-D] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230113082533/https://www.clarin-d.net/en/ |date=2023-01-13 }} |- | [[Norvegio]] | [https://clarin.w.uib.no/ CLARINO] |- | [[Pollando]] | CLARIN-PL |- | [[Portugalio]] | [https://portulanclarin.net/ PORTULAN CLARIN] |- | [[Slovenio]] | [http://www.clarin.si/info/about/ KLARINO.] [http://www.clarin.si/info/about/ SI] |- | [[Svedio]] | [https://sweclarin.se/eng SWE-CLARIN] |- | [[Hungario]] | [http://clarin.hu/en HunCLARIN] |- | [[Italio]] | [http://www.clarin-it.it/ CLARIN-IT] |- |- | '''Observantoj''' | '''Naciaj konsorcioj''' |- | [[Sud-Afriko|Sudafriko]] | [https://sadilar.org/ SADILAR] |- | [[Svislando]] | [https://clarin-ch.ch/ CLARIN-CH] |- | [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] | [https://www.clarin.ac.uk/ CLARIN-UK] |- | '''Alia''' | '''Institucioj''' |- | [[Universitato Carnegie Mellon]] (USA) | [https://talkbank.org/ TalkBank] |} == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == (en) [https://www.clarin.eu/content/about-clarin Retejo de CLARIN] (kun informfilmeto) [[Kategorio:Komputa lingvistiko]] [[Kategorio:Leksikografio]] [[Kategorio:Sciencaj institucioj]] lll6j9jwy7dhv52kugobjdgdo7heama 0 818366 9404774 8971867 2026-06-16T17:59:30Z ThomasPusch 1869 9404774 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Paraskovijivka''' ({{Lang-uk|Парасковіївка}}, {{Lang-ru|Парасковиевка}}) estas vilaĝo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|2810}} loĝantoj en 2022. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Ŝevĉenko (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 58lw0hlcd5tz1bg3890kx5i94xps1k3 0 820002 9404597 8229184 2026-06-16T13:59:43Z ThomasPusch 1869 9404597 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|nomo=Ilia Ponomarenko|loko de naskiĝo=[[Volnovaĥa]]|profesio=Ĵurnalisto|dato de naskiĝo=25-an de februaro 1992<ref>{{cite web |title=Ilia Ponomarenko |url=https://twitter.com/IAPonomarenko/status/1620113162082324481 |publisher=Twitter}}</ref>|aktivaj jaroj=2014-nun|retejo=https://kyivindependent.com/author/illia-ponomarenko|universitato=Ŝtata Universitato de Mariupolo}} '''Ilja Ponomarenko''' ([[Ukraina lingvo|ukraine]]: Ілля Пономаренко) estas [[Ukrainio|ukraina]] ĵurnalisto, militraportisto kaj analizisto pri defendo kiu skribas por ''[[The Kyiv Independent]]''. En januaro 2023, pro lia eminenta rolo en la raportado pri la [[Rus-ukraina milito (de 2014)|rus-ukraina milito]], li estis priskribita de ''[[Der Spiegel]]'' kiel "probable la plej fama ukraino post la prezidento [[Volodimir Zelenskij]]"<ref name=":0">"[https://www.spiegel.de/international/world/wielding-the-pen-fighting-on-the-twitter-front-in-ukraine-a-c2056bc2-24a1-4c36-9709-123d94d909fb Fighting on the Twitter Front in Ukraine]", ''[[Der Spiegel]]'', la 5-an de septembro 2022</ref>. Mallonge post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Ukrainio en 2022]], Ponomarenko vidis sian sekvantaron ĉe Tvitero grandiĝi ĝis superi unu milionon da sekvantoj, pro tio ke multaj serĉis lokan informanton en la unuaj tagoj de la invado; ''Der Spiegel'' skribis ke "por homoj tutmonde, li fariĝis la plej grava kronikisto de la milito dum ĉi tiu periodo"<ref name=":0" />. Ekde tiam, li estis regule citita en la internacia amaskomunikilaro, kaj skribis tradukitajn opinioartikolojn, ekzemple por la [[Norvegio|norvega]] gazeto ''[[Aftenposten]]''.<ref>"[https://www.aftenposten.no/meninger/kronikk/i/v5o4x4/arbeidet-mitt-er-blitt-min-egen-personlige-tragedie Arbeidet mitt er blitt min egen personlige tragedie]", ''[[Aftenposten]]'', la 9-an de junio 2022</ref> Ponomarenko kreskiĝis en [[Volnovaĥa]], kaj studis en la [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]]. Li asertis ke li estis studanta internaciajn rilatojn en [[Mariupolo]] kiam la urbo estis [[Milito de Donbaso|okupita en 2014]] de [[Donecka Popola Respubliko|fortoj subtenitaj de Rusio]]. Li ekis raporti pri la batalado por [[BBC Radio]] dum ĉi tiu periodo<ref>"[https://www.is.fi/ulkomaat/art-2000008868615.html Kuuluisa ukrainalais­toimittaja ylisti yhtäkkiä Suomea Twitterissä – kertoo nyt, miksi"], ''[[Ilta-Sanomat]]'', la 9-an de junio 2022</ref>. Ĝis 2021, li laboris por la [[Kyiv Post|''Kyiv Post'']], sed post la abrupta reformatigo kaj portempa fermigo de la ''Kyiv Post'' novembre de 2021, Ponomarenko estis en la teamo de ĵurnalistoj kiuj fondis ''The Kyiv Independent''<ref>"[https://thebulletin.org/2022/04/illia-ponomarenko-ukraines-most-followed-war-journalist-is-a-dude-from-donbas/ Illia Ponomarenko: Ukraine’s most-followed war journalist is a “dude” from Donbas]", ''Bulletin of the Atomic Scientists'', la 28-an de aprilo 2022</ref>. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} * Ĉi tiu artikolo estas traduko de la [[Angla lingvo|anglalingva]] artikolo « [[:en:Illia_Ponomarenko|Ilja Ponomarenko]] » {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ponomarenko, Ilia}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Ĵurnalistoj]] qqskuuelwwc0thqiev59w7s30qs7hav 9404598 9404597 2026-06-16T14:00:30Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Ilia Ponomarenko]] al [[Ilja Ponomarenko]] 9404597 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|nomo=Ilia Ponomarenko|loko de naskiĝo=[[Volnovaĥa]]|profesio=Ĵurnalisto|dato de naskiĝo=25-an de februaro 1992<ref>{{cite web |title=Ilia Ponomarenko |url=https://twitter.com/IAPonomarenko/status/1620113162082324481 |publisher=Twitter}}</ref>|aktivaj jaroj=2014-nun|retejo=https://kyivindependent.com/author/illia-ponomarenko|universitato=Ŝtata Universitato de Mariupolo}} '''Ilja Ponomarenko''' ([[Ukraina lingvo|ukraine]]: Ілля Пономаренко) estas [[Ukrainio|ukraina]] ĵurnalisto, militraportisto kaj analizisto pri defendo kiu skribas por ''[[The Kyiv Independent]]''. En januaro 2023, pro lia eminenta rolo en la raportado pri la [[Rus-ukraina milito (de 2014)|rus-ukraina milito]], li estis priskribita de ''[[Der Spiegel]]'' kiel "probable la plej fama ukraino post la prezidento [[Volodimir Zelenskij]]"<ref name=":0">"[https://www.spiegel.de/international/world/wielding-the-pen-fighting-on-the-twitter-front-in-ukraine-a-c2056bc2-24a1-4c36-9709-123d94d909fb Fighting on the Twitter Front in Ukraine]", ''[[Der Spiegel]]'', la 5-an de septembro 2022</ref>. Mallonge post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Ukrainio en 2022]], Ponomarenko vidis sian sekvantaron ĉe Tvitero grandiĝi ĝis superi unu milionon da sekvantoj, pro tio ke multaj serĉis lokan informanton en la unuaj tagoj de la invado; ''Der Spiegel'' skribis ke "por homoj tutmonde, li fariĝis la plej grava kronikisto de la milito dum ĉi tiu periodo"<ref name=":0" />. Ekde tiam, li estis regule citita en la internacia amaskomunikilaro, kaj skribis tradukitajn opinioartikolojn, ekzemple por la [[Norvegio|norvega]] gazeto ''[[Aftenposten]]''.<ref>"[https://www.aftenposten.no/meninger/kronikk/i/v5o4x4/arbeidet-mitt-er-blitt-min-egen-personlige-tragedie Arbeidet mitt er blitt min egen personlige tragedie]", ''[[Aftenposten]]'', la 9-an de junio 2022</ref> Ponomarenko kreskiĝis en [[Volnovaĥa]], kaj studis en la [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]]. Li asertis ke li estis studanta internaciajn rilatojn en [[Mariupolo]] kiam la urbo estis [[Milito de Donbaso|okupita en 2014]] de [[Donecka Popola Respubliko|fortoj subtenitaj de Rusio]]. Li ekis raporti pri la batalado por [[BBC Radio]] dum ĉi tiu periodo<ref>"[https://www.is.fi/ulkomaat/art-2000008868615.html Kuuluisa ukrainalais­toimittaja ylisti yhtäkkiä Suomea Twitterissä – kertoo nyt, miksi"], ''[[Ilta-Sanomat]]'', la 9-an de junio 2022</ref>. Ĝis 2021, li laboris por la [[Kyiv Post|''Kyiv Post'']], sed post la abrupta reformatigo kaj portempa fermigo de la ''Kyiv Post'' novembre de 2021, Ponomarenko estis en la teamo de ĵurnalistoj kiuj fondis ''The Kyiv Independent''<ref>"[https://thebulletin.org/2022/04/illia-ponomarenko-ukraines-most-followed-war-journalist-is-a-dude-from-donbas/ Illia Ponomarenko: Ukraine’s most-followed war journalist is a “dude” from Donbas]", ''Bulletin of the Atomic Scientists'', la 28-an de aprilo 2022</ref>. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} * Ĉi tiu artikolo estas traduko de la [[Angla lingvo|anglalingva]] artikolo « [[:en:Illia_Ponomarenko|Ilja Ponomarenko]] » {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ponomarenko, Ilia}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Ĵurnalistoj]] qqskuuelwwc0thqiev59w7s30qs7hav 0 827030 9404748 8997114 2026-06-16T17:48:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404748 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' | kantono = [[kantono Saint-Amour]] <!--{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}--> | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' estas aparte malgranda [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' kaj ekde 2015 apartenas al la [[kantonoj de Francio|kantono]] [[kantono Saint-Amour]] (antaŭe ĝi estis parto de la tiam malfondita [[kantono Saint-Julien]]). La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Konataj lokanoj == * --> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/broissia/ informa paĝeto en la departementa retejo]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] 4uir6ztov8qfcymaxi09ot5y81mpkcs 0 829480 9405341 9268661 2026-06-17T08:55:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405341 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}[[Dosiero:Johann Carl Friedrich Maelzer (* um 1800 in Gotha, † 1872).jpg|eta|Carl Friedrich Maelzer, ĉ. 1850]] '''Johann Carl Friedrich MAELZER''' (naskiĝinta ĉ. en 1800 je [[Gotao]], mortinta en 1872) estis [[germanio|germana]] kuproforĝisto kaj entreprenisto. Lia familio tenadis dum tri generacioj, t.e. inter 1839 kaj 1972, la fabrikon [[Tobiashammer (Ohrdruf)]]. == Vivo== En la 1.4.1839 Maelzer kune kun la komercisto Friedrich Ferdinand Ortlepp estigis la firmaon ''Carl Maelzer & Comp.'' kiu akiris samjare en septembro la martelegan komplekson de Tobiashammer. De tiam la tuto paŝo, post paŝo, kreskis. Inter 1851 kaj 1854 oni ekipis ĝin per [[lado]]-laminatejo. En 1865 finfariĝis dua martelego. Fine la entreprenistoj dungis inter du kaj tri dekoj da laboristoj originaj el Ohrdruf kaj la ĉirkaŭaĵoj. Ili investis multe por daŭre plilukrigi la tuton. Maelzer krome estis urba konsiliano kaj politike engaĝiĝis por sia regiono. == Efikoj== [[Dosiero:Luisenthal-Wölfiser Straße 4-1.CTH.JPG|eta|vilao de la Maelzer-oj en [[Luisenthal]] (2015)]] En 1872, post la morto de Carl Friedrich Maelzer, transprenis la taskojn sen kompaniano ties filo August Christian (1844-1892). Li ankoraŭ pliampleksigis la bienon grunde kaj starigis tie agrikulturajn ejojn, remizojn kaj garbejon. Poste ties edzino Minna (1849-1922) ĉefis; en 1899 ŝi igis la gotaan arĥitekton [[Julius Krusewitz]] fari planojn por la domo ''Villa Sylvia'' sur la monto Kienberg je Luisenthal (Wölfiser Straße 4; kun 745 m² da loĝadspaco) kiu hodiaŭ estas aĵo monumentprotektota. En 1900 ŝi ekrespondeculigis sian bofilon Hans Bähr; en la 1.1.1941 li iĝis sola posedanto de ''Carl Maelzer & Comp. S.R.L.'' En julio 1972 aĉetis ĝin la ekonomia konsilio de la Distrikto [[Erfurto]]; tuj la laboroj je Tobiashammer ĉesis. En 1973 la fabriko iĝis parto de la [[popolproprieta entrepreno]] ''VEB Stahlverformungswerk Ohrdruf''. == Literaturo == * Dietmar Grosser: "Der Tobiashammer ist eines der wertvollsten Industriedenkmäler Thüringens." Ĉe: TA, 21.2.2015, ([https://www.thueringer-allgemeine.de/kultur/der-tobiashammer-ist-eines-der-wertvollsten-industriedenkmaeler-thueringens-id220730591.html tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj== * [https://tobiashammer.de/modules/info/index.php?content=2 hejmpaĝo de la muzeo de Tobiashammer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230226023034/https://tobiashammer.de/modules/info/index.php?content=2 |date=2023-02-26 }} {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Maelzer, Carl Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Forĝistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Mortintoj en 1872]] 6m54lvqzlfgd4o02n60g3typiz8ib9w 0 832874 9404945 9269981 2026-06-16T20:16:21Z Sj1mor 12103 9404945 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Sylvester BAUER''' (naskiĝinta ĉ. 1600, mortinta en [[1669]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] baroka pentristo kies verkoj ĝis hodiaŭ admireblas en [[salcburgio|salcburgiaj]] kirkoj. == Vivo == Sylvester Bauer kreis aĵojn en la konventa preĝejo de la [[arkiabatejo Sankta Petro]], en la [[preĝejo Sankta Mikaelo (Salzburg)|salcburga Miĥaelo-kirko]] kaj en la abatejo kirko de [[abatejo de Michaelbeuern|Michaelbeuern]]. Je Michaelbeuern videblas [[fresko]]j en la somera altarejo el la 1631-a jaro kaj je Petro-kirko faris pentris li la morton de [[ruperto de Salcburgo|Sankta Ruperto]] (1662). En [[1646]] kaj [[1647]] loĝis li en la domo de ĉe Kajetanerplatz 4 en la kvartalo ''Kaiviertel''. Tiuloke oni muntis memortabulon por li. == Literaturo == * Wiltrud Castor: ''Sylvester Bauer. Ein Salzburger Maler des 17. Jahrhundert''; magistriĝa tezo, [[Salcburga universitato]] == Fontoj == * memortabulo survande de la domo de Kajetanerplatz 4 * [http://www.zikg.eu/main/kunstchr/hochschulnachrichten_2001_02.htm Zentralinstitut für Kunstgeschichte, Kunstchronik] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100703100156/http://www.zikg.eu/main/kunstchr/hochschulnachrichten_2001_02.htm |date=2010-07-03 }} * books.google.at/books?isbn=3616061210... {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bauer, Sylvester}} [[Kategorio:Aŭstraj pentristoj]] [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Salcburgo]] [[Kategorio:Mortintoj en 1669]] qbiwsx5he9rtqczia4ojea6fnwebuvj 0 833679 9405024 9286435 2026-06-16T20:55:37Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=UZ|situo sur mapo=Taŝkento|zomo=13}} '''Profesia Futballigo de Uzbekio''', abr. '''UzPFL''' ({{Lang-uz|Oʻzbekiston Professional futbol ligasi / Ўзбекистон профессионал футбол лигаси}}, OʻzPFL, ЎзПФЛ) estas piedpilka organizo kiu administras kaj kontrolas la tutan sistemon de futballigoj en la lando. En 2008, sur la rekomendo de la Azia Futbala Konfederacio, ĝi estis apartigita de la Futbala Federacio de Uzbekio kiel aparta organizo. Kunordigas profesiajn piedpilkkonkursojn kiel ekzemple la Super League, Profesia Ligo, Unua Ligo, Uzbekista Pokalo, Ligopokalo, Uzbekistan Superpokalo, Ĉampionecoj de Uzbekio U19 kaj U21 kaj. Organizas konkursojn inter futbalaj kluboj, disponigas instrukciojn pri iliaj sportoj kaj organizaj kaj administraj agadoj, same kiel pri rilatoj. Antaŭenigas la okazigon de piedpilkkonkuradoj sur diversaj niveloj en kunlaboro kun ministerioj, sekcioj, entreprenoj kaj organizoj de Uzbekio. Estas unu el la ĉefaj ligoj en la azia kontinento por licencado. En marto 2024, kvin firmaoj en Uzbekio estas oficialaj sponsoroj de la ligo. == Historio == [[1992|En 1992,]] ĝi estis parto de la organiza strukturo de la Futbala Federacio de Uzbekio kaj estis la unuo respondeca por organizado de profesiaj piedpilkkonkuradoj en Uzbekio. Komence de [[2008]], [[AFC|la Azia Futbala Konfederacio]] rekomendis ke la Futbala Federacio de Uzbekio kreu la PFL kiel apartan organizon. Establite [[20-a de junio|la 20-an de junio]] 2008 ĉe la Ĝenerala Kunveno de la Asocio de Futbalo, Futbalaj Kluboj de Uzbekio kaj [[2-a de julio|la 2-an de julio]] registrita de la Justicministerio de la Respubliko de Uzbekio<ref>{{cite web|url=https://sports.uz/news/view/uzpfl-futzal-musobaqalarini-yangi-bosqichga-olib-chiqish-uchun-muhim-qadamni-tashladi-20-03-2023|title=УзПФЛ футзал мусобақаларини янги босқичга олиб чиқиш учун муҳим қадамни ташлади|language=uz}}</ref>. De 2008 kasregistrilo 2018, tenis la junularan futbalan ĉampionecon de Uzbekio. De 2019 al 2023, kontrolis la akciaron de lafutbalo de virinoj (Superega Ligo, Unua Ligo, Taso, Ekstra Taso) kaj de 2017 al 2025 tenis futsal ĉampioneco (Superega Ligo, Taso kaj aliaj) de Uzbekio<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=uz}}</ref>. [[10-a de januaro|La 10an de januaro]] [[2023|2023,]] ĝi iĝis membro de la Asocio de Mondaj Profesiaj Futbalaj Ligoj<ref>{{Cite web|url=https://pfl.uz/uzb/news/detail/15064|title=UzPFL :: O'zPFL Jahon Professional futbol ligalari assotsiatsiyasi a'zosiga aylandi|access-date=2023-05-01|archive-date=2023-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110155720/https://pfl.uz/uzb/news/detail/15064|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://worldleaguesforum.com/en/members|title=Members|first=World Leagues|last=Forum|website=World Association of Professional Football Leagues|access-date=2023-05-01|archive-date=2023-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605032941/https://worldleaguesforum.com/en/members|url-status=live}}</ref>. == Celo kaj taskoj == La ĉefa celo de la Profesia Futbala Ligo de Uzbekio estas kunordigi la okazigon de profesiaj piedpilkaj konkursoj en piedpilko sur la teritorio de la Respubliko de Uzbekio inter futbalteamoj, respektive, en la Super League, Pro League, First League, Major League kaj First. Futsal League, Uzbekistan Cup, League Cup, Uzbekistan Super Cup, ĉiuj aĝkategorioj de Uzbekio, organizante kaj farante konkuradojn inter futbalaj kluboj, kunordigante profesiajn piedpilkkonkursojn, organizante kaj kondukante konkuradojn inter futbalaj kluboj, same kiel administrante iliajn sportojn, organizajn kaj manaĝerajn. agadoj kaj rilatoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kun.uz/uz/news/2018/03/24/pfl-superliga-takvimini-uzgartirdi-va-uzgarislarga-izo-berdi|date=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lex.uz/docs/-1683015|title=Sport maktablari faoliyatini hamda sport maktablari trenerlari va mutaxassislari mehnatini moddiy rag'batlantirish tizimini yanada takomillashtirish to'g'risida|publisher=[[LexUz]]|author=}}</ref>. Ĉiu monato laŭ la voĉdono de fakuloj, determinas la gajnintojn en la kandidatigoj de la plej bona ludisto, la plej bona ludgvidisto, la plej bona celo en la uzbeka Ekstra Ligo kaj organizas la laboron premii ilin<ref>{{cite web|url=https://championat.asia/oz/news/pfl-oyning-eng-yaxshilarini-aniqlash-mexanizmini-ozgartirdi|title=PFL oyning eng yaxshilarini aniqlash mexanizmini o'zgartirdi}}</ref>. Ĉiu monato, ĝi determinas la gajnintojn de la bona futbala klubo de Uzbekio, la bonaj ludistaj virinaj viroj/, la plej bona ludgvidisto kaj aliaj kandidatigoj kaj organizas ilian premiantan fine de la jaro<ref>{{YouTube|mx9m1zyDygM|PROFESSIONAL FUTBOL LIGASI TAQDIRLASH MAROSIMI - 2022}}</ref>. == Gvidantoj == Farhod Magometov laboris kiel la unua estro de la organizo en 2008-2017. De septembro [[2017]] [[2019|ĝis 2019,]] Amon Gafurov gvidis la organizon. Poste, en 2019-2020, la organizo estis gvidita fare de Davron Shoqurbanov. Dyor Imomkhojayev, kiu provizore funkciis kiel la Ĝenerala Direktoro de [[2020]] ĝis [[2022]], estis nomumita kiel la Ĝenerala Direktoro de la organizo [[2022|en 2022]]. {| class="wikitable sortable" !Nomo !Nomumita !Liberigita |- |[[Farhad Magometov]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://championat.asia/oz/news/omad-sizga-farhod-magomedov}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kun.uz/uz/news/2017/10/10/farod-magomedov-pfl-direktorligidan-busatildi}}</ref> |04.09.2008 |04.09.2017 |- |[[Amon Gafurov]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kun.uz/uz/news/2019/06/17/pfl-bosh-direktori-omon-gofurov-istefoga-chiqdi}}</ref> |04.09.2017 |17.06.2019 |- |[[Davron Ŝogurbanov]] <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://championat.asia/oz/news/rasman-davron-shakurbanov-ozpfl-bosh-direktori-vazifasini-vaqtincha-bajaruvchi-etib-tayinlandi}}</ref> |17.06.2019 |26.05.2020 |- |[[Diyar Imomkhojayev]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kun.uz/uz/news/2019/02/27/bukmekerlik-idoralari-kelishilgan-oyinlar-va-futboldagi-korrupsiya-pfl-rahbariyati-bilan-suhbat}}</ref> |26.05.2020 |ĝis nun |} === Plenuma Komitato === Diyar Imomkhojayev, Ĝenerala Direktoro<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://pfl.uz/uzb/pfl/staff|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2023-08-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230315043505/https://pfl.uz/uzb/pfl/staff|arkivdato=2023-03-15}}</ref>. Odil Ahmedov, membro de la Plenuma Komitato, vicprezidanto de la Futbala Asocio de Uzbekio. Tolabek Akramov, membro de la Plenuma Komitato, prezidanto de Lokomotiv-Taŝkenta futbala klubo. Bahadir Mirzayev, membro de la Ĉefestraro, ĝenerala direktoro de [[AGM|AGMK]] futbala klubo. Alisher Yusupov, membro de la Ĉefestraro, manaĝero de Nasaf futbala klubo. Oybekhan Ibrahimhanov, membro de la Ĉefestraro, laŭleĝa konsultisto de la Profesia Futballigo de Uzbekio. == Konkuradoj sub la jurisdikcio de UzPFL == === Futbalĉampioneco de Uzbekio === [[Dosiero:Uzbekistan Superleague (cropped).jpg|eta|137x137ra|Futbalĉampioneco de Uzbekio]] Uzbekio Ekstra Ligo estas la plej alta divido en la sistemo de futbalaj konkursoj de Uzbekio, en kiu profesiaj futbalaj kluboj partoprenas<ref>{{cite web|url=https://kun.uz/15166201#!|title=O'zbekistonda Superliga tashkil etiladi}}</ref>. Ĝi estis establita en 1992 sub la nomo de Supera Ligo. La ĉampioneco estos tenita en marto-novembro kaj ĉiu teamo ludos 26 matĉojn. De 2019, la titola sponsoro estos vokita la Pepsi Ekstra Ligo unue kaj tiam la Coca Kolatrinkaĵo Ekstra Ligo de 2020. De 2024, ĝi estos vokita Artel Ekstra Ligo. En la historio de la ĉampionecoj de Uzbekio, totalo de 45 kluboj partoprenita kaj nur 8 el ili atingis la ĉampionecan podion: "Pakhtakor" - 16 fojoj, "Neftchi" - 5 fojoj, "Bunyodkor" - 5 fojoj, "Lokomotiv" - 3 fojoj, "Dostlik" - 2 fojoj, MHSK - 1 fojo, "Navbahor" - 1 fojo, "Nasaf" - 1 fojo. En malsamaj jaroj, la nombro de teamoj en la ĉampioneco de Uzbekio estis malsama. En la unuaj jaroj, 16 teamoj partoprenita en la ĉampioneco, tiam en malsamaj jaroj la nombro de teamoj estis 14, 18 kaj 20. En 2025, la nombro de ĉampionecaj teamoj volas unufoje 16<ref>{{cite web|url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/416596|title=2025 yilgi mavsumdan boshlab Superligada 16 ta jamoa ishtirok etadi}}</ref>. === Pokalo de Uzbekio === Nacia [[Futbalo|Futbala]] Pokalo organizita fare de la Profesia Futballigo de Uzbekio. La konkurso okazas ekde [[1992]]. La unua gajninto de la pokalo estis la klubo Navbakhor. La gajnintoj de la Uzbekistan Pokalo kvalifikas [[AFC|por la AFC Ĉampionligo]]<ref>{{Cite web|url=https://soccer365.ru/competitions/1365/|title=Profesia Futbala Ligo de Uzbekio}}</ref>. La Pakhtakor futbala klubo estas konsiderita la rekordulo por la nombro da venkoj en la Uzbekista Pokalo (13 fojojn). La kluboj "Bunyodkor" kaj "Nasaf" gajnis po 4 fojojn, "Navbahor" kaj "Lokomotiv" - 3 fojojn ĉiu, "Neftchi" - 2 fojojn, "AGMK", "Andijan" kaj "Dustlik" - 1 fojon ĉiu<ref>[https://t.me/uzpfl/63537 Andijon O’zbekiston kubogiga ega chiqqan 9-klubga aylanishi mumkin]</ref><ref>{{cite web|url=https://championat.asia/oz/news/ozbekiston-kubogi-finallar-tarixidan|title=O'zbekiston Kubogi. Finallar tarixidan|publisher=championat.asia}}</ref>. === Ligopokalo === La Uzbekista Ligo-pokalo estas ĉiujara vira [[Futbalo|futbala]] konkurso. La konkursoj, kiuj estas okazigitaj [[2010|ekde 2010]] de la Profesia Futbala Ligo de Uzbekio kaj la Futbala Asocio de Uzbekio, ne estis okazigitaj en 2016-2018. La Uzbekista Ligo-Pokalo unue estis organizita en 2019. Ĝin ĉeestos ĉefe kluboj el Uzbekio, kaj ankaŭ futbalaj kluboj el Kirgizio, Taĝikio, Turkmenio kaj Kazaĥio laŭ propono de la UzPFL. La unua gajnanto de la konkurso estis la teamo de Tashkent "Pakhtakor"<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://pfl.uz/uzb/clubs/1|arkivdato=2023-06-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2023-08-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230610044221/https://pfl.uz/uzb/clubs/1}}</ref>. === Uzbekistan Futbala Superpokalo === [[Dosiero:2019_Uzbekistan_Super_Cup_4.png|eta|199x199ra|Uzbekista Superpokalo 2019]] Konkurso konsistanta el unu matĉo inter la nuna gajninto de la Uzbeka Pokalo kaj la nuna gajninto de la Uzbeka Super League. Se unu teamo gajnas la Pokalon kaj la Superligon, tiam en la ludo por la Superpokalo ĝi alfrontos la teamon kiu prenis la duan lokon en la Superligo. La ludo por la Uzbeka Bonega Pokalo estas tradicie okazigita en malfrua februaro aŭ fruan marton, malfermante la novan piedpilksezonon en la lando. Kutime tenite ĉe neŭtrala stadiono por ambaŭ teamoj. Organizite kune fare de la Futbalasocio de Uzbekio. === Pro ligo === Laŭ la decido de la PFL-administrado la [[21-a de novembro|21-an de novembro]] [[2017]], [[Unua Ligo de Uzbekio|la Unua Ligo de Uzbekio]] estis oficiale renomita la Pro-Ligo de Uzbekio de la [[2018|2018-]] sezono. La ligo estis reduktita de 18 ĝis 16 teamoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://pfl.uz/uzb/news/sections/pro_liga |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-08-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230610041158/https://pfl.uz/uzb/news/sections/pro_liga |arkivdato=2023-06-10 }}</ref>. === [[Unua Ligo de Uzbekio|Unua ligo]] === Farita ekde [[2010]]. Ekde [[2010|2010,]] la unuaj ligokonkuradoj estis dividitaj en du regionojn: orienta kaj okcidenta. La teamoj en la orienta regiono inkludas futbalajn klubojn [[Regiono Andiĝono|de Andijan]], [[Regiono Namangano|Namangan]], [[Regiono Fergano|Fergana]] kaj [[Regiono Taŝkento|Taŝkento regionoj]]. La okcidentaj regionteamoj inkludas futbalajn klubojn de Syrdarya, Jizzakh, Navoi, Samarkando, Kashkadarya, Surkhandarya, Bukaro, Khorezm regionoj kaj la Respubliko de Karakalpakstano. Nombro de partoprenantaj teamoj en ĉiu regiono: 12. La Unua Ligo de Uzbekio antaŭe funkciis kiel duaklasa konkurado en la piedpilksistemo. Post la establado de la Profesia Ligo en 2018, la Unua Ligo estis reorganizita ekde 2020 kaj nun estas la trianivela konkurso en la lando<ref>https://azscore.uz/football/leagues/uzbekistan/uzbekistan-division-2</ref>. === [[La dua ligo de Uzbekio]] === La Uzbekista Unua Ligo antaŭe estis negrava konkurado en la piedpilksistemo. Post la kreado de la Profesia Ligo en 2018, la Unua Ligo estis reorganizita ekde 2020 kaj nun estas la trianivela konkurso en la lando. Ĝi estis tenita sub la kontrolo de [[Uzbekia Futbala Federacio|la Futbalasocio de Uzbekio]] PFL kaj ĝiaj regionaj branĉoj. === [[Futbala Ĉampioneco de Uzbekio (sub 21 jaroj)|U-21-Ĉampioneco]] === Konkurso en kiu la junularaj [[Futbala Ĉampioneco de Uzbekio - Super League|teamoj de la Super League-teamoj]] ludas en la futbala sistemo [[Uzbekio|de Uzbekio]]. Konforme al la regularoj de la UzPFL, ludantoj 21-jaraj kaj pli junaj partoprenos ĝin. La matĉoj de la ĉampionado U-21 okazos unu tagon post la ĉefteamaj matĉoj<ref>https://www.transfermarkt.com/usbekistan-u21/startseite/verein/30418</ref>. === U-19-Ĉampioneco === La junula nacia teamo sub 19-jara defendos la honoron de Uzbekio ĉe la Monda Junulara Futbala Ĉampionado (U-20), [[Azia Pokalo|la Azia Ĉampioneco]] sub 19-jara (U-19) kaj aliaj turniroj. Konkurso inter sub-19-teamoj de Super League kaj Pro League-kluboj. La U-19-ĉampioneco estis fondita en 2021. En ĝi, ĉiuj kluboj de la du ĉefaj divizioj batalos por la venko kun siaj studentoj. Konkurso inter sub-19-teamoj de Super League kaj Pro League-kluboj. La U-19-ĉampioneco estis fondita [[2021|en 2021]]. En ĝi, ĉiuj kluboj de la du ĉefaj divizioj batalos por la venko kun siaj studentoj<ref>https://www.transfermarkt.com/usbekistan-u19/startseite/verein/39292</ref>. == Konkursoj en partnereco == [[Dosiero:DXX_kubogi.jpg|eta|Emblemo de la Ŝtata Sekurecservo-Pokalo de Uzbekio]] En partnereco kun la Ŝtata Sekurecservo, la Ministerio de Sporto kaj la Agentejo por Junularaferoj de la Respubliko de Uzbekio, ĝi faras la SSS-Pokalo-konkursojn<ref name="kun">{{Citaĵo el la reto|url=https://kun.uz/uz/news/2021/06/16/dxx-raisi-kubogining-tantanali-taqdirlash-marosimi-bolib-otdi}}</ref>. Ĝi ankaŭ prizorgas studentajn pokalkonkursojn en kunlaboro kun la Ministerio de Alteduko, Scienco kaj Novigado, [[Ministerio pri Internaj Aferoj de Uzbekio|la Ministerio pri Internaj Aferoj]] kaj la Futbalasocio<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://daryo.uz/2024/04/04/poytaxt-talabalari-ortasida-students-cup-musobaqasi-otkaziladi-pfl}}</ref>. == Sponsoroj == [[2018|En 2018,]] la Profesia Futbala Ligo de Uzbekio establis partnerecon kun [[Пепси|Pepsi]]. Ekde [[2019|2019,]] Coca-Cola Beverage Uzbekistan estas la titolsponsoro de la Uzbekistan Super League. [[Amaskomuniko|En la amaskomunikilaro]] kaj ĉe oficialaj okazaĵoj, la pintdivizio de la Uzbekista futbala ĉampioneco estas nomita la Coca-Cola Super League<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kun.uz/en/news/2019/03/08/coca-cola-sponsors-the-2019-uzbekistan-super-league}}</ref>. En 2020, li establis kunlaboron kun la asekurkompanio Apex Insurance. La kompanio provizas sanasekuron al pli ol 1.500 profesiaj ludantoj registritaj en la ligo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://pfl.uz/uzb/news/detail/15205|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2023-08-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230325172030/https://pfl.uz/uzb/news/detail/15205|arkivdato=2023-03-25}}</ref>. De 2021 ĝis 2022, la sponsoroj estis Epsilon, Madad Invest Bank Joint Stock Company, Turon Eco Cement kaj Jizzakh Battery Plant<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gazeta.uz/uz/2022/02/05/uzpfl/}}</ref>. La [[16-a de marto|16-an de marto]] [[2023|2023,]] la BMB Holding-firmao iĝis la oficiala sponsoro de la Super League<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://pfl.uz/uzb/news/detail/15205|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2023-08-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230325172030/https://pfl.uz/uzb/news/detail/15205|arkivdato=2023-03-25}}</ref>. Ankaŭ, dum 2023, la informportalo Olcha.uz kaj la privata aviadkompanio Centrum Air iĝis partneroj de la Profesia Futballigo de Uzbekio. La 28-an de februaro [[2024|2024,]] la plej granda marko en la hejmaparatomerkato de Uzbekio, Artel, iĝis la titolsponsoro de la Bonega Ligo ĝis la fino de 2026<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gazeta.uz/oz/2024/03/11/artel/}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://championat.asia/uz/news/artel-2026-yil-yakuniga-qadar-superliga-titul-homiysiga-aylandi}}</ref>. [[12-a de marto|La 12-an de marto]] 2024, [[Uzcard]] iĝis oficiala partnero de la Profesia Futballigo de Uzbekio<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://pfl.uz/uzb/news/detail/16525}}{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kun.uz/news/2024/03/16/uzcard-ofa-va-pfl-rasmiy-hamkoriga-aylandi}}</ref>.[[Dosiero:Abdurauf_Boʻriyev.jpg|eta|UzPFL 2022 Premio-Ceremonio|219x219ra]] == Atingoj == La profesia futballigo de Uzbekio estas unu el la gvidantoj en licencado sur la azia kontinento. Fine de 2021, 12 kluboj en Uzbekio gajnis licencon de la Azia Futbala Konfederacio, kaj tio estis registrita kiel la tria plej bona rezulto sur la kontinento. En 2021, inter virinaj teamoj, 2 kluboj de Uzbekio iĝis la unuaj en Azio se temas pri sukcese pasigi licencadon<ref name="автоссылка1">{{Citaĵo el la reto|url=https://pfl.uz/uzb/news/detail/13875|date=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2023-08-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221027145348/https://pfl.uz/uzb/news/detail/13875|arkivdato=2022-10-27}}</ref>. La Justicministerio de la Respubliko de Uzbekio kaj la Nacia Asocio de Neregistaraj Organizoj de Uzbekio inkludis UzPFL en la listo de "Top 20 plej travideblaj neregistaraj organizoj" bazita sur la rezultoj [[2021|de 2021]]<ref name="автоссылка12">{{Citaĵo el la reto|url=https://pfl.uz/uzb/news/detail/13875|date=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2023-08-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221027145348/https://pfl.uz/uzb/news/detail/13875|arkivdato=2022-10-27}}</ref>. Ĉiumonate ĝi determinas la gajnintojn de la plej bona futbala klubo en Uzbekio, la plej bona ludanto inter virinoj/viroj, la plej bona arbitraciisto kaj aliaj nomumoj kaj organizas iliajn premiojn ĉe la fino de la jaro<ref>{{Youtube|mx9m1zyDygM|PROFESSIONAL FUTBOL LIGASI TAQDIRLASH MAROSIMI - 2022|logo=1}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Ligiloj == * {{Instagram|uzpfl/}} * {{Facebook|pfluzb/}} * {{Twitter|pfl_uz}} * {{YouTube|uzbekistanpfl}} * {{Telegram|uzpfl}} * {{TikTok|uzpfl}} * [https://uz.linkedin.com/company/uzpfl Profesia Futbala Ligo de Uzbekio // LinkedIn] * [https://whatsapp.com/channel/0029VaQGMYzDOQIUAYZwTu2P Profesia Futbala Ligo de Uzbekio // WhatsApp] {{Projektoj}} kyivbt1e0js8g8hhpe08kjsrs2oothy 0 836782 9404775 8971898 2026-06-16T17:59:43Z ThomasPusch 1869 9404775 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Щербиновская школа - panoramio.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Ŝĉerbinivka''' ({{Lang-uk|Щербинівка}}, {{lang-ru|Щербиновка}}) estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{unuo|3532}} loĝantoj en 2017, kaj {{unuo|3266}} en 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Krivij Torec (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Ŝĉerbinivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 0hwsypdnucsfy6k65aomtwm956juabf 0 836788 9404715 8971451 2026-06-16T16:25:15Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404715 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Kurdjumivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Kurdjumivka''' ({{Lang-uk|Курдюмівка}}, {{lang-ru|Курдюмовка}}) estas [[urbotipa loĝloko]] en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|821}} loĝantoj en 2017. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Kurdjumivka (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Kurdjumivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 9j7s26bmvfwvyc7vk6eqt4afe8au6j1 0 837815 9405117 8940421 2026-06-17T00:51:05Z Kani 670 /* Filmoj */ 9405117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Tara Anne Cassandra FITZGERALD''' (18a de Septembro 1967) estas angla [[aktorino]] kiu laborludis en kinaj kaj televidaj filmoj, en [[radio]] kaj en [[teatro]]. Pro sia aktoradaj sukcesoj ŝi ricevis plurajn premiojn kiel la ''New York Drama Desk'' al Elstara Aktorino en Teatraĵo en 1995 kiel [[Ofelio (Shakespeare)|Ofelio]] en [[Hamleto]]. Ŝi ricevis ankaŭ la Premion al la Plej Bona Aktorino en la Internacia Televidfestivalo de [[Reims]] en 1999 pro sia rolo de Lady Dona St Columb en ''Frenchman's Creek''. Fitzgerald aperis en la produktaĵo ĉe West End de [[La mizantropo]] en la "Comedy Theatre", kaj en la verko de [[Henrik Ibsen]] nome [[Pupohejmo (teatraĵo)|Pupohejmo]] ĉe la Donmar Warehouse. Ekde 2007, Fitzgerald aperis ankaŭ en pli ol 30 epizodoj de la televidserio de [[BBC]] nome ''Waking the Dead'' kaj ludis la rolon de Selyse Baratheon en la serio de [[Home Box Office|HBO]] nome [[Ludo de tronoj (televida serio)|Ludo de tronoj]]. == Filmoj == * 1991 Hear My Song * 1993 [[Sirens]] ** Galleria * 1994 A Man of No Importance * 1995 The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain * 1996 Brassed Off * 1998 Conquest ** The Snatching of Bookie Bob * 1999 New World Disorder ** Childhood * 2000 Rancid Aluminium * 2001 Dark Blue World * 2003 I Capture the Castle * 2004 Five Children and It ** The Lion's Mouth * 2006 In a Dark Place * 2014 Exodus: Gods and Kings * 2015 Child 44 ** Legend ** We Are Happy * 2016 Una * 2019 The Runaways ** The King * 2021 Miss Willoughby and the Haunted Bookshop * 2023 The Undertaker == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb name|id=0001216|name=Tara Fitzgerald}} * [https://www.thetimes.co.uk/article/actress-tara-fitzgeralds-addiction-to-doing-up-property-j6hkx9qlt Intervjuo al Tara Fitzgerald en The Sunday Times 2017] * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Tara Fitzgerald|revizio=1175647249}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hamleto]] [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] ivviuvxnh8371kqgjfrx5gusa1fat01 0 839677 9405207 8514992 2026-06-17T06:50:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jean Edith Camilla LÄCKBERG Sköld''' {{prononco|kamila '''lek'''berj}} (naskita la 30an de aŭgusto 1974) estas [[Svedoj|sveda]] [[Krimromano|krimromana]] verkisto. Multaj el la libroj de Läckberg okazas en aŭ ĉirkaŭ ŝia naskiĝloko, Fjällbacka, urbeto sur la sveda okcidenta marbordo, kaj iliaj protagonistoj estas la policisto Patrik Hedström kaj la verkisto Erica Falck. Je la fruaj [[2010-aj jaroj]], ŝia laboro estis tradukita al pli ol 40 lingvoj en 60 landoj <ref name="harper2">{{cite web|title=Discover Author Camilla Lackberg|url=http://www.harpercollins.com.au/cr-101780/camilla-lackberg|accessdate=2023-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304103504/http://www.harpercollins.com.au/cr-101780/camilla-lackberg|archivedate=2016-03-04}}</ref><ref>{{cite web|author=Sara|url=http://www.thecrimehouse.com/camilla-lackberg|title=Camilla Läckberg|publisher=TheCrimeHouse.com|date=2011-09-19|accessdate=2012-08-12|archive-date=2015-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121022553/http://www.thecrimehouse.com/camilla-lackberg/|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150121022553/http://www.thecrimehouse.com/camilla-lackberg/ |date=2015-01-21 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Camilla Lackberg|url=https://crimereads.com/author/camillalackberg/|access-date=2020-09-29|website=CrimeReads|language=en-US}}</ref>. Ŝi estis nomita "la roka stelo de Norda ''noir''" kaj la sveda [[Agatha Christie]] <ref>{{Cite web|last=Mesure|first=Susie|date=2013-03-16|title=Camilla Lackberg: The rock star of Nordic noir|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/camilla-lackberg-rock-star-nordic-noir-8537395.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613035023/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/camilla-lackberg-rock-star-nordic-noir-8537395.html|archive-date=2021-06-13|access-date=2020-09-29|website=The Independent|language=en}}</ref>. [[Dosiero:2011-07-14_Fjellbacka_kirke_3.jpg|eta|Fjällbacka en Svedio, la eta marborda vilaĝo kie Läckberg naskiĝis kaj la intrigoj de ŝiaj verkaĵoj okazas]] La temo de ŝiaj libroj ĉiam komenciĝas per [[murdo]], kaj dum la enketo la sekretoj kaj mizeroj de la protagonistoj, loĝantoj de Fjällbacka, aperas. Foje ŝi iras reen al la pasinteco por trovi la originojn kaj kaŭzojn de krimoj. Ŝi debutis en 2003 kun ''Isprinsessan'' (La Glacia Princino) kaj poste publikigis pliajn naŭ romanojn en la populara Fjällbacka-serio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.camillalackberg.com/ Oficiala Retejo (en la angla)] * [https://www.theguardian.com/books/2009/mar/11/camilla-lackberg-swedish-crime-best Camilla Läckberg plej furoraj 10 svedaj krimaj romanoj] * [http://www.camillalackberg.se/ Oficiala Blogo (en la sveda)] * [https://web.archive.org/web/20150402103238/http://www.canal-l.com/index.php?id_video=126 Camilla Lackberg en BCNegra] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lackberg, Camilla}} [[Kategorio:Krimromanoj]] [[Kategorio:Svedlingvaj verkistoj]] 20i3cz454b6qd7hkr76l69i22fsj21p 0 840074 9404758 9386457 2026-06-16T17:52:57Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404758 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Philip Morris''' (plennome '''Philip Morris International Inc''' aŭ akronime '''PMI''') estas usona internacia kompanio por la produktado de [[cigaredo]]j, [[tabako]] kaj [[Fumado|fumaj]] produktoj. La kompanio surmerkatigas siajn produktojn en 180 landoj en la mondo kaj dungas pli ol 73,500 homoj tutmonde <ref>{{Cite web|title=Pri ni|url=https://www.pmi.com/markets/switzerland/en/overview-en|website=www.pmi.com|language=en-ch|access-date=2020-05-08}}</ref>. La ĉefsidejo de la firmao estas en [[Laŭzano]], [[Svislando]]. La firmao posedas plurajn bonkonatajn markojn de cigaredoj, inter ili, " [[Marlboro]] ", "L&M", "Parlament", kaj multaj aliaj markoj <ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/philip-morris-international/fortune500/|title=Philip Morris International|website=Fortune|language=en-US|access-date=2021-08-05}}</ref>. En la lastaj jaroj, la firmao spertis transformon kaj moviĝas por surmerkatigi tabakvapajn kaj varmigajn produktojn, kun la celo ĉesi surmerkatigi cigaredojn estonte. Ekde 2008, la kompanio investis 7,2 miliardojn da dolaroj en la disvolviĝo kaj scienca starigo de teknologioj bazitaj sur tabakhejtado, kaj dungas pli ol 400 esplor- kaj disvolvajn sciencistojn, inĝenierojn kaj teknikistojn por disvolvi vapajn kaj tabakhejtajn produktojn. La kompanio Philip Morris anoncis sian intencon tute ĉesi surmerkatigi cigaredojn ĝis la jaro 2035. La firmao havas laŭtaksan tutmondan merkatparton de 15.4% ekster [[Usono]], aŭ 26% de la tutmonda merkato se vi ignoras Usonon kaj [[Ĉinio|Ĉinion]]. Inter 1970 kaj 2007, la volumeno pliiĝis de 87 miliardoj ĝis 850 miliardoj da cigaredoj. Ĉi tio ankaŭ kaŭzis grandan kreskon de netaj vendoj: De 425 milionoj ĝis 55 miliardoj da dolaroj <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.pmi.com/who-we-are/key-milestones|title=Key Milestones|website=www.pmi.com|language=en|access-date=2018-07-20}}</ref>. Ĉar tabako estas [[Dependeco (medicino)|dependecaĵo]] kaj la ununura plej granda kaŭzo de evitebla [[morto]] tutmonde, la firmao estas tre polemika, ne malpli pro ties historio malklarigi sciencan indicon pri la sanaj efikoj de [[fumado]] <ref>{{Cite book|title=WHO Report on the Global Tobacco Epidemic, 2008: the MPOWER package|year=2008|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=978-92-4-159628-2|url=https://www.who.int/tobacco/mpower/mpower_report_full_2008.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308173338/http://www.who.int/tobacco/mpower/mpower_report_full_2008.pdf|url-status=dead|archive-date=8 March 2008}}</ref>. Ties agadoj kaj produktoj daŭre estas temo de procesado kaj restriktiga leĝaro de registaroj tra la mondo. La firmao rangis No. 101 en la 2021 [[Fortune 500]] listo de la plej grandaj kompanioj de totala enspezo <ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/companies/philip-morris-international/|title=Philip Morris International on the Forbes Global 2000 List|work=Forbes|access-date=2018-07-20|language=en}}</ref>. == Historio == La fondinto de la firmao, Philip Morris, estis naskita en la [[Whitechapel]] najbareco, [[Londono]], en [[1835]]. Lia familio malfermis butikon en Londono en [[1847]]. En [[1854]], la familio de Morris kreis sian unuan cigaredon, nomitan "Philip Morris English Ovals", kiuj estis venditaj ade de tiam ĝis [[2017]] <ref>{{Cite web|url=http://www.referenceforbusiness.com/history2/72/Philip-Morris-Companies-Inc.html|title=Philip Morris Companies Inc. – Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on Philip Morris Companies Inc.|website=www.referenceforbusiness.com|access-date=2018-03-30}}</ref>. En [[1902]], la Philip Morris Company estis enkorpigita en [[Novjorko]]. En [[1924]], la firmao komencis surmerkatigi cigaredojn sub la Marlboro-marko. En [[1929]], la firmao establis sian unuan cigaredfabrikon en [[Richmond (Virginio)|Richmond]], [[Virginio]]. En [[1954]], Philip Morris [[Aŭstralio]] estis la unua vastiĝo de la Philip Morris-firmao ekster Usono. En [[1972]], la Marlboro-marko iĝis la plej vendita cigaredmarko en la mondo. En [[2001]], la agadcentro de Philip Morris translokiĝis al la grandurbo de Laŭzano en Svislando. En [[2003]], la tegmentofirmao oficiale ŝanĝis sian nomon al " [[Altria|Altria Group]] ". En [[2008]] Philip Morris International disiĝis de la Altria Grupo, kaj hodiaŭ ili estas du apartaj firmaoj kun aparta estraro de direktoroj. La ĉefsidejo de la Philip Morris-firmao restis en Laŭzano, dum la ĉefsidejo de Altria proponita al New York. Nuntempe, Altria surmerkatigas Philip Morris-produktojn en Usono, dum Philip Morris International surmerkatigas ĝiajn produktojn en la resto de la mondo. == Galerio == Jen bilda galerio de la varmarkoj de cigaredojn.<gallery class="center"> Dosiero:Warning on the French Cigarettes Pack.jpg|Basic Dosiero:Benson & Hedges Silver 20.jpg|Benson & Hedges Dosiero:Bondstreet cigarettes.JPG|Bond Street Dosiero:Chesterfield Blue.JPG|Chesterfield Dosiero:Dji Sam Soe.jpg|Dji Sam Soe 234 Dosiero:L&M Blue Label (5).jpg|L&M Dosiero:Vintage Continental Cigarette Lighter, Lark Filter Cigarettes, Made in Japan (9734738526).jpg|Lark Dosiero:Marlboro red soft.jpg|Marlboro Dosiero:2013 Marlboro Ice Blast open.jpg|Marlboro Ice Blast Dosiero:MeritEgypt.jpg|Merit Dosiero:S.T.Dupont Paris American blend cigarettes hard box.JPG|S.T. Dupont Paris </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.pmi.com/}} * [https://money.cnn.com/2001/07/16/companies/czech_morris/index.htm "Morris study blasted: Commissioned study found smokers' early deaths helped Czech Republic"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240329225348/https://money.cnn.com/2001/07/16/companies/czech_morris/index.htm |date=2024-03-29 }}. CNN Money (16a de julio, 2001). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] [[Kategorio:Tabako]] [[Kategorio:Fumado]] l0hv6sdlx7sf9d9gadwlw4v69yv5ju0 0 840883 9404961 9268924 2026-06-16T20:20:48Z Sj1mor 12103 9404961 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[Dosiero:Hermann Behmer im Atelier um 1910.jpg|eta|Hermann Behmer en sia vajmara ateliero, ĉ. 1910]] '''Hermann Karl Engelhardt BEHMER''' (naskiĝinta la {{daton|13|11|1831}} en [[köthen (Anhalt)|Köthen-Merzien]], mortinta la {{daton|24|7|1915}} en [[Vajmaro]]<ref>registro de la mortintoj, StA Weimar, nr. 478/1915</ref>) estis [[germanio|germana]] portretisto, [[ĝenropentraĵo|ĝenropentristo]] kaj aktivulo en la [[historia pentrarto]]. == Vivis == Studis Behmer ekde 1853 en [[Berlino]] ĉe [[Carl Steffeck]], ekde ĉe la berlina pentroakademio ''Königlich Preußischen Akademie der Künste'' ĉe [[Eduard Holbein]]. Inter 1856 kaj 1861 disĉiplis li ĉe [[Thomas Couture]] kaj [[Charles Damour]] je [[Parizo]] kaj ekigis en 1859 studojn je la [[Nacia Altlernejo de Belartoj]] ĉe [[Hippolyte Flandrin]]. Post 1861 entreprenis li studvojaĝojn al [[Italujo]] estonte inter 1966 kaj 1868 en [[Egiptio]] kaj [[Palestinio]]. Poste li loĝis en Berlino. De 1866 li regule partoprenisje berlinaj akademi-ekspozicioj. En 1873 li iris Vajmaron kie li deĵoris kiel portretistoj por nobeloj kaj burĝoj. En 1876 li partoprenis la [[Centennial Exposition|Internacian ekspozicion]] en Filadelfio kie oni aljuĝis al li medalon. Behmer estante konservativisto respondecis pri la eksplodo de la t.n. [[Rodin-skandalo]] en 1906 en Vajmaro. == Verkoj == * Innenraum mit einer Familie, 1857, Öl/Pappe, 27 × 35,5 cm, sign. u.l.: Marlotte 1857 H. Behmer, Weimar, Klassik Stiftung Weimar, Kunstsammlungen, Inv. Nr. G 652 * Straße in Marlotte, 1857, Öl/Malpappe, 25,3 × 34 cm, bez. u.l.: Marlotte 1857, bez. u.r.: H. Behmer, Weimar, Klassik Stiftung Weimar, Kunstsammlungen, Inv. Nr. G 653 == Literaturo == * Lisa Hackmann: ''Behmer, Hermann'' In: Savoy, Bénédicte und Nerlich, France (Hrsg.): ''Pariser Lehrjahre. Ein Lexikon zur Ausbildung deutscher Maler in der französischen Hauptstadt. Band 2: 1844–1870.'' Berlin/Boston 2015. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.galerie20.smb.museum/werke/?a=Hermann+Behmer verkoj de Behmer] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Behmer, Hermann}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Portretistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1831]] [[Kategorio:Mortintoj en 1915]] nvm259f0i75gbd8vinv8w1jbsufdury 0 844061 9404835 8897779 2026-06-16T18:46:25Z Kurcke 246600 9404835 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;">{{Kaŝskatolo|alteco=40px|titolo={{PAGENAMEBASE}}|larĝeco=300px|enteno={{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-HI}}}}</div> {{Informkesto publika transporto | nomo = [[Dosiero:Hart-wordmark.svg|100px|ligilo=]] Skyline | dosiero = Honolulu Skyline train.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo de dosiero = Trajno de Honolulu Skyline | loko = [[Honoluluo]], [[Havajo]]<br />{{Usono}} | transportsistema speco = malpeza metroo | komenco de funkciado = {{Dato|30|06|2023}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|17.4|km}} | linioj = | veturiloj = | stacioj = 9 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{Unuo|1435|mm}} | markoj = | posedanto = Honolulu Authority for Rapid Transportation (HART) | transportisto = Hitachi Rail | mapo = HART map 2023.svg | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} La '''Metroo de Honoluluo''' ({{lang-en|Skyline}}) - konata ordinarlingve kiel '''Rail''' - estas malpeza metroo servanta [[Honoluluo]]n, ĉefurbo de la ŝtato [[Havajo]] sur la insulo [[Oahu]]. Post [[Metroo de Sidnejo|Sidnejo]], temas pri la dua plej malnova kaj la dua plej granda metroreto en [[Oceanio]]. == En popola kulturo == * En la usona filmo ''[[Godzilo (2014)|Godzilo]]'' (2014), la MUTO-monstro atakas kaj detruas trajnon kaj viadukton de la metroo de Honoluluo, kiu estis fakte ankoraŭ konstruata tiutempe.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.staradvertiser.com/2014/05/16/features/good-monster-film-ruined-by-humans/amp/|titolo=Good monster film ruined by humans|verko=Honolulu Star-Advertiser|dato=2014-05-16|alirdato=2024-05-25|lingvo=en}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.youtube.com/watch?v=xMdhMnD05sY|titolo=Godzilla (2014) - Monorail Fight Scene (3/10)|verko=[[YouTube]]|dato=2020-03-02|alirdato=2024-05-25|lingvo=en}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Honoluluo]] * [[Listo de metrooj en la mondo]] * [[Hitachi Rail Italy]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://honolulutransit.org/}} (HART) (plurlingva) * {{Oficiala retejo|https://www.honolulu.gov/transportation/divisions/mobility/rail-operations.html}} (City and County of Honolulu) (angle) * [https://www.urbanrail.net/am/hono/honolulu.htm UrbanRail.Net - Honolulu] (angle) {{Metrooj en Usono}} [[Kategorio:Honoluluo]] [[Kategorio:Metrooj en Usono|Honoluluo]] [[Kategorio:Metrooj laŭ urboj|Honoluluo]] [[Kategorio:Ŝpuro 1435 mm|Honoluluo]] ja1bdl9gojgpp7rt33rk36b82lqklet 2 846503 9404885 9396654 2026-06-16T19:44:15Z ThomasPusch 1869 /* Firmaoj */ 9404885 wikitext text/x-wiki <big><big>Tiuj ĉi emblemoj estas loke stokataj en la esperanta vikipedio kaj ili ne sen diskuto forpreniĝu.</big></big> == Firmaoj == <gallery widths=80> Dosiero:Afnic.png Dosiero:ARD emblemo malnova.svg Dosiero:ARTE.svg Dosiero:Audi.png Dosiero:Alexa logo.png Dosiero:Aljazeerainternational.gif Dosiero:Allsprachendienst.jpg Dosiero:Ark Survival Evolved (emblemo).png Dosiero:Aston Martin.svg Dosiero:Berliner Zeitung.svg Dosiero:Bugatti.svg Dosiero:Calgary Transit Logo svg.png Dosiero:Emblemo de gazeto Diena (Latvio).png Dosiero:Scania.svg Dosiero:The Moscow Times emblemo.svg </gallery> ==Senprofitaj organizaĵoj == <gallery widths=80> Dosiero:Aisemblemo.png Dosiero:ALDE.svg Dosiero:Afiŝo de la rusiaj verduloj.jpg Dosiero:Amnesty Logo.gif Dosiero:Anonco pri Amnestio Internacia en Koncize 4-1991 p 12.jpg Dosiero:Animalisma Partio de Francio.png Dosiero:Anglalingva emblemo de Esperanto-Asocio de Britio.png Dosiero:Ammanlogo.png Dosiero:Alanya combined logo.png Dosiero:ASE simbolo.jpg Dosiero:American Federation of Television and Radio Artists emblemo.png Dosiero:Amika rondo.jpg Dosiero:CaltechLogo.png Dosiero:Centerpartiet.png Dosiero:Die Linke.SDS.png Dosiero:DNK.png Dosiero:Emblemo ERA.svg Dosiero:Emblemo de la universitato de Bergen.svg </gallery> == Olimpikoj == <gallery widths=80> Dosiero:1960S Olimpika emblemo.png Dosiero:Barcelona 1992.svg Dosiero:Emblemo de la Somera Olimpiko 1928.gif Dosiero:Emblemo de la Somera Olimpiko 1956.png Dosiero:Emblemo de la Vintra Olimpiko 1988.png Dosiero:Vintra Olimpiko 1932.svg Dosiero:Vintra Olimpiko 1960.svg Dosiero:Vintra Olimpiko 1964.jpg Dosiero:Vintra Olimpiko 1976.jpg Dosiero:Vintra Olimpiko 1980.svg Dosiero:Vintra Olimpiko 1992.svg Dosiero:Vintra Olimpiko 1994.svg Dosiero:Vintra Olimpiko 2002.svg Dosiero:Vintra Olimpiko 2006.svg </gallery> == Mondpokaloj == <gallery widths=80> Dosiero:1938FutbalaMondpokaloBildo.jpg Dosiero:1954FutbalaMondpokaloBildo.jpg Dosiero:1958FutbalaMondpokaloBildo.jpg Dosiero:1962FutbalaMondpokaloBildo.jpg Dosiero:1966FutbalaMondpokaloBildo.jpg Dosiero:1970FutbalaMondpokaloBildo.jpg Dosiero:1974FutbalaMondpokaloBildo.png Dosiero:1978FutbalaMondpokaloBildo.png Dosiero:1982FutbalaMondpokaloBildo.png Dosiero:1986FutbalaMondpokaloBildo.gif Dosiero:1990FutbalaMondpokaloBildo.png Dosiero:2002 Futbala Mondpokalo dosiero.png Dosiero:2010FutbalaMondpokaloBildo.png Dosiero:2014FutbalaMondpokaloBildo.png </gallery> == Sportaj asocioj == <gallery widths=80> Dosiero:Albana Olimpika Komitato.jpg Dosiero:ArgentinaNaciaTeamoEmlemo.gif Dosiero:Armenia Olimpika Komitato.png Dosiero:Azerbajĝana Olimpika Komitato.jpg Dosiero:AŭstraliaNaciaTeamo.png Dosiero:Aŭstria Nacia Teamo.png Dosiero:Asian Football Confederation.png Dosiero:Belarusa Olimpika Komitato.jpg Dosiero:BrazilaNaciaTeamo.svg Dosiero:Bulgara Olimpika Komitato.png Dosiero:Bulgaria Federacio de Manpilkado.png Dosiero:CAF logo.png Dosiero:Dana Pilkluda Unuiĝo.svg Dosiero:Dana Sporta Asocio.png Dosiero:DFB.svg Dosiero:Franca manpilka federacio.svg Dosiero:Futbala Federacio de Kosovo.svg Dosiero:Hispana manpilka federacio.png Dosiero:Emblemo de HKFA (honhonga futbala asocio).svg Dosiero:Honkonga virina nacia teamo de futbalo 2019.jpg Dosiero:Kipra Futbala Asocio.svg Dosiero:Nov-Zelanda Olimpika Komitato (emblemo).png </gallery> == Sportaj kluboj == <gallery widths=80> Dosiero:Ajax Amsterdam.svg Dosiero:AS Roma.svg Dosiero:Baník Ostrava.jpg Dosiero:Emblemo de la teamo Winnipeg Jets de 2011 je justa uzo.svg </gallery> == Esperanto-eventoj== <gallery widths=120> Dosiero:1931-itala-kongreso-de-esperanto-gattamelata-red.jpeg Dosiero:1977 UK kongreslibro.jpg Dosiero:Afiŝeto (verde) kaj kongreslibro (ruĝe) de la IJK 1980.jpg Dosiero:25-a IS a.jpg <!-- 1982 --> Dosiero:25-a IS b.jpg Dosiero:26-a IS A.jpg Dosiero:26-a IS C.jpg Dosiero:27-a IS.jpg Dosiero:UK 1989 emblemo.jpg Dosiero:UK 1989 nomŝildo.jpg Dosiero:UK 1990 emblemo.jpg Dosiero:UK 1990 nomŝildo.jpg Dosiero:35-a IS.jpg Dosiero:36-a IS.jpg Dosiero:41-a IS.jpg <!-- 1997 --> Dosiero:20-a Komuna Seminario 2001.gif Dosiero:AS 2006 emblemo.jpg Dosiero:6AKE kongresejo.jpg <!-- 2010 --> Dosiero:6AKE logo.jpg Dosiero:68-a IJK.gif </gallery> == Esperanto-publikaĵoj == <gallery widths=120> Dosiero:1905 Prologo.jpg Dosiero:1911-koverto-la-japana-esperantisto.jpg Dosiero:1913-kiuichi-nohara.jpg Dosiero:1923 Abismoj.jpg Dosiero:1927 Dancu Marionetoj.jpg Dosiero:1927 Zamenhof-Radikaro.jpg Dosiero:1928-rudolf-mosse-esperanto-fako.jpg Dosiero:1930-willy burgemeister.jpg Dosiero:1931 Printempo Baghy.jpg Dosiero:1933 Vagabondo.jpg Dosiero:1936 Jubileumboek.jpg Dosiero:1937 Vagabondo.jpg Dosiero:1938 Kristnaska Triptiko.jpg Dosiero:1944 Araneoj.jpg Dosiero:1948 Støp kaj Isbrucker.jpg Dosiero:1959 Lernolibro Isaac.jpg Dosiero:1961 Verda Raketo.jpg Dosiero:1964 Hamleto.jpg Dosiero:1967 Kie Boacoj Vagadas.jpg Dosiero:1967 Spleno de Parizo.jpg Dosiero:1968 Geologio internacia.jpg Dosiero:1970 Kruko kaj Baniko.jpg Dosiero:1973 Arbo Sciado 1.jpg Dosiero:1973 Arbo Sciado.jpg Dosiero:1975 Bakĥantinoj.jpg Dosiero:1975 Neologisme.jpg Dosiero:1976 Lanti.jpg Dosiero:1977 Esperanto Vandaag.jpg Dosiero:1977 telegramo.jpg Dosiero:1978 E-movado Polujo.jpg Dosiero:1978 Katarino Blum.jpg Dosiero:1981 Vereco Distro Stilo.jpg Dosiero:1982 Prometeo Ligita.jpg Dosiero:1984 Molekuloj.jpg Dosiero:1985 Junularo.jpg Dosiero:1985 Trojaninoj.jpg Dosiero:1986 Esperanto Programita.jpg Dosiero:1986 Esperanto Vandaag.jpg Dosiero:1987 Fragmento.jpg Dosiero:1987 Strigospegul.jpg Dosiero:1988 Laŭdo.jpg Dosiero:1988 Mistero.jpg Dosiero:1988 Natursciencoj.jpg Dosiero:1989 Lingvo kaj Vivo.jpg Dosiero:1990 Manifestokomunista .jpg Dosiero:1990 Matematika Werner.jpg Dosiero:1991 Ek al Leg.jpg Dosiero:1992 Ekzotaj Vortoj.jpg Dosiero:1992 Fundamenta Krestomatio.jpg Dosiero:1993 Ibere libere.jpg Dosiero:1993 Kemia Vortaro.jpg Dosiero:1993 Laborista E-movado.jpg Dosiero:1996 Esperanto Vandaag.jpg Dosiero:1998 Antologio Latina.jpg Dosiero:2001 Interface.jpg Dosiero:2001 La Profeto el Pedras.jpg Dosiero:2012 Ekzistado.jpg Dosiero:2013 Berveling.jpg Dosiero:7000 tagoj en Siberio.jpg Dosiero:Abismoj.jpg Dosiero:Asteriks-Olimpiaj.jpg Dosiero:Atako-de-la-Lunaj-Zombioj.png Dosiero:Anni kaj Montmarte.jpg Dosiero:Bosnia Lilio 1-2000.png Dosiero:Brazila Esperanta Parnaso.jpg Dosiero:Brazila-esperantisto 2015-06.jpg Dosiero:Bulgara-esperantisto 2016-aprilo-junio.jpg Dosiero:Bulgesp.jpg Dosiero:Celakantoj.jpg Dosiero:Poemaro Homo.JPG Dosiero:Poemaro Homo 1986.JPG <!-- xxx --> </gallery> == Moneroj kaj monbiletoj== <gallery widths=80> Dosiero:10ec bel.png Dosiero:10ec fin.png Dosiero:10ec fra.png Dosiero:10ec ger.png Dosiero:10ec irl.png Dosiero:10ec ita.png Dosiero:10ec ned.png Dosiero:10ec por.png Dosiero:1e aut.png Dosiero:1e bel.png Dosiero:1e fin.png Dosiero:1e fra.png Dosiero:1e ger.png Dosiero:1e irl.png Dosiero:1e ita.png Dosiero:1e luk.png Dosiero:1e ned.png Dosiero:1e por.png Dosiero:1ec bel.png Dosiero:1ec fin.png Dosiero:1ec fra.png Dosiero:1ec ger.png Dosiero:1ec irl.png Dosiero:1ec ita.png Dosiero:1ec ned.png Dosiero:1ec por.png Dosiero:20ec bel.png Dosiero:20ec fin.png Dosiero:20ec fra.png Dosiero:20ec ger.png Dosiero:20ec irl.png Dosiero:20ec ita.png Dosiero:20ec ned.png Dosiero:20ec por.png Dosiero:2e 2004 fin.png Dosiero:2e 2004 gre.jpg Dosiero:2e aut.png Dosiero:2e bel.png Dosiero:2e fin.png Dosiero:2e fra.png Dosiero:2e ger.png Dosiero:2e irl.png Dosiero:2e ita.png Dosiero:2e ned.png Dosiero:2e por.png Dosiero:2ec bel.png Dosiero:2ec fin.png Dosiero:2ec fra.png Dosiero:2ec ger.png Dosiero:2ec irl.png Dosiero:2ec ita.png Dosiero:2ec ned.png Dosiero:2ec por.png Dosiero:50ec bel.png Dosiero:50ec fin.png Dosiero:50ec fra.png Dosiero:50ec irl.png Dosiero:50ec ita.png Dosiero:50ec ned.png Dosiero:50ec por.png Dosiero:5ec bel.png Dosiero:5ec fin.png Dosiero:5ec fra.png Dosiero:5ec ger.png Dosiero:5ec irl.png Dosiero:5ec ita.png Dosiero:5ec ned.png Dosiero:5ec por.png Dosiero:1 bulgara levo 1999 malantaŭo.jpg Dosiero:1manat front.jpg Dosiero:10 Kunaoj.jpg Dosiero:25 kajmanaj cendoj de 1992.jpg Dosiero:50 malajziaj ringitoj.jpg Dosiero:20 Jersey-Pundoj.jpg Dosiero:20 novzelandaj dolaroj dorso.jpg Dosiero:Aze 1 manat 014 f.jpg Dosiero:Bankovec-Bela Bartok 1000ft.jpg </gallery> == Unuopaj kromaj bildoj == <gallery widths=80> Dosiero:2004 06 sjets.jpg Dosiero:2009-rudi.jpg Dosiero:A Arma Escarlate.png Dosiero:Aitor Arana.jpg Dosiero:Amuz2.jpg Dosiero:Ananjin kaj ŜĈKĤLsndo.jpg Dosiero:Andrej Grigorjevskij 1993.jpg Dosiero:Andrej Grigorjevskij.jpg Dosiero:Anna Samoĥina.gif Dosiero:Anneliese.jpg Dosiero:Anoj de esperantista renkontiĝo Vroclave en somero 2008.jpg Dosiero:Antonia von Melville en 2007.jpg Dosiero:Antonio Ruberti.jpg Dosiero:António Monteiro, prezidanto de Kabo-Verdo 1991-2001.png Dosiero:António Vitorino.jpg Dosiero:Apollo 3.jpg Dosiero:Audrys Antanaitis.jpg Dosiero:Astroboy.png Dosiero:Babel.jpg Dosiero:Bahaa Templo Chili.jpg Dosiero:Balkonas.jpg Dosiero:Baltia Vojo.jpg Dosiero:Banko de Latvio.jpg Dosiero:Batalo de Alesia.jpg Dosiero:Blazono de Kanado.svg Dosiero:Blazono de la Britaj Salomonoj.png Dosiero:Bildvortaro en Esperanto.jpg Dosiero:Bill Mak en 2001.jpg Dosiero:BoatoEsperantoBerlin2007.jpg Dosiero:Bona Espero 03-2003.jpg Dosiero:Breguzzo.jpg <!-- Ĉar la loko estis IJKF-urbo kaj bonaj fotoj komuneje daŭre malmultas, restu tiu bildo --> Dosiero:Bruce Millan.jpg Dosiero:Carlo Ripa di Meana.jpg Dosiero:Cassam Uteem.png Dosiero:Castegnero-Stemma.png Dosiero:Cc-Champagnole Porte du Haut-Jura logo.png Dosiero:Cc-Comté-Grimont.gif Dosiero:Ĉu bicikli - jes nature.jpg Dosiero:Dario Flick.jpg Dosiero:Der bewegte Mann.jpg Dosiero:Diana Amft.jpg Dosiero:Novaj Federaciaj Landoj.png Dosiero:Emblemo Senfina somero ru+en.png </gallery> == Ne jam ordigitaj == <gallery widths=80> Dosiero:Associazione Italiana Genitori.png C Dosiero:Cerknice.jpg Dosiero:CEvora.jpg Dosiero:Cezaro de Mirko Jeluŝiĉ dua eldono 1997.jpg Dosiero:CHALUPA.JPG Dosiero:Chica Vampiro afiŝo.jpg Dosiero:Chitienunz.jpg Dosiero:Chocobo.png Dosiero:Christiane Scrivener.jpg Dosiero:Cien anos de soledad.jpg Dosiero:Cigana Romencaro.jpg Dosiero:Cindy Duehring.jpg Dosiero:CIS Logo.JPG Dosiero:City logo small.gif Dosiero:CNOOC2.jpg Dosiero:CNR.png Dosiero:Comedian Harmonists dum 1930.jpg Dosiero:Commonwealth Games Federation Logo.svg Dosiero:CONCACAF bildo.png Dosiero:Cortina d'Ampezzo 1956.svg Dosiero:Cowboy bebop 01.jpg Dosiero:Cryptomathic-textmark.jpg Dosiero:CSKA Moskvo.png Dosiero:Csodarecuzacolor.jpg Dosiero:CSTTElogo4.jpg Dosiero:Cu Bui 2V.jpg Dosiero:Cuphead kapbildo.png Dosiero:Cvnaciradio.jpg Dosiero:Da Vinci Code DVD cover.jpg Dosiero:Dalai lama 141.jpg Dosiero:Dana Vávrová.jpg Dosiero:David Byrne.jpg Dosiero:David.jpg Dosiero:De Grønne.jpg Dosiero:Dek bovinoj.png Dosiero:Denic.gif Dosiero:Derrida.jpg Dosiero:DerStandard.svg Dosiero:Detective Conan Volume 1.png Dosiero:Deutscher spiele preis logo.png Dosiero:Diabolik kovrilo.jpg Dosiero:Diana Wynne Jones.jpg Dosiero:Dictionary Millidge.jpg Dosiero:DOKSY.JPG Dosiero:Dominaĵo.png Dosiero:Domo de Abdullah-Pasha.jpg Dosiero:Domo de Bab en Ŝirazo.jpg Dosiero:Domo de Baha'u'llah en Adrianopolo.jpg Dosiero:Domo de la Báb.jpg Dosiero:Domo-Bab-Shiraz.jpg Dosiero:Domo-Mazraih.jpg Dosiero:Dot eu.png Dosiero:Dot sd logo.gif Dosiero:Dot-mk.jpg Dosiero:Dotbj.gif Dosiero:Dotbs.gif Dosiero:Dotbz.jpg Dosiero:Dotca.gif Dosiero:Dotcd.gif Dosiero:Dotcn.gif Dosiero:Dotcu.jpg Dosiero:Dotcx.gif Dosiero:Dotdk.gif Dosiero:Dotes.gif Dosiero:Dotgr.jpg Dosiero:Dotgu.png Dosiero:Dothu.gif Dosiero:Dotie.jpg Dosiero:Dotin.jpg Dosiero:Dotjp.gif Dosiero:Dotla.gif Dosiero:Dotmd.png Dosiero:Dotmx.gif Dosiero:Dotmy.gif Dosiero:Dotph.jpg Dosiero:Dotpl.gif Dosiero:Dotpr.png Dosiero:Dotps.jpg Dosiero:Dotsa.jpg Dosiero:Dotse.jpg Dosiero:Dottg.gif Dosiero:Dottv.gif Dosiero:Dotua.gif Dosiero:Dotus.gif Dosiero:Dotws.gif Dosiero:Dotyu.jpg Dosiero:Drako Peterhaŭsen.jpg Dosiero:Du Amatinoj.jpg Dosiero:Du Malsanoj en Esperanto.jpg Dosiero:Dua Flandra Kongreso de Esperanto.jpg Dosiero:Duaafiŝodewoodstock94.jpg Dosiero:Dzika.jpg Dosiero:Découvertes Gallimard volumes in various languages.jpg Dosiero:Dubai Metro emblemo.png Dosiero:Důl Odra.jpg E Dosiero:E.Leclerc.svg Dosiero:Edgard Pisani.jpg Dosiero:Edward Scissorhands.jpg Dosiero:Eenet.gif Dosiero:Eirigi logo copy.jpg Dosiero:Eksciu ke 1.jpg Dosiero:EKSLIBRI.JPG Dosiero:Ekvadora Olimpika Komitato.jpg Dosiero:Ekzemplo Brian Stowell.jpg Dosiero:Elfas14b.png Dosiero:ElfenLied.jpg Dosiero:Eli Urbanová.jpg Dosiero:ElSistema titolpagho.jpg Dosiero:Elysium-afiŝo.jpg Dosiero:Eman Fiala.jpg Dosiero:EMAU-Siegel.png Dosiero:Emblemo de Internacia Medicina Revuo 1923-1937.jpg Dosiero:Emblemo de la regula irana armeo (Arteŝ).png Dosiero:Emblemo de LU.png Dosiero:Emblemo de Nepalo.png Dosiero:Emblemo de OCLC.svg Dosiero:Emblemo de SAT.png Dosiero:Emblemo de Swapo.PNG Dosiero:Emblemo de Sąjūdis.png Dosiero:Emblemo de UK 2018.png Dosiero:Emblemo de UÇK.svg Dosiero:Emblemo de Škoda.svg Dosiero:Emblemo Deutscher Tennis-Bund.png Dosiero:Emblemo flughaveno Kaŭnaso.gif Dosiero:Emblemo FUB.svg Dosiero:Emblemo IJK 1991.jpg Dosiero:Emblemo IJK 1995.jpg Dosiero:Emblemo IJK 2010.png Dosiero:Emblemo International Campaign to Abolish Nuclear Weapons.png Dosiero:Emblemo Ljubjana Universitato.png Dosiero:Emblemo MFJS.jpg Dosiero:Emblemo partio BNF.svg Dosiero:Emblemo Super Mario 64.png Dosiero:Emblemo Super Mario Sunshine.png Dosiero:Emblemo Super Mario World.png Dosiero:Emblemo The Legend of Zelda A Link to the Past.png Dosiero:Emblemo TU Vilno.png Dosiero:Emblemo UK 1989.png Dosiero:Emblemo universitato Harvard.svg Dosiero:Emblemo Zagreba Universitato.svg Dosiero:Eme logo.jpg Dosiero:Emma Schweiger.jpg Dosiero:Emte logo.jpg Dosiero:Enic.gif Dosiero:Ennahda.png Dosiero:Eoipodo.jpg Dosiero:EoLA5 partoprenantoj.jpg Dosiero:EPP-ED.svg Dosiero:Escudo Selección Española de fútbol.png Dosiero:ESEEMAN.JPG Dosiero:Esperantisto-slovaka 2016-1.jpg Dosiero:Esperanto aktuell 2016-3.jpg Dosiero:Esperanto assimileren.jpg Dosiero:Esperanto ELP.jpg Dosiero:Esperanto en Skotlando 2016-printempo.jpg Dosiero:Esperanto kaj socialismo.JPG Dosiero:Esperanto Programita 1985-1.jpg Dosiero:Esperanto-azio 2017-01.jpg Dosiero:Esperanto-Barato.png Dosiero:Esperanto-domo Barlaston (indikilo).jpg Dosiero:Esperanto-domo Barlaston (memortabulo).jpg Dosiero:Esperanto-domo de Sidnejo.jpg Dosiero:Esperanto-Domo de Yatugatake.jpg Dosiero:Esperanto-en-danio 2016-05.jpg Dosiero:Esperantolehti 2016-06.jpg Dosiero:Espero asocio letero.jpeg Dosiero:Espéranto Janton.jpg Dosiero:Espéranto sans peine.jpg Dosiero:Esteghlal Tehran FC logo.svg Dosiero:Etc.jpg Dosiero:Etnismo 97.jpg Dosiero:Eto Fuĝiko.jpg Dosiero:EURBAN.JPG Dosiero:Euro2004Dosiero.JPG Dosiero:EuroBillTracker logo.gif Dosiero:Europeana logo.png Dosiero:Eurostat.gif Dosiero:Evssev2l.gif Dosiero:EWLogo.png Dosiero:Expolingua1991.jpg Dosiero:Ezopa saĝo de Koloĉaj.jpg Dosiero:Eŭropa baloto 2009 emblemo.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1960.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1964.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1968.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1972.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1976.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1984.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1988.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1992.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1996.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2000.svg Dosiero:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008.svg Dosiero:Eŭropa Investa Banko.svg F Dosiero:Fainaru Fantajī Sebun Adobento Chirudoren.jpg Dosiero:FC Bayern München.svg Dosiero:FC Porto.svg Dosiero:Femina 2015 aŭtuno.jpg Dosiero:Fenyes a.jpg Dosiero:Feuerwerk der Turnkunst 2014 - Esperanto (Frankfurt 12.1.) materialoj.JPG Dosiero:Feuerwerk der Turnkunst 2014 - Esperanto (Frankfurt 12.1.) ĉemizoj.JPG Dosiero:Feyenoord Rotterdam.svg Dosiero:Ficora.gif Dosiero:FIF nova emblemo.png Dosiero:Fifa 09 logo.jpg Dosiero:Fifa germany 2006.jpg Dosiero:FIFA.png Dosiero:Figura logo.jpg Dosiero:FILIPK1.JPG Dosiero:Filippo Maria Pandolfi.jpg Dosiero:Financa raporto de OkSEJT33 1.jpg Dosiero:Financa raporto de OkSEJT33 2.jpg Dosiero:Financa raporto de OkSEJT33 3.jpg Dosiero:Financial Times.png Dosiero:FinnaNaciaTeamo.svg Dosiero:Flageto EoLA 1990.jpg Dosiero:Flago de Friulo-Venecio Julia.png Dosiero:FondoKKE.jpg Dosiero:Fonto de Barenton.jpg Dosiero:Fortis.png Dosiero:FOUSEK.JPG Dosiero:FrancaNaciaTeamo.png Dosiero:Francio mondpokalo 1998.png Dosiero:Franzjonas-esperanto-karto.jpg Dosiero:FRANZLO.JPG Dosiero:François-Xavier Ortoli.jpg Dosiero:FRIEDRIC.JPG Dosiero:Fritz Hüser.jpg Dosiero:Frontkovrilo de Rev-ene.jpg Dosiero:FROSTANOKTO4.jpg Dosiero:Fundamentoj de internacia helpa lingvo Esperanto 1958 2.jpg G Dosiero:G-5 inflation 50-94 chart.png Dosiero:Gaja futbalo.jpg Dosiero:Gaston Thorn 1975.jpg Dosiero:GEJ-Gazeto 2 1991.jpg Dosiero:Germana Olimpika Sporta Asocio.png Dosiero:Germana-platdiĉa vortaro G.+J. Harte.jpg Dosiero:Germanio.jpg Dosiero:Gerrit Paulus de Bruin.jpg Dosiero:Ghez-pentrajho-sidejo-trieste.jpg Dosiero:Giallo001.jpg Dosiero:Gilgamesh manga vol 1.png Dosiero:Gilgameŝ (animeo).jpg Dosiero:Ginz.jpg Dosiero:Giorgios Contogeorgis.jpg Dosiero:GiuseppeFarina.jpg Dosiero:Gladio.jpg Dosiero:GlaxoSmithKline.svg Dosiero:GNU-Hurd.jpg Dosiero:Go Dog Go poster.jpg Dosiero:Go Dog Go.jpg Dosiero:Go-Dog-Go2.jpg Dosiero:Google-fr-20091215.JPG Dosiero:Gotingeno kovrilo.jpg Dosiero:Grand Theft Auto IV kovrilbildo.jpg Dosiero:Grand Theft Auto V Kovrilbildo.png Dosiero:Greka Olimpika Komitato.jpg Dosiero:GrekaNaciaTeamo.jpg Dosiero:Grigorij Arosev.jpg Dosiero:Groeneboekje2005.jpg Dosiero:GRS logo.jpg Dosiero:Gréta Salóme.jpg H Dosiero:Hadinec.jpg Dosiero:Halliburton logo.gif Dosiero:Hallies.jpg Dosiero:Hana no Ko Lunlun.jpg Dosiero:Hans Georg Link.jpg Dosiero:Hans Jakob.jpg Dosiero:Hari Poter 2 (film).jpg Dosiero:Harry Potter and the Chamber of Secrets.jpg Dosiero:Harry Potter and the Deathly Hallows.jpg Dosiero:Harry Potter Logo.jpg Dosiero:Hasegaŭa Kobato.jpg Dosiero:Hasegaŭa Kodaka.jpg Dosiero:Hattori Juko.jpg Dosiero:Hattori Ĝunko.jpg Dosiero:Healer Girl.jpg Dosiero:HeinrichFriess.jpg Dosiero:Helga Trüpel.jpg Dosiero:Helmut.Welger.jpg Dosiero:Helsinki1952.jpg Dosiero:Hendrik Adamson 2.jpg Dosiero:Henning Christophersen.jpg Dosiero:Henry Horn.jpg Dosiero:Heredo kaj raso.jpg Dosiero:Hermann Grossmann.JPG Dosiero:Heroa legendo de Arslan.jpg Dosiero:Heroldo de Esperanto 2015-12-31.jpg Dosiero:Hexe Lilli – Der Drache und das Magische Buch.jpg Dosiero:Hexe Lilli – Die Reise nach Mandolan.jpg Dosiero:HHK1.jpg Dosiero:Hiroŝimo.jpg Dosiero:Historio de Eo 1887-1912a.jpg Dosiero:Hkdnrc.gif Dosiero:Hoe Kah Hong.jpg Dosiero:Homer Simpson 2006.png Dosiero:Horace Barks.jpg Dosiero:Host-Club-ouran-high-school-host-club.jpg Dosiero:House of the bab.jpg Dosiero:Hrm logo.jpg Dosiero:HROMADA.JPG Dosiero:HRSEL.JPG Dosiero:Hui, Dui kaj Lui 01.jpg Dosiero:Hui, Dui kaj Lui 02.jpg Dosiero:Hui, Dui kaj Lui 3.jpg Dosiero:Hungara Fervojista Mondo 2016-2.jpg Dosiero:HungaraNaciaTeamo.png Dosiero:Hyper t.png Dosiero:HyperTransport Technology Consortium logo.jpg I Dosiero:I Kertész.jpg Dosiero:IAU logo.jpg Dosiero:Ichiban Ushiro.jpg Dosiero:Icv.png Dosiero:IGN.gif Dosiero:Ihslgoldblueogo.jpg Dosiero:Iisalmen Sanomat.svg Dosiero:IIvezić.jpg Dosiero:IJF.png Dosiero:IJK 1983 kongreslibro.jpg Dosiero:IJK 1987.jpg Dosiero:IJK 1988.jpg Dosiero:IJK 2005.jpg Dosiero:IJK 2012.jpg Dosiero:IJK 2014.jpg Dosiero:IJK 2015.png Dosiero:Ijk2009-ARD.jpg Dosiero:IJK63.png Dosiero:IKUE-kongreso 2012.jpg Dosiero:ILEI emblemo blue.png Dosiero:ILGA.jpg Dosiero:Images.jpeg Dosiero:Impeto 91.jpg Dosiero:IND-DEM.PNG Dosiero:Indianapolis Colts.jpg Dosiero:Indianapolis Seal.png Dosiero:Indonezia Ruĝa Kruco.png Dosiero:IndustrialRecords.png Dosiero:Informbulteno de ASE 1 1980.jpg Dosiero:Informbulteno de ASE 6 1989.jpg Dosiero:Informbulteno de ASE 73 (lasta) 1989.jpg Dosiero:Informbulteno de ASE 73 (lasta) aldono.jpg Dosiero:Informbulteno de SEU 1.jpg Dosiero:Informilo de ĈEL 2015-09-10.jpg Dosiero:InoueNaohisa UpwardDraft.jpg Dosiero:Inspector Gadget 1983 titolo.png Dosiero:Inspector Gadget 2015 titolo.png Dosiero:Internacia Korespondado.jpg Dosiero:Internacia Tenisa Federacio.png Dosiero:Internacia Unio de Studentoj.gif Dosiero:InternationalPEN-logo.jpg Dosiero:Internet-qatar.gif Dosiero:Interpol logo.jpg Dosiero:Inujaŝa1.jpg Dosiero:Ioannis Paleokrassas.jpg Dosiero:Ipernityĉepaĝo.jpg Dosiero:Irana esperantisto aŭtuno 2022.jpg Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png Dosiero:Irtyshbrudge.jpg Dosiero:Israel-internet-association.gif Dosiero:Israela-esperantisto 2015-vintro.jpg Dosiero:Itala Olimpika Komitato.gif Dosiero:ItalaNaciaTeamo.svg Dosiero:Itanium.jpg Dosiero:Itanium2.PNG Dosiero:ITS.png Dosiero:ITTF.png Dosiero:IUPAC.png Dosiero:Izno01.gif J Dosiero:Jack Scanlon.jpg Dosiero:Jakob Knoblauch Die rote Zora (2008).jpg Dosiero:Jakvo.png Dosiero:Jamato Boiĉiro.jpg Dosiero:Jan Golian.jpg Dosiero:Jan Werich.jpg Dosiero:JANA.JPG Dosiero:Japana Esperanto-Junularo dulingve.png Dosiero:Japana Esperanto-Junularo.png Dosiero:Japana Olimpika Komitato.jpg Dosiero:JapanaNaciaTeamo.svg Dosiero:Jarlibro de SEJM 1977 1.jpg Dosiero:Jaro de la lernanto 2016-17.png Dosiero:Jaroslav Mária.jpg Dosiero:Jaunoji Lietuva.jpg Dosiero:Java logo.svg Dosiero:Jcrlogo.gif Dosiero:Jean Dondelinger.jpg Dosiero:JEB logo.JPG Dosiero:Jeca Tatu de Belmonte.jpg Dosiero:Jelloun Rasismo.jpg Dosiero:Jen la Federacia Respubliko Germanio.jpg Dosiero:Jerly Lyngdoh.jpg Dosiero:Jerry Bock.jpg Dosiero:Jewish News One.jpg Dosiero:Jindřich Plachta.jpg Dosiero:Jinzaburo Takagi.jpg Dosiero:Jiří Sovák.jpg Dosiero:Joe Borg.jpg Dosiero:Joost Lagendijk.jpg Dosiero:Josef Vinklář.jpg Dosiero:Jouko Lindstedt.jpg Dosiero:Jozef Lenart.jpg Dosiero:JSK.jpg Dosiero:JugoslaviaNaciaTeamo.svg Dosiero:JUKL.JPG Dosiero:Juna amiko 2016-02.jpg Dosiero:Jungŝenlamo.jpg Dosiero:Junulara Esperanto-Klubo ONDO Kaunas.jpg Dosiero:Jānis Polis.jpg K Dosiero:Kairuku grebneffi.jpg Dosiero:Kajero de Morto (filmo).jpg Dosiero:Kajero de Morto 3.jpg Dosiero:Kajero de Morto.jpg Dosiero:Kajtodiskoj.jpg Dosiero:Kaligoddess.jpg Dosiero:KALISULTANA cover.jpg Dosiero:Kamijama Kanna.jpg Dosiero:Kampanjo de la rusiaj verduloj.jpg Dosiero:Kanada Olimpika Komitato.svg Dosiero:Kanazawaku.gif Dosiero:Kantaro de FLE 1937.jpg Dosiero:Kantaro de FLE.jpg Dosiero:Kantu Esperante BET 12.jpg Dosiero:Kardasia Unio.png Dosiero:Karel Höger.jpg Dosiero:KarlRichter.png Dosiero:Karmen de Khayelitsha afiŝo.jpg Dosiero:Kartkaptisto Sakura.jpg Dosiero:Kartveliaj Verduloj.jpg Dosiero:Kastelo de Chihriq.jpg Dosiero:Kastelo de Mah-Ku.jpg Dosiero:Kastelo Hoym.jpg Dosiero:Kavaliro en tigra felo 2.jpg Dosiero:Kavka.jpg Dosiero:Kaŝiŭazaki Pegasus.jpg Dosiero:Kaŝiŭazaki Sena.jpg Dosiero:Keinohrhasen 1.jpg Dosiero:Keinohrhasen 2.jpg Dosiero:Kelloggs.png Dosiero:Ken Saro-Wiwa.jpg Dosiero:Kial venkis lingvo Esperanto.jpg Dosiero:Kidou Senshi Gundam Suisei no Majo.jpg Dosiero:Kie paski - italuje.png Dosiero:KILIAN.JPG Dosiero:Kimnovak.JPG Dosiero:KingKongTheorie.jpg Dosiero:Kino and Hermes.jpg Dosiero:Kiribataj dolaroj.jpg Dosiero:Kisujsag NBanner.jpg Dosiero:Kitaro1.jpg Dosiero:KLASO.JPG Dosiero:KLEMENT.JPG Dosiero:Klingon-d.gif Dosiero:Km-logo.jpg Dosiero:Knabinoj kaj Tankoj.jpg Dosiero:Koaksigejo Karolina1.jpg Dosiero:Koaksigejo Karolina2.jpg Dosiero:KOCVARAD.JPG Dosiero:Koda nomo Sejla Vi.jpg Dosiero:Koisuru Meiga.png Dosiero:Kola.jpg Dosiero:Kolker Internacia lingvo Esperanto 1974.jpg Dosiero:Komputada baza terminaro.jpg Dosiero:Komunista Partio de Grekio.svg Dosiero:Konferenco de Badasht.jpg Dosiero:Kongresa libro IJK 1992.jpg Dosiero:Konsilio de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj.svg Dosiero:Kontraŭ la muro.jpg Dosiero:Korea Olimpika Komitato.jpg Dosiero:KORINEK.JPG Dosiero:Korowai1.jpg Dosiero:Korowai2.jpg Dosiero:Kovrilbildo Wii Sports Europo.jpg Dosiero:Kovrilbildo por podkasto La famuloj 'Michael Jackson'.jpg Dosiero:Koĝi Jamamuro en oktobro 2011.jpg Dosiero:KRAFT.JPG Dosiero:Krematorio Ostrava.jpg Dosiero:Krik RoMEo.jpg Dosiero:Krivane2.jpg Dosiero:KRIVANEK.JPG Dosiero:KroataNaciaTeamo.png Dosiero:Krtek.jpeg Dosiero:KRUMP.JPG Dosiero:Kun siaspeca spico.jpg Dosiero:Kunvojaĝu.JPG Dosiero:KURSARO.JPG Dosiero:Kurt Calleja.jpg Dosiero:Kusunoki Jukimura.jpg Dosiero:Kvinpinto 3-1986.jpg Dosiero:Kōkaku Kidōtai.jpg Dosiero:Kōzō Murashita.jpg L Dosiero:L arbre de la laicite.jpg Dosiero:L'Ulivo.png Dosiero:L-esperanto 2016-2.jpg Dosiero:La alienisto.jpg Dosiero:La barata teamo en la Somera Olimpiko 1952.jpg Dosiero:La bona lingvo 1989.jpg Dosiero:La Brita Esperantisto 2-1987.jpg Dosiero:La fermita urbo.jpg Dosiero:La Gazeto 2016-04.jpg Dosiero:La Heredanto.jpg Dosiero:La Hobito.jpg Dosiero:La Krubalo.jpg Dosiero:La Lanterno Azia 2016-07.jpg Dosiero:La Maraude Baraou 1.jpg Dosiero:La Maraude Baraou 2.jpg Dosiero:La ruĝa Zora 2008.jpg Dosiero:La sep reĝidoj.jpg Dosiero:La tuta lingvo esperanto de Saĥarov 2.jpg Dosiero:La tuta lingvo esperanto de Saĥarov 3.jpg Dosiero:La tuta lingvo esperanto de Saĥarov 4.jpg Dosiero:La Verduloj (Hispanio).jpg Dosiero:La Verduloj (Luksemburgio).png Dosiero:La vizaĝo de l'milito.jpeg Dosiero:La-gajulo-numero-1.jpg Dosiero:La-movado 2016-03.jpg Dosiero:La-revuo-orienta 2016-05.jpg Dosiero:Lacoste emblemo.svg Dosiero:La Margherita.svg Dosiero:Lancelot.gif Dosiero:Land-Rover.svg Dosiero:Largo Winch.jpg Dosiero:LaShtonaUrbo-kovrilo.jpg Dosiero:Lastaj tagoj Zamenhof.jpg Dosiero:Latvia Verda Partio.gif Dosiero:LAUBE.JPG Dosiero:Lazio Roma.svg Dosiero:LDDP.jpg Dosiero:Le Groupe W.jpg Dosiero:Le Monde de l’espéranto 2016-01.jpg Dosiero:Le-Discours-Film-2020.jpg Dosiero:Led Zeppelin.jpg Dosiero:Leechongyeong.jpg Dosiero:Legends & Lattes kovrilo.jpg Dosiero:Leilapahlavi.jpg Dosiero:Leonard Orban.jpg Dosiero:Letero de ASE pri konferenco.jpg Dosiero:Letero de Minin 1.jpg Dosiero:Letero de Minin 2.jpg Dosiero:Letero de Minin 3.jpg Dosiero:Letero pri LEGo 1992.jpg Dosiero:Leticia Calderon.jpg Dosiero:Levens Blanka-Kapelo interne.JPG Dosiero:Levens Domo-de-Portal.JPG Dosiero:Levens Preghejo ekstere.JPG Dosiero:Levens Preghejo interne.JPG Dosiero:Lex silv Kontribuoj 2010.jpg Dosiero:Lexus logo.PNG Dosiero:Lhakpa.jpg Dosiero:Liam.jpg Dosiero:Liberalpartyofaus.jpg Dosiero:Libro 078.jpg Dosiero:Librodorsoj de Découvertes Gallimard (diversaj lingvoj).jpg Dosiero:Libroj.org ekrankopio.png Dosiero:Librovermo.png Dosiero:Lietuvos Futbolo Federacija.svg Dosiero:Liladan Korone.jpg Dosiero:Lili Ŝiraiŝi.jpg Dosiero:Lilli Schweiger.jpg Dosiero:Lim's Altar.jpg Dosiero:Linn Reusse Die rote Zora 2008.jpg Dosiero:Liskov kaj ŜĈKĤLsndo.jpg Dosiero:Liskov.jpg Dosiero:Literatura Forio 2016-06.jpg Dosiero:Litova Olimpika Komitato.jpg Dosiero:LitovaNaciaTeamo.gif Dosiero:Little children poster.jpg Dosiero:Liu chunling burned.jpg Dosiero:Livejournal-logo.png Dosiero:Logo 21 cote d or.jpg Dosiero:Logo 36 indre.jpg Dosiero:Logo bi re.jpg Dosiero:Logo eldr.gif Dosiero:Logo fsu.PNG Dosiero:Logo ijk60.gif Dosiero:Logo jamendo eo.png Dosiero:Logo LSVD.gif Dosiero:Logo mcst new.gif Dosiero:Logo of Kuban Krasnodar.gif Dosiero:Logo of the Fourth International.png Dosiero:Logo pcf.jpg Dosiero:Logo Tagespiegel.png Dosiero:Logo VEA.jpg Dosiero:Logo Y Byd.png Dosiero:Logo-Tribune.png Dosiero:Logo.png Dosiero:Logoeusa.png Dosiero:Logoitv.png Dosiero:Logomef.jpg Dosiero:LogoMN.gif Dosiero:LogoNova Dono.png Dosiero:Logoo francaj verduloj.png Dosiero:Logoo LKR.gif Dosiero:Logoo uk2006.jpg Dosiero:London 10 downing street 625056.jpg Dosiero:London 2012 Olympic Games bid logo.jpg Dosiero:Lorenz.gif Dosiero:LORENZ.JPG Dosiero:LORK1.JPG Dosiero:LOTR The Rings of Power titolo.jpg Dosiero:Louis Beaucaire.jpg Dosiero:Louis Couturat 1.jpg Dosiero:Louis Michel.jpg Dosiero:Loyolachicagoathleticslogo.jpg Dosiero:LTA emblemo.svg Dosiero:Luclogo1.png Dosiero:LuisAlfredoRamos-1.jpg Dosiero:LUKAS.JPG Dosiero:Luna Schweiger.jpg Dosiero:Lupeno la 3a.jpg Dosiero:Lvnic.png Dosiero:Léon.JPG M Dosiero:Mafalda-3-castillan-cover.jpg Dosiero:Malfrontpaĝo kongresa libro 60-a GEK.jpg Dosiero:MALIK.JPG Dosiero:Malnova flago de la Afrika Unio.png Dosiero:Maltaj monbiletoj.jpg Dosiero:MAN.svg Dosiero:Manchutikuo.gif Dosiero:Mang jing malvirgigo.jpg Dosiero:Mangailustrita romano - Wasureenu Majo no Monogatari.jpeg Dosiero:Mangao Hoshikuzu Telepath - Volumo 1.jpg Dosiero:Mangjing afiŝo.jpg Dosiero:Manuel Angel 3.jpg Dosiero:Manuel Marín.jpg Dosiero:ManuelPuig.jpg Dosiero:Map India Bhopal City.gif Dosiero:Marcel Duchamp Mona Lisa.jpg Dosiero:Marie Meïer.jpg Dosiero:Marija Koĉetkova 1.jpg Dosiero:Marine-Stewardship-Council-sigelo-1.jpg Dosiero:Marine-Stewardship-Council-sigelo-2.jpg Dosiero:Mario & Luigi - Parnters In Time Kovrilo.jpg Dosiero:Mario & Luigi 3 NA Kovrilo.PNG Dosiero:Mario Kart 7 kovrilbildo.jpg Dosiero:Mario Kart DS Nordamerika Kovrilbildo.jpg Dosiero:Mario Kart Wii Nordamerika Kovrilbildo.png Dosiero:MarioAndLuigiSuperstarSagaGBAKovrilo.jpg Dosiero:Markemblemo arĝentaŝlosilo.gif Dosiero:Markos Kiprianu.jpg Dosiero:Martha Root.JPG Dosiero:Martirigo de Mulla Husayn.jpg Dosiero:Martirigo de Tahirih.jpg Dosiero:Marvin Schlatter.jpg Dosiero:Mary-Maxwell-1926.jpg Dosiero:Marĉenko Oleg.JPG Dosiero:Masandra logo.jpg Dosiero:Maskerado ĉirkaŭ la morto.jpg Dosiero:Matmatah.jpg Dosiero:Matmatah2.jpg Dosiero:Maurice-Sendak portrait2.jpg Dosiero:Mauzoleo-bahaullah.jpg Dosiero:Mazi en Gondolando copy200.jpg Dosiero:Maŭzoleo de la Báb.jpg Dosiero:McGonagall (ekrankopio).jpg Dosiero:Meglena Kuneva 2006.jpg Dosiero:Mehdi Aĥavan Sales.jpg Dosiero:Meksika Esperanto-Junularo.jpg Dosiero:Melpignano-CoA.png Dosiero:Memorial.gif Dosiero:Mensa emblemo.svg Dosiero:Metaxas.jpg Dosiero:Methodist cross.gif Dosiero:Metropoliteno-legado-Berlin-2002.jpg Dosiero:Metropolo Rueno-Normandio.png Dosiero:Michaele Schreyer.jpg Dosiero:Miguel Wansing Lorrio.jpg Dosiero:Mihail Kuznetsov.jpg Dosiero:Mihály Csíkszentmihályi.png Dosiero:Mik Bruna.jpg Dosiero:Mikazuki Jozora.jpg Dosiero:Mil unuaj vortoj.jpg Dosiero:MillerBrewingCompanyLogo.png Dosiero:Miloslav vlk.jpg Dosiero:MiloslavRybin.jpg Dosiero:Milton Nascimento 1967.jpg Dosiero:Mimlernilo de Devjatnin 1910.jpg Dosiero:Minasafromaĝo.jpg Dosiero:Minecraft.png Dosiero:Ministry - Rio Grande Blood.jpg Dosiero:Miodrag Petrovic.jpg Dosiero:MIRKA.JPG Dosiero:MIT seal.gif Dosiero:Miĉjo Muso.png Dosiero:Miŭa Hiroŝi.jpg Dosiero:Mlynar.jpg Dosiero:MnopQrS.jpg Dosiero:Monato 201508-09.jpg Dosiero:Monbileto de 3 kukinsulaj dolaroj.jpg Dosiero:Monic logo.jpg Dosiero:Monster.JPG Dosiero:Montreala Esperanto-Domo (MEDO).jpg Dosiero:Montserrat caballe.jpg Dosiero:Moskva gazeto 1990.jpg Dosiero:Mount & Blade Warband kovrilo.jpg Dosiero:Mouvement Réformateur.svg Dosiero:Movado revuo 1.jpg Dosiero:Movado revuo 2.jpg Dosiero:Movado revuo 3.jpg Dosiero:MTV emblemo 2010.png Dosiero:Muelilo-por-Olivoj.JPG Dosiero:Muhammad Subuh Sumohadiwidjojo.jpg Dosiero:Mumia Abu-Jamal.jpeg Dosiero:Muminvalo.jpg Dosiero:Munic.gif Dosiero:Murdo en Esperantujo.jpg Dosiero:My little pony.png N Dosiero:N!Xau.jpg Dosiero:Nacia himno de Sud-Koreio.jpg Dosiero:Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino.svg Dosiero:Nadja de la misteraj maroj.jpg Dosiero:Nancy Spungen.jpg Dosiero:Napoleon Total War.jpg Dosiero:Nash Totes Meer.jpg Dosiero:National Rifle Association logo.png Dosiero:NationalLeague.png Dosiero:Natnick1.jpg Dosiero:Naturista Vivo 1-2009.png Dosiero:Naumov 1.jpg Dosiero:NBN-2005.jpg Dosiero:Ne nur legendoj de Samodaj.jpg Dosiero:Nederlanda Olimpika Komitato.png Dosiero:NederlandaNaciaTeamo.png Dosiero:NegimaMagisterNegiMagi vol1 Cover.jpg Dosiero:Neil Kinnock.jpg Dosiero:Neon Genesis Evangelion.jpg Dosiero:NeonGenesisEvangelionManga1.jpg Dosiero:New Super Mario Bros. Wii.png Dosiero:Nia Historio.jpg Dosiero:Nia Homo kun Lebedeva kaj Ananjin.jpg Dosiero:Nic-ir.jpg Dosiero:Nica kuirarto.jpg Dosiero:Nicio.gif Dosiero:Nicit.gif Dosiero:Nicly.gif Dosiero:Nicolas Mosar.jpg Dosiero:Nicpa.png Dosiero:Nicpy.jpg Dosiero:Nicsh.gif Dosiero:Nictm.gif Dosiero:Nikolao, Anĝelo kaj Diabloj.jpg Dosiero:Nikolao, diablo kaj anĝelo.gif Dosiero:Nikso.jpg Dosiero:Nje-emblemo.gif Dosiero:Noirepremierpresident big.gif Dosiero:Nominet-uk.gif Dosiero:Nord-germanaj rakontoj.jpg Dosiero:Nord-KoreaNaciaTeamo.gif Dosiero:Norda Stelo.png Dosiero:Norvega Olimpika Komitato.png Dosiero:Norwegian Water Resources and Energy Directorate.png Dosiero:Nova-vojo 2016-07.jpg Dosiero:Noveloj Maurois.jpg Dosiero:Novjaro Grodno 1995 2.jpg Dosiero:Novjaro Grodno 1995.jpg Dosiero:Novobil.jpg O Dosiero:Obrezkov Andreo.jpg Dosiero:Obrezkov Andreo1.jpg Dosiero:Obrezkov kaj Vorobjov.jpg Dosiero:Ofclogo-hqfl.png Dosiero:OH Anenský vrch.jpg Dosiero:Oiko.jpg Dosiero:Ok Noveloj.jpg Dosiero:OklingvaProverbaro.jpg Dosiero:OklingvaProverbaroKovrilo.jpg Dosiero:OklingvaProverbaroSpecimeno.jpg Dosiero:OkSEJT 34 invitilo.jpg Dosiero:Okupacio.jpg Dosiero:Olga Hepnarova.jpg Dosiero:Olimpika Komitato de Bosnio kaj Hercegovino.png Dosiero:Olimpika Komitato de Tajlando.svg Dosiero:Olimpika Komitato de Trinidado kaj Tobago.jpg Dosiero:Onegin.jpg Dosiero:Ora Tagiĝo.svg Dosiero:Ora trinkujo de Eschenz.jpg Dosiero:Ordeno de Verda Plumo.jpg Dosiero:ORLEN Lietuva.svg Dosiero:Ornamaj plantoj Ĉinujo.jpg Dosiero:OrSEJT - komuna fotado.JPG Dosiero:OrSEJT 33 murgazeto.JPG Dosiero:Oslo 1952.svg Dosiero:Otake Miĉie.jpg Dosiero:Oŝo.jpg P Dosiero:PachterJohann.jpg Dosiero:Pafila Knabino.jpg Dosiero:PAKE.jpg Dosiero:Palaciodegobierno.png Dosiero:Paltalklogo.gif Dosiero:Palu Johannes.jpg Dosiero:Pamela Sargent.jpg Dosiero:Pani poni.jpg Dosiero:Papa pauli I.jpg Dosiero:Paramount logo.jpg Dosiero:Park Chan-Wook.jpg Dosiero:Partidul Verde.jpg Dosiero:Partio de Verduloj en Ukrainio.jpg Dosiero:Partio Verda en Slovakio.gif Dosiero:Partito Democratico della Sinistra.svg Dosiero:Pastinha.jpg Dosiero:Patroj kaj filoj.jpg Dosiero:Pavel Telička.jpg Dosiero:Pci sig logo PMS 273a.jpg Dosiero:PCTVL.jpg Dosiero:PEJ-emblemo-sf-00.png Dosiero:Perestrojko.jpg Dosiero:Persekutado de bahaanoj 1.jpg Dosiero:Persekutado de bahaanoj 2.jpg Dosiero:Persekutado de bahaanoj-tombejo.jpg Dosiero:Personal Coat of Arms of Governor General of Canada Michaëlle Jean.jpg Dosiero:Personal Public Service Number.jpg Dosiero:Peter Alexander.jpg Dosiero:Peter Schmidhuber.jpg Dosiero:Peter Sutherland.jpg Dosiero:Peugeot.svg Dosiero:PEV.gif Dosiero:Pfisho petvojaĝisto.jpg Dosiero:PGP Icon.png Dosiero:Ph poster.jpg Dosiero:PICHISMO logo.gif Dosiero:PIV2020.jpg Dosiero:Pknic.jpg Dosiero:Platov arka.jpg Dosiero:Plena xortaro de internacia lingvo Esperanto E-rusa 1911 2.jpg Dosiero:PlenbuŝeLogo.gif Dosiero:Plo emblem.png Dosiero:Plugilano.jpg Dosiero:PNL Paz.jpg Dosiero:Podkasto La famuloj 'Michael Jackson'.mp3 Dosiero:Pokalo de Nacioj de la Oceania Futbala Konfederacio.png Dosiero:Pokémon Nordamerika Kovrilbildo Gold Version.png Dosiero:Pokémon Nordamerika Kovrilbildo Red Version.png Dosiero:Pola Esperantisto 2016-01-02.jpg Dosiero:PolaNaciaTeamo.gif Dosiero:POLDI logo.GIF Dosiero:Pollanda Olimpika Komitato.jpg Dosiero:Ponto Zaman Ĥan.jpg Dosiero:Popola Ortodoksa Alarmo, emblemo ekde 2004.png Dosiero:Portugala Olimpika Komitato.png Dosiero:PortugalaNaciaTeamo.png Dosiero:Poŝtkarto-kapitalismo-rodo.jpg Dosiero:Post la Kurso.jpg Dosiero:Poul Nielson 2003.jpg Dosiero:Povorin Mikaelo.jpg Dosiero:Pozitiva Slovenio.png Dosiero:Poŝtkarto Feliĉan novan jaron.jpg Dosiero:Poŝtkarto Prago.jpg Dosiero:Poŝtkarto Sylt.jpg Dosiero:PRACHAR.JPG Dosiero:Praga1968. Brulboteloj.jpg Dosiero:Premio de OkSEJT32.jpg Dosiero:Premio Emmy.png Dosiero:Price.jpg Dosiero:Problemaj geknaboj el alia mondo.jpg Dosiero:ProverbaroOklingva-kovrilo.jpg Dosiero:PSV Eindhoven.svg Dosiero:PUMPR.JPG Dosiero:Puzankov.jpg Dosiero:Puzankov01.jpg Dosiero:Puŝkin de Rublov.jpg Dosiero:PYTLOUN.JPG Q Dosiero:Qinqiang Paiziqu - Banhu - Liu Mingyuan.ogg Dosiero:Queen's Blade.jpg Dosiero:Quest1921..jpg R Dosiero:R S-84 Arnošt.jpg Dosiero:Radio Aisberg.jpg Dosiero:Raijin (Metal Gear).jpg Dosiero:Ralf Mackenbach.jpg Dosiero:Raniero Vanni d'Archirafi.jpg Dosiero:Ray MacSharry Reamon Mac Searraigh.jpg Dosiero:RaZefon.jpeg Dosiero:Regbr.gif Dosiero:Reichstag 1945.jpg Dosiero:Reina 1977-1.jpg Dosiero:Reina 1977-2.jpg Dosiero:Reina 1977-3.jpg Dosiero:Reinhard Klimmt.jpg Dosiero:Reise, Reise.jpg Dosiero:Rememoroj de Saĥarov.jpg Dosiero:René Steichen.jpg Dosiero:Renée Triolle 1986.jpg Dosiero:Respublika.jpg Dosiero:Revas mi ŜĈKĤLando.ogg Dosiero:Rick and Morty logo.png Dosiero:RIEDL.JPG Dosiero:Right Livelihood Award.png Dosiero:Rimini Project.jpg Dosiero:Rncro.jpg Dosiero:Robertjohson.jpg Dosiero:Rock Dog Poster.jpg Dosiero:Rodrigo.jpg Dosiero:Roger Bernard (esperantisto).jpg Dosiero:Rogov Andreo.jpg Dosiero:Rohelised.jpg Dosiero:Rolandas Paksas.jpg Dosiero:Rolf WANKA.jpg Dosiero:Rolling Stones.jpg Dosiero:Rona Nishliu.jpg Dosiero:Room-bab.jpg Dosiero:Royorbisoncolorpic.jpg Dosiero:Roza Shanina 140-190 for collage.jpg Dosiero:Roza-Shanina profilo.jpg Dosiero:RPEK.jpg Dosiero:RTesařík (kantisto).jpg Dosiero:RTesařík,ASochor,JBuršík.jpg Dosiero:Rublov.jpg Dosiero:Rucenter.gif Dosiero:RUDNOVAK.JPG Dosiero:Rumana Olimpika kaj Sporta Komitato.png Dosiero:Rumana Olimpika Komitato.svg Dosiero:RumanaNaciaTeamo.jpg Dosiero:Rumburak (figuro).jpg Dosiero:RusaNaciaTeamo.png Dosiero:Rusia-esperanto-gazeto 2016-02.jpg Dosiero:Rusio.ru logo.gif Dosiero:RUZICKOV.JPG Dosiero:RX-78-2.gif Dosiero:Ryznarova.jpg S Dosiero:S Plachinda.jpg Dosiero:Sabira.jpg Dosiero:Sadik al-Ahmar.jpg Dosiero:Saibntdenis.PNG Dosiero:Saif al-Islam Kadafi.jpg Dosiero:Saint Seiya.gif Dosiero:Saj Akuto.jpg Dosiero:Saksa Kuriero 5-1987.jpg Dosiero:Saksa Kuriero 6-1987.jpg Dosiero:Salovaara.jpg Dosiero:Sam2in023.jpg Dosiero:Sami Herzog.jpg Dosiero:SAMLA.JPG Dosiero:Sampdoria Genova.svg Dosiero:Samuel Haus en 2009.jpg Dosiero:Samuel Haus.jpg Dosiero:Sandra Kalniete dum majo 2004.jpg Dosiero:Sanga dimanĉo (1972).jpg Dosiero:Sapporo 1972.svg Dosiero:Sarajevo 1984.png Dosiero:Sat1.png Dosiero:SATA-logo.jpg Dosiero:Save Tara Valley.jpg Dosiero:Saw.JPG Dosiero:Sawtrap.png Dosiero:SC Braga.svg Dosiero:SCA Shield.gif Dosiero:Scania.svg Dosiero:SCHEIBER.JPG Dosiero:Schumacher A1Ring.jpg Dosiero:Scienca-revuo 2015.png Dosiero:Sciencaj Studoj 1958.jpg Dosiero:Scuderia Ferrari Logo.png Dosiero:Sdlp.jpg Dosiero:Seal of Charles University of Prague.png Dosiero:Sejla Mun R La filmo.jpg Dosiero:Sejla Mun S La filmo.jpg Dosiero:Sejla Mun Super S La filmo.jpg Dosiero:Sejla Mun.jpg Dosiero:SEJM de Beznosko.jpg Dosiero:SEJM-konferenco1995-1.jpg Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 1.jpg Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 2.jpg Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 3.jpg Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 4.jpg Dosiero:SEJT 14 stampo1.jpg Dosiero:SEJT 14 stampo2.jpg Dosiero:SEJU.gif Dosiero:SEK.jpg Dosiero:Sekretaria libro 1.jpg Dosiero:Sen to Chihiro no Kamikakushi.jpg Dosiero:Sendependaj Grekoj.png Dosiero:Senlime.gif Dosiero:Senĝenaj Dialogoj.jpg Dosiero:SerbEJO.jpg Dosiero:Seriea 4 December Marco Zoro.jpg Dosiero:Ses logo.gif Dosiero:SETL1.JPG Dosiero:SETL2.JPG Dosiero:SETL3.JPG Dosiero:Sgnic.gif Dosiero:Shadow of the colossus (3-a koloso).jpg Dosiero:Sharp logo.png Dosiero:Shrek1.jpg Dosiero:Sidabrine gerve.svg Dosiero:Siim Kallas.jpg Dosiero:SIKULA.JPG Dosiero:Silikona pupo1.jpg Dosiero:Silikona pupo2.jpg Dosiero:Silvia Navarro.jpg Dosiero:Simpozio.jpg Dosiero:Siouxsie & the Banshees-The Scream.jpg Dosiero:Sioŭsie & the Banshees-The Best Of.jpg Dosiero:SITTAUER.JPG Dosiero:SKLENCKA.JPG Dosiero:Skol logo.gif Dosiero:Skota Verda Partio.jpg Dosiero:SkotaNaciaTeamo.png Dosiero:SL Benfica.svg Dosiero:Slalom 2020 afiŝo.jpg Dosiero:SLAVIK.JPG Dosiero:Slay the spire.jpg Dosiero:Sleepy Hollow.jpg Dosiero:Sleg dekjariĝo.png Dosiero:Slougharms.PNG Dosiero:Slovakia Esperanta Junularo.png Dosiero:Slovena Olimpika Komitato.jpg Dosiero:Socatel.gif Dosiero:Social-Liberala Partio.png Dosiero:Socialista Popola Partio.png Dosiero:Soga Keena.jpg Dosiero:Solida Serpento.jpg Dosiero:Soljakova.jpg Dosiero:Somera Olimpiko 1932 emblemo senteksta.svg Dosiero:Somera Olimpiko 1948 Londono.svg Dosiero:Somera Olimpiko 1972.svg Dosiero:Somera Olimpiko 1976.png Dosiero:Somera Olimpiko 1980 b.png Dosiero:Somera Olimpiko 1980.png Dosiero:Somera Olimpiko 1984.png Dosiero:Somerset county coat of arms.png Dosiero:SOT Coat Of Arms.jpg Dosiero:SOTLClariceLecter.jpg Dosiero:Soul Eater.jpg Dosiero:SovetuniaNaciaTeamo.gif Dosiero:Spanishsocialist.gif Dosiero:Spieldesjahres.svg Dosiero:Splatoon logo.png Dosiero:Sporting CP.svg Dosiero:Sproeck.jpg Dosiero:SPŠCH.png Dosiero:Stanislav Petrov 2004.jpg Dosiero:Statuo de Zamenhof en Odeso.jpg Dosiero:Stavros Dimas.jpg Dosiero:STDS9 logo.jpg Dosiero:Stefan Heinz Kehrer.jpg Dosiero:Steiner-Miklas.jpg Dosiero:Stella Redfild.jpg Dosiero:Stella Zázvorková.jpg Dosiero:Stelŝiparo-emblemo.png Dosiero:Stokholmo 1956.jpg Dosiero:Störtebeker1.jpg Dosiero:Störtebeker3.jpg Dosiero:Sub Court crowd.jpg Dosiero:SubudSymbol.svg Dosiero:Super Mario Bros. 3 coverart.png Dosiero:Super Mario Odyssey kovrilbildo.jpg Dosiero:Super Smash Bros for Wii U Kovrilbildo.png Dosiero:Super Smash Bros Melee kovrilbildo.png Dosiero:SUPICH.JPG Dosiero:SUPICH2.JPG Dosiero:Surb-sarkis.jpg Dosiero:SUSTR2.JPG Dosiero:Suzette Haden Elgin.jpg Dosiero:Svaneti.jpg Dosiero:SvedaNaciaTeamo.png Dosiero:Svenska Akademin.png Dosiero:Svisa Olimpika Asocio.svg Dosiero:SvisaNaciaTeamo.svg Dosiero:Swedish Academy logo.png Dosiero:SWIFT.jpg Dosiero:Switch logo.gif Dosiero:Swplogo.png T Dosiero:T Klestil 6.jpg Dosiero:Tag and Scooch.jpg Dosiero:Tahirih.jpg Dosiero:Takajama Kejt.png Dosiero:Takajama Maria.jpg Dosiero:Tan Mui Choo.jpg Dosiero:Tana cornaro.gif Dosiero:Tanay Chheda.jpg Dosiero:Te Gjelberit.jpg Dosiero:Teamhair na Rí.jpg Dosiero:TEJO-stelo-emblemo.png Dosiero:Tekstaro BAF.jpg Dosiero:Tekstaro Danĝera ul'.jpg Dosiero:Tekstaro La Vojo.jpg Dosiero:Telegreenland.jpg Dosiero:Tennis Europe.png Dosiero:Tero, Akvo, Fajro, Aero dorsflanke.jpg Dosiero:Tero, Akvo, Fajro, Aero kaj Esperanto.jpg Dosiero:Terorisma atako kontraŭ la teatro ĉe Dubrovka.jpg Dosiero:Teruja Ejko.jpg Dosiero:TES4Oblivion box.jpg Dosiero:TFF.png Dosiero:The Boss 2.jpg Dosiero:The Elder Scrolls V Skyrim kovrilo.png Dosiero:The Father 2020 afiŝo.jpg Dosiero:The Flash Family.jpg Dosiero:The Giving Tree.jpg Dosiero:The King of Blaze, vol. 6 (Kung-Long Int.).jpg Dosiero:The KLF - Why Sheep.jpg Dosiero:TheHobbit-unua.jpg Dosiero:Theo Jung.jpg Dosiero:Thomas Pusch.jpg Dosiero:Thorgal.JPG Dosiero:Tibeta emblemo.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Elpafu la sagon.gif Dosiero:Tibor Sekelj Kolektanto de ĉielarkoj.gif Dosiero:Tibor Sekelj Kumeuaua djungelns son.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Kumevava sin prasume.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Kumewawa Iben il-Ġungla.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Kumeŭaŭa, filo de la ĝangalo.jpg Dosiero:Tibor Sekelj La trovita feliĉo.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Mondmapo.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Mondo de travivaĵoj.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Nepal abre la puerta.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Nepal Otvara Vrata.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Nepalo malfermas la pordon.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Odapni strelu.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Oluja na Aconcagui.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Paco.png Dosiero:Tibor Sekelj Por tierra de indios Centenario 1967.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Premiitaj Noveloj.png Dosiero:Tibor Sekelj Tempesta sobre el Aconcagua.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Tempesto sur Akonkagvo.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Temuĝino.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Tra lando de indianoj.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Window on Nepal.png Dosiero:Tibor Sekelj Ĝambo Rafiki.gif Dosiero:Tibor Sekelj Кумевава, син прашуме.jpg Dosiero:Tibor Sekelj Узємљи Индијанаца.jpg Dosiero:Tibor Sekelj アコンカグア山頂の嵐.jpg Dosiero:Tibor Seklej Por tierra de indios Peuser 1946.jpg Dosiero:Tigro kaj drako afiŝo.jpg Dosiero:Tigro kaj drako pejzaĝo.jpg Dosiero:Tigro kaj drako stunto.jpg Dosiero:TinĉjoNigra.jpeg Dosiero:Tirso CASTRILLON.jpg Dosiero:TMNT1987Series.jpg Dosiero:Toki Pona Dictionary.jpg Dosiero:Tombees de la nuit.jpg Dosiero:Tombo de Bahiyyih-Khanum.jpg Dosiero:Tombo de Ruhiyyih Khanum.jpg Dosiero:Tonic.png Dosiero:Tooji - Stay.jpg Dosiero:Torii Micuko.jpg Dosiero:Torino FC.svg Dosiero:Toyen-1919.jpg Dosiero:Toyota.svg Dosiero:Tp-dom.gif Dosiero:TRA LA LABIRINTO.jpg Dosiero:Tram nam cô don.jpg Dosiero:Tramulo.jpg Dosiero:Traxler.jpg Dosiero:Tri moneroj de gujanaj dolaroj.png Dosiero:Tri mortoj.jpg Dosiero:Trilanda Kongreso de Esperanto 2016 Emblemo kun teksto.jpg Dosiero:TsarBomba wolk1.jpg Dosiero:TsarBomba wolk2.jpg Dosiero:Tubaro.png Dosiero:Tur-strato4Cover.jpg Dosiero:Turka Olimpika Komitato.png Dosiero:Twnic.gif U Dosiero:U-boat 1 HitlerHortyPuttk.jpg Dosiero:UAZ-emblemo.jpg Dosiero:Udinese Calcio.svg Dosiero:UDJ-1963.jpg Dosiero:UEFA logo.svg Dosiero:UEN.PNG Dosiero:UK 1985.jpg Dosiero:UK 1987.jpg Dosiero:UK 1988.jpg Dosiero:UK 1992 unua bulteno.jpg Dosiero:UK 1993.png Dosiero:UK 1996 unua bulteno.jpg Dosiero:UK 2001.png Dosiero:UK 2002.gif Dosiero:UK 2003.gif Dosiero:UK 2004.jpg Dosiero:UK 2005.gif Dosiero:UK 2007.gif Dosiero:UK 2008.png Dosiero:UK 2010.jpg Dosiero:UK 2011.png Dosiero:UK 2012.jpg Dosiero:UK 2013.png Dosiero:UK MAPS.jpg Dosiero:UK-wwtbam.jpg Dosiero:UK99LKK.jpg Dosiero:ULU logo.jpg Dosiero:UndergroundRailroadmonumentWindsor.jpg Dosiero:Unikar.png Dosiero:Uninett.png Dosiero:Universal logo.jpg Dosiero:Unterkirnach, Esperanto, inauguro.jpg Dosiero:Unua Flandra Kongreso de Esperanto.jpg Dosiero:Unufingraj melodioj.jpg Dosiero:Uol header.jpg Dosiero:Urba Ĉasisto.jpg Dosiero:Urogallo.jpg Dosiero:US Soccer.svg Dosiero:Usona Poŝta Servo.svg Dosiero:USŜ.png Dosiero:Valentin Schweiger.jpg Dosiero:Vancouver 2010 logo.png Dosiero:VANECEK.JPG Dosiero:Vanselow1950.jpg Dosiero:Vanselowpruvo.jpg Dosiero:VanselowSunrigardo.jpg Dosiero:Vanča Kljaković.jpg Dosiero:Vapen, skånsk panter.jpg Dosiero:Variety-logo-sm.jpg Dosiero:Vaso Papandreu.jpg Dosiero:Vegetarismo-simbolo esperanto.svg Dosiero:Veoh.svg Dosiero:Verda Alternativo.jpg Dosiero:Verda Listo de Kroatio.jpg Dosiero:Verda Partio (Irlando).png Dosiero:Verda Partio de Anglio kaj Kimrio.jpg Dosiero:Verda Partio de Kosovo.jpg Dosiero:Verda Partio de Svislando.jpg Dosiero:Verda Raketo.jpg Dosiero:Verda Rusio.jpg Dosiero:Verdaj Demokratoj en Hungario.gif Dosiero:Verdi.png Dosiero:Verdmask2.jpg Dosiero:Verduloj (Rusio).png Dosiero:Verduloj de Montenegro.gif Dosiero:Verduloj de Serbio.jpg Dosiero:Verduloj de Turkio.jpg Dosiero:Verduloj ELA.gif Dosiero:VHALIR.JPG Dosiero:Victorious.png Dosiero:Viktorov.jpg Dosiero:VITEK.JPG Dosiero:Vivancos.jpg Dosiero:Vivo Plantoj.jpg Dosiero:Vizito sur la Tero.jpg Dosiero:Vkielvendetto.jpg Dosiero:Vlaams Belang.gif Dosiero:Vladimir Samodaj.jpg Dosiero:Vladimír Menšík.jpg Dosiero:Vlastimil Brodský.jpg Dosiero:VMelnikov kaj ŜĈKĤLsndo.jpg Dosiero:Vnnic.gif Dosiero:Voice Animage-cover.jpg Dosiero:Vojoj Analiza Skolo.jpg Dosiero:Volvo.svg Dosiero:VONDR.JPG Dosiero:Walter Francini.jpg Dosiero:Warsteiner.svg Dosiero:WeeKimWee-1985.jpg Dosiero:Wes Studi.jpg Dosiero:Wes Studi1.jpg Dosiero:West Yorks-coa.png Dosiero:Wii Sports Resort Nordamerika Kovrilbildo.png Dosiero:Wilhelm Haferkamp.jpg Dosiero:Wilhelmcanaris.jpg Dosiero:William Auld.gif Dosiero:Willy de Clercq.jpg Dosiero:Wilson Ochsenknecht 1.jpg Dosiero:Wilson Ochsenknecht 2.jpg Dosiero:Wohnste Stra.jpg Dosiero:Word mac 2008 icon.png Dosiero:World Wildlife Fund Logo.gif Dosiero:Worldbank.jpeg Dosiero:WWOOF.jpg Dosiero:WycliffeGA Logo.png Dosiero:Yamburg rinaldi.jpg Dosiero:Yıldız İbrahimova.jpg Dosiero:Yoast.png Dosiero:YOKO 3 soleils.JPG Dosiero:Yuzyillik.jpg Dosiero:Zadna.gif Dosiero:Zagreba Esperantisto 2015-1.jpg Dosiero:Zamnet.gif Dosiero:ZOR% 4 1.jpg Dosiero:ZOR% 4 2.jpg Dosiero:ZSP.gif Dosiero:Édith Piaf.jpg Dosiero:Ĉeforganizantoj de EoLA8.jpg Dosiero:ĈehaNaciaTeamo.gif Dosiero:ĈeĥoslovakaNaciaTeamo .gif Dosiero:Ĉinio-002.JPG Dosiero:Ĉumak kaj Limardo en la Somera Olimpiko 2008.jpg Dosiero:Ĝis revido, Lenin! 1.jpg Dosiero:Ĝis revido, Lenin! 2.jpg Dosiero:Ĝis revido, Lenin! 3.jpg Dosiero:Ĝis revido, Lenin! 4.jpg Dosiero:Ĵura esperanto markemblemo.png Dosiero:Ŝiguma Rika.jpg Dosiero:Ŝtala Alkemiisto.jpg Dosiero:ŜĈKĤLa murgazeto.jpg Dosiero:ŜĈKĤLando dum EoLA92.jpg Dosiero:ŜĈKĤLando kaj VMelnikov.jpg Dosiero:ŜĈKĤLo en OkSEJT34.jpg Dosiero:Σάββας Τσιτουρίδης.jpg Dosiero:Биржа и Зелёный мост в Кёнигсберге.jpg Dosiero:Перспективи розвитку Київського метрополітену 2012.gif Dosiero:Пузанков02.jpg </gallery> a0tum3puje98j2w75qzlsdzr6tvc529 0 852934 9404951 9369744 2026-06-16T20:17:59Z Sj1mor 12103 9404951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Jesekiel David KIRSZENBAUM''' ({{l-he|יחזקאל דויד קירשנבוים}}; naskiĝinta la {{Daton|5|8|1900}} en [[Staszów]], mortinta la {{daton|1|8|1954}} en [[Parizo]]) estis [[poloj|pol]]-[[francoj|franca]] pentristo. Li ankaŭ publikigis sub la pseudonimoj Duvdivani/Duwdivani. == Vivo kaj agadoj == Estante filo de rabeno li venis en 1920 Germanujon. Tri jarojn laboris li je [[Ruhr-regiono]] kiel ministo por financi la studojn ĉe [[Bauhaus]] en [[Vajmaro]]. De 1923 li tie studentis i.a. ĉe [[Paul Klee]], [[Wassily Kandinsky]] kaj [[Lyonel Feininger]]. En 1925 iris li Berliinon kie li desegnis karikaturojn por la berlina porlaborista gazetaro, ekz. ''Ulk'', ''Querschnitt'', ''Roter Pfeffer'', ''Magazin für alle'' kaj en la komunista organo [[Die Rote Fahne]]. Edzigis lin en 1930 la ĵurnalistino Helma Joachim (1904–1944), kiu deĵoris por ''Deutsche Bühnengenossenschaft''; kun ŝi li vivis unue je [[Eichwalde]]. En 1929 li prezentis siajn eksponotaĵojn Berline ĉe ''Juryfreie Kunstausstellung''. Kirszenbaum ekmembris ĉe ARBKD (Asocio de revoluciaj artistoj de vidaj artoj) kaj partoprenis ties ekspozicion en la 1931-a jaro. Post la potencakiro de la [[nazioj]] li fuĝis en 1933 Parizon kaj aktivis ĉe ''École de Paris''. Dum la [[Dua mondmilito]] li troviĝis ankaŭ en [[Bellac]]. Por la nazioj la kreitaĵoj de li estis [[degenerita arto]]. En 1937 ili konfiskis lian presgrafikaĵon ''Betende Juden'' en [[Dortmund]] (Städtisches Kunst- und Gewerbemuseum) antaŭ detruo de ĝi. La atelieron parizan detruis [[Wehrmacht]]; tiam perdiĝis ĉ. ses centoj da verkoj. Lian edzinon arestis [[Gestapo]] por deportacio. Li mem postvivis la nacisocialismon en [[Limoĝio]] kaj translokiĝis en 1945 al [[Brazilo]] kie vivis ŝia fratino. Reveno al Francujo estis en 1949 kaj li fariĝis ŝtatano franca. Apogite de la mecenatino Alix de Rothschild li ree povis koncentriĝi pri pentrado. Eksponadis li i.a. je [[Limoges]] kaj Parizo kaj vojaĝadis li al Italujo kaj [[Maroko]]. En 1997 oni nomis straton por li en [[Treptow-Köpenick]], ''Kirschenbaumstraße''. ==Graveco== Bilde la artisto enplektis siajn polajn-judajn radikojn, poste ankaŭ travivaĵojn dum la persekutado pere de la lingvo de [[ekspresionismo]]. David Kirszenbaum kvazaŭ modelas por fifamigo kaj forgeso de artisto. Vajmare ĉe Bauhaus li eksperimentis per eostjudaj kaj abstraktaj motivoj de siaj instruistoj [[Paul Klee]], [[Wassily Kandinsky]] kaj [[Lyonel Feininger]]; la kvalito de verkoj de Feininger ne malofte samranga taksiĝis kiel aĵoj de [[Marc Chagall]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.muenchen-online.de/ausstellungen-muenchen/jecheskiel-david-kirszenbaum/ |titolo=Jecheskiel David Kirszenbaum ĉe muenĉen-online.de |alirdato=2024-01-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240124071928/https://www.muenchen-online.de/ausstellungen-muenchen/jecheskiel-david-kirszenbaum/ |arkivdato=2024-01-24 }}</ref> La konserviĝintaj karikaturoj de Kirszenbaum estas atestiloj pri la vivo je [[Vajmara Respubliko]]. Ankaŭ la tiutempe kreskinta influo de [[NSDAP]] en la ĉiutaga vivo de li vidiĝis kaj bildiĝis. Ekzemplo estu la memor-spektakloj pri [[Johann Wolfgang von Goethe]], ekz. en 1932, jaro de la centa datreveno mortotaga. Por malhelpi la kompletan forgeson de li en Germanujo, la [[popolaltlernejo de Vajmaro]] organizis en 2021 imponan ekspozicion kun produkto de altkvalita katalogo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.vhs-weimar.de/fileadmin/redaktion/Upload/Broschuere_10.08.21.pdf |titolo=broŝuro akompananta la eksponadon |alirdato=2024-01-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231103195618/https://www.vhs-weimar.de/fileadmin/redaktion/Upload/Broschuere_10.08.21.pdf |arkivdato=2023-11-03 }}</ref> Ĝi tiom efektis ke ankaŭ aliaj urboj transprenis la ekspozicion, ekz. [[Starnberg]]<ref>[https://www.sueddeutsche.de/muenchen/starnberg/ausstellung-juedischer-kuenstler-starnberg-1.5693547 raporto ĉe SZ, 10.11.2022]</ref> kaj [[Wesel]]<ref>[https://www.nrz.de/staedte/wesel-hamminkeln-schermbeck/vhs-wesel-zeigt-werke-eines-fast-vergessenen-karikaturisten-id234731383.html "VHS Wesel zeigt Werke eines fast vergessenen Karikaturisten]</ref>. Ankaŭ amaskomunikiloj ekinteresiĝis.<ref>[https://www.deŭtschlandfunkkultur.de/jeĉeskiel-david-kirszenbaum-gegen-den-betonierten-eisigen-100.html Jesekiel David Kirzenbaum ĉe deutschlandfunkkultur.de]{{404|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La kompleta listo de la stacioj de la migra ekspozicio longegas.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.kirszenbaum.com/post/travelling-exhibition-through-germany-2021-2022 |titolo=listo de Kirszenbaum-elmontradoj nur en Germanlando |alirdato=2024-01-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240124073426/https://www.kirszenbaum.com/post/travelling-exhibition-through-germany-2021-2022 |arkivdato=2024-01-24 }}</ref>. Eĉ en Italujo (ekz. [[Padovo]], [[Piaĉenco]], [[Bolonjo]])<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lafondazione.com/a%C5%ADditorium/piacenza/inaugurazione-della-mostra-%E2%80%9Cjecheskiel-david-kirszenbaum%E2%80%9D.html |titolo=informo pri la montrado en Piaĉenco |alirdato=2024-01-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240130065837/https://www.lafondazione.com/a%C5%ADditorium/piacenza/inaugurazione-della-mostra-%E2%80%9Cjecheskiel-david-kirszenbaum%E2%80%9D.html |arkivdato=2024-01-30 }}</ref> Grava kontribuanto al la katalog-elfaro estis [[Bernhard Post]]. Fine la ŝtata kancelario de [[Turingio]], ankaŭ pro kreskanta kontraŭjudismo, pretis malfermi la pordojn por montro de la verkoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://staatskanzlei-thueringen.de/medienservice/veranstaltungsberichte/detailseite/minister-fuer-kultur-bundes-und-europaangelegenheiten-und-chef-der-staatskanzlei-prof-dr-benjamin-immanuel-hoff-4 |titolo=pri Kirszenbaum sur la ŝtatkancelaria paĝaro |alirdato=2024-01-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240124071950/https://staatskanzlei-thueringen.de/medienservice/veranstaltungsberichte/detailseite/minister-fuer-kultur-bundes-und-europaangelegenheiten-und-chef-der-staatskanzlei-prof-dr-benjamin-immanuel-hoff-4 |arkivdato=2024-01-24 }}</ref> Bedaŭrinde en Franclando kaj [[Israelo]] la persono kaj la verkaro de li estas multe pli konataj ol en Germanujo. == Verkoj (elekto) == * ''Rabbi am Fenster'' (olpentraĵo sur tolo; 41 × 33 cm; Museum Kunst der Verlorenen Generation, [[Salcburgo]])<ref>[https://verlorene-generation.com/kuenstler/kirszenbaum-jesekiel-david]</ref> == Ekspozicioj (elekto) == * Weimar, 1923 * Berlin, 1927 (Galerio "Der Sturm"; kun 80 akvareloj, bildoj, desegnaĵoj) * Utrecht, 1931 * Amsterdam, 1932 * Paris, 1935 * Limoges, 1945 * Lyon, 1946, Maison de la Pensée Française * Paris, 1947, Galerie Quatre Chemins * São Paulo, 1948, * Rio de Janeiro, 1948 * Paris, 1951, Galerie Andre Weil * Paris, 1953, Galerie Au Pont des Arts * Jerusalem, 1954, Center for advanced art -Tsavta * Paris, 1963, Galerie Flinker * Weimar, 2021, Volkshochschule Weimar == Literaturo == * Frederic Hagen: ''J. D. Kirszenbaum.'' Karl Flinker, Paris 1961. * C. Aronson: ''Scenes et visages de Montparnasse.'' Naie press, Paris 1963, p. 425–429. * E. de Litzin: ''La peinture actuelle en France.'' Sanoma Oy, Helsinki 1947. * J. Digne: ''Artistes d’Europe Montparnasse deporte.'' Musee du Montparnasse, Paris 2005, p. 66 ss., 187–189. * Fenster: ''Nos artistes martyrs.'' 1951. * R. Keller: ''The Jews a treasury of art and literature.'' Hugh Lavter, New York 1992, p. 318. * N. Nieszawer: ''Peintres juif a Paris 1905–1939.'' Ed. Denoel, Paris 2000, p. 66 ss., 179–180. * C. Roth: ''Jewish Art.'' Massada press, Israel 1971, p. 251–252. * L. Regenbogen: ''Dictionary of Jewish painters.'' Ed.Tehnica, Bucarest 2004, p. 237–238. * A. Wierzbicka: ''Ecole de Paris.'' History Mus. Lodz, Warsaw 2004, p. 94. * G. Wigodek: ''Everyman Judaica.'' Keter publications, Jerusalem 1975, p. 1054. * [[Volkhard Knigge]], Harry Stein (eld.): ''Franz Ehrlich. Ein Bauhäusler in Widerstand und Konzentrationslager.'' Katalogo por montro je [[Nova Muzeo (Weimar)]], 2009. ISBN 978-3-935598-15-6, p. 151. == Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|1031703144|NAME=Jecheskiel Dawid Kirszenbaum}} * [https://www.kirszenbaum.com hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240130065836/https://www.kirszenbaum.com/ |date=2024-01-30 }} * Cedric Dorin: [https://www.goethe.de/ins/il/de/kul/mag/21314325.html ''„Kirszenbaum-Projekt“ Entartete Kunst''], ĉe Goethe-Institut, julio 2018 * vhs-weimar.de: [https://kirszenbaum.vhs-weimar.de/goethe-/ "JECHESKIEL DAVID KIRSZENBAUM Karikaturen eines Bauhäuslers zur Weimarer Republik"] * [https://www.institutfrancais.de/sites/default/files/2021-08/Kirszenbaum%20Flyer.pdf Kirszenbaum-broŝuro fare de institutfrancais.de] == Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Kirszenbaum, Jesekiel David}} [[Kategorio:Karikaturistoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj komunistoj]] [[Kategorio:Bauhaus]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1900]] [[Kategorio:Mortintoj en 1954]] [[Kategorio:Polaj judoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] h1qduccyympjjkf1sca8ipbx8ryzyyp 0 853748 9405205 8876833 2026-06-17T06:50:10Z Sj1mor 12103 9405205 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Max Schulze-Sölde, 1959}} '''Max SCHULZE-SÖLDE''' (naskiĝinta la {{daton|25|1|1887}} en [[Dortmund]], mortinta la {{Daton|1|7|1967}} en [[Möhnesee (komunumo)|Möhnesee-Theiningsen]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj konata inflacisanktulo (predikisto ''Johannes der Jugend'') en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. == Vivo== Estante filo de altranga juristo li studis jursciencon. Sed en 1910 li interrompis la referendarian trejniĝon frekventonte ĝis 1912 la artakademion [[duseldorfo|duseldorfan]]. Inter liaj instruistoj menciindas la historiaĵpentristo [[Eduard von Gebhardt]]. Kiam eksplodiĝis la [[Unua mondmilito]] li estis arestita en Franclando estante en studvojaĝo.<ref>laŭ Linse, p. 129; sed ''Westfälisches Autorenlexikon'' asertas ke li ja partoprenis la militon kaj iĝis militkaptito.</ref> Sendite en 1918 al Germanujo li iĝis pli kaj pli radikala; tiam li vivis en [[Hagen]]. Influate de [[Emil Löhnberg]], [[Heinrich Vogeler]] (amiko de la pentristo) evoluigis ian religian socialismon. En ties centro staris la murdita [[Karl Liebknecht]] kiel nova [[krucumo de Jesuo|krucumita Jesuo]]. Inter la [[bohemiismo|bohemianoj]] de Hagen li renkontis la kolektiston kaj mecenaton [[Karl Ernst Osthaus]], kiu havigis al Schulze-Sölde propran atelieron. Samrondare li ankaŭ ekkonis la verkiston [[Hugo Hertwig]], dischiplon de [[Ernst Fuhrmanns]], de kiu li transprenis kelkajn socialismajn kaj civilizkritikajn fundamentojn kaj la ideojn de [[vivreforma movado|vivreformado]]: ekz. ankaŭ la malamon de tekniko kaj lukso kaj la glorigon de kamparana vivo. Laŭ Hertwig rekonstruu oni la Germanujon postmilitan kiel kontraŭkapistalisman socion kun agrikulturaj radikoj. Sub la gvidado de Hertwig li partoprenis en 1920 komunisman setlo-projekton ĉe Lindenhof-bieno apud [[Kleve (distrikto Steinburg)|Kleve]] kie li pentradis en domoj laŭ [[ekspresionismo]]. Sed jam post kelke da monatoj li foriris frustrite ĉar li komprenis ne bone koni la tie loĝantojn kaj ties dezirojn.<ref>Möller (1995)</ref> Ĝis 1933 li klopodis ofte realigi proprajn setladplanojn, sed vane. Poste li iris en la [[Ruhr-regiono]]n. En 1921 laboris li en karbominejo en [[duisburg|Meiderich (Duisburg)]] kie li trafis anojn de la anarkiisma-sindikatisma movado. Kiam li alvokis je subteno de komunisma ribelo en Meza Germanujo li estis maldungita. Seniluziiĝinte li distanciĝis de komunismo serĉante savon en la kristanisma-revolucia idearo de la reformkuracisto [[Karl Strünckmann]]. Li sekve pretis esti gvidisto de junuloj. Sub la nomo ''Johannes der Jugend'' li provis, ĝis la komenco de la 1930-a jaroj, kolektigi proletarajn idojn. En 1923, apogite de Strünckmann, li aniĝis al la religi-bazita, revolucia sindikatmovado de [[Kurt Pösger]] kies celo estis la kreo de religia-socialisma etnia ŝtato. Pentradon li ĉesigis. La sekvajn jarojn Schulze-Sölde pli kaj pli proksimiĝis al la rasisma movado ''Völkische Bewegung''. Li gvidis en 1930 en [[Hildburghausen]] la kunvenon ''Religiöse Woche'' kie prezentis sin i.a. ankaŭ la [[dadaismo|dadaisto]] [[Johannes Baader]], la predikisto [[Friedrich Muck-Lamberty]], [[Karl Otto Paetel]] kaj [[Gustav Gräser]]. La tuto preparu fondon de religia-etnia tutsocia movado por ebligi internan, nacian revolucion. Gigantomanie li eĉ promesis superi [[Adolf Hitler]] aŭ [[Ernst Thälmann]]. Sed liaj ideoj de tutnacia unuiĝo fiaskis. Kaj komento ĉe [[Völkischer Beobachter]] avertis pri troa mikso de religio kaj politiko - kio damaĝon alportos al la religio.<ref>Linse (1983) p. 149</ref> Tamen daŭrigis lia serĉado je kontaktoj kun aliuloj, ekz. kun anoj de la nacibolŝevisma aro de [[Ernst Niekisch]] kaj [[Otto Strasser]] (kiuj nomiĝis ''Revolutionäre Nationalsozialisten''). Laŭ volo de la edzino, por kiu familia vivo pli gravis ol mondoplibonigon, Schulze-Sölde jam en 1926 fariĝis helpa instruisto je [[westhausen (apud Hildburghausen)|Haubinda]] en [[Turingio]]. En 1930 li aliĝis al la reformsetlejo "Grünhorst" proksime de Berlino (kiun fondis Gertrud, filino de Gustav Gräser). Tiu ĉi loko iĝis centro de kunvenemaj junuloj kaj de la biozofoj de [[Ernst Fuhrmann]]. En 1933 ĉesis la politikaj kaj religiaj agadoj kaj Schulze-Sölde reiris al [[Soest]] por rekomenci la pentradon, kvazaŭ por reburĝiĝi. Ĉar liaj laboraĵoj taksiĝis kiel [[degenerita arto]] fare de la [[nazioj]] li ne plu rajtis labori. En 1937 oni konfiskis el publikaj kolektoj minimume 14 artaĵojn. Tamen li aniĝis en 1941 al la Regna ĉambro de vidaj artoj.<ref>Reimer Möller: ''Vortrag zur Einführung in die Ausstellung „Entartete Kunst in Soest“'', 21.4.2002, Wilhelm-Morgner-Haŭs en Soest (prelego).</ref> De 1945 li estris la artistan rondon "Kunstring Soest" kio daŭris ĝis la jaro 1951-a.<ref>Hans Jürgen Hoeck: ''Der Kunstring Soest 1935–1961: eine nationalsozialistische Gründung und was daraus wurde''. - Soest, 2013. ISBN 978-3-00-040934-9, p. 9.</ref> En 1947, okaze de la 60-a datreveno naskiĝtaga, okazis la lasta granda elmontrado de liaj pentraj verkoj ĉe Osthaus-muzeo en Hagen. Provo en 1946, kune kun Strünckmann reaktivisti religie-politike kaj fondi la klubon "Sankt-Michaels-Bund" ne sukcesis. Politike li ofte ŝanĝis la orientiĝon En 2011 la arthistoriisto Reimer Möller<ref>"Die Kunstsammlung der Stadt Soest. Schwerpunkte und konzeptioneller Wandel 100jähriger Sammelarbeit", ĉe: ''Soester Zeitschrift'' 113 (2001), p. 99–110</ref> resume diris la jenon<ref>Traduko: ''... de komunisto al anarki-sindikatismulo, al ekstereklezia misiisto, al nacikonservativulo, al sekvanto de Strasser, fine al kristana socialisto kaj manifestacianto kontraŭ la atombombo. Multaj tiaj orientiĝŝanĝoj ŝpureblas en la verkoj. La bildon pri Donkiĥoto pentrite kiam li havis 71 jarojn, eble taksiĝu kiel bilanco de lia politika konvinko.''</ref>: ''… vom Kommunisten zum Anarchosyndikalisten, zum außerkirchlichen christlichen Missionar, zum Nationalkonservativen, zum Strasser-Anhänger, schließlich zum christlichen Sozialisten und Demonstranten gegen den Atomtod. Viele dieser Orientierungswechsel haben sich in seinen Bildern niedergeschlagen. Das Bild von Don Quichotte, das er als 71-Jähriger gemalt hat, könnte möglicherweise als Bilanz seiner politischen Existenz gemeint gewesen sein.'' == Pentristece== Kvankam li jam ĉirkaŭ 1919 estis avangardisma ekspresionisto, Schulze-Sölde ĝis 1924 ne plu aktivis. Influis lin [[kubismo]] kaj [[futurismo]]. Ĉirkaŭ 1924 li interesiĝis pri [[Nova Objektiveco]], kreis socialkritikajn motivojn kaj bildigis oftege spacojn minacatajn per industrio kaj urbanigo. En neharmoniaj, pintaj formoj li esprimis la angorojn kaj la neraciecon de sia tempo. Ekde 1933 ĉirkaŭ li pli kaj pli fokusiĝis pri la temoj de naturo kaj pejzaĝo pentrante en eleganta [[naturalismo]] mediojn en la nordgermana [[Börde]]-teritorio, sen homoj; tio simbolu konstantecon. Admireblas verkoj liaj en Hagen ĉe Osthaus-muzeo kaj en [[Recklinghausen]] ĉe "Städtische Kunsthalle". == Verkoj forigitaj pro laŭdira degeneriteco en 1937 == === Tabulbildoj === * ''Hinterhäuser in Ajaccio'' (olepentraĵo; Städtisches Kunst- und Gewerbemuseum [[Dortmund]]. Detruite.) * ''Christus in der Großstadt'' (Städtische Kunstsammlung [[Duisburg]]. Detruite.) * ''Christus am Kreuz'' (Städtische Kunstsammlung Duisburg. Detruite.) * ''Die schmale Pforte'' (olepentraĵo; 1923; Kunstsammlungen der Stadt [[Düsseldorf]]. Detruite.) * ''Häuser auf Korsika'' (olepentraĵo, 1918; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Sorto ne klaras.) * ''Deutscher Eichwald /Bäume im Sturm'' (olepentraĵo, 1916; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Detruite.) * ''Die Masse'' (olepentraĵo, 100 × 73 cm, 1927; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Prezentiĝis inter 1938 kaj 1941 en 12 urboj en migra ekspozicio pri [[degenerita arto]]. Sorto ne klaras.) * ''Geist der Gotik'' (Landesmuseum Münster. Detruite.) * ''Das Rheinufer'' (Landesmuseum Münster. Detruite.) * ''Bauernpaar mit Traglast'' (olepentraĵo; Vestisches Museum Recklinghausen. Detruite.) * ''Kloster Corbara'' (Nassauisches Landesmuseum [[Wiesbaden]]. Detruite.) === Desegnado === * ''Christus'' (akvarelo; Kunstsammlungen der Stadt Düsseldorf. Detruite.) * ''Ecce Homo'' (akvarelo; Museum Folkwang Essen. Detruite.) * ''Im Schacht'' (karbodesegnaĵo, 1927; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Detruite.) == Skribaĵoj== * ''Max Schulze-Soelde''. Ekspozicikatalogo por ''Galerie Goltz''. Düsseldorf 1919. * ''Aufgaben und Ziele der Christ-Sozialisten''. Zentralstelle zur Verbreitung guter deutscher Literatur Neuhof, Kreis Teltow, 1924. * ''Ein Mensch dieser Zeit''. Flarchheim 1930 (membiografio). == Literaturo == * ''Schulze-Soelde, Max.'' Ĉe: Hans Vollmer: ''Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts.'' Band 4: ''Q–U.'' E. A. Seemann, Leipzig 1958, p. 234. * Steffen Greiner: ''Diktatur der Wahrheit. Eine Zeitreise zu den ersten Querdenkern.'' Stuttgart 2022. ISBN 978-3-608-50017-2. * Ulrich Linse: ''Barfüßige Propheten. Erlöser der zwanziger Jahre''. Siedler-Verlag, Berlin 1983, ISBN 3-88680-088-1. * Reimer Möller: ''Der Maler Max Schulze-Sölde auf dem ‚Lindenhof’ in Kleve in der Wilster Marsch. Ein agrarromantisches ‚edelkommunistisches’ Siedlungsexperiment.'' Ĉe: ''Soester Zeitschrift'' 107 (1995), p. 88–102. * Caroline Theresia Real: ''Studien zum malerischen Werk des Künstlers Max Schulze-Sölde (1887–1967)''. Dissertation Universität Münster 2005. * Klaus Kösters: ''Max Schulze-Sölde (1887–1967)''. Ĉe: Klaus Kösters (eld.): ''Anpassung – Überleben – Widerstand: Künstler im Nationalsozialismus''. Aschendorff Verlag, Münster 2012, ISBN 978-3-402-12924-1, p. 183–192. * Margarete-Anne und Ulrich Löer (eld.): "Max Schulze-Sölde - 1887-1967 - Ein Mensch seiner Zeit". Ausstellungskatalog. Westfälische Verlagsbuchhandlung Mocker & Jahn, Soest 2012, ISBN 978-3-87902-052-2 * Sven-Wieland Staps: ''Schulze-Soelde, Max.'' Ĉe: ''De Gruyter Allgemeines Künstler-Lexikon. Die bildenden Künstler aller Zeiten und Völker.'' Walter de Gruyter, Berlin 2010 ff., ISBN 978-3-598-23033-2, Band 102: ''Schleime–Seitter'' (2019), p. 284. == Eksteraj ligiloj== * {{DNB-Portal|119505657}} * [https://www.lexikon-westfaelischer-autorinnen-und-autoren.de/autoren/schulze-soelde-max/ informo je ''Lexikon Westfälischer Autoren''] * [https://lisa.mmz.uni-duesseldorf.de/histsem/jugendkultur/lit1/Freyschmidt_Hausarbeit_2004sach.htm Verena Freyschmidt: ''Max Schulze-Sölde und die Inflationsheiligen'']{{404|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (faklaboraĵo) == Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:SchulzeSolde, Max}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj predikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1887]] [[Kategorio:Mortintoj en 1967]] 73g6ess6jn76w81en62runqjxzhi965 9405206 9405205 2026-06-17T06:50:27Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9405206 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Max Schulze-Sölde, 1959}} '''Max SCHULZE-SÖLDE''' (naskiĝinta la {{daton|25|1|1887}} en [[Dortmund]], mortinta la {{Daton|1|7|1967}} en [[Möhnesee (komunumo)|Möhnesee-Theiningsen]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj konata inflacisanktulo (predikisto ''Johannes der Jugend'') en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. == Vivo== Estante filo de altranga juristo li studis jursciencon. Sed en 1910 li interrompis la referendarian trejniĝon frekventonte ĝis 1912 la artakademion [[duseldorfo|duseldorfan]]. Inter liaj instruistoj menciindas la historiaĵpentristo [[Eduard von Gebhardt]]. Kiam eksplodiĝis la [[Unua mondmilito]] li estis arestita en Franclando estante en studvojaĝo.<ref>laŭ Linse, p. 129; sed ''Westfälisches Autorenlexikon'' asertas ke li ja partoprenis la militon kaj iĝis militkaptito.</ref> Sendite en 1918 al Germanujo li iĝis pli kaj pli radikala; tiam li vivis en [[Hagen]]. Influate de [[Emil Löhnberg]], [[Heinrich Vogeler]] (amiko de la pentristo) evoluigis ian religian socialismon. En ties centro staris la murdita [[Karl Liebknecht]] kiel nova [[krucumo de Jesuo|krucumita Jesuo]]. Inter la [[bohemiismo|bohemianoj]] de Hagen li renkontis la kolektiston kaj mecenaton [[Karl Ernst Osthaus]], kiu havigis al Schulze-Sölde propran atelieron. Samrondare li ankaŭ ekkonis la verkiston [[Hugo Hertwig]], dischiplon de [[Ernst Fuhrmanns]], de kiu li transprenis kelkajn socialismajn kaj civilizkritikajn fundamentojn kaj la ideojn de [[vivreforma movado|vivreformado]]: ekz. ankaŭ la malamon de tekniko kaj lukso kaj la glorigon de kamparana vivo. Laŭ Hertwig rekonstruu oni la Germanujon postmilitan kiel kontraŭkapistalisman socion kun agrikulturaj radikoj. Sub la gvidado de Hertwig li partoprenis en 1920 komunisman setlo-projekton ĉe Lindenhof-bieno apud [[Kleve (distrikto Steinburg)|Kleve]] kie li pentradis en domoj laŭ [[ekspresionismo]]. Sed jam post kelke da monatoj li foriris frustrite ĉar li komprenis ne bone koni la tie loĝantojn kaj ties dezirojn.<ref>Möller (1995)</ref> Ĝis 1933 li klopodis ofte realigi proprajn setladplanojn, sed vane. Poste li iris en la [[Ruhr-regiono]]n. En 1921 laboris li en karbominejo en [[duisburg|Meiderich (Duisburg)]] kie li trafis anojn de la anarkiisma-sindikatisma movado. Kiam li alvokis je subteno de komunisma ribelo en Meza Germanujo li estis maldungita. Seniluziiĝinte li distanciĝis de komunismo serĉante savon en la kristanisma-revolucia idearo de la reformkuracisto [[Karl Strünckmann]]. Li sekve pretis esti gvidisto de junuloj. Sub la nomo ''Johannes der Jugend'' li provis, ĝis la komenco de la 1930-a jaroj, kolektigi proletarajn idojn. En 1923, apogite de Strünckmann, li aniĝis al la religi-bazita, revolucia sindikatmovado de [[Kurt Pösger]] kies celo estis la kreo de religia-socialisma etnia ŝtato. Pentradon li ĉesigis. La sekvajn jarojn Schulze-Sölde pli kaj pli proksimiĝis al la rasisma movado ''Völkische Bewegung''. Li gvidis en 1930 en [[Hildburghausen]] la kunvenon ''Religiöse Woche'' kie prezentis sin i.a. ankaŭ la [[dadaismo|dadaisto]] [[Johannes Baader]], la predikisto [[Friedrich Muck-Lamberty]], [[Karl Otto Paetel]] kaj [[Gustav Gräser]]. La tuto preparu fondon de religia-etnia tutsocia movado por ebligi internan, nacian revolucion. Gigantomanie li eĉ promesis superi [[Adolf Hitler]] aŭ [[Ernst Thälmann]]. Sed liaj ideoj de tutnacia unuiĝo fiaskis. Kaj komento ĉe [[Völkischer Beobachter]] avertis pri troa mikso de religio kaj politiko - kio damaĝon alportos al la religio.<ref>Linse (1983) p. 149</ref> Tamen daŭrigis lia serĉado je kontaktoj kun aliuloj, ekz. kun anoj de la nacibolŝevisma aro de [[Ernst Niekisch]] kaj [[Otto Strasser]] (kiuj nomiĝis ''Revolutionäre Nationalsozialisten''). Laŭ volo de la edzino, por kiu familia vivo pli gravis ol mondoplibonigon, Schulze-Sölde jam en 1926 fariĝis helpa instruisto je [[westhausen (apud Hildburghausen)|Haubinda]] en [[Turingio]]. En 1930 li aliĝis al la reformsetlejo "Grünhorst" proksime de Berlino (kiun fondis Gertrud, filino de Gustav Gräser). Tiu ĉi loko iĝis centro de kunvenemaj junuloj kaj de la biozofoj de [[Ernst Fuhrmann]]. En 1933 ĉesis la politikaj kaj religiaj agadoj kaj Schulze-Sölde reiris al [[Soest]] por rekomenci la pentradon, kvazaŭ por reburĝiĝi. Ĉar liaj laboraĵoj taksiĝis kiel [[degenerita arto]] fare de la [[nazioj]] li ne plu rajtis labori. En 1937 oni konfiskis el publikaj kolektoj minimume 14 artaĵojn. Tamen li aniĝis en 1941 al la Regna ĉambro de vidaj artoj.<ref>Reimer Möller: ''Vortrag zur Einführung in die Ausstellung „Entartete Kunst in Soest“'', 21.4.2002, Wilhelm-Morgner-Haŭs en Soest (prelego).</ref> De 1945 li estris la artistan rondon "Kunstring Soest" kio daŭris ĝis la jaro 1951-a.<ref>Hans Jürgen Hoeck: ''Der Kunstring Soest 1935–1961: eine nationalsozialistische Gründung und was daraus wurde''. - Soest, 2013. ISBN 978-3-00-040934-9, p. 9.</ref> En 1947, okaze de la 60-a datreveno naskiĝtaga, okazis la lasta granda elmontrado de liaj pentraj verkoj ĉe Osthaus-muzeo en Hagen. Provo en 1946, kune kun Strünckmann reaktivisti religie-politike kaj fondi la klubon "Sankt-Michaels-Bund" ne sukcesis. Politike li ofte ŝanĝis la orientiĝon En 2011 la arthistoriisto Reimer Möller<ref>"Die Kunstsammlung der Stadt Soest. Schwerpunkte und konzeptioneller Wandel 100jähriger Sammelarbeit", ĉe: ''Soester Zeitschrift'' 113 (2001), p. 99–110</ref> resume diris la jenon<ref>Traduko: ''... de komunisto al anarki-sindikatismulo, al ekstereklezia misiisto, al nacikonservativulo, al sekvanto de Strasser, fine al kristana socialisto kaj manifestacianto kontraŭ la atombombo. Multaj tiaj orientiĝŝanĝoj ŝpureblas en la verkoj. La bildon pri Donkiĥoto pentrite kiam li havis 71 jarojn, eble taksiĝu kiel bilanco de lia politika konvinko.''</ref>: ''… vom Kommunisten zum Anarchosyndikalisten, zum außerkirchlichen christlichen Missionar, zum Nationalkonservativen, zum Strasser-Anhänger, schließlich zum christlichen Sozialisten und Demonstranten gegen den Atomtod. Viele dieser Orientierungswechsel haben sich in seinen Bildern niedergeschlagen. Das Bild von Don Quichotte, das er als 71-Jähriger gemalt hat, könnte möglicherweise als Bilanz seiner politischen Existenz gemeint gewesen sein.'' == Pentristece== Kvankam li jam ĉirkaŭ 1919 estis avangardisma ekspresionisto, Schulze-Sölde ĝis 1924 ne plu aktivis. Influis lin [[kubismo]] kaj [[futurismo]]. Ĉirkaŭ 1924 li interesiĝis pri [[Nova Objektiveco]], kreis socialkritikajn motivojn kaj bildigis oftege spacojn minacatajn per industrio kaj urbanigo. En neharmoniaj, pintaj formoj li esprimis la angorojn kaj la neraciecon de sia tempo. Ekde 1933 ĉirkaŭ li pli kaj pli fokusiĝis pri la temoj de naturo kaj pejzaĝo pentrante en eleganta [[naturalismo]] mediojn en la nordgermana [[Börde]]-teritorio, sen homoj; tio simbolu konstantecon. Admireblas verkoj liaj en Hagen ĉe Osthaus-muzeo kaj en [[Recklinghausen]] ĉe "Städtische Kunsthalle". == Verkoj forigitaj pro laŭdira degeneriteco en 1937 == === Tabulbildoj === * ''Hinterhäuser in Ajaccio'' (olepentraĵo; Städtisches Kunst- und Gewerbemuseum [[Dortmund]]. Detruite.) * ''Christus in der Großstadt'' (Städtische Kunstsammlung [[Duisburg]]. Detruite.) * ''Christus am Kreuz'' (Städtische Kunstsammlung Duisburg. Detruite.) * ''Die schmale Pforte'' (olepentraĵo; 1923; Kunstsammlungen der Stadt [[Düsseldorf]]. Detruite.) * ''Häuser auf Korsika'' (olepentraĵo, 1918; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Sorto ne klaras.) * ''Deutscher Eichwald /Bäume im Sturm'' (olepentraĵo, 1916; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Detruite.) * ''Die Masse'' (olepentraĵo, 100 × 73 cm, 1927; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Prezentiĝis inter 1938 kaj 1941 en 12 urboj en migra ekspozicio pri [[degenerita arto]]. Sorto ne klaras.) * ''Geist der Gotik'' (Landesmuseum Münster. Detruite.) * ''Das Rheinufer'' (Landesmuseum Münster. Detruite.) * ''Bauernpaar mit Traglast'' (olepentraĵo; Vestisches Museum Recklinghausen. Detruite.) * ''Kloster Corbara'' (Nassauisches Landesmuseum [[Wiesbaden]]. Detruite.) === Desegnado === * ''Christus'' (akvarelo; Kunstsammlungen der Stadt Düsseldorf. Detruite.) * ''Ecce Homo'' (akvarelo; Museum Folkwang Essen. Detruite.) * ''Im Schacht'' (karbodesegnaĵo, 1927; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Detruite.) == Skribaĵoj== * ''Max Schulze-Soelde''. Ekspozicikatalogo por ''Galerie Goltz''. Düsseldorf 1919. * ''Aufgaben und Ziele der Christ-Sozialisten''. Zentralstelle zur Verbreitung guter deutscher Literatur Neuhof, Kreis Teltow, 1924. * ''Ein Mensch dieser Zeit''. Flarchheim 1930 (membiografio). == Literaturo == * ''Schulze-Soelde, Max.'' Ĉe: Hans Vollmer: ''Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts.'' Band 4: ''Q–U.'' E. A. Seemann, Leipzig 1958, p. 234. * Steffen Greiner: ''Diktatur der Wahrheit. Eine Zeitreise zu den ersten Querdenkern.'' Stuttgart 2022. ISBN 978-3-608-50017-2. * Ulrich Linse: ''Barfüßige Propheten. Erlöser der zwanziger Jahre''. Siedler-Verlag, Berlin 1983, ISBN 3-88680-088-1. * Reimer Möller: ''Der Maler Max Schulze-Sölde auf dem ‚Lindenhof’ in Kleve in der Wilster Marsch. Ein agrarromantisches ‚edelkommunistisches’ Siedlungsexperiment.'' Ĉe: ''Soester Zeitschrift'' 107 (1995), p. 88–102. * Caroline Theresia Real: ''Studien zum malerischen Werk des Künstlers Max Schulze-Sölde (1887–1967)''. Dissertation Universität Münster 2005. * Klaus Kösters: ''Max Schulze-Sölde (1887–1967)''. Ĉe: Klaus Kösters (eld.): ''Anpassung – Überleben – Widerstand: Künstler im Nationalsozialismus''. Aschendorff Verlag, Münster 2012, ISBN 978-3-402-12924-1, p. 183–192. * Margarete-Anne und Ulrich Löer (eld.): "Max Schulze-Sölde - 1887-1967 - Ein Mensch seiner Zeit". Ausstellungskatalog. Westfälische Verlagsbuchhandlung Mocker & Jahn, Soest 2012, ISBN 978-3-87902-052-2 * Sven-Wieland Staps: ''Schulze-Soelde, Max.'' Ĉe: ''De Gruyter Allgemeines Künstler-Lexikon. Die bildenden Künstler aller Zeiten und Völker.'' Walter de Gruyter, Berlin 2010 ff., ISBN 978-3-598-23033-2, Band 102: ''Schleime–Seitter'' (2019), p. 284. == Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|119505657}} * [https://www.lexikon-westfaelischer-autorinnen-und-autoren.de/autoren/schulze-soelde-max/ informo je ''Lexikon Westfälischer Autoren''] * [https://lisa.mmz.uni-duesseldorf.de/histsem/jugendkultur/lit1/Freyschmidt_Hausarbeit_2004sach.htm Verena Freyschmidt: ''Max Schulze-Sölde und die Inflationsheiligen'']{{404|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (faklaboraĵo) == Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:SchulzeSolde, Max}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj predikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1887]] [[Kategorio:Mortintoj en 1967]] m4iy739djjntopuhm8cfyqthkwyrdv1 9405208 9405206 2026-06-17T06:50:54Z Sj1mor 12103 /* Notoj */ 9405208 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Max Schulze-Sölde, 1959}} '''Max SCHULZE-SÖLDE''' (naskiĝinta la {{daton|25|1|1887}} en [[Dortmund]], mortinta la {{Daton|1|7|1967}} en [[Möhnesee (komunumo)|Möhnesee-Theiningsen]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj konata inflacisanktulo (predikisto ''Johannes der Jugend'') en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. == Vivo== Estante filo de altranga juristo li studis jursciencon. Sed en 1910 li interrompis la referendarian trejniĝon frekventonte ĝis 1912 la artakademion [[duseldorfo|duseldorfan]]. Inter liaj instruistoj menciindas la historiaĵpentristo [[Eduard von Gebhardt]]. Kiam eksplodiĝis la [[Unua mondmilito]] li estis arestita en Franclando estante en studvojaĝo.<ref>laŭ Linse, p. 129; sed ''Westfälisches Autorenlexikon'' asertas ke li ja partoprenis la militon kaj iĝis militkaptito.</ref> Sendite en 1918 al Germanujo li iĝis pli kaj pli radikala; tiam li vivis en [[Hagen]]. Influate de [[Emil Löhnberg]], [[Heinrich Vogeler]] (amiko de la pentristo) evoluigis ian religian socialismon. En ties centro staris la murdita [[Karl Liebknecht]] kiel nova [[krucumo de Jesuo|krucumita Jesuo]]. Inter la [[bohemiismo|bohemianoj]] de Hagen li renkontis la kolektiston kaj mecenaton [[Karl Ernst Osthaus]], kiu havigis al Schulze-Sölde propran atelieron. Samrondare li ankaŭ ekkonis la verkiston [[Hugo Hertwig]], dischiplon de [[Ernst Fuhrmanns]], de kiu li transprenis kelkajn socialismajn kaj civilizkritikajn fundamentojn kaj la ideojn de [[vivreforma movado|vivreformado]]: ekz. ankaŭ la malamon de tekniko kaj lukso kaj la glorigon de kamparana vivo. Laŭ Hertwig rekonstruu oni la Germanujon postmilitan kiel kontraŭkapistalisman socion kun agrikulturaj radikoj. Sub la gvidado de Hertwig li partoprenis en 1920 komunisman setlo-projekton ĉe Lindenhof-bieno apud [[Kleve (distrikto Steinburg)|Kleve]] kie li pentradis en domoj laŭ [[ekspresionismo]]. Sed jam post kelke da monatoj li foriris frustrite ĉar li komprenis ne bone koni la tie loĝantojn kaj ties dezirojn.<ref>Möller (1995)</ref> Ĝis 1933 li klopodis ofte realigi proprajn setladplanojn, sed vane. Poste li iris en la [[Ruhr-regiono]]n. En 1921 laboris li en karbominejo en [[duisburg|Meiderich (Duisburg)]] kie li trafis anojn de la anarkiisma-sindikatisma movado. Kiam li alvokis je subteno de komunisma ribelo en Meza Germanujo li estis maldungita. Seniluziiĝinte li distanciĝis de komunismo serĉante savon en la kristanisma-revolucia idearo de la reformkuracisto [[Karl Strünckmann]]. Li sekve pretis esti gvidisto de junuloj. Sub la nomo ''Johannes der Jugend'' li provis, ĝis la komenco de la 1930-a jaroj, kolektigi proletarajn idojn. En 1923, apogite de Strünckmann, li aniĝis al la religi-bazita, revolucia sindikatmovado de [[Kurt Pösger]] kies celo estis la kreo de religia-socialisma etnia ŝtato. Pentradon li ĉesigis. La sekvajn jarojn Schulze-Sölde pli kaj pli proksimiĝis al la rasisma movado ''Völkische Bewegung''. Li gvidis en 1930 en [[Hildburghausen]] la kunvenon ''Religiöse Woche'' kie prezentis sin i.a. ankaŭ la [[dadaismo|dadaisto]] [[Johannes Baader]], la predikisto [[Friedrich Muck-Lamberty]], [[Karl Otto Paetel]] kaj [[Gustav Gräser]]. La tuto preparu fondon de religia-etnia tutsocia movado por ebligi internan, nacian revolucion. Gigantomanie li eĉ promesis superi [[Adolf Hitler]] aŭ [[Ernst Thälmann]]. Sed liaj ideoj de tutnacia unuiĝo fiaskis. Kaj komento ĉe [[Völkischer Beobachter]] avertis pri troa mikso de religio kaj politiko - kio damaĝon alportos al la religio.<ref>Linse (1983) p. 149</ref> Tamen daŭrigis lia serĉado je kontaktoj kun aliuloj, ekz. kun anoj de la nacibolŝevisma aro de [[Ernst Niekisch]] kaj [[Otto Strasser]] (kiuj nomiĝis ''Revolutionäre Nationalsozialisten''). Laŭ volo de la edzino, por kiu familia vivo pli gravis ol mondoplibonigon, Schulze-Sölde jam en 1926 fariĝis helpa instruisto je [[westhausen (apud Hildburghausen)|Haubinda]] en [[Turingio]]. En 1930 li aliĝis al la reformsetlejo "Grünhorst" proksime de Berlino (kiun fondis Gertrud, filino de Gustav Gräser). Tiu ĉi loko iĝis centro de kunvenemaj junuloj kaj de la biozofoj de [[Ernst Fuhrmann]]. En 1933 ĉesis la politikaj kaj religiaj agadoj kaj Schulze-Sölde reiris al [[Soest]] por rekomenci la pentradon, kvazaŭ por reburĝiĝi. Ĉar liaj laboraĵoj taksiĝis kiel [[degenerita arto]] fare de la [[nazioj]] li ne plu rajtis labori. En 1937 oni konfiskis el publikaj kolektoj minimume 14 artaĵojn. Tamen li aniĝis en 1941 al la Regna ĉambro de vidaj artoj.<ref>Reimer Möller: ''Vortrag zur Einführung in die Ausstellung „Entartete Kunst in Soest“'', 21.4.2002, Wilhelm-Morgner-Haŭs en Soest (prelego).</ref> De 1945 li estris la artistan rondon "Kunstring Soest" kio daŭris ĝis la jaro 1951-a.<ref>Hans Jürgen Hoeck: ''Der Kunstring Soest 1935–1961: eine nationalsozialistische Gründung und was daraus wurde''. - Soest, 2013. ISBN 978-3-00-040934-9, p. 9.</ref> En 1947, okaze de la 60-a datreveno naskiĝtaga, okazis la lasta granda elmontrado de liaj pentraj verkoj ĉe Osthaus-muzeo en Hagen. Provo en 1946, kune kun Strünckmann reaktivisti religie-politike kaj fondi la klubon "Sankt-Michaels-Bund" ne sukcesis. Politike li ofte ŝanĝis la orientiĝon En 2011 la arthistoriisto Reimer Möller<ref>"Die Kunstsammlung der Stadt Soest. Schwerpunkte und konzeptioneller Wandel 100jähriger Sammelarbeit", ĉe: ''Soester Zeitschrift'' 113 (2001), p. 99–110</ref> resume diris la jenon<ref>Traduko: ''... de komunisto al anarki-sindikatismulo, al ekstereklezia misiisto, al nacikonservativulo, al sekvanto de Strasser, fine al kristana socialisto kaj manifestacianto kontraŭ la atombombo. Multaj tiaj orientiĝŝanĝoj ŝpureblas en la verkoj. La bildon pri Donkiĥoto pentrite kiam li havis 71 jarojn, eble taksiĝu kiel bilanco de lia politika konvinko.''</ref>: ''… vom Kommunisten zum Anarchosyndikalisten, zum außerkirchlichen christlichen Missionar, zum Nationalkonservativen, zum Strasser-Anhänger, schließlich zum christlichen Sozialisten und Demonstranten gegen den Atomtod. Viele dieser Orientierungswechsel haben sich in seinen Bildern niedergeschlagen. Das Bild von Don Quichotte, das er als 71-Jähriger gemalt hat, könnte möglicherweise als Bilanz seiner politischen Existenz gemeint gewesen sein.'' == Pentristece== Kvankam li jam ĉirkaŭ 1919 estis avangardisma ekspresionisto, Schulze-Sölde ĝis 1924 ne plu aktivis. Influis lin [[kubismo]] kaj [[futurismo]]. Ĉirkaŭ 1924 li interesiĝis pri [[Nova Objektiveco]], kreis socialkritikajn motivojn kaj bildigis oftege spacojn minacatajn per industrio kaj urbanigo. En neharmoniaj, pintaj formoj li esprimis la angorojn kaj la neraciecon de sia tempo. Ekde 1933 ĉirkaŭ li pli kaj pli fokusiĝis pri la temoj de naturo kaj pejzaĝo pentrante en eleganta [[naturalismo]] mediojn en la nordgermana [[Börde]]-teritorio, sen homoj; tio simbolu konstantecon. Admireblas verkoj liaj en Hagen ĉe Osthaus-muzeo kaj en [[Recklinghausen]] ĉe "Städtische Kunsthalle". == Verkoj forigitaj pro laŭdira degeneriteco en 1937 == === Tabulbildoj === * ''Hinterhäuser in Ajaccio'' (olepentraĵo; Städtisches Kunst- und Gewerbemuseum [[Dortmund]]. Detruite.) * ''Christus in der Großstadt'' (Städtische Kunstsammlung [[Duisburg]]. Detruite.) * ''Christus am Kreuz'' (Städtische Kunstsammlung Duisburg. Detruite.) * ''Die schmale Pforte'' (olepentraĵo; 1923; Kunstsammlungen der Stadt [[Düsseldorf]]. Detruite.) * ''Häuser auf Korsika'' (olepentraĵo, 1918; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Sorto ne klaras.) * ''Deutscher Eichwald /Bäume im Sturm'' (olepentraĵo, 1916; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Detruite.) * ''Die Masse'' (olepentraĵo, 100 × 73 cm, 1927; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Prezentiĝis inter 1938 kaj 1941 en 12 urboj en migra ekspozicio pri [[degenerita arto]]. Sorto ne klaras.) * ''Geist der Gotik'' (Landesmuseum Münster. Detruite.) * ''Das Rheinufer'' (Landesmuseum Münster. Detruite.) * ''Bauernpaar mit Traglast'' (olepentraĵo; Vestisches Museum Recklinghausen. Detruite.) * ''Kloster Corbara'' (Nassauisches Landesmuseum [[Wiesbaden]]. Detruite.) === Desegnado === * ''Christus'' (akvarelo; Kunstsammlungen der Stadt Düsseldorf. Detruite.) * ''Ecce Homo'' (akvarelo; Museum Folkwang Essen. Detruite.) * ''Im Schacht'' (karbodesegnaĵo, 1927; Städtisches Gustav-Lübcke-Museum Hamm. Detruite.) == Skribaĵoj== * ''Max Schulze-Soelde''. Ekspozicikatalogo por ''Galerie Goltz''. Düsseldorf 1919. * ''Aufgaben und Ziele der Christ-Sozialisten''. Zentralstelle zur Verbreitung guter deutscher Literatur Neuhof, Kreis Teltow, 1924. * ''Ein Mensch dieser Zeit''. Flarchheim 1930 (membiografio). == Literaturo == * ''Schulze-Soelde, Max.'' Ĉe: Hans Vollmer: ''Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts.'' Band 4: ''Q–U.'' E. A. Seemann, Leipzig 1958, p. 234. * Steffen Greiner: ''Diktatur der Wahrheit. Eine Zeitreise zu den ersten Querdenkern.'' Stuttgart 2022. ISBN 978-3-608-50017-2. * Ulrich Linse: ''Barfüßige Propheten. Erlöser der zwanziger Jahre''. Siedler-Verlag, Berlin 1983, ISBN 3-88680-088-1. * Reimer Möller: ''Der Maler Max Schulze-Sölde auf dem ‚Lindenhof’ in Kleve in der Wilster Marsch. Ein agrarromantisches ‚edelkommunistisches’ Siedlungsexperiment.'' Ĉe: ''Soester Zeitschrift'' 107 (1995), p. 88–102. * Caroline Theresia Real: ''Studien zum malerischen Werk des Künstlers Max Schulze-Sölde (1887–1967)''. Dissertation Universität Münster 2005. * Klaus Kösters: ''Max Schulze-Sölde (1887–1967)''. Ĉe: Klaus Kösters (eld.): ''Anpassung – Überleben – Widerstand: Künstler im Nationalsozialismus''. Aschendorff Verlag, Münster 2012, ISBN 978-3-402-12924-1, p. 183–192. * Margarete-Anne und Ulrich Löer (eld.): "Max Schulze-Sölde - 1887-1967 - Ein Mensch seiner Zeit". Ausstellungskatalog. Westfälische Verlagsbuchhandlung Mocker & Jahn, Soest 2012, ISBN 978-3-87902-052-2 * Sven-Wieland Staps: ''Schulze-Soelde, Max.'' Ĉe: ''De Gruyter Allgemeines Künstler-Lexikon. Die bildenden Künstler aller Zeiten und Völker.'' Walter de Gruyter, Berlin 2010 ff., ISBN 978-3-598-23033-2, Band 102: ''Schleime–Seitter'' (2019), p. 284. == Notoj kaj referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|119505657}} * [https://www.lexikon-westfaelischer-autorinnen-und-autoren.de/autoren/schulze-soelde-max/ informo je ''Lexikon Westfälischer Autoren''] * [https://lisa.mmz.uni-duesseldorf.de/histsem/jugendkultur/lit1/Freyschmidt_Hausarbeit_2004sach.htm Verena Freyschmidt: ''Max Schulze-Sölde und die Inflationsheiligen'']{{404|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (faklaboraĵo) {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:SchulzeSolde, Max}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj predikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1887]] [[Kategorio:Mortintoj en 1967]] dkoaojhk6qhyck2r45lnnvyc4ph1jq2 0 855460 9404570 9255786 2026-06-16T13:31:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404570 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| parko |priskribo de bildo= |kategorio = |devena_nomo = Missouri Botanical Garden |lando = Usono |regiono = Misurio |regiono tipo = Federacia ŝtato |regiono-ISO =US-MO |municipo = |Mapo en angulo = |mapo lokumilo =iso |mapo1 lokumilo = Sankt-Luizo |zomo =13 }} La '''Botanika Ĝardeno de Misurio''' ({{lang-en|'''Missouri Botanical Garden'''}}) en [[Sankta Luiso]], [[Misurio]], [[Usono]], estas unu el la plej grandaj [[Botanika ĝardeno|botanikaj ĝardenoj]] en la mondo kun 32 [[Hektaro|hektaroj]] da pejzaĝigita areo. Ĝi estas [[Naciaj Historiaj Lokoj (Usono)|Nacia Historia Orientilo]] kaj listigita en la [[Nacia Registro de Historiaj Lokoj]]. Fondita en 1859, ĝi estas unu el la plej malnovaj botanikaj institucioj en Usono. La ĝardeno estas centro por botanika esplorado kaj instruado. La [[herbario]] enhavas preskaŭ 7 milionojn da specimenoj de [[muskoj]] kaj [[Vaskula planto|vaskulaj plantoj]] (aktuale en 2018) <ref>{{cite web|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/plant-science/plant-science/resources/herbarium.aspx|title=Herbarium|publisher=Missouri Botanical Garden|access-date=October 16, 2017}}</ref>, la dua plej granda en Nord-Ameriko, malantaŭ tio de [[Novjorka Botanika Ĝardeno]]. La kodo de ''[[Indekso Herbariorum]]'' asignita al la herbario estas '''MO <ref>{{Cite web|url=http://sweetgum.nybg.org/science/ih/herbarium-details/?irn=125279|title=Index Herbariorum|publisher=Steere Herbarium, New York Botanical Garden|access-date=27 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230812233737/https://sweetgum.nybg.org/science/ih/herbarium-details/?irn=125279|archivedate=2023-08-12}}</ref>''' kaj ĝi estas uzita kiam oni citas pri ĉitieaj konservitaj specimenoj. La ĝardeno estas ankaŭ turisma vidindaĵo en Sankta Luiso. Ĉiujare la ĝardeno estas la loko de multaj kulturaj festivaloj inkluzive de la Japana Festivalo kaj la Ĉinaj Kulturaj Tagoj de la ''Moderna Ĉina Lernejo de Sankta Luiso''.[[Dosiero:Kresko_Victorian_Garden_at_the_Missouri_Botanical_Garden.jpg|eta|La "Kresko Viktoriana Ĝardeno" ĉe la Misura Botanika Ĝardeno]] [[Dosiero:Climatron,_Missouri_Botanical_Gardens.jpg|eta|La Climatron forcejo ĉe Misuria Botanika Ĝardeno ŝajnigas la klimaton de pluvarbaro por konservaj kaj edukaj celoj.]] == Galerio == <gallery> Dosiero:Missouri_Botanical_Garden_-_Plan,_drawn_1974-1977.jpg|alternative=Site plan, as of 1974–1977|Eja plano, kiel de 1974–1977 Dosiero:Missouri_Botanical_Garden_-_Seiwa-en.JPG|alternative=A view of Seiwa-en, the largest Japanese garden in North America|vido de ''Seiwa-en'', la plej granda japana ĝardeno en Nord-Ameriko Dosiero:Eight_Bridges_Missouri_Botanical_Gardens.jpg|alternative=An Eight Bridges (yatsu-hashi) design in the Seiwa-en Area of the Missouri Botanical Garden in 2023|Ok Pontoj (yatsu-hashi) dezajno en la Seiwa-en Areo de Misuria Botanika Ĝardeno en 2023 Dosiero:Henry_Shaw_Mausoleum_Missouri_Botanical_Garden_2023_with_Chuihuly_glass.jpg|alternative=Henry Shaw's mausoleum at the Missouri Botanical Garden with a glass art piece by Dale Chihuly in the front of it as of 2023.|Henry Shaw-a [[maŭzoleo]] ĉe Misuria Botanika Ĝardeno kun vitra arta peco de [[Dale Chihuly]] en la fronto de ĝi aktuale de 2023. Dosiero:Gladney_Rose_Garden_at_the_Missouri_Botanical_Garden.jpg|alternative=Gladney Rose Garden at the Missouri Botanical Garden in 2023|Gladney Rose Ĝardeno ĉe Misuria Botanika Ĝardeno en 2023 Dosiero:Swift_Family_Garden_at_the_Missouri_Botanical_Garden.jpg|alternative=The Swift Family Garden at the Missouri Botanical Garden in 2023.|La Rapida Familia Ĝardeno ĉe Misuria Botanika Ĝardeno en 2023. Dosiero:Fountain_at_Missouri_Botanical_Garden.jpg|alternative=A fountain|fontano Dosiero:George_Washington_Carver_Statue_at_the_Missouri_Botanical_Garden.jpg|alternative=A statue of George Washington Carver|statuo de George Washington Carver Dosiero:Children's_area,_Missouri_Botanical_Garden.jpg|alternative=Part of the children's area|Parto de la porinfana areo Dosiero:Children's_water_play_area,_Missouri_Botanical_Garden.jpg|alternative=Part of the children's water play area|Parto de la pornifana akvoludada areo Dosiero:Prairie_Garden_at_the_Missouri_Botanical_Garden.jpg|alternative=The Missouri Botanical Garden Prairie Garden in 2023. It includes stone paths and metal animal silhouettes.|Misuria Botanika Ĝardeno [[Prerio|Preria]]Ĝardeno en 2023. Ĝi inkluzivas ŝtonajn vojojn kaj metalaj bestaj [[Silueto|siluetoj]]. Dosiero:English_Woodland_Garden_at_the_Missouri_Botanical_Garden.jpg|alternative=English Woodland Garden at the Missouri Botanical Garden in 2023|''English Woodland Garden'' ĉe Misuria Botanika Ĝardeno en 2023 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * ''[[:en:Annals_of_the_Missouri_Botanical_Garden|Annals of the Missouri Botanical Garden]]'' * ''[https://novon.mobot.org/index.php/novon Novon: A Journal for Botanical Nomenclature]'' == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * {{YouTube|u=mobotvideo}} * [http://www.mobot.org/hort/gardens/CLhistarchit.shtml Climatron historio kaj arkitekturo] * [https://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/our-garden/gardens-conservatories/international-gardens/japanese-garden.aspx La Japana Ĝardeno] * [https://www.pbs.org/wgbh/buildingbig/wonder/structure/climatron.html Konstruanta grande: Databank: Climatron (pbs.org)] * [http://www.towergrovepark.org/ Tower Grove Park] * [http://www.botanicus.org/About.aspx Botanicus, cifereca biblioteko] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Usono]] [[Kategorio:Misurio]] gf2ck112mtjgfvx2xzr84w6u114ff4q 0 856872 9405261 8651577 2026-06-17T07:33:31Z Sj1mor 12103 9405261 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Marjaana VIRTA''' (naskiĝis la {{daton|8|novembro|1958}} en [[Lahti]]) estas finna grafikisto, kiu estas precipe konata pro sia premiita libroenpaĝigo kaj tipografia dezajnlaboro, same kiel la presaĵdezajnoj kiujn ŝi dizajnis por Marimekko. Virta kompletigis sian mezlernejan finan ekzamenon en 1977 kaj diplomiĝis kiel grafikisto ĉe la Lahti Desegninstituto en 1981. Ŝi laboris por longa tempo kiel librodezajnisto ĉe WSOY-eldonejo kaj post tio ŝi daŭre laboris en sia propra firmao. ''Graphic Design Marjaana Virta Oy'' estis fondita en 1993. Al Marjaana Virta estis premiita la arĝenta pinto en la Vuoden huiput konkurado (1988) pro la grafika dezajno de la libro ''Kuningas Rastasnokka'' kaj en 1994 la arĝenta pinto pro la aro de presitaj produktoj kaj tekstiloj dezajnitaj por [[Marimekko]] kaj [[Routledge]]. Virta ricevis la jaran premion por grafika artisto en 1993. {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Virta, Marjaana}} [[Kategorio:Finnaj artistoj]] o2w8e8j6zqrmjeuqdttuun9nchp84gf 0 857903 9404969 9241114 2026-06-16T20:24:33Z Sj1mor 12103 9404969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Hans-Martin PERTHEL''' (naskiĝinta la {{Daton|27|9|1919}} en [[Altenburg]], mortinta la {{daton|12|8|1975}} en [[Eisenach]]) estis [[germanio|germana]] pentristo, [[scenaranĝaĵo|scenaranĝisto]] kaj estro de la [[rekvizito]]j. == Vivo == Perthel deĵoris inter 1945–1948 je [[Zeitz]], inter 1948 kaj 1951 je [[Altenburg]] kaj poste ĝis 1963 ĉe [[Germana Ŝtata Teatrejo kaj Ŝtata Orkestro en Vajmaro]].<ref>Konkrete pri lia vajmara deĵorado ekzistas laŭdaj komentoj. - Kp. [https://books.google.de/books?id=fVdP3up5ieYC&q=%22Hans-Martin+Perthel%22&dq=%22Hans-Martin+Perthel%22&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwip0tydgOKEAxUsgP0HHdgSBJc4ChDoAXoECAwQAg "Die Weltbühne: Wochenschrift für Politik, Kunst, Wirtschaft", Band 13, Ausgaben 27-52, p. 1662.]</ref> Inter 1963 kaj 1968 li agadis en [[Görlitz]], inter 1969 kaj 1971 en [[Rudolstadt]] kaj poste ĝis 1976 en Eisenach.<ref>Werner P. Seiferth: ''Richard Wagner in der DDR - Versuch einer Bilanz'' (=Leipziger Beiträge zur Wagnerforschung, 4), Sax Verlag Markkleeberg, p. 370. ISBN 978-3-86729-096-8</ref> Li aktivis ĝismorte scenaranĝiste kaj rekvizitresponsule.<ref>[https://books.google.de/books?id=XbsIAQAAIAAJ&q=%22Hans-Martin+Perthel%22&dq=%22Hans-Martin+Perthel%22&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwip0tydgOKEAxUsgP0HHdgSBJc4ChDoAXoECA0QAg Gerhard Pommeranz-Liedtke: ''Bühnenbilder aus den Jahren 1945–1958'']. Ekspozicikatalogo, Berlin 1959, p. 62.</ref> De Perthel estas postlasitaĵoj je [[Ĉefa ŝtatarĥivo (Vajmaro)]].<ref>[https://tharchiv.thueringen.de/de/bestand/view/id/31020 restintaĵoj]</ref> kun notoj, taglibroj, skizoj scenejornamaj/kostumaj ktp.<ref>https://saebi.isgv.de/biografie/Emmy_K%C3%B6hler-Richter_(1918-2013)</ref> Kelkaj liaj bildoj - kiuj ne ĉiam temis pri scenejo-laboro - intertempe akireblas ĉe aŭkcioj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.artandold.com/de/Gem%C3%A4lde/Kunst+der+DDR/HB-01087/Hans+-+Martin+Perthel+-+Komposition/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240308074059/https://www.artandold.com/de/Gem%C3%A4lde/Kunst+der+DDR/HB-01087/Hans+-+Martin+Perthel+-+Komposition/ |arkivdato=2024-03-08 }}</ref> Li pentris ankaŭ abstrakte.<ref>https://veryimportantlot.com/de/lot/view/perthel-hans-martin-abstrakte-figur-243333</ref> En 2016 li filo donacis ĉ. du milojn da bild(et)oj al la menciita vajmara arĥivo, riĉa kaj bonvena trezoro por teatrohistoriistoj.<ref>Stefan Högemann: [https://www.tlz.de/kultur/article221473545/Hans-Gunther-Perthel-reicht-2000-Bilder-an-Weimarer-Staatsarchiv-weiter.html ''Hans-Gunther Perthel reicht 2000 Bilder an Weimarer Staatsarchiv weiter''] - Ĉe: TLZ, 24.1.2016</ref> Ekzistas ankaŭ portretoj faritaj de li, ekz. pri la supera kuracistino [[Traute Haupt]].<ref>https://staatsarchive.thulb.uni-jena.de/receive/stat_file_00009308</ref> == Eksteraj ligiloj == * F. Erpenbeck: [https://books.google.de/books?id=6I_8HoW-fqsC&q=%22Hans-Martin+Perthel%22&dq=%22Hans-Martin+Perthel%22&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi2gfGsgeKEAxUKiv0HHUTcBSg4FBDoAXoECAQQAg Theaterdienst], 1948 je Guglolibraro * [https://staatsarchive.thulb.uni-jena.de/servlets/solr/stat2_restricted?qry=Hans-Martin+Perthel aferoj de Hans-Martin Perthel] arĥive * https://www.theaterzettel-weimar.de/home.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240113161011/https://www.theaterzettel-weimar.de/home.html |date=2024-01-13 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Perthel, Hans-Martin}} [[Kategorio:Scenejdekoraciistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Eisenach]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Altenburg]] 6961vpet786j8i1vtfe96p21f36d36f 0 858149 9404971 9219230 2026-06-16T20:26:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404971 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |regiono-ISO = ME-05 |bild = |bildo-larĝeco = 300px |situo sur mapo2 = |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''Budva''' ({{Lang-sr|Будва}}, latine kaj {{lang-it|Budva}}, {{Lang-sq|Budua}}, {{Lang-grc|Βουθόη}} (Bouthoe) <ref>{{cite web|url=https://kolektiv.me/33920/Kako-je-nastalo-ime-Budva|title=Kolektiv ME}}</ref>) estas urbo kaj municipo en [[Montenegro]], ĉe la [[Adriatiko]] inter [[Bar (Montenegro)|Bar]] kaj [[Kotor]]. La municipo inkluzivas [[Becici]] kaj [[Petrovac (Montenegro)|Petrovac]] en la oriento, havas proksimume {{nombro|16000}} loĝantojn kaj kreskas rapide. La urbo Budva mem havas ĉirkaŭ {{nombro|11000}} loĝantojn <ref>{{cite web|url=https://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/podaci%20naselja/Tabela%20N1.xls|title=Popis 2011|accessdate=2011-09-29}}</ref>. La nomo povas veni de ''Boutoua'' - greka maristo kiu laŭdire malkovris la insulon kie la malnova urbo estas hodiaŭ. [[Dosiero:Budva_from_the_hills.jpg|maldekstre|eta|Vido de Budva de la apuda montro]] Budva situas sur relative kruta monto kaj roka marbordo, kaj kuŝas laŭlonge de 16 km longa strando. La urbo eble estas la plej malnova turisma centro de Montenegro <ref>[http://www.budva.com/mne/budva/istorija-i-legende/ Istorija i legende], Budva.com</ref>, same kiel la natura centro de la regiono ''Budvanska Rivijera''; jen kelkaj sablaj plaĝoj kaj du fortikigitaj mezepokaj konstruaĵoj, kiuj formas la bazon por forta disvolviĝo de [[turismo]] . Ĉe la suda fino de la plaĝo, [[promontoro]] (verŝajne iama insulo) elstaras eksteren en la maron kie la malnova urbo - Stari Grad - situas kun fortikigitaj veneciaj muroj de la [[malfrua Mezepoko]], tri preĝejoj de la 6-a kaj 8-a jarcentoj, kaj [[citadelo]] de 1835. La urbo estas tre pitoreska kaj bela, kaj havas forte kreskantan [[Turismo|turismon]]. La urbo preskaŭ estis tute detruita en tertremo en 1979, sed estis rekonstruita fidele al la originalo. Nuntempe Budva estas ĉefe turisma ĉemara feriejo. == Historio == [[Dosiero:Beauvau_1615_budva_city.jpg|maldekstre|eta|La malnova urbo en 1615.]] [[Dosiero:Montenegro_venezia.PNG|maldekstre|eta|La areo kiu estis parto de Venecio de 1420 ĝis 1797 <ref>{{cite journal|last=Oral|first=Özgür|title="Zaferin Ardından Gelen Onur Kırıcı Bir Antlaşma"*: II. Selim'in Venedik'e Verdiği 1573 Ahidnamesi|journal=Tarih Dergisi / Turkish Journal of History|volume=1|issue=76|year=2022|doi=10.26650/iutd.202208|pages=145–160|s2cid=247508580|url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/iutarih/issue/68923/1089103|language=tr}}</ref>.]] Laŭ legendo, Budva estis fondita en la 4-a jarcento a.K. fare de la fenica princo [[Kadmo]], filo de la greka - fenica reĝo [[Agenoro]], laŭ antikva [[Greka mitologio|helena mitologio]], aŭ de grekaj kolonianoj, kaj en la [[romia epoko]] estis konata sub la nomo de [[Ilirio]]. La limo inter la [[Orienta Romia Imperio|orienta]] kaj [[Okcident-Romia Imperio|okcidenta]] romia imperioj pasis ĉi tie post la divido en [[395]] <ref>{{Cite book|last1=Ratković|first1=Rade|last2=Rađenović|first2=Miško|last3=Zečević|first3=Dragana|last4=Jablan|first4=Milica|url=https://books.google.com/books?id=N0w2EAAAQBAJ|title=The Montenegrin Adriatic Coast|chapter=Tourism in Budva, Bar, and Ulcinj Area of Montenegrin Coast|date=2021|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-030-77629-9|page=213|language=en|quote=La unua registraĵo de Budva (Butua) devenas de la kvina jarcento a.K. Origine, ĝi apartenis al la ŝtato Ilirio. La ondo de greka koloniigo influis ankaŭ tiun setlejon, kiu kutimis esti greka emporio de sesa ĝis kvara jarcento a.K. Ekde la mezo de la dua jarcento a.K., ĝi estis romia oppidum kun municipa sistemo.}}</ref>. En la [[Mezepoko]], la urbo estis regita fare de lokaj aŭ serbaj princoj. De 1420 ĝis 1797, la urbo estis parto de la mara imperio de [[Venecia respubliko|Venecio]] <ref>{{Cite web|url=https://www.alem.com.tr/seyahat-notlari/karadagn-bodrumu-budva-158204|title=Karadağ'ın Bodrumu: Budva|work=Alem|date=13 April 2018|access-date=5 March 2023|language=tr}}</ref>. La homoj parolis la venecia dialekto ĉi tie ĝis la 19-a jarcento. De 1814 ĝis 1918, Budva estis sub la regado de [[Aŭstrio-Hungario]]. Ĝi tiam iĝis parto de la nova ŝtato [[Jugoslavio]] post la [[Traktato de Versajlo]], sed estis okupita de [[Faŝisma Italio|Italio]] ekde 1941 kaj poste rekte de [[Nazia Germanio|Germanio]] ĝis 1944, kiam serbaj trupoj liberigis la urbon. Kun siaj 2,500 jaroj, la urbo estas la plej malnova ĉe la Adriatiko, kaj la plej malnova en Montenegro. == Turismo kaj komunuma vivo == [[Dosiero:Budva-2007-010.jpg|maldekstre|eta|Budva (dekstre), la insulo Sveti Nikola, kaj la najbara urbo Becici (maldekstre) kiu ankaŭ apartenas al la municipo Budva.]] La malnova urbo estas ĉirkaŭita de mezepoka [[urbomuro]] kaj estas protektita konstruaĵo. Pro la tertremo la 15-an de aprilo 1979, la plej multaj el la konstruaĵoj en la malnova urbo estis difektitaj aŭ tute detruitaj kaj estis rekonstruitaj ŝtono post ŝtono laŭ la venecia stilo laŭ planoj de aŭstraj arkivoj. Du el la plej gravaj konstruaĵoj de Budva estas la trinava preĝejo de Sankta Johano la Baptisto el la 9-a jarcento kaj la ortodoksa preĝejo de la Sankta Triunuo el 1806. Alia ortodoksa preĝejo situas sur la tereno de la monaĥejo Podmaine, kiu situas sur la periferio de la urbo. Okcidente de la urbo, ĉe la piedo de Monto Spas, troviĝas la Fortikaĵo Mogren, konstruita de la aŭstroj en 1860. Fortikaĵo Kosmač, ankaŭ konstruita fare de Aŭstrio-Hungario en la 1840-aj jaroj, kuŝas sur la vojo de Budva ĝis [[Cetinjo]]. Ĝi estis la plej suda fortikaĵo de la Habsburga Imperio. Ekzistas ankaŭ kelkaj [[Monaĥejo|monaĥejoj]] kun kultura kaj historia signifo. La golfo de Budva ankaŭ estas limita per la malgranda insulo de Sveti Nikola (ankaŭ konata loke kiel ''Havaj'', derivita de ''Havajo''). Ĝi estas la plej granda insulo en Montenegro kaj antaŭe estis alirebla piede per [[terkapo]]. Hodiaŭ ĝi estas neloĝata krom la [[lumturisto]], sed povas esti atingita per boato somere. Budva havas hospitalon kaj kelkajn hotelojn. Proksimume 45% de la enloĝantaro estas montenegranoj kaj 40% [[serboj]]. Ankaŭ ĉiam pligrandiĝas rusa loĝantaro, kiu loĝas ĉi tie en novkonstruitaj vilaoj kaj apartaj loĝkvartaloj – en aŭtuno de 2007 en la lernejoj en Budva estis aliĝintaj 100 infanoj de rusdevenaj familioj. De la strando estas la insulo Sveti Nikola kun la samnoma preĝejo. La insulo estas privata, ĝi estis en loka proprieto antaŭ [[Dua Mondmilito]], kaj post la falo de [[komunismo]] en Jugoslavio, la insulo revenis al la loka familio kiu posedis ĝin antaŭ la milito.{{-}} == Galerio == <gallery> Dosiero:Churches_in_Old_Town.jpg|La plej malnovaj katolikaj preĝejoj de la 6-a kaj 7-a jarcentoj. Dosiero:Budua_(1900).jpg|''Stari Grad'' de Budva sur poŝtkarto de 1900. Dosiero:On_the_pier.jpg|La jaĥtejo en Budva, kun videblaj signoj de la nova riĉaĵo. Dosiero:Budva nocu.jpg|Malnova urbo dum nokto Dosiero:Budva_(1).jpg Dosiero:Budva-033-p1010073.jpg Dosiero:Budva_-_panoramio_-_*fiedler*.jpg Dosiero:Budva-028-p1010068.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Fontoj kaj eksteraj ligiloj == {{Commons category|Budva}} === Oficialaj retejoj === * [http://www.budva.me Budva Urbo Oficiala retejo] * [https://www.budva.travel Loka Turisma Organizaĵo de Budva] === Vojaĝdaj retejoj === * [http://www.budva.com Budva.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210211024052/http://www.budva.com/ |date=2021-02-11 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Urboj de Montenegro]] [[Kategorio:Havenurboj de Eŭropo]] i9wh8v9bkpdwmwqjayp84762h6twm11 0 861560 9405209 9366873 2026-06-17T06:51:21Z Sj1mor 12103 9405209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Otto PAETZ''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1914}} en [[Reichenbach (Vogtland)|Reichenbach]], mortinta la {{daton|12|2|2006}} en [[Zella-Mehlis]]) estis [[germanio|germana]] pentristo. == Vivo== La trejnita dekoracipentristo frekventis inter 1935 kaj 1939 en [[Vajmaro]] la Majstran lernejon pri metioj kaj konkreta arto. Dum la militaj jaroj (1941-1945) Paetz studis ĉe [[Walther Klemm]] ĉe [[Bauhaus-Universitato Vajmaro]]. Ankoraŭ malpost la milita maleksplodo li transloĝiĝis Vajmare, poste en la sudturingia urbeto Zella-Mehlis. Paetz krom neligitajn verkojn faris ankaŭ librajn ilustraĵojn por la eldonejoj ''Aufbau Verlag'' en [[Berlino]], por ''Greifenverlag'' en [[Rudolstadt]] kaj ''Mitteldeutscher Verlag'' en [[Halle (Saale)]] kaj [[Leipzig]]. Apud [[Erwin Görlach]], [[Hans Neupert]] kaj Rolf Reimann (* 1924) li intertempe kunlaboris ene de la saminteresitula kolektivo ''Gruppe Junger Illustratoren''.<ref>Jürgen Winter, Rolf Luhn: ''Kunstraum Thüringen.'' Glaux Verlag Christine Jäger, 1999, p. 1952</ref> Paetz reprezentantis tipe por la t.n. ''Vajmara pentrada skolo'' estante ano de la ĝenerala realismo. Famiĝis li - kiel [[Otto Knöpfer]] - danke al nigrablankaj pejzaĝbildoj. Inspirita de li estis ekz. [[Adolf Krause]]. Dum [[GDR]]-tempo spekteblis multaj verkoj de li ĉe transregionaj ekspozicioj, ekz. inter 1953 kaj 1988 ĉiam okaze de [[Arta Ekspozicio de GDR]]. En 1971 oni aljuĝis al li la premion ''Kunstpreis der DDR''<ref>"Kulturschaffende geehrt." Ĉe: ''Neue Zeit'', 11.5.1971, p. 4</ref> kaj (bronza versio) la tutrespublikan meritordonon ''Vaterländischer Verdienstorden''. <ref>''Neues Deutschland'', 28.2.1974, p. 5</ref> La vajmara municipo honoris lin en 2004 per ''Weimar-Preis''.<ref>Rolf Luhn: [https://stadt.weimar.de/datei/anzeigen/id/9893,48/laudatio_paetz_04.pdf "Verleihung des Weimar-Preises an Otto Paetz – Laudatio"]</ref> Lia naskiĝurbo igis lin honora civitano en 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20160417175454/http://www.reichenbach-vogtland.de/Publications/135/anz0204.pdf "Otto Paetz Ehrenbürger."] - Ĉe: ''Reichenbacher Anzeiger, februaro 2004</ref> == Muzeoj kun verkoj de li (elekto)== * [[Kastela Muzeo (Arnstadt)]] * [[Anger-muzeo (Erfurto)]] * [[Otto-Dix-domo (Gera)]] * ''Städtische Museen'', [[Jena]] * ''Sammlung Thüringer Kunst der Mühlhäuser Museen'', [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]] * [[Muzeo Kastelo Sondershausen]] * [[Urbomuzeo de Vajmaro]] == Verkoj (elekto) == * ''Hinterhof'' (tabulaĵo elmontrita en 1949 okaze de dua eldono de [[Arta Ekspozicio de GDR]])<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30121049/df_hauptkatalog_0103986 katalogo]</ref> * ''Mitteldeutsche Industrielandschaften'' (serio de [[akvaforto]]j, ĉ. 1958; gajnis la premion "Kunstpreis des FDGB")<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30125730/df_hauptkatalog_0211867_015_015 "Aus dem Zyklus 'Mitteldeutsche Industrielandschaften'"].</ref> * ''LPG Merxleben'' (serio de akvafortoj, ĉ. 1962, pri kolĥozo) u.&nbsp;a.<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30127308/df_hauptkatalog_0212033_032 katalogo]</ref> * ''Landschaften der ČSSR'' (serio, ĉ. 1962, pejzaĝoj el Ĉeĥoslovakujo)<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30127307/df_hauptkatalog_0212033_033 katalogo]</ref> * ''Lesendes Mädchen'' (akvaforto, ĉ. 1964)<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/33007811/df_hauptkatalog_0212216_002_003 katalogo]</ref> * ''Porträt Fred Düren'' (krajondesegnaĵo, ĉ. 1964)<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/33007817/df_hauptkatalog_0212222_002_004 katalogo]</ref> * ''Kinderporträt'' (akvaforto, 1967)<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30128619/df_hauptkatalog_0030756 katalogo]</ref> == Literaturo == * ''Paetz, Otto.'' Ĉe: Dietmar Eisold (eld.): ''Lexikon Künstler der DDR.'' Verlag Neues Leben, Berlin, 2010, ISBN 978-3-355-01761-9, p. 685–686 * Rolf Luhn: ''Otto Paetz. Thüringen – Land und Leute.'' RhinoVerlag 2004, ISBN 3-932081-74-9 * Lothar Lang: ''Zum Schaffen des Grafikers Otto Paetz.'' Ĉe: Bildende Kunst, Berlin 1962, p. 437–441 * Friedrich Möbius: ''Begegnung mit dem Leben. Zum Schaffen des Weimarer Grafikers Otto Paetz''. Ĉe: Bildende Kunst, Berlin 1967, p. 356–359 * Rainer Krauss: ''Es handelt sich eigentlich immer um das Leben. Zum Schaffen des Grafikers Otto Paetz.'' Ĉe: Bildende Kunst, Berlin 1984, p. 226–228 * Andreas Thorwirth: ''Otto Paetz – Ein Altmeister der Thüringer Graphik''. Ĉe: Graphische Kunst; 50 (1998), p. 23–26 == Eksteraj ligiloj == * [https://www.bildindex.de/ete?action=queryupdate&desc=%22paetz%2C%20otto%22%20&index=obj-all bilda/arĥitektura indekso] * {{DNB-Portal|12239318X}} * [http://www.saale-galerie.de/Kuenstler/Kuenstler-der-Galerie/Paetz_Otto biografio], Saale-Galerie Saalfeld * [https://www.reichenbach-vogtland.de/stadt/stadtportrait/persoenlichkeiten/ informoj ĉe la paĝaro de la naskiĝurbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230924094834/https://www.reichenbach-vogtland.de/stadt/stadtportrait/persoenlichkeiten/ |date=2023-09-24 }} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Paetz, Otto}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Kulturo de GDR]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1914]] [[Kategorio:Mortintoj en 2006]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] lxo4m60vgm2xbdoete6ofqy6uec01ox 0 869918 9405016 9246361 2026-06-16T20:53:10Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9405016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Prezidanto de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj''' estas posteno nomumita per la voĉoj de reprezentantoj en la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] (UNGA) ĉiujare. == Elekto == [[Dosiero:UNGA_President_states.svg|300px|eta|Mondmapo montranta la hejmlandojn de la Prezidantoj de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj ĝis la 72-a sesio de la Ĝenerala Asembleo en [[2017]]-[[2018]].]] La kunveno de la asembleo estas planata okazi ĉiujare ekde [[septembro]] - ĉiuj specialaj asembleoj, aŭ specialaj urĝaj asembleoj, dum la venonta jaro, estos gviditaj de la prezidanto de la asembleo. La prezidanteco turniĝas ĉiujare inter la kvin geografiaj grupoj de la Unuiĝintaj Nacioj: [[Afriko]], [[Azio]]-[[Pacifiko]], [[Orienta Eŭropo]], [[Latin-Ameriko]] kaj [[Karibio]], kaj [[Okcidenta Eŭropo]] kaj aliaj landoj. Pro esti la plej potencaj potencoj en la mondo, nome de kelkaj el la plej grandaj kaj plej potencaj landoj, neniu iam okupis la prezidantecon, kiel la [[Ĉinio]], [[Francio]], [[Japanio]], [[Rusio]], [[Britio]] kaj [[Usono]]. Precipe oni akceptas, ke neniu persono el konstanta membroŝtato de la [[Sekureca Konsilio de UN]] servos kiel Prezidanto de la Ĝenerala Asembleo de UN. Aktuale en [[2023]], la malmultaj ankoraŭ ekzistantaj landoj kies civitano estis elektita kiel prezidanto de la Ĝenerala Asembleo dufoje estas [[Argentino]], [[Ĉilio]], [[Ekvadoro]], [[Niĝerio]] kaj [[Hungario]]; Ĉiuj aliaj membroŝtatoj estos reprezentitaj nur unufoje de siaj civitanoj tenantaj ĉi tiun postenon, kaj el [[Germanio]] estas elektita prezidanto unu el [[Okcidenta Germanio]] kaj unu el [[Orienta Germanio]]. Ĉio ĉi ne inkluzivas specialajn kunsidojn kaj urĝajn kunsidojn de la Ĝenerala Asembleo. == Reformo == Klaraj kaj taŭgaj kriterioj estis proponitaj antaŭ ekzamenado de la kandidatiĝoj kaj starigo de "elektokomitato" aŭ, alternative, serĉkomitato. Kriterioj inkluzivas: * Havebleco provizi plentempan prizorgon dum multaj monatoj; * politika sendependeco; * Plurflanka gvidadsperto, inkluzive de intertraktado kaj konsentkonstruado kaj la kapablo trakti multoblajn potencajn agantojn, kaj * Profunda kompreno de la Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj. Aliaj proponoj inkludas prezidentan voĉdonadon de civitanoj ĉirkaŭ la mondo por elekti la prezidanton de la UNGA. == Listo de Prezidantoj == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" !Jaro !Sesioj !Bildo !Nomo de la Prezidanto <ref>{{Cite web|title=Eksaj Prezidantoj (angle)|url=https://www.un.org/en/ga/president/index.shtml|access-date=la 7an de marto 2022|website=Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj}}</ref><br /><br /><small>(Naskiĝo–Morto)</small> !UN membra ŝtato !Mond-regiono |- |1946 |Unue |[[Dosiero:Bundesarchiv_Bild_183-39998-0427,_Paul-Henri_Spaak.jpg|83x83ra]] |[[Paul-Henri Spaak]]<br /><br />{{Malgrande|(1889–1972)}} |{{BEL}} |WES |- |1947 |Unua speciala Dua |[[Dosiero:Osvaldo_Euclides_de_Sousa_Aranha,_Ministro_das_Relações_Exteriores..tif|77x77ra]] |Oswaldo Aranha<br /><br />{{Malgrande|(1894–1960)}} |{{Flago|Brazilo|1889|nomo=Brazilo}} |LAS |- |{{SortKey|1948.1|1948}} |Dua specialaĵo |[[Dosiero:José_Arce.jpg|87x87ra]] |José Arce<br /><br />{{Malgrande|(1881–1968)}} |{{ARG}} |LAS |- |{{SortKey|1948.2|1948}} |Trie |[[Dosiero:Herbert_V._Evatt.jpg|83x83ra]] |Herbert Vere Evatt<br /><br />{{Malgrande|(1894–1965)}} |{{AUS}} |COS |- |1949 |Kvara, Unua azia prezidanto |[[Dosiero:Carlos_P._Romulo_(1949_UN_photo).jpg|75x75ra]] |Carlos P. Romulo<br /><br />{{Malgrande|(1898–1985)}} |{{Flago|Filipinoj|1936|nomo=Filipinoj}} |EAS |- |1950 |Kvina |[[Dosiero:Nas_entezam.jpg|67x67ra]] |Nasrollah Entezam<br /><br />{{Malgrande|(1900–1980)}} |{{Flago|Persio|1925|nomo=Persio}} |EAS |- |1951 |Sesa |[[Dosiero:Luis_Padilla_Nervo_in_Paris_(1951_UN_photo)_(cropped).jpg|80x80ra]] |Luis Padilla Nervo<br /><br />{{Malgrande|(1894–1985)}} |{{Flago|Meksiko|1934|nomo=Meksiko}} |LAS |- |1952 |Sepa |[[Dosiero:Lester_B._Pearson_(1963_ABC_press_photo).jpg|80x80ra]] |[[Lester B. Pearson]]<br /><br />{{Malgrande|(1897–1972)}} |{{Flago|Kanado|1921|nomo=Kanado}} |COS |- |1953 |Oka, Unua virino prezidanto |[[Dosiero:Vijaya_Lakshmi_Pandit_1965b.jpg|61x61ra]] |[[Vijaya Lakshmi Pandit]]<br /><br />{{Malgrande|(1900–1990)}} |{{IND}} |COS |- |1954 |Naŭa |[[Dosiero:Eelco_van_Kleffens_1945.jpg|80x80ra]] |Eelco van Kleffens<br /><br />{{Malgrande|(1894–1983)}} |{{NLD}} |WES |- |1955 |Deka |[[Dosiero:José_Maza_Fernández_(1955_UN_photo).jpg|76x76ra]] |José Maza Fernández<br /><br />{{Malgrande|(1889–1964)}} |{{CHL}} |LAS |- |{{SortKey|1956.1|1956}} |Unua kriz-specialaĵo Dua kriz-specialaĵo |[[Dosiero:Rudecindo_Ortega_Mason_(cropped).png|79x79ra]] |Rudecindo Ortega ([[:es:Rudecindo Ortega Mason|es]])<br /><br />{{Malgrande|(1896–1962)}} |{{CHL}} |LAS |- |{{SortKey|1956.2|1956}} |Dekunua | |Wan Waithayakon<br /><br />{{Malgrande|(1891–1976)}} |{{THA}} |EAS |- |1957 |Dekdua Tria kriz-specialaĵo |[[Dosiero:Sir_Leslie_Munro_(1957_UN_photo).jpg|77x77ra]] |Leslie Munro<br /><br />{{Malgrande|(1901–1974)}} |{{NZL}} |COS |- |1958 |Dektria |[[Dosiero:Dr_Charles_Malik_Emergency_Session_(1958_UN_photo).jpg|76x76ra]] |[[Charles Malik]]<br /><br />{{Malgrande|(1906–1987)}} |{{Flago|Libano|nomo=Libano}} |MES |- |1959 |Dek-kvara Kvara kriz-specialaĵo |[[Dosiero:Víctor_Andrés_Belaúnde.jpg|70x70ra]] |Víctor Andrés Belaúnde<br /><br />{{Malgrande|(1893–1966)}} |{{PER}} |LAS |- |1960 |Dekkvina Tria specialaĵo |[[Dosiero:Frederick_H._Boland_(cropped).png|78x78ra]] |Frederick Boland<br /><br />{{Malgrande|(1904–1985)}} |{{IRL}} |WES |- |1961 |Deksesa, Unua Afriko prezidanto |[[Dosiero:Mongi_Slim_portrait_(1957_UN_photo).jpg|89x89ra]] |Mongi Slim<br /><br />{{Malgrande|(1908–1969)}} |{{Flago|Tunizio|1959|nomo=Tunizio}} |MES |- |1962 |Deksepa Kvara specialaĵo |[[Dosiero:Muhammad_Zafarullah_Khan_(1961).jpg|71x71ra]] |Muhammad Zafarullah Khan<br /><br />{{Malgrande|(1893–1985)}} |{{PAK}} |COS |- |1963 |Dekoka |[[File:Blank.png|60x60ra]] |Carlos Sosa Rodríguez ([[:es:Carlos Sosa Rodríguez|es]])<br /><br />{{Malgrande|(1912–1997)}} |{{Flago|Venezuelo|1954|nomo=Venezuelo}} |LAS |- |1964 |Deknaŭa |[[Dosiero:Alex_Quaison_Sackey_(portrait).jpg|83x83ra]] |Alex Quaison-Sackey<br /><br />{{Malgrande|(1924–1992)}} |{{Flago|Ganao|1964|nomo=Ganao}} |COS |- |1965 |Dudeka |[[Dosiero:Amintore_Fanfani_1965.jpg|88x88ra]] |[[Amintore Fanfani]]<br /><br />{{Malgrande|(1908–1999)}} |{{ITA}} |WES |- |1966 |Dudekunua Kvina speciala Kvina krizspecialaĵo | |Abdul Rahman Pazhwak<br /><br />{{Malgrande|(1919–1995)}} |{{Flago|Reĝlando Afganio|nomo=Afganio}} |Azio |- |1967 |Dudek-dua |[[Dosiero:Corneliu_Manescu_(1967_UN_photo).jpg|74x74ra]] |Corneliu Mănescu<br /><br />{{Malgrande|(1916–2000)}} |{{Flago|Rumanio|1965|nomo=Rumanio}} |EEG |- |1968 |Dudek-tria |[[File:Blank.png|60x60ra]] |Emilio Arenales Catalán<br /><br />{{Malgrande|(1922–1969)}} |{{GTM}} |GRULAC |- |1969 |Dudek-kvara |[[Dosiero:Françoise_Foliot_-_Togo_-_035_-_Angie_Brooks-Randolph.jpg|88x88ra]] |Angie Brooks<br /><br />{{Malgrande|(1928–2007)}} |{{LBR}} |Afriko |- |1970 |Dudek-kvina | |Edvard Hambro<br /><br />{{Malgrande|(1911–1977)}} |{{NOR}} |WEOG |- |1971 |Dudeksesa |[[Dosiero:Adam_Malik_1970.jpg|81x81ra]] |Adam Malik<br /><br />{{Malgrande|(1917–1984)}} |{{IDN}} |Azio |- |1972 |Dudek-sepa |[[Dosiero:Stanislaw_Trepczynski_(1972_UN_photo).jpg|77x77ra]] |Stanisław Trepczyński<br /><br />{{Malgrande|(1924–2002)}} |{{POL}} |EEG |- |1973 |Dudek-oka Sesa specialaĵo |[[Dosiero:Leopoldo_Benites_(cropped).jpg|80x80ra]] |Leopoldo Benites<br /><br />{{Malgrande|(1905–1996)}} |{{ECU}} |GRULAC |- |1974 |Dudek-naŭa Sepa specialaĵo |[[Dosiero:Abdelaziz_Bouteflika_1975_(cropped_3x4).jpg|80x80ra]] |[[Abdelaziz Bouteflika]]<br /><br />{{Malgrande|(1937–2021)}} |{{DZA}} |Afriko |- |1975 |Trideka |[[Dosiero:Gaston_Thorn_(cropped).jpg|84x84ra]] |[[Gaston Thorn]]<br /><br />{{Malgrande|(1928–2007)}} |{{LUX}} |WEOG |- |1976 |Tridek-unua |[[File:Blank.png|60x60ra]] |Hamilton Shirley Amerasinghe<br /><br />{{Malgrande|(1913–1980)}} |{{Flago|Srilanko|nomo=Srilanko}} |Azio |- |1977 |Tridek-dua Oka speciala Naŭa speciala Deka speciala |[[Dosiero:Lazar_Mojsov_(1977_UN_photo).jpg|76x76ra]] |Lazar Mojsov<br /><br />{{Malgrande|(1920–2011)}} |{{Flago|Jugoslavio|nomo=Jugoslavio}} |EEG |- |1978 |Tridek-tria | |Indalecio Liévano<br /><br />{{Malgrande|(1917–1982)}} |{{COL}} |GRULAC |- |1979 |Tridek-kvara Sesa kriz-speciala Sepa kriz-speciala Dekunua speciala |[[Dosiero:Salim.JPG|60x60ra]] |Salim Ahmed Salim<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1942)}} |{{Flago|Tanzanio|nomo=Tanzanio}} |Afriko |- |1980 |Tridek-kvina Oka krizspecialaĵo |[[Dosiero:Rudiger_Freiherr_von_Wechmar_(1974_UN_photo).jpg|87x87ra]] |Rüdiger von Wechmar<br /><br />{{Malgrande|(1923–2007)}} |{{Flago|Okcidenta Germanio|nomo=Okcidenta Germanio}} |WEOG |- |1981 |Tridek-sesa Sepa krizspecialaĵo — ''Daŭrigo'' Naŭa krizspecialaĵo Dekdua specialaĵo |[[File:Blank.png|60x60ra]] |Ismat T. Kittani<br /><br />{{Malgrande|(1929–2001)}} |{{Flago|Irako|1963}} |Azio |- |1982 |Tridek-sepa |[[Dosiero:Hollai_Imre.jpg|80x80ra]] |Imre Hollai<br /><br />{{Malgrande|(1925–2017)}} |{{HUN}} |EEG |- |1983 |Tridek-oka |[[Dosiero:Jorge_Illueca_1984_(cropped).jpg|93x93ra]] |Jorge Illueca<br /><br />{{Malgrande|(1918–2012)}} |{{PAN}} |GRULAC |- |1984 |Tridek-naŭa | |Paul J. F. Lusaka<br /><br />{{Malgrande|(1935–1996)}} |{{Flago|Zambio|1964}} |Afriko |- |1985 |Kvardeka Dektria specialaĵo |[[File:Blank.png|60x60ra]] |Jaime de Piniés<br /><br />{{Malgrande|(1917–2003)}} |{{ESP}} |WEOG |- |1986 |Kvardekunua Dekkvara speciala | |Humayun Rashid Choudhury<br /><br />{{Malgrande|(1928–2001)}} |{{BGD}} |Azio |- |1987 |Kvardek-dua Dekkvina speciala |[[Dosiero:Peter_Florin_(cropped).jpg|73x73ra]] |Peter Florin<br /><br />{{Malgrande|(1921–2014)}} |{{Flago|Orienta Germanio|nomo=Orienta Germanio}} |EEG |- |1988 |Kvardek-tria |[[Dosiero:Dante_Caputo_1984.jpg|81x81ra]] |Dante Caputo<br /><br />{{Malgrande|(1943–2018)}} |{{ARG}} |GRULAC |- |1989 |Kvardek-kvara Deksesa speciala Deksepa speciala Dekoka speciala |[[Dosiero:Joseph_Nanven_Garba_2.jpg|60x60ra]] |Joseph Nanven Garba<br /><br />{{Malgrande|(1943–2002)}} |{{NGA}} |Afriko |- |1990 |Kvardek-kvina |[[Dosiero:Guido_de_Marco_2003_crop.jpg|68x68ra]] |Guido de Marco<br /><br />{{Malgrande|(1931–2010)}} |{{MLT}} |WEOG |- |1991 |Kvardek-sesa |[[File:Blank.png|60x60ra]] |Samir Shihabi<br /><br />{{Malgrande|(1925–2010)}} |{{SAU}} |Azio |- |1992 |Kvardek-sepa |[[File:Blank.png|60x60ra]] |Stoyan Ganev<br /><br />{{Malgrande|(1955–2013)}} |{{BGR}} |EEG |- |1993 |Kvardek-oka |[[Dosiero:Rudy_Insanally_2006.jpg|94x94ra]] |Rudy Insanally<br /><br />{{Malgrande|(1936–2023)}} |{{GUY}} |GRULAC |- |1994 |Kvardek-naŭa |[[Dosiero:Essy.jpg|80x80ra]] |Amara Essy<br /><br />{{Malgrande|(1944–2025)}} |{{CIV}} |Afriko |- |1995 |Kvindeka |[[Dosiero:Freitas_do_Amaral,_XV_Cimeira_Ibero-Americana_-_Salamanca,_Espanha_(cropped).jpg|75x75ra]] |Diogo de Freitas do Amaral<br /><br />{{Malgrande|(1941–2019)}} |{{PRT}} |WEOG |- |1996 |Kvindek-unua Deka kriz-specialaĵo Deknaŭa specialaĵo |[[Dosiero:Tan_Sri_Razali_Ismail_(cropped).jpg|75x75ra]] |Razali Ismail<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1939)}} |{{MYS}} |Azio |- |1997 |Kvindek-dua Deka kriz-specialaĵo — ''Daŭrigo'' Dudeka specialaĵo |[[Dosiero:Hennadiy_Udovenko.jpg|80x80ra]] |Hennadiy Udovenko<br /><br />{{Malgrande|(1931–2013)}} |{{UKR}} |EEG |- |1998 |Kvindek-tria Deka kriz-specialaĵo — ''Daŭrigo'' Dudek-unua specialaĵo |[[Dosiero:Opertti.jpg|90x90ra]] |Didier Opertti<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1937)}} |{{URY}} |GRULAC |- |1999 |Kvindek-kvara Dudek-dua speciala Dudek-tria speciala Dudek-kvara speciala |[[Dosiero:Theo-Ben_Gurirab_(cropped)_01.jpg|78x78ra]] |Theo-Ben Gurirab<br /><br />{{Malgrande|(1938–2018)}} |{{NAM}} |Afriko |- |2000 |Kvindek-kvina Deka kriz-specialaĵo — ''Daŭrigo'' Dudek-kvina specialaĵo Dudek-sesa specialaĵo |[[Dosiero:Holkeri-2.jpg|80x80ra]] |[[Harri Holkeri]]<br /><br />{{Malgrande|(1937–2011)}} |{{FIN}} |WEOG |- |2001 |Kvindek-sesa Deka kriz-specialaĵo — ''Daŭrigo'' Dudek-sepa specialaĵo |[[Dosiero:Closeup_Han_Seung-soo.jpg|80x80ra]] |Han Seung-soo<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1936)}} |{{Flago|Sud-Koreio|nomo=Sud-Koreio}} |Azio |- |2002 |Kvindek-sepa Deka kriz-specialaĵo — ''Daŭrigo'' |[[Dosiero:Jan_Kavan,_IEIS_conference_«Russia_and_the_EU_the_question_of_trust»-101.jpg|68x68ra]] |Jan Kavan<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1946)}} |{{CZE}} |EEG |- |2003 |Kvindek-oka Deka kriz-specialaĵo — ''Daŭrigo'' |[[Dosiero:Julian_Hunte.jpg|73x73ra]] |Julian Hunte<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1940)}} |{{Flago|Sankta Lucio|nomo=Sankta Lucio}} |GRULAC |- |2004 |Kvindek-naŭa Dudek-oka specialaĵo |[[Dosiero:Jean_Ping_080202-F-1644L-081_0YWDF.jpg|73x73ra]] |[[Jean Ping]]<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1942)}} |{{GAB}} |Afriko |- |2005 |Sesdeka |[[Dosiero:Jan_Eliasson_at_Tällberg_Forum_2009_cropped.jpg|79x79ra]] |Jan Eliasson<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1940)}} |{{SWE}} |WEOG |- |2006 |Sesdek-unua Deka kriz-specialaĵo — ''Daŭrigo'' |[[Dosiero:Haya_Rashed_Al_Khalifa_(cropped).jpg|80x80ra]] |Haya Rashed Al-Khalifa<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1952)}} |{{BHR}} |Azio |- |2007 |Sesdek-dua |[[Dosiero:Dr._Srgjan_Kerim_(cropped).jpg|82x82ra]] |Srgjan Kerim<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1948)}} |{{Flago|Nord-Makedonio|nomo=Nord-Makedonio}} |EEG |- |2008 |Sesdek-tria |[[Dosiero:Miguel_d'Escoto_Brockmann2.jpg|81x81ra]] |Miguel d'Escoto Brockmann<br /><br />{{Malgrande|(1933–2017)}} |{{NIC}} |GRULAC |- |2009 |Sesdek-kvara |[[Dosiero:Ali_Treki.JPG|81x81ra]] |Ali Treki<br /><br />{{Malgrande|(1937–2015)}} |{{Flago|Libio|1977|nomo=Libio}} |Afriko |- |2010 |Sesdek kvina |[[Dosiero:Joseph_Deiss.gif|84x84ra]] |[[Joseph Deiss]]<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1946)}} |{{Flago|Svislando|nomo=Svislando}} |WEOG |- |2011 |Sesdek-sesa |[[Dosiero:Nassir_Abdulaziz_Al-Nasser.jpg|90x90ra]] |Nassir Al-Nasser <ref>{{Cite web|date=22 June 2011|title=Nassir Abdulaziz Al-Nasser of Qatar Elected President of General Assembly's Sixty-Sixth Session; Vice-Presidents, Main Committee Chairs Also Named|url=https://www.un.org/press/en/2011/ga11105.doc.htm|access-date=7 March 2022|website=United Nations}}</ref><br /><br />{{Malgrande|(naskita 1952)}} |{{Flago|Kataro|nomo=Kataro}} |Azio-Pacific |- |2012 |Sesdek-sepa ( elekto ) |[[Dosiero:Vuk-Jeremic-cirsd-2014.jpg|90x90ra]] |Vuk Jeremić<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1975)}} |{{Flago|Serbio|nomo=Serbio}} |EEG |- |2013 |Sesdek-oka |[[Dosiero:John_William_Ashe.jpg|86x86ra]] |John William Ashe<br /><br />{{Malgrande|(1954–2016)}} |{{Flago|Antigvo kaj Barbudo|nomo=Antigvo kaj Barbudo}} |GRULAC |- |2014 |Sesdek-naŭa Dudek-naŭa specialaĵo |[[Dosiero:Sam_Kutesa_-_2018_(32521275868)_(cropped).jpg|98x98ra]] |Sam Kutesa<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1949)}} |{{Flago|Ugando|nomo=Ugando}} |Afriko |- |2015 |Sepdeka Trideka specialaĵo |[[Dosiero:Mogens_Lykketoft-2011-09-03.jpg|96x96ra]] |Mogens Lykketoft<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1946)}} |{{Flago|Danio|nomo=Danio}} |WEOG |- |2016 |Sepdekunua ( elekto ) |[[Dosiero:Peter_Thomson_at_IMO_Headquarters_in_London_-_2017_(37102010524)_(cropped).jpg|79x79ra]] |Peter Thomson<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1948)}} |{{Flago|Fiĝioj|nomo=Fiĝioj}} |Azio-Pacific |- |2017 |Sepdek-dua Deka kriz-specialaĵo — ''Daŭrigo'' |[[Dosiero:Miroslav_Lajcak_2014_(11981540724).jpg|74x74ra]] |Miroslav Lajčák<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1963)}} |{{Flago|Slovakio|nomo=Slovakio}} |EEG |- |2018 |Sepdek tria |[[Dosiero:Entrevista_de_Canciller_María_Fernanda_Espinosa_(36388035054)_(cropped).jpg|73x73ra]] |María Fernanda Espinosa<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1964)}} |{{Flago|Ekvadoro|nomo=Ekvadoro}} |GRULAC |- |2019 |Sepdek-kvara |[[Dosiero:Tijjani_Muhammad-Bande_(48791461812)_(cropped).jpg|70x70ra]] |Tijjani Muhammad-Bande<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1957)}} |{{Flago|Niĝerio|nomo=Niĝerio}} |Afriko |- |2020 |Sepdek kvina |[[Dosiero:Volkan_Bozkır_April_2016_(26358127551)_(cropped).jpg|80x80ra]] |Volkan Bozkır<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1950)}} |{{Flago|Turkio|nomo=Turkio}} |WEOG |- |2021 |Sepdek-sesa Dekunua kriz-specialaĵo |[[Dosiero:Abdulla_Shahid_April_2021.png|72x72ra]] |Abdulla Shahid<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1962)}} |{{Flago|Maldivoj|nomo=Maldivoj}} |Azio-Pacific |- |2022 |Sepdek-sepa |[[Dosiero:Csaba_Kőrösi_20230217.jpg|80x80ra]] |Csaba Kőrösi<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1958)}} |{{Flago|Hungario|nomo=Hungario}} |EEG |- |2023 |Sepdek-oka |[[Dosiero:Dennis_Francis_20240215.jpg|80x80ra]] |Dennis Francis<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1956)}} |{{Flago|Trinidado kaj Tobago|nomo=Trinidado kaj Tobago}} |GRULAC |- |2024 |Sesdek-naŭa |[[Dosiero:Philemon Yang, Prime Minister of Cameroon in London, 21 June 2010. (4720521915) cropped.jpg|80x80ra]] |Philémon Yang<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1947)}} |{{Flago|Kameruno|nomo=Kameruno}} |Afriko |- |2025 |Okdeka |[[Dosiero:Außenministerin Meinl-Reisinger beim RAB in Brüssel, 17.03.2025 - 07 (cropped).jpg|80x80ra]] |Annalena Baerbock<br /><br />{{Malgrande|(naskita 1980)}} |{{Flago|Germanio|nomo=Germanio}} |EEG |} === Mallongigoj === '''Ĝis 1965''' * MN: Sidejo de la [[Komunumo de Nacioj]] * EOyA: Sidejo de Orienta Eŭropo kaj Azio * AL: Sidejo de Latin-Ameriko * OM: Mezorienta Sidejo * EUR: Okcident-Eŭropa Sidejo '''Ekde 1966''' * Afriko - Afriko Grupo * Azio- Azia Grupo, ekde 2011 ampleksas la Azi-Pacifikan regionon * EEG - Orient-Eŭropa Grupo * GRULAC - Latin-Ameriko kaj Kariba Grupo * WEOG - Okcident-Eŭropa kaj Aliaj Grupo == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Prezidanto de la Sekureca Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj * Prezidanto de la Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj == Eksteraj ligiloj == * [https://www.un.org/ga/60/presskit/presidents.htm UN: Listo de UN Ĝeneralaj Asembleaj prezidantoj] * [https://web.archive.org/web/20130517085404/http://www.unelections.org/?q=node%2F94 UN Ĝenerala Asemblea Prezidanto Balota Reformo]. * [https://web.archive.org/web/20080511180149/http://www.unelections.org/ UNelections.org]. * [https://www.un.org/en/ga/75/meetings/elections/index.shtml Balotoj kaj nomumoj (2020-2021)] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prezidantoj de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj| ]] [[Kategorio:Politikaj postenoj]] [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] 1baol0ml2rb9s20gv9xvpa32ylklrd3 0 871119 9404974 9241438 2026-06-16T20:27:58Z Sj1mor 12103 9404974 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[dosiero:Arthur Rose-CTH.JPG|eta|Arthur Rose en la aĝo de ĉ. 40 jaroj]] [[dosiero:Kirchstraße 7 (Neudietendorf).jpg|eta|loĝdomo en Neudietendorf, Kirchstraße 7]] '''Arthur ROSE''' (naskiĝinta la {{daton|8|7|1891}} en [[Neudietendorf]], mortinta la {{Daton|23|1|1974}} en [[Erfurto]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj grafikisto, konate kiel bildkronikisto de la ''malnova Turingio''. == Vivo kaj agado == Estante filo de vagonara ĉefo de la Prusia Ŝtata Fervojo (kies familio originis el [[Apfelstädt]], kun radikoj irantaj malantaŭen ĝis 1430), li ofte transloĝiĝis: tiel li venis tra [[Suhl]] al [[Bad Rodach]] kie li frekventis la elementan lernejon ĝis 1905. Paralele li trejniĝis pentrade. Poste li estis ĝis 1909 disĉiplo en la Ateliero pri teatra pentrado kaj scenejaranĝado de [[Fritz Lütkemeyer]] en [[Coburg]] kaj ĝuis edukadon ĉe la Metiista faklernejo. En 1910 li malsaniĝis je [[poliomjelito]], kio enlitigis lin dum monatoj. Ne antaŭ 1912 eblis denove propra paŝado eksterdoma; dum la tuta vivo li restis handikapita. Inter 1911 kaj 1917 li loĝis en [[Arnstadt]] poste en Erfurto, kie lin edzigis Olga Oxfort en 1918 en la [[franciskana preĝejo (Erfurto)|Franciskana preĝejo]]. La paro samjare transloĝiĝis al Neudietendorf, kie naskiĝis en 1919 la filino Rosemarie kaj en 1930 Hannelore. Subtegmente Rose aranĝis propran domatelieron. Inter 1922 kaj 1924 li frekventis la [[Grandduka saksia artlernejo|Artan altlernejon]] en [[Vajmaro]] kie lin instruis ankaŭ la pejzaĝisto [[Walther Klemm]]. Malgraŭ ĉiuj korpaj nesufiĉoj, Rose aktivis pentriste/desegniste/fotiste ĝis olduleco. Lia tombo troviĝas sur la [[Preĝejo de la Herrnhut-anoj (Neudietendorf)|historia tombejo de Neudietendorf]]. ==Graveco== Rose elfaris akvarelojn, desegnaĵojn, [[akvaforto]]jn kaj grafikaĵojn ([[ekslibriso]]j, etikedoj por entreprenoj, provizoraj monbiletoj), bildkartojn, ilustraĵojn por libroj kaj kalendaroj. Liaj motivoj estis historiaj ejoj, sed ankaŭ trankvilaj anguloj en urbocentroj, vilaĝoj kaj pejzaĝoj de Meza [[Turingio]]. Li detalege porĉiamigis bilde multajn domojn kiuj detruiĝis aŭ dum la [[Dua mondmilito]] aŭ postmilite laŭ ordono de kulturmalamantaj [[komunismo|komunistoj]] (ekz. la [[Kastelo Günthersleben]]; la Kavalirbieno je [[Ingersleben (Nesse-Apfelstädt)|Ingersleben]]). En [[Gotao]] kaj en [[Frankonio]] okazis jam en 1912 ekspozicioj de la juna artistoj. Oni eksponadis liajn aĵojn poste ankaŭ en Arnstadt, Vajmaro, Gotao, Erfurto kaj [[Weißensee (Turignio)|Weißensee]]. Liaj verkoj troviĝas en muzeoj, galerioj, privataj domoj de eminentuloj, administradejoj aŭ kuracistaj kabinetoj. Ĝis hodiaŭ oni taksas lin ''regiona pentristo'' kaj ''pentristo de [[kastelo Tri Gleichen|Tri Gleichen]]''. Inter 1972 kaj 1973 li estis honorita per speciala okazigo ''Arthur Rose – Der Maler des alten Arnstadt''. Sed ankaŭ postmorte estis inter 1991 kaj 2010 pluraj ekspozicioj en Neudietendorf, Ingersleben, Arnstadt kaj [[Hohenfelden]]. == Literaturo == * Horst Benneckenstein: ''Arthur Rose – Thüringer Maler und Chronist.'' Eldonis Schloßmuseum Arnstadt. Arnstadt 2001. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|123448700}} *Arndt D. Schumann: [https://www.pressreader.com/germany/thuringer-allgemeine-muhlhausen/20240124/282007562263353 "Chronist mit Pinsel und Stift"] - ĉe: TA, 24.1.2024 {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rose, Arthur}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Grafikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1891]] [[Kategorio:Mortintoj en 1974]] 07cluy5w9kdb5efnb4w40jbmqtn7vic 0 871270 9404973 9043442 2026-06-16T20:27:26Z Sj1mor 12103 9404973 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Albert OEHLEN''', naskita en [[Krefeld]], [[Nordrejn-Vestfalio]], la [[17-a de septembro]] [[1954]], estas [[germanio|germana]] [[Pentrado|pentristo]]. Oehlen studis kun [[Sigmar Polke]] en [[Hamburgo]] en la 1970-aj jaroj. Li studentiĝis ĉe la Lernejo de Belartoj en tiu grandurbo inter 1978 kaj 1981. Li ricevis trejnadon kiel publicisto. Li aperis en la nuntempa arta sceno en la fruaj okdekaj ene de generacio de artistoj kiel ekzemple Martin Kippenberger, Georg Herold kaj Werner Büttner, kiuj estis precipe kritikaj de la domina ideologio de sia tempo. Ĝi estas proksime rilata al la arta etoso de Kolonjo. Li nuntempe loĝas inter [[Kolonjo]] kaj [[Segovio]]. Li estas la frato de la artisto Markus Oehlen. Lia laboro estas parto de la germana novekspresionisma movado, nomita Neue Wilde . Liaj unuaj verkoj estas grandaj toloj . En ili li ekzercis fortan socian kritikon. Lia laboro, kiel tiu de lia frato Markus, Büttner aŭ Kippenberger, havas certan agresemon kiu distancigas lin de politika utopio. Poste li evoluis al abstraktado, pentrante la unuajn abstraktajn pentraĵojn fine de la okdekaj. En kelkaj el liaj pentraĵoj li pentras figurajn temojn sur fotoj. Li ankaŭ faris komputilajn pentraĵojn. Oehlen montris sian laboron en multaj internaciaj ekspozicioj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://gagosian.com/artists/albert-oehlen/ Albert Oehlen ĉe Artikoloj (angla)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oehlen, Albert}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] d22ne8lndfi522jdm2wjk1m2stbpddy 0 872283 9405210 8905589 2026-06-17T06:51:32Z Sj1mor 12103 9405210 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} ''' Friedrich Vordemberge-Gildewart ''' (originale '''Friedrich Vordemberge'''; [[17-a de novembro]] [[1899]], [[Osnabrück]] - [[19-a de decembro]] [[1962]], [[Ulm]]) estis [[Germanujo|germana]] [[grafiko|grafikisto]], [[pentrarto|pentristo]], kaj [[skulpto|skulptisto]]. Lia verkaro estas markita de plurspececo. Li verkis ne nur [[pentraĵo]]jn, sed ankaŭ [[reliefo (arto)|reliefo]]jn, [[kolaĝo]]jn, kaj [[fotmuntaĵo]]jn. Krome li aktivis kiel [[tipografio|tipografiisto]], pentristo de teatroj kaj scenejoj, meblodezajnisto, kaj [[interna arkitekturo|internarkitekturisto]]. Lia heredaĵo, konsistanta el artaĵoj, skribaj kaj fotaj dokumentoj, kaj persona biblioteko, situas de post 1997 en la [[Muzeo Wiesbaden]]. == Verkoj == Vordemberge-Gildewart estis unu el la plej fruaj pentristoj, kiuj faris tutan karieron en abstraktismaj stiloj, kaj partoprenis en la movado ''[[De Stijl]]''.<ref name="tate">{{Cite web| url = http://www.tate.org.uk/servlet/ViewWork?cgroupid=999999961&workid=15766&searchid=9064| title = Friedrich Vordemberge-Gildewart | access-date = 2006-07-31| work = Glossary| publisher = The Tate}}</ref> Post la ekspozicio farita en Germanujo en 1927 de [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ|Kazimir Maleviĉ]], la rusa majstro de [[suprematismo]], li interesiĝis pri ties stilo kaj inkludis frape rekoneblajn suprematismajn formojn en kelkaj siaj verkoj dum la venontaj jaroj (Komponaĵoj num. 45, 57, 61). En ''Komponaĵo num. 100'', verkita en 1935, li pli originale modifis la klasikan Maleviĉ-an [[Nigra kvadrato|kvadraton]], pentrante nur ĝian kadran limlinion, kaj kombinis ĝin kun senfina bendo karaktera de [[El Lisickij]].<ref>Nakov, Andréi. 2007. ''Kazimir Malewicz: Le peintre absolu''. Paris: Thalia Edition. 223.</ref> La [[nazia]] reĝimo taksis liajn verkojn [[degenerita arto|degenerinta arto]], pro kio li fuĝis en [[Nederlando]]n de 1937 ĝis 1954. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vordemberge-Gildewart, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Grafikistoj]] [[Kategorio:Germanaj dezajnistoj]] g4yhvtapn5d9dnokna0vfj56rs2k3tk 0 873989 9404978 9367252 2026-06-16T20:29:08Z Sj1mor 12103 9404978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Neo RAUCH''' (naskiĝis la [[18-an de aprilo]], [[1960]]) estas [[germanoj|germana]] [[Pentrarto|pentristo]]. Rauch estas edziĝinta al la pentristino Rosa Loy kaj vivas en Markkleeberg, proksime de [[Leipzig]]. Ili havas plenkreskan infanon. Rauch laboras ĉe la antaŭa Leipziger Baumwollspinnerei (kotonŝpinejo). Rauch studis [[pentrarto]]n ĉe la Fakultato de Grafiko kaj Arto de la Libro en Leipzig, de 1981 ĝis 1986, kun Arno Rink. De 1986 ĝis 1990 li estis majstra studento ĉe [[Bernhard Heisig]]. Li estis la asistanto de Rink ĉe la Leipzig Akademio de 1993 ĝis 1998. De 2005 ĝis 2009, li estis profesoro en la universitato kaj, de 2009 ĝis 2014, honora profesoro. Rauch apartenas al la Nova Lernejo de Leipzig. Liaj pentraĵoj estas influitaj per [[superrealismo]], precipe de [[Giorgio de Chirico]] kaj [[René Magritte]], de [[socialisma realismo]] kaj de la meksikaj murpentristoj de la mezo de la [[20-a jarcento]], subfosante la intersekciĝon de lia persona historio kun la politiko de industria fremdiĝo. Lia laboro, alte taksita en la merkato kaj prezentita en multaj internaciaj ekspozicioj, estis ekspoziciita ĉe la [[Venecia Bienalo]] en 2001. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/rauch_neo.html Neo Rauch ĉe Artikoloj (angla)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rauch, Neo}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] 5exkn0qd8gkmv5rczzlzarx02dqwg1t 0 874180 9405338 9156571 2026-06-17T08:23:46Z Funke 39885 + galerio 9405338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AT-9 |tersituo = Vieno (Interna Urbo)/Centra Centra Vieno/Centra Vieno/VienoOSM |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[File:Wien - Naturhistorisches Museum (1).JPG|thumb|Naturhistoria Muzeo (Vieno)]] '''Naturhistoria Muzeo''' (germane: ''Naturhistorisches Museum'', ĉeĥe: ''Přírodovědné muzeum ve Vídni''; mallongigo: ''NHMW'') troviĝas en [[Vieno]], Aŭstrujo (Burgring 7). Ĝi nombriĝas inter la plej gravaj siaspece en la tuta mono. ==Historio== Ekde 1889 ekzistas la Naturhistoria Muzeo de Vieno. Kun ĉirkaŭ 30 milionoj da kolektobjektoj, NHMW estas unu el la plej gravaj natursciencaj muzeoj en la mondo. La muzeo, konstruite laŭ ordono de imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]], enhavas elstaregajn kolektojn kies temoj (ekz. tergenezo, antropologio kaj mikrokosmo) fascinas grandajn kaj malgrandajn vizitantojn. Kromas kolektoj pri homoj, bestoj, la tero kaj iliaj evoluoj. La muzeo estis malfermita en 1889 kaj estas plejparte konservita en sia origina stato. La kolekto de la muzeo estas dividita en du etaĝoj kun entute 50 salonoj. En la alta teretaĝo estas eksponaĵoj el geologio, praepoko kaj antropologio. Ĉi tie ankaŭ troviĝas la preskaŭ 30 mil jaraĝa [[Venuso de Willendorf]]. Gastigas ĉi etaĝo ankaŭ nedaŭrajn, specialajn ekspoziciojn. Per interaga tempomaŝino eblas simuli la movadon de la kontinentoj tra la milionoj da jaroj per stirrado. En foto-stacio en la antropologia salono eblas sin foti kiel neandertalano aŭ vestita laŭ mezepoka modo. Ankaŭ la cifereca planetario kun siaj kosmosimulaĵoj valoras viziton. La unua etaĝo estas tute dediĉita al zoologio. Ĉi tie troviĝas reproduktaĵoj de la plej diversaj bestoj. Ĉi tie oni povas rigardi unuĉelojn sub mikroskopo. En la vitrinaj skatoloj estas insektoj kaj araneoj por admirado. Zoologiaj preparaĵoj de multaj fiŝoj, reptilioj kaj birdoj estas ekspoziciitaj. La tuta mamulokolekto hodiaŭ enhavas inter okdek kaj cent miloj da ekzempleroj, kies plejmulto estas en stokejo kaj ne spektebla. Temkampoj de la kolekto: * Antropologio * Dinosaŭroj * Glaciepoko, evoluo * Krustuloj, araneoj, insektoj * Mikrokosmo * Mineraloj, ŝtonoj, meteoritoj * Prahistorio * Tergenezo, fosilioj * Unuĉeloj, koraloj, moluskoj * Vertebruloj == Galerio == <gallery> NHM Venus of Willendorf detail.jpg NHM Skelett einer Schlange Saal 28 2025.tif NHM Top 100 Calcit Doppelspatkristall 2025-10-16.tif </gallery> ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|}} *[https://www.nhm-wien.ac.at/ hejmpaĝo] [[kategorio:Muzeoj en Vieno]] [[kategorio:Naturhistoriaj muzeoj|Vieno]] [[kategorio:Aperis en 1889]] {{Ĝermo|muzeo|Vieno}} ejg23fiwhapyfkxcnfbpx6kdizv68qz 0 874273 9404712 8971893 2026-06-16T16:24:16Z ThomasPusch 1869 9404712 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Kalmiuske''' ({{Lang-uk|Кальміуське}}) estas urbo en [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|11422}} loĝantoj en 2022. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Karakuba (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Kalmiuske| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] e7qhm0k7166pfpumpgu2s5g9c8s69zw 1 875245 9404552 8787615 2026-06-16T13:18:05Z Sj1mor 12103 /* naskotago */ nova sekcio 9404552 wikitext text/x-wiki == "naskiĝtagdatreveno" == Tag superfluas, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:44, 25 jun. 2024 (UTC) == [[naskotago]] == Bonvolu forigi la alidirektilon. Ĝi estas erara, kaj do erariga! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:18, 16 jun. 2026 (UTC) a5mzlodotndt17d63y1kg1o7csrv8ch 0 876760 9405149 8798947 2026-06-17T01:49:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405149 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bamberger Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[advokato]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''balástyai'' [balAŝtjai] ekde 1903. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM43761;jsessionid=7502B5281324AA728A1D13D026E14098 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1854|3|8}} en [[Szeged]], li mortis {{mortotago|1906|6|12}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1872, poste li studis en [[Universitato de Vieno]] kaj [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]]. En la lasta li akiris juran diplomon en [[1877]] kaj post 2 jaroj li advokatiĝis. Post la diplomo li praktikadis en juĝejoj de Szeged kaj Budapeŝto, poste inter 1879–1881 li studvojaĝis eksterlande. Hejmenveninta li estis advokato en la hungara ĉefurbo, sed li okupiĝis ankaŭ pri [[ekonomio]]. Liaj ambaŭ studoj ricevis akademiajn premiojn. == Liaj studoj == * ''A valutakérdés az Északamerikai Egyesült Államokban.'' (Bp., 1890) * ''A tőzsdeadó. Adópolitikai tanulmány.'' (1895) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/10356.htm biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240712040520/http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/10356.htm |date=2024-07-12 }} * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/bamberger-bela-7484F/ biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-a-pallas-nagy-lexikona-2/b-26DA/bamberger-2B1F/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/bamberger-bela-a4300 biografio hungare] * [https://www.jewishencyclopedia.com/articles/2425-bamberger-bela biografio angle] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bamberger Bela}} [[Kategorio:Hungaraj advokatoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ginixld6s83dl4n7ox4hsgxfto1ncru 0 878396 9404769 9217824 2026-06-16T17:57:40Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Сквер ім. Тараса Шевченка. Донецька область м.Новогродівка.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Novohrodivka''' ({{Lang-uk|Новогродівка}}) estas urbo en [[Donecka provinco]] de [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis 500 loĝantoj en 2025. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Hrodivka (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Novohrodivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] eoc4gsambl1x2hqm8l944pmr63xev7y 9404771 9404769 2026-06-16T17:58:29Z ThomasPusch 1869 9404771 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Сквер ім. Тараса Шевченка. Донецька область м.Новогродівка.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Novohrodivka''' ({{Lang-uk|Новогродівка}}) estas urbo en [[Donecka provinco]] de [[Ukrainio]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|14037}} loĝantoj en 2022 kaj proksimume 500 loĝantoj en 2025. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Hrodivka (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Novohrodivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 3fluj65mzamz43jh2t4gqqdfeia4stt 0 879249 9404713 8971452 2026-06-16T16:24:37Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404713 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Krasnohorivka (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Krasnohorivka''' ({{lang-uk|Красногорівка}}, {{lang-ru|Красногоровка}}) estas urbo en [[Ukrainio]], en [[Donecka provinco]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|14666}} loĝantoj en 2022. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Krasnohorivka (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Krasnohorivka| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 1us2ribi99kp9b9e843a2zv5v7b51d1 0 879361 9404611 8970991 2026-06-16T14:16:07Z ThomasPusch 1869 + retejo 9404611 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Cukurine''' ({{lang-uk|Цукурине}}, {{lang-ru|Цукурино}}) estas urbotipa loĝloko en [[Ukrainio]], en [[Donecka provinco]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|1766}} loĝantoj en 2021. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Cukuriĥa (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] 3fka0mm1dtqlk20tqm6vvrjy8i9vmty 9404658 9404611 2026-06-16T14:40:09Z ThomasPusch 1869 9404658 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Cukurine''' ({{lang-uk|Цукурине}}, {{lang-ru|Цукурино}}) estas urbotipa loĝloko en [[Ukrainio]], en [[Donecka provinco]]. Ĝia populacio estis {{Unuo|1766}} loĝantoj en 2021. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Vidu ankaŭ == * [[Cukuriĥa (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] <!-- == Eksteraj ligiloj == ne estas momente * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) --> {{Projektoj}} {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] c7eahrpjrslyh4dwf0g09f50si3f5hr 0 881281 9404985 9361123 2026-06-16T20:31:46Z Sj1mor 12103 9404985 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Robert GERNHARDT''' (la 13an de decembro 1937 – la 30an de junio 2006) estis germana verkisto, pentristo, [[karikaturisto]], grafika artisto kaj poeto. == Vivo == Robert Gernhardt studis pentrarton kaj germanan lingvon en la universitatoj de Stutgarto kaj Berlino. Gerhardt estis unu el la kutimaj kunlaborantoj de la konata satira revuo ''Pardon'', kie li respondecis pri la sekcio ''Welt im Spiegel'' (La mondo en la spegulo) kune kun FK Waechter kaj FW Bernstein. Dum tiu ĉi periodo li uzis la pseŭdonimon Lützel Jeman. Gernhardt kunfondis la satiran revuon Titanic en 1979. Gernhardt uzas satiran stilon ofte kombinitan kun socia kritiko <ref>{{Cite web|url=https://warwick.ac.uk/newsandevents/events/ne1000000166739|title=Staff Seminar (in German) – Writer in Residence, Robert Gernhardt|website=warwick.ac.uk|accessdate=2024-08-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127203330/https://warwick.ac.uk/newsandevents/events/ne1000000166739/|archivedate=2020-11-27}}</ref>. La multaj poemoj kaj prozoj de Gernhardt, kiuj ofte prezentis siajn komikajn efikojn per teatraĵo kun lingvo kaj kiuj ofte citas la literaturan tradicion, fariĝis parto de la popolkonscio en Germanio. Gerhardt publikigis en 1998 la verkon ''Lobreden auf den poetischen Sat''z kune kun Anne Duden kaj Peter Waterhouse. Dum multo da la 1970-aj jaroj kaj 1980-aj jaroj, Gerhardt skribis materialon por Otto Waalkes, unu el la plej popularaj komikuloj de Germanio tiutempe <ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0314636/|title=Robert Gernhardt|website=IMDb}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanlingvaj poetoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj satiristoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 2006]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1937]] gj0zftfcixe165muilv387gd4blmiul 0 881650 9405357 8844257 2026-06-17T09:19:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405357 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Karl SCHURZ''' (naskiĝinta la {{Daton|2|3|1829}} en [[erftstadt|Erftstadt-Liblar]], mortinta la {{Daton|14|5|1906}} en [[Novjorko]]) estis [[germanio|germana]] kaj [[usono|usona]] juristo kaj politikisto. ==Vivo== Studinte de 1847 ĉe [[Bonna universitato]] klasikan filologion kaj historion li aniĝis al cirkloj de [[Gottfried Kinkel]]. En printempo 1849 Schurz partoprenis la sturmprenon de la arsenalo de [[Siegburg]] antaŭ ol fuĝi al la ribeluloj de [[Badeno]]. Arestite en [[Rastatt]] li fuĝis al [[Svislando]] ironte kaŝe al [[Berlino]] en somero 1850 por liberigi Kinkel el la karcero de [[Spandau]]. Sekve li transloĝiĝis al Usono, unue al [[filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], de 1855 al Watertown ([[Viskonsino]]). [[File:Carl Schurz.jpg|thumb|maldekstre|Carl Schurz, en 1860.]] En Usono li aniĝis al ekflorinta [[respublika Partio (Usono)|Respublika Partio]] kies venkon dum la batolado de 1860 li helpegis. Pro tio [[Abraham Lincoln]] nomumis lin ambasadoro en [[Hispanujo]]: ĉi landon Schurz tamen jam komence de 1862 forlasis por eksoldati ĉe [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia armeo]]. Ĉeestis li batalojn i.a. apud Bull-Run, Chancellorsville kaj [[Gettysburg]]. Sub la komando de [[Joseph Hooker]] batalis Schurz en la [[Tenesio (rivero)|Tenesiaj Taĉmentoj]]; ĝis militofino Schurz eĉ mem komandis divizion. Post fino de la [[Usona Enlanda Milito]] fondis li la gazeton »Detroit Post«. En 1867 li ekloĝis en [[Sankta Luiso]] kiel kompaniano kaj redaktoro de »Westliĉe Post«. Elektis lin en 1868 la [[misurio|misurianoj]] senatoro: Schurz apartenis al la frakcio de la neradikaj republikanoj atakante korupcion sub prezidanto [[Ulysses S. Grant]]. Provis li en 1875 fondi - el modestaj aloj de la demokratoj kaj la republikanoj - novan partion »Mugwumps« kio fiaskis ankoraŭ antaŭ la [[usona prezidanta elekto|prezidanta]] baloto de 1876. Estante ministro pri internaj aferoj en kabineto de [[Rutherford B. Hayes]] inter 1877 kaj 1881 li evidentiĝis politikisto diligenta, laborema kaj sincera. Kiel gvidanto de la germanlingvaj usonanoj li favoretis Reforman Partion sen iam malfideliĝi kontraŭ la respublika kampo. Verkis li i.a.: »Speeches of Carl Schurz« (Filadelfio 1865), »Life of Henry Clay« (Boston 1887), »Abraham Lincoln« (Boston 1892). Postmorte aperis liaj rememoroj en germana lingvo »Lebenserinnerungen, bis zum Jahre 1852« (Berlino 1906). ==Fonto== *[http://www.zeno.org/nid/20007441916 "Schurz, Karl"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 18. Leipzig 1909, p. 83 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Carl_Schurz Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118611720?isThumbnailFiltered=true&query=carl+Schurz&rows=20&offset=0&viewType=list ligiloj ĉe DDB] *[https://www.carl-schurz-haus.de/en/carl-schurz-haus/carl-schurz.html biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240828033239/https://www.carl-schurz-haus.de/en/carl-schurz-haus/carl-schurz.html |date=2024-08-28 }} ĉe la paĝaro de ''Carl-Schurz-domo'' en [[Freiburg]] (iama [[Amerika Domo]]) {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schurz, Carl}} [[kategorio:Elmigrintoj]] [[kategorio:Germanaj advokatoj]] [[kategorio:Framasonoj]] [[kategorio:Ministroj pri internaj aferoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1829]] [[kategorio:Mortintoj en 1906]] [[kategorio:Redaktoroj]] [[kategorio:Usonaj politikistoj]] [[kategorio:Liberaluloj]] 1ctjwayook91chj8jxni7eydotgm7v4 0 882347 9405121 8844564 2026-06-17T01:02:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405121 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Byňov}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Byňov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Böhmdorf}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Byňov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Byňov, nádraží Nové Hrady.jpg | dosiero_priskribo = Byňov, Jakule – fervoja stacio Nové Hrady <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = [[Distrikto České Budějovice|České Budějovice]] | municipo = Nové Hrady | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 100 | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo_noto = (2011) | ŝoseo = | orogenezo = Baseno Třeboň | orogenezo_tipo = Baseno <!-- *** Situo *** --> | situo = Byňov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 49 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 47 | long_s = 56 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 20.21 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Byňov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1359 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 373 33 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Byňov (Nové Hrady) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Byňov''' ({{Lang-de|Böhmdorf}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de urbo [[Nové Hrady]] en [[distrikto České Budějovice]] en [[Sudbohemia regiono]]. Ĝi troviĝas proksimume 3,5 kilometro nordoriente de Nové Hrady. En jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la vilaĝo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Byňov''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 20,21&nbsp;km². En la katastra teritorio havas sidejon kompanio produktanta [[mineralakvo]]n Dobrá voda. ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1359]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * En konstruaĵo de restoracio en domaro [[Jakule]] (konstruaĵo malantaŭ la fervoja stacio Nové Hrady) estis en la jaro 1796 establita unu el la unuaj [[Arbarista lernajafero|arbaristaj metilernejoj]] en Bohemio. * Sur rivero [[Stropnice]] troviĝas la tn. Muelejo de Tomek, nomita laŭ muelisto kaj martelegisto Tomáš (Tomek), kiu ĉi tie kiel servutulo enkadre de senjorujo Nové Hrady muelumis kaj martelegumis en la jaroj 1555–1606. En la jaro&nbsp;1619, komence de la [[tridekjara milito]], la muelejo de Tomek estis forbruligita. == Protektitaj partoj de naturo == * Malantaŭ la muelejo komenciĝas [[Stropnice (eŭrope signifa loko)|eŭrope signifa loko Stropnice]].<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = 318/2013 Sb. Nařízení vlády o stanovení národního seznamu evropsky významných lokalit | url = https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2013-318 | alirdato = 2022-01-22 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220122201535/https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2013-318 | arkivdato = 2022-01-22 }}</ref> * Ŝirmaj zonoj de fonto de la natura mineralakvo en Byňov.<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = 513/2002 Sb. Vyhláška, kterou se stanoví ochranná pásma zdroje přírodní minerální vody v Byňově a vymezují se kon... | url = https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-513 | alirdato = 2022-01-22 }}</ref> * En la nordan parton de la katastra teritorio trafas nacia naturrezervejo [[Červené blato]]. == Transporto == Tra Byňov kondukas [[ŝoseo II/154]] kaj [[fervojlinio České Budějovice – Gmünd]] (linio n-ro 199). La fervoja stacio havas nomon Nové Hrady. ==Pluaj fotoj== <gallery mode="packed" heights="120px"> Byňov čp23 (a).jpg|Eksa Muelejo de Tomek Byňov čp117.jpg|Entrepreno Dobrá voda ĉe fervojo n-ro 199 </gallery> ==Referencoj== <references/> {{Nové Hrady}} [[Kategorio:Nové Hrady]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto České Budějovice]] [[Kategorio:Setlejoj en Baseno Třeboň]] fn6r4izqtzb6hba1j6v9dxwqzntyee4 0 882868 9404956 9268662 2026-06-16T20:19:55Z Sj1mor 12103 9404956 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Peter SENGELAUB''' (naskiĝinta en [[1558]] en [[Martinroda (distrikto Ilm)|Martinroda]], mortinta en majo 1622 en [[coburg|Koburgo]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj ĉefkonstruisto en la regiono de [[Frankonio]] kaj [[Turingio]]. == Vivo kaj agado== [[file:Coburg-Markt-Stadthaus-4.jpg|thumb|urba domo, iama registarkancelario, Koburge]] Ĉirkaŭ la jaro 1558 venis Sengelaub al Koburgo kaj certe depost 1591 li estis kortega pentristo ĉe duko [[Johano Kazimiro (Saksio-Koburgo)|Johano Kazimiro]]. Tie li pentris i.a. portetrojn de la duka moŝto. De la komenco de la 15-a jarcento li aktivis Koburge ankaŭ kiel duka ĉefkonstruisto. Liaj tri renesancaj ejoj Koburge - [[Koburga Magistratejo]], la gimnazio ''[[Gymnasium Casimirianum|Casimirianum]]'' kaj la arsenalo - ĝis nun gravas siluete. Krome li zorgis pri alikonstruoj ĉe [[Kastelo Callenberg]], ĉe [[Citadelo de Koburgo]] kaj ĉe [[Muzeo Kastelo Tenneberg (Waltershausen)|Kastelo Tenneberg]] en [[Waltershausen]]. De ĉ. 1608 laboris Sengelaub ankaŭ por la grafoj de [[Schwarzburg-Sondershausen]]. En [[Sondershausen]] li respondecis inter 1609 kaj 1618 pri la novkonstruo de la [[Preĝejo Sankta Triunuo (Sondershausen)|Preĝejo Sankta Triunuo]]. == Literaturo == * Rainer Axmann: ''[http://frankenland.franconica.uni-wuerzburg.de/login/data/2003_14.pdf "Peter Sengelaub, der bedeutendste Maler und Baumeister der casimirianischen Epoche"] - ĉe: ''Frankenland'', Würzburg 2003, volumo 55, kajero 2, p. 112–115 == Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sengelaub, Peter}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Konstruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1622]] fj74uzcrquv36s6hyvp4s7sebm2ety6 0 883405 9405091 8979335 2026-06-16T23:26:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405091 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Konginkankaan_bussiturma.jpg|eta|{{centre|la forto de la kolizio retropuŝis la buson de 25 metroj}}]] '''Busakcidento de Konginkangas''' en 2004 estis la plej grava voja trafika akcidento en la historio de [[Finnlando]]. [[Aŭtobuso]], kies celo estis veturi al [[Kuusamo]], kaj [[kamiono]] transportanta grandajn paperrulojn veturis en kontraŭaj direktoj sur ŝoseo kovrita per glacio je nesaĝe alta rapideco. En kurbiĝo la kamiono komencis gliti, forlasis sian [[Leno (vojo)|lenon]], kaj fronte koliziis kun la buso. La pezaj ruloj estis ĵetitaj al la aŭtobuso. 23 homoj mortis. Plejo el la mortintoj estis junuloj. La akcidento okazis en [[Konginkangas]], loĝloko de la komunumo [[Äänekoski]], la 19-a de marto [[2004]] hore 2:08. La veturanto de la kamiono kun la paperaj ruloj ricevis punon. [[dosiero:Konginkankaan linja-auto-onnettomuuden muistoristi - Ouluntie 2163, Konginkangas, Äänekoski.jpg|eta|maldekstra|{{centre|memorejo ĉe la loko de la akcidento en julio 202 }}]] ==Referencoj== * {{cite book |last = Lähteenmäki |first = Esko |others = trans. R&J Language Service |title = A head-on collision involving a heavy vehicle combination and a charter coach on highway 4 at Konginkangas near the town of Äänekoski, Finland on 19.3.2004 |orig-year = 2005 |url = http://www.onnettomuustutkinta.fi/uploads/2u600ppcm9j9l0.pdf |access-date = July 18, 2007 |edition = Abridged translation of the original Finnish report |series = Investigation report A 1/2004 Y |year = 2006 |publisher = Accident Investigation Board Finland |location = Helsinki |isbn = 951-836-176-2 |oclc = 141380775 |issn = 1239-5315 |display-authors = etal |archive-date = September 27, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070927193402/http://www.onnettomuustutkinta.fi/uploads/2u600ppcm9j9l0.pdf |url-status = dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927193402/http://www.onnettomuustutkinta.fi/uploads/2u600ppcm9j9l0.pdf |date=2007-09-27 }} {{ĝermo|Finnlando}} [[Kategorio:Busaj akcidentoj]] 1j9kgo7g6vsf1qdgg41wnjwtvo5xpr2 0 883884 9405147 9402443 2026-06-17T01:39:27Z Kani 670 /* Referencoj */ 9405147 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Skvama arbalciono |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Scaly-breasted Kingfisher (female) 0A2A7157.jpg |priskribo de dosiero = Ino |dosiero2=Scaly-breasted Kingfisher (male) 0A2A9529.jpg |priskribo de dosiero2 = Iĉo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Actenoides]]'' |specio = '''Skvama arbalciono''' ''Actenoides princeps'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2023 |title=''Actenoides princeps'' |volume=2023 |page=e.T22683556A235352192 |doi=10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T22683556A235352192.en |access-date=9a de Julio 2024}}</ref> |dunomo = ''Actenoides princeps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1851) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = * {{bt|A. p. princeps|(Reichenbach, 1851)}} * {{bt|A. p. erythrorhamphus|(Stresemann, 1931)}} * {{bt|A. p. regalis|(Stresemann, 1932)}} }} La '''Skvambrusta alciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>, '''Skvama arbalciono''' (''Actenoides princeps'', laŭ kio ankaŭ '''princa arbalciono'''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], [[endemia]] en centraj kaj sud-uestaj partoj de [[Sulaveso]] ([[Indonezio]]). Ĝia natura [[habitato]] estas [[tropika]]j [[pluvarbaroj]] kaj [[Montano (ekologio)|montanaj arbaroj]]. == Priskribo == Plenkreska Skvambrusta arbalciono estas ĉirkaŭ 24&nbsp;cm longa. Ĝi havas bluan kapon, ruĝecbrunan kolumon, malhele brunan dorson kun helaj makuloj, kaj malsuprajn partojn de plumaro el sablokoloraj plumoj kun brunaj marĝenoj, kiuj efektive aspektas kiel [[skvamo]]j, donante al la specio ĝian ordinaran nomon. En koloro de plumaro estas ioma [[seksa duformismo]]: inoj estas iom pli malhelkoloraj ol iĉoj kaj havas sablokolorajn striojn sur frunto kaj super la okuloj, kiujn iĉoj ne havas. Oni agnoskas kelkajn subspeciojn, diferencajn je koloro de [[beko]] kaj detaloj de kolorigo de la plumaro. En sia arealo Skvambrusta arbalciono estas malfacile konfuzebla kun iu alia birdo; la sola alia alciono sur [[Sulaveso]] estas la [[verdadorsa alciono]] (''Actenoides monachus''), sed ĝi havas draste malsaman kolorigon: ĝia dorso estas malhele verda, kaj la ventro solidkolore rufecbruna.<ref name=Fry>{{cite book |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |last=Fry |first=C. Hilary |last2=Fry |first2=Kathie |year=2010 |publisher=AC Black |isbn=9781408134573 |pages=107–108 |url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=hFSdA6xYqRMC&oi=fnd&pg=PP2&dq=Actenoides+princeps }}</ref> == Distribuo kaj habitato == Skvambrusta arbalciono estas [[endemia]] en insulo [[Sulaveso]] de [[Indonezio]]. Du el la subspecioj preferas malsekajn montanajn arbarojn: ''A. p. princeps'' en la nordeosto de la insulo, kaj ''A. p. erythrorhamphus'' en ĝiaj nordeostaj kaj centraj partoj. En la sudeostaj partoj troveblas ''A. p. regalis'', kiun iuj esploristoj konsideras aparta specio soliddorsa arbalciono (''Actenoides regalis'').<ref>{{cite web |url=http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E26A54EC0414C39D |title=Scaly Kingfisher (''Actenoides princeps'') (Reichenbach, 1851) |work=AviBase |access-date=2014-07-18}}</ref> La nomiga subspecio ''A. p. princeps'' centriĝas en [[Minahasa duoninsulo]] en nordo de Sulaveso en naturrezervejo Gunung Ambang sur altecoj de 1050–1550&nbsp;m super marnivelo.<ref name=Riley2001>{{cite journal |author1=Riley, Jon |author2=Mole, Jorys |year=2001 |title=The birds of Gunung Ambang Nature Reserve, North Sulawesi, Indonesia |journal=Forktail |volume=17 |pages=57–66 |url=http://orientalbirdclub.org/wp-content/uploads/2012/09/Riley-Ambang.pdf }}</ref> Ĝi preferas vivi en la malsupra etaĝo de densaj netuŝitaj [[praarbaro]]j.<ref name=Fry/> == Konduto == [[Birdokanto|Voĉo]] de Skvambrusta alciono estas serio de malgaje sonataj fajfoj. Plej ofte oni povas aŭdi ĝin dum la [[sunleviĝo]], kiam la birdoj vekiĝas. Plejparton de la tago la birdo sidas surbranĉe embuskante predon, aŭ flugas mallongajn distancojn kun aŭdebla zumo. Ĝi ĉasas plejparte [[skaraboj]]n kaj aliajn malgrandajn senvertebrulojn, kiujn ĝi aŭ kaptas en flugo aŭ prenas de branĉoj aŭ grundo.<ref name=Fry/> Ekzistas observoj ke iam ili ankaŭ kaptas kaj manĝas vertebrulojn, ekzemple [[lacerto]]jn.<ref name=Riley2001/> Skvambrustaj alcionoj nestas en ternestoj en teraj deklinaĵoj de riverbordoj.<ref name=Fry/> == Statuso == [[Arealo]] de Skvambrusta alciono estas limigita al insulo [[Sulaveso]] de [[Indonezio]], kaj ekzistas evidentaĵoj ke ĝia [[populacio]] malkreskas pro [[habitatdetruo]]. [[IUCN]], tamen, por nun konsideras la specion [[malplej zorgiga]]n.<ref name=IUCN/> <gallery> Image:Actenoides princeps princeps, adult male.JPG | Plenkreska iĉo Image:Scaly-breasted Kingfisher, female.JPG | Iĉo Image:Actenoides princeps princeps, female.JPG | Ino Image:Actenoides princeps princeps, male.JPG | Iĉo </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} {{-}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] qlel3vcinpnb5g8rja0ryfry421vsi8 0 886728 9404982 9257067 2026-06-16T20:30:41Z Sj1mor 12103 9404982 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[file:Zoffany Gore Family.jpg|eta|''La Gore-oj kun grafo Cowper'', bildo de [[Johann Zoffany]]]] [[File:GuttenbrunnGore.jpg|thumb|''Gore kun desegnada teko'', de [[Ludwig Guttenbrunn]]]] '''Charles GORE''' (naskiĝinta la {{daton|5|12|1729}} je Horkstow en [[North Lincolnshire]]<ref>[http://www.britishlistedbuildings.co.uk/en-165848-horkstow-hall-horkstow "Horkstow Hall"]</ref>, mortinta la {{Daton|23|1|1807}} en [[Vajmaro]]) estis amatora artisto, [[grand Tour|Grand-Tour]]-ulo kaj ŝatanto de mareaj aferoj. De 1791 li vivis Vajmare estante en la rondoj de dukino [[Anna Amalia de Saksio-Vajmaro-Eisenach|Anna Amalia]] kaj [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]]. == Vivo == La biografion verkis Goeto ĉirkaŭ 1811 laŭ angla versio de la filino Emily Gore (1756–1826). Ĉi skribaĵon oni aldonis al la biografio de [[Jakob Philipp Hackert]].<ref>[http://opacplus.bsb-muenchen.de/title/BV020077225/ft/bsb11163316?page=120 skanitaĵo ĉe Bavara Ŝtatbiblioteko, de la berlina eldono 1873]</ref> Krom tiu ĉi lakuna fonto ankaŭ mencioj de certa ''angla vojaĝanto kun senluma kamero'' en la goeta verko ''Die Wahlverwandtschaften'' ŝajne nomis Gore mem.<ref>[https://www.photobibliothek.ch/seite003e1.html "Photographica"]</ref><ref>[https://www.projekt-gutenberg.org/goethe/wahlver2/chap027.html ĉapitro 10; originala teksto]</ref> En liaj grafikaĵaro multaj vojaĝoj videblas mankantaj en la biografio. Gore originas el riĉa komercista familio. Li frekventis [[city of Westminster|Westminster]]-Lernejo kaj trejniĝis en londona vardomo, ĉe la onklo John Gore. Post edziĝo en 1751 al la Mary Cockerill, kiu posedis multon da havaĵoj, li povis permesi al si okupiĝon pri veraj interesoj. Post la patra morto, Gore transloĝiĝis en 1759 al [[Southampton]]: tie li faris [[akvarelo]]jn pri la mararmeaj ŝipfarejoj en [[Portsmouth]] kaj la [[rodo]]n de [[Spithead]]. Kun la [[kutro]] ''Snail'', kiun li mem dezajnis, li veturadis en privata sportareo. Laŭdire akompanis lin la fratoj de reĝo [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]], Eduardo, Vilhelmo Henriko kaj Vilhelmo Aŭgusto. Ĝis 1773 Gore ŝipumis laŭlonge de [[Manika Markolo]] (kio estas dokumentada en akvareloj liaj). Post la malsaniĝo edzina la vivostilo ŝanĝiĝis radike kaj trankviliĝis nur post la transloĝiĝo al [[Vajmaro]]. Sed antaŭ la alveno en [[Turingio]] oni veturis al [[Lisbono]], [[Livorno]], [[Romo]], [[Napolo]] kaj [[Florenco]] (ĝis 1778). Tiutempe Gore konatiĝis kun [[Jakob Philipp Hackert]] kun kiu li estadis du somerojn je [[Castel Gandolfo]] la [[Albanaj Montetoj]]. Ĉu Gore fariĝis dischiplo de Hackert aŭ apud li samrange kreis artaĵojn, ne klaras.<ref>Roob (2006) p. 40</ref><ref>Fraser (2006) p. 4</ref>. Kun [[Richard Payne Knight]] ambaŭ entreprenis en 1777 vojaĝon al [[Sicilio]]; en aneksaĵo por la Hackert-biografio publikigis Goeto la taglibron de Knight. La planita eldono de la multo da skizoj samverke pro nelukro ne fariĝis. Inverse Goeto mem poste uzis ĉi laboraĵojn de Hackert/Gore kiel memorapogilojn por sia propra vojaĝo el Italujo.<ref>[http://www.tate.org.uk/servlet/ViewWork?cgroupid=999999961&workid=22951&searĉid=11408 bildo ''Templo de Cereso'']</ref> La sekvajn jarojn Gore kun Hackert moviĝis al [[Svisujo]] kaj [[Venecio]], poste (nur kun la familianoj) al [[Anglujo]]. En 1785 la malsaniĝanta edzino estis transportita por kuracumo al [[Spa]]; tie ŝi forpasis. Gorte post tio sortofrapo li vojaĝis kun siaj filinoj tra Germanujo estante en 1787 unuafoje en Vajmaro: tie li en 1791 ekloĝis. Grandduko [[Karlo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach|Karlo Aŭgusto]] donis li loĝejen la domon ''Jägerhaus'' (kie pli frue loĝis Goeto: Goeto kompense ekloĝis ĉe [[goethe-domo|domo je Maria Placo]]). Kun [[Georg Melchior Kraus]] dokumentis Gore la sieĝon de [[Majenco]] dum la [[Unua Koalicio-Milito]] en 1793.<ref>[http://www.ingenieurgeograph.de/Zeichnen/zeichnen.html ĝeneralaj informoj pri skizado dum vojaĝoj]</ref> Tiuokaze Kraus pentris la matenmanĝantan Gore. Dokumentadoj iĝis ankaŭ pri vojaĝoj sur [[Danubo]] kaj al Norda Germanujo. Vajmare, Charles Gore kun la filinoj Emily kaj Eliza (1754–1802) oftis en la vesperaj rondoj de dukino Anna Amalia. La trio spektablas sur akvarela grupa bildo de Kraus el la 1795-a jaro ''Tafelrunde''. Specialan simpation por la filinoj sentis lia grandduka moŝto mem. Eĉ [[Friedrich Schiller|Ŝilero]] nomis filinon [[Emilie von Gleichen-Rußwurm|Emilie]] (GSA. Schiller X, 26). Ŝajne ambaŭ filinoj estis pli talentitaj pentristoj ol la patro. Gore estis entombigita en 1807 en maŭzoleo sur [[preĝejo Sankta Jakobo (Weimar)|Jakobo-tombejo]], apud pli frua mortinta filino. En 1820 liaj ostoj estis transigitaj en la Jakobo-kirkon: sarkofago lia troviĝas en la maldekstra flanka alo kun belegaj ornamaĵoj (kompaso, globuso, biblio, paletro, palmventumilo) == Artista graveco == Gore estis de 1781 membro de ''Society of Dilettanti'' kaj interesiĝis ankaŭ pri konstruado de ŝipoj. En 1799 aperis lia ununura libro. Alia membreco de li estis ĉe la ŝipkonstrua klubo ''Society for Improvement of Naval Architecture''. Postlasitaĵoj liaj divideblas en jen artistan jen [[bibliofilio|bibliofilian]] partojn. Liaj libroj (pli ol 1800) estas ene de [[Biblioteko Dukino Anna Amalia]] (n-ro GSA 150/B 44). Libroj temis pri armeo, ŝipfaro kaj vojaĝliteraturo. Vera superrigardo pri grafikaj laboraĵoj ne eblas. Multaj desegnaĵoj kaj skizoj troviĝas en multaj kolektoj kaj aperis okaze de aŭkcioj. Multon posedas [[Klassik Stiftung Weimar]] kaj Nacia Mara Muzeo de [[Distrikto Grenviĉo|Grenviĉo]].<ref>[http://collections.rmg.co.uk/collections.html#!csearch;authority=agent-8831;browseBy=maker;makerFacetLetter=G kolektoregistro muzea]</ref> Vajmare konserviĝis kvar monumentaj teko-verkoj kaj pluraj sendependaj desegnaĵoj. Oftegis sur ili marbordaj pejzaĝoj kaj ŝipoj. Tiklega tamen estas la demando pri aŭtoreco! En la verkaro troviĝas kopioj de aĵoj de la samtemputoj de Gore (ekz. de Hackert). Ili ja estas klare signitaj kiel kopioj. Ne samas la situacio rilate aĵojn de la patro [[Willem van de Velde]] kaj de [[Willem van de Velde la Juna]]. Ĉi tie oni staras antaŭ originalaĵoj, prilaboritaĵoj, imitaĵoj, kopioj, signature falsitaj artaĵoj. == Literaturo == * Willy Ehrlich: ''...wegen Kunstverwandtschaft und freundlicher Lebensteilnahme. Goethes Beziehungen zu Charles Gore'', ĉe: Goethe-Jahrbuch, 91 (1974), p. 117–135 * Levett Hanson: ''The Court of Saxe-Weimar'', kun germana traduko ĉe Heide Schulz: ''Weimars schönster Stern'', Heidelberg 2011, ISBN 978-3-8253-5887-7, p. 68–71 kaj 190–214 * [[Hannelore Henze]]: ''Der Jakobskirchhof in Weimar'' Königswinter 1998 * Thomas Weidner: ''Jakob Philipp Hackert. Landschaftsmaler im 18. Jahrhundert.'' Berlin 1998 * [[Renate Müller-Krumbach]]: ''Charles Gore und seine Familie in Weimar'' ĉe: Kuratorium Schloß Ettersburg (eld.): ''Von Weimar nach Europa. Drei Vorträge zur kulturprägenden Kraft der Klassikerstadt Weimar''. Weimar 2000 (=Ettersburger Hefte, 6), p. 45–63 * Katharina Krügel: ''Die Reisebilder des Charles Gore in seinem künstlerischen Nachlaß oder „Man reist ja nicht um anzukommen, sondern um zu reisen“'', ĉe: Johann Rees, Winfried Siewers, Hilmar Tilgner (Hrsg.): ''Europareisen politisch-sozialer Eliten im 18. Jahrhundert. Theoretische Neuorientierung, kommunikative Praxis, Kultur- und Wissenstransfer.'' Berlin 2002 (=Aufklärung und Europa, 6), p. 313–324 * Peter D. Fraser: ''Charles Gore and the Willem Van de Veldes'', ĉe: Master Drawings 4 (1977), p. 375–387 * R.C.B. Oliver: ''Charles Gore: A Lincolnshire-born High Sheriff of Radnorshire'', ĉe: The Transactions of the Radnorshire Society, 1977 * [[Rolf Bothe]], Ulrich Haussmann: ''Goethes Bildergalerie: die Anfänge der Kunstsammlungen zu Weimar.'' Weimar 2002 * Alexander Roob: ''Auch ich in Verdun: zu den Ansichten und Zeichnungen des Kriegsreisenden Goethe.'' Weimar 2006 * Andreas Stolzenburg, Hubertus Gaßner (eld.): ''Jakob Philipp Hackert: Europas Landschaftsmaler der Goethezeit.'' Ostfildern 2008 == Fontoj == * Charles Gore: ''Result of two series of experiments towards ascertaining the respective velocity of floating bodies varying in form; and towards determining form best adapted to stability, or possessing most power of resisting the force of the wind in carrying sail: intended to cobvey useful hints to the constructors of ships; with observations: in a letter to the Society for Improvement of Naval Architecture''. London 1799 ([http://opac.ub.uni-weimar.de/DB=2/LNG=DU/SID=f5a5f6e1-1/CMD?ACT=SRCHA&IKT=1016&SRT=YOP&TRM=gore+result interrete]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * Johann Wolfgang von Goethe: ''Philipp Hackert. Nachträge'', ĉe: ''Vajmara eldono de la goeta verkaro'' (1-a sektio, vo. 46) Weimar 1891, p. 331–340 * Johann Wolfgang von Goethe: ''Die Wahlverwandtschaften. Ein Roman.'' Du volumoj. Tübingen: Cotta 1809 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * Kutro de Gore [http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/112692.html ''Snail''] * ekzemploj kiel Gore prilaboris desegnaĵojn [http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/157882.html de van de Velde] == Notoj== <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gore, Charles}} [[Kategorio:Grafikistoj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1729]] [[Kategorio:Mortintoj en 1807]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] s3xshza5pdriw9pwtpktpwenxm2n3uh 0 888054 9404943 8936087 2026-06-16T20:15:48Z Sj1mor 12103 9404943 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Peter Roehr''' - prononco {{prononco|PEta RØR}} - estis germana pentristo, skulptisto, kungluisto, fotisto, desegnisto kaj videoartisto. Li naskiĝis la [[1-an de septembro]] [[1944]] en [[Lauenburg in Pommern]], ekde 1945 [[Lębork]] en [[Pollando]], kaj en aĝo de du jaroj devis fuĝi kun patrino kaj gefratoj okcidenten. Li mortis en aĝo de nur 23 jaroj, la [[15-an de aŭgusto]] [[1968]] en [[Frankfurto ĉe Majno]]. <!--{{projektoj}}--> {{ĝermo|germano}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] 0v4hdy5wv6u3yo6i2uks6cykohc1mcm 0 888280 9405143 9066958 2026-06-17T01:38:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405143 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [abodi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Abody Béla,''' estis [[Hungario|hungara]] [[verkisto]], [[kritikisto]], [[tradukisto]]. Lia [[patro]] estis [[Előd Abody]], lia origina familia nomo ĝis 1942 estis ''Anderlik''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM39452/0f4d6356-fd09-4eaf-aff1-b592e5150a53/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm0008838/ usona filma datenaro</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1931|6|14}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1990|8|17}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1949, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1953]]. Jam ekde 1947 li kontribuis kritikojn, inter 1955–1957 li laboris en eldonejo, inter 1960–1965 li instruis en bazlernejo. Li havis pli longan statuson ekde 1965 ĝis sia morto en literatura gazeto, sed en tiu lasta periodo li estis ankaŭ teatrestro (1971–1975), redaktoro en alia literatura revuo (1978–1985), li estis videbla en [[Hungara Televizio]], aŭdebla en la [[Hungara Radio]], li havis malgrandajn rolojn en filmoj. Ofte li kontribuis groteskajn eseojn, krome li tradukis anglajn verkojn. Lia edzino naskis filinon en 1957. Li ricevis solan [[premio]]n en 1973. == Elektitaj kontribuoj == * ''Indulatos utazás'' (studoj, eseoj, 1957) * ''Az opera fellegvárai.'' (1963; pligrandigite: 1967) * ''Gyere velem operába!'' (primuzikaj eseoj, 1973) * ''Szervusztok'' (humoraĵoj, 1985) * ''Indulás, érkezés'' (eseoj, kritikoj, 1990) == Elektitaj scenarlibroj == * ''Házigazda Abody Béla'' (ankaŭ prezentisto, televida filmo, 1969) * ''Ezek a fiatalok'' (filmo, kunaŭtoro, 1967) == Elektitaj filmaj roletoj == * ''Pesti háztetők'' (1962) * ''A nagy kék jelzés'' (1970) * ''Kojak Budapesten'' (1980) == Fontoj == * [https://intezet.nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/abody-bela-anderlik-bela/ biografio hungare kun foto] * [https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=669547&date=2024-11-09 biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/a-a-744F8/abody-bela-74511/ biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/abody-bela-17e62 biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz01/10.html teatra leksikono] * [http://mek.niif.hu/02200/02227/html/03/898.html aprezo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241109104108/http://mek.niif.hu/02200/02227/html/03/898.html |date=2024-11-09 }} * [http://www.naputonline.hu/naput-kiadvanyok-arhiv/naput_2000/2000_10/134.htm rememoro] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Abody Bela}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kritikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 6a1ded8p88bap1r9n7c4jb9feyvegsj 0 889114 9405156 8924317 2026-06-17T02:42:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405156 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''Béla [[Juhász]]''' [juhAs], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Juhász Béla Pál,''' estis [[Hungario|hungara]] [[redaktoro]], mezlerneja kaj altlerneja [[instruisto]], [[kritikisto]], literaturhistoriisto. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM59597/a55e8f36-bbd3-4578-a247-edfd64bacd23/solr/0/24/18/22/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1932|4|25}} en [[Halmajugra|Gyöngyöshalmaj]], li mortis {{mortotago|1999|7|20}} en [[Debrecen]] (laŭ alia informo en [[Budapeŝto]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Hatvan]] en 1951, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato Lajos Kossuth]] en [[1955]]. Post la diplomo li havis statuson en kulturejo, inter 1958–1964 li instruis en gimnazio same en Debrecen, en la lasta jaro li doktoriĝis en la universitato, poste inter 1964–1989 li estis lektoro en la universitato. Tamen lia vivo forte ligiĝis al la loka literatura revuo, kie ekde 1954 li kontribuis kaj inter 1962-1990 li estis redaktoro (ankaŭ dum la emeritaj jaroj li helpis la redaktan laboron). Inter 1972-1991 li estis redaktoro en eldonejo. Li edziĝis en 1956, [[filino]]j naskiĝis en 1957 kaj 1963. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter 1985-1996. == Elektitaj kontribuoj == * ''[[Emil Kolozsvári Grandpierre]]: A törökfejes kopja.'' ([[kritiko]], 1955) * ''Népiség és modernizmus Simon István költészetében.'' (1959) * ''Fodor Gerzson és Csokonai.'' (parte [[disertaĵo]], 1963) * ''A derűs elbeszélő regénye. Szabó Pál Talpalatnyi föld című trilógiája.'' (1967) * ''Irodalom és valóság.'' (studoj, 1977) * ''Száz éve született Juhász Géza.'' (1994) == Fontoj == * [https://www.nevpont.hu/palyakep/juhasz-bela-87efe biografio hungare] * [https://napkeletnepe.hu/2018/01/17/az-irotarsadalom-bekito-szemelyisege/ aprezo kun foto] * [https://epa.oszk.hu/00000/00002/00042/inmemo.html aprezo] * [http://mek.niif.hu/00000/00019/html/j/i005889.htm datenoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250124131455/http://mek.niif.hu/00000/00019/html/j/i005889.htm |date=2025-01-24 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Juhász Bela}} [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kritikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} dtrc7oc8w9ea6osz32e30bxubnlflsy 14 889214 9405337 8925728 2026-06-17T08:22:16Z ThomasPusch 1869 9405337 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Nord-Makedonio]] [[Kategorio:Kulturo de Nord-Makedonio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Nord-Makedonio]] [[Kategorio:Komunikado en Nord-Makedonio]] 9wcwp238gv4qw5or8830u9u245dwko6 0 889585 9404976 9268678 2026-06-16T20:28:36Z Sj1mor 12103 9404976 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[file:Tübbecke Gänsewiese@Weimar Schlossmuseum.JPG|eta|''Gänsewiese am Dorfrand'' (1879)]] [[file:Vorfruehling.jpg|eta|''Vorfrühling'' (1895)]] '''Paul Wilhelm TÜBBECKE''' (naskiĝinta la {{daton|12|12|1848}} en [[Berlino]], mortinta la {{Daton|29|1|1924}} en [[Vajmaro]]<ref>registro de mortintoj, oficejo pri civila stato je Vajmaro, n-ro 27, 2/3 vol., 1924; dokumento forpasatesta de la 30.1.1924, n-ro 48</ref>) estis [[germanio|germana]] [[akvaforto|akvafortistoj]], desegnisto kaj [[pejzaĝismo|pejzaĝisto]]. == Vivo == Tübbecke studis komence ĉe la berlina akademio kaj poste je Vajmaro ĉe [[Ferdinand Pauwels]] kaj [[Max Schmidt]]. En 1873 estis li je [[Dresdeno]] disĉiplo de [[Ludwig Richter]] kaj de 1874 ĝis 1880 ĉe [[Theodor Hagen]] ĉe [[Grandduka saksia artlernejo]]. Verkaro lia enhavs ĉefe bildojn kaj akvafortojn pri interesaj natur-areoj. Klare senteblas en ili influoj de la pejzaĝisto [[Karl Buchholz]]. Tübbecke taksatas tipa reprezentanto de la Vajmara Skolo dediĉante sin ĉefe al la bildigo de motivoj el la ĉirkaŭaĵoj de Vajmaro.<ref>Gitta Günther, Wolfram Huschke, Walter Steiner (eld.): "Tübbecke, Paul Wilhelm", ĉe: ''Weimar – Lexikon zur Stadtgeschichte'', Springer-Verlag, 2017, ISBN 978-3-476-02958-4, p. 464</ref> Tübbecke estiĝis en 1902 profesoro ĉe la vajmara altlernejo.<ref>''Die Kunst für alle,'' volumo 17, 1902, p. 214</ref> == Ekspozicioj (elekto) == * Münchner Jahresausstellung 1890, salonego 15<ref>''Illustrierter Katalog der Münchener Jahresausstellung von Kunstwerken aller Nationen im königl. Glaspalaste'', Franz Hanfstaengl Kunstverlag, München 1890, p. 39</ref> * Internationale Kunstausstellung 1891 je Berlino * Verein für Kunst und Kunstgewerbe, [[Erfurto]] 1933<ref>''Ausstellungen der Woche'' (=Die Weltkunst, 38/kajero 6), p. 4</ref> == Literaturo == *"Tübbecke, Paul Wilhelm", ĉe: Hans Vollmer (eld.): ''Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart'', vol. 33, E. A. Seemann, Leipzig 1939, p. 472 * Stephan Fuchs: ''Paul Wilhelm Tübbecke – Künstler der Weimarer Malerschule zu Gast in Hopfgarten: Landschaftsmaler, Zeichner, Radierer, Mensch'', unua eldono, Verlag Rockstuhl, 2022, ISBN 978-3-95966-628-2 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.kunst-und-kultur.de/index.php?Action=showArtist&aId=61 ''Paul Wilhelm Tübbecke''] - ĉe: ''kunst-und-kultur.de'' *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/1037878965 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Tubbecke, Paul Wilhelm}} [[Kategorio:Pejzaĝistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1848]] [[Kategorio:Mortintoj en 1924]] cbrvs5d2aqyplu9gnh7nrzrv0fsnkbd 0 889609 9404958 8964200 2026-06-16T20:20:11Z Sj1mor 12103 9404958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[File:Max Schmidt - Kairo (1844).jpg|thumb|Max Schmidt - ''Kairo'' (1844)]] '''Max SCHMIDT''' (naskiĝinta la {{Daton|23|8|1818}} en [[Berlino]], mortinta la {{Daton|8|1|1901}} en [[kaliningrado|Kengisbergo]]) estis [[germanio|germana]] pentristo. == Vivo == Kun [[Carl Steffeck]] pasigis Schmidt multajn momentojn en la ateliero de [[Johann Gottfried Schadow]] por krei [[nudeco (arto)|nudec-aĵojn]]. Studis li ĉe la [[akademie der Künste|Prusia Artakademio]] ĉe [[Wilhelm Schirmer]], [[Carl Joseph Begas]] kaj [[Carl Krüger]]. Poste eblis vojaĝi okazis inter 1843 kaj 1845 kun [[Albert von Pourtalès]] disde [[istanbulo|Konstantinopolo]] al [[Sirio]], [[Palestino]] kaj [[Egipto]], poste je [[Sinajo]] kaj [[Arabio]], al [[Rodoso]] kaj [[Cipro]]. Kromaj studvojaĝoj kondukis lin al [[Korfuo]], [[Romo]] kaj [[Anglujo]]. Inter 1868 kaj 1872 profesoris Schmidt ĉe [[Grandduka saksia artlernejo]] je [[Vajmaro]]. Estante de 1869 membro de la Prusia Artakademio li estis petita en 1872, fare de [[Ludwig Rosenfelder]], akcepti karieron ĉe la kenigsberga artakademio. Tie li vicestris inter 1874 kaj 1880 kaj denove en 1890/91. Kreis li tiam [[fresko]]jn pri [[Odiseo]] en la aŭlo de la gimnazio de [[Ĉernojaĥovsk]]. Ricevis li plurajn laŭdigajn medalojn kaj la honoran doktorecon de la [[universitato de Königsberg|Kenigsberga universitato]].<ref>Robert Albinus: ''Königsberg-Lexikon''. Würzburg 2002</ref> Post vojaĝoj tra Suda Germanujo, Italujo, [[Ioniaj insuloj]] kaj [[Provenco]], li kunlaboris en la pentra ornamado de ''Egipta korto'' kaj ''Greka salono'' en la [[Muzea Insulo de Berlino|Nova Muzeo]] de Berlino. == Verkoj (elekto) == * ''Der Felsentempel von Abu Simbel'', Berlino * ''Der Berg Barkal'', Berlino * ''Die Pyramiden von Meroe'', Berlino * ''Lykische Grabmäler'', Berlino * ''Hain und Altar des Zeus Lykaios in Arkadien'', Berlino * ''Landschaften aus der Odyssee'', Ĉernojaĥovsk * ĉ. 1870 ''Feuchter Sommertag an einem See'' (oleo sur tolaĵo)<ref>''Die Aquarell-Malerei. Bemerkungen über die Technik derselben in ihrer Anwendung auf die Landschaftsmalerei''. Theobald Grieben, Berlin 1974, ISBN 978-3845723297</ref> == Eksteraj ligiloj == {{commonscat}} * [https://www.gutenberg.org/browse/authors/s#a43346 verkoj de Max Schmidt] - ĉe: ''gutenberg.org'' *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117535125 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schmidt, Max}} [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Berlino]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Kenigsbergo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1818]] [[Kategorio:Mortintoj en 1901]] s8xyok8k5oshi2gk5ghhzat9esml97m 0 889798 9405193 9219122 2026-06-17T06:31:48Z Jmabel 76256 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Balboa Bay Club 9 Photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Balboa Bay Club 9 Photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232752188#Mass_rename_requested]] 9405193 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:30th_Street_Station_concourse_March_2019.jpeg|eta|La [[Artdekora stilo|arto déco]] interno de la granda concourse ĉe la 30a Strata Stacio en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]].]] [[Dosiero:Lobby_Hotel_Bristol_w_Warszawie.JPG|dekstra|eta|La lobio de Hotelo Bristol, [[Varsovio]] ]] [[Dosiero:Balliol_College_Dining_Hall,_Oxford_-_Diliff.jpg|dekstra|eta|historia ekzemplo: manghalo de la [[Balliol College|Balliol Altlernejo]], [[Oksfordo]] ]] '''Interna desegno''' aŭ '''Interna dezajno''' (foje '''interna arkitekturo''') estas speco de [[dezajno]], kies temo estas aranĝo de la [[arkitekturo|arkitektura]] interno, planado kaj dezajno de internaj spacoj. Ĝi inkludas teknik-konstruajn aspektojn same kiel [[estetiko|estetik]]-[[arto|artajn]] zorgojn. Tiu ĉi dezajno de spacoj kaj objektoj de ofta uzo ene de enfermita loko, ĉu ĝi estas privata [[hejmo]], komerca establaĵo, gastiganta spaco, [[laborejo]]. La ĉefa celo estas alporti al harmonia unueco la funkcion de la [[ĉambro]], la subjekto-spaca medio kaj homa agado. Interna dezajno estas desegnita por kombini utilismajn, estetikajn, teknikajn kaj konstruajn kaj, en iuj kazoj, artajn kaj figurajn ecojn de la desegnita spaco. La dezajnisto ankaŭ solvas problemojn pri optimumigo de endomaj laborprocezoj, plibonigas orientigon kaj disvolvas la dezajnon de specialigitaj lokoj laŭ ilia funkcio (ekzemple filmregistraj aŭ filmmuntaj [[studio]]j, [[fotado]]; [[Akvoparko|akvaj parkoj]]. La dezajnisto administras la tutan dezajnprocezon, komencante per ĉambra aranĝo, [[lumigo]], ventolsistemoj, [[akustiko]]; murdekoracio ([[tapeto]]); kaj finiĝante kun la lokigo de [[Meblo|mebloj]] kaj instalado de orientigaj signoj. == Galerio == <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="5"> Dosiero:GCT_in_Blizzard_of_2015.jpg|[[Granda Centra Stacidomo]] en [[Meza Manhatano]] Dosiero:Hotel_San_Domenico-Taormina-Sicilia-Italy_-_Creative_Commons_by_gnuckx_(3667442268).jpg|La manĝhalo de Hotelo San Domenico en [[Taormina]] Dosiero:Apothecary_room_-_Arppeanum_-_DSC05136.JPG|Apoteka ĉambro Dosiero:Lenno_Villa_Balbianello_wnetrze_3.jpg|[[Villa del Balbianello]] Dosiero:Johan_Zacharias_Blackstadius,_Interiör,_salong_med_läsande_flicka,_1850.jpg|Salono en [[Svedio]] (1850) Dosiero:Bar_in_de_Rotterdamzaal.jpg|Baro en [[Roterdamo]] Dosiero:Balboa Bay Club 9 Photo Don Ramey Logan.jpg|Klubo Balboa Bay en Newport Beach, [[Kalifornio]] Dosiero:12-03-01-axel-springer-by-RalfR-28.jpg|Turo [[Axel Springer SE|Axel Springer]], [[Berlino]] Dosiero:Let There Be Peace on Earth (3151940908).jpg|[[Luteranismo|preĝejo]] [[Hallgrímskirkja]] en [[Rejkjaviko]] </gallery> <!-- Sencon nur kiam estos enhavo ĉi tie: == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dekoracia arto]] [[Kategorio:Aranĝo]] nb1m9pd87z77y623aiz4zj3l0i6hakh 9405223 9405193 2026-06-17T06:59:51Z Sj1mor 12103 9405223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:30th_Street_Station_concourse_March_2019.jpeg|eta|La [[Artdekora stilo|arto déco]] interno de la granda concourse ĉe la 30a Strata Stacio en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]].]] [[Dosiero:Lobby_Hotel_Bristol_w_Warszawie.JPG|dekstra|eta|La lobio de Hotelo Bristol, [[Varsovio]] ]] [[Dosiero:Balliol_College_Dining_Hall,_Oxford_-_Diliff.jpg|dekstra|eta|historia ekzemplo: manghalo de la [[Balliol College|Balliol Altlernejo]], [[Oksfordo]] ]] '''Interna desegno''' aŭ '''Interna dezajno''' (foje '''interna arkitekturo''') estas speco de [[dezajno]], kies temo estas aranĝo de la [[arkitekturo|arkitektura]] interno, planado kaj dezajno de internaj spacoj. Ĝi inkludas teknik-konstruajn aspektojn same kiel [[estetiko|estetik]]-[[arto|artajn]] zorgojn. Tiu ĉi dezajno de spacoj kaj objektoj de ofta uzo ene de enfermita loko, ĉu ĝi estas privata [[hejmo]], komerca establaĵo, gastiganta spaco, [[laborejo]]. La ĉefa celo estas alporti al harmonia unueco la funkcion de la [[ĉambro]], la subjekto-spaca medio kaj homa agado. Interna dezajno estas desegnita por kombini utilismajn, estetikajn, teknikajn kaj konstruajn kaj, en iuj kazoj, artajn kaj figurajn ecojn de la desegnita spaco. La dezajnisto ankaŭ solvas problemojn pri optimumigo de endomaj laborprocezoj, plibonigas orientigon kaj disvolvas la dezajnon de specialigitaj lokoj laŭ ilia funkcio (ekzemple filmregistraj aŭ filmmuntaj [[studio]]j, [[fotado]]; [[Akvoparko|akvaj parkoj]]. La dezajnisto administras la tutan dezajnprocezon, komencante per ĉambra aranĝo, [[lumigo]], ventolsistemoj, [[akustiko]]; murdekoracio ([[tapeto]]); kaj finiĝante kun la lokigo de [[Meblo|mebloj]] kaj instalado de orientigaj signoj. == Galerio == <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="5"> Dosiero:GCT_in_Blizzard_of_2015.jpg|[[Granda Centra Stacidomo]] en [[Meza Manhatano]] Dosiero:Hotel_San_Domenico-Taormina-Sicilia-Italy_-_Creative_Commons_by_gnuckx_(3667442268).jpg|La manĝhalo de Hotelo San Domenico en [[Taormina]] Dosiero:Apothecary_room_-_Arppeanum_-_DSC05136.JPG|Apoteka ĉambro Dosiero:Lenno_Villa_Balbianello_wnetrze_3.jpg|[[Villa del Balbianello]] Dosiero:Johan_Zacharias_Blackstadius,_Interiör,_salong_med_läsande_flicka,_1850.jpg|Salono en [[Svedio]] (1850) Dosiero:Bar_in_de_Rotterdamzaal.jpg|Baro en [[Roterdamo]] Dosiero:Balboa Bay Club 9 Photo Don Ramey Logan.jpg|Klubo Balboa Bay en Newport Beach, [[Kalifornio]] Dosiero:12-03-01-axel-springer-by-RalfR-28.jpg|Turo [[Axel Springer SE|Axel Springer]], [[Berlino]] Dosiero:Let There Be Peace on Earth (3151940908).jpg|[[Luteranismo|preĝejo]] [[Hallgrímskirkja]] en [[Rejkjaviko]] </gallery> <!-- Sencon nur kiam estos enhavo ĉi tie: == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dekoracia arto]] [[Kategorio:Aranĝo]] 1xat1w6tuaj5invg1l7046f88y76bcf 0 889882 9405124 8934094 2026-06-17T01:12:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405124 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Ferdinando|Bálint]] Ila,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ila Bálint,''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]], [[historiisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM58912 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1903|2|15}} en [[Kunszentmiklós]], li mortis {{mortotago|1975|8|17}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1923, poste li akiris pedagogian kaj filozofian diplomojn en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1927]]. Post la diplomo li havis [[stipendio]]n 2 jarojn, poste li praktikadis en [[Universitata Biblioteko (Budapeŝto)]]. Inter 1930–1944 li estis arkivisto, poste ĉefarkivisto (1944–1954), fine ĝis la emeritiĝo en [[1969]] estro de la mikrofilma branĉo en la [[Hungara Tutlanda Arkivo]]. Li establis la mikrofilmadon en Eŭropo la unua en la arkivo. Li havis edzinon kaj ricevis solan [[premio]]n en 1969. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Szentgyörgyi és Bazini grófok birtokainak kialakulása.'' (ankaŭ [[disertaĵo]], 1927) * ''A magyar református egyházi levéltárügy rendezése.'' (1936) * ''Gömör megye.'' ([[monografio]]) ** 1-a volumo: ''A megye története 1773-ig.'' (1976) ** 2-3-aj volumoj: ''Magyarság és nemzetiség.'' (1944–1946) ** 4-a volumo: ''A települések története 1773-ig.'' (1969) * ''Az írásbeliség szerepe a XVII. századi gazdasági igazgatásban.'' (1946) * ''Úriszéki iratok a XVI–XVIII. századokból.'' (1952) * ''Die walachische Bevölkerung der Herrschaften Murány, Csetnek und Krasznahorka.'' (1957) * ''A mikrofilm a levéltárban.'' (1959) * ''Történeti segédtudományi alapismeretek. 2.'' (kunkompilisto, 1963) * ''Veszprém megye helytörténeti lexikona.'' (2 volumoj, kunaŭtoro, 1964–1988) * ''Adalékok a Keszthely végvár megépüléséhez.'' (1973) * ''Az Abaffy család levéltára. 1247–1515. A Dancs-család levéltára. 1232–1525. A Hanvay család levéltára. 1216–1526.'' (1993) * ''Az Abaffy család a magyar történelemben. Az 1000 éves Abaffy család története.'' (2001) == Fontoj == * [https://library.hungaricana.hu/hu/view/LeveltariKozlemenyek_46/?pg=396&layout=s biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/ila-balint-a1dc5 biografio hungare] * [https://intezet.nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/ila-balint/ biografio hungare] * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC06707/06728.htm biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241202010550/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC06707/06728.htm |date=2024-12-02 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ila Balint}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} tmbtelhyi5hn4ljawnkulfctrlw7836 0 895537 9404975 8988825 2026-06-16T20:28:16Z Sj1mor 12103 9404975 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jacob Jan CREMER''' (n. la [[1-an de septembro]] [[1827]] en [[Arnhem]], m. la [[5-an de junio]] [[1880]] en [[Hago]]) estis nederlanda verkisto kaj pentristo. Li verkis poezion kaj teatraĵojn, sed estas ĉefe konata pro siaj romanoj kaj noveloj, foje verkitaj en dialekto. == En Esperanto aperis == * [https://neerlandistiek.nl/wp-content/uploads/2025/01/Cremer-Frato-Jaupik-trans-Esperato.pdf Frato Jaŭpik] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.jacobcremer.nl/ Retejo pri Jacob Jan Cremer] {{nl}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] [[Kategorio:Nederlandaj verkistoj]] r82irpr2ovn69t7yjkwp91x8fc3ohh2 0 900323 9404984 9186797 2026-06-16T20:31:18Z Sj1mor 12103 9404984 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''James Albert ROSENQUIST''' (la [[29-an de novembro]] 1933, Grand Forks - la [[31-an de marto]] 2017, [[Novjorko]]) estis [[usona]] [[pentristo]] kaj unu el la pioniroj de la [[poparto]]. ==Biografio== Rosenquist kreskis kiel [[sola infano]]. Liaj gepatroj, Louis kaj Ruth Rosenquist, de sveda deveno, estis amatorpilotoj kiuj translokiĝis de urbo al urbo serĉante laboron, fine ekloĝante en [[Minneapolis]]. Lia patrino, mem pentristino, instigis la artan intereson de sia filo. En mezlernejo, Rosenquist gajnis mallongdaŭran stipendion por studi ĉe la Minneapolis School of Art. Li poste studis ĉe la Universitato de [[Minesoto]] de 1952 ĝis 1954. En 1955, danke al stipendio, li translokiĝis al Novjorko por studi ĉe la Art Students League. En 1960, li translokiĝis al Coenties Slip, [[Novjorko]], kie li dividis atelieron kun la minimalisma artisto Charles Hinman. Rosenquist laboris kiel publika artisto. Influita de sia metio, en grandaj formatoj, lia percepto pri realeco ŝanĝiĝis kaj inspiris lin krei monumentajn, tre kolorajn pentraĵojn, aŭtentajn "fragmentojn de la realeco". Multaj el la pentraĵoj de Rosenquist estas inspiritaj per reklamado. Dum la retrospektivo organizita fare de la Guggenheim Foundation en 2004, la preparaj glumozaikoj de la artisto estis ekspoziciitaj. Ĉi tiuj glumozaikoj estas ĉefe prenitaj de reklamoj pri tabako, aŭtoj aŭ trinkaĵoj. La pentristo, kiu batalis kontraŭ nekonata malsano, mortis en sia hejmo la 31-an de marto 2017, en la aĝo de 83 jaroj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/rosenquist_james.html James Rosenquist ĉe Artikoloj (angla)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rosenquist, James}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Poparto]] ttuyfr1uel8trczed18a1qbgymbzd52 0 902957 9405092 9357664 2026-06-16T23:37:31Z Kani 670 /* Vivo kaj kariero */ 9405092 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''William MacGillivray''' [[Reĝa Societo de Edinburgo|FRSE]] (25a de Januaro 1796 – 4a de Septembro 1852) estis [[Skotlando|skota]] [[natura historio|natursciencisto]] kaj [[ornitologo]]. ==Vivo kaj kariero== MacGillivray naskiĝis en [[Aberdeen]] kaj edukiĝis en Harris. Li revenis al Aberdeen kie li studis Medicinon en la ''King's College'', kie li gradiĝis en 1815.<ref name="Waterston">{{cite book |last1=Waterston |first1=Charles D |last2=Macmillan Shearer |first2=A |title=Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783-2002: Biographical Index |url=http://www.rse.org.uk/fellowship/fells_indexp1.pdf |access-date=31a de Decembro 2010 |volume=I |date=Julio 2006 |publisher=[[The Royal Society of Edinburgh]] |location=Edinburgh |isbn=978-0-902198-84-5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061004113545/http://www.rse.org.uk/fellowship/fells_indexp1.pdf |archive-date=4a de Oktobro 2006}}</ref> Li poste iĝis helpanto en klasoj de Anatomio. En 1823 li iĝis helpanto de Robert Jameson, ''Regius Professor'' de Natura Historio en la [[Universitato de Edinburgo]]. Li estis zorganto de la muzeo de la ''Royal College of Surgeons'' de Edinburgo el 1831, rezignis en 1841 por iĝi ''Regius Professor'' de Natura Historio en la Marischal College, Aberdeen. MacGillivray estis amiko de la usona birdemulo [[John James Audubon]], kaj verkis grandan parton de la verko de Audubon nome ''Ornithological Biographies'' el 1830 ĝis 1839. Audubon nomis la [[Okulringa parulio|okulringan parulion]] en la angal kiel ''MacGillivray's warbler'' liaomaĝe. Ankaŭ lia filo [[John MacGillivray]] estis [[ornitologo]]. ==Verkoj== *''Lives of Eminent Zoologists from Aristotle to Linnaeus'' (1830) *''A Systematic Arrangement of British Plants'' (1830) *''The Travels and Researches of Alexander von Humboldt.'' (1832) *''A History of British Quadrupeds'' (1838) *''A Manual of Botany, Comprising Vegetable Anatomy and Physiology'' (1840) *''A History of the Molluscous Animals of Aberdeen, Banff and Kincardine'' (1843) *''A Manual of British Ornithology'' (1840–1842) *''A History of British Birds, indigenous and migratory'', kvinvoluma (1837–1852) *''Natural History of Deeside and Braemar'' (1855), publikigita postmorte *''A Hebridean Naturalist's Journal 1817-1818'' (1996), publikigita postmorte *''A Walk to London'' (1998), publikigita postmorte == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://web.archive.org/web/20110608155209/http://www.nhm.ac.uk/nature-online/science-of-natural-history/biographies/william-macgillivray/ Biografio ĉe Natural History Museum] * [http://www.nhm.ac.uk/our-science/departments-and-staff/library-and-archives/collections/macgillivray/browse.dsml MacGillivray arta kolekto en la Natural History Museum] * C. Michael Hogan (2009). [https://web.archive.org/web/20101126090957/http://www.globaltwitcher.com/artspec_information.asp?thingid=26307 ''Hooded Crow: Corvus cornix'', GlobalTwitcher.com, ed, N. Stromberg] * William MacGillivray (1901). [https://www.biodiversitylibrary.org/item/30536#page/10/mode/2up ''A memorial tribute to William MacGillivray, ornithologist''], Edinburgo * [http://www.avibushistoriae.com/MacGillivray_%20William.htm ''De Avibus Historiae: MacGillivray'' de Alberto Masi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304091615/http://www.avibushistoriae.com/MacGillivray_%20William.htm |date=2016-03-04 }} {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Britaj ornitologoj]] bvk1fqs3kr5u7o84s5kmd78d95xmws0 0 906088 9404949 9062026 2026-06-16T20:17:12Z Sj1mor 12103 9404949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Matthew PRATT''' ({{dato|23|septembro|1734}} – {{dato|9|januaro|1805}}) estis [[Usono|usona]] [[pentristo]] de la [[Dek Tri Kolonioj|kolonia epoko]], fama pro siaj [[portreto]]j de usonaj viroj kaj virinoj. ==Frua vivo== Li naskiĝis en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[provinco Pensilvanio]], el juvelisto Henry Pratt kaj Rebecca Claypoole. Li estis la dua el ok infanoj naskitaj al la familio Pratt. ==Metilernado== [[Dosiero:The American School MET DT56.jpg|thumb|left|''The American School'', 1765]] Li estis metilernanto ĉe sia onklo, artisto [[James Claypoole]] (miniaturisto kaj pentristo) de [[1745]] ĝis [[1755]]. Li lernis diversajn aspektojn de portretopentrado (inkluzive komercan lertecon) de Claypoole. En [[1764]] li akompanis sian kuzinon, Betsey Shewell, al [[Anglio]] por ŝia geedziĝo kun la artisto [[Benjamin West]]. West tiam akiris distingan reputacion en Anglio. Pratt restis en Anglio dum pli ol du jaroj kiel lernanto kaj kolego de West. Dum tiu tempo li pentris unu el siaj plej konataj verkoj, ''The American School''. ==Ree en Amerikon== En marto 1768 li revenis al Ameriko. [[Charles Willson Peale]] deklaris, ke tiam Matthew Pratt laboris pri plenfigura portreto de [[John Dickinson]] kaj konsiderinda nombro da aliaj verkoj en progreso. Tiam li renkontis [[John Singleton Copley]].<ref name='nga'>{{cite web|url=http://www.nga.gov/cgi-bin/tbio?tperson=1803&type=a|title=National Gallery of Art|accessdate=17 August 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090512134930/http://www.nga.gov/cgi-bin/tbio?tperson=1803|archivedate=12 May 2009}}</ref> ==Geedzeco kaj infanoj== En 1760 li edziĝis kun Elizabeth Moore.<ref name='nga'/> <ref>{{cite web|url=http://www.lemonhill.org/HistoryPF.html|title=Lemonhill History|publisher=|accessdate=17 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108190528/http://www.lemonhill.org/HistoryPF.html|archive-date=8 January 2017}}</ref> Iliaj infanoj estis: *Henry Charles Pratt ({{dato|14|majo|1761}} – 1838); *Charles Pratt ({{dato|10|septembro|1763}} – {{dato|27|aŭgusto|1764}});<ref name="Christ Church Burial Records">{{cite web|url=http://www.christchurchphila.org/Historic-Christ-Church/Collections-Genealogy/Genealogy/Genealogy-Search/Record-Detail/56/lastName__pratt/recordId__32379/|title=Christ Church Burial Records|accessdate=17 August 2017|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20130414123407/http://www.christchurchphila.org/Historic-Christ-Church/Collections-Genealogy/Genealogy/Genealogy-Search/Record-Detail/56/lastName__pratt/recordId__32379/|archivedate=14 April 2013}}</ref> *Charles Pratt ({{dato|18|februaro|1769}} – {{dato|13|aŭgusto|1770}});<ref name="Christ Church Burial Records"/> *Mary Pratt ({{dato|20|julio|1771}}–?);<ref>{{cite web|url=http://www.christchurchphila.org/Historic-Christ-Church/Collections-Genealogy/Genealogy/Genealogy-Search/Record-Detail/56/firstName__Mary/lastName__Pratt/recordId__7092/|title=Christ Church Records|accessdate=17 August 2017|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20130414112549/http://www.christchurchphila.org/Historic-Christ-Church/Collections-Genealogy/Genealogy/Genealogy-Search/Record-Detail/56/firstName__Mary/lastName__Pratt/recordId__7092/|archivedate=14 April 2013}}</ref> *Thomas Phyle Pratt ({{dato|1|oktobro|1773}} – {{dato|12|aprilo|1869}}) *Elizabeth "Eliza" (née Pratt) Kugler ({{dato|2|aŭgusto|1776}}–?) == Referencoj == {{referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pratt, Matthew}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] r3iisvxcpdn54temx0ugcpefxeb1f18 9404950 9404949 2026-06-16T20:17:26Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9404950 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Matthew PRATT''' ({{dato|23|septembro|1734}} – {{dato|9|januaro|1805}}) estis [[Usono|usona]] [[pentristo]] de la [[Dek Tri Kolonioj|kolonia epoko]], fama pro siaj [[portreto]]j de usonaj viroj kaj virinoj. ==Frua vivo== Li naskiĝis en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[provinco Pensilvanio]], el juvelisto Henry Pratt kaj Rebecca Claypoole. Li estis la dua el ok infanoj naskitaj al la familio Pratt. ==Metilernado== [[Dosiero:The American School MET DT56.jpg|thumb|left|''The American School'', 1765]] Li estis metilernanto ĉe sia onklo, artisto [[James Claypoole]] (miniaturisto kaj pentristo) de [[1745]] ĝis [[1755]]. Li lernis diversajn aspektojn de portretopentrado (inkluzive komercan lertecon) de Claypoole. En [[1764]] li akompanis sian kuzinon, Betsey Shewell, al [[Anglio]] por ŝia geedziĝo kun la artisto [[Benjamin West]]. West tiam akiris distingan reputacion en Anglio. Pratt restis en Anglio dum pli ol du jaroj kiel lernanto kaj kolego de West. Dum tiu tempo li pentris unu el siaj plej konataj verkoj, ''The American School''. ==Ree en Amerikon== En marto 1768 li revenis al Ameriko. [[Charles Willson Peale]] deklaris, ke tiam Matthew Pratt laboris pri plenfigura portreto de [[John Dickinson]] kaj konsiderinda nombro da aliaj verkoj en progreso. Tiam li renkontis [[John Singleton Copley]].<ref name='nga'>{{cite web|url=http://www.nga.gov/cgi-bin/tbio?tperson=1803&type=a|title=National Gallery of Art|accessdate=17 August 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090512134930/http://www.nga.gov/cgi-bin/tbio?tperson=1803|archivedate=12 May 2009}}</ref> ==Geedzeco kaj infanoj== En 1760 li edziĝis kun Elizabeth Moore.<ref name='nga'/> <ref>{{cite web|url=http://www.lemonhill.org/HistoryPF.html|title=Lemonhill History|publisher=|accessdate=17 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108190528/http://www.lemonhill.org/HistoryPF.html|archive-date=8 January 2017}}</ref> Iliaj infanoj estis: *Henry Charles Pratt ({{dato|14|majo|1761}} – 1838); *Charles Pratt ({{dato|10|septembro|1763}} – {{dato|27|aŭgusto|1764}});<ref name="Christ Church Burial Records">{{cite web|url=http://www.christchurchphila.org/Historic-Christ-Church/Collections-Genealogy/Genealogy/Genealogy-Search/Record-Detail/56/lastName__pratt/recordId__32379/|title=Christ Church Burial Records|accessdate=17 August 2017|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20130414123407/http://www.christchurchphila.org/Historic-Christ-Church/Collections-Genealogy/Genealogy/Genealogy-Search/Record-Detail/56/lastName__pratt/recordId__32379/|archivedate=14 April 2013}}</ref> *Charles Pratt ({{dato|18|februaro|1769}} – {{dato|13|aŭgusto|1770}});<ref name="Christ Church Burial Records"/> *Mary Pratt ({{dato|20|julio|1771}}–?);<ref>{{cite web|url=http://www.christchurchphila.org/Historic-Christ-Church/Collections-Genealogy/Genealogy/Genealogy-Search/Record-Detail/56/firstName__Mary/lastName__Pratt/recordId__7092/|title=Christ Church Records|accessdate=17 August 2017|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20130414112549/http://www.christchurchphila.org/Historic-Christ-Church/Collections-Genealogy/Genealogy/Genealogy-Search/Record-Detail/56/firstName__Mary/lastName__Pratt/recordId__7092/|archivedate=14 April 2013}}</ref> *Thomas Phyle Pratt ({{dato|1|oktobro|1773}} – {{dato|12|aprilo|1869}}) *Elizabeth "Eliza" (née Pratt) Kugler ({{dato|2|aŭgusto|1776}}–?) == Referencoj == {{Projektoj}}{{referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pratt, Matthew}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] mqc3zob93e2f1z0deksa4ywvg26zmjm 0 906106 9404954 9205417 2026-06-16T20:19:32Z Sj1mor 12103 9404954 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[Dosiero:Hans Olde 17 Jahre.jpg|eta|Hans Olde kun 17 jaroj]] '''Hans OLDE''' (naskiĝinta ''Johannes Wilhelm Olde'' la {{daton|27|4|1855}} en [[Süderau]], mortinta la {{Daton|25|10|1917}} en [[Kaselo]]) estis [[germanio|germana]] impresionisma pentristo. Edzigis lin en 1889 Margarethe Schellhass (naskonte tri filojn). == Vivo == Estante filo de grandkamparano li trejniĝis komence agrikulture antaŭ ol ekstudi en 1879 (kontraŭ la patra volo) en [[Munkeno]] arton ĉe [[Ludwig Löfftz]]. Kun la skulptisto [[Adolf Brütt]], amiko el lernejaj tagoj, li marŝis en 1883 [[Italujo]]n. Post vizito de Julian-akademio en [[Parizo]] li partopreni en 1886 ĉe evento de la [[pentrosalono de Parizo]]. Estante ĝisosta naturalisto, li malkovris por si Millet, poste la impresionistojn. Engaĝiĝonte bataleme por la nova arto, Olde ĉeestas en 1888 en la berlina ekspozicio de [[Fritz Gurlitt]] de la liberaeraj pentristoj. En 1889 verkoj de li spekteblis okaze de la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889|Universala Ekspozicio de Parizo]] kaj en 1892 li kunfondis en Munkeno la grupon ''Münchner Secession''.[[Dosiero:Hans Olde - Großherzogin Caroline von Sachsen-Weimar.jpg|eta|Granddukino Karolino (Saksio-Vajmaro)]]En 1894 li fondis i.a. kun Behrens, [[Lovis Corinth]], Eckmann, [[Max Slevogt]] kaj [[Wilhelm Trübner]] la klubon ''Freie Vereinigung'' kaj krome en [[Ŝlesvigo-Holstinio]] ''Künstlergenossenschaft'': por ĉi lasta li anis ĉe ĵurioj kaj organizadis. En 1898, Olde estis kunfondinto de [[Berlina secesio]]; en 1902 oni vokis lin kiel profesoron kaj direktoron al la [[Grandduka saksia artlernejo]] de Vajmaro. Tie li meritis kun [[Henry Van de Velde]] kaj [[Harry Graf Kessler]] pri la ''nova Vajmaro''. Instruante li neniam limigis la kreivecon de la dischiploj. Reformoj altlernejaj de li (i. a. la allaso de virinoj al studado). Antaŭenpuŝante kiel plejeble praktikan lernadon, Olde metis la unuajn radikojn por [[Bauhaus]]. En 1903 li kunfondis la artistan ligon ''Deutscher Künstlerbund''. En 1911 li estis vokita Kaselon al la Reĝa arto-akademio, kiun li ankaŭ modernigis. == Graveco == Evolue gravis lia dua vojaĝo al Parizo en 1891 kaj renkonto kun [[Claude Monet]]. Ĉar el tiam lia pentrada maniero iĝis atmosfere pli malrigida kaj pasta. Poste komenciĝis je [[kilo (urbo)|Seekamp]] la plej kreiva epoko de li. Krom pejzaĝoj (''Wintersonne,'' 1892) estiĝis bildoj pri kampara laboro (''Schnitter,'' 1893), kiu estis lumintence impresionismaj, enhave - danke al koncentriĝo je la plej gravaj aferoj - realismaj. Kroma inspiro venis el vojaĝoj al [[Londono]] (1895), Francujo, Hispanujo kaj Italujo (1897), Holando kaj Belgujo (1899). Krom pejzaĝoj diversetosaj dum ĉiuj tagaj kaj noktaj horoj kaj ĉiuj sezonoj kun larĝega esprimoskalo (kiuj pli malfrue kolore kaj gestade havis eĉ tendencojn ekspresionismajn!) estiĝis ankaŭ famaj besto-verkoj (i.a. ''Mann mit Stier,'' 1896). Tre konataj fariĝis portretoj de Olde, i.a. pri la amikiĝinta poeto [[Klaus Groth]] (1897), pri [[Detlev von Liliencron]] kaj [[Friedrich Nietzsche]]. Reklamon por li faris ankaŭ liaj presgrafiaj portretoj, i.a. por la gazeto "Pan" (Nietzsche, 1899). == Aliaj verkoj (elekto) == * Familienbild, 1886 * Kühe, 1888 * Abendstimmung in Tölz, 1889 * Rotes Haus im Schnee, 1893 * Gewitter, ĉ. 1910 * Die Diele des Herrenhauses in Waltershof, 1894 * Sommertag, 1896 * Dame im Reitkleid, 1891 * Alter Herr im Schnee, 1901 == Fonto == Kuhl, Uta: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd117115304.html#ndbcontent "Olde, Hans"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 503-504 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117115304 ligiloj ĉe DDB] * [https://museum-fuer-kunst-und-kulturgeschichte.de/de/impressionist-des-nordens-hans-olde "Impressionist des Nordens"] - ekspozicio en 2019 je [[Kastelo Gottorf]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Olde, Hans}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1855]] [[Kategorio:Mortintoj en 1917]] [[Kategorio:Kaselo]] mfh6gf0bana3oorh8mn8cbb5fvqxoyi 0 906265 9405211 9062911 2026-06-17T06:52:02Z Sj1mor 12103 9405211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Thomas SULLY''' (n. la {{daton|19|junio|1783}} - m. la {{daton|5|novembro|1872}}) estis [[Anglio|angla]]-[[Usono|usona]] [[pentristo|portretpentristo]]. Li naskiĝis en [[Anglio]], fariĝis naturigita usona civitano en [[1809]] kaj loĝis la plej grandan parton de sia vivo en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] ([[Pensilvanio]]). Li studis pentradon en Anglio sub la gvidado de [[Benjamin West]]. Li pentris en la stilo de [[Thomas Lawrence]] kaj estis referita kiel la "Thomas Lawrence de Ameriko". Dum sia 70-jara kariero, li produktis pli ol 2 300 pentraĵojn. Liaj portretitoj inkluzivis prezidantojn de Usono kiel [[Thomas Jefferson]], [[John Quincy Adams]] kaj [[Andrew Jackson]], sed ankaŭ la heroon de la [[Usona Revolucia Milito]] [[Marie-Joseph Motier, markizo de La Fayette|markizon de Lafayette]], kaj [[Reĝino Viktorio]]. Krom portretoj de riĉaj mecenatoj, li ankaŭ pentris pejzaĝojn kaj historiajn scenojn, kiel ekzemple la verko ''The Passage of the Delaware'' ([[1819]]). Lia verko estis adaptita por uzo sur usonaj moneroj. {{DEFAŬLTORDIGO:Sully, Thomas}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] odsesy57tbtqqoggm9uowvag6280tq4 9405213 9405211 2026-06-17T06:52:32Z Sj1mor 12103 9405213 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Thomas SULLY''' (n. la {{daton|19|junio|1783}} - m. la {{daton|5|novembro|1872}}) estis [[Anglio|angla]]-[[Usono|usona]] [[pentristo|portretpentristo]]. Li naskiĝis en [[Anglio]], fariĝis naturigita usona civitano en [[1809]] kaj loĝis la plej grandan parton de sia vivo en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] ([[Pensilvanio]]). Li studis pentradon en Anglio sub la gvidado de [[Benjamin West]]. Li pentris en la stilo de [[Thomas Lawrence]] kaj estis referita kiel la "Thomas Lawrence de Ameriko". Dum sia 70-jara kariero, li produktis pli ol 2 300 pentraĵojn. Liaj portretitoj inkluzivis prezidantojn de Usono kiel [[Thomas Jefferson]], [[John Quincy Adams]] kaj [[Andrew Jackson]], sed ankaŭ la heroon de la [[Usona Revolucia Milito]] [[Marie-Joseph Motier, markizo de La Fayette|markizon de Lafayette]], kaj [[Reĝino Viktorio]]. Krom portretoj de riĉaj mecenatoj, li ankaŭ pentris pejzaĝojn kaj historiajn scenojn, kiel ekzemple la verko ''The Passage of the Delaware'' ([[1819]]). Lia verko estis adaptita por uzo sur usonaj moneroj. {{Projektoj}}{{DEFAŬLTORDIGO:Sully, Thomas}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] hju1ylyl7ah82zv0rq1rcujc5qbm1mj 0 911667 9405345 9399755 2026-06-17T09:00:48Z Sj1mor 12103 9405345 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Petar la 2-a Petroviĉ Njegoŝ''' ({{Lang-sr|Петар II Петровић Његош}}) (en Njeguši, hodiaŭa Montenegro, la 13-an de novembro 1813 - en Cetinje, la 31-an de oktobro 1851 ) estis reganto de [[Montenegro]], serba ortodoksa princo kaj poeto. Li devenis de serbo-montenegra familio. Li verkis, interalie: la ''Montan Girlandon'', ''La Falsan Caron'' , ''Šćepan la Malgrandan'' kaj ''La Radion de la Mikrokosmo''. Njegoš metis la administrajn fundamentojn por moderna ŝtato en Montenegro. Aŭtoro de multaj poemoj kaj versoj. Konsiderata de multaj kiel la plej elstara poeto de la serba literaturo. == Heredaĵo == [[dosiero:Пам'ятник_Петару_II_Негошу_в_Політехнічному_парку.jpg|maldekstra|eta|Monumento al Petar II Njegos en la Politeknika Parko]] En 1851, Petro la 2-a mortis pro [[tuberkulozo]] . Lia preĝejo estis peze difektita per [[artilerio]] de la [[Aŭstria-hungara armeo|aŭstra-hungara armeo]] dum la [[Unua Mondmilito]]. Post la milito la preĝejon rekonstruis la jugoslava reĝo [[Aleksandro la 1-a Karađorđević]] . La serba iniciato estis vidita de la montenegranoj kiel insulto al nacia fiereco. Post 1945 ili lanĉis kampanjon por ke la montenegranoj mem rekonstruu la kapelon kaj malkonstruu la tombon. Laŭ lia [[testamento]], li estis entombigita sur la pinto de Monto Lovcen en [[kapelo]]. Dum la [[socialisma Jugoslavio]], maŭzoleo estis konstruita anstataŭ la kapelo en la fruaj 1970-aj jaroj fare de la kroata arkitekto Ivan Meštrović . La poezio de Petar la 2-a ludis rolon en la [[Jugoslavaj Militoj|Jugoslava Civita Milito]]. Ĝi estis deklamata de la [[serboj]] por pravigi siajn agojn, precipe kontraŭ la [[bosnianoj]]. La Serb-Montenegra Federacio establis Ordenon de Njegoš en 1998. Pluraj provoj de serbo-montenegranoj deklari la naskiĝtagon de Petar, la 13-an de novembro, [[nacia tago]] malsukcesis pro rezisto de bosnianoj, kiuj konsistigas preskaŭ 20% de la loĝantaro de Montenegro. [[dosiero:Petar_II_Petrović-Njegoš_2013_Serbian_stamp.jpg|eta|Serba poŝtmarko 2013, dediĉita al la 200-a datreveno de la naskiĝo de Petar II Petrović Njegoš]] == En Esperanto aperis == * [[La Montara krono]], el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Serbaj verkistoj]] 834puwte9lk2envag3ljspj4wqjqkkg 0 913325 9404743 9128508 2026-06-16T17:41:43Z Lingvano 730 Münchhausen 9404743 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Þorsteinn ERLINGSSON''' (n. 27-an de septembro 1858 en Stóra Mörk, Rangárvallasýsla ; m. la 28-an de septembro 1914 en [[Rejkjaviko]]) estis islanda verkisto, kiu verkis ĉefe poemojn kaj kantojn. La verkaro de Þorsteinn estas influita de [[Romantikismo]] kaj la [[realismo]], kiun li renkontis en [[Danio]]. Kiel [[socialisto]], li kritikis la [[monarkio]]<nowiki/>n kaj [[kapitalismo]]<nowiki/>n, la danan regadon en Islando, kaj kiel [[ateisto]]<nowiki/>n la eklezion. Aldone al socialismaj kantoj li ankaŭ verkis poemojn pri la historio kaj naturo de Islando. <ref>{{cite book|last=Walter|first=Ernst|title=Meyers Taschenlexikon Nordeuropäische Literaturen|year=1978|publisher=VEB Bibliographisches Institut|location=Leipzig|language=de|chapter=Erlingsson, Þorsteinn}}</ref> En 1896 li revenis al Islando, kie liaj poemoj unue estis publikigitaj en libroformo en 1897 sub la titolo ''Þyrnar''. Li laboris kiel ĵurnalisto en [[Seyðisfjörður]] kaj Bíldudalur. Ĉirkaŭ la [[jarcentŝanĝo]] li ankaŭ publikigis gazeton. En 1903 li ekloĝis en Rejkjaviko, kie li mortis pro [[pulminflamo]] en 1914. .<ref name="ljod">{{cite web|title=Þorsteinn Erlingsson|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/272|publisher=ljod.is|language=is|access-date=2013-12-26|archive-date=2014-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027001308/http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/272|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|title=Þorsteinn skáld Erlingsson|journal=Þjóðviljinn|date=15 October 1914|issue=51–52|page=177|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2179024|language=is|issn=1670-0929}}</ref> ''Málleysingjar'', volumo de noveloj, estis publikigita postmorte en 1928, same kiel kolektitaj verkoj en 1958. Þorsteinn ankaŭ laboris kiel tradukisto. Inter aliaj verkoj, li tradukis la [[Vojaĝoj de Gulivero|Vojaĝojn de Gulivero]] kaj la [[La Vojaĝoj kaj mirigaj aventuroj de Barono Münchhausen|Rakontojn de Münchhausen]] de [[Rudolf Erich Raspe]] en la islandan. == Verkaro == * ''Thornar'' (poemoj, 1897) * ''Eiðurinn'' (poemoj, 1913) * ''Mállesyingjar'' (rakontoj, 1928) * ''Rit'' (kolektitaj verkoj en 3 volumoj, 1958) == En Esperanto aperis == * ''Sekrete'' (El la „Ĵuro“), poemo trad. de Jón Dan (Jónsson) <ref>https://poetika.esperanto.is/ljod.php?ID=296</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Erlingsson, Þorsteinn }} [[Kategorio:Islandaj poetoj]] ag31e06erruufirlv8w1mgbujc7gbzv 9404798 9404743 2026-06-16T18:24:40Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9404798 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Þorsteinn ERLINGSSON''' (n. 27-an de septembro 1858 en Stóra Mörk, Rangárvallasýsla ; m. la 28-an de septembro 1914 en [[Rejkjaviko]]) estis islanda verkisto, kiu verkis ĉefe poemojn kaj kantojn. La verkaro de Þorsteinn estas influita de [[Romantikismo]] kaj la [[realismo]], kiun li renkontis en [[Danio]]. Kiel [[socialisto]], li kritikis la [[monarkio]]<nowiki/>n kaj [[kapitalismo]]<nowiki/>n, la danan regadon en Islando, kaj kiel [[ateisto]]<nowiki/>n la eklezion. Aldone al socialismaj kantoj li ankaŭ verkis poemojn pri la historio kaj naturo de Islando. <ref>{{cite book|last=Walter|first=Ernst|title=Meyers Taschenlexikon Nordeuropäische Literaturen|year=1978|publisher=VEB Bibliographisches Institut|location=Leipzig|language=de|chapter=Erlingsson, Þorsteinn}}</ref> En 1896 li revenis al Islando, kie liaj poemoj unue estis publikigitaj en libroformo en 1897 sub la titolo ''Þyrnar''. Li laboris kiel ĵurnalisto en [[Seyðisfjörður]] kaj Bíldudalur. Ĉirkaŭ la [[jarcentŝanĝo]] li ankaŭ publikigis gazeton. En 1903 li ekloĝis en Rejkjaviko, kie li mortis pro [[pulminflamo]] en 1914. .<ref name="ljod">{{cite web|title=Þorsteinn Erlingsson|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/272|publisher=ljod.is|language=is|access-date=2013-12-26|archive-date=2014-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027001308/http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/272|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|title=Þorsteinn skáld Erlingsson|journal=Þjóðviljinn|date=15 October 1914|issue=51–52|page=177|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2179024|language=is|issn=1670-0929}}</ref> ''Málleysingjar'', volumo de noveloj, estis publikigita postmorte en 1928, same kiel kolektitaj verkoj en 1958. Þorsteinn ankaŭ laboris kiel tradukisto. Inter aliaj verkoj, li tradukis la [[Vojaĝoj de Gulivero|Vojaĝojn de Gulivero]] kaj la [[La Vojaĝoj kaj mirigaj aventuroj de Barono Münchhausen|Rakontojn de Münchhausen]] de [[Rudolf Erich Raspe]] en la islandan. == Verkaro == * ''Thornar'' (poemoj, 1897) * ''Eiðurinn'' (poemoj, 1913) * ''Mállesyingjar'' (rakontoj, 1928) * ''Rit'' (kolektitaj verkoj en 3 volumoj, 1958) == En Esperanto aperis == * ''Sekrete'' (El la „Ĵuro“), poemo trad. de Jón Dan (Jónsson) <ref>https://poetika.esperanto.is/ljod.php?ID=296</ref> == Referencoj == {{Projektoj}}{{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Erlingsson, Þorsteinn }} [[Kategorio:Islandaj poetoj]] jgwwsfio3flivuc3xar4bli5e3os3tu 0 915936 9405060 9393180 2026-06-16T22:02:37Z Alifono 114488 Ne konfuzu kun Tang Yi, naĝistino 9405060 wikitext text/x-wiki '''Ne konfuzu kun Tang Yi, naĝistino'''{{TemasPri|ĉina popmuzika kantistino|[[Tang Yi]]}} '''Tang Yi''' ([[Ĉina normlingvo|ĉine]]: 唐艺, naskita en 1983 en [[Jijang|Yiyang]] (益阳) en la [[Hunano|provinco Hunan]] - 湖南) estas fama [[Ĉinio|ĉina]] [[Kantisto|kantistino]] de [[C-pop]] (ĉina [[pop-muziko]]) kies muzikstilo konsistas el miksaĵo de tradiciaj ĉinaj elementoj kaj orelfrapaj nuntempaj sonoj en kombino kun nostalgiaj kantotekstoj kaj eksperimentado kun diversaj ĝenroj. Ŝi reprezentas novan ondon de K-Pop- artistoj, kiuj helpas tutmondigi la ĝenron, kiel okazis kun [[K-popo|K-Pop]] (korea pop-muziko). Ŝiaj muzikfilmetoj prezentas ikoneskajn turismajn lokojn kiel la [[Granda Ĉina Muro]] kaj la [[Li Jiang|rivero Li]], akcelante la ĉinan kulturan turismo-industrion. Zhao Wei, ĉina fakulo pri kultura turismo, atentigis pri la efiko de ŝiaj kantoj en la popularigo de la ĉina kulturo, ĉar ne malofte tiuj prikantas ĉinajn famaĵojn aŭ tradiciojn. Laŭ muzikkritikisto Wang Lei ŝia noviga fuzio de tradicio kaj moderneco "igis la malnovan sentiĝi nova, kaj la novan sentiĝi sentempa” servante kiel kulturan ponton kaj igante ĉinan muzikon pli alirebla por internaciaj spektantaroj<ref>(angle) ''[https://chinesevoyage.org/cpop-tang-yi-singer-top-song-impact/ The Rise of C-Pop Star Tang Yi: A New Voice in Chinese Music], C''hinese Voyage, la 14-an de oktobro 2024, alirita la 23-an de julio 2025</ref>. == Verkaro == Inter la multaj kantoj jen kelkaj tre popularaj: * 可可托海的牧羊人 (La paŝtisto de Keketuohai), pri paŝtisto kaj lia amatino en la pitoreska regiono Keketuohai. * 对你说 (Diru al vi), pri sentoj kaj la vundebleco, malfermiĝante sin al amata persono * 别知己 (Intimaj amikoj), melankolia kanto pri disiĝo omaĝe al amikecoj kaj la neeviteblo de adiaŭoj. * 三月裡小雨 (Malpeza pluvo en marto) === Lingvoj === Ŝi kelkfoje kantas alilingve. Kvankam ekzistas traduko de de [[Esperanto-muziko|kanto en Esperanto]] (La ŝafpaŝtisto en Keketohaj) ne antaŭvideblas ke ŝi ankaŭ provos kanti en [[Esperanto]]. == Referencoj == <references /> == Vidu ankaŭ == [[C-Pop]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=0_DZGdExpCk&list=RD0_DZGdExpCk&start_radio=1 三月裡小雨] (Malpeza pluvo en marto), YouTube * [https://www.tiktok.com/discover/tangyi-tiktok Tang Yi] en [[TikTok]] * [https://www.youtube.com/@relaxrainbow9147/videos Tang Yi] en [[YouTube]] * [https://www.instagram.com/tangyiofficial_/ Tang Yi] en [[Instagram]] * [https://www.facebook.com/groups/874260374433374/ Tang Yi] en [[Facebook]] [[Kategorio:Ĉinaj kantistoj]] [[Kategorio:Popmuziko laŭ landoj]] msgdqo1kte3c2l2nplt0trczz0u865o 0 916511 9404986 9356322 2026-06-16T20:32:03Z Sj1mor 12103 9404986 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Desmond John MORRIS''' (n. la [[24-an de januaro]] [[1928]] en Purton apud [[Swindon]], [[Wiltshire]], [[Anglio]]; m. la [[19-an de aprilo]] [[2026]]) estis brita zoologo kaj etologo, [[Kondutismo|kondutisma]] sciencisto, publicisto kaj artisto, kiu verkis multajn popularsciencajn librojn pri [[besta konduto]] kaj evoluigis novajn teoriojn en la kampo. Morris ankaŭ produktis plurajn televidseriojn kaj estis amatora [[Superrealismo|superrealista]] pentristo. Morris famiĝis internacie per sia [[furorlibro]] ''The Naked Ape'' (''La Nuda Simio''). Sekvis diversaj libroj pri homa kaj besta korplingvo, inkluzive de "Korpobservado/Korposignaloj", "Beboobservado", "Katobservado", "Hundobservado" kaj "Ĉevalobservado". == Vivo == Morris kreskis en la urbo Swindon, kie li loĝis ĝis 1951. Dum ĉi tiu tempo li komencis evoluigi fortan intereson pri [[naturhistorio]] kaj verkado. Dum li estis en la lernejo sur ''Salisbury Plain'' en Wiltshire, li evoluigis pasion por zoologio kaj [[moderna arto]]. En 1946 li estis vokita por dujara servo en la armeo kaj dum ĉi tiu tempo li servis kiel instruisto pri arto ĉe ''Chiseldon Army College''. Estis tiam, ke li ankaŭ komencis pentri serioze. Post malmobilizado li okazigis sian unuan solan ekspozicion ĉe ''la Swindon Arts Centre'' en 1948. Post diplomiĝo de la [[Universitato de Birmingham]] kun Unua Klaso Honora Grado en Zoologio, Morris translokiĝis al [[Universitato de Oksfordo]] en 1951 por komenci sian esploradon pri besta konduto, precipe reprodukta komunikado, por sia doktoreco. En 1954 li ricevis sian doktorecon pro [[disertacio]] pri la [[Pariĝa ceremonio|pariĝa konduto]] de la [[histriko]]. <ref name="dmbiography">{{cite web|author=Williams, D.|title=Desmond Morris Biography|url=http://www.desmond-morris.com/biography.php|publisher=Desmond-morris.com|access-date=28 November 2012|archive-date=22 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222221221/http://www.desmond-morris.com/biography.php|url-status=live}}</ref><ref name="Howlett">{{cite web|last1=Howlett|first1=Andy|title=A lost film took Brum's surrealist past with it. Could it be found?|url=https://www.birminghamdispatch.co.uk/lost-birmingham-surrealist-film-desmond-morris/|website=The Dispatch|access-date=4 May 2025|date=3 May 2025}}</ref> == Lia esploro == En 1962, li publikigis studon, kiun li faris, en la libro "The Biology of Art; A Study of the Image-Making Behavior of Great Apes and Its Relation to Human Art" (La Biologio de Arto; Studo pri la Bildkreada Konduto de Grandaj Simioj kaj Ĝia Rilato al Homa Arto). La studo ekzamenis la disvolviĝon de desegnokapablo ĉe [[infanoj]], kaj trovis, ke infanoj en aĝo de tri aŭ kvar jaroj atingas punkton, kiu kondukas ilin rekte al la kapablo desegni homan [[vizaĝo]]n. Kelkaj [[ĉimpanzo]]j, kiuj ricevis desegnilojn, ankaŭ plibonigis siajn verkojn dum ilia sperto pliiĝis, kaj iliaj komencaj stadioj de progreso estis preskaŭ identaj al tiuj de infano, sed oni trovis, ke ilia pinta desegnokapablo estis nur desegni [[cirklo]]n. En sia libro *The Naked Ape* (La Nuda Simio) de 1967, Morris ekzamenas homojn kiel [[specio]]n en la natura mondo kaj komparas ilin kun aliaj [[bestoj]]. La libro estas tiel nomita pro la 193 specioj de [[homsimioj]] kaj hominidoj, nur [[homoj]] (''*Homo sapiens sapiens'' *) ne estas kovritaj de [[Haro|haroj]]. La libro traktas plurajn areojn: kiel [[nutrado]]n, [[dormo]]n, [[sekso]]n, [[Batalo|batalado]]n kaj ida [[edukado]]n. La daŭrigo, La t.n. Homa [[Zoo]], ekzamenas la konduton de homoj en [[urbo]]j. Morris trovas rimarkindajn paralelojn inter kaptitaj bestoj en zooj kaj la agresema, seksa kaj gepatra konduto de la homa specio, sub la premoj kaj [[streso]]j de urba vivo. Lia libro "Intima Konduto" estas resumo de esplorado, kiun li faris, ekzamenante bestan konduton kaj provante esplori homan konduton, dum liaj du antaŭaj libroj ("La Nuda Simio" kaj "La Homa Zoo") pli zorgis pri ekzamenado de la bestaj aspektoj de homoj. En ĉi tiu esplorado, li fokusiĝis al la esenco de la agoj, kiujn li ĝenerale grupigis sub la termino [[intimeco]], inkluzive de seksa intimeco, socia intimeco, profesia intimeco kaj mem-intimeco. Per la termino "memintimeco", Morris provas klarigi diversajn homajn movojn, kiel ekzemple meti la manon sur la vizaĝon kaj [[kapo]]n. En 1981, lia libro "The Football Tribe" (La Piedpilka Tribo) estis publikigita, kiu baziĝis sur esplorado, kiun li verkis pri la ludo de [[futbalo]] kaj siaj spertoj kiel direktoro de la [[futbalteamo]] ''Oxford United''. La libro esploras la tribajn elementojn de futbalo, de la vivo de la [[Futbalteamo|teamo]], ludantoj kaj ŝatantoj ĝis ĝiaj simboloj, ritoj kaj reguloj. La libro estas dividita en kvardek kvar mallongajn ĉapitrojn, ĉiu ekzamenante esencan aspekton de la vivoj de la membroj de la "futbala tribo". Inkluzive de: ritoj (la [[tabuo]]j kaj [[puno]]j, [[golo]]j kaj strategioj); herooj (iliaj kapabloj kaj [[superstiĉo]]j, [[venko]]j kaj [[malvenko]]j); ornamaĵoj (pilkoj, kostumoj, standardoj kaj [[insigno]]j, [[trofeo]]j kaj [[medalo]]j); "pliaĝuloj de la tribo" (direktoroj kaj arbitraciistoj, manaĝeroj kaj trejnistoj); ŝatantoj (maljunuloj kaj junuloj, famuloj kaj admirantoj); kaj la lingvo de la tribo (kantoj kaj sloganoj, huraoj kaj [[malbeno]]j). En 2004, li publikigis sian libron "La Nuda Virino - Studo pri la Ina Korpo", kiu revizias la evoluon de la ina homa korpo el evolua perspektivo. La libro inkluzivas 22 ĉapitrojn, kiuj mapas la inan korpareon laŭ areo, inkluzive de: haroj, [[brovo]]j, [[orelo]]j, [[mano]]j, [[piedo]]j, [[mamo]]j, [[abdomeno]], [[femuro]]j, [[vulvo]] kaj la U-forma punkto. Ekzemple, Morris asertas, ke la inaj [[vulvaj lipoj]] evoluis kiel ia "eĥo" de la inaj [[genitaloj]] kaj ke ili similas al ĝi laŭ sento, koloro kaj aspekto. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/science/2017/sep/24/the-naked-ape-at-50-desmond-morris-four-experts-assess-impact|title=The Naked Ape at 50|last=Dunbar|first=Robin|date=24 September 2017|website=The Guardian|access-date=19 July 2019|archive-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102084748/https://www.theguardian.com/science/2017/sep/24/the-naked-ape-at-50-desmond-morris-four-experts-assess-impact|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.desmond-morris.com/}} * {{IMDb nomo|606493}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Morris, Desmond }} [[Kategorio:Teoriistoj de homa evoluo]] [[Kategorio:Etologoj]] [[Kategorio:Anglaj zoologoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] myoubyf8chodxz95vmbvfn7vzn5t3sm 0 916838 9404953 9164035 2026-06-16T20:19:07Z Sj1mor 12103 9404953 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Navarre Scott MOMADAY''' (n. la 27-an de februaro 1934 en Lawton, [[Oklahomo]] ; m. la 24-an de januaro 2024 en [[Santa Fe (Nov-Meksiko)|Santa Fe]], [[Nov-Meksiko]]) estis indiĝena usona verkisto, literatura akademiulo kaj pentristo. <ref>Harjo, Joy. "Remembering the Man Made of Words. The Washington Post. February 5, 2024. https://www.washingtonpost.com/opinions/2024/02/05/joy-harjo-n-scott-momaday/</ref> En 2007, Navarre Scott Momeday ricevis la Nacian Medalon de Artoj pro sia laboro en konservado de la indiana kulturo. [[UNESKO]] Artisto por Paco (2004). == Vivo == Momaday estis la filo de la verkistino Natachee Scott Momaday kaj la pentristo Al Momaday, kiu foje ilustris la publikaĵojn de sia filo. Li estis membro de la tribo Kiowa. En 1969 li estis la unua [[Indianoj|indiano]] al kiu oni aljuĝis la [[Pulitzer-Premio|Pulitzer-premion]] pro sia debuta romano, ''House Made of Dawn (Domo Farita el Tagiĝo)''. En la sama jaro li estis alvokita al la [[Universitato de Kalifornio en Berkelio]], kie li lekciis pri [[angla literaturo]] kaj [[Kompara literaturscienco|kompara literaturo]]. <ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.pbs.org/weta/thewest/program/producers/momaday.htm|title=PBS – The West – N. Scott Momaday|website=pbs.org|access-date=November 19, 2016|archive-date=September 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928055303/http://www.pbs.org/weta/thewest/program/producers/momaday.htm|url-status=dead}}</ref> En 1969 li ankaŭ estis akceptita en la Gourd Dance Society de la Kiowa-oj kaj en 1976 publikigis poemaron pri ĉi tiuj spertoj, ''The Gourd Dancer (La Kukurba Dancisto)''. Kiel profesoro pri literaturo, instruante precipe pri indiana literaturo, Momaday iris al [[Universitato Stanford]] en 1973 kaj al [[Universitato de Arizono]] en [[Tucson]] en 1982. En 1992 li estis elektita al la [[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]], kaj en 2022 al la Usona Akademio de Artoj kaj Literaturo. <ref name=":4">{{Cite web|title=CalArts honorary-degree-recipients|url=https://calarts.edu/about/institute/history/honorary-degree-recipients|access-date=January 29, 2024|archive-date=January 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240130130641/https://calarts.edu/about/institute/history/honorary-degree-recipients|url-status=live}}</ref> Ekde 1974, Momaday ankaŭ laboris kiel pentristo kaj ilustristo. Li jam ekspoziciis amplekse en Usono kaj ilustris siajn proprajn librojn. Momaday estas konsiderata unu el la plej eminentaj reprezentantoj de moderna indiĝena kulturo, kombinante profundajn komprenojn pri la problemoj kaj [[spiriteco]] de indiĝenaj popoloj kun scienca reflektado. En 2018, li ricevis la Libropremion Anisfield-Wolf pro sia vivatingo, kaj en 2021, li ricevis la Frost-Medalon. {{Citaĵo | teksto = Ni estas tio, kion ni imagas nin esti. Nia ekzisto mem kuŝas en nia kapablo imagi nin mem... La plej granda tragedio, kiu povas trafi nin, estas vivo sen imago. }} == Verkaro == === Nefikcio === * ''The Native Americans: Indian County'' (1993) === Fikcio === * ''The Journey of Tai-me'' (1967) * ''House Made of Dawn'' (1968) * ''The Way to Rainy Mountain'' (1969) * ''The Names: A Memoir'' (1976) * ''The Ancient Child'' (1989) * ''In the Presence of the Sun: Stories and Poems, 1961-1991'' (1992) * ''Circle of Wonder: A Native American Christmas Story'' (1994) * ''The Man Made of Words: Essays, Stories, Passages'' (1997) === Poezio === * ''Angle of Geese and other Poems'' (1974) * ''The Gourd Dancer'' (1976) * ''In The Bear’s House'' (1999) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/words-bear-trailer-eg8sv9/12517/ N. Scott Momaday: Vortoj de Urso, 2019 PBSa dokumentario] * [http://westernamericanliterature.com/n-scott-momaday/ Okcidentusona literaturo revuo: N. Scott Momaday] {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Momaday, N S}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj indianoj]] ofipy23x4kkzd2mcd7hsj4mbupe4b5c 0 922174 9405258 9229624 2026-06-17T07:31:32Z Sj1mor 12103 9405258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Douglas Campbell COUPLAND''' (naskita la 30-an de decembro 1961 en [[Rheinmünster]]-[[Söllingen]]) estas kanada verkisto, bildartisto kaj dizajnisto. Lia unua romano, ''Generacio X'', publikigita en 1991, fariĝis internacia furorlibro kaj enkondukis terminojn kiel ''[[McJob]]'' kaj la samnoma ''[[Generacio X]]'' en la komunan uzon. Konstanta trajto de la romanoj kaj noveloj de Coupland estas ilia [[sintezo]] de [[Postmoderneco|postmoderna]] [[Religio|religieco]], [[Reto 2.0]], [[sekseco]] kaj [[popkulturo]]. Ĝis 2013 li jam publikigis 15 romanojn kaj verkis biografion pri [[Marshall McLuhan]].  Coupland estis nomumita por la Scotiabank Giller Premio en 2006 kaj 2010, la Writers' Trust Fiction Prize en 2009, kaj la Hubert Evans Non-Fiction Prize pro sia biografio pri McLuhan en 2011. <ref>{{cite web|url=http://arts.nationalpost.com/2011/03/10/john-vaillant-douglas-coupland-among-those-nominated-for-bc-book-prizes/|title=John Vaillant, Douglas Coupland among writers nominated for BC Book Prizes &#124; Afterword &#124; National Post|publisher=Arts.nationalpost.com|date=2011-03-10|access-date=2011-10-25|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120707122017/http://arts.nationalpost.com/2011/03/10/john-vaillant-douglas-coupland-among-those-nominated-for-bc-book-prizes/|archive-date=2012-07-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bcbookprizes.ca/winners/2011#non-fiction|title=BC Book Prizes|publisher=Bcbookprizes.ca|access-date=2011-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902113241/http://www.bcbookprizes.ca/winners/2011#non-fiction|archive-date=2011-09-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thechronicleherald.ca/Books/1232771.html|title=Coupland, Bowering on shortlist for B.C. Book Prizes|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318113122/http://www.thechronicleherald.ca/Books/1232771.html|archive-date=March 18, 2011|url-status=dead|access-date=March 14, 2011}}</ref>  En 2009, la brita gazeto ''The Guardian'' inkluzivis du el liaj rakontoj, " ''Girlfriend in a Coma"'' kaj ''"Microslaves'' ", en sian "liston de 1,000 romanoj, kiujn ĉiu devus legi."  En 2013, Coupland ricevis la [[Ordeno de Kanado|Ordenon de Kanado]], la plej altan honoron, kiun kanada civitano povas ricevi..<ref name="orderofcanada">{{cite web|url=http://www.gg.ca/document.aspx?id=15482&lan=eng|title=Governor General Announces 90 New Appointments to the Order of Canada|date=December 30, 2013|access-date=December 31, 2013|archive-url=https://archive.today/20131231174619/http://www.gg.ca/document.aspx?id=15482&lan=eng|archive-date=December 31, 2013|url-status=live}}</ref><ref name="orderofbc">{{cite web|url=https://vancouversun.com/sports/Author+Douglas+Coupland+among+recipients+Order/9892821/story.html|title=Author Douglas Coupland among 25 recipients of Order of B.C.|publisher=Vancouver Sun|date=30 May 2014|access-date=28 Jul 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160124234529/http://www.vancouversun.com/sports/Author+Douglas+Coupland+among+recipients+Order/9892821/story.html|archive-date=24 January 2016|url-status=live}}</ref> La literaturaj influoj de Coupland inkluzivas post-mondmilitajn aŭtorojn kiel [[Margaret Drabble]], [[Truman Capote]], [[Kurt Vonnegut]], [[Joan Didion]], kaj la verkaĵojn de [[Andy Warhol]]. == Verkaro == === Fikcio === * ''[[:en:Worst._Person._Ever.|Worst. Person. Ever.]]'' (October 2013)<ref name="wpe">{{cite news|url=http://upcoming4.me/news/book-news/douglas-coupland-worst-person-ever-cover-art-and-synopsis-reveal|work=Upcoming4.me|title=Douglas Coupland – Worst Person Ever cover art and synopsis reveal|date=July 26, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004212704/http://upcoming4.me/news/book-news/douglas-coupland-worst-person-ever-cover-art-and-synopsis-reveal|archive-date=October 4, 2013}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131004212704/http://upcoming4.me/news/book-news/douglas-coupland-worst-person-ever-cover-art-and-synopsis-reveal |date=2013-10-04 }}</ref> * ''[[:en:Player_One|Player One]]'' (2010) (Novel adapted from 2010 to 2011 Massey Lectures, long-listed for the [[:en:Giller_Prize|Giller Prize]]) * ''[[:en:Generation_A_(book)|Generation A]]'' (2009) (finalist for the 2009 Rogers Writers' Trust Fiction Prize) * ''[[:en:The_Gum_Thief|The Gum Thief]]'' (2007) * ''[[:en:JPod|jPod]]'' (2006) (1st Hardcover Ed. {{ISBN|0-679-31424-5}}) (long-listed for the Giller Prize) * ''[[:en:Eleanor_Rigby_(novel)|Eleanor Rigby]]'' (2004) * ''[[:en:Hey_Nostradamus!|Hey Nostradamus!]]'' (2003) * ''[[:en:God_Hates_Japan|God Hates Japan]]'' (2001) (Publikigita nur en Japanio, en la japana kun malmulte da angla. La japana titolo estas ''神は日本を憎んでる'' (Kami ha Nihon wo Nikunderu)) * ''[[:en:All_Families_Are_Psychotic|All Families Are Psychotic]]'' (2001) * ''[[:en:Miss_Wyoming_(novel)|Miss Wyoming]]'' (2000) * ''[[:en:Girlfriend_in_a_Coma_(novel)|Girlfriend in a Coma]]'' (1998) * ''[[:en:Microserfs|Microserfs]]'' (1995) * ''[[:en:Shampoo_Planet|Shampoo Planet]]'' (1992) * ''[[:en:Generation_X:_Tales_for_an_Accelerated_Culture|Generation X: Tales for an Accelerated Culture]]'' (1991) === Ne-fikcio === * ''It's All Happening So Fast: A Counter-History of the Modern Canadian Environment'' (2017) (Contributor)<ref name="allhappenningcouplandcom">{{cite web|title=It's All Happening So Fast: A Counter-History of the Modern Canadian Environment|url=https://www.coupland.com/books/its-all-happening-so-fast-a-counter-history-of-the-modern-canadian-environment|website=coupland.com|access-date=7 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108063249/https://www.coupland.com/books/its-all-happening-so-fast-a-counter-history-of-the-modern-canadian-environment|archive-date=8 January 2018|url-status=live}}</ref> * ''Photography at MoMA: 1920 to 1960'' (2016) (Contributor)<ref name="momaphotographycouplandcom">{{cite web|title=Photography at MoMA: 1920 to 1960|url=https://www.coupland.com/books/photography-at-moma-1920-to-1960|website=coupland.com|access-date=7 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108120259/https://www.coupland.com/books/photography-at-moma-1920-to-1960|archive-date=2018-01-08|url-status=live}}</ref> * ''Machines Will Make Better Choices Than Humans'' (2016) (Foreword: Michel Van Dartel) * ''Bit Rot'' (catalog, 2015; expanded edition, 2016) * [[:en:The_Age_of_Earthquakes|''The Age of Earthquakes: A Guide to the Extreme Present'']] (2015) (with [[:en:Shumon_Basar|Shumon Basar]] and [[:en:Hans_Ulrich_Obrist|Hans Ulrich Obrist]]) * ''[[:en:Kitten_Clone:_Inside_Alcatel-Lucent|Kitten Clone: Inside Alcatel-Lucent]]'' (2014) * ''[[:en:Shopping_in_Jail:_Ideas_Essays_and_Stories_for_the_Increasingly_Real_21st_Century|Shopping in Jail: Ideas Essays and Stories for the Increasingly Real 21st Century]]'' (2013) * ''[[:en:Extraordinary_Canadians:_Marshall_McLuhan|Extraordinary Canadians: Marshall McLuhan]]'' (2009) * ''[[:en:Terry_(book)|Terry]]'' (2005) * ''[[:en:Souvenir_of_Canada_2|Souvenir of Canada 2]]'' (2004) * ''[[:en:School_Spirit_(Coupland)|School Spirit]]'' (2002) * ''[[:en:Souvenir_of_Canada|Souvenir of Canada]]'' (2002) * ''[[:en:City_of_Glass_(Douglas_Coupland_book)|City of Glass]]'' (2000) (updated version 2010) * ''[[:en:Polaroids_from_the_Dead|Polaroids from the Dead]]'' (1996) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://coupland.blogs.nytimes.com/ Douglas Coupland's NY Times Blog: Time Capsules] * {{IMDb name|id=1194190|name=Douglas Coupland}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Coupland, Douglas }} [[Kategorio:Kanadaj artistoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] [[Kategorio:Postmodernaj verkistoj]] [[Kategorio:Oficiroj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:GLAT-artistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] 8sp4azxk1fdfz2cemppsg0tfl1aj40a 0 923246 9405094 9227524 2026-06-16T23:48:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405094 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Clarence Linden "Buster" CRABBE''' /ˈkræb/ (n. la 7-a de februaro 1908 en [[Oakland]] , [[Kalifornio]]; m. la 23-a de aprilo 1983 en [[Scottsdale (Arizono)|Scottsdale]], Arizono), [[pseŭdonimo]] ankaŭ '''Larry Crabbe''', estis usona naĝanto kaj aktoro. En 1928, li gajnis bronzan medalon en la 1500 m liberstilo en la [[Somera Olimpiko 1928|Somera Olimpiko]] de [[Amsterdamo]], kaj en 1932, li gajnis oran medalon en la 400 m liberstilo ĉe la [[Somera Olimpiko 1932|Somera Olimpiko]] de [[Los-Anĝeleso]]. <ref>{{cite news|title=Buster Crabbe Wins 400 Meter Olympic Swim|url=https://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/440141662.html?dids=440141662:440141662&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Aug+11,+1932&author=&pub=Chicago+Tribune&desc=BUSTER+CRABBE+WINS+400+METER+OLYMPIC+SWIM&pqatl=google|newspaper=[[Chicago Tribune]]|date=August 11, 1932|access-date=April 20, 2010|archive-date=October 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026113345/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/440141662.html?dids=440141662:440141662&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Aug+11,+1932&author=&pub=Chicago+Tribune&desc=BUSTER+CRABBE+WINS+400+METER+OLYMPIC+SWIM&pqatl=google|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121026113345/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/440141662.html?dids=440141662:440141662&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Aug+11,+1932&author=&pub=Chicago+Tribune&desc=BUSTER+CRABBE+WINS+400+METER+OLYMPIC+SWIM&pqatl=google |date=2012-10-26 }}</ref><ref>{{cite news|title=Who Won|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,743535,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20051129122611/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,743535,00.html|url-status=dead|archive-date=November 29, 2005|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 11, 1932|access-date=April 20, 2010}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101027092912/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,743535,00.html |date=2010-10-27 }}</ref> Kiel aktoro, li ĉefrolis en kelkaj popularaj filmoj en la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj.<ref name="obit">{{cite news|title=Buster Crabbe profile|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB2953DF9F9C6E2&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=April 24, 1983|access-date=April 20, 2010|archive-date=July 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727060003/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB2953DF9F9C6E2&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=usurped}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200727060003/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB2953DF9F9C6E2&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |date=2020-07-27 }}</ref> Buster Crabbe estis olimpika ĉampiono kaj tenis 35 naciajn kaj 16 mondajn naĝrekordojn. Kiel aktoro, li aperis en pli ol 100 filmoj kaj pluraj filmoserioj kaj estis la sola aktoro kiu portretis ĉiujn tri popularajn bildstriajn heroojn de la 1930-aj jaroj: [[Buck Rogers]], [[Flash Gordon]] kaj [[Tarzan]]. Li ankaŭ aperis en multaj [[Vakera filmo|vakeraj filmoj]], ludante la rolon de [[Billy the Kid]], usona [[Eksterleĝulo|eksterleĝula]] [[pafisto]].<ref>{{cite book|last=Vemilye|first=Jerry|title=Buster Crabbe: A Biofilmography|location=Jefferson, N.C.|publisher=McFarland & Co.|year=2008|isbn=978-0-7864-3605-7|url=https://books.google.com/books?id=Q5bG9VEp62gC|page=3}}</ref> Li havas stelon sur la Trotuaro de famo en Holivudo.   == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb name|0185568}} * [http://www.b-westerns.com/crabbe.htm Buster Crabbe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200126215051/http://www.b-westerns.com/crabbe.htm |date=2020-01-26 }} biografio fare de Chuck Anderson {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Crabbe, Buster }} [[Kategorio:Usonaj metodistoj]] [[Kategorio:Usonaj atletoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] tagec27vxyeghnztzdip92wch52395e 0 923965 9404915 9210752 2026-06-16T20:05:43Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9404915 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo|serio=''[[Plants vs. Zombies]]''|ĝenro=[[Tower defense]], [[Strategy video game|strategy]]}} '''''Plants vs Zombie''''' estas [[Turdefenda videoludo|turdefenda]] [[videoludo]] evoluigita kaj eldonita de PopCap Games en 2009. Unue eldonita por [[Microsoft Windows|Vindozo]] kaj [[MacOS|Mac OS X]], la ludo poste estis portita al [[Ludkonzolo|ludkonzoloj]] kaj [[Poŝtelefono|poŝtelefonoj]]. Tie la ludanto devas defendi sian domon de [[Zombio|zombioj]] lokante diversajn plantojn. La zombioj alproksimiĝas al la domo tra ĝia korto laŭ pluraj paralelaj lineoj, kaj la plantoj pafas al ili aŭ alimaniere helpas la defendon. Plantado postulas valuton, kiu estas nomata ''suno''. La ludanto perdas la nivelon, se zombio eniras lian domon. [[Kategorio:Videoludoj kreitaj en Usono]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Xbox 360]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Vindozo]] [[Kategorio:Turdefendaj videoludoj]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per PlayStation 3]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per macOS]] [[Kategorio:Videoludoj aperintaj en 2009]] mpdzoqwxkacnedx64zt4ewz1elxitei 0 924627 9405243 9214610 2026-06-17T07:19:22Z Sj1mor 12103 9405243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Renato CASARO''' (naskiĝis la 26-a de oktobro 1935 en [[Trevizo]] ; mortis la 30-a de septembro 2025 samloke) estis itala ilustristo kaj pentristo, konata pro siaj afiŝoj kaj filmafiŝoj same kiel pro siaj pentraĵoj kaj artaj [[Presaĵo|presaĵoj]], specife pro siaj filmaj kaj eventaj [[Afiŝo|afiŝoj]].<ref>{{cite web|last=Livesay|first=Chris|title=An 86-year-old movie poster artist's unlikely third act|url=https://www.cbsnews.com/news/renato-casaro-movie-poster-artist/|website=CBS News|date=5 December 2022|publisher=CBS Mornings|access-date=1 October 2025}}</ref> Lia verko plejparte ne estas agnoskita.<ref name="NYT">{{cite web|last1=Povoledo|first1=Elisabetta|title=Rambo, Romeo, Rome: His Posters Capture Films' Essential Moments|url=https://www.nytimes.com/2021/10/22/world/europe/renato-casaro-movie-posters.html|website=[[The New York Times]]|access-date=1 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022090758/https://www.nytimes.com/2021/10/22/world/europe/renato-casaro-movie-posters.html|archive-date=22 October 2021|date=22 October 2021|url-status=live}}</ref> Casaro estas konsiderata unu el la plej gravaj, influaj kaj novigaj italaj filmafiŝartistoj. <ref name="finestre">{{cite web|author=Redazione|date=30 September 2025|title=Farewell to Renato Casaro, among the most influential poster designers in film history|url=https://www.finestresullarte.info/en/news/farewell-to-renato-casaro-among-the-most-influential-poster-designers-in-film-history|website=Finestre sull' Arte|access-date=1 October 2025}}</ref> Li faris centojn da verkoj dediĉitaj al kino, fariĝante tre populara ankaŭ eksterlande. <ref name="afrika">{{cite book|last=Hans-Martin Heider|title=Renato Casaro - from Hollywood to Africa|year=2003|publisher=Heider, 2003, p. 175|isbn=9783873143890}}</ref> Li estas plej konata pro siaj fantaziaj afiŝoj. <ref name="RueMorgue-Oct2011">{{cite magazine|last1=Zimerman|first1=Tal|title=Poster Mondo! - Italy|journal=Rue Morgue|date=October 2011|issue=116|pages=32–33|url=https://archive.org/details/Rue_Morgue_116_October_2011/page/n31/mode/2up|publisher=Marrs Media Inc.|issn=1481-1103}}</ref> == Filmafiŝoj == * ''[[City Lights]]'' (reeldono, Italio)<ref name="Sky">{{cite web|title=Addio a Renato Casaro, le sue locandine di film più indimenticabili. FOTO|url=https://tg24.sky.it/spettacolo/cinema/2025/09/30/renato-casaro-locandine-film|website=[[Sky TG24]]|publisher=Sky Italia|access-date=4 October 2025|language=Italian|date=30 September 2025}}</ref> * ''[[King Kong (1933)|King Kong]]'' (reeldono, Italio)<ref name="Sky" /> * ''[[:en:Romeo_and_Juliet_(1955_film)|Romeo and Juliet]]'' (1955) * ''[[:en:The_Last_Command_(1955_film)|The Last Command]]'' (1955) * ''[[The Magnificent Seven]]'' (1961, Italio)<ref name="Sky" /> * ''[[:en:The_Ipcress_File_(film)|The Ipcress File]]'' (1965) * ''[[:en:For_a_Few_Dollars_More|For a Few Dollars More]]'' (1965, Germanio)<ref name="Sky" /> * ''[[:en:The_Bible:_In_the_Beginning...|The Bible: In the Beginning...]]'' (1966) * ''[[:en:Navajo_Joe|Navajo Joe]]'' (1966) * ''[[The Good, the Bad and the Ugly]]'' (1966)<ref name="Sky" /> * ''[[:en:A_Fistful_of_Dollars|A Fistful of Dollars]]'' (1967, Usono) * ''[[:en:They_Call_Me_Trinity|They Call Me Trinity]]'' (1970)<ref name="Sky" /><ref name="MuseiCiviciTreviso">{{cite web|last1=Rossi|first1=Marco|title=Renato Casaro, The Ultimate Movie Billboard Designer - Treviso, Rome, Hollywood|url=https://www.museicivicitreviso.it/public/Mostra%20Casaro_Art%20Style%20Magazine_.pdf|website=[[Treviso#Museums|Musei Civici Treviso]]|access-date=4 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027191245/https://www.museicivicitreviso.it/public/Mostra%20Casaro_Art%20Style%20Magazine_.pdf|archive-date=27 October 2021|date=2021|url-status=live}}</ref> * ''[[:en:Caliber_9|Caliber 9]]'' (1972)<ref name="Sky" /> * ''[[:en:Solaris_(1972_film)|Solaris]]'' (1972) * ''[[:en:My_Name_Is_Nobody|My Name Is Nobody]]'' (1973) * ''[[:en:My_Friends_(film)|My Friends]]'' (1975)<ref name="Sky" /> * ''[[:en:Quadrophenia_(film)|Quadrophenia]]'' (1979)<ref>{{cite web|website=Internet Movie Poster Awards|title=Quadrophenia (1979)|url=http://www.impawards.com/1979/quadrophenia_ver2.html}}</ref> * ''[[:en:Flash_Gordon_(film)|Flash Gordon]]'' (1980, Argentino) * ''[[:En:Blow Out]]'' (1981) * ''[[:En:Conan the Barbarian (1982 film)|Conan the Barbarian]]'' (1982) * ''[[:En:First Blood|Rambo]]'' (1982)<ref name="Sky" /> * ''[[:En:Tenebrae (film)|Tenebrae]]'' (1982)<ref>{{cite web|website=Film on Paper|title=Tenebrae / quad / UK|url=https://www.filmonpaper.com/posters/tenebrae-quad-uk/|date=14 January 2020}}</ref> * ''[[:En:Octopussy]]'' (1983, kun Daniel Goozee) * ''[[:En:Never Say Never Again]]'' (1983)<ref>{{cite web|website=Internet Movie Poster Awards|title=Never Say Never Again (1983)|url=http://www.impawards.com/1983/never_say_never_again_ver3.html}}</ref> * ''[[:En:The NeverEnding Story (film)|The NeverEnding Story]]'' (1984, Usono) * ''[[:En:Once Upon a Time in America]]'' (1984, Usono) * ''[[:En:Amadeus (film)|Amadeus]]'' (1984, Italio)<ref name="Sky" /> * ''[[:En:Dune (1984 film)|Dune]]'' (1984, Usono)<ref name="Sky" /> * ''[[:En:Nothing Left to Do But Cry]]'' (1984)<ref name="Sky" /> * ''[[:En:Rambo: First Blood Part II]]'' (1985) * ''[[:En:Flesh and Blood (1985 film)|Flesh and Blood]]'' (1985)<ref>{{cite web|website=Internet Movie Poster Awards|title=Flesh & Blood (1985)|url=http://www.impawards.com/1985/flesh_and_blood_ver2.html}}</ref> * ''[[:En:Red Sonja (1985 film)|Red Sonja]]'' (1985) * ''[[:En:The Name of the Rose (film)|The Name of the Rose]]'' (1986)<ref name="Sky" /> * ''[[:En:The Last Emperor]]'' (1987)<ref name="Sky" /> * ''[[:en:Opera_(1987_film)|Opera]]'' (1987)<ref name="ItalianGialloInFilmAndTelevision">{{cite book|last1=Curti|first1=Roberto|title=Italian Giallo in Film and Television: A Critical History|date=2 June 2022|publisher=McFarland & Company|isbn=9781476682488|page=358|chapter-url=https://books.google.com/books?id=5j5zEAAAQBAJ&pg=PA358|chapter=9. Murder Most Foul}}</ref> * ''[[:en:Rambo_III|Rambo III]]'' (1988) * ''[[:en:The_Adventures_of_Baron_Munchausen|The Adventures of Baron Munchausen]]'' (1988) * ''[[:en:Total_Recall_(1990_film)|Total Recall]]'' (1990) * ''[[Dances with Wolves|Dances With Wolves]]'' (1990, Italio/Germanio) * ''[[:en:Misery_(film)|Misery]]'' (1990, Germanio) * ''[[:en:The_Sheltering_Sky_(film)|The Sheltering Sky]]'' (1990)<ref name="Starburst">{{cite web|last1=Mears|first1=Hayden|title=Renato Casaro - RED SONJA|url=https://www.starburstmagazine.com/features/renato-casaro-red-sonja/|website=[[Starburst (magazine)|Starburst]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812160708/https://www.starburstmagazine.com/features/renato-casaro-red-sonja/|archive-date=12 August 2022|date=2 August 2022|url-status=live}}</ref><ref name="MuseiCiviciTreviso" /> * ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' (2019, falsaj afiŝoj por la rolulo de DiCaprio) == Eldonitaj kolektoj == * Renato Casaro: Afriko. {{ISBN|978-3-7888-1412-0}} . * Renato Casaro: Filma Arto. {{ISBN|3-9806443-0-8}} . * Renato Casaro: Pentrita Filmojn. {{ISBN|3-9801878-1-0}} [[Special:BookSources/3-9801878-1-0|<bdi>3-9801878-1-0</bdi>]]. * ''afrikaj Memoroj''. {{ISBN|978-3-87314-477-4}} [[Special:BookSources/978-3-87314-477-4|<bdi>978-3-87314-477-4</bdi>]]. * Renato Casaro: La Arto de Filma Pentraĵo. {{ISBN|978-88-98843-50-3}} [[Special:BookSources/978-88-98843-50-3|<bdi>978-88-98843-50-3</bdi>]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.casaro-renato-art.com/}} * {{IMDb nomo|2514755}} * [https://www.filmposter-archiv.de/kinoplakat-grafiker.php?id=46 Renato Casaro] ĉe Filmposter-Archiv {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Casaro, Renato }} [[Kategorio:Italaj ilustristoj]] [[Kategorio:Italaj artistoj]] 7nvx5gkopdu20cau5hp7xje5d4ymggp 0 925427 9405262 9227071 2026-06-17T07:35:44Z Sj1mor 12103 9405262 wikitext text/x-wiki {{unua}}{{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Joe Bazilio Costa''' (27a de septembro 1957) estas brazila artisto, desegnisto, verkisto, muzikisto, fotisto, aktoro kaj kinreĝisoro. Li jam faris 3 filmojn en la internacia lingvo [[Esperanto]]: ''Tiel estas la vivo'' (2002), ''[[Gerda malaperis (filmo)|Gerda malaperis]]'' (2006) kaj ''La patro'' (2007). Li jam gajnis premiojn internaciajn en Eŭropo kaj Usono pro la esperantaj filmoj kaj ankaŭ du premiojn en Rusio pro [[fotografio]]j rilataj al esperanta temo. Krom la instruado de Esperanto ekde 2001, Joe ankaŭ laboras kiel helpanto en urba konsilantaro en la eta urbo Formiga (Formiko) en la ŝtato [[Minas Gerais]], Brazilo. Kiel muzikisto li jam gajnis diversajn festivalojn kaj ankaŭ laboris kiel gitaristo kune kun kelkaj famaj brazilaj kantistoj. Entreprenisto, li produktas personajn objektojn el [[ceramiko]] kaj ankau faras propagandajn materialojn por komerco kaj industrio. Li amas naturon kaj ŝategas ekstremajn sportojn, kaj ankaŭ laboras en grupo por esplorado kaj konservado de [[kaverno]]j. Li havas viglan partoprenadon en la esperanta medio kaj daŭre instruas Esperanton en sia urbo Formiga. Joe Bazilio estas gastiganto por esperantistoj el iu ajn lando. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{IMDb nomo|id=nm7232582}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brazilaj artistoj]] [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] ry2jlde885gvouc87mka5ag2amd7i3z 0 927439 9405171 9233890 2026-06-17T05:17:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405171 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-DC|situo sur mapo=Francio Montpellier|zomo=13}} La '''CGIAR''' (antaŭe {{Lang-en|Consultative Group on International Agricultural Research}}, signifante '''Konsulta Grupo pri Internacia Agrikultura Esploro''') estas [[konsorcio]] de [[Esplorcentro|esplorcentroj]], kies tasko estas pliigi [[Nutra sekureco|nutraĵsekurecon]], redukti kamparan [[Malriĉeco|malriĉecon]], plibonigi homan sanon kaj nutradon, kaj certigi daŭrigeblan administradon de naturaj rimedoj.<ref>{{Cite web|last=|date=2022-05-17|title=CGIAR launches initiative to build food security policy in 6 countries|url=https://www.devex.com/news/sponsored/cgiar-launches-initiative-to-build-food-security-policy-in-6-countries-103261|access-date=2023-05-29|website=Devex|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=CIP in the CGIAR|url=https://cipotato.org/research/cip-in-the-cgiar/|access-date=2023-05-29|website=International Potato Center|language=en-US}}</ref> Ĝi kunordigas la laboron de 15 centroj, en kunlaboro kun partneraj organizoj, naciaj kaj regionaj esplorinstitutoj, akademio, la [[privata sektoro]] kaj [[civila socio]].<ref>{{cite web|last=Rice|first=Africa|url=http://www.cgiar.org/cgiar-consortium/research-centers/|title=CGIAR|website=Consortium.cgiar.org|access-date=2012-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120728112044/http://www.cgiar.org/cgiar-consortium/research-centers/|archive-date=2012-07-28}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gates|first=Bill|title=You've probably never heard of CGIAR, but they are essential to feeding our future|url=https://www.gatesnotes.com/Development/How-CGIAR-is-feeding-our-future|access-date=2023-02-02|website=gatesnotes.com}}</ref> '''CGIAR''' origine estis [[akronimo]] por la Konsulta Grupo pri Internacia Agrikultura Esploro; tamen, post interna reformo, oni decidis, ke ĝi ne plu estos ligita al la akronimo kaj CGIAR estos la nomo uzata por identigi ĝin. CGIAR ricevis la unuan Premion Reĝo Baudouin en 1980/1981. == Priskribo == Internacinivele temas pri strategia partnereco de 64 membroj, kiu kunlaboras kun vasta gamo da registaraj organizaĵoj, civilsociaj organizaĵoj kaj la [[privata sektoro]] tutmonde. CGIAR-membroj inkluzivas 21 [[Evolulando|evolulandojn]], 26 [[Industrilando|industriigitajn landojn]], kvar kunsponsorojn kaj dek tri internaciajn organizaĵojn. Nuntempe, pli ol 8 000 sciencistoj kaj dungitoj en pli ol 100 landoj aktivas por CGIAR.<ref>{{Cite web|title=Funders|url=https://www.cgiar.org/funders/|access-date=2022-12-14|website=CGIAR|language=en-US}}</ref> La fonda celo de CGIAR estis "batali kontraŭ manĝaĵmankoj en [[Tropikoj|tropikaj]] kaj [[Subtropiko|subtropikaj]] landoj per esplorado kaj investado en novaj, alt-produktemaj [[Kultivaĵo|kultivaĵvariaĵoj]] kaj plibonigita [[brutbredado]]." <ref>{{Cite web|last=Lee|first=Uma|date=17 March 2021|title=Moving towards "One CGIAR"|url=https://www.rural21.com/english/a-closer-look-at/detail/article/moving-towards-one-cgiar.html|access-date=2023-02-02|website=www.rural21.com|language=en-GB}}</ref> La 15 centroj kiuj konsistigas la konsorcion estas [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitcelaj organizaĵoj]], ĉefe situantaj en evolulandoj. Ĉiu centro havas sian propran sendependan organizaĵon kun estrara, administra kaj scienca personaro. Esplorado estas farata laŭ politikoj establitaj de la komitato de la konsorcio. == Esplorprogramoj == La jenaj esplorprogramoj konsistigis la CGIAR-Esplorpaperaron de 2017-2021 (ĉefaj centroj montritaj en krampoj): * FISH - Fish Agri-Food Systems<ref>{{Cite web|title=FISH CRP|url=https://fish.cgiar.org/|access-date=2021-10-24|website=CGIAR Research Program on FISH|language=en}}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ([[:en:WorldFish|WorldFish]])<ref>{{Cite web|title=WorldFish|url=https://www.worldfishcenter.org/|url-status=live|access-date=24 October 2021|website=WorldFish|archive-url=https://web.archive.org/web/20021104073726/http://www.worldfishcenter.org:80/|archive-date=4 November 2002}}</ref> * FTA - Forests, Trees, and Agroforestry<ref>{{cite web|title=Home|url=http://www.foreststreesagroforestry.org/|access-date=21 June 2019|website=Forests, Trees and Agroforestry}}</ref> ([[:en:CIFOR|CIFOR]]) * Grain Legumes and Dryland Cereals<ref>{{Cite web|title=GLDC|url=http://gldc.cgiar.org/|access-date=2021-11-21|website=Grain Legumes and Dryland Cereals|language=en-US|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121054959/http://gldc.cgiar.org/}}</ref> ([[:en:International_Crops_Research_Institute_for_the_Semi-Arid_Tropics|ICRISAT]]) * WHEAT<ref>{{cite web|title=CGIAR Research Program on WHEAT|url=https://wheat.org/|access-date=21 June 2019|website=CGIAR Research Program on WHEAT}}</ref> - Global Alliance for Improving Food Security and the Livelihoods of the Resource-poor in the Developing World ([[:en:International_Maize_and_Wheat_Improvement_Center|CIMMYT]]) * Livestock<ref>{{Cite web|title=CGIAR Research Program on Livestock|url=https://livestock.cgiar.org/|access-date=2021-11-21|website=CGIAR Research Program on Livestock|language=en}}</ref> ([[:en:International_Livestock_Research_Institute|ILRI]]) * Maize<ref>{{Cite web|title=This is Maize CRP|url=https://maize.org/|access-date=2021-11-21|website=CGIAR Research Program on MAIZE|language=en-US}}</ref> (CIMMYT) * Rice<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://ricecrp.org/|access-date=2021-11-21|website=RICE: CGIAR Research Program on Rice Agri-Food Systems|language=en-US}}</ref> ([[:en:International_Rice_Research_Institute|IRRI]]) * RTB - Roots, Tubers and Bananas <ref>{{cite web|title=Home|url=http://www.rtb.cgiar.org/|access-date=21 June 2019|website=CGIAR Roots, Tubers, and Bananas Program (RTB-CGIAR)}}</ref> ([[:en:International_Potato_Center|CIP]])<ref>{{cite web|title=CIP|url=https://cipotato.org/|access-date=21 June 2019|website=[[International Potato Center]] (CIP)}}</ref> === Tutmondaj Integraj Programoj === Transversaj Tutmondaj Integraj Programoj formiĝis por kunlabori proksime kun la Programoj pri Agro-Nutraĵaj Sistemoj ene de koncernaj agro-ekologiaj sistemoj. Kvar programoj formis parton de la Portfolio de 2017-2021. * CCAFS - Climate Change, Agriculture and Food Security<ref>{{cite web|title=CCAFS: CGIAR research program on Climate Change, Agriculture and Food Security|url=https://ccafs.cgiar.org/|access-date=21 June 2019|website=CGIAR research program on Climate Change, Agriculture and Food Security}}</ref> (CIAT)<ref>{{cite web|title=HOME|url=https://ciat.cgiar.org/|access-date=21 June 2019|website=[[International Center for Tropical Agriculture]] (CIAT)}}</ref> * A4NH - Agriculture for Nutrition and Health<ref>{{cite web|title=Agriculture for Nutrition and Health|url=http://a4nh.cgiar.org/|access-date=21 June 2019|website=CGIAR Research Program on Agriculture for Nutrition and Health}}</ref> ([[:en:International_Food_Policy_Research_Institute|IFPRI]]) * PIM<ref>{{cite web|title=Policies, Institutions and Markets - CGIAR Research Program|url=http://pim.cgiar.org/|access-date=21 June 2019|website=CGIAR Policies, Institutions and Markets}}</ref> - Policies, Institutions, & Markets ([[:en:International_Food_Policy_Research_Institute|IFPRI]]) * WLE - [[:en:Water,_Land_and_Ecosystems|Water, Land and Ecosystems]]<ref>{{cite web|title=Water, Land and Ecosystems|url=https://wle.cgiar.org/|access-date=21 June 2019|website=CGIAR Water, Land and Ecosystems|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251017150006/https://wle.cgiar.org/|archivedate=2025-10-17}}</ref> ([[:en:International_Water_Management_Institute|IWMI]]) === Eksaj programoj === * GRiSP - A [[:en:Global_Rice_Science_Partnership|Global Rice Science Partnership]] (IRRI)<ref>{{cite web|date=2010-11-12|title=European Commission : CORDIS : Go local: Member States Newsroom|url=http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=MSS_NEWS_ALL&ACTION=D&DOC=4&CAT=NEWS&QUERY=012b4b073857:b44b:5b7f7a50&RCN=32754|access-date=2012-07-18|website=[[European Commission]] CORDIS|archive-date=14 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014185947/http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=MSS_NEWS_ALL&ACTION=D&DOC=4&CAT=NEWS&QUERY=012b4b073857:b44b:5b7f7a50&RCN=32754}}</ref> * Aquatic Agricultural Systems<ref name="aas.cgiar.org">{{Cite web|title=Home &#124; Aquatic Agricultural Systems|url=http://aas.cgiar.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130211061513/http://aas.cgiar.org/|archive-date=2013-02-11|website=CGIAR Aquatic Agricultural Systems}}</ref> - Harnessing the Development Potential of Aquatic Agricultural Systems<ref name="aas.cgiar.org" /> for the Poor and Vulnerable ([[:en:WorldFish_Center|WorldFish]]) * More Meat, Milk and Fish<ref>{{cite web|date=8 February 2013|title=CGIAR Research Program on Livestock and Fish - More meat, milk and fish by and for the poor|url=http://livestockfish.cgiar.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208142445/http://livestockfish.cgiar.org/|archive-date=8 February 2013|access-date=21 June 2019}}</ref> by and for the poor (ILRI)<ref>{{cite web|title=International Livestock Research Institute|url=https://www.ilri.org/|access-date=21 June 2019|website=International Livestock Research Institute}}</ref> * Dryland Systems<ref>{{Cite web|title=CGIAR Research Program on Dryland Systems / CGIAR|work=CGIAR|url=http://www.cgiar.org/our-research/cgiar-research-programs/cgiar-research-program-on-dryland-systems/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120707031122/http://www.cgiar.org/our-research/cgiar-research-programs/cgiar-research-program-on-dryland-systems/|archive-date=2012-07-07}}</ref> * Humidtropics * Grain Legumes<ref>{{cite web|title=CGIAR Research Program on Grain Legumes / CGIAR|url=http://www.cgiar.org/our-research/cgiar-research-programs/cgiar-research-program-on-grain-legumes/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130123220025/http://www.cgiar.org/our-research/cgiar-research-programs/cgiar-research-program-on-grain-legumes/|archive-date=2013-01-23|access-date=2013-01-23}}</ref> (ICRISAT) == Historio == En majo 1971, 11 landoj kaj 9 organizaĵoj fondis la CGIAR kun la konvinko, ke agrikultura scienco estas grava rimedo por kontraŭbatali mondan malsaton. La fondintoj estis: {| class="wikitable" |- valign="top" | * [[Belgio]] * [[Kanado]] * [[Danio]] * [[Francio]] * [[Germanio]] * [[Nederlando]] * [[Norvegio]] * [[Svedio]] * [[Svislando]] * [[Unuiĝinta Reĝlando]] * [[Usono]] | * [[Banko por Azia Disvolviĝo|Azia Disvolviĝa Banko]] * [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]] (FAO) * [[Interamerika Banko por Disvolviĝo|Interamerika Evolubanko]] * ''Internacia Evolua Esplorcentro'' ([[d:Q868017]]) * [[Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado|Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado]] ([[UNDP]]) * [[Monda Banko]] * [[Fondaĵo Ford]] * [[Fondaĵo Kellogg]] * [[Fondaĵo Rockefeller]] |} Poste, aliaj landoj kaj organizaĵoj aliĝis al la iniciato, kiuj estas: {| class="wikitable" |- valign="top" | {| class="wikitable" !Lando !Jaro |- | [[Aŭstralio]] | rowspan="2" |1972 |- | [[Japanio]] |- | [[Italio]] | rowspan="3" |1975 |- | [[Niĝerio]] |- | [[Sauda Arabio]] |- | [[Nov-Zelando]] | rowspan="2" |1979 |- | [[Irlando]] |- | [[Meksiko]] | rowspan="2" |1980 |- | [[Filipinoj]] |- | [[Barato]] |1981 |} | {| class="wikitable" !Lando !Jaro |- | [[Hispanio]] |1981 |- | [[Brazilo]] | rowspan="2" |1984 |- | [[Ĉinio]] |- | [[Finnlando]] |1984 |- | [[Aŭstrio]] |1985 |- | [[Luksemburgio]] | rowspan="2" |1991 |- | [[Sud-Koreio]] |- | [[Indonezio]] |1993 |- | [[Rusio]] | rowspan="2" |1994 |- | [[Kolombio]] |} | {| class="wikitable" !Lando !Jaro |- | [[Bangladeŝo]] | rowspan="6" |1995 |- | [[Egiptio|EgiptIo]] |- | [[Irano]] |- | [[Kenjo]] |- | [[Rumanio]] |- | [[Sirio]] |- | [[Eburbordo]] |1996 |- | [[Pakistano]] | rowspan="3" |1997 |- | [[Sud-Afriko]] |- | [[Portugalio]] |} | {| class="wikitable" !Lando !Jaro |- | [[Peruo]] | rowspan="2" |1997 |- | [[Tajlando]] |- | [[Ugando]] |1998 |- | [[Israelo]] | rowspan="3" |2002 |- | [[Malajzio]] |- | [[Maroko]] |- | [[Turkio]] |2005 |} |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.cgiar.org/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1971]] [[Kategorio:Monda Banko]] [[Kategorio:Interregistaraj organizaĵoj]] qfq5hh3q166omen7kzk5jvdj5fmqkgm 0 928700 9404970 9296942 2026-06-16T20:24:44Z Sj1mor 12103 9404970 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Bertram Richard BROOKER''' (naskita la 31-an de marto 1888 en [[Croydon]], [[Anglio]]; mortis la 21-an de marto 1955 en [[Toronto]], [[Kanado]]) estis kanada pentristo, romanisto, poeto, ĵurnalisto kaj reklamisto.<ref>Obituary, Globe and Mail, March 22, 1955</ref> Aldone al sia arta laboro, li estis produktiva verkisto, produktante verkojn en diversaj literaturaj ĝenroj, inkluzive de romanoj, poezio, teatraĵoj, eseoj kaj scenaroj.<ref name="King 2018">{{Cite book|url=https://www.aci-iac.ca/art-books/bertram-brooker/biography|title=Bertram Brooker: Life & Work|last=King|first=James|publisher=Art Canada Institute|year=2018|isbn=978-1-4871-0177-0|location=Toronto}}</ref> Li estas konsiderata unu el la unuaj [[Abstraktismo|abstraktaj]] artistoj de Kanado kaj faris signifan kontribuon al la disvolviĝo de la moderna arta scenejo de la lando.<ref name="Murray1999">Joan Murray.''[https://books.google.com/books?id=6LYt7bMAMesC&pg=PA250 Canadian Art in the Twentieth Century]''. Dundurn; November 1999. {{ISBN|978-1-55002-332-9}}. p. 40-41.</ref> Brooker estis pioniro de [[Abstrakta pentrarto|abstrakta pentrado]] en Kanado. Liaj verkoj karakteriziĝas per dinamikaj komponaĵoj kaj la uzo de aŭdacaj koloroj. Unu konata pentraĵo estas ''Still Life (Variacio n-ro 3)'', abstrakta interpreto de pentrita aranĝaĵo.<ref>{{cite web|title=Lecture by Michael Parke-Taylor, Abstraction and Realism: The Versatile Genius of Bertram Brooker|url=https://mcmichael.com/event/bertram-brooker-when-we-awake/|website=mcmichael.com|publisher=McMichael Canadian Art Collection, Kleinburg, March 13, 2024|access-date=8 May 2024}}</ref> Krom pentrado, Brooker ankaŭ estis sukcesa verkisto. Lia romano ''Think of the Earth'' gajnis la Premion de la Ĝenerala Guberniestro en 1936. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/bertram-richard-brooker/ "Bertram Richard Brooker"]. ''The Canadian Encyclopedia''. * [http://umanitoba.ca/libraries/units/archives/collections/complete_holdings/ead/html/brooker.shtml Bertram Brooker posedaĵoj ĉe la arkivoj de la Universitato de Manitobo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211005102715/https://umanitoba.ca/libraries/units/archives/collections/complete_holdings/ead/html/brooker.shtml |date=2021-10-05 }} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Brooker, Bertram}} [[Kategorio:Mortintoj en 1955]] [[Kategorio:Kanadaj pentristoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] koh7j42z2phetmqov7aqtlgwcsrh8ut 0 930446 9404590 9262717 2026-06-16T13:48:07Z Claudio Pistilli 25073 9404590 wikitext text/x-wiki ==Biografioj== {{Div col|cols = 3}} ** [[:de:Georg Aemilius|Georg Aemilius]] (1517-1569) * [[Johannes Aepinus]] (1499-1553) * [[Johannes Agricola]] (1494-1566) ** [[:de:Ludwig Agricola|Ludwig Agricola]] (1508-1540) * [[Mikael Agricola]] (1507-1557) ** [[:de:Stephan Agricola|Stephan Agricola]] (1491-1547) ** [[:en:Johann Agricola Eisleben|Johann Agricola Eisleben]] (1560-1594) * [[Erasmus Alber]] (1498-1553) ** [[:de:Matthäus Alber|Matthäus Alber]] (1495-1570) ** [[:de:Alexander Alesius|Alexander Alesius]] (1500-1565) ** [[:de:Symphorian Altbießer|Symphorian Altbießer]] (1475-1537) ** [[:de:Andreas Althamer|Andreas Althamer]] (1500-1539) ** [[:de:Menso Alting|Menso Alting]] (1541-1612) ** [[:de:Johannes Amandi|Johannes Amandi]] (1470-1530) * [[Nikolaus von Amsdorf]] (1483-1565) ** [[:de:Jakob Andreae|Jakob Andreae]] (1528-1590) ** [[:de:Laurentius Andreae|Laurentius Andreae]] (1470-1552) ** [[:de:Georg III. (Anhalt-Plötzkau)|Georg von Anhalt]] (1507-1553) ** [[:de:Georg Aportanus|Georg Aportanus]] (1495-1530) * [[Caspar Aquila]] (1488-1560) ** [[Benedictus Aretius]] (1522-1574) * [[Jacobus Arminius]] (1560-1609) ** [[:de:Jan Augusta|Jan Augusta]] (1500-1572) * [[Johannes Aurifaber (Vimariensis)]] (1519-1575) ** [[:de:Johannes Aurifaber (Vratislaviensis)|Johannes Aurifaber (Vratislaviensis)]] (1517-1568) ** [[:de:Johannes Bader|Johannes Bader]] (1487-1545) ** [[:de:Giovanni Beccaria (Reformator)|Giovanni Beccaria]] (1508-1580) ** [[:de:Johann Bernhard|Johann Bernhard]] (1500-1551) * [[Bartholomäus Bernhardi]] (1487-1551) ** [[:de:Louis de Berquin|Louis de Berquin]] (1485-1529) ** [[:de:Jacob Beurlin|Jacob Beurlin]] (1520-1561) ** [[:de:Christian Beyer (Rechtsgelehrter)|Christian Beyer]] (1482-1535) ** [[:de:Hartmann Beyer|Hartmann Beyer]] (1516-1577) * [[Teodoro Beza]] (1519-1605) * [[Theodor Bibliander]] (1509-1564) ** [[:de:Theobald Billicanus|Theobald Billicanus]] (1493-1554) ** [[:de:Ambrosius Blarer|Ambrosius Blarer]] (1492-1564) ** [[:de:Jörg Blaurock|Jörg Blaurock]] (1492-1529) * [[Andreo Karlostado|Andreas Bodenstein]] (1486-1541) * [[Anne Boleyn|Ana Bolena]] (1507-1536) ** [[:de:Hermann Bonnus|Hermann Bonnus]] (1504-1548) ** [[:de:Caspar Borner|Caspar Borner]] (1492-1547) * [[Martin Cellarius|Martin Borrhaus]] (1499-1564) ** [[:de:Guido von Bray|Guy de Bray]] (1522-1567) * [[Johann Brenz|Johannes Brenz]] (1499-1570) ** [[:en:Guido von Bray|Guido de Bres]] (1522-1567) ** [[:de:Johann Briesmann|Johann Briesmann]] (1488-1549) ** [[:de:Eberhard Brisger|Eberhard Brisger]] (1490-1545) * [[Gregor Brück]] (1484-1557) ** [[:de:Fridolin Brunner|Fridolin Brunner]] (1498-1570) ** [[:de:Leonhard Brunner|Leonhard Brunner]] (1500-1558) ** [[:de:Simon Bruns|Simon Bruns]] (1525-1570) * [[Marteno Bucero|Martin Bucer]] (1491-1551) * [[George Buchanan]] (1506-1582) ** [[:de:Georg Buchholzer|Georg Buchholzer]] (1503-1566) * [[Simono Budny|Szymon Budny]] (1530-1593) * [[Johannes Bugenhagen]] (1485-1558) * [[:Heinrich Bullinger]] (1504-1575) ** [[:en:Johannes Bünderlin|Johannes Bünderlin]] (1498-1539) ** [[:de:Benedikt Burgauer|Benedikt Burgauer]] (1494-1576) ** [[:de:Adrian Buxschott|Adrian Buxschott]] (1493-1561) ** [[:de:Michael Caelius|Michael Caelius]] (1492-1559) * [[Johano Kalvino|Johannes Calvin]] (1509-1564) * [[Wolfgang Capito]] (1478-1541) ** [[:de:Andreas Cellarius (Theologe)|Andreas Cellarius]] (1503-1562) ** [[:de:Michael Cellarius|Michael Cellarius]] (1490-1548) * [[Martin Chemnitz]] (1522-1586) * [[David Chytraeus|David Chyträus]] (1530-1600) ** [[:de:Adolf Clarenbach (Märtyrer)|Adolf Clarenbach]] (1497-1529) ** [[:de:John Colet|John Colet]] (1467-1519) ** [[:de:Johannes Comander|Johannes Comander]] (1484-1557) ** [[:de:Konrad Cordatus|Konrad Cordatus]] (1480-1546) * [[Antonius Corvinus Rabe|Anton Corvinus]] (1501-1553) * [[Thomas Cranmer]] (1480-1556) * [[Thomas Cromwell]] (1485-1540) * [[Caspar Cruciger la Maljuna]] (1504-1548) * [[Caspar Cruciger la Juna]] (1525-1597) ** [[:de:Abraham Culvensis|Abraham Culvensis]] (1509-1545) ** [[:en:Alexander Cunningham|Alexander Cunningham]] (1515-1574) ** [[:de:Valentin Curtius|Valentin Curtius]] (1493-1567) ** [[:de:Marcin Czechowic|Marcin Czechowic]] (1532-1613) ** [[:de:Giulio da Milano|Giulio da Milano]] (1504-1581) ** [[:de:Jurij Dalmatin|Jurij Dalmatin]] (1547-1589) ** [[:de:Jakob Dammann|Jakob Dammann]] (1534-1591) ** [[:de:Petrus Dathenus|Petrus Dathenus]] (1531-1588) ** [[:de:Franz Davidis|Franz Davidis]] (1510-1579) ** [[:de:Nikolaus Decius|Nikolaus Decius]] (1485-1546) ** [[:de:Hans Denck|Hans Denck]] (1500-1527) ** [[:en:Henry Denne|Henry Denne]] (1495-1527) ** [[:de:Matthias Devai|Matthias Devai]] (1500-1545) ** [[:de:Veit Dietrich|Veit Dietrich]] (1506-1549) ** [[:de:Johann Dölsch|Johann Dölsch]] (1486-1523) ** [[:de:Johann Draconites|Johann Draconites]] (1494-1566) ** [[:de:Johannes Dreyer|Johannes Dreyer]] (1500-1544) ** [[:de:Balthasar Düring|Balthasar Düring]] (1466-1529) ** [[:de:Paul Eber|Paul Eber]] (1511-1569) ** [[:de:Johann Eberlin von Günzburg|Johann Eberlin von Günzburg]] (1470-1533) ** [[:de:Johann Eck|Johann Eck]] (1494-1554) ** [[:de:Paul von Eitzen|Paul von Eitzen]] (1521-1598) ** [[:en:Christian Entfelder|Christian Entfelder]] (1516-1546) * [[Francisco de Enzinas]] (1518-1552) ** [[:de:Matthias Erb|Matthias Erb]] (1494-1571) ** [[:de:Christoph Ering|Christoph Ering]] (1491-1554) ** [[:de:Theodor Fabricius|Theodor Fabricius]] (1501-1570) * [[Paul Fagius]] (1504-1549) ** [[:de:Guillaume Farel|Guillaume Farel]] (1489-1565) ** [[:de:Matthias Flacius|Matthias Flacius]] (1520-1575) ** [[:de:Johann Forster (Theologe)|Johann Forster]] (1496-1556) * [[Martin Frecht]] (1494-1556) ** [[:de:Johannes Frosch|Johannes Frosch]] (1485-1533) ** [[:de:Sebastian Fröschel|Sebastian Fröschel]] (1497-1570) ** [[:de:Philipp Gallicius|Philipp Gallicius]] (1504-1566) ** [[:de:Nicolaus Gallus|Nicolaus Gallus]] (1516-1570) ** [[:de:Johannes Garcaeus der Ältere|Johannes Garcaeus la Maljuna]] (1502-1558) ** [[:de:Thomas Gassner|Thomas Gassner]] (1500-1548) ** [[:de:Gerhard Geldenhauer|Gerhard Geldenhauer]] (1482-1542) ** [[:de:Johannes Gigas (Theologe)|Johannes Gigas]] (1514-1581) ** [[:de:Johann Glandorp|Johann Glandorp]] (1501-1564) ** [[:de:Nikolaus Glossenus|Nikolaus Glossenus]] (151-1547) ** [[:de:Petrus Gonesius|Petrus Gonesius]] (1525-1573) * [[Johann Gramann|Johannes Gramann]] (1487-1541) ** [[:en:Kaspar Gräter|Kaspar Gräter]] (1501-1557) * [[Konrad Grebel]] (1498-1526) ** [[:de:Daniel Greser|Daniel Greser]] (1504-1591) ** [[:de:Kaspar Gretter|Kaspar Gretter]] (1501-1557) ** [[:de:Argula von Grumbach|Argula von Grumbach]] (1492-1554) * [[Simon Grynaeus]] (1493-1541) ** [[:de:Augustin Gschmus|Augustin Gschmus]] (1490-1543) ** [[:en:Rudolf Gualther|Rudolf Gualther]] (1519-1586) ** [[:de:Caspar Güttel|Caspar Güttel]] (1471-1542) ** [[:de:Berchtold Haller (Theologe)|Berchtold Haller]] (1492-1536) ** [[:de:Hermann Hamelmann|Hermann Hamelmann]] (1526-1595) ** [[:de:Patrick Hamilton|Patrick Hamilton]] (1504-1528) * [[Albert Hardenberg]] (1510-1574) ** [[:de:Nikolaus Hausmann|Nikolaus Hausmann]] (1478-1538) * [[Kaspar Hedio]] (1494-1552) ** [[:de:Jacob Heerbrand|Jacob Heerbrand]] (1521-1600) ** [[:de:Johann Hefentreger|Johann Hefentreger]] (1497-1542) ** [[:de:Peter Hegemon|Peter Hegemon]] (1512-1560) ** [[:de:Christoph Hegendorf|Christoph Hegendorf]](1500-1540) ** [[:de:Jacob Hegge|Jacob Hegge]] (1501-1529) ** [[:de:Kaspar Heidenreich|Kaspar Heidenreich]] (1510-1586) ** [[:en:Thomas Helwys|Thomas Helwys]] (1550-1616) ** [[:de:Johann Heß|Johann Heß]] (1490-1547) ** [[:de:Tilemann Heßhusen|Tilemann Heßhusen]] (1527-1588) ** [[:de:Friedrich Heinrich Himmel|Heinrich Himmel]] (1765-1814) ** [[:de:Sebastian Hofmeister|Sebastian Hofmeister]] (1494-1533) * [[Johannes Honterus]] (1498-1549) ** [[:en:Richard Hooker|Richard Hooker]] (1554-1600) ** [[:de:John Hooper|John Hooper]] (1495-1555) ** [[:de:Johann Horn (Theologe, um 1490)|Johann Horn]] (1490-1547) ** [[:de:Franciscus Hotomanus|François Hotman]] (1524-1590) ** [[:de:Caspar Huberinus|Caspar Huberinus]] (1500-1553) ** [[:de:Konrad Hubert|Konrad Hubert]] (1507-1577) * [[Balthasar Hubmaier]] (1485-1528) * [[Jan Hus]] (1370-1415) ** [[:de:Andreas Hyperius|Andreas Hyperius]] (1511-1564) ** [[:de:Hartmann Ibach|Hartmann Ibach]] (1487-1533) ** [[:de:Christoph Irenäus|Christoph Irenäus]] (1522-1595) * [[Franciscus Irenicus|Franz Irenicus]] (1495-1553) ** [[:de:Johann Isenmann|Johann Isenmann]] (1495-1574) ** [[:de:Matthias von Jagow|Matthias von Jagow]] (1480-1544) * [[Justus Jonas la Maljuna]] (1493-1555) ** [[:en:George Joye|George Joye]] (1495-1553) ** [[:de:Leo Jud|Leo Jud]] (1482-1542) ** [[:de:Matthäus Judex|Matthäus Judex]] (1528-1564) * [[Franciscus Junius la Maljuna]] (1545-1602) ** [[:de:Leonhard Kaiser|Leonhard Kaiser]] (1480-1527) ** [[:de:Kaspar Kantz|Kaspar Kantz]] (1483-1544) ** [[:de:Georg Parsimonius|Georg Karg]] (1512-1576) ** [[:de:Stefan Kempe|Stefan Kempe]] (1521-1540) ** [[:de:Johannes Kessler (Theologe)|Johannes Kessler]] (1502-1574) ** [[:de:Heinrich von Kettenbach|Heinrich von Kettenbach]] (1473-1524) ** [[:de:Thomas Kirchmeyer|Thomas Kirchmeyer]] (1508-1563) ** [[:en:Timotheus Kirchner|Timotheus Kirchner]] (1533-1587) ** [[:de:Walter Klarer (1500–1567)|Walter Klarer (1500–1567)]] ** [[:de:Pankratius Klemme|Pankratius Klemme]] (1475-1546) ** [[:de:Jacob Knade|Jacob Knade]] (1495-1564) ** [[:de:Johannes Knipstro|Johannes Knipstro]] (1497-1556) ** [[:de:Andreas Knöpken|Andreas Knöpken]] (1468-1539) * [[John Knox]] (1514-1572) ** [[:de:Franz Kolb (Theologe)|Franz Kolb]] (1465-1535) ** [[:de:Johann Konrad Ulmer|Johann Konrad Ulmer]] (1519-1600) ** [[:de:Adam Krafft|Adam Krafft]] (1493-1558) ** [[:de:Nikolaus Krage|Nikolaus Krage]] (1500-1559) ** [[:de:Gottschalk Kruse|Gottschalk Kruse]] (1499-1540) ** [[:en:Abraham Culvensis|Abraomas Kulvietis]] (1509-1545) ** [[:de:Johannes Kymaeus|Johannes Kymaeus]] (1498-1552) ** [[:de:Johann Lachmann|Johann Lachmann]] (1491-1538) ** [[:de:Franz Lambert von Avignon|Franz Lambert von Avignon]] (1480-1537) ** [[:en:Johann Lange (Theologe)|Johann Lange (Teologo)]] ** [[:de:Johannes Langer|Johannes Langer]] (1485-1548) ** [[:en:Hubert Languet|Hubert Languet]] (1518-1581) ** [[:de:Johannes a Lasco|Johannes á Lasco]] (1499-1560) ** [[:en:Hugh Latimer|Hugh Latimer]] (1485-1555) ** [[:de:Anton Lauterbach|Anton Lauterbach]] (1502-1569) ** [[:de:Johannes Lening|Johannes Lening]] (1491-1566) ** [[:de:Johannes Ligarius|Johannes Ligarius]] (1529-1596) ** [[:de:Konrad Limmer|Konrad Limmer]] (1522-1592) ** [[:de:Wenzeslaus Linck|Wenzeslaus Linck]] (1983-1553) * [[Johann Lindemann]] (1488-1554) ** [[:en:Johannes Lingarius|Johannes Lingarius]] (1529-1596) ** [[:de:Francesco Lismanini|Francesco Lismanini]] (1504-1566) ** [[:de:Kaspar Löner|Kaspar Löner]] (1493-1546) ** [[:de:Johannes Lonicer|Johannes Lonicer]] (1499-1569) ** [[:de:Johann Lüdecke|Johann Lüdecke]] (1510-1559) * [[Marteno Lutero]] (1483-1546) ** [[:de:Johannes Lycaula|Johannes Lycaula]] (1521-1572) ** [[:de:Agostino Mainardi|Agostino Mainardi]] (1482-1563) ** [[:de:Georg Major|Georg Major]] (1502-1574) ** [[:en:Johann Mantel I.|Johann Mantel]] (1468-1530) ** [[:de:Johann Mantel II.|Johann Mantel la 2-a]] (1495-1542) ** [[:de:Felix Manz|Felix Manz]] (1498-1527) * [[Johann Marbach]] (1521-1581) ** [[:en:Johannes Marbach|Johannes Marbacher]] (1521-1591) ** [[:de:Hermann Marsow|Hermann Marsow]] (1485-1555) * [[Pietro Martire Vermigli]] (1499-1562) ** [[:de:Johannes Matthesius|Johannes Matthesius]] (1504-1565) ** [[:en:Martynas Mažvydas|Martynas Mažvydas]] (1510-1563) ** [[:de:Nikolaus Medler|Nikolaus Medler]] (1502-1551) ** [[:de:Kaspar Megander|Kaspar Megander]] (1495-1545) * [[Filipo Melanktono]] (1497-1560) ** [[:de:Dionysius Melander|Dionysius Melander]] (1486-1561) * [[Justus Menius]] (1499-1558) ** [[:de:Angelus Merula|Angelus Merula]] (1482-1557) ** [[:de:Michael Meurer|Michael a Muris Galliculus]] (1475-1537) ** [[:de:Sebastian Meyer|Sebastian Meyer]] (1465-1545) ** [[:de:Melchior Miritz|Melchior Miritz]] (1500-1531) * [[Ambrosius Moibanus]] (1494-1554) ** [[:de:Giovanni Mollio|Giovanni Mollio]] (1500-1553) ** [[:de:Jacob Montanus|Jakob Montanus]] (1470-1534) * [[Joachim Mörlin]] (1514-1571) ** [[:de:Maximilian Mörlin|Maximilian Mörlin]] (1516-1584) * [[Thomas Müntzer]] (1489-1525) ** [[:de:Anton Musa|Anton Musa]] (1485-1547) ** [[:de:Simon Musaeus|Simon Musaeus]] (1521-1576) ** [[:de:Andreas Musculus|Andreas Musculus]] (1514-1581) * [[Wolfgang Musculus]] (1497-1563) * [[Friedrich Myconius]] (1490-1546) * [[Oswald Myconius]] (1488-1552) ** [[:de:Francesco Negri (Reformator)|Francesco Negri]] (1500-1563) ** [[:de:Hieronymus Nopp|Hieronymus Nopp]] (14995-1551) * [[Bernardino Ochino]] (1487-1564) * [[Johannes Oecolampadius]] (1482=1531) ** [[:en:Georg Aemilius|Georg Oemler]] (1517-1569) ** [[:de:Caspar Olevian|Caspar Olevian]] (1536-1587) ** [[:de:Gerhard Omcke|Gerd Omeken]] (1485-1562) ** [[:de:Joachim (Ortenburg)|Joachim von Ortenburg]] (1530-1600) * [[Andreo Osiandro]] (1496-1552) ** [[:de:Jakob Otter|Jakob Otter]] (1485-1545) ** [[:de:Konrad Öttinger|Konrad Öttinger]] (1478–1541) * [[:de:Peder Palladius|Peder Palladius]] (1503-1560) ** [[Pietro Paolo Vergerio]] (1498-1565) ** [[:de:Johannes Pappus|Johannes Pappus]] (1549-1610) ** [[:de:Matthew Parker|Matthew Parker]] (1504-1575) ** [[:de:Georg Parsimonius|Georg Parsimonius]] (1512-1576) * [[Konrado Pelikano|Konrad Pellikan]] (1478-1556) * [[Laurentius Petri Nericius|Laurentius Petri]] (1499-1573) ** [[:de:Olaus Petri|Olaus Petri]] (1493-1552) ** [[:en:Caspar Peucer|Caspar Peucer]] (1525-1602) * [[Johann Pfeffinger]] (1493-1573) * [[Paulus Phrygio|Paul Phrygio]] (1483-1543) ** [[:de:Johannes Pistorius der Ältere|Johann Pistoris la Maljuna]] (1504-1583) ** [[:de:Tilemann Plathner|Tilemann Plathner]] (1490-1551) * [[Andreas Poach]] (1516-1585) ** [[:de:Georg von Polentz|Georg von Polentz]] (1478-1550) * [[Johann Gramann|Johannes Poliander]] (1487-1541) ** [[:de:Johann Pollius|Johann Pollius]] (1490-1562) ** [[:de:Stephan Praetorius|Stephan Praetorius]] (1536-1603) * [[Hieronimo de Prago]] (1365-1416) ** [[:de:Abdias Prätorius|Abdias Prätorius]] (1524-1573) ** [[:de:Jacobus Probst|Jacobus Probst]] (1486-1562) ** [[:de:Nikolaus Prugener|Nikolaus Prugener]] (1488-1557) ** [[:de:Erhard von Queis|Erhard von Queiß]] (1490-1529) * [[Ludwig Rabus]] (1523-1592) ** [[:de:Balthasar Raid|Balthasar Raid]] (1495-1565) ** [[:de:Stanislaus Rapagelanus|Stanislaus Rapagelanus]] (1485-1545) * [[Urbanus Rhegius]] (1489-1541) ** [[:de:Stephan Riccius|Stephan Riccius]] (1512-1588) ** [[:de:Johann Riebling|Johann Riebling]] (1494-1554) ** [[:de:Bartholomaeus Rieseberg|Bartholomaeus Rieseberg]] (1492-1566) ** [[:de:Erasmus Ritter (Theologe)|Erasmus Ritter]] (1481-1546) ** [[:de:Patroklus Römeling|Patroklus Römeling]] (1481-1571) ** [[:de:Georg Rörer|Georg Rörer]] (1492-1557) ** [[:de:Bartholomäus Rosinus|Bartholomäus Rosinus]] (1520-1586) ** [[:de:Jacob Runge|Jacob Runge]] (1527-1595) ** [[:de:Johann Rurer|Johann Rurer]] (1480-1542) ** [[:de:Heinrich Salmuth|Heinrich Salmuth]] (1522-1576) ** [[:de:Georg Saluz|Georg Saluz]] (1571-1645) ** [[:de:Jakob Salzmann|Jakob Salzmann]] (1484-1526) ** [[:de:Konrad Sam|Konrad Sam]] (1483-1533) ** [[:de:Erasmus Sarcerius|Erasmus Sarcerius]] (1501-1559) ** [[:de:Martin Schalling der Ältere|Martin Schalling la Maljuna]] (1490-1552) ** [[:de:Martin Schalling der Jüngere|Martin Schalling la Juna]] (1532-1608) * [[Christoph Schappeler]] (1472-1551) ** [[:de:Georg Scharnekau|Georg Scharnekau]] (1505-1558) ** [[:de:Jacob Schenck|Jacob Schenck]] (1508-1554) ** [[:de:Johann Schlaginhaufen|Johann Schlaginhaufen]] (1498-1560) ** [[:de:Johann Schnabel|Johann Schnabel]] (1491-1546) ** [[:de:Tilemann Schnabel|Tilemann Schnabel]] (1475-1559) ** [[:de:Simon Schneeweiß|Simon Schneeweiß]] (1502-1545) ** [[:de:Erhard Schnepf|Erhard Schnepf]] (1495-1558) ** [[:de:Johannes Schradin (Reformator)|Johannes Schradin]] (1500-1561) ** [[:de:Gervasius Schuler|Gervasius Schuler]] (1495-1563) ** [[:de:Jakob Schurtanner|Jakob Schurtanner]] (1450-1526) ** [[:de:Theobald Schwarz|Theobald Schwarz]] (1485-1561) * [[Kaspar Schwenckfeld]] (1489-1561) ** [[:en:Abraham Scultetus|Abraham Scultetus]] (1566-1624) ** [[:de:Jan Seklucjan|Jan Seklucjan]] (1510-1578) ** [[:de:Nikolaus Selnecker|Nikolaus Selnecker]] (1530-1596) * [[Menno Simons]] (1496-1561) ** [[:de:Ulrich Sitzinger|Ulrich Sitzinger]] (1525-1574) ** [[:de:Dominicus Sleupner|Dominicus Sleupner]] (1483-1547) ** [[:de:Joachim Slüter|Joachim Slüter]] (1490-1532) * [[Georgo Spalatino|Georg Spalatin]] (1484-1545) ** [[:de:Cyriacus Spangenberg|Cyriacus Spangenberg]] (1528-1604) * [[Johann Spangenberg]] (1484-1550) * [[Paul Speratus]] (1484-1551) ** [[:de:Johannes Spreter|Johannes Spreter]] (1490-1549) ** [[:de:Georg Stäheli|Georg Stäheli]] (1503-1573) ** [[:de:Johann Stammel|Johann Stammel]] (1519-1549) ** [[:de:Francesco Stancaro|Francesco Stancaro]] (1501-1574) * [[Michael Stifel|Michael Stiefel]] (1487-1567) ** [[:de:Johann Stoltz|Johann Stoltz]] (1514-1556) ** [[:de:Johann Stössel|Johann Stössel]] (1524-1576) ** [[:de:Jacob Stratner|Jacob Stratner]] (1495-1550) * [[Jacob Strauß]] (1480-1534) * [[Viktorin Strigel]] (1524-1569) ** [[:de:Simon Stumpf|Simon Stumpf]] (1480-1535) * [[Johannes Sturm]] (1507-1589) ** [[:de:Bartholomaeus Suawe|Bartholomaeus Suawe]] (1494-1566) ** [[:de:Simon Sulzer|Simon Sulzer]] (1508-1585) ** [[:de:Johann Sutel|Johann Sutel]] (1504-1575) ** [[:de:Johannes Sylvius Egranus|Johannes Sylvius Egranus]] (1480-1535) * [[:de:Caspar Tauber|Caspar Tauber]] (1475-1524) * [[:Hans Tausen]] (1494-1561) ** [[:de:Sylvester Tegetmeier|Sylvester Tegetmeier]] (1493-1552) ** [[:de:Brictius thom Norde|Brictius thom Norde]] (1490-1557) ** [[:de:Johann Timann|Johann Timann]] (1500-1557) * [[Pierre Tossanus]] (1499-1573) * [[Primož Trubar]] (1508-1586) ** [[:de:Valentin Tschudi|Valentin Tschudi]] (1499-1555) ** [[:de:Hermann Tulichius|Hermann Tulichius]] (1486-1540) * [[William Tyndale]] (1494-1536) ** [https://www.judgementiscome.com/home/ethnic-religions/molokane Semyon Uklein] (1733–1809) ** [[:de:Zacharias Ursinus|Zacharias Ursinus]] (1534-1583) * [[Juan de Valdés]] (1490-1541) ** [[:de:Thomas Venatorius|Thomas Venatorius]] (1488-1551) ** [[:de:Georg von Venediger|Georg von Venediger]] (1519-1574)<ref>[https://www.deutsche-biographie.de/sfz83626.html?language=en#adbcontent Deutsche Biografie]</ref> ** [[:de:Pierre Viret|Pierre Viret]] (1511-1571) ** [[:de:Paul vom Rode|Paul vom Rode]] (1489-1563) ** [[:de:Matthias Waibel|Matthias Waibel]] (1479-1525) ** [[:de:Burkhard Waldis|Burkhard Waldis]] (1490-1556) * [[Joachimus Vadianus|Joachim von Watt]] (1484-1551) ** [[:de:Adam Weiß|Adam Weiß]] (1490-1534) ** [[:de:Michael Weiße|Michael Weiße]] (1488-1534) ** [[:de:Hieronymus Weller|Hieronymus Weller]] (1499-1572) ** [[:de:Johann Westermann (Theologe)|Johann Westermann]] (1490-1542) ** [[:de:Joachim Westphal|Joachim Westphal]] (1510-1574) ** [[:de:Johann Wigand|Johann Wigand]] (1523-1587) * [[Roger Williams]] (1603-1683) ** [[:de:Heinrich Winkel|Heinrich Winkel]] (1493-1551) ** [[:en:George Wishart|George Wishart]] (1513-1546) ** [[:de:Bonifacius Wolfhart|Bonifacius Wolfhart]] (1485-1543) * [[John Wyclif]] (1325-1384) ** [[:de:Thomas Wyttenbach|Thomas Wyttenbach]] (1472-1526) ** [[:de:Girolamo Zanchi|Girolamo Zanchi]] (1516-1590) ** [[:de:Katharina Zell|Katharina Zell]] (1497-1562) * [[Matthäus Zell]] (1477-1548) ** [[:de:Heinrich von Zütphen|Heinrich von Zütphen]] (1488-1524) ** [[:de:Johannes Zwick|Johannes Zwick]] (1496-1542) ** [[:de:Gabriel Zwilling|Gabriel Zwilling]] (1487-1558) * [[Zvinglo|Ulrich Zwingli]] (184-1531) {{Div col end}} == Referencoj == {{referencoj|3}} == Vidu ankaŭ == * [[Reformacio]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reformacio]] hmhj48f7bwd37g8xpo1ttyxw52bz9d6 0 932715 9405242 9283072 2026-06-17T07:19:01Z Sj1mor 12103 9405242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[italoj|itala]] artisto kaj altlerneja instruisto. Ĉefe li rekonatas kiel [[skulptisto]] kaj [[pentristo]]. Li naskiĝis la 3-an de aprilo 1847 en [[Viggiù]], [[komunumo]] en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Lombardio]] kaj en la [[provinco Varese]] (Varezo), kaj mortis en aĝo de 84 jaroj la 31-an de januaro 1932 en la sama komunumo. == Vidu ankaŭ == * [[Giannino Castiglioni]] (1884 -1971) {{ĝermo|italo}} {{vivtempo|Butti, E}} [[Kategorio:Italaj artistoj]] 5n2t8xkesf11nwfwrjxcreomkv6q5qj 0 936030 9404987 9380459 2026-06-16T20:32:09Z Sj1mor 12103 9404987 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Hermann PASCHOLD''' (naskiĝinta la {{daton|26|3|1879}} en [[Ziegenrück]], mortinta la {{daton|19|6|1965}} en [[Gera]]) estis [[germanio|germana]] pentristo. En 1922 edizigis lin en [[Kaselo]] Gertrud Margaretha Hensler. ==Vivo== Estante filo de [[diliĝenco|diliĝencisto]] li translokiĝis kun la familianoj al [[Pößneck]] kie baldaŭ poste mortis la patro. Tie malriĉigis la familion kiu pluiris al Gera. Hermann, estante la plej granda infano, perlaboris la familian vivon laborante kiel kuriero, plumbisto kaj brikisto. Libertempe li komencis pentri la naturon. Post finigo de la popollernejo li fariĝis kuriero ĉe la pentristo Franz Oettel, en kies ateliero eblis ankaŭ trejniĝi kiel dekoraci-pentristo. Post mallonga lernada migrado li restis en Gera: tie la tiam famekonata portretisto Ernst Kretzschmar senkoste instruadas. Sekve Paschold estis akceptita en la rondoj ĉirkaŭ la juĝisto [[Alfred Bogenhard]] kaj la kuracisto Jankelowitz aŭfgenommen. Kun Bogenhard li eĉ amikiĝis. Ekis fruktodona kunlaboro en 1905 kun [[Paul Neidhardt]] kaj Rudolf Hundt, geologo-muzeologo (kuratoro je [[Muzeo Kastelo Osterburg (Weida)|Osterburg]] kaj je [[Muzeo Burgo Reichenfels (Hohenleuben)|burgruino Reichenfels]]). Danke al la perado de Hundt, Paschold iĝis membro ĉe la historiista societo [[vogtlandaj historiesploristoj (Hohenleuben)|Vogtländischer Altertumsforschender Verein zu Hohenleuben]]. Memlerninte, Paschold de ĉ. 1908 liberprofesiulis artiste en Gera. La unuajn espezojn liveris al li [[kalendaro]]j kaj bildkartoj, porsocietaj emblemoj kaj karikaturoj. Por inspirado li vojaĝis el [[Balta Maro]] Hesujo kaj [[Supra Frankonio]]. Tamen fiaskis lia unua kandidatiĝo ĉe ''Geraer Kunstverein'' pro la troa koloreco de liaj bildoj ŝokanta la konservativulojn. En 1910 li partoprenis la unuan ekspozicion de la ''Lepsikaj secesiuloj''. Tiam la [[leipzig|lepsika]] eldonisto Siegfried Weber aĉetis la olepentraĵon ''Vorfrühling im Gessental'': tuj poste ĝi estis presita en la ĵurnalo ''Illustrirte Zeitung''. Sekvis pluaj publikigoj de aĵoj de Paschold, kiu eĉ eklaboris por ĉi gazeto. Bildoj de li ankaŭ spekteblis en numeroj de la monata kulturperiodaĵo ''Westermanns Monatshefte''. Paschold nun iĝis membro de la klubo ''Leipziger Sezession'', de ''Verein der Künstler'' kaj de ''Allgemeine Deutsche Kunstgenossenschaft''. Gravis amikeco kun [[Bruno Héroux]] kaj [[Bruno Eyermann]]. Post furori Lepsiko li atingis finfinan aliĝon je ''Kunstverein Gera''. Intertempe li instruis ĉe la realisma gimnazio de Gera. En 1912 li estis komisiita pri la farbado de pluraj salonoj de la muzeo de Gera. Laŭdojn gajnis lia ĉarma realigo per simpla tekniko: ''In einfacher Technik zwang er die Ostthüringer Landschaft in die Wandflächen, die er mit Kartuschen verband, in denen stilisiert die in den einzelnen Erdschichten vorkommenden Fossilien, Kristalle …(etc.) aŭs der Vorgeschichte der Heimat Verwendung fanden.''<ref>Ekspozicikatalog ''Die Geraer Maler Hermann Paschold / Paul Weiser,'' 1949, p. 13</ref> La tuto estis detruita per bombado de la [[Aliancanoj]] en la 6.4.1945. === Post 1918 === Inter 1918 kaj 1923 li estis artista konsilisto de la [[Arbarteatro Heldendank]]. En 1919 li vokiĝis fare de la Liberŝtato Reuß kunlabori en la sekcio de popola klerigo. Por siaj meritoj pejzaĝistaj li nomumiĝis honore profesoro. Kun [[Kurt Günther]], Hundt, Neidhardt, [[Alexander Wolfgang]] kaj aliaj li fondis en la 1920-aj jaroj la [[dadaismo|malfrudadaisman]] ligon ''pro pro bru'' (produktive-prominente-brummochsen). Kun aliaj li fondis helpsocieton por uloj de [[vidaj artoj]] nome ''Wirtschaftsverbands Bildender Künstler in Deutschland''. === Post 1933 === Dum la regado de la [[nazioj]] li anis ĉe [[Regna kulturejo]] strebante ne troan implikiĝon je politikaĵoj. Inter 1930 kaj 1945 li estris la ekspozicojn okazigataj fare de ''Geraer Kunstverein''. En 1938 Paschold fariĝis ties honora membro. De 1939 li farbe novigis la salonojn de la ĵus konstruita distrikta muzeo je [[Hohenleuben]].<ref>[https://vavh-geschichtsverein-hohenleuben.de/verein/wissenschaftliche-bibliothek/geschichte-museŭm/ "Geschichte Museum Reichenfels Hohenleuben Ausgrabungen, Lapidarium"] - ĉe: paĝaro de ''Vogtländischer Altertumsforschender Verein zu Hohenleuben''</ref>. Post 1945 li docentis ĉe la [[popolaltlernejo]] de Gera kaj helpis krei regionan muzeon je [[Wünschendorf]]. La indekso ''Bildindex'' mencias tri verkojn de Paschold eksponitaj en 1953 okaze de la tria eldono de [[Arta Ekspozicio de GDR]] en [[Dresdeno]]. Mire ke kataloge ne troviĝas io: eble liaj verkoj nur kandidatis sed ne estis akceptitaj. Verkoj de li admireblas i.a. en muzeoj de Gera. En 2022 li estis honorita en la [[Oranĝerio de Gera]] ene de la ekspozicio ''Die Basis. Kunstentwicklung in Gera in der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts''. == Verkoj (elekto) == === Tabulbildoj === * ''Hügellandschaft'' (oleo, 65 × 95 cm, antaux 1919)<ref>[https://www.pamono.de/hermann-paschold-hilly-landscape-20-jh-oel-auf-leinwand "Hermann Paschold, Hilly Landscape"]</ref> * ''Winter im Vogtland'' (oleo)<ref>[http://www.juergen-wollmann.de/pahe01.htm "Hermann Paschold - Winter im Voigtland"]</ref> * ''März in Thüringen'' (oleo, 1952)<ref>[https://www.deutschefotothek.de/documents/obj/30122431/df_hauptkatalog_0211270_005 "März in Thüringen"] </ref> === Akvareloj === * ''An der Elster'' (1952) * ''Thüringer Landschaft'' (1952) === Desegnaĵoj === * ''Stadtapotheke Gera'' (plume, 17,8 × 13,4 cm)<ref>[http://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/RQ72VNECYXVQACCWNHG7FQSUG7B56XTP "Stadtapotheke. Gera"]</ref> * ''Mühlgraben, Gera'' (plume, 12,7 × 9,3 cm; [[Urba muzeo de Gera]])<ref>https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/Q2GNGPKAHKDF4KZNYMWMUS3OASC6HSO4</ref> === Libraj ilustraĵoj === * Rudolf Hundt: ''Goethe und die Geologie Ostthüringens.'' Thüringer Volksverlag, Gera, 1949 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Hermann Heinrich Paschold}} * https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/AFTB5PWAFLGHLF6ZSSG5EZ2OBUF2YQFK * http://haberlandt.info/kuenstlerkreis/hermann-paschold/ * http://www.artnet.de/k%C3%BCnstler/hermann-paschold/ == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Paschold, Hermann}} [[Kategorio:Kulturo de GDR]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gera]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1879]] [[Kategorio:Mortintoj en 1965]] [[Kategorio:Dadaistoj]] 81mfnjbsdcvvys5ork10hktyra8l3ln 0 936240 9404981 9380417 2026-06-16T20:30:25Z Sj1mor 12103 9404981 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[File:St. Michael (Pforten) 3.jpg|thumb|la nun profanigita Miĥaelo-kirko je Pforten; ĝian internon kreis Enke]] '''Herbert ENKE''' (naskiĝinta la {{daton|14|12|1913}} en [[gera|Untermhaus]], mortinta la {{daton|25|6|2006}} en [[stahnsdorf|Stahnsdorf-Güterfelde]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj grafikisto. == Vivo kaj agado == Estante filo de fabriklaboristo li trejniĝis kiel drogisto. Dum la 1930-aj jaroj ekis liaj unuaj bildartistaĵoj kaj li laboris ĉe la [[teatro de Gera]] kiel kulisfaranto. Post mallongia samspeca deĵorado en Munkeno li studis Munkene ĉe la Ŝtata lernejo pri aplikita arto kaj ĉe la Altlernejo por vidaj artoj: instruisto lia estis tie [[Emil Preetorius]]. En la 1930-aj jaroj Enke anis ĉe la artista kolonio je Kuckuksruh (la nuna [[Stahnsdorf]]-Kienwerder), kune kun [[Albrecht Bruck]], Arthur Hämmerer, [[Johannes Poesenecker]] kaj Klaus Richter.<ref>KulTOUR: "Ein Schulze in der Hundehütte - Potsdam-Mittelmark - PNN"</ref> La vizito de ekspozicio pri [[degenerita arto]] en Munkeno en la 1937-a jaro gravis por li ĉar ĝi venigis al li novajn ideojn. Tiam li unuafoje renkontis verkojn de [[Otto Dix]] kaj de aliaj masgtsroj de la klasika Moderno. Soldatado necesis inter 1942 kaj 1945. Post la fino de militkaptiteco li ekloĝis en 1945 je [[Gera]] por esti liberprofesiulo. Aktive li estis partoprenonta la artistan revekon de la regiono kaj fariĝis membro de la [[Ligo de kreantoj de vidaj artoj en GDR]]. Bildtemare ankaŭ gravis dummilitaj travivaĵoj. Fakte nombriĝis Enke inter la plej gravaj artistoj de Gera. Lia ĉefa agado daŭris de 1950 kaj ĝis 1978. Komence de la 1950-aj jaroj pli kaj pli gravis la [[akvarelo]]j. Dum la t.n. formalismo-kverelo de la 1950-aj jaroj (do la sindifino de artistoj de [[GDR]] kontraŭ influoj okcidentaj-kapitalismaj) li iel repuŝiĝis favorante [[konstruktivismo (arto)|konstruktivismon]]. Pluraj verkoj de li eĉ suferis verdikton de la formalismuloj. Reage li detruis parton de sia verkaro kaj retiriĝis el la publika arta vivo de Gera. Sian vivon li ekperlaboris kiel instruisto kaj docento ĉe la Distrikta kulturakademio je [[Rudolstadt]]. Pentriste li kaŝe laboris: publike ja videblis liaj verkoj rilataj al arĥitekturo. Dum la 1960-aj kaj 1970-aj verkoj oni komisiis lin dekoracii plurajn grandajn vandojn. En 1976 okazis lia unua individua ekspozicio, je ''Kleine Galerie'' en la [[kulturdomo de Unterwellenborn]]; la galeriistoj estis Erwin kaj Margret Kratschmer. En 1973 li estis ricevinta la premion ''Kunstpreis des Bezirkes Gera''. En 1978 Enke kaj liaj filoj transloĝiĝis al Kienwerder. Li kontinuigis artistan agadon kiu tiutempe pli kaj pli ŝtatiĝis. En 1999 li transloĝiĝis al la oldulejo ''Augustinum'' de [[Kleinmachnow]]. Liaj verkoj nuntempe admireblis i.a. je [[Otto-Dix-domo (Gera)]], [[Urba muzeo de Gera]], [[Muzeo Lindenau (Altenburg)]] kaj je ''Potsdam-Museum'' (en [[Potsdam]]). Edzigis lin en 1939 Johanna Steiniger, naskonta filinon kaj du filojn: Mario Enke fariĝis grava ceramikisto. == Verkoj (elekto) == === Tabulbildoj === * ''Mann mit grünem Hut'' (oleo)<ref>http://digital.slub-dresden.de/id511913036/11</ref> * ''Kreuzigung'' (mikstekniko)<ref>[http://www.hebecker.com/enke2/pages/Kreuzigung%20Mischtechnik%20ohne%20Jahr%2041%20x%2047%20cm.htm] "Kreuzigung Mischtechnik ohne Jahr 41 × 47 cm"</ref> === Presgrafikaĵoj=== * ''Kühe und Häuser'' (ksilografaĵo)<ref>http://www.hebecker.com/enke2/pages/K%FChe%20und%20H%E4user%20Holzschnitt%201950er%20Jahre.htm</ref> * ''Technische Konstruktion'' ([[monotipio]], 1967)<ref>[http://www.hebecker.com/enke2/pages/Technische%20Konstruktion%20Monotypie%20auf%20Temperagrund%201967%2040%20x%2058%20cm.htm "Technische Konstruktion Monotypie auf Temperagrund"]</ref> * ''Studie zu Panoptikum'' (monotipio, 1968)<ref>[http://www.hebecker.com/enke2/pages/Studie%20zu%20Panoptikum%20Monotypie%20um%201968%2035%20x%2050%20cm.htm "Studie zu Panoptikum Monotypie um 1968"]</ref> === Verkoj en publika spaco (elekto)=== * ''Die geometrischen Grundfiguren Kreis, Dreieck, Viereck'' (Eiselstraße)<ref>[https://web.archive.org/web/20220111180731/https://www.gera.de/sixcms/detail.php?id=109688&10 "Kunstwerk von Herbert Enke bald in neuem Glanz"]</ref> * ''Sonnenuhr'' (Kastanienstraße) * ''Erzengel Michael'' (apsido de la [[preĝejo Sankta Miĥaelo (Pforten)]]) == Literaturo == *,Hellmut Rademacher: ''Gebrauchsgrafik in der DDR.'' Verlag der Kunst, Dresden, Herausgeber Verband Bildender Künstler der DDR, 1975, p. 329 kaj bildo 236 * Ulrike Lorenz: ''Herbert Enke. Leben und Werk,'' Kunstsammlung Gera, 1993, ISBN 3-910051-11-1 * "Enke, Herbert" - ĉe: Dietmar Eisold (eld.): ''Lexikon Künstler der DDR.'' Verlag Neues Leben, Berlin, 2010, p. 189–190 == Eksteraj ligiloj == * https://www.unser-kienwerder.de/herbert-enke/ * https://www.bildindex.de/ete?action=queryupdate&desc=Herbert%20Enke&index=pic-all == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Enke, Herbert}} [[Kategorio:Germanaj grafikistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Kulturo de GDR]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gera]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1913]] [[Kategorio:Mortintoj en 2006]] n3l5rjr0nl53y0xhikzl7r0z4w5slpk 0 937549 9404571 9397091 2026-06-16T13:31:59Z Choclam21 258777 9404571 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | formo = individua posedo }} '''Dunst Records''' (Dunst Media Group Bt.) estas muzikeldonejo fondita en 2021 de ankoraŭ juna muzikaktoro kaj muzikisto kun nomo [[Vilmos Dunszt]], je artista nomo ''[[William Dunst]]'' (n. en 2007).<ref name="famous">[https://www.famousbirthdays.com/people/william-dunst.html anglalingva detala prezento pri biografiaj detaloj, kun dokumentiĝo pri la rilato inter ''Dunst Records'' kaj ''Believe Music'']</ref><ref>La nomo probable estas [[artista nomo]]. Eĉ la detala prezento pri biografiaj detaloj en retejo ''famousbirthdays.com'' indikas ke la fakta hungare literumita nomo estas ''Dunszt''. La sama prezento asertas familian devenon el [[Adelsheim]] en [[Germanio]], tiel ke origina [[germanlingva]] [[familia nomo]] ''Dunst'' en pli fruaj generacioj povus esti, sed la [[angla]] [[persona nomo]] ''William'' ĉiukaze estus tre nekutima en nuntempa [[Hungario]].</ref><ref name=":1">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records Dunst Records | Discogs]</ref> La etikedo estis establita kun la celo subteni kaj disvolvi novajn, ĝenro-transirajn artistojn, kun aparta fokuso je popmuziko, R&B kaj hiphopo.<ref name=":0" /><ref>https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8</ref> Ekde sia fondo, Dunst Records celas kombini fortan artan vizion kun profesia merkata kaj kreiva subteno. La etikedo ofertas ampleksan servomodelon, inkluzive de kreiva direkto, markokonstruado kaj strategia planado de muzikaj eldonoj.<ref name=":0">[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Dunst Records funkcias kiel parto de la internacia muzikeldonejo [[Believe Music]],<ref name="famous"/> kiu ankaŭ inter la jaroj 2012 kaj 2025 intense kunlaboris kun la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]]. En la japana filio estis vastigita per du novaj kompanioj, Dunacom Records kaj Intervia Music Co Ltd, kiuj celas la distribuadon kaj administradon de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Subetikedoj<ref name=":1" /> == * Crazy Boy Productions, LLC. * DunaCom * Dunst Music Studio * Dunst Records Austria GmbH * Dunst Records Bulgaria OOD * Dunst Records Canada * Dunst Records Central Europe s.r.o. * Dunst Records China * Dunst Records France * Dunst Records Greece I.K.E. * Dunst Records Hungary * Dunst Records Invest., L.P. * Dunst Records Israel Ltd. * Dunst Records Japan * Dunst Records Korea * Dunst Records Romania SRL * Stiller Music Publishing * SXMRTHN, LLC. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://volt.fm/label/1096979/dunst-records la startanta muzikoforĝejo en la retejo ''volt.fm''] ({{en}}) * [https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records Discogs] <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Sondisko-eldonejoj]] d581x9e9vce5fjk871s1ah4h6jw676d 9404575 9404571 2026-06-16T13:37:07Z Choclam21e 258778 9404575 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | formo = individua posedo }} '''Dunst Records''' (WD Brands LLP.) estas muzikeldonejo fondita en 2021 de ankoraŭ juna muzikaktoro kaj muzikisto kun nomo [[Vilmos Dunszt]], je artista nomo ''[[William Dunst]]'' (n. en 2007).<ref name="famous">[https://www.famousbirthdays.com/people/william-dunst.html anglalingva detala prezento pri biografiaj detaloj, kun dokumentiĝo pri la rilato inter ''Dunst Records'' kaj ''Believe Music'']</ref><ref>La nomo probable estas [[artista nomo]]. Eĉ la detala prezento pri biografiaj detaloj en retejo ''famousbirthdays.com'' indikas ke la fakta hungare literumita nomo estas ''Dunszt''. La sama prezento asertas familian devenon el [[Adelsheim]] en [[Germanio]], tiel ke origina [[germanlingva]] [[familia nomo]] ''Dunst'' en pli fruaj generacioj povus esti, sed la [[angla]] [[persona nomo]] ''William'' ĉiukaze estus tre nekutima en nuntempa [[Hungario]].</ref><ref name=":1">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records Dunst Records | Discogs]</ref> La etikedo estis establita kun la celo subteni kaj disvolvi novajn, ĝenro-transirajn artistojn, kun aparta fokuso je popmuziko, R&B kaj hiphopo.<ref name=":0" /><ref>https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8</ref> Ekde sia fondo, Dunst Records celas kombini fortan artan vizion kun profesia merkata kaj kreiva subteno. La etikedo ofertas ampleksan servomodelon, inkluzive de kreiva direkto, markokonstruado kaj strategia planado de muzikaj eldonoj.<ref name=":0">[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Dunst Records funkcias kiel parto de la internacia muzikeldonejo [[Believe Music]],<ref name="famous"/> kiu ankaŭ inter la jaroj 2012 kaj 2025 intense kunlaboris kun la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]]. En la japana filio estis vastigita per du novaj kompanioj, Dunacom Records kaj Intervia Music Co Ltd, kiuj celas la distribuadon kaj administradon de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Subetikedoj<ref name=":1" /> == * Crazy Boy Productions, LLC. * DunaCom * Dunst Music Studio * Dunst Records Austria GmbH * Dunst Records Bulgaria OOD * Dunst Records Canada * Dunst Records Central Europe s.r.o. * Dunst Records China * Dunst Records France * Dunst Records Greece I.K.E. * Dunst Records Hungary * Dunst Records Invest., L.P. * Dunst Records Israel Ltd. * Dunst Records Japan * Dunst Records Korea * Dunst Records Romania SRL * Stiller Music Publishing * SXMRTHN, LLC. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://volt.fm/label/1096979/dunst-records la startanta muzikoforĝejo en la retejo ''volt.fm''] ({{en}}) * [https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records Discogs] <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Sondisko-eldonejoj]] t6wwd780p78dfn61p6b091ph4o8mt54 0 938733 9404947 9371136 2026-06-16T20:16:48Z Sj1mor 12103 9404947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Lilien_artist_congress.jpg|dekstra|eta|250x250ra|Lilien en sia studĉambro (1902), sur la muro pendas afiŝo honore al la Kvina Monda Cionisma Kongreso]] '''Ephraim Moses LILIEN''' (ankaŭ '''Efraim Mose Lilien''', {{l-pl|Maurycy Lilien}} [mawˈrɨt͡sɨ ˈliljɛn], {{l-he|אפרים משה בן יעקב הכהן ליליען}}; naskiĝis la 23-an de majo 1874 en [[Drohobycz]], [[Galicio]], [[Aŭstrio-Hungario]]; mortis la 17-an de julio 1925 en [[Badenweiler]]) estis galic-juda grafikisto, gravuristo, ilustristo, pentristo kaj fotisto, kiu famiĝis ĉefe pro siaj ornamaj grafikaĵoj en la [[Secesia stilo]] kaj siaj [[Ekslibriso|ekslibrisoj]]. Li estis unu el la fondintoj de la arta stilo konata en Germanio kiel ''[[Jugendstil]]'' kaj en aliaj landoj kiel [[Art Nouveau]] aŭ Secesio. Li estas precipe konata pro sia arto pri judaj temoj kaj sia influo sur la artmovado de la [[Akademio de Arto kaj Dezajno de Bezalel|Bezalel-skolo]]. Li estas foje nomata la "unua [[Cionismo|cionista]] artisto".<ref name="autogeneratedil">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tau.ac.il/arts/projects/PUB/assaph-art/assaph3/articles_assaph3/11finkelstein.pdf |titolo=Haim Finkelstein, Lilien and Zionism |alirdato=2026-03-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040414000000/https://web.archive.org/web/20040414135819/http://www.tau.ac.il/arts/projects/PUB/assaph-art/assaph3/articles_assaph3/11finkelstein.pdf |arkivdato=2004-04-14 }}</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Lilien_Sonnenblume.jpg|"[[Sunfloro]]" (Sonnenblume), ''Jugend'', Berlíno, 1893 Dosiero:Ex_libris_Stefan_Zweig.jpg|Ekslibriso de [[Stefan Zweig]] ĉ. 1900 Dosiero:Juda_13.jpg|La Reĝino de [[Ŝabato]], simbolo de [[Izraelo]] kaj la juda [[kredo]], ilustraĵo por [[Judujo]], poemaro pri bibliaj temoj de [[Börries von Münchhausen]], Berlino, 1900-1.<ref>''The University of Chicago Chronicle'', Vol. 21, № 2, 4 de octubre de 2001: [http://chronicle.uchicago.edu/011004/calendar.shtml October Highlights]; consultado 1 de noviembre de 2014.</ref> Dosiero:Juda_11.jpg|[[Alta Kanto de Salomono]], ilustraĵo por Judujo, 1900-1.<ref>Instituto Baek: "Lilien". Ĉi tiu verko ankaŭ konatas kiel "La Silenta Kanto" (Levussove, ''New Art of an Ancient People: Lilien'', p. 12: "''The Silent Song''").</ref> Dosiero:May_our_eyes_behold_your_return_in_mercy_to_Zion.jpg|''Kaj niaj okuloj vidos kun kompato vian revenon al Ciono''.<ref>La presaĵo estas tiel titolita laŭ la hebrea surskribo, kiu aperas sur ĝi.</ref> Presaĵo por la Kvina Cionisma Kongreso, Bazelo, decembro 1901.<ref>Bildo publikigita en Ost und West, Berlino, januaro 1902, [http://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/periodical/pageview/2585036 17-18].</ref> Dosiero:Herzl_on_a_balcony_full.jpg|''[[Herzl]] en [[Bazelo]]'', 1901. [[Poŝtkarto]] kun la plej fama el la fotoj faritaj de Lilien. Dosiero:Ost_und_west.jpg|Ilustraĵo por la revuo Okcidenta kaj Orienta (''Ost und West''), 1903 Dosiero:Kishinev_Martyrs.jpg|Al tiuj, kiuj mortis sanktigante la Nomon [de Dio] en Kiŝinevo, memorpresaĵo pri la martiroj de la [[pogromo de Kiŝinevo]] (Ĉinau), 1903.<ref>Transliterumita hebrea surskribo: "Le-Metim 'al kidush ha-shem be-Kishinov". Bildo publikigita en Ost und West, decembro 1904, [http://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/periodical/pageview/2591199 848-850].</ref> Dosiero:Lieder_des_Ghetto_6.jpg|Hebrea knabo kun [[kipao]], ilustraĵo por la Kantoj de la Geto (Lieder des Ghetto), libro de Morris Rosenfeld, 1903 Dosiero:Lieder_des_Ghetto_11.jpg|"[[Ciono]]", Kantoj de la Geto, 1903 Dosiero:E._M._Lilien,.jpg|[[Ekslibriso]] de Boris Schatz, 1905. La bildo prezentas la Keston de Interligo apud Becalel, kiu — laŭ la Biblio — faris ĝin kaj tiel fariĝis la unua hebrea artisto en la historio.<ref>La nomo Bezalel (בצלאל) laŭvorte signifas "En la ombro de Dio" en la hebrea. Bezalel ankaŭ respondecis pri la dezajno kaj konstruado de la [[Tabernaklo]]. Laŭ Ana Fermin, li estis "viro povigita de la [[Sankta Spirito]]" ("[[Eliro]]" (Retarkivo 20161226055059), About.com Christians, alirita la 3-an de junio 2014).</ref> Dosiero:Bezalel_001_cropped.png|Emblemo de la [[Bezalel Akademio de Arto kaj Dezajno|Bezalel-Akademio]] de [[Jerusalemo]], kun la [[Kesto de Interligo]] havanta la du [[Kerubo|kerubojn]], 1906 Dosiero:Ephraim_Moses_Lilien_-_An_Allegorical_Wedding-_Sketch_for_a_carpet_dedicated_to_Mr._and_Mrs._David_Wolffsohn_Triptych_(from..._-_Google_Art_Project.jpg|''Alegoria Geedziĝo: [[Salomono]] kaj [[Ŝeba]]'' aŭ ''Ekzilo, Unio kaj Elsaviĝo'', oleo sur kanvaso, 1906. [[Israela Muzeo]], Jerusalemo Dosiero:Lilian001.jpg|Portreto, fotografío, 1906 Dosiero:Lilian002.jpg|''[[Josuo (profeto)|Josuo]]'', 1908 Dosiero:Abraham_Lilien.jpg|''[[Abrahamo]] rigardas la stelojn'', 1908. Germana eldono de ''La Libroj de la Biblio''. Dosiero:Bileam_and_his_she-ass.jpg|''Balaamo'' (Bileam, [[d:Q574641]]) ''kaj lia azenino'', [1908] Dosiero:Dybbuk.jpg|''[[Dibuk]]'', prezentita en la "[[Libro de Ijob]]" (La Libroj de la Biblio; Die Bücher der Bibel), [1908] Dosiero:Ephraim_Moses_Lilien_Historical_images_of_the_Western_Wall_-_1920_C_SR_019.JPG|''Kotel'' ([[Okcidenta Muro|Okcidenta muro]]), 1910. [[Nacia Biblioteko de Israelo]], Jerusalemo Dosiero:En_la_biblioteca_1915.jpg|''En la biblioteko'', gravuraĵo, 1915 Dosiero:Torah_scribe.jpg|''Sofer'' ([[d:Q508743]]) ''de la [[Torao]]'', kudrante siajn [[Volvolibro|volvlibrojn]], gravurante, 1915 Dosiero:The_Talmud_students.jpg|''[[Talmudo|Talmudaj]] studentoj'', gravuraĵo, 1915 Dosiero:Lilian005.jpg|''Figuroj en pasejo'', foto, ĉ. 1918 Dosiero:Lilien_The_Samaritan.jpg|''La [[Samarianoj|Samariano]]'', gravuraĵo, ĉ. 1920 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://archive.org/stream/liederdesghettoa00roseuoft#page/n1/mode/2up Ilustraĵoj en "Lieder des Ghetto"]. * [http://www.lbi.org/collections/library/highlights-of-lbi-library-collection/ephraim-moses-lilien-collection/ Ephraim Moses Lilien Collection]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140711000000/https://web.archive.org/web/20140711035121/http://www.lbi.org/collections/library/highlights-of-lbi-library-collection/ephraim-moses-lilien-collection/ |date=2014-07-11 }} 2014-07-11 ĉe la Instituto Leo Baeck, Novjorko. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lilien, Ephraim Moses}} [[Kategorio:Polaj fotistoj]] [[Kategorio:Secesiaj pentristoj]] [[Kategorio:Cionistoj]] [[Kategorio:Aŭstro-hungaroj de la Unua Mondmilito]] ds65fehvbahcyxu6qb8nl8lq39cd13k 0 940268 9404972 9364759 2026-06-16T20:27:16Z Sj1mor 12103 9404972 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Pere TORNÈ i Esquius''' (aŭ Pere Tornè Esquius, ankaŭ konata kiel Pedro Torné Esquius; naskiĝis la 11-an de majo 1879 en Sant Martí de Provençals, [[Barcelono]]– mortis la 26-an de majo 1936 en en Flavacourt, [[Francio]]) estis kataluna pentristo, ilustristo, desegnisto kaj esperantisto. Pere Torné i Esquius estis originala kataluna artisto, iom ekster la ĉefaj stiloj de sia tempo (nek plene modernisma nek noucentisma), kiu en Parizo alproksimiĝis al la esperantista idealo de internacia kaj neŭtrala lingvo. == Vivo == Li naskiĝis en Barcelono kaj formiĝis ĉe la fama ''Escola Llotja'', kie li eĉ kunstudis kun [[Pablo Picasso]]. En 1901 li ricevis stipendion de la ''Diputació de Barcelona'' por studi en [[Madrido]] dum kvar monatoj. Lia unua individua [[ekspozicio]] okazis en 1903 ĉe ''Sala Parés''. En 1905 li translokiĝis al Parizo, kie li loĝis dum multaj jaroj (kvankam li ofte revenis al Barcelono por ekspozicii). En Francio li partoprenis en la ''Salon des Humoristes'' kaj en la ''Salon d'Automne'', prezentante ĝenrajn pentraĵojn kaj urbajn pejzaĝojn. Li kunlaboris kun gravaj francaj revuoj kiel ''Le Rire'', Fantasio, ''La Vie parisienne'' kaj ''Le Courrier français''. En Katalunio li publikigis en ''Papitu'', ''Empori'', ''Jordi'' ktp. Lia stilo estas simpla, klara kaj iom [[Naiva arto|naiva]], kun forta franca influo kaj [[Primitivismo|primitivismaj]] elementoj. Li famiĝis pro siaj intimaj ''interieroj'' (ofte sen homoj), [[Ĝardeno|ĝardenoj]], ĉiutagaj scenoj kaj ilustraĵoj por [[infanlibro]]j. En 1910 li eldonis la libron ''Dolços indrets de Catalunya'' kun antaŭparolo de [[Joan Maragall]]. Li ankaŭ ilustris tradukon de [[Josep Carner]] de fabeloj de [[Charles Perrault]] (1918). Post sia morto lia verko iom forgesiĝis, ĝis la ''[[Museu Nacional d'Art de Catalunya]]'' (MNAC) dediĉis al li gravan retrospektivan ekspozicion en 2017. == Lia esperantisteco == Pere Torné i Esquius estis esperantisto. Dum sia longa restado en Parizo (ekde 1905) li kontaktiĝis kun la esperantistoj de la urbo. Tiu kontakto estas rekte menciita en liaj biografioj. Ne estas konataj gravaj originalaj verkoj aŭ gvidaj roloj de li en la esperantista movado (lia ĉefa famo venas de la pentrado kaj ilustraĵoj), sed li klare apartenis al la esperantista komunumo de sia epoko, precipe tra siaj parizaj kontaktoj. Tio estis sufiĉe ofta inter progresemaj intelektuloj kaj artistoj de la komenco de la 20-a jarcento. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="190px"> Dosiero:(Barcelona)_The_Rocking_Chair_by_Pere_Torné_Esquius-_Museu_Nacional_d'Art_de_Catalunya.jpg|''La chaise à bascule'', 1913 [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio]] Dosiero:(Barcelona)_Dining_Room_by_Pere_Torné_Esquius_-_Museu_Nacional_d'Art_de_Catalunya.jpg|''Salle à manger'', 1914 [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio]] Dosiero:(Barcelona)_Interior_with_Piano_by_Pere_Torné_Esquius_-_Museu_Nacional_d'Art_de_Catalunya.jpg|''Intérieur avec piano'', 1914 [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio]] </gallery> == Fontoj == * Francesc Miralles, ''Pere Torné Esquius'', Katalogo de ekspozicio, Barcelono, #1987 * Ricard Mas i Peinado, Els katalunaj artistoj i la publicitat (#1888-#1929), Parsifal Edicions, Barcelono, #2002, p. #101 (# #84-#95554-#16-#10a){{ISBN|84-95554-16-X}} <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tornè Esquius, Pere}} [[Kategorio:Katalunaj pentristoj]] [[Kategorio:Katalunaj esperantistoj]] p3in7sdbcdljwrozypq6a46gw4r3cgz 0 940993 9404962 9349945 2026-06-16T20:20:58Z Sj1mor 12103 9404962 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Germaine Hoffmann-Schmit''' (naskiĝis la [[28-an de aprilo]] [[1930]] en Ospern, [[Kantono Redingen]], Luksemburgio - mortis la [[22-an de julio]] [[2024]] en Luksemburgio) estis luksemburga bildartisto kaj poeto.<ref name="LK">{{cite web|url=https://www.konschtlexikon.mnaha.lu/entry/lkl000111/|title="Germaine Hoffmann"|publisher=Lëtzebuerger Konschtlexikon|location=[[National Museum of History and Art]]}}</ref> Ŝi kreis skulptaĵojn, pentraĵojn kaj [[Kolaĝo|kolaĝojn]], ofte uzante gazetojn. [[Dadaismo]] havis signifan influon sur ŝian laboron. Ŝiaj verkoj troviĝas ĉe la Mudam (Muzeo de Moderna Arto Grandduko Jean, [[d:Q1955758]]) kaj la Vilao Vauban en Luksemburgo. Aldone al ŝia denaska Luksemburgo, ŝi havis solajn kaj grupajn ekspoziciojn en Germanio, Hungario, Svedio, Francio, Belgio, Nederlando, Italio kaj Pollando. Grava sola ekspozicio, "Tempo estas avida hundo", okazis ĉe la Kazino Luksemburgo en 2020. == En Esperanto aperis == * ''Poemoj (Sennoma; La rajto de la fiŝo; Ligaĵo el timo; Perfekta mastrumado; La rajto de Dio; Forĵetu la flagon; Kompatu min; Vi eraras; Mi nombras)'' aperis en [[BA41]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hoffmann, Germaine}} [[Kategorio:Luksemburgaj poetoj]] [[Kategorio:Luksemburgaj pentristoj]] 796unojbyv3ghpnn95avciaz6loqvlu 0 941012 9405259 9352234 2026-06-17T07:32:39Z Sj1mor 12103 9405259 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Sergio ARAGONÉS Domenech''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1937 en Sant Mateu, [[Castellón de la Plana]], Hispanio) estas [[Hispanoj|hispan]]-[[Meksiko|meksika]] [[Kartunisto|karikaturisto]] kaj bildstriartisto. Li estas plej konata kiel unu el la plej elstaraj kaj produktivaj ilustristoj por la [[Mad (magazino)|magazino Med]] kaj kiel la kreinto de la bildstrioserio ''Groo the Wanderer''.<ref>{{Cite news|title=Mad magazine’s oldest active artist still spoofs what makes us human|work=Washington Post|date=2022-10-06|url=https://www.washingtonpost.com/comics/2022/10/02/sergio-aragones-mad-magazine/|language=en-US|access-date=2023-09-18|first=Michael|last=Cavna}}</ref> Inter siaj samuloj kaj ŝatantoj, Aragonés estas vaste rigardata kiel "la plej rapida karikaturisto de la mondo".<ref>{{cite web|url=http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=11739|title=Sergio Aragonés Un-Destroys DC|first=Jeffrey|last=Renaud|date=18 October 2007|website=[[Comic Book Resources]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418071529/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=11739|archive-date=18 April 2016|url-status=live|quote=Arguably the fastest cartoonist in the world...}}</ref> ''The Comics Journal'' priskribis Aragonés kiel "unu el la plej produktivaj kaj brilaj karikaturistoj de sia generacio".<ref name="Thompson">{{cite journal|last=Thompson|first=Kim|author-link=Kim Thompson|title=Sergio Aragonés: Around The World In 80,000 Gags|journal=The Comics Journal|issue=128|pages=67–98|publisher=[[Fantagraphics Books]]|date=April 1989|location=Seattle, Washington}}</ref> == Verkado == La bildstrioj de Sergio Aragonés estas konataj pro tio, ke ili transdonas multon sen teksto aŭ klarigo. Ili plejparte prezentas situacian komedion. Krome, Aragonés havas grandan talenton por rekoneble portreti famulojn, kiel ekzemple [[Kinostelulo|kinostelulojn]], per nur kelkaj linioj, ekzemple en siaj [[Star Trek]]- parodioj. Krome, li produktas multajn "marĝenajn desegnaĵojn"; malgrandajn bildstriojn, kiuj estas presitaj horizontale aŭ vertikale ĉe la rando de la paĝoj apud la artikoloj en la revuo MAD. Inter la plej konataj verkoj de Aragonés ekster MAD estas la bildstria serio ''Groo the Wanderer'', kiu ankaŭ estis publikigita en germanlingvaj landoj dum kelka tempo. Aragonés kreis la rolon de la simplanima [[Barbaroj|barbaro]] Groo en 1980. La unuan numeron eldonis ''Pacific Comics'' en 1982 ; post pluraj ŝanĝoj de eldonisto, la serion nuntempe eldonas ''Dark Horse Comics''. Aragonés ankaŭ laboris por Bongo Comics dum kelka tempo. Tie, li publikigis la ''Sergion Aragonés Funnies'' kaj la kolumnon "Maggie's World" en la bildstrioj de [[Bart Simpson]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://madcoversite.com/ugoi-sergio_aragones.html Kompleta listo de la MAD-verkoj de Aragonés] * {{IMDb nomo|0032775|Sergio Aragonés}} * [https://osucartoons.pastperfectonline.com/vocabulary?keyword=Aragones%2C+Sergio%2C+1937-&letter=A&searchtype=creator&showsearch=true Biblioteko kaj Muzea Arta Datumbazo de Bildstrioj de Billy Ireland] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aragonés, Sergio}} [[Kategorio:Hispanaj artistoj]] [[Kategorio:Karikaturistoj]] j3g2syaln5bmvhilxsp4ti1jvoo2def 0 942713 9404968 9364051 2026-06-16T20:24:19Z Sj1mor 12103 9404968 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Marcel L.A. COCKX''' (naskiĝis la [[11-a de decembro|11-an de decembro]] [[1930]] en [[Herent]] - mortis la [[6-a de novembro|6-an de novembro]] [[2007]] en [[Loveno]])<ref>RKDartists 17432, alirita la 21-an de aŭgusto 2017</ref> estis [[Flandrio|flandra]] [[Novekspresionismo|novekspresionista]] pentristo-bildartisto. Lia verkaro inkluzivas [[pentraĵo]]jn, [[paŝtelo]]jn, [[desegnaĵo]]jn kaj [[akvarelo]]jn. Cockx ricevis sian trejnadon ĉe la Akademio de Loveno sub Jan Cobbaert. Poste, li ankaŭ estis instruisto tie mem de 1956 ĝis 1985. Lia verko estis komence karakterizita kiel malhela ekspresionisma kaj estis influita de la verkoj de Constant Permeke. Poste, ĉi tio evoluis al vigla kolorekspresionismo. La verkoj de Cockx estis montritaj kaj individue kaj en grupaj ekspozicioj. == Lia esperantisteco == Li estis ano de la Esperanto-grupo en Loveno, kie li loĝis. Li estis konata pro siaj prelegoj pri arto (precipe pri pentrado kaj koloro), kiujn li faris en Esperanto dum lokaj kaj naciaj renkontiĝoj. Tiel li kunigis sian profesion kiel pentristo kun sia pasio por la internacia lingvo. Por Cockx, la arto kaj Esperanto havis la saman celon: malkovri universalan manieron komuniki sentojn preter naciaj limoj. Li donacis sian talenton al la esperanto-movado, kreante ilustraĵojn, afiŝojn kaj kovrilpaĝojn por Esperanto-publikaĵoj en Belgio kaj eĉ donacis pentraĵojn por [[tombolo]]j aŭ [[aŭkcio]]j dum Esperanto-aranĝoj por kolekti monon por la movado. Eĉ kiam li pentris siajn tipajn temojn (klaŭnojn aŭ kamparanojn), li foje aldonis subtilajn referencojn, kiel la verdan koloron aŭ simbolojn de paco kaj universala frateco, kiuj spegulis lian esperantistan mondkoncepton. Eĉ nuntempe, kiam oni trovas liajn verkojn en artgalerioj en Flandrio, multaj kolektantoj memoras lin kiel "la esperantista pentristo el Loveno". En la revuo "[[Esperanto en Belgio (periodaĵo)|Esperanto en Belgio]]" kaj en la malnova "[[Belga Sonorilo]]", lia nomo aperas ne nur kiel abonanto, sed kiel aktiva kunlaboranto kiu helpis organizi ekspoziciojn kaj kulturajn tagojn. === En Esperanto aperis === * ''Perdo kaj gajno'' (el "Kontaktilo" de KEK) en [[Sub la Signo de la Verda Stelo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cocks, Marcel}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] [[Kategorio:Flandraj esperantistoj]] 89ac8j00eczwvvxpdpi4rrhd89ztbxt 0 943590 9404983 9383007 2026-06-16T20:31:01Z Sj1mor 12103 9404983 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Evacustes PHIPSON''' pseŭdonimo de '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1854]] - mortis la [[6-a de decembro|6-an de decembro]] [[1931]]) estis angla artisto, konata pro sia urbaj [[Pejzaĝo|pejzaĝoj]]. == Vivo == Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa [[Kvakerismo|kvakera]] familio proksime de [[Birmingham]].<ref>Stanley Buder, ''Visionaries and Planners: The Garden City Movement and the Modern Community'', (Oxford University Press, 1990), 45</ref> Lia familio donis al li 16 000 [[Brita pundo|pundojn]], per kiuj li financis sian laboron.<ref>Martin Henig kaj Nigel Ramsay, eld. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 104</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei [[Utopia socialismo|utopian kolonion]] en [[Aŭstralio]]. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de [[Topolobampo|Topolobambo]], kiu estis bazita sur la ideoj de [[Ebenezer Howard]].<ref>Robert Beevers, ''The Garden City Utopia: A Critical Biography of Ebenezer Howard'' (Palgrave Macmillan, 1988), 38</ref> Phipson laboris kiel artisto. Li estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>"Evacustes A. Phipson: A Little-Known But Prolific Watercolour painter," H & F Libraries and Archives Blog, [https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/]</ref> Li pentris 1 400 [[Akvarelo|akvarelojn]] de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj [[Oksfordo]] kaj [[Croydon]]. En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unuan ekspozicion de liaj pentraĵoj. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>Martin Henig kaj Nigel Ramsay, eld. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 103.</ref> Li interesiĝis pri angla [[Ortografio|ortografia]] reformo.<ref>Evacustes A. Phipson, "How Should Long Vowelz Be Reprezented?," ''Our Language'' aŭgusto 1892, 39</ref> Laŭ Phipson, estis eraro ke [[Esperanto]] "estas nur parte kaj ne tute bazita sur [[Latina lingvo|Latino]]".<ref>Evacustes A. Phipson, "Korespondans" ''Maitre Phonetique,'' novembro 1903, 123.</ref> En 1908, Phipson kreis [[Esperantidoj|planlingvon]] kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.''<ref>Marcel Monnerot-Dumaine, ''Précis d'interlinguistique générale et spéciale'' (Librairie Maloine, 1960), 180.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1854]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1931]] 5xlet1paynpv3shyemzsccene80l5th 0 944096 9404729 9377086 2026-06-16T16:41:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404729 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Brilgorĝa kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia_fimbriata.jpg |priskribo de dosiero = Brilgorĝa kolibro |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chionomesa]]'' |genro aŭtoritato = [[Eugène Simon|Simon]], 1921 |specio = '''Brilgorĝa kolibro''' ''C. fimbriata'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687534/93157005 |title=Glittering-throated Emerald ''Amazilia fimbriata'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2016 |access-date=20a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Chionomesa fimbriata'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1788) |vikispecio = ''Chionomesa fimbriata'' |komunejo = ''Chionomesa fimbriata'' |sinonimo= *''Polyerata fimbriata'' *''Agyrtria fimbriata'' *''Amazilia fimbriata'' |mapo de vivoteritorioj = Amazilia fimbriata map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brilgorĝa kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Chionomesa fimbriata'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Chionomesa]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Gujanoj]], [[Peruo]], [[Trinidado]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 |archive-date=22a de Septembro, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922015847/https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |url-status=live }}</ref><ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230929000000/https://web.archive.org/web/20230929140610/http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip |date=2023-09-29 }} Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Brilgorĝa kolibro estis [[specipriskribo|formale priskribita]] en 1788 de la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en lia reviziita kaj pligrandigita eldono de la verko ''[[Systema Naturae]]'' de [[Carl Linnaeus]]. Li lokigis ĝin kun ĉiuj aliaj kolibroj en la genro ''[[Trochilus]]'' kaj kreis la [[dunoma nomenklaturo|dunoman nomon]] ''Trochilus fimbriatus''.<ref>{{cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin | year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=493 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897093 | access-date=2022-08-02 | archive-date=2022-08-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220806013910/https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897093 | url-status=live }}</ref> Gmelin bazigis sian priskribon sur "L'Oiseau-mouche à gorge tachetée de Cayenne" (Muŝbirdo kun makulgorĝo de Kajeno), kiu estis priskribita kaj ilustrita de la franca ornitologo [[Mathurin Jacques Brisson]] en 1760, kaj de la franca natursciencisto [[Georges-Louis Leclerc, Grafo de Buffon]] en 1779.<ref>{{cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes & leurs Variétés | volume=3 | language=French, Latin | pages=706–707, Plate 36 fig 2 | location=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35953833 | access-date=2022-08-02 | archive-date=2022-11-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221102193335/https://www.biodiversitylibrary.org/page/35953833 | url-status=live }} La du steloj (**) starte de la fako indikas, ke Brisson bazis sain priskribon sur la ekzamenado de specimeno.</ref><ref>{{cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1779 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=6 | location=Paris | publisher=De l'Imprimerie Royale | page=31 | chapter=L'Oiseau-mouche à gorge tachetée | language=French | chapter-url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1069718q/f59.item | access-date=2022-08-02 | archive-date=2022-11-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221102193335/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1069718q/f59.item | url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Oiseau-mouche tachetée de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=3 | location=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 276, fig 2 | chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35207157 | access-date=2022-08-02 | archive-date=2022-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221016185508/https://www.biodiversitylibrary.org/page/35207157 | url-status=live }}</ref> Tiu specio antaŭe estis lokita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasifiko por krei monofiletikajn genrojn, la brilgorĝa kolibro kaj la [[Safirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') estis movitaj de la plej multaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Chionomesa]]'', kiu estis enkondukita en 1921 de la franca natursciencisto [[Eugène Simon]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220312000000/https://web.archive.org/web/20220312133730/https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |date=2022-03-12 }} Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=SACClist/><ref>{{ cite book | last=Simon | first=Eugène | author-link=Eugène Simon | date=1921 | title=Histoire naturelle des Trochilid (Synopsis et catalogue) | language=French | location=Paris | publisher=L. Mulo | pages=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/15050817 104], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/15051033 320] }}</ref> Tamen, ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (Manlibro de la Birdoj de la Mondo) de [[BirdLife International]] retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La genronomo ''Chionomesa'' kombinas la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''ĥiōn'' kun signifo "neĝo" kaj ''mesos'' kun signifo "meze". La [[specia epiteto]] ''fimbriata'' devenas el la Latina ''fimbriatus, -a, -um'' kun signifo "borde".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 101 ka 159}}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/> * ''C. f. elegantissima'' <small>([[W. E. Clyde Todd|Todd]], 1942)</small> * ''C. f. fimbriata'' <small>(Gmelin, J.F., 1788)</small> * ''C. f. apicalis'' <small>([[John Gould|Gould]], 1861)</small> * ''C. f. fluviatilis'' <small>(Gould, 1861)</small> * ''C. f. laeta'' <small>([[Ernst Hartert|Hartert, E.]], 1900)</small> * ''C. f. nigricauda'' <small>([[Daniel Giraud Elliot|Elliot, D.G.]], 1878)</small> * ''C. f. tephrocephala'' <small>([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818)</small> Subspecioj ''C. f. apicalis'', ''C. f. fluviatilis'', ''C. f. nigricauda'', kaj ''C. f. tephrocephala'' estis traktitaj kiel unuopaj specioj.<ref name=SACClist> Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Arkivita en 2022-01-23 ĉe Wayback Machine. Alirita la 24an de Julio, 2022 </ref><ref name=GTEM-BOW>Weller, A.A., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2021). Glittering-throated Emerald (''Chionomesa fimbriata''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.glteme1.01.1] Alirita la 20an de Septembro, 2022</ref> ==Aspekto== La Brilgorĝa kolibro estas 8 ĝis 12 cm longa kaj pezas 3,5 ĝis 6,2 g. Ambaŭ seksoj havas rektan bekon kun nigreca supra [[makzelo]] kaj rozkolora [[mandiblo]] kun malhela pinto; ĝia longo varias inter la subspecioj. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''C. f. fimbriata'' havas orverdajn ĝis bronzverdajn suprajn partojn kaj malhelbronzverdan ĝis nigrecbronzan voston. Ilia gorĝo kaj plejparto de ilia brusto estas brile orverdaj. La centro de ilia malsupra brusto kaj ilia ventro estas blankaj kaj iliaj subvostaj kovriloj blankaj kun brunecaj centroj. Plenkreskaj inoj similas al la masklo kun la aldono de blankaj strioj proksime al la fino de iliaj gorĝoplumoj kaj verdecgrizaj pintoj sur iliaj plej eksteraj vostoplumoj. Junuloj similas al la plenkreska ino sed kun pli grizbruna brusto.<ref name=GTEM-BOW/> Subspecioj ''C. f. elegantissima'' havas kuprokolorajn ĝis violajn supravostajn kovrilojn. ''C. f. apicalis'' kaj ''C. f. fluviatilis'' havas signife pli longajn bekojn ol la nomiga subspecio. ''C. f. fluviatilis'' ankaŭ havas turkisan ĝis bluetan brilon sur sia gorĝo, karakterizaĵon komunan kun ''C. f. laeta''. Subspecioj ''C. f. nigricauda'' kaj ''C. f. tephrocephala'' havas tute blankajn subvostajn kovrilojn kaj verdet-nigrajn ĝis bluet-nigrajn vostojn. ''C. f. tephrocephala'' estas iomete pli peza ol la nomiga subspecio kaj ankaŭ signife pli granda en ĉiuj dimensioj.<ref name=GTEM-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Brilgorĝa kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=GTEM-BOW/> * ''C. f. elegantissima'', norda kaj okcidenta Venezuelo kaj apuda plej nordorienta Kolombio * ''C. f. fimbriata'', el la [[Orinoka Baseno]] de nordorienta Venezuelo tra la Gujanoj kaj en norda Brazilo norde de Amazono * ''C. f. apicalis'', Kolombio oriente de Andoj * ''C. f. fluviatilis'', sudorienta Kolombio kaj orienta Ekvadoro * ''C. f. laeta'', nordorientperuaj departementoj [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]], [[Loreto|Loreto]], [[San Martín|San Martín]], kaj [[Ucayali|Ucayali]] kaj eble okcidenta Brazilo * ''C. f. nigricauda'', orienta Bolivio kaj centra kaj orienta Brazilo suden de Amazono * ''C. f. tephrocephala'', marborda sudorienta Brazilo el [[Espírito Santo]] suden de [[Rio Grande do Sul]] La brilgorĝa kolibro loĝas en vasta gamo de duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj, evitante la internon de densa arbaro. Ĝi troviĝas en malpli densa seka kaj humida arbaro, [[ĉerivera arbaro]], [[sekundara arbaro]], malferma maldensarbaro, [[savano]], veprejoj, [[kaatingo]], plantejoj kaj ĝardenoj. ''C. f. tephrocephala'' ankaŭ troviĝas en mangrovoj.<ref name=GTEM-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Subspecio ''C. f. tephrocephala'' de la Brilgorĝa kolibro migras norden kaj suden laŭlonge de la marbordo. La aliaj subspecioj supozeble faras surlokajn movojn, sed datumoj mankas.<ref name=GTEM-BOW/> ===Manĝado=== La Brilgorĝa kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe tre granda vario de florantaj herboj, arbustoj, vitoj kaj arboj. Multaj specioj de almenaŭ 10 familioj estas konataj fontoj. Ĝi manĝas per kaptolinioj, vizitante cirkviton de floroj, kaj malofte manĝas pli alte ol la pli malaltaj tavoloj de arboj. Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn [[insektoj]]n.<ref name=GTEM-BOW/> ===Reproduktado=== La reproduktosezonoj de la brilgorĝa kolibro varias geografie, ekzemple en aŭgusto kaj septembro en Gujano kaj nordorienta Brazilo, de novembro ĝis februaro en centra Brazilo, kaj de novembro ĝis aprilo en orienta Brazilo. Ĝi konstruas tasforman neston el plantfibroj ligitaj per [[araneaĵo]] kun [[likeno]] ekstere. Ĝi estas tipe metita inter 1 kaj 4 m super la grundo, sed foje tiel alte kiel 8 m. La ino kovas la du ovojn dum 14 ĝis 17 tagoj kaj [[elnestiĝo]] kutime okazas inter 18 kaj 22 tagoj post eloviĝo. Du ovoj jare estas oftaj.<ref name=GTEM-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-fimbriata |species=Brilgorĝa kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la brilgorĝan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas tre grandan teritorion, sed ĝia populacigrandeco kaj tendenco ne estas konataj. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687534/93157005 |title=Glittering-throated Emerald ''Amazilia fimbriata'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2016 |access-date=20a de Septembro 2022}}</ref> Ĝi estas konsiderata ofta ĝis tre ofta en granda parto de sia teritorio, precipe en la nordo kaj oriento. La okcidentaj populacioj ne estas tiel konataj. ''C. f. tephrocephala'' estas surloke ofta sed ĝenerale malofta.<ref name=GTEM-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chionomesa fimbriata}} *[https://web.archive.org/web/20090403214441/http://www.birds-caatinga.com/species/amazilia_fimbriata_00.html Glittering-throated Emerald: Photos, notes] en: [http://www.birds-caatinga.com The Avifauna of the Interior of Ceará, Brazil] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 21fiuui5se49l04d8fr7q6ud4xk0nsi 0 944380 9404703 9379065 2026-06-16T16:12:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9404703 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Bernard Patrick “Brian” FRIEL''' (naskiĝis la 9-an de januaro 1929 en Killyclogher apud [[Omagh]], [[Nord-Irlando]] - mortis la 2-an de oktobro 2015 en Greencastle, [[Graflando Donegal]]) estis irlanda dramisto, novelisto kaj fondinto de la [[:en:Field_Day_Theatre_Company|Field Day Theatre Company]].<ref name="obituary_irish_times2">{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/life-and-style/people/obituary-brian-friel-the-best-known-playwright-of-his-generation-1.2375969|title=Obituary: Brian Friel|date=2 October 2015|newspaper=The Irish Times|access-date=2 October 2015}}</ref> Li estis konsiderata unu el la plej grandaj vivantaj anglalingvaj dramistoj.<ref name="times-friel-letters-exile2">{{cite news|first=Benedict|last=Nightingale|url=https://www.thetimes.co.uk/tto/arts/stage/theatre/article1869205.ece|title=Brian Friel's letters from an internal exile|newspaper=[[The Times]]|date=23 February 2009|quote=But if it fuses warmth, humour and melancholy as seamlessly as it should, it will make a worthy birthday gift for Friel, who has just turned 80, and justify his status as one of Ireland's seven Saoi of the Aosdána, meaning that he can wear the Golden Torc round his neck and is now officially what we fans know him to be: a Wise Man of the People of Art and, maybe, the greatest living English-language dramatist.}} (subscription required).</ref><ref name="londonderry_sentinel_bidding2">{{cite news|url=http://www.londonderrysentinel.co.uk/news/local/londonderry_beats_norwich_sheffield_and_birmingham_to_the_bidding_punch_1_2101970|title=Londonderry beats Norwich, Sheffield and Birmingham to the bidding punch|newspaper=Londonderry Sentinel|date=21 May 2010|access-date=17 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002223928/http://www.londonderrysentinel.co.uk/news/local/londonderry_beats_norwich_sheffield_and_birmingham_to_the_bidding_punch_1_2101970|archive-date=2 October 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Seeing, in Brian Friel's Ballybeg2">{{cite news|first=Vincent|last=Canby|url=http://theater.nytimes.com/mem/theater/treview.html?res=9A01E7DB1339F93BA35752C0A960958260|title=Seeing, in Brian Friel's Ballybeg|newspaper=The New York Times|date=8 January 1996|quote=Brian Friel has been recognized as Northern Ireland's greatest living playwright almost since the first production of ''Philadelphia, Here I Come!'' in Dublin in 1964. In succeeding years he has dazzled us with plays that speak in a language of unequaled poetic beauty and intensity. Such dramas as "Translations," "Dancing at Lughnasa" and "Wonderful Tennessee," among others, have given him a privileged place in our theater.}}</ref><ref>{{cite news|first=Conrad|last=Kemp|url=http://mg.co.za/article/2010-06-25-in-the-beginning-was-image|title=In the beginning was the image|work=Mail & Guardian|date=25 June 2010|quote=Brian Friel, who wrote Translations and Philadelphia ... Here I Come, and who is regarded by many as one of the world's greatest living playwrights, has suggested that there is, in fact, no real need for a director on a production.}}</ref> Li estis kromnomita la "irlanda [[Anton Ĉeĥov|Ĉeĥov]]" <ref name="three-flavors-emotion-aristocrats2">{{cite news|first=Linda|last=Winer|url=https://pqasb.pqarchiver.com/newsday/access/43382752.html?dids=43382752%3A43382752&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jul+23%2C+1999&author=Linda+Winer.+STAFF+WRITER&pub=Newsday+%28Combined+editions%29&desc=Three+Flavors+of+Emotion+in+Friel%27s+Old+Ballybeg&pqatl=google|title=Three Flavors of Emotion in Friel's Old Ballybeg|work=Newsday|date=23 July 2009|quote=FOR THOSE OF US who never quite understood why Brian Friel is called "the Irish Chekhov," here is "Aristocrats" to explain – if not actually justify – the compliment."|access-date=5 July 2017|archive-date=13 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313040820/http://pqasb.pqarchiver.com/newsday/access/43382752.html?dids=43382752%3A43382752&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jul+23%2C+1999&author=Linda+Winer.+STAFF+WRITER&pub=Newsday+%28Combined+editions%29&desc=Three+Flavors+of+Emotion+in+Friel%27s+Old+Ballybeg&pqatl=google|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130313040820/http://pqasb.pqarchiver.com/newsday/access/43382752.html?dids=43382752%3A43382752&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jul+23%2C+1999&author=Linda+Winer.+STAFF+WRITER&pub=Newsday+%28Combined+editions%29&desc=Three+Flavors+of+Emotion+in+Friel%27s+Old+Ballybeg&pqatl=google |date=2013-03-13 }}</ref> kaj priskribita kiel "la universale akcentita voĉo de Irlando".<ref name="friel-furrow-heart">{{cite news|first=Emer|last=O'Kelly|url=http://www.independent.ie/incoming/friels-deep-furrow-cuts-to-our-heart-1879651.html|title=Friel's deep furrow cuts to our heart|newspaper=Sunday Independent|date=6 September 2009}}</ref> Liaj teatraĵoj estis favore komparitaj kun tiuj de samtempuloj kiel [[Samuel Beckett]], [[Arthur Miller]], [[Harold Pinter]] kaj [[Tennessee Williams]].<ref name="equal_of_miller_and_pinter_heir_of_beckett">{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/culture/brian-friel/brian-friel-the-equal-of-arthur-miller-and-harold-pinter-1.2376302|title=Brian Friel: The equal of Arthur Miller and Harold Pinter|last=Pine|first=Emilie|date=2 October 2015|newspaper=The Irish Times|access-date=2 October 2015}}</ref> Rekonita pro fruaj verkoj kiel ''[[:en:Philadelphia,_Here_I_Come!|Filadelfio, Jen mi venas!]]'' kaj ''[[:en:Faith_Healer|Kredo-resaniganto]]'', Friel publikigis 24 teatraĵojn en kariero de pli ol duonjarcento. Li estis elektita al la honora posteno de ''Saoi'' de ''Aosdána''. Liaj teatraĵoj estis ofte produktitaj sur Broadway en Novjorko dum ĉi tiu tempo, same kiel en Irlando kaj Britio.<ref>{{cite news|first=Carol|last=Lawson|url=https://www.nytimes.com/1979/01/12/archives/broadway-ed-flanders-reunited-with-jose-quintero-for-faith-healer.html|title=Broadway; Ed Flanders reunited with Jose Quintero for 'Faith Healer.'|newspaper=The New York Times|date=12 January 1979|quote=ALL the pieces are falling into place for Brian Friel's new play, "Faith Healer," which opens 5 April on Broadway.}}</ref><ref>{{cite news|first=Mary-Jayne|last=McKay|url=https://www.cbsnews.com/news/where-literature-is-legend-12-03-2010/|title=Where Literature Is Legend|work=CBS News|date=16 March 2010|quote=Brian Friel's Dancing at Lughnasa had a long run on Broadway}}</ref><ref>{{cite news|first=Robert|last=Osborne|url=https://www.reuters.com/article/review-osborne-dc-idUSN0532107520070306|title=Carroll does cabaret|publisher=Reuters/Hollywood Reporter|date=5 March 2007|quote=Final curtains fall Sunday on three Broadway shows: Brian Friel's ''Translations'' at the Biltmore; ''The Apple Tree'', with Kristin Chenoweth, at Studio 54; David Hare's ''The Vertical Hour,'' with Julienne Moore and Bill Nighy, at the Music Box, the latter directed by Sam Mendes|access-date=30 June 2017|archive-date=3 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003200121/http://www.reuters.com/article/2007/03/06/review-osborne-dc-idUSN0532107520070306|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first=Denis|last=Staunton|url=http://www.irishtimes.com/news/three-plays-carry-irish-hopes-of-broadway-honours-1.1014698|title=Three plays carry Irish hopes of Broadway honours|newspaper=The Irish Times|date=10 June 2006|quote=Three Irish plays will be among the contenders at tomorrow's Tony awards, when Broadway honours productions from the past year. Brian Friel's Faith Healer, Martin McDonagh's The Lieutenant of Inishmore and Conor McPherson's Shining City have a total of 11 nominations in seven categories.}}</ref> En 1980 Friel kunfondis la Teatran Kompanion Field Day kaj lia teatraĵo ''[[:en:Translations_(play)|Translations]]'' (Tradukoj) estis la unua produktaĵo de la kompanio.<ref>{{cite web|url=http://www.irishplayography.com/search/company.asp?companyID=203|title=Field Day Theatre Company|publisher=Irish Playography|access-date=17 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009063259/http://www.irishplayography.com/search/company.asp?companyID=203|archive-date=9 October 2011}}</ref> Kun Field Day, Friel kunlaboris kun [[Seamus Heaney]], ricevanto de la [[Nobel-premio pri literaturo]] en 1995.<ref>{{cite web|title=The Nobel Prize in Literature 1995|publisher=Nobelprize|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1995/heaney-bio.html|access-date=17 July 2011}}</ref> Heaney kaj Friel unue amikiĝis post kiam Friel sendis leteron al la juna poeto post la publikigo de lia libro ''Morto de Naturisto''. Friel estis membro de la [[Usona Akademio de Artoj kaj Beletro|Usona Akademio de Artoj kaj Literaturo]], la Brita [[Reĝa Societo de Literaturo (Britio)|Reĝa Societo de Literaturo]] kaj la Irlanda Akademio de Literaturo.<ref name="rslit.org">{{cite web|url=http://www.rslit.org|title=Royal Society of Literature|work=rslit.org}}</ref> Li estis nomumita al [[Senato de Irlando|Seanad Éireann]] en 1987 kaj servis ĝis 1989. == Verkado == La unuaj (neeldonitaj) verkoj de Friel estis verkitaj fine de la 1950-aj jaroj kaj komence de la 1960-aj jaroj. Li atingis sian sukceson kiel dramisto per ''The Enemy Within'' ĉe la Abbey Theatre en Dublino, kaj internacian sukceson per ''Philadelphia, I'm Here!'' (1964). En siaj multaj teatraĵoj, kiuj ofte traktas specife irlandajn temojn sed estis tradukitaj en plurajn lingvojn, Friel plurfoje esploris la diferencon inter [[imago]] kaj [[realeco]], revo kaj aktualeco. Li aparte interesiĝis pri la implikiĝoj kaj komplikaĵoj, kiuj rezultas el la nekapablo de la homaro disvolvi ekvilibran kaj taŭgan komprenon de la realeco. En ''Philadelphia, I'm Here!,'' li eĉ ilustris la konflikton de la protagonisto inter imago kaj realeco per drama tekniko, prezentante lin en la alivestiĝo de du malsamaj roluloj.<ref>Walter T. Rix: ''Reflexionen des Nordirlandkonflikts'', S. 81</ref> Friel ankaŭ estis nomita la "irlanda Ĉeĥov "; lin fascinis la roluloj de Ĉeĥov, kiuj alkroĉiĝis al siaj certecoj kvankam ili sciis, ke ilia socia epoko estas kondamnita, kaj kiuj traktis siajn problemojn per senĉesa parolado pri ili. Li ankaŭ adaptis rolulojn el ''La Tri Fratinoj'' kaj ''[[Onklo Vanja]]'' de Ĉeĥov por siaj teatraĵoj.<ref>Benedict Nightingale: [https://www.nytimes.com/2015/10/03/theater/brian-friel-irish-playwright-dies.html ''Brian Friel, Playwright Called the Irish Chekhov, Dies at 86''], in: [[New_York_Times]], 2. Oktober 2015.</ref> La multpremiita teatraĵo de Friel, ''Lughnasa - Time of Dance'', estis adaptita al filmo en 1998 kun [[Meryl Streep]] kaj [[Michael Gambon]]. En 1980, la katoliko Friel, kune kun la protestanto Stephen Rea, fondis la ''Field Day Theatre Company'' en [[Derry]], kiu celis provizi novan fundamenton por la komuna kultura identeco de katolikoj kaj protestantoj en la urbo trafita de la [[Nordirlanda konflikto]]. La unua produktaĵo de la Field Day Theatre Company estis la monda premiero de Friel's ''Translations (Language Disorders)'' la 23-an de septembro 1980. Krom Stephen Rea, [[Liam Neeson]] ankaŭ estis parto de la rolantaro. == Verkaro == {{Div col|cols = 3}} * ''This Doubtful Paradise'' (1959) * ''The Enemy Within'' (1962) * ''Philadelphia, Here I Come''! (1964) * ''The Loves of Cass McGuire'' (1966) * ''Lovers'' (1967) * ''Crystal and Fox'' (1968) * ''The Freedom of the City'' (1973) * ''Volunteers'' (1975) * ''Living Quarters'' (1977) * ''Faith Healer'' (1979) * ''Aristocrats'' (1979). * ''Translations'' (1980) * ''The Communication Cord'' (1982) * ''Making History'' (1988) * ''Dancing at Lughnasa'' (1990) * ''Wonderful Tennessee'' (1993) * ''Molly Sweeney'' (1995) * ''Give Me Your Answer, Do''! (1997) * ''Afterplay'' (2002) * ''Homeplace'' (2004) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IBDB nomo}} * {{IMDb nomo|0295486}} * [http://aosdana.artscouncil.ie/Members/Literature/Friel.aspx Brian Friel] at Aosdána * [https://web.archive.org/web/20061105091558/http://www.faber.co.uk/index.html Faber and Faber] – brita eldonisto de la teatraĵoj de Brian Friel === Libroj kaj artikoloj === * [https://web.archive.org/web/20070927043003/http://www.faber.co.uk/book_detail.html?bid=35883 Pri Friel: La Dramisto kaj la Verko] red. de Tony Coult * [http://www.press.umich.edu:80/titleDetailDesc.do?id=10757 Brian Friel en Konversacio]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120914000000/https://web.archive.org/web/20120914074838/http://www.press.umich.edu/titleDetailDesc.do?id=10757 |date=2012-09-14 }} red. de Paul Delaney * [https://web.archive.org/web/20080108111700/http://www.ucdpress.ie/ucdpress/display.asp?K=9781900621236&st_01=Pine&sf_01=cauthor&sf_02=ctitle&sf_03=keyword&sort=%24RANK&m=1&dc=1 La Aŭguristo: La Arto de Brian Friel] de Richard Pine * [http://www.cambridge.org/us/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521873864 Brian Friel, Irlando kaj la Nordo] de Scott Boltwood * [http://arrow.dit.ie/cgi/viewcontent.cgi?article=1000&context=aaschadpoth Le Sujet et Les Je(ux) de Discours dans L'Oeuvre de Brian Friel] de Noel Fitzpatrick * [http://www.irishtimes.com/culture/brian-friel/timeline-the-life-of-brian-friel-1.2376192 Templinio: la vivo de Brian] * [http://www.irishtimes.com/culture/brian-friel Brian Friel] ĉe ''[[The Irish Times]]'' * [http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/brian-friel-funeral-1.2378441 Entombigaj fotoj] de ''The Irish Times'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Friel, Brian}} [[Kategorio:Irlandaj dramistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 2015]] nkqlk0q5baf8vjg8hg7fc39wcolsn8y 0 945437 9404809 9390386 2026-06-16T18:36:02Z ThomasPusch 1869 {{orfa|Finnlando}} 9404809 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} '''Mumio de Maunula''' ({{lang-fi|Maunulan muumio}}) estas informila kromnomo de [[mumio|mumiigita]] vira kadavro trovita en aprilo [[2000]] en urba loĝejo en distrikto [[Maunula]], [[Helsinko]], [[Suomio]].<ref name="malkki" /> La viro estis mortinta en sia lito kaj la kadavro kuŝis tie dum 6 jaroj antaŭ esti trovita. Dum tiu tempo ĝi mumiiĝis pro seka aero kaj bona klimatizo. La malkovro de la "mumio" kaŭzis signifan polemikon pri la stato de unusolaj homoj en Suomio. ==Publika reago== Suoma politikisto [[Kari Tolvanen]], kiu en 2000 estis servanta kiel policano, priskribis la aferon kiel "iom malgaja okazo" ĉe [[televido]].<ref name="malkki">{{cite book |title=The Need to Help: The Domestic Arts of International Humanitarianism |first=Liisa H. |last=Malkki |publisher=Duke University Press |date=2015 |isbn=9780822375364 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=WdBqCgAAQBAJ&pg=PT96}}</ref> La okazo kaŭzis grandan polemikon, kiu certagrade daŭras ĝis nun, pri tio, kion la ŝtato aŭ la socio povas fari por unusolaj homoj por eviti tiajn okazaĵojn estonte. La mortinta viro estis kliento de socia subtena buroo, sed tiu nur pagis la lukostojn por lia loĝejo, kaj neniam kontrolis liajn vivkondiĉojn, ne eĉ ĉu li entute estas viva. Multaj mezaĝaj aŭ maljunaj homoj en Suomio vivas sole kaj havas malmultajn kontaktojn kun iu ajn, eĉ kun siaj najbaroj. Aliflanke, multaj suomoj esprimis dubon ĉu la ŝtato devu enmiksiĝi en privatan vivon de individuoj. La debato revigliĝis en aŭtuno de [[2006]], kiam Ilpo Hakasalo, iama ĵurnalisto de [[Yleisradio]], estis trovita en sia loĝejo preskaŭ duonjaron post sia morto.<ref>{{cite news |url=https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000121692.html |title=Radioääni virui lähes puoli vuotta kuolleena kotonaan |work=[[Ilta-Sanomat]] |date=2006-09-11 |access-date=2016-09-06 |language=fi}}</ref> ==Biografio de la "mumio"== Suomaj ĵurnalistoj ne malkovras la nomon de la viro, kiu iĝis "mumio de Maunula", sed ĉiumonata apendaĵo de gazeto ''[[Helsingin Sanomat]]'' kompilis lian mallongan biografion laŭ oficialaj registraĵoj kaj intervuoj kun lia eksa edzino kaj eksaj koramikinoj.<ref>[https://interactive.sanoma.fi/arkku/files/24727076maunulanmuumio_11_2000.pdf Monata apendaĵo de Helsingin Sanomat #11 de 2000] <small>(PDF)</small></ref> Li estis unusola viro, kiu naskiĝis en [[Helsinko]] en [[1938]].<ref name="malkki" /> Li estis la sola infano. En infaneco li estis [[skolto]] kaj montris grandan intereson pri [[aŭto]]j kaj [[motorciklo]]j. Li ne estis sukcesa en lernejo. Li ricevis plej bonajn markojn en subjektoj kiuj bezonas fizikajn scipovojn, ekzemple [[ĉarpentado]], sed li fiaskis pri lingvoj kaj [[matematiko]]. Rezulte li ne finis altlernejon kaj forlasis ĝin, ne povante pasi ekzamenojn post kelkaj provoj. Li estis maltrankvila persono, kiu ne longe restis en la sama loĝloko aŭ la sama laborloko. Li laboris en [[haveno]]j, [[ŝipo]]j, vojkonstruado kaj ŝoforado de [[levĉaro]]. En mezaj [[1950-aj jaroj]] lia patrino mortis, kio profunde depremigis lin. Li ne havis bonajn rilatojn kun sia patro. Dum ioma tempo li militservis, kaj post liberiĝo de la armeo li estis edzigita dum kelkaj jaroj. Dum tiu tempo li ekhavis du gefilojn. En fruaj [[1960-aj jaroj]] li estis arestita kaj juĝita por kelkaj [[ŝtelo]]j kaj preskaŭ la tutan jardekon estis en [[prizono]]. Unufoje li sukcesis fuĝi kaj esti kaŝita dum kelkaj jaroj. Post liberiĝo de la prizono li havis kelkajn koramikinoj, kun kiu li loĝis, aŭ estis [[senhejmulo]]. En la malfruaj [[1980-aj]] li ricevis socian loĝejon en Maunula kaj ekloĝis tie sola. Pli malpli la saman tempon li iĝis [[pensiulo]] laŭ Suomaj leĝoj, ĉar li ne plu kapablis labori pro [[korinfarkto]]. Ĉar li ade montris nekapablon administri monon kaj tuj malŝparis ĉion kion li ricevis kiel pension, la socia prizorga buroo prenis kontrolon super lia pensio kaj pagis liajn elspezojn, inklude la lukostojn de lia loĝejo. Li ne amikiĝis kun siaj najbaroj kaj havis neniujn kontaktojn kun siaj eksaj familianoj aŭ koramikinoj, do dum multaj jaroj neniu komunikiĝis kun li. ==Morto== La mumiigita kadavro estas trovita far la riparistoj de la domo, kie estis lia loĝejo, kiam ili eniris ĝin por por instali [[fumdetektilo]]n. Post kiam li ne malfermis la pordon post kelkaj sonoroj, ili utiligis {{N|ĝenerala ŝlosilo}} por eniri.<ref name="malkki" /> Polico konkludis ke lia morto verŝajne okazis je la [[15-a de februaro]] [[1994]] laŭ la amaso de poŝtaĵoj sur la planko de la loĝejo.<ref name="malkki" /> En la tempo de sia morto li estis 55-jaraĝa. Li estas [[kremacio|kremaciita]] kaj lia cindro enterigita en tombejo Honkanummi, Helsinko. ==Referencoj== {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinkanoj]] [[Kategorio:Mumioj]] m1yye9we4p6f5ftqed1rwb50cy4lqqs 9404812 9404809 2026-06-16T18:36:30Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9404812 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} '''Mumio de Maunula''' ({{lang-fi|Maunulan muumio}}) estas informila kromnomo de [[mumio|mumiigita]] vira kadavro trovita en aprilo [[2000]] en urba loĝejo en distrikto [[Maunula]], [[Helsinko]], [[Suomio]].<ref name="malkki" /> La viro estis mortinta en sia lito kaj la kadavro kuŝis tie dum 6 jaroj antaŭ esti trovita. Dum tiu tempo ĝi mumiiĝis pro seka aero kaj bona klimatizo. La malkovro de la "mumio" kaŭzis signifan polemikon pri la stato de unusolaj homoj en Suomio. ==Publika reago== Suoma politikisto [[Kari Tolvanen]], kiu en 2000 estis servanta kiel policano, priskribis la aferon kiel "iom malgaja okazo" ĉe [[televido]].<ref name="malkki">{{cite book |title=The Need to Help: The Domestic Arts of International Humanitarianism |first=Liisa H. |last=Malkki |publisher=Duke University Press |date=2015 |isbn=9780822375364 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=WdBqCgAAQBAJ&pg=PT96}}</ref> La okazo kaŭzis grandan polemikon, kiu certagrade daŭras ĝis nun, pri tio, kion la ŝtato aŭ la socio povas fari por unusolaj homoj por eviti tiajn okazaĵojn estonte. La mortinta viro estis kliento de socia subtena buroo, sed tiu nur pagis la lukostojn por lia loĝejo, kaj neniam kontrolis liajn vivkondiĉojn, ne eĉ ĉu li entute estas viva. Multaj mezaĝaj aŭ maljunaj homoj en Suomio vivas sole kaj havas malmultajn kontaktojn kun iu ajn, eĉ kun siaj najbaroj. Aliflanke, multaj suomoj esprimis dubon ĉu la ŝtato devu enmiksiĝi en privatan vivon de individuoj. La debato revigliĝis en aŭtuno de [[2006]], kiam Ilpo Hakasalo, iama ĵurnalisto de [[Yleisradio]], estis trovita en sia loĝejo preskaŭ duonjaron post sia morto.<ref>{{cite news |url=https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000121692.html |title=Radioääni virui lähes puoli vuotta kuolleena kotonaan |work=[[Ilta-Sanomat]] |date=2006-09-11 |access-date=2016-09-06 |language=fi}}</ref> ==Biografio de la "mumio"== Suomaj ĵurnalistoj ne malkovras la nomon de la viro, kiu iĝis "mumio de Maunula", sed ĉiumonata apendaĵo de gazeto ''[[Helsingin Sanomat]]'' kompilis lian mallongan biografion laŭ oficialaj registraĵoj kaj intervuoj kun lia eksa edzino kaj eksaj koramikinoj.<ref>[https://interactive.sanoma.fi/arkku/files/24727076maunulanmuumio_11_2000.pdf Monata apendaĵo de Helsingin Sanomat #11 de 2000] <small>(PDF)</small></ref> Li estis unusola viro, kiu naskiĝis en [[Helsinko]] en [[1938]].<ref name="malkki" /> Li estis la sola infano. En infaneco li estis [[skolto]] kaj montris grandan intereson pri [[aŭto]]j kaj [[motorciklo]]j. Li ne estis sukcesa en lernejo. Li ricevis plej bonajn markojn en subjektoj kiuj bezonas fizikajn scipovojn, ekzemple [[ĉarpentado]], sed li fiaskis pri lingvoj kaj [[matematiko]]. Rezulte li ne finis altlernejon kaj forlasis ĝin, ne povante pasi ekzamenojn post kelkaj provoj. Li estis maltrankvila persono, kiu ne longe restis en la sama loĝloko aŭ la sama laborloko. Li laboris en [[haveno]]j, [[ŝipo]]j, vojkonstruado kaj ŝoforado de [[levĉaro]]. En mezaj [[1950-aj jaroj]] lia patrino mortis, kio profunde depremigis lin. Li ne havis bonajn rilatojn kun sia patro. Dum ioma tempo li militservis, kaj post liberiĝo de la armeo li estis edzigita dum kelkaj jaroj. Dum tiu tempo li ekhavis du gefilojn. En fruaj [[1960-aj jaroj]] li estis arestita kaj juĝita por kelkaj [[ŝtelo]]j kaj preskaŭ la tutan jardekon estis en [[prizono]]. Unufoje li sukcesis fuĝi kaj esti kaŝita dum kelkaj jaroj. Post liberiĝo de la prizono li havis kelkajn koramikinoj, kun kiu li loĝis, aŭ estis [[senhejmulo]]. En la malfruaj [[1980-aj]] li ricevis socian loĝejon en Maunula kaj ekloĝis tie sola. Pli malpli la saman tempon li iĝis [[pensiulo]] laŭ Suomaj leĝoj, ĉar li ne plu kapablis labori pro [[korinfarkto]]. Ĉar li ade montris nekapablon administri monon kaj tuj malŝparis ĉion kion li ricevis kiel pension, la socia prizorga buroo prenis kontrolon super lia pensio kaj pagis liajn elspezojn, inklude la lukostojn de lia loĝejo. Li ne amikiĝis kun siaj najbaroj kaj havis neniujn kontaktojn kun siaj eksaj familianoj aŭ koramikinoj, do dum multaj jaroj neniu komunikiĝis kun li. ==Morto== La mumiigita kadavro estas trovita far la riparistoj de la domo, kie estis lia loĝejo, kiam ili eniris ĝin por por instali [[fumdetektilo]]n. Post kiam li ne malfermis la pordon post kelkaj sonoroj, ili utiligis {{N|ĝenerala ŝlosilo}} por eniri.<ref name="malkki" /> Polico konkludis ke lia morto verŝajne okazis je la [[15-a de februaro]] [[1994]] laŭ la amaso de poŝtaĵoj sur la planko de la loĝejo.<ref name="malkki" /> En la tempo de sia morto li estis 55-jaraĝa. Li estas [[kremacio|kremaciita]] kaj lia cindro enterigita en tombejo Honkanummi, Helsinko. ==Referencoj== {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinkanoj]] [[Kategorio:Mumioj]] k2z0pjmnl74syjw90ngcpgce45w33hz 9404817 9404812 2026-06-16T18:38:21Z ThomasPusch 1869 9404817 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} [[dosiero.Maunula haavikkotie 1954.jpg|eta|300ra|{{loĝdomoj en la kvartalo Maunula (foto de 1954)}}]] '''Mumio de Maunula''' ({{lang-fi|Maunulan muumio}}) estas informila kromnomo de [[mumio|mumiigita]] vira kadavro trovita en aprilo [[2000]] en urba loĝejo en distrikto [[Maunula]], [[Helsinko]], [[Suomio]].<ref name="malkki" /> La viro estis mortinta en sia lito kaj la kadavro kuŝis tie dum 6 jaroj antaŭ esti trovita. Dum tiu tempo ĝi mumiiĝis pro seka aero kaj bona klimatizo. La malkovro de la "mumio" kaŭzis signifan polemikon pri la stato de unusolaj homoj en Suomio. ==Publika reago== Suoma politikisto [[Kari Tolvanen]], kiu en 2000 estis servanta kiel policano, priskribis la aferon kiel "iom malgaja okazo" ĉe [[televido]].<ref name="malkki">{{cite book |title=The Need to Help: The Domestic Arts of International Humanitarianism |first=Liisa H. |last=Malkki |publisher=Duke University Press |date=2015 |isbn=9780822375364 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=WdBqCgAAQBAJ&pg=PT96}}</ref> La okazo kaŭzis grandan polemikon, kiu certagrade daŭras ĝis nun, pri tio, kion la ŝtato aŭ la socio povas fari por unusolaj homoj por eviti tiajn okazaĵojn estonte. La mortinta viro estis kliento de socia subtena buroo, sed tiu nur pagis la lukostojn por lia loĝejo, kaj neniam kontrolis liajn vivkondiĉojn, ne eĉ ĉu li entute estas viva. Multaj mezaĝaj aŭ maljunaj homoj en Suomio vivas sole kaj havas malmultajn kontaktojn kun iu ajn, eĉ kun siaj najbaroj. Aliflanke, multaj suomoj esprimis dubon ĉu la ŝtato devu enmiksiĝi en privatan vivon de individuoj. La debato revigliĝis en aŭtuno de [[2006]], kiam Ilpo Hakasalo, iama ĵurnalisto de [[Yleisradio]], estis trovita en sia loĝejo preskaŭ duonjaron post sia morto.<ref>{{cite news |url=https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000121692.html |title=Radioääni virui lähes puoli vuotta kuolleena kotonaan |work=[[Ilta-Sanomat]] |date=2006-09-11 |access-date=2016-09-06 |language=fi}}</ref> ==Biografio de la "mumio"== Suomaj ĵurnalistoj ne malkovras la nomon de la viro, kiu iĝis "mumio de Maunula", sed ĉiumonata apendaĵo de gazeto ''[[Helsingin Sanomat]]'' kompilis lian mallongan biografion laŭ oficialaj registraĵoj kaj intervuoj kun lia eksa edzino kaj eksaj koramikinoj.<ref>[https://interactive.sanoma.fi/arkku/files/24727076maunulanmuumio_11_2000.pdf Monata apendaĵo de Helsingin Sanomat #11 de 2000] <small>(PDF)</small></ref> Li estis unusola viro, kiu naskiĝis en [[Helsinko]] en [[1938]].<ref name="malkki" /> Li estis la sola infano. En infaneco li estis [[skolto]] kaj montris grandan intereson pri [[aŭto]]j kaj [[motorciklo]]j. Li ne estis sukcesa en lernejo. Li ricevis plej bonajn markojn en subjektoj kiuj bezonas fizikajn scipovojn, ekzemple [[ĉarpentado]], sed li fiaskis pri lingvoj kaj [[matematiko]]. Rezulte li ne finis altlernejon kaj forlasis ĝin, ne povante pasi ekzamenojn post kelkaj provoj. Li estis maltrankvila persono, kiu ne longe restis en la sama loĝloko aŭ la sama laborloko. Li laboris en [[haveno]]j, [[ŝipo]]j, vojkonstruado kaj ŝoforado de [[levĉaro]]. En mezaj [[1950-aj jaroj]] lia patrino mortis, kio profunde depremigis lin. Li ne havis bonajn rilatojn kun sia patro. Dum ioma tempo li militservis, kaj post liberiĝo de la armeo li estis edzigita dum kelkaj jaroj. Dum tiu tempo li ekhavis du gefilojn. En fruaj [[1960-aj jaroj]] li estis arestita kaj juĝita por kelkaj [[ŝtelo]]j kaj preskaŭ la tutan jardekon estis en [[prizono]]. Unufoje li sukcesis fuĝi kaj esti kaŝita dum kelkaj jaroj. Post liberiĝo de la prizono li havis kelkajn koramikinoj, kun kiu li loĝis, aŭ estis [[senhejmulo]]. En la malfruaj [[1980-aj]] li ricevis socian loĝejon en Maunula kaj ekloĝis tie sola. Pli malpli la saman tempon li iĝis [[pensiulo]] laŭ Suomaj leĝoj, ĉar li ne plu kapablis labori pro [[korinfarkto]]. Ĉar li ade montris nekapablon administri monon kaj tuj malŝparis ĉion kion li ricevis kiel pension, la socia prizorga buroo prenis kontrolon super lia pensio kaj pagis liajn elspezojn, inklude la lukostojn de lia loĝejo. Li ne amikiĝis kun siaj najbaroj kaj havis neniujn kontaktojn kun siaj eksaj familianoj aŭ koramikinoj, do dum multaj jaroj neniu komunikiĝis kun li. ==Morto== La mumiigita kadavro estas trovita far la riparistoj de la domo, kie estis lia loĝejo, kiam ili eniris ĝin por por instali [[fumdetektilo]]n. Post kiam li ne malfermis la pordon post kelkaj sonoroj, ili utiligis {{N|ĝenerala ŝlosilo}} por eniri.<ref name="malkki" /> Polico konkludis ke lia morto verŝajne okazis je la [[15-a de februaro]] [[1994]] laŭ la amaso de poŝtaĵoj sur la planko de la loĝejo.<ref name="malkki" /> En la tempo de sia morto li estis 55-jaraĝa. Li estas [[kremacio|kremaciita]] kaj lia cindro enterigita en tombejo Honkanummi, Helsinko. ==Referencoj== {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinkanoj]] [[Kategorio:Mumioj]] q7lw68agf2ijiqy9iwxizmrq5r8gvsv 9404822 9404817 2026-06-16T18:40:56Z ThomasPusch 1869 9404822 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} [[dosiero:Maunula haavikkotie 1954.jpg|eta|300ra|{{centre|loĝdomoj en la kvartalo Maunula (foto de 1954)}}]] '''Mumio de Maunula''' ({{lang-fi|Maunulan muumio}}) estas informila kromnomo de [[mumio|mumiigita]] vira kadavro trovita en aprilo [[2000]] en urba loĝejo de [[Maunula]], kvartalo de la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de [[Helsinko]] en la provinco [[[Uusimaa]] de [[Finnlando]].<ref name="malkki" /> La viro estis mortinta en sia lito kaj la kadavro kuŝis tie dum 6 jaroj antaŭ esti trovita. Dum tiu tempo ĝi mumiiĝis pro seka aero kaj bona klimatizo. La malkovro de la "mumio" kaŭzis signifan polemikon pri la stato de unusolaj homoj en Suomio. ==Publika reago== Suoma politikisto [[Kari Tolvanen]], kiu en 2000 estis servanta kiel policano, priskribis la aferon kiel "iom malgaja okazo" ĉe [[televido]].<ref name="malkki">{{cite book |title=The Need to Help: The Domestic Arts of International Humanitarianism |first=Liisa H. |last=Malkki |publisher=Duke University Press |date=2015 |isbn=9780822375364 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=WdBqCgAAQBAJ&pg=PT96}}</ref> La okazo kaŭzis grandan polemikon, kiu certagrade daŭras ĝis nun, pri tio, kion la ŝtato aŭ la socio povas fari por unusolaj homoj por eviti tiajn okazaĵojn estonte. La mortinta viro estis kliento de socia subtena buroo, sed tiu nur pagis la lukostojn por lia loĝejo, kaj neniam kontrolis liajn vivkondiĉojn, ne eĉ ĉu li entute estas viva. Multaj mezaĝaj aŭ maljunaj homoj en Suomio vivas sole kaj havas malmultajn kontaktojn kun iu ajn, eĉ kun siaj najbaroj. Aliflanke, multaj suomoj esprimis dubon ĉu la ŝtato devu enmiksiĝi en privatan vivon de individuoj. La debato revigliĝis en aŭtuno de [[2006]], kiam Ilpo Hakasalo, iama ĵurnalisto de [[Yleisradio]], estis trovita en sia loĝejo preskaŭ duonjaron post sia morto.<ref>{{cite news |url=https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000121692.html |title=Radioääni virui lähes puoli vuotta kuolleena kotonaan |work=[[Ilta-Sanomat]] |date=2006-09-11 |access-date=2016-09-06 |language=fi}}</ref> ==Biografio de la "mumio"== Suomaj ĵurnalistoj ne malkovras la nomon de la viro, kiu iĝis "mumio de Maunula", sed ĉiumonata apendaĵo de gazeto ''[[Helsingin Sanomat]]'' kompilis lian mallongan biografion laŭ oficialaj registraĵoj kaj intervuoj kun lia eksa edzino kaj eksaj koramikinoj.<ref>[https://interactive.sanoma.fi/arkku/files/24727076maunulanmuumio_11_2000.pdf Monata apendaĵo de Helsingin Sanomat #11 de 2000] <small>(PDF)</small></ref> Li estis unusola viro, kiu naskiĝis en [[Helsinko]] en [[1938]].<ref name="malkki" /> Li estis la sola infano. En infaneco li estis [[skolto]] kaj montris grandan intereson pri [[aŭto]]j kaj [[motorciklo]]j. Li ne estis sukcesa en lernejo. Li ricevis plej bonajn markojn en subjektoj kiuj bezonas fizikajn scipovojn, ekzemple [[ĉarpentado]], sed li fiaskis pri lingvoj kaj [[matematiko]]. Rezulte li ne finis altlernejon kaj forlasis ĝin, ne povante pasi ekzamenojn post kelkaj provoj. Li estis maltrankvila persono, kiu ne longe restis en la sama loĝloko aŭ la sama laborloko. Li laboris en [[haveno]]j, [[ŝipo]]j, vojkonstruado kaj ŝoforado de [[levĉaro]]. En mezaj [[1950-aj jaroj]] lia patrino mortis, kio profunde depremigis lin. Li ne havis bonajn rilatojn kun sia patro. Dum ioma tempo li militservis, kaj post liberiĝo de la armeo li estis edzigita dum kelkaj jaroj. Dum tiu tempo li ekhavis du gefilojn. En fruaj [[1960-aj jaroj]] li estis arestita kaj juĝita por kelkaj [[ŝtelo]]j kaj preskaŭ la tutan jardekon estis en [[prizono]]. Unufoje li sukcesis fuĝi kaj esti kaŝita dum kelkaj jaroj. Post liberiĝo de la prizono li havis kelkajn koramikinoj, kun kiu li loĝis, aŭ estis [[senhejmulo]]. En la malfruaj [[1980-aj]] li ricevis socian loĝejon en Maunula kaj ekloĝis tie sola. Pli malpli la saman tempon li iĝis [[pensiulo]] laŭ Suomaj leĝoj, ĉar li ne plu kapablis labori pro [[korinfarkto]]. Ĉar li ade montris nekapablon administri monon kaj tuj malŝparis ĉion kion li ricevis kiel pension, la socia prizorga buroo prenis kontrolon super lia pensio kaj pagis liajn elspezojn, inklude la lukostojn de lia loĝejo. Li ne amikiĝis kun siaj najbaroj kaj havis neniujn kontaktojn kun siaj eksaj familianoj aŭ koramikinoj, do dum multaj jaroj neniu komunikiĝis kun li. ==Morto== La mumiigita kadavro estas trovita far la riparistoj de la domo, kie estis lia loĝejo, kiam ili eniris ĝin por por instali [[fumdetektilo]]n. Post kiam li ne malfermis la pordon post kelkaj sonoroj, ili utiligis {{N|ĝenerala ŝlosilo}} por eniri.<ref name="malkki" /> Polico konkludis ke lia morto verŝajne okazis je la [[15-a de februaro]] [[1994]] laŭ la amaso de poŝtaĵoj sur la planko de la loĝejo.<ref name="malkki" /> En la tempo de sia morto li estis 55-jaraĝa. Li estas [[kremacio|kremaciita]] kaj lia cindro enterigita en tombejo Honkanummi, Helsinko. ==Referencoj== {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinkanoj]] [[Kategorio:Mumioj]] fndyixfmquv9bv92tjqb99k09tsg3uf 9404823 9404822 2026-06-16T18:41:11Z ThomasPusch 1869 9404823 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} [[dosiero:Maunula haavikkotie 1954.jpg|eta|300ra|{{centre|loĝdomoj en la kvartalo Maunula (foto de 1954)}}]] '''Mumio de Maunula''' ({{lang-fi|Maunulan muumio}}) estas informila kromnomo de [[mumio|mumiigita]] vira kadavro trovita en aprilo [[2000]] en urba loĝejo de [[Maunula]], kvartalo de la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de [[Helsinko]] en la provinco [[Uusimaa]] de [[Finnlando]].<ref name="malkki" /> La viro estis mortinta en sia lito kaj la kadavro kuŝis tie dum 6 jaroj antaŭ esti trovita. Dum tiu tempo ĝi mumiiĝis pro seka aero kaj bona klimatizo. La malkovro de la "mumio" kaŭzis signifan polemikon pri la stato de unusolaj homoj en Suomio. ==Publika reago== Suoma politikisto [[Kari Tolvanen]], kiu en 2000 estis servanta kiel policano, priskribis la aferon kiel "iom malgaja okazo" ĉe [[televido]].<ref name="malkki">{{cite book |title=The Need to Help: The Domestic Arts of International Humanitarianism |first=Liisa H. |last=Malkki |publisher=Duke University Press |date=2015 |isbn=9780822375364 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=WdBqCgAAQBAJ&pg=PT96}}</ref> La okazo kaŭzis grandan polemikon, kiu certagrade daŭras ĝis nun, pri tio, kion la ŝtato aŭ la socio povas fari por unusolaj homoj por eviti tiajn okazaĵojn estonte. La mortinta viro estis kliento de socia subtena buroo, sed tiu nur pagis la lukostojn por lia loĝejo, kaj neniam kontrolis liajn vivkondiĉojn, ne eĉ ĉu li entute estas viva. Multaj mezaĝaj aŭ maljunaj homoj en Suomio vivas sole kaj havas malmultajn kontaktojn kun iu ajn, eĉ kun siaj najbaroj. Aliflanke, multaj suomoj esprimis dubon ĉu la ŝtato devu enmiksiĝi en privatan vivon de individuoj. La debato revigliĝis en aŭtuno de [[2006]], kiam Ilpo Hakasalo, iama ĵurnalisto de [[Yleisradio]], estis trovita en sia loĝejo preskaŭ duonjaron post sia morto.<ref>{{cite news |url=https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000121692.html |title=Radioääni virui lähes puoli vuotta kuolleena kotonaan |work=[[Ilta-Sanomat]] |date=2006-09-11 |access-date=2016-09-06 |language=fi}}</ref> ==Biografio de la "mumio"== Suomaj ĵurnalistoj ne malkovras la nomon de la viro, kiu iĝis "mumio de Maunula", sed ĉiumonata apendaĵo de gazeto ''[[Helsingin Sanomat]]'' kompilis lian mallongan biografion laŭ oficialaj registraĵoj kaj intervuoj kun lia eksa edzino kaj eksaj koramikinoj.<ref>[https://interactive.sanoma.fi/arkku/files/24727076maunulanmuumio_11_2000.pdf Monata apendaĵo de Helsingin Sanomat #11 de 2000] <small>(PDF)</small></ref> Li estis unusola viro, kiu naskiĝis en [[Helsinko]] en [[1938]].<ref name="malkki" /> Li estis la sola infano. En infaneco li estis [[skolto]] kaj montris grandan intereson pri [[aŭto]]j kaj [[motorciklo]]j. Li ne estis sukcesa en lernejo. Li ricevis plej bonajn markojn en subjektoj kiuj bezonas fizikajn scipovojn, ekzemple [[ĉarpentado]], sed li fiaskis pri lingvoj kaj [[matematiko]]. Rezulte li ne finis altlernejon kaj forlasis ĝin, ne povante pasi ekzamenojn post kelkaj provoj. Li estis maltrankvila persono, kiu ne longe restis en la sama loĝloko aŭ la sama laborloko. Li laboris en [[haveno]]j, [[ŝipo]]j, vojkonstruado kaj ŝoforado de [[levĉaro]]. En mezaj [[1950-aj jaroj]] lia patrino mortis, kio profunde depremigis lin. Li ne havis bonajn rilatojn kun sia patro. Dum ioma tempo li militservis, kaj post liberiĝo de la armeo li estis edzigita dum kelkaj jaroj. Dum tiu tempo li ekhavis du gefilojn. En fruaj [[1960-aj jaroj]] li estis arestita kaj juĝita por kelkaj [[ŝtelo]]j kaj preskaŭ la tutan jardekon estis en [[prizono]]. Unufoje li sukcesis fuĝi kaj esti kaŝita dum kelkaj jaroj. Post liberiĝo de la prizono li havis kelkajn koramikinoj, kun kiu li loĝis, aŭ estis [[senhejmulo]]. En la malfruaj [[1980-aj]] li ricevis socian loĝejon en Maunula kaj ekloĝis tie sola. Pli malpli la saman tempon li iĝis [[pensiulo]] laŭ Suomaj leĝoj, ĉar li ne plu kapablis labori pro [[korinfarkto]]. Ĉar li ade montris nekapablon administri monon kaj tuj malŝparis ĉion kion li ricevis kiel pension, la socia prizorga buroo prenis kontrolon super lia pensio kaj pagis liajn elspezojn, inklude la lukostojn de lia loĝejo. Li ne amikiĝis kun siaj najbaroj kaj havis neniujn kontaktojn kun siaj eksaj familianoj aŭ koramikinoj, do dum multaj jaroj neniu komunikiĝis kun li. ==Morto== La mumiigita kadavro estas trovita far la riparistoj de la domo, kie estis lia loĝejo, kiam ili eniris ĝin por por instali [[fumdetektilo]]n. Post kiam li ne malfermis la pordon post kelkaj sonoroj, ili utiligis {{N|ĝenerala ŝlosilo}} por eniri.<ref name="malkki" /> Polico konkludis ke lia morto verŝajne okazis je la [[15-a de februaro]] [[1994]] laŭ la amaso de poŝtaĵoj sur la planko de la loĝejo.<ref name="malkki" /> En la tempo de sia morto li estis 55-jaraĝa. Li estas [[kremacio|kremaciita]] kaj lia cindro enterigita en tombejo Honkanummi, Helsinko. ==Referencoj== {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinkanoj]] [[Kategorio:Mumioj]] 9w39k8oms9xk5m1e1lt94o2dhun628g 9404824 9404823 2026-06-16T18:42:17Z ThomasPusch 1869 9404824 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} [[dosiero:Maunula haavikkotie 1954.jpg|eta|300ra|{{centre|loĝdomoj en la kvartalo Maunula (foto de 1954)}}]] '''Mumio de Maunula''' ({{lang-fi|Maunulan muumio}}) estas informila kromnomo de [[mumio|mumiigita]] vira kadavro trovita en aprilo [[2000]] en urba loĝejo de [[Maunula]], kvartalo de la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de [[Helsinko]] en la provinco [[Uusimaa]] de [[Finnlando]] (Suomio).<ref name="malkki" /> La viro estis mortinta en sia lito kaj la kadavro kuŝis tie dum 6 jaroj antaŭ esti trovita. Dum tiu tempo ĝi mumiiĝis pro seka aero kaj bona klimatizo. La malkovro de la "mumio" kaŭzis signifan polemikon pri la stato de unusolaj homoj en Suomio. ==Publika reago== Suoma politikisto [[Kari Tolvanen]], kiu en 2000 estis servanta kiel policano, priskribis la aferon kiel "iom malgaja okazo" ĉe [[televido]].<ref name="malkki">{{cite book |title=The Need to Help: The Domestic Arts of International Humanitarianism |first=Liisa H. |last=Malkki |publisher=Duke University Press |date=2015 |isbn=9780822375364 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=WdBqCgAAQBAJ&pg=PT96}}</ref> La okazo kaŭzis grandan polemikon, kiu certagrade daŭras ĝis nun, pri tio, kion la ŝtato aŭ la socio povas fari por unusolaj homoj por eviti tiajn okazaĵojn estonte. La mortinta viro estis kliento de socia subtena buroo, sed tiu nur pagis la lukostojn por lia loĝejo, kaj neniam kontrolis liajn vivkondiĉojn, ne eĉ ĉu li entute estas viva. Multaj mezaĝaj aŭ maljunaj homoj en Suomio vivas sole kaj havas malmultajn kontaktojn kun iu ajn, eĉ kun siaj najbaroj. Aliflanke, multaj suomoj esprimis dubon ĉu la ŝtato devu enmiksiĝi en privatan vivon de individuoj. La debato revigliĝis en aŭtuno de [[2006]], kiam Ilpo Hakasalo, iama ĵurnalisto de [[Yleisradio]], estis trovita en sia loĝejo preskaŭ duonjaron post sia morto.<ref>{{cite news |url=https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000121692.html |title=Radioääni virui lähes puoli vuotta kuolleena kotonaan |work=[[Ilta-Sanomat]] |date=2006-09-11 |access-date=2016-09-06 |language=fi}}</ref> ==Biografio de la "mumio"== Suomaj ĵurnalistoj ne malkovras la nomon de la viro, kiu iĝis "mumio de Maunula", sed ĉiumonata apendaĵo de gazeto ''[[Helsingin Sanomat]]'' kompilis lian mallongan biografion laŭ oficialaj registraĵoj kaj intervuoj kun lia eksa edzino kaj eksaj koramikinoj.<ref>[https://interactive.sanoma.fi/arkku/files/24727076maunulanmuumio_11_2000.pdf Monata apendaĵo de Helsingin Sanomat #11 de 2000] <small>(PDF)</small></ref> Li estis unusola viro, kiu naskiĝis en [[Helsinko]] en [[1938]].<ref name="malkki" /> Li estis la sola infano. En infaneco li estis [[skolto]] kaj montris grandan intereson pri [[aŭto]]j kaj [[motorciklo]]j. Li ne estis sukcesa en lernejo. Li ricevis plej bonajn markojn en subjektoj kiuj bezonas fizikajn scipovojn, ekzemple [[ĉarpentado]], sed li fiaskis pri lingvoj kaj [[matematiko]]. Rezulte li ne finis altlernejon kaj forlasis ĝin, ne povante pasi ekzamenojn post kelkaj provoj. Li estis maltrankvila persono, kiu ne longe restis en la sama loĝloko aŭ la sama laborloko. Li laboris en [[haveno]]j, [[ŝipo]]j, vojkonstruado kaj ŝoforado de [[levĉaro]]. En mezaj [[1950-aj jaroj]] lia patrino mortis, kio profunde depremigis lin. Li ne havis bonajn rilatojn kun sia patro. Dum ioma tempo li militservis, kaj post liberiĝo de la armeo li estis edzigita dum kelkaj jaroj. Dum tiu tempo li ekhavis du gefilojn. En fruaj [[1960-aj jaroj]] li estis arestita kaj juĝita por kelkaj [[ŝtelo]]j kaj preskaŭ la tutan jardekon estis en [[prizono]]. Unufoje li sukcesis fuĝi kaj esti kaŝita dum kelkaj jaroj. Post liberiĝo de la prizono li havis kelkajn koramikinoj, kun kiu li loĝis, aŭ estis [[senhejmulo]]. En la malfruaj [[1980-aj]] li ricevis socian loĝejon en Maunula kaj ekloĝis tie sola. Pli malpli la saman tempon li iĝis [[pensiulo]] laŭ Suomaj leĝoj, ĉar li ne plu kapablis labori pro [[korinfarkto]]. Ĉar li ade montris nekapablon administri monon kaj tuj malŝparis ĉion kion li ricevis kiel pension, la socia prizorga buroo prenis kontrolon super lia pensio kaj pagis liajn elspezojn, inklude la lukostojn de lia loĝejo. Li ne amikiĝis kun siaj najbaroj kaj havis neniujn kontaktojn kun siaj eksaj familianoj aŭ koramikinoj, do dum multaj jaroj neniu komunikiĝis kun li. ==Morto== La mumiigita kadavro estas trovita far la riparistoj de la domo, kie estis lia loĝejo, kiam ili eniris ĝin por por instali [[fumdetektilo]]n. Post kiam li ne malfermis la pordon post kelkaj sonoroj, ili utiligis {{N|ĝenerala ŝlosilo}} por eniri.<ref name="malkki" /> Polico konkludis ke lia morto verŝajne okazis je la [[15-a de februaro]] [[1994]] laŭ la amaso de poŝtaĵoj sur la planko de la loĝejo.<ref name="malkki" /> En la tempo de sia morto li estis 55-jaraĝa. Li estas [[kremacio|kremaciita]] kaj lia cindro enterigita en tombejo Honkanummi, Helsinko. ==Referencoj== {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinkanoj]] [[Kategorio:Mumioj]] hcqilbgujrm1cmirguz03nzz99uoj73 0 946330 9405118 9403340 2026-06-17T00:56:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9405118 wikitext text/x-wiki '''Buĥora lingvo''', ankaŭ iam nomata '''juda-buĥara''' aŭ '''juda-taĝika''' ([[endonime]]: '''Buĥori''': {{lang|he|בוכארי}}, {{lang|bhh-Cyrl|Бухорӣ}}, ''{{lang|bhh-Latn|Buxorī}}''), estas [[judaj-iranaj lingvoj|juda-irana]] [[lingvo]] aŭ [[dialekto]], historie parolata far [[buĥoraj judoj]] en [[Centra Azio]].<ref>{{cite book |editor1-last=Ehrlich |editor1-first=M. Avrum |title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture |date=2009 |publisher=ABC-CLIO |page=1124 |chapter=Caucasus and Central Asia |quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{cite book|last=Zand|first=Michael|title=BUKHARA vii. Bukharan Jews // Encyclopaedia Iranica|url=https://iranicaonline.org/articles/bukhara-vii|volume=4 |fascicle=5|pages=530-545|year=1989|location=London and New York|publisher=Routledge & Kegan Paul}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Ido |first1=Shinji |title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift |journal=Journal of Jewish Languages |date=2017 |volume=5 |issue=1 |page=85 |doi=10.1163/22134638-12340078 |quote=The term ‘the Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.|doi-access=free }}</ref> Ĝi estas juda komunuma lokalekto, kiu devenas de eostpersaj dialektoj de la [[taĝika]] kaj la [[daria]], kaj plejparte interkompreneblas kun ili. == Historio == Buĥora lingvo estas historia lingvo de Centraziaj judoj.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011. ''Ein Leben für die Wissenschaft.'' Germany: De Gruyter.</ref> Ĝia [[lingva klasifiko]] estas: [[Hindeŭropa lingvaro|hindeŭropa]] → [[hindirana lingvaro|hindirana]] → [[irana lingvaro|irana]] → [[Okcidentaj iranaj lingvoj|uestirana]] → suduestirana → [[persa]] → [[taĝika]] → buĥora.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006. ''Bukharan Jews: history, language, literature, culture.'' Israel: World Bukharian Jewish Congress.</ref> La ĉefa lingva bazo de la buĥora estas la mezepoĥa formo de [[persa lingvo]], kun multaj [[pruntovorto]]j el la [[hebrea]] kaj la [[aramea]]. En pli nova historio al ili aldoniĝas novaj pruntovortoj el ĉirkaŭaj lingvoj, plej grave el la [[uzbeka]], la [[rusa]] kaj la [[araba]] (tra lingvoj de apudaj [[islamo|islamaj]] popoloj).<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref> En jaro [[1987]] estis ĉirkaŭ 85,000 parolantoj de la buĥora en la mondo. El ili ĉ. 45,000 vivis en [[Sovetunio]], ĉ. 32,000 en [[Israelo]], kaj en la resto de la mondo ĉ. 3,000.<ref name="Tolmas, Chana 2006" /> Ekzistas [[taĝikoj|taĝikaj]] malplimultoj en multaj landoj kiel [[Afganio]], [[Ĉinio]], [[Pakistano]] kaj [[Uzbekio]], kun aparte grandaj taĝikaj komunumoj en [[Samarkando]] kaj [[Buĥaro]].<ref>Ido, Shinji. 2007. ''Bukharan Tajik.'' E.C.: LINCOM EUROPA.</ref> Inter tiuj ĉi estis dekmiloj da buĥaraj judoj kiuj parolis la buĥoran lingvon en la [[19-a jarcento|19-a]] kaj la [[20-a jarcento]]j.<ref>Ido, Shinji. 2017. [http://www.academia.edu/32403714/A_late_19th-century_Uzbek_text_in_Hebrew_script ''A late 19th-century Uzbek text in Hebrew script''] p. 218</ref> Nuntempe la lingvo de malmultaj restantaj judaj taĝikoj en tiuj ĉi urboj ne diferencas signife de tiu de la nejudaj.<ref>Ido, Shinji. 2017. [https://brill.com/view/journals/jjl/5/1/article-p81_4.xml?lang=en ''The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift''] p. 84</ref> Kiel kutimas por [[judaj lingvoj]], la buĥora tradicie uzis {{N|hebrea skribsistemo}}.<ref>{{cite web|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|title=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|website=www.omniglot.com}}</ref> Tamen tra la [[20-a jarcento]] pro influo de diversaj imperioj kaj ideologioj oni ekuzis novajn alfabetojn, en la [[1920-aj]] kaj [[1930-aj]] surbaze de la [[latina alfabeto|latina]], kaj ekde la [[1940-aj]] de la [[cirila]]. La hebrea alfabeto iĝis preskaŭ forgesita dum sovetaj tempoj, kiam la ŝtato fermis ĉiujn buĥarajn judajn religiajn lernejojn en Centra Azio, kaj la libroj kaj gazetoj en la buĥora aperis per cirilida skribo. Nun multaj buĥaraj judoj kiuj ankoraŭ scias la buĥoran, nur komprenas ĝin skribita cirile.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/> En frua soveta periodo la komunistoj havis planojn por oficialigi la [[hebrea]]n kiel la lingvon de instruo de judoj en [[Turkestana Aŭtonoma Soveta Socialista Respubliko]] kaj en la [[Buĥara Popola Soveta Respubliko]]. Sed jam en [[1921]] la Turkestana Popolkomisariato de Eduko ukazis organizi nereligiajn lernejojn por instrui buĥarajn judajn infanojn kaj instrui tie en la buĥora kaj ne en la hebrea. En 1934 ankoraŭ ekzistis 15 kluboj kaj 28 "ruĝaj tedomoj" (t.e. centraziaj teumejoj kie oni povis priparoli politikon kaj interŝanĝi novaĵojn sub gvido de partiaj organizantoj) en [[Uzbeka Soveta Socialisma Respubliko|Soveta Uzbekio]], kie oni parolis la buĥoran. Sed en [[1938]] buĥora lingvo ne plu estis lingvo de kulturo aŭ lerneja instruo kaj nur paroliĝis loke kaj hejme.<ref name="Tolmas, Chana 2006"/> == Reviviĝo == Al la [[falo de Sovetunio]] la buĥora estis preskaŭ tute [[formortinta lingvo]], anstataŭigita per norma [[taĝika]], lokaj lingvoj de la landoj kie vivis buĥaraj judoj, aŭ la [[rusa]]. Laŭ la [[censo]] de [[1979]] pli ol 20% pli da centraziaj judoj parolis ruse ol buĥore.<ref name="Tolmas, Chana 2006"/> En postsovetaj tempoj aperis provoj revivigi la lingvon. Unu notinda provo estis establo de Koncilio pri Buĥara Juda literaturo kadre de la Unio de Verkistoj de [[Uzbekio]] sub gvido de Aharon Ŝalamajev-Fidoi. Tamen, Ŝalamajev-Fidoi elmigris al [[Israelo]] en [[1991]], kaj sen li la Koncilio malaperis. Alia ekzemplo estis rondeto ''Hoverim'' ("Gekamaradoj") por buĥaraj judoj en [[Taĝikio]] sub gvido de certa profesoro Datĥajev, sed Datĥajev formigris al [[Usono]] en [[1992]] kaj pri la sorto de lia societo ne estas informo.<ref>{{Cite book |last=Tomas |first=Ḣano |title=Bukharan Jews |year=2006 |isbn=9789657093467 |location=Tel Aviv |pages=69-70}}</ref> Nuntempe la plej grava organizaĵo subtenanta buĥaran judan lingvon, literaturon kaj kulturon estas la Monda Buĥara Juda Kongreso. En [[Usono]], aparte en [[Novjorko]] kaj apudaj areoj, aperis junularaj grupoj de buĥaraj judoj kiuj strebas lerni buĥoran lingvon kun nova latinida alfabeto kreita far buĥara juda lingvisto kaj verkisto Jakub Kalontarov. Unu el tiaj grupoj estas sponsorata far Achdut-Unity Club en [[Kvinzo]]. Ekde [[2010]] buĥora lingvo kaj buĥara juda kulturo estas instruata en [[Queens College (Novjorko)|Queens College, Urba Universitato de Novjorko]] sub gvido de buĥara juda profesoro Imanuel Ribakov.<ref>{{Cite web|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|title=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|website=www1.cuny.edu|language=en-US|access-date=2017-02-10}}</ref> Tio ĉi estas la unua Usona universitato kie oni lernas buĥoran lingvon. Ribakov ankaŭ verkis lernolibron de la buĥora por anglalingvanoj.<ref>{{Cite book |last=Rybakov |first=Imanuel |title=Easy Bukharian: Study Guide: Language of the Bukharian Jews |publisher=The Association of the Bukharian Jewish Youth of the USA |year=2012 |isbn=9781936755004 |location=New York |language=En}}</ref> == Ortografio == Historie buĥora lingvo estis skribata per [[hebrea alfabeto]]. Post la [[Rusa revolucio]] kaj establo de [[bolŝevikoj|bolŝevika]] rego oni proponis [[latina alfabeto|latinidajn]] alfabetojn por plejparto de lingvoj de iama [[Rusa imperio]], inklude la buĥoran. La unuan version de latinida alfabeto por la buĥora oni prezentis en aprilo [[1928]].<ref name="lotin">{{cite book|title=Lotinizatsija вajni jahudihoji вuxori|author=A. Sajidůf, P. Aвramůf, M. Aminůf|location=[[Taŝkento|Toşkand]]|publisher=Naşrijoti davlatiji Ůzвakiston|year=1932}}</ref> Ĝi havis certajn komunajn trajtojn kun [[janalifo]], la aperinta pli malpli la saman tempon unuigita skribsistemo por [[tjurkaj lingvoj]]: ĝi havis literojn '''ş''', '''ә''' kaj '''ƣ''', ĝi komence ne havis [[majusklo]]jn, kaj la [[minuskla]] '''B''' estis skribata kiel '''в''' kaj ne '''b'''. La ordo de literoj estis jena: <div class="Unicode"> <span style="font-size:x-large;">a в d ә l n s r k m h t u x ş f p g o v z ⱨ ƣ q e c ç i j ә̦ ƶ</span> </div> En [[1930]] oni iom reformis la alfabeton: aldonis la majusklojn, forigis literon '''ә̦ ''' kaj enkondukis literon '''Ů ů'''.<ref name="lotin" /> Dum ortografia konferenco en aŭgusto [[1934]] litero '''Ⱨ ⱨ''' estis forigita kaj '''Ů ů''' anstataŭigita per '''Ū ū'''. La [[5-an de februaro]] [[1935]] tiu ĉi decido estis laŭleĝita per ukazo No. 112 de Popolkomisariato de Eduko de Uzbeka SSR.<ref>{{cite book|title=Rezoljutsijaji konferentsijaji dujumi orfografijaji zaвoni jahudihoji mahali|location=[[Taŝkento|Toşkand]]|publisher=Naşrijoti «Bajroqi mihnat»|year=1935}}</ref> Tiel aperis la lasta versio de soveta latinida alfabeto de buĥora lingvo:<ref>{{cite book|author= B. N. Muloqandūv|title = Alefbe|location = [[Taŝkento|Toşkent]]|publisher = Naşrijoti Gosudarstvogiji Taәlimi Pedagogiji ŪzSSR|year = 1939}}</ref> <div class="Unicode"> <span style="font-size:large;">A a, B в, C c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ƣ ƣ, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Ū ū, V v, X x, Z z, Ƶ ƶ, Ә ә</span> </div> En [[1940]], kadre de ĝenerala procezo de "ciriligo" de lingvoj de [[Sovetunio]], la latinida alfabeto estis anstataŭigita per cirilida, kiu enhavas ĉiujn literojn de [[rusa alfabeto]] kaj kelkajn aldonajn diakrititajn literojn en la fino de alfabetordo. Plejparto de eldonoj aperintaj en la buĥora ekde 1940 ĝis nun uzas ĝuste ĝin:<ref name="RP">{{cite book|author=Роберт Пинхасов|title=Бухарские евреи в круговороте истории|url=https://robertpinkhasov.com/|location=[[New York City]]|year=2020|pages=124–126|isbn=978-1936755110|archivedate=2022-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220402034655/https://robertpinkhasov.com/}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220402034655/https://robertpinkhasov.com/ |date=2022-04-02 }}</ref> <div class="Unicode"> <span style="font-size:large;">А а, Б б, В в, Г г, Д д, Е е, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Й й, К к, Л л, М м, Н н, О о, П п, Р р, С с, Т т, У у, Ф ф, Х х, Ц ц, Ч ч, Ш ш, Ъ ъ, Э э, Ю ю, Я я, Ғ ғ, Ӣ ӣ, Қ қ, Ӯ ӯ, Ҳ ҳ, Ҷ ҷ</span> </div> En [[Uzbekio]] post la [[disfalo de Sovetunio]] aperis ankaŭ eldonoj en la buĥora uzante latinidan alfabeton, tre similan al la nuna latinida alfabeto de [[uzbeka lingvo]]:'''<ref name="RP" /> <div class="Unicode"> <span style="font-size:large;">A a, B в, C c, Ch ch, D d, E e, F f, G g, Gh gh, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, Sh sh, T t, Ts ts, U u, U' u', V v, X x, Y y, Yi yi, Z z, Zh zh'</span> </div> {| class="wikitable" |+ Kompara tabulo de buĥoraj alfabetoj<ref name="RP" /> |- ! Cirilida !! Latinida<br>(Sovetio) !! Latinida<br>(Uzbekio) !! Hebrea |- | А а || A a || A a || א |- | Б б || B в || B b || בּ |- | В в || V v || V v || ב |- | Г г || G g || G g || ג |- | Д д || D d || D d || ד |- | Е е || E e || Ye ye || יה |- | Ё ё || Jo jo || Yo yo || יו |- | Ж ж || Ƶ ƶ || Zh zh || 'ג |- | З з || Z z || Z z || ז |- | И и || I i || I i || ''א'' |- | Й й || J j || Y y || י |- | К к || K k || K k || כּ |- | Л л || L l || L l || ל |- | М м || M m || M m || מ |- | Н н || N n || N n || נ |- | О о || O o || O o || אָ ,או |- | П п || P p || P p || פ |- | Р р || R r || R r || ר |- | С с || S s || S s || ס |- | Т т || T t || T t || ת |- | У у || U u || U u || או |- | Ф ф || F f || F f || ף |- | Х х || X x || X x || כ |- | Ц ц || Ts ts || Ts ts || צ |- | Ч ч || C c || Ch ch || 'צ |- | Ш ш || Ş ş || Sh sh || ש |- | Ъ ъ || Ә ә || ' || ע |- | Э э || - || E e || אה |- | Ю ю || Ju ju || Yu yu || ו' |- | Я я || Ja ja || Ya ya || ה' |- | Ғ ғ || Ƣ ƣ || Gh gh || גה |- | Ӣ ӣ || Ji ji || Yi yi || אײ |- | Қ қ || Q q || Q q || ק |- | Ӯ ӯ || Ū ū || U' u' || אה |- | Ҳ ҳ || H h || H h || ה |- | Ҷ ҷ || Ç ç || J j || 'ג |} == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Irana lingvaro]] ha0zkudweo8ob6gpzfglvs8sjscqxrp 0 946861 9405146 9402642 2026-06-17T01:39:19Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405146 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verdadorsa alciono |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Green-backed Kingfisher (Male) cropped.jpg |priskribo de dosiero = Masklo, Neturrezervejo Tangkoko Batuangus, Norda [[Sulaveso]] |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Actenoides]]'' |specio = '''Verdadorsa alciono''' ''A. monachus'' |statuso = NT |statuso ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Actenoides monachus'' |volume=2016 |article-number=e.T22726844A94933344 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726844A94933344.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Actenoides monachus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = * ''A. m. monachus'' - (Bonaparte, 1850) * ''A. m. capucinus'' - (Meyer, AB & Wiglesworth, 1896) }} La '''Verdadorsa alciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>, '''Verdadorsa arbalciono''' (''Actenoides monachus'', laŭ kio ankaŭ '''monaĥalciono'''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Actenoides]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Indonezio]], kie ĝi estas limigita al norda kaj centra [[Sulaveso]], kaj la insuloj Manadotua kaj Lembeh. Ĝi povas troviĝi en la protektitaj areoj de la Naciaj Parkoj Lore Lindu kaj Bogani Nani Wartabone kaj la Naturrezervejo Tangkoko Batuangus. Ĝia natura habitato estas densa tropikaj malsekaj arbaroj de malaltaj teroj ĝis 900&nbsp;m altaj. Ĝi estas minacata pro [[habitatoperdo]] per [[senarbarigo]]. La nigrakapa alciono (''Actenoides capucinus'' aŭ ''Actenoides monachus capucinus'') estas foje konsiderita parto de tiu ĉi specio kaj foje altigita al specistatuso ekde 2014. Tiu ĉi alciono havas brile ruĝorangan bekon fortikan ĉebaze, malhelbluan kapon, kie kontrastas blanka gorĝareo, kaj oranĝecaj malantaŭa kolumo kaj fajna ĉirkaŭokula ringo. Estas malhelverdaj la dorso kun griza nuanco kaj la flugiloj kun pli malhelblua nuanco. La malsupraj partoj etsas brunaoranĝecaj kaj la piedoj estas pli briloranĝaj. La ino estas iom pli senkolora ĉefe ĉekape. ==Bildaro== <gallery> Image:Green-backed Kingfisher.JPG |Masklo de ''A. m. monachus'' Image:Actenoides monachus monachus.JPG |Masklo de ''A. m. monachus'' Image:Cekakak-hutan Tunggir-hijau, jantan.JPG |Masklo de ''A. m. monachus'' Image:Cekakak-hutan Tunggir-hijau, betina.JPG |Ino de ''A. m. monachus'' </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Actenoides monachus}} {{Wikispecies|Actenoides monachus}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] 7864z8dxuft6iwwsfxep7dt4un2ikam 0 946864 9405145 9402713 2026-06-17T01:38:55Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405145 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Liphara alciono |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = ActenoidesBougainvilleiKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Actenoides]]'' |specio = '''Liphara alciono''' ''A. bougainvillei'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status">{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2022 |title=''Actenoides bougainvillei'' |volume=2022 |article-number=e.T22683519A217011753 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22683519A217011753.en |access-date=9a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Actenoides bougainvillei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Walter Rothschild|Rothschild]], 1904) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = * ''A. b. bougainvillei'' - (Rothschild, 1904) * ''A. b. excelsus'' - (Mayr, 1941) }} La '''Liphara alciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>, '''Liphara arbalciono''' (''Actenoides bougainvillei'', laŭ kio ankaŭ '''Alciono de Bougainville'''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Actenoides]]''. Ĝi estas [[endemio]] de la [[Insulo Bougainville]] en [[Papuo-Nov-Gvineo]]. Restas ĉirkaŭkalkule 1 300 – 7 000 maturaj individuoj.<ref name="iucn status"/> Iliaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj, humidaj, arbaroj de malaltaj teroj kaj [[montarbaro]]j; ili nestas en arbotruoj. Ili estas minacataj pro [[habitatoperdo]] kaj pere de enmetitaj predantoj. La Gvadalkanala liphara alciono (''Actenoides bougainvillei excelsus'') antaŭe estis kunmetita kun ''A. bougainvillei'', sed nun estas konsiderata aparta specio (''Actenoides excelsus''). La Liphara alciono unue estis priskribita en 1904, kaj fine de la 1930-aj jaroj, dekduo da specimenoj estis kolektitaj en sudo de Bougainville. En 1941, ''A. b. excelsus'' estis priskribita surbaze de ununura specimeno el Gvadalkanalo, kaj poste en 1953, du pliaj specimenoj estis akiritaj.<ref name=":0">{{Cite book|title = Kingfishers, Bee-eaters and Rollers|url = https://books.google.com/books?id=hFSdA6xYqRMC|publisher = A&C Black|date = 2010-06-30|isbn = 978-1-4081-3457-3|first = C. Hilary|last = Fry|first2 = Kathie|last2 = Fry}}</ref> En 2015, maskla specimeno estis mortigita kaj kolektita de teamo de la [[Usona Muzeo de Natura Historio]] estrita de Christopher Filardi.<ref name=audubon>{{cite web|url=https://www.audubon.org/news/why-i-collected-moustached-kingfisher|title=Why I collected a moustached kingsfisher|author=C.E. Filardi|publisher=Audubon.org|access-date=26a de Oktobro 2015}}</ref> En 2024, unu paro estis registrita de birdobservada turisma grupo sur Bougainville post dek tagoj da serĉado. Ili fotis la masklon, kaj oni rimarkis, ke la registraĵoj de la kanto sonas malsame ol tiuj el Gvadalkanalo.<ref name=":2">{{Cite web |last=Bergmark |first=Joshua |date=2025-02-10 |title=Ornis Birding Expeditions Trip Reports (Papua New Guinea: Bougainville & Louisiades 19th September - 6th October 2024 Led by Joshua Bergmark) |url=https://www.ornis-birding.com/trip-reports |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010081242/https://www.ornis-birding.com/trip-reports |archive-date=2024-10-10 |access-date=2025-02-10 |website=Ornis Birding Expeditions}}</ref> == Aspekto == La averaĝa longo de ĉi tiu birdo estas 32 cm. Ĝi estas granda, kun oranĝkolora ĝis ruĝa beko kaj purpurbluaj lipharo, flugiloj kaj vosto.<ref name=":0" /> La du subspecioj esta jenaj: * ''A. b. bougainvillei'' trovebla en Bougainville, Papuo-Nov-Gvineo. La nematura plumaro estas nekonata. Tamen, la plenkreska masklo havas malhelbrun-oranĝajn frunton, kronon, vangojn kaj mantelon. Mallarĝa, difinita purpur-blua linio iras de malantaŭ la okulo ĝis la nuko, kaj pli larĝa formas longan lipharan strion de la malsupra mandiblo, kurbiĝante sub kaj malantaŭ la vangoj kaj orelkovriloj. La supra dorso, skapulaj, flugiloj, flanko de la pugo kaj vosto estas malhelpurpur-bluaj, dum la malsupra dorso kaj centro de la pugo kaj supraj vostkovriloj estas brile pallazurbluaj. La subaj partoj estas oranĝ-ruĝbrunaj, pli palaj sur la mentono, ventro kaj subvostkovriloj ol sur la brusto kaj flankoj. La beko estas ruĝa kaj la okuloj estas malhelbrunaj. La kruroj kaj piedoj havas brunajn ungojn. La plenkreska ino estas simila al la masklo, escepte ke la supra dorso, skapulaj kaj triarangaj ungoj estas olivecverdaj kaj la kapo estas pli malhelruĝa, kunfandiĝante en la mantelon. La enverguro de masklo estas 127–136 mm kaj tiu de ino estas 127–133 mm. La vostolongo de masklo estas 85–95 mm, dum tiu de ino estas 91–96 mm. La longo de la beko ĉe masklo varias de 49–58 mm, dum ĉe ino ĝi varias de 46–51 mm. La tarso de kaj masklo kaj ino varias de 19–21 mm. La registrita pezo varias de 160 ĝis 215 g.<ref name=":0" /> * ''A. b. excelsus'' troveblas en Gvadalkanalo en la [[Salomonoj]]. La plenkreska ino estas pli olivecverda sur la dorso, skapoloj kaj trianguloj, kaj havas multe pli pal-oranĝajn subpartojn ol la aliaj subspecioj. Nematura masklo havas la supran dorson, skapolojn kaj triangulojn tre malhel-olivecverdajn.<ref name=":0" /> La liphara alciono estas konsiderata [[malplej zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]].<ref name="iucn status" /> == Taksonomio == La liphara alciono apartenas al la familio [[Alcededoj]], subfamilio ''Halcyoninae'', kiuj estas pli evoluintaj ol la subfamilio [[Alcedinenoj]] kaj pli proksime parencaj al la subfamilio ''Cerylinae''.<ref name=":1">{{Cite book|title = Grzimek's Animal Life Encyclopedia|last = Kemp|first = Alan C.|publisher = Gale|year = 2004|pages = 5–23}}</ref> == Habitato kaj distribuo == Ĝi loĝas en montetaj arbaroj en suda Bougainville,<ref name=":2" /> kaj montetaj kaj [[nebularbaro]]j inter 550 m kaj 1250 m da altitudo en Guadalcanal.<ref name=":0" /> En la 1950-aj jaroj, lokanoj observis truojn en la riverbordoj aŭ en la grundo en la arbaro, kiujn oni supozis nestojn de lipharaj alcionoj.<ref name=":0" /> Tamen, oni kredas, ke ili estas oportunismaj kavaĵnestumantoj.<ref>{{Cite journal|title = Tree cavity-using wildlife and the potential of artificial nest boxes for wildlife management in New Guinea|author1=Warakai Diat |author2=Okena Daniel |author3=Igag Paul |author4=Opiang Muse |author5=Mack Andrew L. |date = 16a de Decembro 2013|journal = Tropical Conservation Science}}</ref> == Kutimaro == La liphara alciono estas ĉasbirdo, kiu manĝas insektojn kaj malgrandajn vertebrulojn.<ref name=":0" /> Ĝi kapablas rapide kaj rekte flugi pro siaj rondaj flugiloj kaj mallonga vosto. Ĝiaj okuloj estas specialigitaj por precize vidi predon je distanco. Ĝia kapo permesas al ĝi turniĝi laŭ larĝa angulo. Oni supozas, ke la specio estas teritoriema kiel reproduktaj paroj. Oni raportis, ke ĝi plonĝas plurfoje por purigi la malpuraĵon, kiu eble algluiĝis al la nesto.<ref name=":1" /> Tiu birdo kutime krias antaŭ tagiĝo<ref name=":2" /> kaj post krepusko. Ĝia krio estas laŭta, tintanta rido, 'ko-ko-ko-ko'.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|Actenoides bougainvillei}} {{Wikispecies|Actenoides bougainvillei}} * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/moustached-kingfisher-actenoides-bougainvillei BirdLife Species Factsheet.] * ''[http://www.amnh.org/explore/news-blogs/from-the-field-posts/field-journal-finding-ghosts Field Journal: Finding Ghosts]'' - artikolo kun unuaj fotoj de masklo {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] lfd2zh3reeei7ke66t2gl1yfwgy23lm 0 946869 9405144 9402758 2026-06-17T01:38:46Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405144 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Makula alciono |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Actenoides lindsayi -Philippines -male-8.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= SpottedWoodKingfisherFemale1.jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Actenoides]]'' |specio = '''Makula alciono''' ''A. lindsayi'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Actenoides lindsayi'' |volume=2016 |article-number=e.T22683535A92989216 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683535A92989216.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Actenoides lindsayi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = * ''A. l. lindsayi'' - Vigors, 1831 * ''A. l. moseleyi'' - Steere, 1890 }} La '''Makula alciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>, '''Makula arbalciono''' (''Actenoides lindsayi'', laŭ kio ankaŭ '''Alciono de Lindsay'''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Actenoides]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Filipinoj]] troviĝanta en la insuloj [[Luzono]], [[Katanduanoj]], [[Marinduko]], [[Negroso]] kaj [[Panajo]] kie ĝia natura [[habitato]] estas tropikaj malsekaj [[arbaro]]j de malaltaj teroj. ==Aspekto kaj taksonomio== La makula arbaralciono estas buntega birdo, kiun oni facile distingas de aliaj alcionoj en Filipinoj. Ĝi estas ĉirkaŭ 26 cm longa kun makuloj supre kaj skvameco sube. La masklo havas malhelverdan kronon kun nigraj makuloj kaj helverdan strion super palblua superokulo kun nigra bendo sube. Helbluega lipharo havas bordojn supre kaj sube de oranĝecbrunaj bendo kaj kolumo. La supraj partoj estas malhelverdaj, ĉiu plumo havas flavbrunajn pintojn, kio donas makulecan efikon. La pugo estas helverda kaj la vosto malhelverda kun brunaj strioj sur la eksteraj plumoj. La gorĝo estas oranĝecbruna kaj la subaj partoj estas plejparte blankaj, la brustoplumoj havas verdajn randojn. La subflugilaj kovriloj estas flavecbrunaj. La supra [[mandiblo]] de la beko estas nigra kaj la malsupra [[mandiblo]] flava, la irisoj estas brunaj kaj la kruroj palverdaj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=hFSdA6xYqRMC&pg=PA111 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3457-3 |page=111}}</ref> [[File:ActenoidesLindsayiGould.jpg|upright|thumb|Ilustraĵo de [[John Gould]]<br />masklo supre, ino sube|left]] La ino aspektas simila sed malpli hela, la superokulo estas verda anstataŭ blua, la lipharoj brunverdaj, la malantaŭa kolumo brunnigra kaj la gorĝo samkolora kiel la brusto. La junulo similas la inon sed havas ĝenerale pli obtuzan koloron.<ref name="Fry" /> Oni supozas, ke ĝi estas [[frata specio]] de la [[Bluĉapa alciono]] kaj de la [[Rufkoluma alciono]]. === Subspecioj === * ''A. l. lindseyi'' – en Luzono kaj [[Katanduanoj]]; * ''A. l. moseleyi'' – en [[Panajo]] kaj [[Negroso]]; pli malhela kaj pli bruna supre, sablokoloraj punktoj iom pli grandaj kaj pli rondecaj. ==Ekologio kaj kutimaro== La makula alciono troviĝas en paroj aŭ kiel sola birdo, sed malofte videblas ĉar ĝi moviĝas en densa kovro en la pli malalta etaĝo de la arbaro.<ref name="Fry" /> Ĝi manĝas skarabojn kaj aliajn insektojn, helikojn kaj malgrandajn vertebrulojn, kiujn ĝi hazarde trovas dum manĝoserĉado surgrunde.<ref name="HBWA" /> Tipe ili estas plej voĉemaj ĉe tagiĝo kaj krepusko. Malmulto estas konata pri ĝia reprodukta konduto; oni supozas, ke ĝi nestas en termitejoj en arboj, sed tio eble ne estas la kazo, ĉar aliaj membroj de la genro plejparte elektas nesti en truoj en arboj aŭ surgrunde.<ref name="Fry" /><ref name="HBWA">{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55725 |title=Spotted Kingfisher (''Actenoides lindsayi'') |author=Woodall, P.F. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=12 July 2016}}</ref> == Habitato kaj konservostatuso == Ĝi loĝas en humidaj [[praarbaro]]j kaj en malaltaj kaj montetaj areoj. Ĝi estis pli abunda sur Luzono en la pasinteco, sed [[arbodehakado]] reduktis la areon de taŭga vivejo.<ref name="Fry" /> Sur Negroso, ĝi estis registrita sur densaj veprejoj kaj ĝardenoj.<ref>{{Cite journal |last=Woodall |first=P. F. |date=2020 |title=Spotted Kingfisher (Actenoides lindsayi), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/spokin1/1.0/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.spokin1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel [[malplej zorgiga]]n, sed oni kredas, ke ĝi malpliiĝas pro [[senarbarigo]] pro terkonverto, [[kontraŭleĝa arbodehakado]] kaj [[Hakado kaj bruligado|brulterkultivado]]. Ĝi estas ĝenerale malofta, sed havas grandan teritorion tra [[Okcidentaj Bisajoj]] kaj Luzono. Pliaj esploroj kaj kompreno pri ĝia biologio estas necesaj, kaj estas tre eble, ke ĉi tiu specio estas suprenlistigita pro vivejodetruo. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj kiel Montoj Banahaw, Makiling, kaj Isarog, Nacia Parko Bataan kaj Naturaj Parkoj Norda Sierra Madre, Monto Kanlaon kaj Norda Negroso, sed kiel ĉiuj areoj en Filipinoj, la protekto estas malstrikta kaj [[senarbarigo]] kaj [[ĉasado]] daŭras malgraŭ ĉi tiu protekto surpapere.<ref> IUCN (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/species/22683535/264110453 Actenoides lindsayi:] BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T22683535A92989216 (Report). International Union for Conservation of Nature. doi:10.2305/iucn.uk.2016-3.rlts.t22683535a92989216.en. </ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|Actenoides lindsayi}} {{Wikispecies|Actenoides lindsayi}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de la Filipinoj]] milhmvwkn28jr9hrhfetkyma19kjzt5 0 946874 9405142 9402895 2026-06-17T01:38:08Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405142 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bluĉapa alciono |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Pajaro 1 page-0001 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= Femella page-0001 (cropped).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Actenoides]]'' |specio = '''Bluĉapa alciono''' ''A. hombroni'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Actenoides hombroni'' |volume=2024 |article-number=e.T22683542A241691549 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22683542A241691549.en |access-date=1a de Januaro 2025}}</ref> |dunomo = ''Actenoides hombroni'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Bluĉapa alciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>, '''Bluĉapa arbalciono''' (''Actenoides hombroni'', laŭ kio ankaŭ '''Alciono de Hombron'''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Actenoides]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Filipinoj]] troviĝanta nur en la insulo [[Mindanao]]. Ĝi estas unu el la plej plurkoloraj alcionoj en la lando, havante malhelbluajn (verdajn por inoj) ĉapon kaj flugilojn kun ruĝbrunaj makuloj, striecan ruĝbrunan ventron, blankan mentonon kaj ruĝan bekon. Ĝiaj naturaj vivejoj estas sur la supraj montetoj de tropikaj humidaj malaltaj arbaroj kaj tropikaj humidaj montaraj arbaroj. Ĝi estas minacata pro [[habitatoperdo]] kaj ĝia populacio malkreskas. == Aspekto kaj taksonomio == [[File:Blue-capped Kingfisher Male.jpg|left|thumb|Masklo]] Ĉi tiuj alcionoj montras [[seksa dimorfismo|seksan dimorfismon]], laŭ kiu la maskloj havas la nomigan malhelbluajn ĉapon kaj flugilojn. La inoj aliflanke havas akvoverdajn ĉapon kaj flugilojn.<ref name=":0">{{Cite book|last=Allen|first=Desmond|title=Birds of the Philippines|publisher=Lynx and Birdlife Guides International|year=2020|location=Barcelona|pages=212–213}}</ref> Tiu ĉi specio estas [[frata specio]] de la [[Makula arbaralciono]] de Luzono kaj Okcidentaj Bisajoj kaj la [[Rufkoluma alciono]] de Sudorienta Azio. Tiu ĉi specio estas monotipa kaj nun ne havas subspecion. La birdoj el Orienta Mindanao iam estis priskribitaj kiel la subspecio ''burtoni'', kiu estas malbone diferencigita. == Ekologio kaj kutimaro == [[File:ActenoidesHombroniGould.jpg|left|thumb|Ilustraĵo de [[John Gould]]]] Ĝi manĝas grandajn insektojn kiel akridojn, skarabojn, larvojn, helikojn kaj ankaŭ malgrandajn vertebrulojn kiel ranojn kaj malgrandajn serpentojn. Ĝi ankaŭ estis registrita foje manĝanta fiŝojn. Ĉi tiu specio ripozas en la pli malaltaj etaĝoj kaj flugas surgrunden por kapti sian predon. Ĉi tiu specio estas plej voĉema ĉe tagiĝo. Oni kredas, ke la [[reprodukta sezono]] estas de januaro ĝis julio. Oni vidis ĉi tiun specion nestantan sur grandaj termitejoj, sed neniu artikolo aŭ studo estis publikigitaj pri ĉi tiu specio.<ref>{{Cite journal |last1=Woodall |first1=P. F. |last2=Sharpe |first2=Christopher J. |date=2020 |title=Blue-capped Kingfisher (Actenoides hombroni), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/blckin2/1.0/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.blckin2.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj konservostatuso == Ĝiaj naturaj [[vivejo]]j estas sur la supraj montaraj intervaloj de tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj tropikaj humidaj [[montarbaro]]j, havante larĝan altitudan gamon de 100-2 400 metroj super marnivelo, sed kun plimulto de registroj super 1 000 metroj. Ili ofte troviĝas proksime al riveretoj.<ref name=":0" /> Ĉi tiu specio estis antaŭe taksita de la [[IUCN Ruĝa Listo]] kiel [[Vundebla specio]] kun populacio ĉirkaŭkalkulata je 2 500 ĝis 9 999 maturaj individuoj, ĉar oni kredis, ke ĝi havas tre malgrandan arealon. Tamen, en 2024 ĉi tiu specio estis retaksita kiel [[Malplej Zorgiga]] specio, sed ankoraŭ kun malkreskanta populacio. Ĉi tiu specio estis pli ofta kaj disvastigita ol origine pensita, kaj la monta vivejo estas pli izola pro habitatperdo kaj nealirebleco. La ĉefa minaco de ĉi tiu specio estas habitatoperdo kun pogranda senigo de arbaraj vivejoj kiel rezulto de [[arbodehakado]], agrikultura konverto kaj minado okazantaj ene de la arealo. Ĉi tiu specio ŝajnas montri preferon por montaj vivejoj, kiuj estas plej en risko pro minado, precipe de [[kromito]] kaj [[nikelo]]. Ĝi troviĝas en kelkaj protektitaj areoj kiel la Natura Parko Pasonanca, la Nacia Parko Monto Kitanglad, la Nacia Parko Monto Apo kaj la Akvokolekta Sistemo Monto Hilong-hilong, sed kiel ĉe plej multaj areoj en Filipinoj, protekto kaj devigo estas malstriktaj.<ref>{{Cite journal|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Actenoides hombroni|url=https://www.iucnredlist.org/en|journal=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|Actenoides hombroni}} {{Wikispecies|Actenoides hombroni}} *[http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1138&m=0 BirdLife Species Factsheet.] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de la Filipinoj]] 3elo8l5ovceohw3ih8dddwew9ohm1jr 0 946890 9405141 9402914 2026-06-17T01:37:59Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405141 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufkoluma alciono |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Rufous-collared Kingfisher - Thailand S4E3779.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Actenoides]]'' |specio = '''Rufkoluma alciono''' ''A. concretus'' |statuso = NT |statuso ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Actenoides concretus'' |volume=2016 |article-number=e.T22683532A92988869 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683532A92988869.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Actenoides concretus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = * ''A. c. peristephes'' - (Deignan, 1946) * ''A. c. concretus'' - (Temminck, 1825) * ''A. c. borneanus'' - (Chasen & Kloss, 1930) }} La '''Rufkoluma alciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>, '''Rufkoluma arbalciono''' (''Actenoides concretus''), ankaŭ '''Ruĝkola alciono'''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Actenoides]]''. Ĝi troviĝas e[[Brunejo]], [[Indonezio]], [[Malajzio]], [[Birmo]], kaj [[Tajlando]]. Ĝiaj naturaj [[vivejo]]j estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj arbaroj de malaltaj teroj kaj [[montararbaro]]j. Ĝi estas minacata pro [[habitatoperdo]]. Ĉi tiu specio estas 22–25,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 60–90 gramojn, kio faras ĝin mezgranda inter alcionoj. Ĝi estas plejparte bluverda supre, kun flavaj makuloj sur la dorso. Ĝi havas verdan kronon kaj nigran okulmaskon. Malgraŭ la nomo, kelkaj ne havas la ruĝbrunan brustobendon. Anstataŭe, tiuj individuoj ĝenerale havas ruĝbrunajn subajn partojn. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|Actenoides concretus}} {{Wikispecies|Actenoides concretus}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio]] hviyv5am4odprrrrpidttfsecfgqdye 0 946894 9405140 9402949 2026-06-17T01:37:40Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405140 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Hokbeka alciono |koloro = pink |dosiero = Hook-billed Kingfisher - Papua NG HOOK BI9 (16317963765).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Melidora]]'' |genro aŭtoritato = Lesson, 1830 |specio = '''Hokbeka alciono''' ''M. macrorrhina'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Melidora macrorrhina'' |volume=2016 |article-number=e.T22683516A92988700 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683516A92988700.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melidora macrorrhina'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1827) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Hokbeka alciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>, '''Hokbeka arbalciono''' (''Melidora macrorrhina''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj la nura specio de la genro ''[[Melidora]]''. Ĝi estas loĝanta en arbaroj de malaltaj teroj de [[Nov-Gvineo]] kaj kelkaj apudaj insuloj. ==Taksonomio== La unuan formalan priskribon de la hokbeka alciono estis farita de la franca kuracisto kaj natursciencisto [[René Lesson]] en 1827 sub la binomo ''Dacelo macrorrhina''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1827 | title=Description d'un nouveau espèce de Dalcedo | journal=Bulletin des sciences naturelles et de géologie | volume=12 | language=fr | pages=131–132 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43065527 }}</ref> La hokbeka alciono nun estas la sola specio lokita ene de la genro ''Melidora'', kiu estis enkondukita de Lesson en 1830.<ref>{{ cite book | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1830 | title=Traite d'Ornithologie | volume=1 | place=Paris | publisher=F.G. Levrault | page=249 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35997233 }} 1831.</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> La nomo de la genro verŝajne devenas de la klasika greka ''mēlis'' por "flava" kaj ''doru'' por "lanco". La [[specia epiteto]] ''macrorrhina'' devenas de la klasika greka ''makros'' por "longa" kaj ''rhis'' por "nazo".<ref name=jobling>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn= 978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n236 236], 249 }}</ref> Estas jenaj tri subspecioj:<ref name=ioc/> * ''M. m. waigiuensis'' [[Ernst Hartert|Hartert]], 1930 – [[Waigeo]] * ''M. m. macrorrhina'' (Lesson, R, 1827) – okcidenta, centra kaj orienta Nov-Gvineo, [[Misool]] kaj [[Batanta|Batantoj]] * ''M. m. jobiensis'' [[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1880 – norda Nov-Gvineo kaj [[Japen]] ==Aspekto== La hokbeka alciono estas granda fortika alciono kun longo de 27 cm kaj pezo de 85–110 g.<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=123–125 }}</ref> Ĝi havas longan, blankan strion sub siaj okuloj. Ĝia malsupra flanko estas blanka. Ĝi havas senbrile flavajn piedojn. La alvoko kaj kanto estas ĉefe elsendataj nokte. La plej ofta alvoko estas longa fajfo sekvata de serio de pli altatonaj mallongaj notoj.<ref name=fry/> ==Kutimaro== ===Reproduktado=== La hokbeka alciono elfosas nestokameron en aktiva arbara termitejo 3–6 m super la grundo. La ovodemetado konsistas el du blankaj ovoj, kiuj eloviĝas nesinkrone. La masklo helpas kovi la ovojn kaj kovi la idojn.<ref name=fry/> ===Manĝado=== Ĝi manĝas insektojn kaj ranojn. Ĝi povas fosi en la grundon serĉante predon simile al la [[Larĝbeka kukaburo]].<ref name=fry/> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Melidora macrorrhina}} {{Wikispecies|Melidora macrorrhina}} *[http://www.xeno-canto.org/species/Melidora-macrorrhina Xeno-canto: sonregistraĵoj de la Hokbeka alciono] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] r65wbfe3drfmgcocadmtqt7jufy8gaw 0 946899 9405139 9403163 2026-06-17T01:37:01Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405139 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ordinara paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Common Paradise-Kingfisher 0A2A1308.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Ordinara paradizalciono''' ''T. galatea'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 15 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera galatea'' |volume=2016 |article-number=e.T22683577A92990249 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683577A92990249.en |access-date=15a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera galatea'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|Gray]], 1859) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Ordinara paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera galatea'', laŭ kio ankaŭ ''Galatea paradizalciono''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi troviĝas en subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj de la [[Molukoj]] kaj [[Nov-Gvineo]]. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĝi havas ruĝan bekon kaj buntan plumaron. La specio estas ofta kaj la IUCN taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]". ==Taksonomio== La Ordinaran paradizalcionon [[Specipriskribo|unua priskribis]] la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1859 baze sur specimenoj<!--aŭ specimeno?--> kolektitaj de [[Alfred Russel Wallace]] apud "Dorey" (nuna [[Manokwari]] en okcidenta [[Nov-Gvineo]]). Gray stampis la nunan [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Tanysiptera galatea''.<ref>{{ cite journal | last=Gray | first= George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1859 | title=List of birds lately sent by Mr. A. R. Wallace from Dorey and Dorery, New Guinea | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 27 | issue=2 | pages=153–159 [154] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/44707450 }}</ref> La [[genro]]n ''Tanysiptera'' enkondukis la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas el la klasikgreka ''tanusipteros'' kun la signifo 'long-pluma'. La [[specia epiteto]] ''galatea'' devenas el la [[Greka mitologio]]: Galatea estis marnimfo.<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n169 169], 379 }}</ref> Estas 15 agnoskitaj [[subspecio]]j. El tiuj tri vivas en ĉeftera Nov-Gvineo, 11 en [[Molukoj]] okcidente de Nov-Gvineo, kaj du en aliaj insuloj.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. g. emiliae'' [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1871 – Rau (nordaj Molukoj) * ''T. g. doris'' [[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1862 – Morotai (nordaj Molukoj) * ''T. g. browningi'' [[Sidney Dillon Ripley|Ripley]], 1983 – [[Halmahera]] (nordaj Molukoj) * ''T. g. brunhildae'' Jany, 1955 – Doi (nordaj Molukoj) * ''T. g. margarethae'' [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 – [[Bakanoj|Bakano]] (nordaj Molukoj) * ''T. g. sabrina'' [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1861 – Kaĝoa (nordaj Molukoj) * ''T. g. obiensis'' [[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1877 – [[Obi-insuloj]] (centraj Molukoj) * ''T. g. acis'' Wallace, 1863 – [[Buru]] (sudaj Molukoj) * ''T. g. boanensis'' [[Gerlof Mees|Mees]], 1964 – Boano (sudaj Molukoj) * ''T. g. nais'' Gray, GR, 1861 – Manipa, [[Ambono]], [[Seramo]], Manaŭoka kaj Gorongo (sudaj Molukoj) * ''T. g. galatea'' Gray, GR, 1859 – nordokcidenta Nov-Gvineo kaj okcidentaj Raja Ampat<!--presumably modern name for the Papuan Islands--> * ''T. g. meyeri'' Salvadori, 1889 – norda Nov-Gvineo * ''T. g. minor'' Salvadori & [[Luigi D'Albertis|D'Albertis]], 1875 – suda Nov-Gvineo * ''T. g. vulcani'' [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]] & [[Ernst Hartert|Hartert]], 1915 – Manam Motu (ĉe nordorienta Nov-Gvineo) * ''T. g. rosseliana'' [[Henry Baker Tristram|Tristram]], 1889 – insulo Rossel (orienta [[Ludovik-Insularo]]) La [[Biaka paradizalciono]] (''Tanysiptera riedelii'') kaj la [[Kofiaŭa paradizalciono]] (''Tanysiptera ellioti'') foje estis konsideritaj subspecio de la Ordinara paradizalciono.<ref name=fry/> == Aspekto == Tiu ĉi alciono havas ruĝan bekon, malhele turkiskoloran ĉapon kun pli helbluaj randoj, nigrecajn vangojn, kaj bluetnigrajn suprajn partojn. La subaj partoj estas blankaj kaj la subflugilaj kovriloj estas blublankaj. La centraj vostoplumoj estas longformaj kaj ilia bazo estas blua.<ref name=Beehler/> Ĝi similas laŭ aspekto al la [[Okrabrusta paradizalciono]] (''Tanysiptera sylvia'') krom la koloro de la brusto, kaj en iuj partoj de Papuo-Nov-Gvineo, ambaŭ birdoj kunekzistas.<ref name=Beehler/> ==Distribuo== La ordinara paradizalciono troviĝas en la arbarkovrita interno de Nov-Gvineo kaj sur kelkaj el la enmaraj insuloj norde. Ĝia distribuo estas sufiĉe neregula kaj ĝi plejparte troviĝas sub 500 m sur la ĉeftero kaj 820 m sur la insulo Karkar. Sur kelkaj insuloj ĝi estas anstataŭigita de frataj specioj; la Biaka paradizalciono (''T. riedelii'') sur la insulo [[Biako]]; la [[Kofiaŭa paradizalciono]] (''T. ellioti'') sur la insulo Kofiau; kaj la [[Numfora paradizalciono]] (''T. carolinae'') sur la insulo Numfor.<ref name=Beehler>{{cite book|author1=Beehler, Bruce M.|author2=Pratt, Thane K.|title=Birds of New Guinea: Distribution, Taxonomy, and Systematics|url=https://books.google.com/books?id=wRR1CwAAQBAJ&pg=PA222 |year=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8071-3 |pages=222–224}}</ref> Ŝajnas, ke ĉiu el ĉi tiuj insulaj specioj originis de fondaj birdoj ''T. galatea'', kiuj izoliĝis de la ĉefteraj birdoj kaj spertis "genetikan revolucion". Ne estis apartaj biotaj faktoroj implikitaj, sed estis sufiĉa vario inter la fondaj birdoj por instigi [[Speciigo|speciiĝon]], kaj la kvanto de [[geno]]j, kiujn la birdoj sur ĉiu insulo ricevis, poste ne estis ĝenata de la enfluo de fremdaj genoj.<ref name=Mayr>{{cite book|author=Mayr, Ernst|title=Evolution and the Diversity of Life: Selected Essays |url=https://books.google.com/books?id=uJS79Za7WZ0C&pg=PA201 |year=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-27105-0 |pages=201–202}}</ref> ==Ekologio== Tiu ĉi specio estas ofta kaj plejparte [[birdomigrado|nemigranta]], kvankam kelkaj birdoj moviĝas el musona [[pluvarbaro]] dum la [[seka sezono]]. Paro defendas teritorion de 0,3 ĝis 0,5 hektaroj. La nesto estas farita en aktiva termitejo en arbo. La termitoj konstruas termitaron kontraŭ la arbotrunko kaj la birdoj elfosas truon en ĝia tera muro, kiu povas esti ĝis 15 cm longa, kondukante al 13 cm ĉambro ĉe la fino. Ili kutime provas plurajn lokojn antaŭ ol elekti unu. La ino demetas ĉirkaŭ kvin ovojn inter novembro kaj marto kaj ambaŭ gepatroj zorgas pri la idoj.<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie | last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter=Common Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=113–116 }}</ref> La dieto konsistas el senvertebruloj kiaj [[lumbriko]]j, [[akrido]]j, [[skarabo]]j, [[raŭpo]]j, [[centpiedulo]]j kaj [[heliko]]j, kaj foje eĉ [[lacerto]]j. La birdo ripozas vertikale sur malalta branĉo, restante senmova dum longaj periodoj, krom foje tordi sian kapon aŭ skui sian voston. Vidante movadon sube, ĝi ĵetiĝas al la arbara grundo por salti, revenante kun sia predo al la branĉo. La viktimo povas esti diserigita, aŭ subigita per batado kontraŭ la branĉo. Kelkaj insektoj estas plukitaj de foliaro, dum lumbrikoj estas serĉataj per manĝoserĉado tra la foliorubo kaj sondado de la foliŝimo per sia beko.<ref name=fry/> ==Statuso== ''T. galatea'' havas tre grandan teritorion kaj laŭdire estas ofta. Oni supozas, ke la populacia tendenco por ĉi tiu birdo estas malsupreniĝa, ĉar [[arbohakado]] okazas en ĝia arbara vivejo, sed la malkresko-rapideco ne estas sufiĉe granda por kaŭzi zorgon, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 15 November 2021" /> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera galatea}} {{Wikispecies|Tanysiptera galatea}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] du3m98uug1ecmz5lly4jbtv7npfrlbz 0 946913 9405138 9404042 2026-06-17T01:36:50Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405138 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kofiaŭa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Alcedinidae - Tanysiptera ellioti (Kofiau paradise kingfisher).JPG |priskribo de dosiero = Specimeno |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= Tanysiptera ellioti 338169804.jpg |priskribo de dosiero2 = En naturo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Kofiaŭa paradizalciono''' ''T. ellioti'' |statuso = NT |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2022 |title=''Tanysiptera ellioti'' |volume=2022 |article-number=e.T22683582A209894634 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T22683582A209894634.en |access-date=29a de Julio 2022}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera ellioti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1870) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Kofiaŭa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera ellioti'', laŭ kio ankaŭ ''paradizalciono de Elliot''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. ==Taksonomio== Tiu ĉi malmulte konata birdo estas foje konsiderata subspecio de la [[Ordinara paradizalciono]] (''T. galatea''), sed ĝi estas morfologie distinga kaj del Hoyo listigas ĝin kiel apartan specion.<ref name=HBWA/> ==Distribuo== [[File: Tanysiptera ellioti by John Gerrard Keulemans.jpg|thumb|240px|left|Ilustraĵo de [[John Gerrard Keulemans]]]] Tiu ĉi specio estas endemia de la indonezia insulo Kofiau, apud la okcidenta marbordo de [[Nov-Gvineo]].<ref name="iucn status 12 November 2021" /><ref>{{cite web|url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/kofiau-paradise-kingfisher-tanysiptera-ellioti |title=Kofiau Paradise-kingfisher ''Tanysiptera ellioti'' |website=BirdLife datazone |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International}}</ref> ==Habitato== La Kofiaŭa paradizalciono loĝas en [[praarbaro]]j, altaj sekundaraj arbaroj kaj subtropikaj/tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. La specio ankaŭ estas ofta en maldense arbarkovritaj vilaĝaj ĝardenoj.<ref name="iucn status 12 November 2021" /> ==Aspekto== La Kofiaŭa paradizalciono estas ĉirkaŭ 34 cm longa inkluzive de siaj longaj vostoplumoj, atingantaj 10–11 cm. La kapo kaj supraj partoj de kaj masklo kaj ino estas malhelbluaj kaj la pugo, vosto kaj subaj partoj estas blankaj. La centraj vostoplumoj estas longaj kaj pintecaj. La beko estas skarlata.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55728 |title=Kofiau Paradise-kingfisher (''Tanysiptera carolinae'') |author=Woodall, P.F. |editor= del Hoyo, J. |editor2=Elliott, A. |editor3=Sargatal, J. |editor4=Christie, D.A. |editor5=de Juana, E. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=11a de Julio 2016}}</ref><ref> Bruce M. Beehler, Thane K. Pratt: Birds of New Guinea; Distribution, Taxonomy, and Systematics. Princeton University Press, Princeton 2016, {{ISBN| 978-0-691-16424-3}}</ref> ==Biologio== Ĝi manĝas [[insekto]]jn kaj [[vermo]]jn, kiujn ĝi kaptas surgrunde. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera ellioti}} {{Wikispecies|Tanysiptera ellioti}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] fnrjmk9mxe1xx145h8l2svsc8m5oanb 0 946962 9405137 9404083 2026-06-17T01:36:30Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405137 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Biaka paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera riedelii 3026230.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Biaka paradizalciono''' ''T. riedelii'' |statuso = NT |statuso ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera riedelii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683587A92990676 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683587A92990676.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera riedelii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Verreaux|Verreaux]], 1866) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Biaka paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera riedelii''), estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de la insulo [[Biako]], [[Indonezio]], kiu estas unu el la malgranda grupo de insuloj en la Golfeto Cenderawasih apud la norda marbordo de [[Papuo (provinco)|Papuo]]. Tiu ĉi birdospecio havas turkisbluan dorson kun blanka ventro kaj vostaj strioj kaj ruĝecan bekon. Ĝia natura vivejo estas arbaroj kaj la [[IUCN]] taksis ĝian konservostatuson kiel "[[preskaŭ minacata]]n". == Aspekto == La plenkreska Biaka paradizalciono estas ĉirkaŭ 36 cm longa inkluzive de sia longa vosto. La krono, nuko kaj flankoj de la kapo same kiel la supraj partoj estas brile turkisbluaj. La pugo kaj la bazaj partoj de la vostoplumoj estas blankaj kaj la subflugiloj estas nigraj. La du centraj vostoplumoj estas tre longformaj kaj havas nudajn ŝaftojn, kiuj ekflamas ĉe la pinto en raked-similajn lobojn. La subaj partoj de la birdo estas blankaj kaj la longa, fortika beko estas ruĝa.<ref name=manci>{{cite book|author=Manci, William E.|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|url=https://books.google.com/books?id=5YYqd4ROFfkC&pg=PA758 |year=2001 |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-7200-1 |page=758}}</ref><ref>{{cite book|author1=Beehler, Bruce M.|author2=Pratt, Thane K.|title=Birds of New Guinea: Distribution, Taxonomy, and Systematics|url=https://books.google.com/books?id=wRR1CwAAQBAJ&pg=PA223 |year=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8071-3 |page=223}}</ref> ==Distribuo== La Biaka paradizalciono troviĝas nur sur la insulo [[Biako]] en Indonezio.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Ŝajnas, ke ĉi tiuj birdoj originis de kelkaj fondaj birdoj de ''T. galatea'', kiuj alvenis sur la insulon kaj izoliĝis de la ĉefteraj birdoj. Ĉi tiuj poste spertis "genetikan revolucion".<ref name=Mayr/> Ne estis apartaj biotaj faktoroj implikitaj, sed estis sufiĉa vario inter la fondaj birdoj por instigi [[speciiĝo]]n, kaj la kvanto de genoj, kiujn la birdoj ricevis, poste restis neĝenata de plia enfluo de fremdaj genoj.<ref name=Mayr>{{cite book|author=Mayr, Ernst|title=Evolution and the Diversity of Life: Selected Essays |url=https://books.google.com/books?id=uJS79Za7WZ0C&pg=PA201 |year=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-27105-0 |pages=201–202}}</ref> ==Ekologio== La plenkreska Biaka paradizalciono estas malmulte studita, sed ĝia dieto kaj konduto supozeble similas al la proksime parenca [[Ordinara paradizalciono]] (''Tanysiptera galatea''), kiu troviĝas sur la ĉeftero de Nov-Gvineo. Kelkaj fakuloj konsideras ĝin subspecio de tiu birdo.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie|title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=hFSdA6xYqRMC&pg=PA114 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3457-3 |page=114}}</ref> La Ordinara paradizalciono ripozas sur malalta branĉo en la arbaro kaj plonĝas malsupren por kolekti insektojn kaj lumbrikojn de la arbara grundo. Ĝi nestas en kavaĵo de arbo, en kava branĉo aŭ en truo elfosita en arbara termitejo.<ref name=manci/> ==Statuso== La Biaka paradizalciono havas malgrandan teritorion sed estas sufiĉe ofta sur la insulo kie ĝi vivas. Ĝia arbara vivejo estas minacata de [[arbohakado]], sed estas grandaj partoj de la insulo, kiuj ankoraŭ ne estis agrikulturitaj. Ĝi ŝajnas kapabla adaptiĝi al sekundara kreskarbaro, sed eble ĉeestas nur en areoj kun altaj arboj. La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] konsideras probable, ke la populacia tendenco estas malsupren kaj taksis ĝian konservostatuson kiel "[[preskaŭ minacata]]n".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera riedelii}} {{Wikispecies|Tanysiptera riedelii}} *[http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1146&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] 363tqojfabxshenf3y4906p03ks3css 0 946965 9405136 9404110 2026-06-17T01:36:02Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405136 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Numfora paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera carolinae.png |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Numfora paradizalciono''' ''T. carolinae'' |statuso = NT |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera carolinae'' |volume=2016 |article-number=e.T22683592A92990940 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683592A92990940.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera carolinae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1871) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = Numfor paradise kingfisher range.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Numfora paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera carolinae'') konata ankaŭ kiel ''Kobalta paradizalciono'', estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de la insulo [[Numforo]], [[Indonezio]], kiu estas ĉe la nordokcidenta marbordo de [[Papuo (provinco)|Papuo]], [[Nov-Gvineo]]. Ĝi estas ofta specio, sed la arbaroj kie ĝi vivas estas damaĝitaj pro [[arbohakado]] kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo|IUCN]] taksis ĝian konservostatuson kiel "[[preskaŭ minacata]]n". ==Aspekto== La Numfora paradizalciono kreskas ĝis longo de 34 ĝis 38 cm inkluzive de sia longa vosto. Ambaŭ seksoj aspektas same kaj havas purpurbluajn suprajn partojn kaj similkolorajn subajn partojn, kun la malsupra dorso, pugo, ventra regiono kaj vosto blankaj.<ref name=HBWA/> La irisoj estas brunaj, la beko ruĝa kaj la kruroj kaj piedoj verdecbrunaj. La junulo havas pli obtuzan purpurbluan plumaron kun ruĝecbrunaj kaj flavbrunaj subaj partoj, blanka pugo kaj nigreca vosto.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie|title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=hFSdA6xYqRMC&pg=PA116 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3457-3 |pages=116–117}}</ref> La voĉo laŭdire similas al la krio de la [[ordinara kukolo]] (''Cuculus canorus'').<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55730 |title=Numfor Paradise-kingfisher (''Tanysiptera carolinae'') |author=Woodall, P.F. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=11a de Julio 2016}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Numfora paradizalciono troviĝas nur sur [[Numforo]], insulo de 335 km² en la insularo Biako apud la nordokcidenta marbordo de la [[Papuo (provinco)|provinco Papuo]], [[Indonezio]]. Ĝia tipa vivejo estas arbaro, malpeza maldensarbaro, agrikultura tero kaj marborda vegetaĵaro.<ref name=HBWA/> Ŝajnas, ke ĉi tiuj birdoj originis de kelkaj fondaj birdoj de ''T. galatea'', kiuj alvenis sur la insulon kaj izoliĝis de la ĉefteraj birdoj. Ĉi tiuj poste spertis "genetikan revolucion".<ref name=Mayr/> Ne estis apartaj biotaj faktoroj implikitaj, sed estis sufiĉa vario inter la fondaj birdoj por instigi [[speciiĝo]]n, kaj la kvanto de genoj, kiujn la birdoj ricevis, poste restis neĝenata de plia enfluo de fremdaj genoj.<ref name=Mayr>{{cite book|author=Mayr, Ernst|title=Evolution and the Diversity of Life: Selected Essays |url=https://books.google.com/books?id=uJS79Za7WZ0C&pg=PA201 |year=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-27105-0 |pages=201–202}}</ref> ==Ekologio== La dieto de la Numfora paradizalciono plejparte konsistas el [[heliko]]j kaj grandaj insektoj kiel [[akrido]]j kaj [[skarabo]]j.<ref name=HBWA/> Ĝiaj konduto kaj ekologio estas malmulte studitaj kaj supozeble similaj al tiuj de la [[ordinara paradizalciono]] (''Tanysiptera galatea''), kiu troviĝas sur la ĉeftero de Nov-Gvineo.<ref name=Fry/> ==Statuso== Tiun ĉi birdon influas la [[arbohakado]] okazanta sur Numforo, kie granda parto de la arbaro estas [[senarbarigo|senarbarigita]] kaj konvertita por agrikultura uzado. La birdospecio estas priskribita kiel ofta, sed la amplekso, je kiu ĝi povas adaptiĝi al sekundara vivejo, estas neklara, kaj oni suspektas, ke ĝia populacio malrapide malpliiĝas, do la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] klasifikis ĝin kiel "[[preskaŭ minacata]]n specion".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera carolinae}} {{Wikispecies|Tanysiptera carolinae}} *[http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1147&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] bxpsalx7wpksstkj6log2116hcx7v6l 0 946968 9405135 9404119 2026-06-17T01:35:27Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405135 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Eta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera hydrocharis - themaskedlapwing - 568907852.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Eta paradizalciono''' ''T. hydrocharis'' |statuso = DD |statuso ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Tanysiptera hydrocharis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683572A116889286 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T22683572A116889286.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera hydrocharis'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|Gray]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Eta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera hydrocharis'') konata ankaŭ kiel ''Malgranda paradizalciono'', estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de la insuloj Aru kaj suda [[Nov-Gvineo]]. == Aspekto == [[Dosiero:Tanysiptera hydrocharis.jpg|eta|maldekstre|200ra|Plenkreskulo kaj junulo]] Ĝi estas simila al la [[Ordinara paradizalciono]], kvankam pli malgranda. Ĝi havas malhelbluajn ĉapon, flugilkovrilojn kaj longegan voston, escepte la du centraj vostoplumoj, kiuj estas blankaj kaj iom pli longaj kaj rakedpintaj. Ests nigraj traokula bendo kaj dorso kun kontrasta vertikala blanka vertikala zono. Ankaŭ la malsupraj partoj estasblankaj. La beko kaj piedoj estas brilruĝaj. La junulo estas grizbruna kun sablokoloraj malsupraj partoj. Ties mallonga vosto estas blua. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera hydrocharis}} {{Wikispecies|Tanysiptera hydrocharis}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] i6jcodxg0hv7s1hgi7tj2ryepkdkeyz 0 946970 9404742 9404344 2026-06-16T17:34:48Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9404742 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okrabrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Okrabrusta paradizalciono''' ''T. sylvia'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera sylvia'' |volume=2016 |article-number=e.T22725828A94903204 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725828A94903204.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera sylvia'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okrabrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera sylvia'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Gvineo]]. Ĝi migras en novembro de Nov-Gvineo al siaj reproduktejoj en la [[pluvarbaro]] de Norda [[Kvinslando]], Aŭstralio. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko, sablokolora brusto kaj distingaj longaj centraj vostoplumoj. == Taksonomio == La Okrabrusta paradizalciono unue estis priskribita de la angla ornitologo kaj birdartisto [[John Gould]] en [[1850]] kiel ''Tanysiptera sylvia'' el specimenoj liveritaj de la natursciencisto [[John MacGillivray]], kiuj estis kolektitaj sur la [[Kabjorka Duoninsulo]] en Aŭstralio.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=219 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480230 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=Note to Mr. Gould's paper 'A brief account of the Researches of Jon McGillivray, Esq., in H.M.S. Rattlesnake | journal=Jardine's Contribution to Ornithology | volume=3 | issue=3 | page=105 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/51978897 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=On new species of birds from Australia | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 18 | page=200 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12858910 }}</ref> La genronomo devenas de la grekaj ''tanuo'' signifanta 'longan' kaj ''pteron'' signifanta 'flugilon', dum ''sylvia'' devenas de la latina ''silva'', signifanta 'arbaron'.<ref name=lederer2014>Lederer, R & Burr, C (2014). ''Latin for birdwatchers''. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. {{ISBN|1-76-011064-7}}.</ref> Ĝis antaŭ nelonge la specio estis konata kiel la blankvosta alciono. La nomo Okrabrusta paradizalciono unue estis uzita en Aŭstralio de Graham Pizzey en 1980.<ref name=fraser2013>Fraser, I, Gray, J & CSIRO (Australia) (2013). ''Australian bird names : a complete guide''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|0-64-310469-0}}.</ref><ref>Pizzey, G (1980). ''A Field Guide to the Birds of Australia''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. {{ISBN|0-00-219201-2}}.</ref> Estas du agnoskitaj [[subspecio]]j:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. sylvia sylvia'' Gould, 1850 – la nomiga subspecio, reproduktiĝas en norda Kvinslando kaj vintrumas en Nov-Gvineo<ref>Christidis, L & Boles, WE (2008). ''Systematics and taxonomy of Australian birds''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|978-0-643-09602-8}}.</ref> * ''T. s. salvadoriana'' [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1878 – honore al la itala ornitologo [[Tommaso Salvadori]],<ref name=lederer2014 /> reproduktiĝas en sudorienta Nov-Gvineo.<ref name=higgins1990>Higgins, Peter Jeffrey (1999). ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds''. v.4, Melbourne, Vic.: Oxford University Press. pp.1113-1122. {{ISBN|0 19-553071-3}}</ref> La [[Nigraĉapa paradizalciono]], kiu estas endemio de [[Bismarka Arkipelago]], estis iam konsiderita subspecio de la Okrabrusta paradizalciono.<ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.bubpak2.01 | s2cid=242325774 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Aliaj uzataj ordinaraj nomoj estas blankvosta alciono,<ref name=fraser2013 /> blankvosta Tanysiptera (uzita de Gould en 1869),<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1869 | title=The Birds of Australia, Supplement | publisher=Printed by Taylor and Francis, published by the author | place=London | at=Plate 6 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48517340 }}</ref> aŭstralia paradizalciono, longvosta alciono, arĝentvosta alciono, rakedvosta alciono, nigrakapa alciono,<ref name=higgins1990 /> reĝĉasisto,<ref name=chisholm1932>{{cite journal | last1 = Chisholm | first1 = A | year = 1932 | title = The White-tailed Kingfisher | journal = Emu | volume = 32 | issue = 2| pages = 81–3 | doi=10.1071/mu932081}}</ref> Tcherwal-Tcherwal (aborigena lingvo).<ref name=hollands1999>Hollands, D (1999). ''Kingfishers and kookaburras : jewels of the Australian bush''. Frenchs Forest, N.S.W.: Reed New Holland. p.102</ref> == Aspekto == Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, la Okrabrusta paradizalciono estas hele kolorita kun granda ruĝa beko, tre ruĝec-flavbrunaj subaj partoj, blua aŭ purpura ĉapo, krono kaj eksteraj vostoplumoj, nigraj okulstrioj malsupren ĝis la nuko, ruĝaj piedoj, blanka malsupra dorso kaj pugo kaj longaj blankaj aŭ blu-blankaj vostoplumoj, kiuj varias geografie.<ref name=fry1992/> La identiga trajto estas la blanka makulo en la centro de la supra dorso.<ref name=pratt2015 /> La junulo havas brunan bekon, flavajn piedojn, estas pli senbrila kaj ne havas longajn vostoplumojn.<ref name=higgins1990 /> Plenkreska masklo longas 35 cm, inkluzive de la vostoplumoj, kiuj etendiĝas 13 cm preter la cetero de la vosto. Plenkreska ino longas 30 cm, inkluzive de multe pli mallongaj vostoplumoj, kiuj etendiĝas 8 cm preter la cetero de la vosto. Vostoj varias laŭ longo, sed longas proksimume 18 cm. Vostoplumoj de junuloj kaj nematuruloj estas pli mallongaj ol tiuj de plenkreskuloj. La vostoplumoj ofte difektiĝas fine de la [[reprodukta sezono]], plej verŝajne pro eniro kaj eliro el la nestotruo kaj rekresko antaŭ la sekva pariĝa sezono.<ref>{{ cite journal| last=Barnard | first=HG | year=1911 | title=Field notes from Cape York | journal=Emu | volume=11 | issue=1 | pages= 17–32 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8877159 | doi=10.1071/mu911017}}</ref><ref name=andrews1993>{{cite journal | last1 = Andrews | first1 = Marjorie | year = 1993 | title = Further observations on nests of the Buff-breasted Paradise-kingfisher near Mackay |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol23_No2.pdf#page=12 |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 23 | issue = 2| pages = 41–3 }}</ref><ref>Strahan, R (1994). ''Cuckoos, nightbirds & kingfishers of Australia''. Sydney, NSW: Angus & Robertson. pp. 160-162. {{ISBN|0-207-18522-0}}</ref> La enverguro de plenkreska masklo estas 35 cm kaj tiu de plenkreska ino estas 34 cm. Ili pezas 45–50 g.<ref name=higgins1990 /> === Voĉo === Malgraŭ ĝiaj helaj koloroj, la Okrabrusta paradizalciono ofte estas malfacile videbla en la [[pluvarbaro]] kaj estas plej bone lokebla per siaj distingaj krioj.<ref name=fry1992 /> Ĝi kutime estas pli brua komence de la sezono, kiam la maskloj establas teritoriojn kaj ekpariĝas. Surbaze de studoj en Nov-Gvineo, la birdo krias multe malpli ofte dum la ne-reprodukta sezono.<ref name=legge2004 /> La birdoj povas krii havante fermitan buŝon aŭ kiam ili tenas manĝaĵon en sia beko.<ref name=gill1963 > Gill, HB (1963). "The White-tailed Kingfisher, Tanysiptera sylvia". ''Emu''. 63 (4): 273–6. doi:10.1071/mu963273. </ref> ==Distribuo kaj habitato== Dum la [[reprodukta sezono]] de novembro ĝis marto, la Okrabrusta paradizalciono troviĝas en marborda nordorienta [[Kvinslando]] ĉe insuloj en la [[Toresa Markolo]] kaj la [[Kabjorka Duoninsulo]] sude ĝis Byfield, en centra Kvinslando. Individuaj ekvidoj estis registritaj ĉe la Nacia Parko Eurimbula, sude de Gladstone, kaj sur insuloj de la [[Granda Barilrifo]].<ref>{{cite journal | last1 = Nix | first1 = Henry Allan | year = 1984 | title = The buff-breasted paradise kingfisher in central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol14_No4.pdf#page=9 |access-date= 27a de Oktobro 2022| journal = Sunbird | volume = 14 | issue = 4| pages = 77–9 }}</ref><ref name=pratt2015>Pratt, TK, Beehler, BM, Bishop, KD, Coates, BJ, Diamond, JM, Lecroy, M, Anderton, J, Coe, J, Zimmerman (2015). ''Birds of New Guinea'' (2nd ed). Princeton, N.J.: Princeton University Press. p.387</ref><ref>{{cite journal | last1 = Weineke | first1 = Jo | year = 1988 | title = The birds of Magnetic Island, North Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol18_No1.pdf#page=4 |access-date= 29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 18 | issue = 1| pages = 1–22 }}</ref><ref name=black2005>{{cite journal | last1 = Black | first1 = Robert | year = 2005 | title = Observations of buff-breasted paradise kingfisher ''Tanysiptera sylvia'' breeding in Byfield, central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol35_No2.pdf#page=16 |access-date=29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 35 | issue = 2| page = 13 }}</ref> La Okrabrusta paradizalciono loĝas en malaltaj musonaj [[pluvarbaro]]j, kaj izolitaj pecoj de monteta arbaro en areoj kie troviĝas aktivaj termitejoj taŭgaj por nestado. Ili kutime ripozas en la meza etaĝo kaj pli malalta [[kanopeo]], venante al la grundo por manĝi.<ref name=fry1992>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref> === Migrado === La subspecio ''T. s. sylvia'' reproduktiĝas en nordorienta Kvinslando de novembro ĝis frua aprilo antaŭ ol migri norden al Nov-Gvineo por la ne-reprodukta sezono.<ref name=fry1992 /> Junuloj foriras ĝis 3 semajnojn post plenkreskuloj.<ref name=black2005 /> La distanco vojaĝita por ĉiu populacio varias inter 400 kaj 2000 km depende de la reproduktaj kaj ne-reproduktaj lokoj. Oni kredas, ke la Okrabrusta paradizalciono migras en grupoj nokte, ĉar grandaj nombroj da birdoj subite aperas en la pluvarbaroj de Kvinslando komence de la reprodukta sezono frumatene.<ref name=legge2001 /> Oni kredas, ke multaj birdoj pereas dum la 80-kilometra flugo de Nov-Gvineo al Aŭstralio. Oni registris, ke la birdoj flugas proksime al la akvo kaj dronas en mara ŝprucaĵo,<ref name=chisholm1932 /> kolizias kun la lumturo de Booby Island,<ref>{{cite journal | last1 = Draffan | first1 = R | last2 = Garnett | first2 = S | last3 = Malone | first3 = G | year = 1983 | title = Birds of the Torres Strait: an annotated list and biogeographical analysis | journal = Emu | volume = 83 | issue = 4| pages = 207–34 | doi=10.1071/mu9830207}}</ref> kaj alvenas al sia celloko en stato de severa elĉerpiĝo.<ref name=hollands1999 /> Oni kredas, ke la populacioj reproduktiĝantaj en Nov-Gvineo estas loĝantaj birdoj.<ref>{{cite journal | last1 = Bell | first1 = HL | year = 1981 | title = Information on New Guinean kingfishers, Alcedinidae | journal = Ibis | volume = 123 | issue = 1| pages = 51–61 | doi=10.1111/j.1474-919x.1981.tb00172.x}}</ref> == Kutimaro == The species shows signs of territorial behaviour in non-breeding grounds in New Guinea where single birds defend their resources. During the breeding season in Australia territories are defended by pairs.<ref name=legge2004>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S | last2 = Murphy | first2 = S | last3 = Igag | first3 = P | last4 = Mack | first4 = AL | year = 2004 | title = Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |url=https://www.pngibr.org/publications/pdf/2004-Legge-et-al.pdf |access-date= 27 October 2022 | journal = Emu | volume = 104 | issue = 1| pages = 15–20 | doi=10.1071/mu03054| s2cid = 55997259 }}</ref> === Reproduktado === [[File:Buff breasted paradise kingfisher nest in termite mound Cairns Jan 2021 SF21031.jpg|thumb|Buff-breasted paradise kingfisher nest in termite mound, Cairns, Jan 2021]] In Australia nests are made in termite mounds of Microcerotermes serratus on the ground. Nests have also been recorded in mounds attached to living trees with the bases {{convert|1.5|-|3|m|ft|abbr=on}} above the ground. The kingfishers use [[Termite#Nests|termitaria]] on the ground as well as in trees.<ref name=fry1992/><ref name=legge2001>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S. | last2 = Heinsohn | first2 = R | year = 2001 | title = Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York | url = https://www.researchgate.net/publication/286964516 | journal = Australian Journal of Zoology | volume = 49 | issue = 1| pages = 85–98 | doi=10.1071/zo00090}}</ref> The breeding season in Australia begins soon after arrival in mid-October to early November.<ref name=fry1992/> Nests are made in mounds where termites are active, which may be due to termites maintaining a constant temperature suitable for [[Egg incubation|incubating]] the eggs<ref name=legge2001 /> or that the termites help to keep the tunnel intact by preventing collapse.<ref>{{cite journal | last1 = Brightsmith | first1 = DJ | year = 2000 | title = Use of arboreal termitaria by nesting birds in the Peruvian Amazon | journal = The Condor | volume = 102 | issue = 3| pages = 529–38 | doi=10.1650/0010-5422(2000)102[0529:uoatbn]2.0.co;2 |doi-access= | s2cid = 52541280 }}</ref> [[File:Tanysiptera sylvia sylvia eggs.jpg|thumb|Buff-breasted paradise kingfisher eggs from [[Museum Victoria|NMV]]]] The buff-breasted paradise kingfisher normally produces a single [[Clutch (eggs)|clutch]] of eggs each year, only producing a second clutch when the first fails early in the breeding season.<ref name=legge2001 /> The clutch is 3-4 lustrous, white, rounded eggs measuring {{convert|22|x|25|mm|in|abbr=on}}.<ref>Morcombe, Michael (2012) ''Field Guide to Australian Birds.'' Pascal Press, Glebe, NSW. Revised edition. {{ISBN|978174021417-9}}</ref> They are incubated by both parents and hatch after about 23 days. The chicks [[fledge]] after approximately 25 days and birds have been observed leaving the nest and flying directly to a branch.<ref name=black2005 /> The average fledging success rate for a pair of kingfishers is 1.5.<ref name=legge2001 /> === Manĝado === The buff-breasted paradise kingfisher hunts on the ground and from the foliage in the middle to lower levels of the forest canopy. It feeds on [[Phasmatodea|phasmids]], earthworms, beetles, insect larvae, spiders, skinks and small frogs, snails and has been observed holding a small tortoise.<ref name=fry1992/><ref name=hollands1999 /> The young are fed by both parents.<ref name=legge2001 /> ==Minacoj kaj konservostatuso == Natural predators of nest eggs include [[snake]]s and [[goanna]]s, whilst a [[butcherbird]] has also been observed preying on young.<ref name=legge2001 /> [[Deforestation|Land clearing]] and [[Habitat destruction|habitat loss]] in New Guinea have the potential to impact on the breeding populations in Australia.<ref name=legge2004 /><ref>{{ cite report | last1=Sizer | first1=N. | last2=Plouvier | first2=D. | year=2000 | title=Increased investment and trade by Transnational Logging Companies in Africa, the Caribbean, and the Pacific: Implications for the sustainable management and conservation of tropical forests | url=http://pdf.wri.org/transnational_logging.pdf | publisher=World Wide Fund for Nature, World Resources Institute's Forest Frontiers Initiative | access-date=22 March 2015 }}</ref> Although the population trend is declining, the buff-breasted paradise kingfisher is assessed as "[[least concern]]" on the [[IUCN Red List]].<ref name=IUCN/> == Kulturo == The buff-breasted paradise kingfisher has been depicted on the 22 cent Australian stamp in 1980 and the 25 toea Papua New Guinea stamp in 1981.<ref>{{ cite web | last=Gibbins | first=Chris | title=Buff-breasted Paradise-Kingfisher | publisher=Birds of the World Postage Stamps | url=http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20001025044039/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | url-status=usurped | archive-date=25 October 2000 | access-date=19 May 2017 }}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera sylvia}} {{Wikispecies|Tanysiptera sylvia}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-sylvia Sonregistroj] el Xeno-canto * [https://ebird.org/australia/species/bubpak1 Fotoj, sono kaj filmeto] el la Biblioteko Macaulay de la [[Cornell Lab of Ornithology]] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] 6ljjik5mtbdy8qsp7w6s8k6ph9c9zlx 9404750 9404742 2026-06-16T17:48:48Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9404750 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okrabrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Okrabrusta paradizalciono''' ''T. sylvia'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera sylvia'' |volume=2016 |article-number=e.T22725828A94903204 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725828A94903204.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera sylvia'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okrabrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera sylvia'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Gvineo]]. Ĝi migras en novembro de Nov-Gvineo al siaj reproduktejoj en la [[pluvarbaro]] de Norda [[Kvinslando]], Aŭstralio. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko, sablokolora brusto kaj distingaj longaj centraj vostoplumoj. == Taksonomio == La Okrabrusta paradizalciono unue estis priskribita de la angla ornitologo kaj birdartisto [[John Gould]] en [[1850]] kiel ''Tanysiptera sylvia'' el specimenoj liveritaj de la natursciencisto [[John MacGillivray]], kiuj estis kolektitaj sur la [[Kabjorka Duoninsulo]] en Aŭstralio.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=219 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480230 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=Note to Mr. Gould's paper 'A brief account of the Researches of Jon McGillivray, Esq., in H.M.S. Rattlesnake | journal=Jardine's Contribution to Ornithology | volume=3 | issue=3 | page=105 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/51978897 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=On new species of birds from Australia | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 18 | page=200 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12858910 }}</ref> La genronomo devenas de la grekaj ''tanuo'' signifanta 'longan' kaj ''pteron'' signifanta 'flugilon', dum ''sylvia'' devenas de la latina ''silva'', signifanta 'arbaron'.<ref name=lederer2014>Lederer, R & Burr, C (2014). ''Latin for birdwatchers''. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. {{ISBN|1-76-011064-7}}.</ref> Ĝis antaŭ nelonge la specio estis konata kiel la blankvosta alciono. La nomo Okrabrusta paradizalciono unue estis uzita en Aŭstralio de Graham Pizzey en 1980.<ref name=fraser2013>Fraser, I, Gray, J & CSIRO (Australia) (2013). ''Australian bird names : a complete guide''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|0-64-310469-0}}.</ref><ref>Pizzey, G (1980). ''A Field Guide to the Birds of Australia''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. {{ISBN|0-00-219201-2}}.</ref> Estas du agnoskitaj [[subspecio]]j:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. sylvia sylvia'' Gould, 1850 – la nomiga subspecio, reproduktiĝas en norda Kvinslando kaj vintrumas en Nov-Gvineo<ref>Christidis, L & Boles, WE (2008). ''Systematics and taxonomy of Australian birds''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|978-0-643-09602-8}}.</ref> * ''T. s. salvadoriana'' [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1878 – honore al la itala ornitologo [[Tommaso Salvadori]],<ref name=lederer2014 /> reproduktiĝas en sudorienta Nov-Gvineo.<ref name=higgins1990>Higgins, Peter Jeffrey (1999). ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds''. v.4, Melbourne, Vic.: Oxford University Press. pp.1113-1122. {{ISBN|0 19-553071-3}}</ref> La [[Nigraĉapa paradizalciono]], kiu estas endemio de [[Bismarka Arkipelago]], estis iam konsiderita subspecio de la Okrabrusta paradizalciono.<ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.bubpak2.01 | s2cid=242325774 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Aliaj uzataj ordinaraj nomoj estas blankvosta alciono,<ref name=fraser2013 /> blankvosta Tanysiptera (uzita de Gould en 1869),<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1869 | title=The Birds of Australia, Supplement | publisher=Printed by Taylor and Francis, published by the author | place=London | at=Plate 6 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48517340 }}</ref> aŭstralia paradizalciono, longvosta alciono, arĝentvosta alciono, rakedvosta alciono, nigrakapa alciono,<ref name=higgins1990 /> reĝĉasisto,<ref name=chisholm1932>{{cite journal | last1 = Chisholm | first1 = A | year = 1932 | title = The White-tailed Kingfisher | journal = Emu | volume = 32 | issue = 2| pages = 81–3 | doi=10.1071/mu932081}}</ref> Tcherwal-Tcherwal (aborigena lingvo).<ref name=hollands1999>Hollands, D (1999). ''Kingfishers and kookaburras : jewels of the Australian bush''. Frenchs Forest, N.S.W.: Reed New Holland. p.102</ref> == Aspekto == Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, la Okrabrusta paradizalciono estas hele kolorita kun granda ruĝa beko, tre ruĝec-flavbrunaj subaj partoj, blua aŭ purpura ĉapo, krono kaj eksteraj vostoplumoj, nigraj okulstrioj malsupren ĝis la nuko, ruĝaj piedoj, blanka malsupra dorso kaj pugo kaj longaj blankaj aŭ blu-blankaj vostoplumoj, kiuj varias geografie.<ref name=fry1992/> La identiga trajto estas la blanka makulo en la centro de la supra dorso.<ref name=pratt2015 /> La junulo havas brunan bekon, flavajn piedojn, estas pli senbrila kaj ne havas longajn vostoplumojn.<ref name=higgins1990 /> Plenkreska masklo longas 35 cm, inkluzive de la vostoplumoj, kiuj etendiĝas 13 cm preter la cetero de la vosto. Plenkreska ino longas 30 cm, inkluzive de multe pli mallongaj vostoplumoj, kiuj etendiĝas 8 cm preter la cetero de la vosto. Vostoj varias laŭ longo, sed longas proksimume 18 cm. Vostoplumoj de junuloj kaj nematuruloj estas pli mallongaj ol tiuj de plenkreskuloj. La vostoplumoj ofte difektiĝas fine de la [[reprodukta sezono]], plej verŝajne pro eniro kaj eliro el la nestotruo kaj rekresko antaŭ la sekva pariĝa sezono.<ref>{{ cite journal| last=Barnard | first=HG | year=1911 | title=Field notes from Cape York | journal=Emu | volume=11 | issue=1 | pages= 17–32 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8877159 | doi=10.1071/mu911017}}</ref><ref name=andrews1993>{{cite journal | last1 = Andrews | first1 = Marjorie | year = 1993 | title = Further observations on nests of the Buff-breasted Paradise-kingfisher near Mackay |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol23_No2.pdf#page=12 |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 23 | issue = 2| pages = 41–3 }}</ref><ref>Strahan, R (1994). ''Cuckoos, nightbirds & kingfishers of Australia''. Sydney, NSW: Angus & Robertson. pp. 160-162. {{ISBN|0-207-18522-0}}</ref> La enverguro de plenkreska masklo estas 35 cm kaj tiu de plenkreska ino estas 34 cm. Ili pezas 45–50 g.<ref name=higgins1990 /> === Voĉo === Malgraŭ ĝiaj helaj koloroj, la Okrabrusta paradizalciono ofte estas malfacile videbla en la [[pluvarbaro]] kaj estas plej bone lokebla per siaj distingaj krioj.<ref name=fry1992 /> Ĝi kutime estas pli brua komence de la sezono, kiam la maskloj establas teritoriojn kaj ekpariĝas. Surbaze de studoj en Nov-Gvineo, la birdo krias multe malpli ofte dum la ne-reprodukta sezono.<ref name=legge2004 /> La birdoj povas krii havante fermitan buŝon aŭ kiam ili tenas manĝaĵon en sia beko.<ref name=gill1963 > Gill, HB (1963). "The White-tailed Kingfisher, Tanysiptera sylvia". ''Emu''. 63 (4): 273–6. doi:10.1071/mu963273. </ref> ==Distribuo kaj habitato== Dum la [[reprodukta sezono]] de novembro ĝis marto, la Okrabrusta paradizalciono troviĝas en marborda nordorienta [[Kvinslando]] ĉe insuloj en la [[Toresa Markolo]] kaj la [[Kabjorka Duoninsulo]] sude ĝis Byfield, en centra Kvinslando. Individuaj ekvidoj estis registritaj ĉe la Nacia Parko Eurimbula, sude de Gladstone, kaj sur insuloj de la [[Granda Barilrifo]].<ref>{{cite journal | last1 = Nix | first1 = Henry Allan | year = 1984 | title = The buff-breasted paradise kingfisher in central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol14_No4.pdf#page=9 |access-date= 27a de Oktobro 2022| journal = Sunbird | volume = 14 | issue = 4| pages = 77–9 }}</ref><ref name=pratt2015>Pratt, TK, Beehler, BM, Bishop, KD, Coates, BJ, Diamond, JM, Lecroy, M, Anderton, J, Coe, J, Zimmerman (2015). ''Birds of New Guinea'' (2nd ed). Princeton, N.J.: Princeton University Press. p.387</ref><ref>{{cite journal | last1 = Weineke | first1 = Jo | year = 1988 | title = The birds of Magnetic Island, North Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol18_No1.pdf#page=4 |access-date= 29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 18 | issue = 1| pages = 1–22 }}</ref><ref name=black2005>{{cite journal | last1 = Black | first1 = Robert | year = 2005 | title = Observations of buff-breasted paradise kingfisher ''Tanysiptera sylvia'' breeding in Byfield, central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol35_No2.pdf#page=16 |access-date=29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 35 | issue = 2| page = 13 }}</ref> La Okrabrusta paradizalciono loĝas en malaltaj musonaj [[pluvarbaro]]j, kaj izolitaj pecoj de monteta arbaro en areoj kie troviĝas aktivaj termitejoj taŭgaj por nestado. Ili kutime ripozas en la meza etaĝo kaj pli malalta [[kanopeo]], venante al la grundo por manĝi.<ref name=fry1992>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref> === Migrado === La subspecio ''T. s. sylvia'' reproduktiĝas en nordorienta Kvinslando de novembro ĝis frua aprilo antaŭ ol migri norden al Nov-Gvineo por la ne-reprodukta sezono.<ref name=fry1992 /> Junuloj foriras ĝis 3 semajnojn post plenkreskuloj.<ref name=black2005 /> La distanco vojaĝita por ĉiu populacio varias inter 400 kaj 2000 km depende de la reproduktaj kaj ne-reproduktaj lokoj. Oni kredas, ke la Okrabrusta paradizalciono migras en grupoj nokte, ĉar grandaj nombroj da birdoj subite aperas en la pluvarbaroj de Kvinslando komence de la reprodukta sezono frumatene.<ref name=legge2001 /> Oni kredas, ke multaj birdoj pereas dum la 80-kilometra flugo de Nov-Gvineo al Aŭstralio. Oni registris, ke la birdoj flugas proksime al la akvo kaj dronas en mara ŝprucaĵo,<ref name=chisholm1932 /> kolizias kun la lumturo de Booby Island,<ref>{{cite journal | last1 = Draffan | first1 = R | last2 = Garnett | first2 = S | last3 = Malone | first3 = G | year = 1983 | title = Birds of the Torres Strait: an annotated list and biogeographical analysis | journal = Emu | volume = 83 | issue = 4| pages = 207–34 | doi=10.1071/mu9830207}}</ref> kaj alvenas al sia celloko en stato de severa elĉerpiĝo.<ref name=hollands1999 /> Oni kredas, ke la populacioj reproduktiĝantaj en Nov-Gvineo estas loĝantaj birdoj.<ref>{{cite journal | last1 = Bell | first1 = HL | year = 1981 | title = Information on New Guinean kingfishers, Alcedinidae | journal = Ibis | volume = 123 | issue = 1| pages = 51–61 | doi=10.1111/j.1474-919x.1981.tb00172.x}}</ref> == Kutimaro == La specio montras signojn de teritoriema konduto en ne-reproduktejoj en Nov-Gvineo, kie unuopaj birdoj defendas siajn resursojn. Dum la [[reprodukta sezono]] en Aŭstralio teritoriojn defendas paroj.<ref name=legge2004>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S | last2 = Murphy | first2 = S | last3 = Igag | first3 = P | last4 = Mack | first4 = AL | year = 2004 | title = Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |url=https://www.pngibr.org/publications/pdf/2004-Legge-et-al.pdf |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Emu | volume = 104 | issue = 1| pages = 15–20 | doi=10.1071/mu03054| s2cid = 55997259 }}</ref> === Reproduktado === [[File:Buff breasted paradise kingfisher nest in termite mound Cairns Jan 2021 SF21031.jpg|thumb|Nesto de Okrabrusta paradizalciono en termitejo, Cairns, Januaro 2021]] En Aŭstralio nestoj estas faritaj en termitejoj de ''Microcerotermes serratus'' surgrunde. Nestoj estis registritaj ankaŭ en montetoj fiksitaj al vivantaj arboj kun la bazoj 1,5–3 m supergrunde. La alcionoj uzas termitejojn surgrunde kaj ankaŭ en arboj.<ref name=fry1992/><ref name=legge2001>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S. | last2 = Heinsohn | first2 = R | year = 2001 | title = Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York | url = https://www.researchgate.net/publication/286964516 | journal = Australian Journal of Zoology | volume = 49 | issue = 1| pages = 85–98 | doi=10.1071/zo00090}}</ref> La reprodukta sezono en Aŭstralio komenciĝas baldaŭ post alveno meze de oktobro ĝis frua novembro.<ref name=fry1992/> Nestoj estas faritaj en montetoj kie termitoj estas aktivaj, kio povas esti pro tio, ke termitoj konservas konstantan temperaturon taŭgan por [[kovado]] de la ovoj<ref name=legge2001 /> aŭ ke la termitoj helpas teni la tunelon sendifekta malhelpante kolapson.<ref>{{cite journal | last1 = Brightsmith | first1 = DJ | year = 2000 | title = Use of arboreal termitaria by nesting birds in the Peruvian Amazon | journal = The Condor | volume = 102 | issue = 3| pages = 529–38 | doi=10.1650/0010-5422(2000)102[0529:uoatbn]2.0.co;2 |doi-access= | s2cid = 52541280 }}</ref> [[File:Tanysiptera sylvia sylvia eggs.jpg|thumb|Ovoj de Okrabrusta paradizalciono el la Museum Victoria de [[Melburno]]]] La Okrabrusta paradizalciono normale produktas unuopan ovodemeton ĉiujare, nur produktante duan ovodemeton kiam la unua malsukcesas frue en la reprodukta sezono.<ref name=legge2001 /> La ovodemetado konsistas el 3-4 brilaj, blankaj, rondetaj ovoj mezurantaj 22 mm × 25 mm.<ref>Morcombe, Michael (2012) ''Field Guide to Australian Birds.'' Pascal Press, Glebe, NSW. Revised edition. {{ISBN|978174021417-9}}</ref> Ili estas kovataj de ambaŭ gepatroj kaj eloviĝas post ĉirkaŭ 23 tagoj. La idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 25 tagoj kaj oni observis birdojn forlasantajn la neston kaj flugantajn rekte al branĉo.<ref name=black2005 /> La averaĝa sukcesfrekvenco de [[elnestiĝo]] por paro da alcionoj estas 1,5.<ref name=legge2001 /> === Manĝado === La Okrabrusta paradizalciono ĉasas sur la tero kaj de la foliaro en la meza ĝis pli malaltaj niveloj de la arbara kanopeo. Ĝi manĝas [[fasmo]]jn, [[lumbriko]]jn, skarabojn, insektajn larvojn, araneojn, skinkojn kaj malgrandajn ranojn, helikojn kaj estis observita tenanta malgrandan testudon.<ref name=fry1992/><ref name=hollands1999 /> La idoj estas nutrataj de ambaŭ gepatroj.<ref name=legge2001 /> ==Minacoj kaj konservostatuso == Natural predators of nest eggs include [[snake]]s and [[goanna]]s, whilst a [[butcherbird]] has also been observed preying on young.<ref name=legge2001 /> [[Deforestation|Land clearing]] and [[Habitat destruction|habitat loss]] in New Guinea have the potential to impact on the breeding populations in Australia.<ref name=legge2004 /><ref>{{ cite report | last1=Sizer | first1=N. | last2=Plouvier | first2=D. | year=2000 | title=Increased investment and trade by Transnational Logging Companies in Africa, the Caribbean, and the Pacific: Implications for the sustainable management and conservation of tropical forests | url=http://pdf.wri.org/transnational_logging.pdf | publisher=World Wide Fund for Nature, World Resources Institute's Forest Frontiers Initiative | access-date=22 March 2015 }}</ref> Although the population trend is declining, the buff-breasted paradise kingfisher is assessed as "[[least concern]]" on the [[IUCN Red List]].<ref name=IUCN/> == Kulturo == The buff-breasted paradise kingfisher has been depicted on the 22 cent Australian stamp in 1980 and the 25 toea Papua New Guinea stamp in 1981.<ref>{{ cite web | last=Gibbins | first=Chris | title=Buff-breasted Paradise-Kingfisher | publisher=Birds of the World Postage Stamps | url=http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20001025044039/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | url-status=usurped | archive-date=25 October 2000 | access-date=19 May 2017 }}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera sylvia}} {{Wikispecies|Tanysiptera sylvia}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-sylvia Sonregistroj] el Xeno-canto * [https://ebird.org/australia/species/bubpak1 Fotoj, sono kaj filmeto] el la Biblioteko Macaulay de la [[Cornell Lab of Ornithology]] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] mm95yp8oldr91xc3tv4dq9k4kblmjrg 9404752 9404750 2026-06-16T17:49:12Z Kani 670 /* Manĝado */ 9404752 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okrabrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Okrabrusta paradizalciono''' ''T. sylvia'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera sylvia'' |volume=2016 |article-number=e.T22725828A94903204 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725828A94903204.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera sylvia'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okrabrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera sylvia'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Gvineo]]. Ĝi migras en novembro de Nov-Gvineo al siaj reproduktejoj en la [[pluvarbaro]] de Norda [[Kvinslando]], Aŭstralio. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko, sablokolora brusto kaj distingaj longaj centraj vostoplumoj. == Taksonomio == La Okrabrusta paradizalciono unue estis priskribita de la angla ornitologo kaj birdartisto [[John Gould]] en [[1850]] kiel ''Tanysiptera sylvia'' el specimenoj liveritaj de la natursciencisto [[John MacGillivray]], kiuj estis kolektitaj sur la [[Kabjorka Duoninsulo]] en Aŭstralio.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=219 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480230 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=Note to Mr. Gould's paper 'A brief account of the Researches of Jon McGillivray, Esq., in H.M.S. Rattlesnake | journal=Jardine's Contribution to Ornithology | volume=3 | issue=3 | page=105 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/51978897 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=On new species of birds from Australia | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 18 | page=200 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12858910 }}</ref> La genronomo devenas de la grekaj ''tanuo'' signifanta 'longan' kaj ''pteron'' signifanta 'flugilon', dum ''sylvia'' devenas de la latina ''silva'', signifanta 'arbaron'.<ref name=lederer2014>Lederer, R & Burr, C (2014). ''Latin for birdwatchers''. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. {{ISBN|1-76-011064-7}}.</ref> Ĝis antaŭ nelonge la specio estis konata kiel la blankvosta alciono. La nomo Okrabrusta paradizalciono unue estis uzita en Aŭstralio de Graham Pizzey en 1980.<ref name=fraser2013>Fraser, I, Gray, J & CSIRO (Australia) (2013). ''Australian bird names : a complete guide''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|0-64-310469-0}}.</ref><ref>Pizzey, G (1980). ''A Field Guide to the Birds of Australia''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. {{ISBN|0-00-219201-2}}.</ref> Estas du agnoskitaj [[subspecio]]j:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. sylvia sylvia'' Gould, 1850 – la nomiga subspecio, reproduktiĝas en norda Kvinslando kaj vintrumas en Nov-Gvineo<ref>Christidis, L & Boles, WE (2008). ''Systematics and taxonomy of Australian birds''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|978-0-643-09602-8}}.</ref> * ''T. s. salvadoriana'' [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1878 – honore al la itala ornitologo [[Tommaso Salvadori]],<ref name=lederer2014 /> reproduktiĝas en sudorienta Nov-Gvineo.<ref name=higgins1990>Higgins, Peter Jeffrey (1999). ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds''. v.4, Melbourne, Vic.: Oxford University Press. pp.1113-1122. {{ISBN|0 19-553071-3}}</ref> La [[Nigraĉapa paradizalciono]], kiu estas endemio de [[Bismarka Arkipelago]], estis iam konsiderita subspecio de la Okrabrusta paradizalciono.<ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.bubpak2.01 | s2cid=242325774 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Aliaj uzataj ordinaraj nomoj estas blankvosta alciono,<ref name=fraser2013 /> blankvosta Tanysiptera (uzita de Gould en 1869),<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1869 | title=The Birds of Australia, Supplement | publisher=Printed by Taylor and Francis, published by the author | place=London | at=Plate 6 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48517340 }}</ref> aŭstralia paradizalciono, longvosta alciono, arĝentvosta alciono, rakedvosta alciono, nigrakapa alciono,<ref name=higgins1990 /> reĝĉasisto,<ref name=chisholm1932>{{cite journal | last1 = Chisholm | first1 = A | year = 1932 | title = The White-tailed Kingfisher | journal = Emu | volume = 32 | issue = 2| pages = 81–3 | doi=10.1071/mu932081}}</ref> Tcherwal-Tcherwal (aborigena lingvo).<ref name=hollands1999>Hollands, D (1999). ''Kingfishers and kookaburras : jewels of the Australian bush''. Frenchs Forest, N.S.W.: Reed New Holland. p.102</ref> == Aspekto == Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, la Okrabrusta paradizalciono estas hele kolorita kun granda ruĝa beko, tre ruĝec-flavbrunaj subaj partoj, blua aŭ purpura ĉapo, krono kaj eksteraj vostoplumoj, nigraj okulstrioj malsupren ĝis la nuko, ruĝaj piedoj, blanka malsupra dorso kaj pugo kaj longaj blankaj aŭ blu-blankaj vostoplumoj, kiuj varias geografie.<ref name=fry1992/> La identiga trajto estas la blanka makulo en la centro de la supra dorso.<ref name=pratt2015 /> La junulo havas brunan bekon, flavajn piedojn, estas pli senbrila kaj ne havas longajn vostoplumojn.<ref name=higgins1990 /> Plenkreska masklo longas 35 cm, inkluzive de la vostoplumoj, kiuj etendiĝas 13 cm preter la cetero de la vosto. Plenkreska ino longas 30 cm, inkluzive de multe pli mallongaj vostoplumoj, kiuj etendiĝas 8 cm preter la cetero de la vosto. Vostoj varias laŭ longo, sed longas proksimume 18 cm. Vostoplumoj de junuloj kaj nematuruloj estas pli mallongaj ol tiuj de plenkreskuloj. La vostoplumoj ofte difektiĝas fine de la [[reprodukta sezono]], plej verŝajne pro eniro kaj eliro el la nestotruo kaj rekresko antaŭ la sekva pariĝa sezono.<ref>{{ cite journal| last=Barnard | first=HG | year=1911 | title=Field notes from Cape York | journal=Emu | volume=11 | issue=1 | pages= 17–32 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8877159 | doi=10.1071/mu911017}}</ref><ref name=andrews1993>{{cite journal | last1 = Andrews | first1 = Marjorie | year = 1993 | title = Further observations on nests of the Buff-breasted Paradise-kingfisher near Mackay |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol23_No2.pdf#page=12 |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 23 | issue = 2| pages = 41–3 }}</ref><ref>Strahan, R (1994). ''Cuckoos, nightbirds & kingfishers of Australia''. Sydney, NSW: Angus & Robertson. pp. 160-162. {{ISBN|0-207-18522-0}}</ref> La enverguro de plenkreska masklo estas 35 cm kaj tiu de plenkreska ino estas 34 cm. Ili pezas 45–50 g.<ref name=higgins1990 /> === Voĉo === Malgraŭ ĝiaj helaj koloroj, la Okrabrusta paradizalciono ofte estas malfacile videbla en la [[pluvarbaro]] kaj estas plej bone lokebla per siaj distingaj krioj.<ref name=fry1992 /> Ĝi kutime estas pli brua komence de la sezono, kiam la maskloj establas teritoriojn kaj ekpariĝas. Surbaze de studoj en Nov-Gvineo, la birdo krias multe malpli ofte dum la ne-reprodukta sezono.<ref name=legge2004 /> La birdoj povas krii havante fermitan buŝon aŭ kiam ili tenas manĝaĵon en sia beko.<ref name=gill1963 > Gill, HB (1963). "The White-tailed Kingfisher, Tanysiptera sylvia". ''Emu''. 63 (4): 273–6. doi:10.1071/mu963273. </ref> ==Distribuo kaj habitato== Dum la [[reprodukta sezono]] de novembro ĝis marto, la Okrabrusta paradizalciono troviĝas en marborda nordorienta [[Kvinslando]] ĉe insuloj en la [[Toresa Markolo]] kaj la [[Kabjorka Duoninsulo]] sude ĝis Byfield, en centra Kvinslando. Individuaj ekvidoj estis registritaj ĉe la Nacia Parko Eurimbula, sude de Gladstone, kaj sur insuloj de la [[Granda Barilrifo]].<ref>{{cite journal | last1 = Nix | first1 = Henry Allan | year = 1984 | title = The buff-breasted paradise kingfisher in central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol14_No4.pdf#page=9 |access-date= 27a de Oktobro 2022| journal = Sunbird | volume = 14 | issue = 4| pages = 77–9 }}</ref><ref name=pratt2015>Pratt, TK, Beehler, BM, Bishop, KD, Coates, BJ, Diamond, JM, Lecroy, M, Anderton, J, Coe, J, Zimmerman (2015). ''Birds of New Guinea'' (2nd ed). Princeton, N.J.: Princeton University Press. p.387</ref><ref>{{cite journal | last1 = Weineke | first1 = Jo | year = 1988 | title = The birds of Magnetic Island, North Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol18_No1.pdf#page=4 |access-date= 29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 18 | issue = 1| pages = 1–22 }}</ref><ref name=black2005>{{cite journal | last1 = Black | first1 = Robert | year = 2005 | title = Observations of buff-breasted paradise kingfisher ''Tanysiptera sylvia'' breeding in Byfield, central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol35_No2.pdf#page=16 |access-date=29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 35 | issue = 2| page = 13 }}</ref> La Okrabrusta paradizalciono loĝas en malaltaj musonaj [[pluvarbaro]]j, kaj izolitaj pecoj de monteta arbaro en areoj kie troviĝas aktivaj termitejoj taŭgaj por nestado. Ili kutime ripozas en la meza etaĝo kaj pli malalta [[kanopeo]], venante al la grundo por manĝi.<ref name=fry1992>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref> === Migrado === La subspecio ''T. s. sylvia'' reproduktiĝas en nordorienta Kvinslando de novembro ĝis frua aprilo antaŭ ol migri norden al Nov-Gvineo por la ne-reprodukta sezono.<ref name=fry1992 /> Junuloj foriras ĝis 3 semajnojn post plenkreskuloj.<ref name=black2005 /> La distanco vojaĝita por ĉiu populacio varias inter 400 kaj 2000 km depende de la reproduktaj kaj ne-reproduktaj lokoj. Oni kredas, ke la Okrabrusta paradizalciono migras en grupoj nokte, ĉar grandaj nombroj da birdoj subite aperas en la pluvarbaroj de Kvinslando komence de la reprodukta sezono frumatene.<ref name=legge2001 /> Oni kredas, ke multaj birdoj pereas dum la 80-kilometra flugo de Nov-Gvineo al Aŭstralio. Oni registris, ke la birdoj flugas proksime al la akvo kaj dronas en mara ŝprucaĵo,<ref name=chisholm1932 /> kolizias kun la lumturo de Booby Island,<ref>{{cite journal | last1 = Draffan | first1 = R | last2 = Garnett | first2 = S | last3 = Malone | first3 = G | year = 1983 | title = Birds of the Torres Strait: an annotated list and biogeographical analysis | journal = Emu | volume = 83 | issue = 4| pages = 207–34 | doi=10.1071/mu9830207}}</ref> kaj alvenas al sia celloko en stato de severa elĉerpiĝo.<ref name=hollands1999 /> Oni kredas, ke la populacioj reproduktiĝantaj en Nov-Gvineo estas loĝantaj birdoj.<ref>{{cite journal | last1 = Bell | first1 = HL | year = 1981 | title = Information on New Guinean kingfishers, Alcedinidae | journal = Ibis | volume = 123 | issue = 1| pages = 51–61 | doi=10.1111/j.1474-919x.1981.tb00172.x}}</ref> == Kutimaro == La specio montras signojn de teritoriema konduto en ne-reproduktejoj en Nov-Gvineo, kie unuopaj birdoj defendas siajn resursojn. Dum la [[reprodukta sezono]] en Aŭstralio teritoriojn defendas paroj.<ref name=legge2004>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S | last2 = Murphy | first2 = S | last3 = Igag | first3 = P | last4 = Mack | first4 = AL | year = 2004 | title = Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |url=https://www.pngibr.org/publications/pdf/2004-Legge-et-al.pdf |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Emu | volume = 104 | issue = 1| pages = 15–20 | doi=10.1071/mu03054| s2cid = 55997259 }}</ref> === Reproduktado === [[File:Buff breasted paradise kingfisher nest in termite mound Cairns Jan 2021 SF21031.jpg|thumb|Nesto de Okrabrusta paradizalciono en termitejo, Cairns, Januaro 2021]] En Aŭstralio nestoj estas faritaj en termitejoj de ''Microcerotermes serratus'' surgrunde. Nestoj estis registritaj ankaŭ en montetoj fiksitaj al vivantaj arboj kun la bazoj 1,5–3 m supergrunde. La alcionoj uzas termitejojn surgrunde kaj ankaŭ en arboj.<ref name=fry1992/><ref name=legge2001>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S. | last2 = Heinsohn | first2 = R | year = 2001 | title = Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York | url = https://www.researchgate.net/publication/286964516 | journal = Australian Journal of Zoology | volume = 49 | issue = 1| pages = 85–98 | doi=10.1071/zo00090}}</ref> La reprodukta sezono en Aŭstralio komenciĝas baldaŭ post alveno meze de oktobro ĝis frua novembro.<ref name=fry1992/> Nestoj estas faritaj en montetoj kie termitoj estas aktivaj, kio povas esti pro tio, ke termitoj konservas konstantan temperaturon taŭgan por [[kovado]] de la ovoj<ref name=legge2001 /> aŭ ke la termitoj helpas teni la tunelon sendifekta malhelpante kolapson.<ref>{{cite journal | last1 = Brightsmith | first1 = DJ | year = 2000 | title = Use of arboreal termitaria by nesting birds in the Peruvian Amazon | journal = The Condor | volume = 102 | issue = 3| pages = 529–38 | doi=10.1650/0010-5422(2000)102[0529:uoatbn]2.0.co;2 |doi-access= | s2cid = 52541280 }}</ref> [[File:Tanysiptera sylvia sylvia eggs.jpg|thumb|Ovoj de Okrabrusta paradizalciono el la Museum Victoria de [[Melburno]]]] La Okrabrusta paradizalciono normale produktas unuopan ovodemeton ĉiujare, nur produktante duan ovodemeton kiam la unua malsukcesas frue en la reprodukta sezono.<ref name=legge2001 /> La ovodemetado konsistas el 3-4 brilaj, blankaj, rondetaj ovoj mezurantaj 22 mm × 25 mm.<ref>Morcombe, Michael (2012) ''Field Guide to Australian Birds.'' Pascal Press, Glebe, NSW. Revised edition. {{ISBN|978174021417-9}}</ref> Ili estas kovataj de ambaŭ gepatroj kaj eloviĝas post ĉirkaŭ 23 tagoj. La idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 25 tagoj kaj oni observis birdojn forlasantajn la neston kaj flugantajn rekte al branĉo.<ref name=black2005 /> La averaĝa sukcesfrekvenco de [[elnestiĝo]] por paro da alcionoj estas 1,5.<ref name=legge2001 /> === Manĝado === La Okrabrusta paradizalciono ĉasas sur la tero kaj de la foliaro en la meza ĝis pli malaltaj niveloj de la arbara kanopeo. Ĝi manĝas [[fasmoj]]n, [[lumbriko]]jn, skarabojn, insektajn larvojn, araneojn, skinkojn kaj malgrandajn ranojn, helikojn kaj estis observita tenanta malgrandan testudon.<ref name=fry1992/><ref name=hollands1999 /> La idoj estas nutrataj de ambaŭ gepatroj.<ref name=legge2001 /> ==Minacoj kaj konservostatuso == Natural predators of nest eggs include [[snake]]s and [[goanna]]s, whilst a [[butcherbird]] has also been observed preying on young.<ref name=legge2001 /> [[Deforestation|Land clearing]] and [[Habitat destruction|habitat loss]] in New Guinea have the potential to impact on the breeding populations in Australia.<ref name=legge2004 /><ref>{{ cite report | last1=Sizer | first1=N. | last2=Plouvier | first2=D. | year=2000 | title=Increased investment and trade by Transnational Logging Companies in Africa, the Caribbean, and the Pacific: Implications for the sustainable management and conservation of tropical forests | url=http://pdf.wri.org/transnational_logging.pdf | publisher=World Wide Fund for Nature, World Resources Institute's Forest Frontiers Initiative | access-date=22 March 2015 }}</ref> Although the population trend is declining, the buff-breasted paradise kingfisher is assessed as "[[least concern]]" on the [[IUCN Red List]].<ref name=IUCN/> == Kulturo == The buff-breasted paradise kingfisher has been depicted on the 22 cent Australian stamp in 1980 and the 25 toea Papua New Guinea stamp in 1981.<ref>{{ cite web | last=Gibbins | first=Chris | title=Buff-breasted Paradise-Kingfisher | publisher=Birds of the World Postage Stamps | url=http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20001025044039/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | url-status=usurped | archive-date=25 October 2000 | access-date=19 May 2017 }}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera sylvia}} {{Wikispecies|Tanysiptera sylvia}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-sylvia Sonregistroj] el Xeno-canto * [https://ebird.org/australia/species/bubpak1 Fotoj, sono kaj filmeto] el la Biblioteko Macaulay de la [[Cornell Lab of Ornithology]] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] e0h3qrrucm448j5i26fhalzevtk9jta 9404770 9404752 2026-06-16T17:58:03Z Kani 670 /* Minacoj kaj konservostatuso */ 9404770 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okrabrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Okrabrusta paradizalciono''' ''T. sylvia'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera sylvia'' |volume=2016 |article-number=e.T22725828A94903204 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725828A94903204.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera sylvia'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okrabrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera sylvia'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Gvineo]]. Ĝi migras en novembro de Nov-Gvineo al siaj reproduktejoj en la [[pluvarbaro]] de Norda [[Kvinslando]], Aŭstralio. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko, sablokolora brusto kaj distingaj longaj centraj vostoplumoj. == Taksonomio == La Okrabrusta paradizalciono unue estis priskribita de la angla ornitologo kaj birdartisto [[John Gould]] en [[1850]] kiel ''Tanysiptera sylvia'' el specimenoj liveritaj de la natursciencisto [[John MacGillivray]], kiuj estis kolektitaj sur la [[Kabjorka Duoninsulo]] en Aŭstralio.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=219 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480230 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=Note to Mr. Gould's paper 'A brief account of the Researches of Jon McGillivray, Esq., in H.M.S. Rattlesnake | journal=Jardine's Contribution to Ornithology | volume=3 | issue=3 | page=105 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/51978897 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=On new species of birds from Australia | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 18 | page=200 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12858910 }}</ref> La genronomo devenas de la grekaj ''tanuo'' signifanta 'longan' kaj ''pteron'' signifanta 'flugilon', dum ''sylvia'' devenas de la latina ''silva'', signifanta 'arbaron'.<ref name=lederer2014>Lederer, R & Burr, C (2014). ''Latin for birdwatchers''. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. {{ISBN|1-76-011064-7}}.</ref> Ĝis antaŭ nelonge la specio estis konata kiel la blankvosta alciono. La nomo Okrabrusta paradizalciono unue estis uzita en Aŭstralio de Graham Pizzey en 1980.<ref name=fraser2013>Fraser, I, Gray, J & CSIRO (Australia) (2013). ''Australian bird names : a complete guide''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|0-64-310469-0}}.</ref><ref>Pizzey, G (1980). ''A Field Guide to the Birds of Australia''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. {{ISBN|0-00-219201-2}}.</ref> Estas du agnoskitaj [[subspecio]]j:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. sylvia sylvia'' Gould, 1850 – la nomiga subspecio, reproduktiĝas en norda Kvinslando kaj vintrumas en Nov-Gvineo<ref>Christidis, L & Boles, WE (2008). ''Systematics and taxonomy of Australian birds''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|978-0-643-09602-8}}.</ref> * ''T. s. salvadoriana'' [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1878 – honore al la itala ornitologo [[Tommaso Salvadori]],<ref name=lederer2014 /> reproduktiĝas en sudorienta Nov-Gvineo.<ref name=higgins1990>Higgins, Peter Jeffrey (1999). ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds''. v.4, Melbourne, Vic.: Oxford University Press. pp.1113-1122. {{ISBN|0 19-553071-3}}</ref> La [[Nigraĉapa paradizalciono]], kiu estas endemio de [[Bismarka Arkipelago]], estis iam konsiderita subspecio de la Okrabrusta paradizalciono.<ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.bubpak2.01 | s2cid=242325774 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Aliaj uzataj ordinaraj nomoj estas blankvosta alciono,<ref name=fraser2013 /> blankvosta Tanysiptera (uzita de Gould en 1869),<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1869 | title=The Birds of Australia, Supplement | publisher=Printed by Taylor and Francis, published by the author | place=London | at=Plate 6 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48517340 }}</ref> aŭstralia paradizalciono, longvosta alciono, arĝentvosta alciono, rakedvosta alciono, nigrakapa alciono,<ref name=higgins1990 /> reĝĉasisto,<ref name=chisholm1932>{{cite journal | last1 = Chisholm | first1 = A | year = 1932 | title = The White-tailed Kingfisher | journal = Emu | volume = 32 | issue = 2| pages = 81–3 | doi=10.1071/mu932081}}</ref> Tcherwal-Tcherwal (aborigena lingvo).<ref name=hollands1999>Hollands, D (1999). ''Kingfishers and kookaburras : jewels of the Australian bush''. Frenchs Forest, N.S.W.: Reed New Holland. p.102</ref> == Aspekto == Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, la Okrabrusta paradizalciono estas hele kolorita kun granda ruĝa beko, tre ruĝec-flavbrunaj subaj partoj, blua aŭ purpura ĉapo, krono kaj eksteraj vostoplumoj, nigraj okulstrioj malsupren ĝis la nuko, ruĝaj piedoj, blanka malsupra dorso kaj pugo kaj longaj blankaj aŭ blu-blankaj vostoplumoj, kiuj varias geografie.<ref name=fry1992/> La identiga trajto estas la blanka makulo en la centro de la supra dorso.<ref name=pratt2015 /> La junulo havas brunan bekon, flavajn piedojn, estas pli senbrila kaj ne havas longajn vostoplumojn.<ref name=higgins1990 /> Plenkreska masklo longas 35 cm, inkluzive de la vostoplumoj, kiuj etendiĝas 13 cm preter la cetero de la vosto. Plenkreska ino longas 30 cm, inkluzive de multe pli mallongaj vostoplumoj, kiuj etendiĝas 8 cm preter la cetero de la vosto. Vostoj varias laŭ longo, sed longas proksimume 18 cm. Vostoplumoj de junuloj kaj nematuruloj estas pli mallongaj ol tiuj de plenkreskuloj. La vostoplumoj ofte difektiĝas fine de la [[reprodukta sezono]], plej verŝajne pro eniro kaj eliro el la nestotruo kaj rekresko antaŭ la sekva pariĝa sezono.<ref>{{ cite journal| last=Barnard | first=HG | year=1911 | title=Field notes from Cape York | journal=Emu | volume=11 | issue=1 | pages= 17–32 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8877159 | doi=10.1071/mu911017}}</ref><ref name=andrews1993>{{cite journal | last1 = Andrews | first1 = Marjorie | year = 1993 | title = Further observations on nests of the Buff-breasted Paradise-kingfisher near Mackay |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol23_No2.pdf#page=12 |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 23 | issue = 2| pages = 41–3 }}</ref><ref>Strahan, R (1994). ''Cuckoos, nightbirds & kingfishers of Australia''. Sydney, NSW: Angus & Robertson. pp. 160-162. {{ISBN|0-207-18522-0}}</ref> La enverguro de plenkreska masklo estas 35 cm kaj tiu de plenkreska ino estas 34 cm. Ili pezas 45–50 g.<ref name=higgins1990 /> === Voĉo === Malgraŭ ĝiaj helaj koloroj, la Okrabrusta paradizalciono ofte estas malfacile videbla en la [[pluvarbaro]] kaj estas plej bone lokebla per siaj distingaj krioj.<ref name=fry1992 /> Ĝi kutime estas pli brua komence de la sezono, kiam la maskloj establas teritoriojn kaj ekpariĝas. Surbaze de studoj en Nov-Gvineo, la birdo krias multe malpli ofte dum la ne-reprodukta sezono.<ref name=legge2004 /> La birdoj povas krii havante fermitan buŝon aŭ kiam ili tenas manĝaĵon en sia beko.<ref name=gill1963 > Gill, HB (1963). "The White-tailed Kingfisher, Tanysiptera sylvia". ''Emu''. 63 (4): 273–6. doi:10.1071/mu963273. </ref> ==Distribuo kaj habitato== Dum la [[reprodukta sezono]] de novembro ĝis marto, la Okrabrusta paradizalciono troviĝas en marborda nordorienta [[Kvinslando]] ĉe insuloj en la [[Toresa Markolo]] kaj la [[Kabjorka Duoninsulo]] sude ĝis Byfield, en centra Kvinslando. Individuaj ekvidoj estis registritaj ĉe la Nacia Parko Eurimbula, sude de Gladstone, kaj sur insuloj de la [[Granda Barilrifo]].<ref>{{cite journal | last1 = Nix | first1 = Henry Allan | year = 1984 | title = The buff-breasted paradise kingfisher in central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol14_No4.pdf#page=9 |access-date= 27a de Oktobro 2022| journal = Sunbird | volume = 14 | issue = 4| pages = 77–9 }}</ref><ref name=pratt2015>Pratt, TK, Beehler, BM, Bishop, KD, Coates, BJ, Diamond, JM, Lecroy, M, Anderton, J, Coe, J, Zimmerman (2015). ''Birds of New Guinea'' (2nd ed). Princeton, N.J.: Princeton University Press. p.387</ref><ref>{{cite journal | last1 = Weineke | first1 = Jo | year = 1988 | title = The birds of Magnetic Island, North Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol18_No1.pdf#page=4 |access-date= 29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 18 | issue = 1| pages = 1–22 }}</ref><ref name=black2005>{{cite journal | last1 = Black | first1 = Robert | year = 2005 | title = Observations of buff-breasted paradise kingfisher ''Tanysiptera sylvia'' breeding in Byfield, central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol35_No2.pdf#page=16 |access-date=29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 35 | issue = 2| page = 13 }}</ref> La Okrabrusta paradizalciono loĝas en malaltaj musonaj [[pluvarbaro]]j, kaj izolitaj pecoj de monteta arbaro en areoj kie troviĝas aktivaj termitejoj taŭgaj por nestado. Ili kutime ripozas en la meza etaĝo kaj pli malalta [[kanopeo]], venante al la grundo por manĝi.<ref name=fry1992>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref> === Migrado === La subspecio ''T. s. sylvia'' reproduktiĝas en nordorienta Kvinslando de novembro ĝis frua aprilo antaŭ ol migri norden al Nov-Gvineo por la ne-reprodukta sezono.<ref name=fry1992 /> Junuloj foriras ĝis 3 semajnojn post plenkreskuloj.<ref name=black2005 /> La distanco vojaĝita por ĉiu populacio varias inter 400 kaj 2000 km depende de la reproduktaj kaj ne-reproduktaj lokoj. Oni kredas, ke la Okrabrusta paradizalciono migras en grupoj nokte, ĉar grandaj nombroj da birdoj subite aperas en la pluvarbaroj de Kvinslando komence de la reprodukta sezono frumatene.<ref name=legge2001 /> Oni kredas, ke multaj birdoj pereas dum la 80-kilometra flugo de Nov-Gvineo al Aŭstralio. Oni registris, ke la birdoj flugas proksime al la akvo kaj dronas en mara ŝprucaĵo,<ref name=chisholm1932 /> kolizias kun la lumturo de Booby Island,<ref>{{cite journal | last1 = Draffan | first1 = R | last2 = Garnett | first2 = S | last3 = Malone | first3 = G | year = 1983 | title = Birds of the Torres Strait: an annotated list and biogeographical analysis | journal = Emu | volume = 83 | issue = 4| pages = 207–34 | doi=10.1071/mu9830207}}</ref> kaj alvenas al sia celloko en stato de severa elĉerpiĝo.<ref name=hollands1999 /> Oni kredas, ke la populacioj reproduktiĝantaj en Nov-Gvineo estas loĝantaj birdoj.<ref>{{cite journal | last1 = Bell | first1 = HL | year = 1981 | title = Information on New Guinean kingfishers, Alcedinidae | journal = Ibis | volume = 123 | issue = 1| pages = 51–61 | doi=10.1111/j.1474-919x.1981.tb00172.x}}</ref> == Kutimaro == La specio montras signojn de teritoriema konduto en ne-reproduktejoj en Nov-Gvineo, kie unuopaj birdoj defendas siajn resursojn. Dum la [[reprodukta sezono]] en Aŭstralio teritoriojn defendas paroj.<ref name=legge2004>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S | last2 = Murphy | first2 = S | last3 = Igag | first3 = P | last4 = Mack | first4 = AL | year = 2004 | title = Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |url=https://www.pngibr.org/publications/pdf/2004-Legge-et-al.pdf |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Emu | volume = 104 | issue = 1| pages = 15–20 | doi=10.1071/mu03054| s2cid = 55997259 }}</ref> === Reproduktado === [[File:Buff breasted paradise kingfisher nest in termite mound Cairns Jan 2021 SF21031.jpg|thumb|Nesto de Okrabrusta paradizalciono en termitejo, Cairns, Januaro 2021]] En Aŭstralio nestoj estas faritaj en termitejoj de ''Microcerotermes serratus'' surgrunde. Nestoj estis registritaj ankaŭ en montetoj fiksitaj al vivantaj arboj kun la bazoj 1,5–3 m supergrunde. La alcionoj uzas termitejojn surgrunde kaj ankaŭ en arboj.<ref name=fry1992/><ref name=legge2001>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S. | last2 = Heinsohn | first2 = R | year = 2001 | title = Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York | url = https://www.researchgate.net/publication/286964516 | journal = Australian Journal of Zoology | volume = 49 | issue = 1| pages = 85–98 | doi=10.1071/zo00090}}</ref> La reprodukta sezono en Aŭstralio komenciĝas baldaŭ post alveno meze de oktobro ĝis frua novembro.<ref name=fry1992/> Nestoj estas faritaj en montetoj kie termitoj estas aktivaj, kio povas esti pro tio, ke termitoj konservas konstantan temperaturon taŭgan por [[kovado]] de la ovoj<ref name=legge2001 /> aŭ ke la termitoj helpas teni la tunelon sendifekta malhelpante kolapson.<ref>{{cite journal | last1 = Brightsmith | first1 = DJ | year = 2000 | title = Use of arboreal termitaria by nesting birds in the Peruvian Amazon | journal = The Condor | volume = 102 | issue = 3| pages = 529–38 | doi=10.1650/0010-5422(2000)102[0529:uoatbn]2.0.co;2 |doi-access= | s2cid = 52541280 }}</ref> [[File:Tanysiptera sylvia sylvia eggs.jpg|thumb|Ovoj de Okrabrusta paradizalciono el la Museum Victoria de [[Melburno]]]] La Okrabrusta paradizalciono normale produktas unuopan ovodemeton ĉiujare, nur produktante duan ovodemeton kiam la unua malsukcesas frue en la reprodukta sezono.<ref name=legge2001 /> La ovodemetado konsistas el 3-4 brilaj, blankaj, rondetaj ovoj mezurantaj 22 mm × 25 mm.<ref>Morcombe, Michael (2012) ''Field Guide to Australian Birds.'' Pascal Press, Glebe, NSW. Revised edition. {{ISBN|978174021417-9}}</ref> Ili estas kovataj de ambaŭ gepatroj kaj eloviĝas post ĉirkaŭ 23 tagoj. La idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 25 tagoj kaj oni observis birdojn forlasantajn la neston kaj flugantajn rekte al branĉo.<ref name=black2005 /> La averaĝa sukcesfrekvenco de [[elnestiĝo]] por paro da alcionoj estas 1,5.<ref name=legge2001 /> === Manĝado === La Okrabrusta paradizalciono ĉasas sur la tero kaj de la foliaro en la meza ĝis pli malaltaj niveloj de la arbara kanopeo. Ĝi manĝas [[fasmoj]]n, [[lumbriko]]jn, skarabojn, insektajn larvojn, araneojn, skinkojn kaj malgrandajn ranojn, helikojn kaj estis observita tenanta malgrandan testudon.<ref name=fry1992/><ref name=hollands1999 /> La idoj estas nutrataj de ambaŭ gepatroj.<ref name=legge2001 /> ==Minacoj kaj konservostatuso == Naturaj predantoj de nestovoj estas [[serpento]]jn kaj [[goano]]jn, dum ankaŭ oni observis [[Artamedoj|buĉistan birdon]] predantan idojn.<ref name=legge2001 /> ''Senarbarigo|Termalplenigo'' kaj [[habitatoperdo]] en Nov-Gvineo havas la potencialon efiki sur la reproduktiĝantajn populaciojn en Aŭstralio.<ref name=legge2004 /><ref> Sizer, N.; Plouvier, D. (2000). [https://pdf.wri.org/transnational_logging.pdf Increased investment and trade by Transnational Logging Companies in Africa, the Caribbean, and the Pacific: Implications for the sustainable management and conservation of tropical forests (PDF) (Report).] World Wide Fund for Nature, World Resources Institute's Forest Frontiers Initiative. Alirita la 22an de Marto 2015. </ref> Kvankam la populacia tendenco malpliiĝas, la Okrabrusta paradizalciono estas taksita kiel "[[malplej zorgiga]]" en la [[IUCN Ruĝa Listo]].<ref name=IUCN/> == Kulturo == The buff-breasted paradise kingfisher has been depicted on the 22 cent Australian stamp in 1980 and the 25 toea Papua New Guinea stamp in 1981.<ref>{{ cite web | last=Gibbins | first=Chris | title=Buff-breasted Paradise-Kingfisher | publisher=Birds of the World Postage Stamps | url=http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20001025044039/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | url-status=usurped | archive-date=25 October 2000 | access-date=19 May 2017 }}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera sylvia}} {{Wikispecies|Tanysiptera sylvia}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-sylvia Sonregistroj] el Xeno-canto * [https://ebird.org/australia/species/bubpak1 Fotoj, sono kaj filmeto] el la Biblioteko Macaulay de la [[Cornell Lab of Ornithology]] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] 2054i8cy4sb897gjljqwbdipkkuut0r 9404772 9404770 2026-06-16T17:59:00Z Kani 670 /* Minacoj kaj konservostatuso */ 9404772 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okrabrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Okrabrusta paradizalciono''' ''T. sylvia'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera sylvia'' |volume=2016 |article-number=e.T22725828A94903204 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725828A94903204.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera sylvia'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okrabrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera sylvia'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Gvineo]]. Ĝi migras en novembro de Nov-Gvineo al siaj reproduktejoj en la [[pluvarbaro]] de Norda [[Kvinslando]], Aŭstralio. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko, sablokolora brusto kaj distingaj longaj centraj vostoplumoj. == Taksonomio == La Okrabrusta paradizalciono unue estis priskribita de la angla ornitologo kaj birdartisto [[John Gould]] en [[1850]] kiel ''Tanysiptera sylvia'' el specimenoj liveritaj de la natursciencisto [[John MacGillivray]], kiuj estis kolektitaj sur la [[Kabjorka Duoninsulo]] en Aŭstralio.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=219 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480230 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=Note to Mr. Gould's paper 'A brief account of the Researches of Jon McGillivray, Esq., in H.M.S. Rattlesnake | journal=Jardine's Contribution to Ornithology | volume=3 | issue=3 | page=105 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/51978897 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=On new species of birds from Australia | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 18 | page=200 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12858910 }}</ref> La genronomo devenas de la grekaj ''tanuo'' signifanta 'longan' kaj ''pteron'' signifanta 'flugilon', dum ''sylvia'' devenas de la latina ''silva'', signifanta 'arbaron'.<ref name=lederer2014>Lederer, R & Burr, C (2014). ''Latin for birdwatchers''. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. {{ISBN|1-76-011064-7}}.</ref> Ĝis antaŭ nelonge la specio estis konata kiel la blankvosta alciono. La nomo Okrabrusta paradizalciono unue estis uzita en Aŭstralio de Graham Pizzey en 1980.<ref name=fraser2013>Fraser, I, Gray, J & CSIRO (Australia) (2013). ''Australian bird names : a complete guide''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|0-64-310469-0}}.</ref><ref>Pizzey, G (1980). ''A Field Guide to the Birds of Australia''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. {{ISBN|0-00-219201-2}}.</ref> Estas du agnoskitaj [[subspecio]]j:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. sylvia sylvia'' Gould, 1850 – la nomiga subspecio, reproduktiĝas en norda Kvinslando kaj vintrumas en Nov-Gvineo<ref>Christidis, L & Boles, WE (2008). ''Systematics and taxonomy of Australian birds''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|978-0-643-09602-8}}.</ref> * ''T. s. salvadoriana'' [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1878 – honore al la itala ornitologo [[Tommaso Salvadori]],<ref name=lederer2014 /> reproduktiĝas en sudorienta Nov-Gvineo.<ref name=higgins1990>Higgins, Peter Jeffrey (1999). ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds''. v.4, Melbourne, Vic.: Oxford University Press. pp.1113-1122. {{ISBN|0 19-553071-3}}</ref> La [[Nigraĉapa paradizalciono]], kiu estas endemio de [[Bismarka Arkipelago]], estis iam konsiderita subspecio de la Okrabrusta paradizalciono.<ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.bubpak2.01 | s2cid=242325774 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Aliaj uzataj ordinaraj nomoj estas blankvosta alciono,<ref name=fraser2013 /> blankvosta Tanysiptera (uzita de Gould en 1869),<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1869 | title=The Birds of Australia, Supplement | publisher=Printed by Taylor and Francis, published by the author | place=London | at=Plate 6 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48517340 }}</ref> aŭstralia paradizalciono, longvosta alciono, arĝentvosta alciono, rakedvosta alciono, nigrakapa alciono,<ref name=higgins1990 /> reĝĉasisto,<ref name=chisholm1932>{{cite journal | last1 = Chisholm | first1 = A | year = 1932 | title = The White-tailed Kingfisher | journal = Emu | volume = 32 | issue = 2| pages = 81–3 | doi=10.1071/mu932081}}</ref> Tcherwal-Tcherwal (aborigena lingvo).<ref name=hollands1999>Hollands, D (1999). ''Kingfishers and kookaburras : jewels of the Australian bush''. Frenchs Forest, N.S.W.: Reed New Holland. p.102</ref> == Aspekto == Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, la Okrabrusta paradizalciono estas hele kolorita kun granda ruĝa beko, tre ruĝec-flavbrunaj subaj partoj, blua aŭ purpura ĉapo, krono kaj eksteraj vostoplumoj, nigraj okulstrioj malsupren ĝis la nuko, ruĝaj piedoj, blanka malsupra dorso kaj pugo kaj longaj blankaj aŭ blu-blankaj vostoplumoj, kiuj varias geografie.<ref name=fry1992/> La identiga trajto estas la blanka makulo en la centro de la supra dorso.<ref name=pratt2015 /> La junulo havas brunan bekon, flavajn piedojn, estas pli senbrila kaj ne havas longajn vostoplumojn.<ref name=higgins1990 /> Plenkreska masklo longas 35 cm, inkluzive de la vostoplumoj, kiuj etendiĝas 13 cm preter la cetero de la vosto. Plenkreska ino longas 30 cm, inkluzive de multe pli mallongaj vostoplumoj, kiuj etendiĝas 8 cm preter la cetero de la vosto. Vostoj varias laŭ longo, sed longas proksimume 18 cm. Vostoplumoj de junuloj kaj nematuruloj estas pli mallongaj ol tiuj de plenkreskuloj. La vostoplumoj ofte difektiĝas fine de la [[reprodukta sezono]], plej verŝajne pro eniro kaj eliro el la nestotruo kaj rekresko antaŭ la sekva pariĝa sezono.<ref>{{ cite journal| last=Barnard | first=HG | year=1911 | title=Field notes from Cape York | journal=Emu | volume=11 | issue=1 | pages= 17–32 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8877159 | doi=10.1071/mu911017}}</ref><ref name=andrews1993>{{cite journal | last1 = Andrews | first1 = Marjorie | year = 1993 | title = Further observations on nests of the Buff-breasted Paradise-kingfisher near Mackay |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol23_No2.pdf#page=12 |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 23 | issue = 2| pages = 41–3 }}</ref><ref>Strahan, R (1994). ''Cuckoos, nightbirds & kingfishers of Australia''. Sydney, NSW: Angus & Robertson. pp. 160-162. {{ISBN|0-207-18522-0}}</ref> La enverguro de plenkreska masklo estas 35 cm kaj tiu de plenkreska ino estas 34 cm. Ili pezas 45–50 g.<ref name=higgins1990 /> === Voĉo === Malgraŭ ĝiaj helaj koloroj, la Okrabrusta paradizalciono ofte estas malfacile videbla en la [[pluvarbaro]] kaj estas plej bone lokebla per siaj distingaj krioj.<ref name=fry1992 /> Ĝi kutime estas pli brua komence de la sezono, kiam la maskloj establas teritoriojn kaj ekpariĝas. Surbaze de studoj en Nov-Gvineo, la birdo krias multe malpli ofte dum la ne-reprodukta sezono.<ref name=legge2004 /> La birdoj povas krii havante fermitan buŝon aŭ kiam ili tenas manĝaĵon en sia beko.<ref name=gill1963 > Gill, HB (1963). "The White-tailed Kingfisher, Tanysiptera sylvia". ''Emu''. 63 (4): 273–6. doi:10.1071/mu963273. </ref> ==Distribuo kaj habitato== Dum la [[reprodukta sezono]] de novembro ĝis marto, la Okrabrusta paradizalciono troviĝas en marborda nordorienta [[Kvinslando]] ĉe insuloj en la [[Toresa Markolo]] kaj la [[Kabjorka Duoninsulo]] sude ĝis Byfield, en centra Kvinslando. Individuaj ekvidoj estis registritaj ĉe la Nacia Parko Eurimbula, sude de Gladstone, kaj sur insuloj de la [[Granda Barilrifo]].<ref>{{cite journal | last1 = Nix | first1 = Henry Allan | year = 1984 | title = The buff-breasted paradise kingfisher in central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol14_No4.pdf#page=9 |access-date= 27a de Oktobro 2022| journal = Sunbird | volume = 14 | issue = 4| pages = 77–9 }}</ref><ref name=pratt2015>Pratt, TK, Beehler, BM, Bishop, KD, Coates, BJ, Diamond, JM, Lecroy, M, Anderton, J, Coe, J, Zimmerman (2015). ''Birds of New Guinea'' (2nd ed). Princeton, N.J.: Princeton University Press. p.387</ref><ref>{{cite journal | last1 = Weineke | first1 = Jo | year = 1988 | title = The birds of Magnetic Island, North Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol18_No1.pdf#page=4 |access-date= 29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 18 | issue = 1| pages = 1–22 }}</ref><ref name=black2005>{{cite journal | last1 = Black | first1 = Robert | year = 2005 | title = Observations of buff-breasted paradise kingfisher ''Tanysiptera sylvia'' breeding in Byfield, central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol35_No2.pdf#page=16 |access-date=29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 35 | issue = 2| page = 13 }}</ref> La Okrabrusta paradizalciono loĝas en malaltaj musonaj [[pluvarbaro]]j, kaj izolitaj pecoj de monteta arbaro en areoj kie troviĝas aktivaj termitejoj taŭgaj por nestado. Ili kutime ripozas en la meza etaĝo kaj pli malalta [[kanopeo]], venante al la grundo por manĝi.<ref name=fry1992>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref> === Migrado === La subspecio ''T. s. sylvia'' reproduktiĝas en nordorienta Kvinslando de novembro ĝis frua aprilo antaŭ ol migri norden al Nov-Gvineo por la ne-reprodukta sezono.<ref name=fry1992 /> Junuloj foriras ĝis 3 semajnojn post plenkreskuloj.<ref name=black2005 /> La distanco vojaĝita por ĉiu populacio varias inter 400 kaj 2000 km depende de la reproduktaj kaj ne-reproduktaj lokoj. Oni kredas, ke la Okrabrusta paradizalciono migras en grupoj nokte, ĉar grandaj nombroj da birdoj subite aperas en la pluvarbaroj de Kvinslando komence de la reprodukta sezono frumatene.<ref name=legge2001 /> Oni kredas, ke multaj birdoj pereas dum la 80-kilometra flugo de Nov-Gvineo al Aŭstralio. Oni registris, ke la birdoj flugas proksime al la akvo kaj dronas en mara ŝprucaĵo,<ref name=chisholm1932 /> kolizias kun la lumturo de Booby Island,<ref>{{cite journal | last1 = Draffan | first1 = R | last2 = Garnett | first2 = S | last3 = Malone | first3 = G | year = 1983 | title = Birds of the Torres Strait: an annotated list and biogeographical analysis | journal = Emu | volume = 83 | issue = 4| pages = 207–34 | doi=10.1071/mu9830207}}</ref> kaj alvenas al sia celloko en stato de severa elĉerpiĝo.<ref name=hollands1999 /> Oni kredas, ke la populacioj reproduktiĝantaj en Nov-Gvineo estas loĝantaj birdoj.<ref>{{cite journal | last1 = Bell | first1 = HL | year = 1981 | title = Information on New Guinean kingfishers, Alcedinidae | journal = Ibis | volume = 123 | issue = 1| pages = 51–61 | doi=10.1111/j.1474-919x.1981.tb00172.x}}</ref> == Kutimaro == La specio montras signojn de teritoriema konduto en ne-reproduktejoj en Nov-Gvineo, kie unuopaj birdoj defendas siajn resursojn. Dum la [[reprodukta sezono]] en Aŭstralio teritoriojn defendas paroj.<ref name=legge2004>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S | last2 = Murphy | first2 = S | last3 = Igag | first3 = P | last4 = Mack | first4 = AL | year = 2004 | title = Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |url=https://www.pngibr.org/publications/pdf/2004-Legge-et-al.pdf |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Emu | volume = 104 | issue = 1| pages = 15–20 | doi=10.1071/mu03054| s2cid = 55997259 }}</ref> === Reproduktado === [[File:Buff breasted paradise kingfisher nest in termite mound Cairns Jan 2021 SF21031.jpg|thumb|Nesto de Okrabrusta paradizalciono en termitejo, Cairns, Januaro 2021]] En Aŭstralio nestoj estas faritaj en termitejoj de ''Microcerotermes serratus'' surgrunde. Nestoj estis registritaj ankaŭ en montetoj fiksitaj al vivantaj arboj kun la bazoj 1,5–3 m supergrunde. La alcionoj uzas termitejojn surgrunde kaj ankaŭ en arboj.<ref name=fry1992/><ref name=legge2001>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S. | last2 = Heinsohn | first2 = R | year = 2001 | title = Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York | url = https://www.researchgate.net/publication/286964516 | journal = Australian Journal of Zoology | volume = 49 | issue = 1| pages = 85–98 | doi=10.1071/zo00090}}</ref> La reprodukta sezono en Aŭstralio komenciĝas baldaŭ post alveno meze de oktobro ĝis frua novembro.<ref name=fry1992/> Nestoj estas faritaj en montetoj kie termitoj estas aktivaj, kio povas esti pro tio, ke termitoj konservas konstantan temperaturon taŭgan por [[kovado]] de la ovoj<ref name=legge2001 /> aŭ ke la termitoj helpas teni la tunelon sendifekta malhelpante kolapson.<ref>{{cite journal | last1 = Brightsmith | first1 = DJ | year = 2000 | title = Use of arboreal termitaria by nesting birds in the Peruvian Amazon | journal = The Condor | volume = 102 | issue = 3| pages = 529–38 | doi=10.1650/0010-5422(2000)102[0529:uoatbn]2.0.co;2 |doi-access= | s2cid = 52541280 }}</ref> [[File:Tanysiptera sylvia sylvia eggs.jpg|thumb|Ovoj de Okrabrusta paradizalciono el la Museum Victoria de [[Melburno]]]] La Okrabrusta paradizalciono normale produktas unuopan ovodemeton ĉiujare, nur produktante duan ovodemeton kiam la unua malsukcesas frue en la reprodukta sezono.<ref name=legge2001 /> La ovodemetado konsistas el 3-4 brilaj, blankaj, rondetaj ovoj mezurantaj 22 mm × 25 mm.<ref>Morcombe, Michael (2012) ''Field Guide to Australian Birds.'' Pascal Press, Glebe, NSW. Revised edition. {{ISBN|978174021417-9}}</ref> Ili estas kovataj de ambaŭ gepatroj kaj eloviĝas post ĉirkaŭ 23 tagoj. La idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 25 tagoj kaj oni observis birdojn forlasantajn la neston kaj flugantajn rekte al branĉo.<ref name=black2005 /> La averaĝa sukcesfrekvenco de [[elnestiĝo]] por paro da alcionoj estas 1,5.<ref name=legge2001 /> === Manĝado === La Okrabrusta paradizalciono ĉasas sur la tero kaj de la foliaro en la meza ĝis pli malaltaj niveloj de la arbara kanopeo. Ĝi manĝas [[fasmoj]]n, [[lumbriko]]jn, skarabojn, insektajn larvojn, araneojn, skinkojn kaj malgrandajn ranojn, helikojn kaj estis observita tenanta malgrandan testudon.<ref name=fry1992/><ref name=hollands1999 /> La idoj estas nutrataj de ambaŭ gepatroj.<ref name=legge2001 /> ==Minacoj kaj konservostatuso == Naturaj predantoj de nestovoj estas [[serpento]]jn kaj goanojn, dum ankaŭ oni observis [[Artamedoj|buĉistan birdon]] predantan idojn.<ref name=legge2001 /> ''Senarbarigo|Termalplenigo'' kaj [[habitatoperdo]] en Nov-Gvineo havas la potencialon efiki sur la reproduktiĝantajn populaciojn en Aŭstralio.<ref name=legge2004 /><ref> Sizer, N.; Plouvier, D. (2000). [https://pdf.wri.org/transnational_logging.pdf Increased investment and trade by Transnational Logging Companies in Africa, the Caribbean, and the Pacific: Implications for the sustainable management and conservation of tropical forests (PDF) (Report).] World Wide Fund for Nature, World Resources Institute's Forest Frontiers Initiative. Alirita la 22an de Marto 2015. </ref> Kvankam la populacia tendenco malpliiĝas, la Okrabrusta paradizalciono estas taksita kiel "[[malplej zorgiga]]" en la [[IUCN Ruĝa Listo]].<ref name=IUCN/> == Kulturo == The buff-breasted paradise kingfisher has been depicted on the 22 cent Australian stamp in 1980 and the 25 toea Papua New Guinea stamp in 1981.<ref>{{ cite web | last=Gibbins | first=Chris | title=Buff-breasted Paradise-Kingfisher | publisher=Birds of the World Postage Stamps | url=http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20001025044039/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | url-status=usurped | archive-date=25 October 2000 | access-date=19 May 2017 }}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera sylvia}} {{Wikispecies|Tanysiptera sylvia}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-sylvia Sonregistroj] el Xeno-canto * [https://ebird.org/australia/species/bubpak1 Fotoj, sono kaj filmeto] el la Biblioteko Macaulay de la [[Cornell Lab of Ornithology]] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] 38hgyo8l6p3zs49g0nf96qfcbd2ktg5 9404779 9404772 2026-06-16T18:01:20Z Kani 670 /* Kulturo */ 9404779 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okrabrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Okrabrusta paradizalciono''' ''T. sylvia'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera sylvia'' |volume=2016 |article-number=e.T22725828A94903204 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725828A94903204.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera sylvia'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okrabrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera sylvia'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Gvineo]]. Ĝi migras en novembro de Nov-Gvineo al siaj reproduktejoj en la [[pluvarbaro]] de Norda [[Kvinslando]], Aŭstralio. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko, sablokolora brusto kaj distingaj longaj centraj vostoplumoj. == Taksonomio == La Okrabrusta paradizalciono unue estis priskribita de la angla ornitologo kaj birdartisto [[John Gould]] en [[1850]] kiel ''Tanysiptera sylvia'' el specimenoj liveritaj de la natursciencisto [[John MacGillivray]], kiuj estis kolektitaj sur la [[Kabjorka Duoninsulo]] en Aŭstralio.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=219 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480230 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=Note to Mr. Gould's paper 'A brief account of the Researches of Jon McGillivray, Esq., in H.M.S. Rattlesnake | journal=Jardine's Contribution to Ornithology | volume=3 | issue=3 | page=105 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/51978897 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=On new species of birds from Australia | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 18 | page=200 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12858910 }}</ref> La genronomo devenas de la grekaj ''tanuo'' signifanta 'longan' kaj ''pteron'' signifanta 'flugilon', dum ''sylvia'' devenas de la latina ''silva'', signifanta 'arbaron'.<ref name=lederer2014>Lederer, R & Burr, C (2014). ''Latin for birdwatchers''. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. {{ISBN|1-76-011064-7}}.</ref> Ĝis antaŭ nelonge la specio estis konata kiel la blankvosta alciono. La nomo Okrabrusta paradizalciono unue estis uzita en Aŭstralio de Graham Pizzey en 1980.<ref name=fraser2013>Fraser, I, Gray, J & CSIRO (Australia) (2013). ''Australian bird names : a complete guide''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|0-64-310469-0}}.</ref><ref>Pizzey, G (1980). ''A Field Guide to the Birds of Australia''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. {{ISBN|0-00-219201-2}}.</ref> Estas du agnoskitaj [[subspecio]]j:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. sylvia sylvia'' Gould, 1850 – la nomiga subspecio, reproduktiĝas en norda Kvinslando kaj vintrumas en Nov-Gvineo<ref>Christidis, L & Boles, WE (2008). ''Systematics and taxonomy of Australian birds''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|978-0-643-09602-8}}.</ref> * ''T. s. salvadoriana'' [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1878 – honore al la itala ornitologo [[Tommaso Salvadori]],<ref name=lederer2014 /> reproduktiĝas en sudorienta Nov-Gvineo.<ref name=higgins1990>Higgins, Peter Jeffrey (1999). ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds''. v.4, Melbourne, Vic.: Oxford University Press. pp.1113-1122. {{ISBN|0 19-553071-3}}</ref> La [[Nigraĉapa paradizalciono]], kiu estas endemio de [[Bismarka Arkipelago]], estis iam konsiderita subspecio de la Okrabrusta paradizalciono.<ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.bubpak2.01 | s2cid=242325774 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Aliaj uzataj ordinaraj nomoj estas blankvosta alciono,<ref name=fraser2013 /> blankvosta Tanysiptera (uzita de Gould en 1869),<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1869 | title=The Birds of Australia, Supplement | publisher=Printed by Taylor and Francis, published by the author | place=London | at=Plate 6 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48517340 }}</ref> aŭstralia paradizalciono, longvosta alciono, arĝentvosta alciono, rakedvosta alciono, nigrakapa alciono,<ref name=higgins1990 /> reĝĉasisto,<ref name=chisholm1932>{{cite journal | last1 = Chisholm | first1 = A | year = 1932 | title = The White-tailed Kingfisher | journal = Emu | volume = 32 | issue = 2| pages = 81–3 | doi=10.1071/mu932081}}</ref> Tcherwal-Tcherwal (aborigena lingvo).<ref name=hollands1999>Hollands, D (1999). ''Kingfishers and kookaburras : jewels of the Australian bush''. Frenchs Forest, N.S.W.: Reed New Holland. p.102</ref> == Aspekto == Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, la Okrabrusta paradizalciono estas hele kolorita kun granda ruĝa beko, tre ruĝec-flavbrunaj subaj partoj, blua aŭ purpura ĉapo, krono kaj eksteraj vostoplumoj, nigraj okulstrioj malsupren ĝis la nuko, ruĝaj piedoj, blanka malsupra dorso kaj pugo kaj longaj blankaj aŭ blu-blankaj vostoplumoj, kiuj varias geografie.<ref name=fry1992/> La identiga trajto estas la blanka makulo en la centro de la supra dorso.<ref name=pratt2015 /> La junulo havas brunan bekon, flavajn piedojn, estas pli senbrila kaj ne havas longajn vostoplumojn.<ref name=higgins1990 /> Plenkreska masklo longas 35 cm, inkluzive de la vostoplumoj, kiuj etendiĝas 13 cm preter la cetero de la vosto. Plenkreska ino longas 30 cm, inkluzive de multe pli mallongaj vostoplumoj, kiuj etendiĝas 8 cm preter la cetero de la vosto. Vostoj varias laŭ longo, sed longas proksimume 18 cm. Vostoplumoj de junuloj kaj nematuruloj estas pli mallongaj ol tiuj de plenkreskuloj. La vostoplumoj ofte difektiĝas fine de la [[reprodukta sezono]], plej verŝajne pro eniro kaj eliro el la nestotruo kaj rekresko antaŭ la sekva pariĝa sezono.<ref>{{ cite journal| last=Barnard | first=HG | year=1911 | title=Field notes from Cape York | journal=Emu | volume=11 | issue=1 | pages= 17–32 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8877159 | doi=10.1071/mu911017}}</ref><ref name=andrews1993>{{cite journal | last1 = Andrews | first1 = Marjorie | year = 1993 | title = Further observations on nests of the Buff-breasted Paradise-kingfisher near Mackay |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol23_No2.pdf#page=12 |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 23 | issue = 2| pages = 41–3 }}</ref><ref>Strahan, R (1994). ''Cuckoos, nightbirds & kingfishers of Australia''. Sydney, NSW: Angus & Robertson. pp. 160-162. {{ISBN|0-207-18522-0}}</ref> La enverguro de plenkreska masklo estas 35 cm kaj tiu de plenkreska ino estas 34 cm. Ili pezas 45–50 g.<ref name=higgins1990 /> === Voĉo === Malgraŭ ĝiaj helaj koloroj, la Okrabrusta paradizalciono ofte estas malfacile videbla en la [[pluvarbaro]] kaj estas plej bone lokebla per siaj distingaj krioj.<ref name=fry1992 /> Ĝi kutime estas pli brua komence de la sezono, kiam la maskloj establas teritoriojn kaj ekpariĝas. Surbaze de studoj en Nov-Gvineo, la birdo krias multe malpli ofte dum la ne-reprodukta sezono.<ref name=legge2004 /> La birdoj povas krii havante fermitan buŝon aŭ kiam ili tenas manĝaĵon en sia beko.<ref name=gill1963 > Gill, HB (1963). "The White-tailed Kingfisher, Tanysiptera sylvia". ''Emu''. 63 (4): 273–6. doi:10.1071/mu963273. </ref> ==Distribuo kaj habitato== Dum la [[reprodukta sezono]] de novembro ĝis marto, la Okrabrusta paradizalciono troviĝas en marborda nordorienta [[Kvinslando]] ĉe insuloj en la [[Toresa Markolo]] kaj la [[Kabjorka Duoninsulo]] sude ĝis Byfield, en centra Kvinslando. Individuaj ekvidoj estis registritaj ĉe la Nacia Parko Eurimbula, sude de Gladstone, kaj sur insuloj de la [[Granda Barilrifo]].<ref>{{cite journal | last1 = Nix | first1 = Henry Allan | year = 1984 | title = The buff-breasted paradise kingfisher in central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol14_No4.pdf#page=9 |access-date= 27a de Oktobro 2022| journal = Sunbird | volume = 14 | issue = 4| pages = 77–9 }}</ref><ref name=pratt2015>Pratt, TK, Beehler, BM, Bishop, KD, Coates, BJ, Diamond, JM, Lecroy, M, Anderton, J, Coe, J, Zimmerman (2015). ''Birds of New Guinea'' (2nd ed). Princeton, N.J.: Princeton University Press. p.387</ref><ref>{{cite journal | last1 = Weineke | first1 = Jo | year = 1988 | title = The birds of Magnetic Island, North Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol18_No1.pdf#page=4 |access-date= 29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 18 | issue = 1| pages = 1–22 }}</ref><ref name=black2005>{{cite journal | last1 = Black | first1 = Robert | year = 2005 | title = Observations of buff-breasted paradise kingfisher ''Tanysiptera sylvia'' breeding in Byfield, central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol35_No2.pdf#page=16 |access-date=29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 35 | issue = 2| page = 13 }}</ref> La Okrabrusta paradizalciono loĝas en malaltaj musonaj [[pluvarbaro]]j, kaj izolitaj pecoj de monteta arbaro en areoj kie troviĝas aktivaj termitejoj taŭgaj por nestado. Ili kutime ripozas en la meza etaĝo kaj pli malalta [[kanopeo]], venante al la grundo por manĝi.<ref name=fry1992>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref> === Migrado === La subspecio ''T. s. sylvia'' reproduktiĝas en nordorienta Kvinslando de novembro ĝis frua aprilo antaŭ ol migri norden al Nov-Gvineo por la ne-reprodukta sezono.<ref name=fry1992 /> Junuloj foriras ĝis 3 semajnojn post plenkreskuloj.<ref name=black2005 /> La distanco vojaĝita por ĉiu populacio varias inter 400 kaj 2000 km depende de la reproduktaj kaj ne-reproduktaj lokoj. Oni kredas, ke la Okrabrusta paradizalciono migras en grupoj nokte, ĉar grandaj nombroj da birdoj subite aperas en la pluvarbaroj de Kvinslando komence de la reprodukta sezono frumatene.<ref name=legge2001 /> Oni kredas, ke multaj birdoj pereas dum la 80-kilometra flugo de Nov-Gvineo al Aŭstralio. Oni registris, ke la birdoj flugas proksime al la akvo kaj dronas en mara ŝprucaĵo,<ref name=chisholm1932 /> kolizias kun la lumturo de Booby Island,<ref>{{cite journal | last1 = Draffan | first1 = R | last2 = Garnett | first2 = S | last3 = Malone | first3 = G | year = 1983 | title = Birds of the Torres Strait: an annotated list and biogeographical analysis | journal = Emu | volume = 83 | issue = 4| pages = 207–34 | doi=10.1071/mu9830207}}</ref> kaj alvenas al sia celloko en stato de severa elĉerpiĝo.<ref name=hollands1999 /> Oni kredas, ke la populacioj reproduktiĝantaj en Nov-Gvineo estas loĝantaj birdoj.<ref>{{cite journal | last1 = Bell | first1 = HL | year = 1981 | title = Information on New Guinean kingfishers, Alcedinidae | journal = Ibis | volume = 123 | issue = 1| pages = 51–61 | doi=10.1111/j.1474-919x.1981.tb00172.x}}</ref> == Kutimaro == La specio montras signojn de teritoriema konduto en ne-reproduktejoj en Nov-Gvineo, kie unuopaj birdoj defendas siajn resursojn. Dum la [[reprodukta sezono]] en Aŭstralio teritoriojn defendas paroj.<ref name=legge2004>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S | last2 = Murphy | first2 = S | last3 = Igag | first3 = P | last4 = Mack | first4 = AL | year = 2004 | title = Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |url=https://www.pngibr.org/publications/pdf/2004-Legge-et-al.pdf |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Emu | volume = 104 | issue = 1| pages = 15–20 | doi=10.1071/mu03054| s2cid = 55997259 }}</ref> === Reproduktado === [[File:Buff breasted paradise kingfisher nest in termite mound Cairns Jan 2021 SF21031.jpg|thumb|Nesto de Okrabrusta paradizalciono en termitejo, Cairns, Januaro 2021]] En Aŭstralio nestoj estas faritaj en termitejoj de ''Microcerotermes serratus'' surgrunde. Nestoj estis registritaj ankaŭ en montetoj fiksitaj al vivantaj arboj kun la bazoj 1,5–3 m supergrunde. La alcionoj uzas termitejojn surgrunde kaj ankaŭ en arboj.<ref name=fry1992/><ref name=legge2001>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S. | last2 = Heinsohn | first2 = R | year = 2001 | title = Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York | url = https://www.researchgate.net/publication/286964516 | journal = Australian Journal of Zoology | volume = 49 | issue = 1| pages = 85–98 | doi=10.1071/zo00090}}</ref> La reprodukta sezono en Aŭstralio komenciĝas baldaŭ post alveno meze de oktobro ĝis frua novembro.<ref name=fry1992/> Nestoj estas faritaj en montetoj kie termitoj estas aktivaj, kio povas esti pro tio, ke termitoj konservas konstantan temperaturon taŭgan por [[kovado]] de la ovoj<ref name=legge2001 /> aŭ ke la termitoj helpas teni la tunelon sendifekta malhelpante kolapson.<ref>{{cite journal | last1 = Brightsmith | first1 = DJ | year = 2000 | title = Use of arboreal termitaria by nesting birds in the Peruvian Amazon | journal = The Condor | volume = 102 | issue = 3| pages = 529–38 | doi=10.1650/0010-5422(2000)102[0529:uoatbn]2.0.co;2 |doi-access= | s2cid = 52541280 }}</ref> [[File:Tanysiptera sylvia sylvia eggs.jpg|thumb|Ovoj de Okrabrusta paradizalciono el la Museum Victoria de [[Melburno]]]] La Okrabrusta paradizalciono normale produktas unuopan ovodemeton ĉiujare, nur produktante duan ovodemeton kiam la unua malsukcesas frue en la reprodukta sezono.<ref name=legge2001 /> La ovodemetado konsistas el 3-4 brilaj, blankaj, rondetaj ovoj mezurantaj 22 mm × 25 mm.<ref>Morcombe, Michael (2012) ''Field Guide to Australian Birds.'' Pascal Press, Glebe, NSW. Revised edition. {{ISBN|978174021417-9}}</ref> Ili estas kovataj de ambaŭ gepatroj kaj eloviĝas post ĉirkaŭ 23 tagoj. La idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 25 tagoj kaj oni observis birdojn forlasantajn la neston kaj flugantajn rekte al branĉo.<ref name=black2005 /> La averaĝa sukcesfrekvenco de [[elnestiĝo]] por paro da alcionoj estas 1,5.<ref name=legge2001 /> === Manĝado === La Okrabrusta paradizalciono ĉasas sur la tero kaj de la foliaro en la meza ĝis pli malaltaj niveloj de la arbara kanopeo. Ĝi manĝas [[fasmoj]]n, [[lumbriko]]jn, skarabojn, insektajn larvojn, araneojn, skinkojn kaj malgrandajn ranojn, helikojn kaj estis observita tenanta malgrandan testudon.<ref name=fry1992/><ref name=hollands1999 /> La idoj estas nutrataj de ambaŭ gepatroj.<ref name=legge2001 /> ==Minacoj kaj konservostatuso == Naturaj predantoj de nestovoj estas [[serpento]]jn kaj goanojn, dum ankaŭ oni observis [[Artamedoj|buĉistan birdon]] predantan idojn.<ref name=legge2001 /> ''Senarbarigo|Termalplenigo'' kaj [[habitatoperdo]] en Nov-Gvineo havas la potencialon efiki sur la reproduktiĝantajn populaciojn en Aŭstralio.<ref name=legge2004 /><ref> Sizer, N.; Plouvier, D. (2000). [https://pdf.wri.org/transnational_logging.pdf Increased investment and trade by Transnational Logging Companies in Africa, the Caribbean, and the Pacific: Implications for the sustainable management and conservation of tropical forests (PDF) (Report).] World Wide Fund for Nature, World Resources Institute's Forest Frontiers Initiative. Alirita la 22an de Marto 2015. </ref> Kvankam la populacia tendenco malpliiĝas, la Okrabrusta paradizalciono estas taksita kiel "[[malplej zorgiga]]" en la [[IUCN Ruĝa Listo]].<ref name=IUCN/> == Kulturo == La Okrabrusta paradizalciono estis prezentita sur 22-cenda aŭstralia [[poŝtmarko]] en 1980 kaj en 25-cenda poŝtmarko de Papuo-Nov-Gvineo en 1981.<ref>{{ cite web | last=Gibbins | first=Chris | title=Buff-breasted Paradise-Kingfisher | publisher=Birds of the World Postage Stamps | url=http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20001025044039/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | url-status=usurped | archive-date=25a de Oktobro 2000 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera sylvia}} {{Wikispecies|Tanysiptera sylvia}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-sylvia Sonregistroj] el Xeno-canto * [https://ebird.org/australia/species/bubpak1 Fotoj, sono kaj filmeto] el la Biblioteko Macaulay de la [[Cornell Lab of Ornithology]] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] n6dfj3agme68sxz4rscz7tpasozzw1q 9404786 9404779 2026-06-16T18:10:00Z Kani 670 9404786 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Okrabrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Okrabrusta paradizalciono''' ''T. sylvia'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera sylvia'' |volume=2016 |article-number=e.T22725828A94903204 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725828A94903204.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera sylvia'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okrabrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera sylvia'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Gvineo]]. Ĝi migras en novembro de Nov-Gvineo al siaj reproduktejoj en la [[pluvarbaro]] de Norda [[Kvinslando]], Aŭstralio. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko, sablokolora brusto kaj distingaj longaj centraj vostoplumoj. == Taksonomio == La Okrabrusta paradizalciono unue estis priskribita de la angla ornitologo kaj birdartisto [[John Gould]] en [[1850]] kiel ''Tanysiptera sylvia'' el specimenoj liveritaj de la natursciencisto [[John MacGillivray]], kiuj estis kolektitaj sur la [[Kabjorka Duoninsulo]] en Aŭstralio.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=219 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480230 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=Note to Mr. Gould's paper 'A brief account of the Researches of Jon McGillivray, Esq., in H.M.S. Rattlesnake | journal=Jardine's Contribution to Ornithology | volume=3 | issue=3 | page=105 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/51978897 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=On new species of birds from Australia | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 18 | page=200 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12858910 }}</ref> La genronomo devenas de la grekaj ''tanuo'' signifanta 'longan' kaj ''pteron'' signifanta 'flugilon', dum ''sylvia'' devenas de la latina ''silva'', signifanta 'arbaron'.<ref name=lederer2014>Lederer, R & Burr, C (2014). ''Latin for birdwatchers''. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. {{ISBN|1-76-011064-7}}.</ref> Ĝis antaŭ nelonge la specio estis konata kiel la blankvosta alciono. La nomo Okrabrusta paradizalciono unue estis uzita en Aŭstralio de Graham Pizzey en 1980.<ref name=fraser2013>Fraser, I, Gray, J & CSIRO (Australia) (2013). ''Australian bird names : a complete guide''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|0-64-310469-0}}.</ref><ref>Pizzey, G (1980). ''A Field Guide to the Birds of Australia''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. {{ISBN|0-00-219201-2}}.</ref> Estas du agnoskitaj [[subspecio]]j:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. sylvia sylvia'' Gould, 1850 – la nomiga subspecio, reproduktiĝas en norda Kvinslando kaj vintrumas en Nov-Gvineo<ref>Christidis, L & Boles, WE (2008). ''Systematics and taxonomy of Australian birds''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|978-0-643-09602-8}}.</ref> * ''T. s. salvadoriana'' [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1878 – honore al la itala ornitologo [[Tommaso Salvadori]],<ref name=lederer2014 /> reproduktiĝas en sudorienta Nov-Gvineo.<ref name=higgins1990>Higgins, Peter Jeffrey (1999). ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds''. v.4, Melbourne, Vic.: Oxford University Press. pp.1113-1122. {{ISBN|0 19-553071-3}}</ref> La [[Nigraĉapa paradizalciono]], kiu estas endemio de [[Bismarka Arkipelago]], estis iam konsiderita subspecio de la Okrabrusta paradizalciono.<ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.bubpak2.01 | s2cid=242325774 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Aliaj uzataj ordinaraj nomoj estas blankvosta alciono,<ref name=fraser2013 /> blankvosta Tanysiptera (uzita de Gould en 1869),<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1869 | title=The Birds of Australia, Supplement | publisher=Printed by Taylor and Francis, published by the author | place=London | at=Plate 6 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48517340 }}</ref> aŭstralia paradizalciono, longvosta alciono, arĝentvosta alciono, rakedvosta alciono, nigrakapa alciono,<ref name=higgins1990 /> reĝĉasisto,<ref name=chisholm1932>{{cite journal | last1 = Chisholm | first1 = A | year = 1932 | title = The White-tailed Kingfisher | journal = Emu | volume = 32 | issue = 2| pages = 81–3 | doi=10.1071/mu932081}}</ref> Tcherwal-Tcherwal (aborigena lingvo).<ref name=hollands1999>Hollands, D (1999). ''Kingfishers and kookaburras : jewels of the Australian bush''. Frenchs Forest, N.S.W.: Reed New Holland. p.102</ref> == Aspekto == Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, la Okrabrusta paradizalciono estas hele kolorita kun granda ruĝa beko, tre ruĝec-flavbrunaj subaj partoj, blua aŭ purpura ĉapo, krono kaj eksteraj vostoplumoj, nigraj okulstrioj malsupren ĝis la nuko, ruĝaj piedoj, blanka malsupra dorso kaj pugo kaj longaj blankaj aŭ blu-blankaj vostoplumoj, kiuj varias geografie.<ref name=fry1992/> La identiga trajto estas la blanka makulo en la centro de la supra dorso.<ref name=pratt2015 /> La junulo havas brunan bekon, flavajn piedojn, estas pli senbrila kaj ne havas longajn vostoplumojn.<ref name=higgins1990 /> Plenkreska masklo longas 35 cm, inkluzive de la vostoplumoj, kiuj etendiĝas 13 cm preter la cetero de la vosto. Plenkreska ino longas 30 cm, inkluzive de multe pli mallongaj vostoplumoj, kiuj etendiĝas 8 cm preter la cetero de la vosto. Vostoj varias laŭ longo, sed longas proksimume 18 cm. Vostoplumoj de junuloj kaj nematuruloj estas pli mallongaj ol tiuj de plenkreskuloj. La vostoplumoj ofte difektiĝas fine de la [[reprodukta sezono]], plej verŝajne pro eniro kaj eliro el la nestotruo kaj rekresko antaŭ la sekva pariĝa sezono.<ref>{{ cite journal| last=Barnard | first=HG | year=1911 | title=Field notes from Cape York | journal=Emu | volume=11 | issue=1 | pages= 17–32 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8877159 | doi=10.1071/mu911017}}</ref><ref name=andrews1993>{{cite journal | last1 = Andrews | first1 = Marjorie | year = 1993 | title = Further observations on nests of the Buff-breasted Paradise-kingfisher near Mackay |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol23_No2.pdf#page=12 |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 23 | issue = 2| pages = 41–3 }}</ref><ref>Strahan, R (1994). ''Cuckoos, nightbirds & kingfishers of Australia''. Sydney, NSW: Angus & Robertson. pp. 160-162. {{ISBN|0-207-18522-0}}</ref> La enverguro de plenkreska masklo estas 35 cm kaj tiu de plenkreska ino estas 34 cm. Ili pezas 45–50 g.<ref name=higgins1990 /> === Voĉo === Malgraŭ ĝiaj helaj koloroj, la Okrabrusta paradizalciono ofte estas malfacile videbla en la [[pluvarbaro]] kaj estas plej bone lokebla per siaj distingaj krioj.<ref name=fry1992 /> Ĝi kutime estas pli brua komence de la sezono, kiam la maskloj establas teritoriojn kaj ekpariĝas. Surbaze de studoj en Nov-Gvineo, la birdo krias multe malpli ofte dum la ne-reprodukta sezono.<ref name=legge2004 /> La birdoj povas krii havante fermitan buŝon aŭ kiam ili tenas manĝaĵon en sia beko.<ref name=gill1963 > Gill, HB (1963). "The White-tailed Kingfisher, Tanysiptera sylvia". ''Emu''. 63 (4): 273–6. doi:10.1071/mu963273. </ref> ==Distribuo kaj habitato== Dum la [[reprodukta sezono]] de novembro ĝis marto, la Okrabrusta paradizalciono troviĝas en marborda nordorienta [[Kvinslando]] ĉe insuloj en la [[Toresa Markolo]] kaj la [[Kabjorka Duoninsulo]] sude ĝis Byfield, en centra Kvinslando. Individuaj ekvidoj estis registritaj ĉe la Nacia Parko Eurimbula, sude de Gladstone, kaj sur insuloj de la [[Granda Barilrifo]].<ref>{{cite journal | last1 = Nix | first1 = Henry Allan | year = 1984 | title = The buff-breasted paradise kingfisher in central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol14_No4.pdf#page=9 |access-date= 27a de Oktobro 2022| journal = Sunbird | volume = 14 | issue = 4| pages = 77–9 }}</ref><ref name=pratt2015>Pratt, TK, Beehler, BM, Bishop, KD, Coates, BJ, Diamond, JM, Lecroy, M, Anderton, J, Coe, J, Zimmerman (2015). ''Birds of New Guinea'' (2nd ed). Princeton, N.J.: Princeton University Press. p.387</ref><ref>{{cite journal | last1 = Weineke | first1 = Jo | year = 1988 | title = The birds of Magnetic Island, North Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol18_No1.pdf#page=4 |access-date= 29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 18 | issue = 1| pages = 1–22 }}</ref><ref name=black2005>{{cite journal | last1 = Black | first1 = Robert | year = 2005 | title = Observations of buff-breasted paradise kingfisher ''Tanysiptera sylvia'' breeding in Byfield, central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol35_No2.pdf#page=16 |access-date=29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 35 | issue = 2| page = 13 }}</ref> La Okrabrusta paradizalciono loĝas en malaltaj musonaj [[pluvarbaro]]j, kaj izolitaj pecoj de monteta arbaro en areoj kie troviĝas aktivaj termitejoj taŭgaj por nestado. Ili kutime ripozas en la meza etaĝo kaj pli malalta [[kanopeo]], venante al la grundo por manĝi.<ref name=fry1992>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref> === Migrado === La subspecio ''T. s. sylvia'' reproduktiĝas en nordorienta Kvinslando de novembro ĝis frua aprilo antaŭ ol migri norden al Nov-Gvineo por la ne-reprodukta sezono.<ref name=fry1992 /> Junuloj foriras ĝis 3 semajnojn post plenkreskuloj.<ref name=black2005 /> La distanco vojaĝita por ĉiu populacio varias inter 400 kaj 2000 km depende de la reproduktaj kaj ne-reproduktaj lokoj. Oni kredas, ke la Okrabrusta paradizalciono migras en grupoj nokte, ĉar grandaj nombroj da birdoj subite aperas en la pluvarbaroj de Kvinslando komence de la reprodukta sezono frumatene.<ref name=legge2001 /> Oni kredas, ke multaj birdoj pereas dum la 80-kilometra flugo de Nov-Gvineo al Aŭstralio. Oni registris, ke la birdoj flugas proksime al la akvo kaj dronas en mara ŝprucaĵo,<ref name=chisholm1932 /> kolizias kun la lumturo de Booby Island,<ref>{{cite journal | last1 = Draffan | first1 = R | last2 = Garnett | first2 = S | last3 = Malone | first3 = G | year = 1983 | title = Birds of the Torres Strait: an annotated list and biogeographical analysis | journal = Emu | volume = 83 | issue = 4| pages = 207–34 | doi=10.1071/mu9830207}}</ref> kaj alvenas al sia celloko en stato de severa elĉerpiĝo.<ref name=hollands1999 /> Oni kredas, ke la populacioj reproduktiĝantaj en Nov-Gvineo estas loĝantaj birdoj.<ref>{{cite journal | last1 = Bell | first1 = HL | year = 1981 | title = Information on New Guinean kingfishers, Alcedinidae | journal = Ibis | volume = 123 | issue = 1| pages = 51–61 | doi=10.1111/j.1474-919x.1981.tb00172.x}}</ref> == Kutimaro == La specio montras signojn de teritoriema konduto en ne-reproduktejoj en Nov-Gvineo, kie unuopaj birdoj defendas siajn resursojn. Dum la [[reprodukta sezono]] en Aŭstralio teritoriojn defendas paroj.<ref name=legge2004>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S | last2 = Murphy | first2 = S | last3 = Igag | first3 = P | last4 = Mack | first4 = AL | year = 2004 | title = Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |url=https://www.pngibr.org/publications/pdf/2004-Legge-et-al.pdf |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Emu | volume = 104 | issue = 1| pages = 15–20 | doi=10.1071/mu03054| s2cid = 55997259 }}</ref> === Reproduktado === [[File:Buff breasted paradise kingfisher nest in termite mound Cairns Jan 2021 SF21031.jpg|thumb|Nesto de Okrabrusta paradizalciono en termitejo, Cairns, Januaro 2021]] En Aŭstralio nestoj estas faritaj en termitejoj de ''Microcerotermes serratus'' surgrunde. Nestoj estis registritaj ankaŭ en montetoj fiksitaj al vivantaj arboj kun la bazoj 1,5–3 m supergrunde. La alcionoj uzas termitejojn surgrunde kaj ankaŭ en arboj.<ref name=fry1992/><ref name=legge2001>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S. | last2 = Heinsohn | first2 = R | year = 2001 | title = Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York | url = https://www.researchgate.net/publication/286964516 | journal = Australian Journal of Zoology | volume = 49 | issue = 1| pages = 85–98 | doi=10.1071/zo00090}}</ref> La reprodukta sezono en Aŭstralio komenciĝas baldaŭ post alveno meze de oktobro ĝis frua novembro.<ref name=fry1992/> Nestoj estas faritaj en montetoj kie termitoj estas aktivaj, kio povas esti pro tio, ke termitoj konservas konstantan temperaturon taŭgan por [[kovado]] de la ovoj<ref name=legge2001 /> aŭ ke la termitoj helpas teni la tunelon sendifekta malhelpante kolapson.<ref>{{cite journal | last1 = Brightsmith | first1 = DJ | year = 2000 | title = Use of arboreal termitaria by nesting birds in the Peruvian Amazon | journal = The Condor | volume = 102 | issue = 3| pages = 529–38 | doi=10.1650/0010-5422(2000)102[0529:uoatbn]2.0.co;2 |doi-access= | s2cid = 52541280 }}</ref> [[File:Tanysiptera sylvia sylvia eggs.jpg|thumb|Ovoj de Okrabrusta paradizalciono el la Museum Victoria de [[Melburno]]]] La Okrabrusta paradizalciono normale produktas unuopan ovodemeton ĉiujare, nur produktante duan ovodemeton kiam la unua malsukcesas frue en la reprodukta sezono.<ref name=legge2001 /> La ovodemetado konsistas el 3-4 brilaj, blankaj, rondetaj ovoj mezurantaj 22 mm × 25 mm.<ref>Morcombe, Michael (2012) ''Field Guide to Australian Birds.'' Pascal Press, Glebe, NSW. Revised edition. {{ISBN|978174021417-9}}</ref> Ili estas kovataj de ambaŭ gepatroj kaj eloviĝas post ĉirkaŭ 23 tagoj. La idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 25 tagoj kaj oni observis birdojn forlasantajn la neston kaj flugantajn rekte al branĉo.<ref name=black2005 /> La averaĝa sukcesfrekvenco de [[elnestiĝo]] por paro da alcionoj estas 1,5.<ref name=legge2001 /> === Manĝado === La Okrabrusta paradizalciono ĉasas sur la tero kaj de la foliaro en la meza ĝis pli malaltaj niveloj de la arbara kanopeo. Ĝi manĝas [[fasmoj]]n, [[lumbriko]]jn, skarabojn, insektajn larvojn, araneojn, skinkojn kaj malgrandajn ranojn, helikojn kaj estis observita tenanta malgrandan testudon.<ref name=fry1992/><ref name=hollands1999 /> La idoj estas nutrataj de ambaŭ gepatroj.<ref name=legge2001 /> ==Minacoj kaj konservostatuso == Naturaj predantoj de nestovoj estas [[serpento]]jn kaj goanojn, dum ankaŭ oni observis [[Artamedoj|buĉistan birdon]] predantan idojn.<ref name=legge2001 /> ''Senarbarigo|Termalplenigo'' kaj [[habitatoperdo]] en Nov-Gvineo havas la potencialon efiki sur la reproduktiĝantajn populaciojn en Aŭstralio.<ref name=legge2004 /><ref> Sizer, N.; Plouvier, D. (2000). [https://pdf.wri.org/transnational_logging.pdf Increased investment and trade by Transnational Logging Companies in Africa, the Caribbean, and the Pacific: Implications for the sustainable management and conservation of tropical forests (PDF) (Report).] World Wide Fund for Nature, World Resources Institute's Forest Frontiers Initiative. Alirita la 22an de Marto 2015. </ref> Kvankam la populacia tendenco malpliiĝas, la Okrabrusta paradizalciono estas taksita kiel "[[malplej zorgiga]]" en la [[IUCN Ruĝa Listo]].<ref name=IUCN/> == Kulturo == La Okrabrusta paradizalciono estis prezentita sur 22-cenda aŭstralia [[poŝtmarko]] en 1980 kaj en 25-cenda poŝtmarko de Papuo-Nov-Gvineo en 1981.<ref>{{ cite web | last=Gibbins | first=Chris | title=Buff-breasted Paradise-Kingfisher | publisher=Birds of the World Postage Stamps | url=http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20001025044039/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | url-status=usurped | archive-date=25a de Oktobro 2000 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera sylvia}} {{Wikispecies|Tanysiptera sylvia}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-sylvia Sonregistroj] el Xeno-canto * [https://ebird.org/australia/species/bubpak1 Fotoj, sono kaj filmeto] el la Biblioteko Macaulay de la [[Cornell Lab of Ornithology]] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] 7m58nj9ha48lussdmr3qondf4e4xx84 9405134 9404786 2026-06-17T01:35:19Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405134 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Okrabrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Okrabrusta paradizalciono''' ''T. sylvia'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera sylvia'' |volume=2016 |article-number=e.T22725828A94903204 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725828A94903204.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera sylvia'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okrabrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera sylvia'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Gvineo]]. Ĝi migras en novembro de Nov-Gvineo al siaj reproduktejoj en la [[pluvarbaro]] de Norda [[Kvinslando]], Aŭstralio. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko, sablokolora brusto kaj distingaj longaj centraj vostoplumoj. == Taksonomio == La Okrabrusta paradizalciono unue estis priskribita de la angla ornitologo kaj birdartisto [[John Gould]] en [[1850]] kiel ''Tanysiptera sylvia'' el specimenoj liveritaj de la natursciencisto [[John MacGillivray]], kiuj estis kolektitaj sur la [[Kabjorka Duoninsulo]] en Aŭstralio.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=219 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480230 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=Note to Mr. Gould's paper 'A brief account of the Researches of Jon McGillivray, Esq., in H.M.S. Rattlesnake | journal=Jardine's Contribution to Ornithology | volume=3 | issue=3 | page=105 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/51978897 }}</ref><ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1850 | title=On new species of birds from Australia | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 18 | page=200 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12858910 }}</ref> La genronomo devenas de la grekaj ''tanuo'' signifanta 'longan' kaj ''pteron'' signifanta 'flugilon', dum ''sylvia'' devenas de la latina ''silva'', signifanta 'arbaron'.<ref name=lederer2014>Lederer, R & Burr, C (2014). ''Latin for birdwatchers''. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. {{ISBN|1-76-011064-7}}.</ref> Ĝis antaŭ nelonge la specio estis konata kiel la blankvosta alciono. La nomo Okrabrusta paradizalciono unue estis uzita en Aŭstralio de Graham Pizzey en 1980.<ref name=fraser2013>Fraser, I, Gray, J & CSIRO (Australia) (2013). ''Australian bird names : a complete guide''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|0-64-310469-0}}.</ref><ref>Pizzey, G (1980). ''A Field Guide to the Birds of Australia''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. {{ISBN|0-00-219201-2}}.</ref> Estas du agnoskitaj [[subspecio]]j:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. sylvia sylvia'' Gould, 1850 – la nomiga subspecio, reproduktiĝas en norda Kvinslando kaj vintrumas en Nov-Gvineo<ref>Christidis, L & Boles, WE (2008). ''Systematics and taxonomy of Australian birds''. Collingwood, Vic.: CSIRO Publishing. {{ISBN|978-0-643-09602-8}}.</ref> * ''T. s. salvadoriana'' [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1878 – honore al la itala ornitologo [[Tommaso Salvadori]],<ref name=lederer2014 /> reproduktiĝas en sudorienta Nov-Gvineo.<ref name=higgins1990>Higgins, Peter Jeffrey (1999). ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds''. v.4, Melbourne, Vic.: Oxford University Press. pp.1113-1122. {{ISBN|0 19-553071-3}}</ref> La [[Nigraĉapa paradizalciono]], kiu estas endemio de [[Bismarka Arkipelago]], estis iam konsiderita subspecio de la Okrabrusta paradizalciono.<ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.bubpak2.01 | s2cid=242325774 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Aliaj uzataj ordinaraj nomoj estas blankvosta alciono,<ref name=fraser2013 /> blankvosta Tanysiptera (uzita de Gould en 1869),<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1869 | title=The Birds of Australia, Supplement | publisher=Printed by Taylor and Francis, published by the author | place=London | at=Plate 6 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48517340 }}</ref> aŭstralia paradizalciono, longvosta alciono, arĝentvosta alciono, rakedvosta alciono, nigrakapa alciono,<ref name=higgins1990 /> reĝĉasisto,<ref name=chisholm1932>{{cite journal | last1 = Chisholm | first1 = A | year = 1932 | title = The White-tailed Kingfisher | journal = Emu | volume = 32 | issue = 2| pages = 81–3 | doi=10.1071/mu932081}}</ref> Tcherwal-Tcherwal (aborigena lingvo).<ref name=hollands1999>Hollands, D (1999). ''Kingfishers and kookaburras : jewels of the Australian bush''. Frenchs Forest, N.S.W.: Reed New Holland. p.102</ref> == Aspekto == Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, la Okrabrusta paradizalciono estas hele kolorita kun granda ruĝa beko, tre ruĝec-flavbrunaj subaj partoj, blua aŭ purpura ĉapo, krono kaj eksteraj vostoplumoj, nigraj okulstrioj malsupren ĝis la nuko, ruĝaj piedoj, blanka malsupra dorso kaj pugo kaj longaj blankaj aŭ blu-blankaj vostoplumoj, kiuj varias geografie.<ref name=fry1992/> La identiga trajto estas la blanka makulo en la centro de la supra dorso.<ref name=pratt2015 /> La junulo havas brunan bekon, flavajn piedojn, estas pli senbrila kaj ne havas longajn vostoplumojn.<ref name=higgins1990 /> Plenkreska masklo longas 35 cm, inkluzive de la vostoplumoj, kiuj etendiĝas 13 cm preter la cetero de la vosto. Plenkreska ino longas 30 cm, inkluzive de multe pli mallongaj vostoplumoj, kiuj etendiĝas 8 cm preter la cetero de la vosto. Vostoj varias laŭ longo, sed longas proksimume 18 cm. Vostoplumoj de junuloj kaj nematuruloj estas pli mallongaj ol tiuj de plenkreskuloj. La vostoplumoj ofte difektiĝas fine de la [[reprodukta sezono]], plej verŝajne pro eniro kaj eliro el la nestotruo kaj rekresko antaŭ la sekva pariĝa sezono.<ref>{{ cite journal| last=Barnard | first=HG | year=1911 | title=Field notes from Cape York | journal=Emu | volume=11 | issue=1 | pages= 17–32 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8877159 | doi=10.1071/mu911017}}</ref><ref name=andrews1993>{{cite journal | last1 = Andrews | first1 = Marjorie | year = 1993 | title = Further observations on nests of the Buff-breasted Paradise-kingfisher near Mackay |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol23_No2.pdf#page=12 |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 23 | issue = 2| pages = 41–3 }}</ref><ref>Strahan, R (1994). ''Cuckoos, nightbirds & kingfishers of Australia''. Sydney, NSW: Angus & Robertson. pp. 160-162. {{ISBN|0-207-18522-0}}</ref> La enverguro de plenkreska masklo estas 35 cm kaj tiu de plenkreska ino estas 34 cm. Ili pezas 45–50 g.<ref name=higgins1990 /> === Voĉo === Malgraŭ ĝiaj helaj koloroj, la Okrabrusta paradizalciono ofte estas malfacile videbla en la [[pluvarbaro]] kaj estas plej bone lokebla per siaj distingaj krioj.<ref name=fry1992 /> Ĝi kutime estas pli brua komence de la sezono, kiam la maskloj establas teritoriojn kaj ekpariĝas. Surbaze de studoj en Nov-Gvineo, la birdo krias multe malpli ofte dum la ne-reprodukta sezono.<ref name=legge2004 /> La birdoj povas krii havante fermitan buŝon aŭ kiam ili tenas manĝaĵon en sia beko.<ref name=gill1963 > Gill, HB (1963). "The White-tailed Kingfisher, Tanysiptera sylvia". ''Emu''. 63 (4): 273–6. doi:10.1071/mu963273. </ref> ==Distribuo kaj habitato== Dum la [[reprodukta sezono]] de novembro ĝis marto, la Okrabrusta paradizalciono troviĝas en marborda nordorienta [[Kvinslando]] ĉe insuloj en la [[Toresa Markolo]] kaj la [[Kabjorka Duoninsulo]] sude ĝis Byfield, en centra Kvinslando. Individuaj ekvidoj estis registritaj ĉe la Nacia Parko Eurimbula, sude de Gladstone, kaj sur insuloj de la [[Granda Barilrifo]].<ref>{{cite journal | last1 = Nix | first1 = Henry Allan | year = 1984 | title = The buff-breasted paradise kingfisher in central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol14_No4.pdf#page=9 |access-date= 27a de Oktobro 2022| journal = Sunbird | volume = 14 | issue = 4| pages = 77–9 }}</ref><ref name=pratt2015>Pratt, TK, Beehler, BM, Bishop, KD, Coates, BJ, Diamond, JM, Lecroy, M, Anderton, J, Coe, J, Zimmerman (2015). ''Birds of New Guinea'' (2nd ed). Princeton, N.J.: Princeton University Press. p.387</ref><ref>{{cite journal | last1 = Weineke | first1 = Jo | year = 1988 | title = The birds of Magnetic Island, North Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol18_No1.pdf#page=4 |access-date= 29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 18 | issue = 1| pages = 1–22 }}</ref><ref name=black2005>{{cite journal | last1 = Black | first1 = Robert | year = 2005 | title = Observations of buff-breasted paradise kingfisher ''Tanysiptera sylvia'' breeding in Byfield, central Queensland |url=https://birdsqueensland.org.au/sunbird_issues/Sunbird_Vol35_No2.pdf#page=16 |access-date=29a de Oktobro 2022 | journal = Sunbird | volume = 35 | issue = 2| page = 13 }}</ref> La Okrabrusta paradizalciono loĝas en malaltaj musonaj [[pluvarbaro]]j, kaj izolitaj pecoj de monteta arbaro en areoj kie troviĝas aktivaj termitejoj taŭgaj por nestado. Ili kutime ripozas en la meza etaĝo kaj pli malalta [[kanopeo]], venante al la grundo por manĝi.<ref name=fry1992>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref> === Migrado === La subspecio ''T. s. sylvia'' reproduktiĝas en nordorienta Kvinslando de novembro ĝis frua aprilo antaŭ ol migri norden al Nov-Gvineo por la ne-reprodukta sezono.<ref name=fry1992 /> Junuloj foriras ĝis 3 semajnojn post plenkreskuloj.<ref name=black2005 /> La distanco vojaĝita por ĉiu populacio varias inter 400 kaj 2000 km depende de la reproduktaj kaj ne-reproduktaj lokoj. Oni kredas, ke la Okrabrusta paradizalciono migras en grupoj nokte, ĉar grandaj nombroj da birdoj subite aperas en la pluvarbaroj de Kvinslando komence de la reprodukta sezono frumatene.<ref name=legge2001 /> Oni kredas, ke multaj birdoj pereas dum la 80-kilometra flugo de Nov-Gvineo al Aŭstralio. Oni registris, ke la birdoj flugas proksime al la akvo kaj dronas en mara ŝprucaĵo,<ref name=chisholm1932 /> kolizias kun la lumturo de Booby Island,<ref>{{cite journal | last1 = Draffan | first1 = R | last2 = Garnett | first2 = S | last3 = Malone | first3 = G | year = 1983 | title = Birds of the Torres Strait: an annotated list and biogeographical analysis | journal = Emu | volume = 83 | issue = 4| pages = 207–34 | doi=10.1071/mu9830207}}</ref> kaj alvenas al sia celloko en stato de severa elĉerpiĝo.<ref name=hollands1999 /> Oni kredas, ke la populacioj reproduktiĝantaj en Nov-Gvineo estas loĝantaj birdoj.<ref>{{cite journal | last1 = Bell | first1 = HL | year = 1981 | title = Information on New Guinean kingfishers, Alcedinidae | journal = Ibis | volume = 123 | issue = 1| pages = 51–61 | doi=10.1111/j.1474-919x.1981.tb00172.x}}</ref> == Kutimaro == La specio montras signojn de teritoriema konduto en ne-reproduktejoj en Nov-Gvineo, kie unuopaj birdoj defendas siajn resursojn. Dum la [[reprodukta sezono]] en Aŭstralio teritoriojn defendas paroj.<ref name=legge2004>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S | last2 = Murphy | first2 = S | last3 = Igag | first3 = P | last4 = Mack | first4 = AL | year = 2004 | title = Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |url=https://www.pngibr.org/publications/pdf/2004-Legge-et-al.pdf |access-date= 27a de Oktobro 2022 | journal = Emu | volume = 104 | issue = 1| pages = 15–20 | doi=10.1071/mu03054| s2cid = 55997259 }}</ref> === Reproduktado === [[File:Buff breasted paradise kingfisher nest in termite mound Cairns Jan 2021 SF21031.jpg|thumb|Nesto de Okrabrusta paradizalciono en termitejo, Cairns, Januaro 2021]] En Aŭstralio nestoj estas faritaj en termitejoj de ''Microcerotermes serratus'' surgrunde. Nestoj estis registritaj ankaŭ en montetoj fiksitaj al vivantaj arboj kun la bazoj 1,5–3 m supergrunde. La alcionoj uzas termitejojn surgrunde kaj ankaŭ en arboj.<ref name=fry1992/><ref name=legge2001>{{cite journal | last1 = Legge | first1 = S. | last2 = Heinsohn | first2 = R | year = 2001 | title = Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York | url = https://www.researchgate.net/publication/286964516 | journal = Australian Journal of Zoology | volume = 49 | issue = 1| pages = 85–98 | doi=10.1071/zo00090}}</ref> La reprodukta sezono en Aŭstralio komenciĝas baldaŭ post alveno meze de oktobro ĝis frua novembro.<ref name=fry1992/> Nestoj estas faritaj en montetoj kie termitoj estas aktivaj, kio povas esti pro tio, ke termitoj konservas konstantan temperaturon taŭgan por [[kovado]] de la ovoj<ref name=legge2001 /> aŭ ke la termitoj helpas teni la tunelon sendifekta malhelpante kolapson.<ref>{{cite journal | last1 = Brightsmith | first1 = DJ | year = 2000 | title = Use of arboreal termitaria by nesting birds in the Peruvian Amazon | journal = The Condor | volume = 102 | issue = 3| pages = 529–38 | doi=10.1650/0010-5422(2000)102[0529:uoatbn]2.0.co;2 |doi-access= | s2cid = 52541280 }}</ref> [[File:Tanysiptera sylvia sylvia eggs.jpg|thumb|Ovoj de Okrabrusta paradizalciono el la Museum Victoria de [[Melburno]]]] La Okrabrusta paradizalciono normale produktas unuopan ovodemeton ĉiujare, nur produktante duan ovodemeton kiam la unua malsukcesas frue en la reprodukta sezono.<ref name=legge2001 /> La ovodemetado konsistas el 3-4 brilaj, blankaj, rondetaj ovoj mezurantaj 22 mm × 25 mm.<ref>Morcombe, Michael (2012) ''Field Guide to Australian Birds.'' Pascal Press, Glebe, NSW. Revised edition. {{ISBN|978174021417-9}}</ref> Ili estas kovataj de ambaŭ gepatroj kaj eloviĝas post ĉirkaŭ 23 tagoj. La idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 25 tagoj kaj oni observis birdojn forlasantajn la neston kaj flugantajn rekte al branĉo.<ref name=black2005 /> La averaĝa sukcesfrekvenco de [[elnestiĝo]] por paro da alcionoj estas 1,5.<ref name=legge2001 /> === Manĝado === La Okrabrusta paradizalciono ĉasas sur la tero kaj de la foliaro en la meza ĝis pli malaltaj niveloj de la arbara kanopeo. Ĝi manĝas [[fasmoj]]n, [[lumbriko]]jn, skarabojn, insektajn larvojn, araneojn, skinkojn kaj malgrandajn ranojn, helikojn kaj estis observita tenanta malgrandan testudon.<ref name=fry1992/><ref name=hollands1999 /> La idoj estas nutrataj de ambaŭ gepatroj.<ref name=legge2001 /> ==Minacoj kaj konservostatuso == Naturaj predantoj de nestovoj estas [[serpento]]jn kaj goanojn, dum ankaŭ oni observis [[Artamedoj|buĉistan birdon]] predantan idojn.<ref name=legge2001 /> ''Senarbarigo|Termalplenigo'' kaj [[habitatoperdo]] en Nov-Gvineo havas la potencialon efiki sur la reproduktiĝantajn populaciojn en Aŭstralio.<ref name=legge2004 /><ref> Sizer, N.; Plouvier, D. (2000). [https://pdf.wri.org/transnational_logging.pdf Increased investment and trade by Transnational Logging Companies in Africa, the Caribbean, and the Pacific: Implications for the sustainable management and conservation of tropical forests (PDF) (Report).] World Wide Fund for Nature, World Resources Institute's Forest Frontiers Initiative. Alirita la 22an de Marto 2015. </ref> Kvankam la populacia tendenco malpliiĝas, la Okrabrusta paradizalciono estas taksita kiel "[[malplej zorgiga]]" en la [[IUCN Ruĝa Listo]].<ref name=IUCN/> == Kulturo == La Okrabrusta paradizalciono estis prezentita sur 22-cenda aŭstralia [[poŝtmarko]] en 1980 kaj en 25-cenda poŝtmarko de Papuo-Nov-Gvineo en 1981.<ref>{{ cite web | last=Gibbins | first=Chris | title=Buff-breasted Paradise-Kingfisher | publisher=Birds of the World Postage Stamps | url=http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20001025044039/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8908400.htm | url-status=usurped | archive-date=25a de Oktobro 2000 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera sylvia}} {{Wikispecies|Tanysiptera sylvia}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-sylvia Sonregistroj] el Xeno-canto * [https://ebird.org/australia/species/bubpak1 Fotoj, sono kaj filmeto] el la Biblioteko Macaulay de la [[Cornell Lab of Ornithology]] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] m0h859avrkdc2zxd7cord3dpypkdf0n 0 946973 9404736 9404166 2026-06-16T17:04:38Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9404736 wikitext text/x-wiki '''Sudtirola Minoritata Instituto''' (germane: ''Südtiroler Volksgruppen-Institut'', ladine: ''Istitut sudtiroleis di grups etnics'', itale: ''Istituto sudtirolese dei gruppi etnici''; mallongigo ''SVI'') estas organizaĵo en [[Sudtirolo]] kiu dediĉis sin al la esplorado de la protekto de [[Etna malplimulto|etnaj malplimultoj]] havante sian sidejon en [[Bolzano-Bozen|Bozen]]. Estras ĝin profesoro [[Paul Videsott]]. == Historio == Ĝi fondiĝis en la jaro 1960-a antaŭ etniaj tensioj en [[Sudtirolo]] nomiĝante unue ''Südtiroler Wirtschafts- und Sozialinstitut''. Ĉefa inicianto estis [[Christoph Pan]] kiu gvidis la societon ĝis 2013. Pasintece estis kunlaboradoj kun [[Theodor Veiter]] kaj [[Felix Ermacora]], ekz. kuntekste kun la redakto de la [[Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj]]. SVI kuneldonas la periodaĵon ''European Journal of Minority Studies'' kaj eldonas ankaŭ propran serion kun fakeseoj - la ''Schriftenreihe des Südtiroler Wirtschafts- und Sozialinstituts'' (vol. 1–75 inter 1962–1990). Kooperacioj ekzistas kun pluraj samideanaj societoj, ekz. kun ''Haus des Deutschen Ostens'' (HDO) en [[Munkeno]] kaj [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. == Celoj == Por SVI gravas esplori la staton de la germanlingva kaj [[ladina lingvo|ladina]] minoritatoj en Sudtirolo kaj kontribuadi al solvoj de nacimalplimultaj problemoj en Eŭropo. Tion ebligu scienca esplorado, internacia kunlaborado kaj interŝanĝo pri spertoj kaj ideoj. Ekzistas surloke ankaŭ dokumenta centro kun kolekto da dokumentoj el la tuta mondo ĉi-temen. Laŭpeto faratas ankaŭ ekspertizoj. Financas ĝin i.a. la Aŭtonoma regiono [[Trentino-Sudtirolo/Supra Adiĝo|Trentino-Sudtirolo]]. Ĝian etnan centriĝon formulis teorie la fondinto Pan mem.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II. Wien-Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝi iel estas [[esencismo|esencisma]] kun spuroj da interetna diferencemo.<ref>Samuel Salzborn: ''Ethnisierung der Politik. Theorie und Geschichte des Volksgruppenrechts in Europa'' (=Campus Forschung, 880). Campus: Frankfurt am Main k. a. 2005, ISBN 3-593-37879-5.</ref> == Literaturo == * Christoph Pan: ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg, Ethnos 9). Wien: Braumüller 1971. ISBN 3-7003-0006-9. * Christoph Pan, Beate Sibylle Pfeil, Paul Videsott: ''Die Volksgruppen in Europa: Handbuch.'' Wien-Berlin: Verlag Österreich-Berliner Wissenschafts-Verlag 2016. ISBN 978-3-704672247. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.svi-bz.org/lld/home// hejmpaĝo kvarlingva] == Notoj == <references /> [[Kategorio:Rajtoj de minoritatoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj de la etnaj minoritatoj]] [[Kategorio:Homrajtprotektaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Sudtirolo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1960]] [[kategorio:Organizaĵoj en Italio]] s3tvqnryio0bcuphoto5kcveizpnlul 9404737 9404736 2026-06-16T17:05:08Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9404737 wikitext text/x-wiki '''Sudtirola Minoritata Instituto''' (germane: ''Südtiroler Volksgruppen-Institut'', ladine: ''Istitut sudtiroleis di grups etnics'', itale: ''Istituto sudtirolese dei gruppi etnici''; mallongigo ''SVI'') estas organizaĵo en [[Sudtirolo]] kiu dediĉis sin al la esplorado de la protekto de [[Etna malplimulto|etnaj malplimultoj]] havante sian sidejon en [[Bolzano-Bozen|Bozen]]. Estras ĝin profesoro [[Paul Videsott]]. == Historio == Ĝi fondiĝis en la jaro 1960-a antaŭ etniaj tensioj en [[Sudtirolo]] nomiĝante unue ''Südtiroler Wirtschafts- und Sozialinstitut''. Ĉefa inicianto estis [[Christoph Pan]] kiu gvidis la societon ĝis 2013. Pasintece estis kunlaboradoj kun [[Theodor Veiter]] kaj [[Felix Ermacora]], ekz. kuntekste kun la redakto de la [[Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj]]. SVI kuneldonas la periodaĵon ''European Journal of Minority Studies'' kaj eldonas ankaŭ propran serion kun fakeseoj - la ''Schriftenreihe des Südtiroler Wirtschafts- und Sozialinstituts'' (vol. 1–75 inter 1962–1990). Kooperacioj ekzistas kun pluraj samideanaj societoj, ekz. kun ''Haus des Deutschen Ostens'' (HDO) en [[Munkeno]] kaj [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. == Celoj == Por SVI gravas esplori la staton de la germanlingva kaj [[ladina lingvo|ladina]] minoritatoj en Sudtirolo kaj kontribuadi al solvoj de nacimalplimultaj problemoj en Eŭropo. Tion ebligu scienca esplorado, internacia kunlaborado kaj interŝanĝo pri spertoj kaj ideoj. Ekzistas surloke ankaŭ dokumenta centro kun kolekto da dokumentoj el la tuta mondo ĉi-temen. Laŭpeto faratas ankaŭ ekspertizoj. Financas ĝin i.a. la Aŭtonoma regiono [[Trentino-Sudtirolo/Supra Adiĝo|Trentino-Sudtirolo]]. Ĝian etnan centriĝon formulis teorie la fondinto Pan mem.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II. Wien-Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝi iel estas [[esencismo|esencisma]] kun spuroj da interetna diferencemo.<ref>Samuel Salzborn: ''Ethnisierung der Politik. Theorie und Geschichte des Volksgruppenrechts in Europa'' (=Campus Forschung, 880). Campus: Frankfurt am Main k. a. 2005, ISBN 3-593-37879-5.</ref> == Literaturo == * Christoph Pan: ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg, Ethnos 9). Wien: Braumüller 1971. ISBN 3-7003-0006-9. * Christoph Pan, Beate Sibylle Pfeil, Paul Videsott: ''Die Volksgruppen in Europa: Handbuch.'' Wien-Berlin: Verlag Österreich-Berliner Wissenschafts-Verlag 2016. ISBN 978-3-704672247. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.svi-bz.org/lld/home// hejmpaĝo kvarlingva] == Notoj == <references /> [[Kategorio:Rajtoj de minoritatoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj de la etnaj minoritatoj]] [[Kategorio:Sudtirolo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1960]] [[kategorio:Organizaĵoj en Italio]] 9rau3r3a7ze51gjk1p03utlv3t7xfrl 9404738 9404737 2026-06-16T17:05:58Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9404738 wikitext text/x-wiki '''Sudtirola Minoritata Instituto''' (germane: ''Südtiroler Volksgruppen-Institut'', ladine: ''Istitut sudtiroleis di grups etnics'', itale: ''Istituto sudtirolese dei gruppi etnici''; mallongigo ''SVI'') estas organizaĵo en [[Sudtirolo]] kiu dediĉis sin al la esplorado de la protekto de [[Etna malplimulto|etnaj malplimultoj]] havante sian sidejon en [[Bolzano-Bozen|Bozen]]. Estras ĝin profesoro [[Paul Videsott]]. == Historio == Ĝi fondiĝis en la jaro 1960-a, kun la fono de etnaj tensioj en [[Sudtirolo]], nomiĝante unue ''Südtiroler Wirtschafts- und Sozialinstitut''. Ĉefa inicianto estis [[Christoph Pan]] kiu gvidis la societon ĝis 2013. Pasintece estis kunlaboradoj kun [[Theodor Veiter]] kaj [[Felix Ermacora]], ekz. kuntekste kun la redakto de la [[Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj]]. SVI kuneldonas la periodaĵon ''European Journal of Minority Studies'' kaj eldonas ankaŭ propran serion kun fakeseoj - la ''Schriftenreihe des Südtiroler Wirtschafts- und Sozialinstituts'' (vol. 1–75 inter 1962–1990). Kooperacioj ekzistas kun pluraj samideanaj societoj, ekz. kun ''Haus des Deutschen Ostens'' (HDO) en [[Munkeno]] kaj [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. == Celoj == Por SVI gravas esplori la staton de la germanlingva kaj [[ladina lingvo|ladina]] minoritatoj en Sudtirolo kaj kontribuadi al solvoj de nacimalplimultaj problemoj en Eŭropo. Tion ebligu scienca esplorado, internacia kunlaborado kaj interŝanĝo pri spertoj kaj ideoj. Ekzistas surloke ankaŭ dokumenta centro kun kolekto da dokumentoj el la tuta mondo ĉi-temen. Laŭpeto faratas ankaŭ ekspertizoj. Financas ĝin i.a. la Aŭtonoma regiono [[Trentino-Sudtirolo/Supra Adiĝo|Trentino-Sudtirolo]]. Ĝian etnan centriĝon formulis teorie la fondinto Pan mem.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II. Wien-Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝi iel estas [[esencismo|esencisma]] kun spuroj da interetna diferencemo.<ref>Samuel Salzborn: ''Ethnisierung der Politik. Theorie und Geschichte des Volksgruppenrechts in Europa'' (=Campus Forschung, 880). Campus: Frankfurt am Main k. a. 2005, ISBN 3-593-37879-5.</ref> == Literaturo == * Christoph Pan: ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg, Ethnos 9). Wien: Braumüller 1971. ISBN 3-7003-0006-9. * Christoph Pan, Beate Sibylle Pfeil, Paul Videsott: ''Die Volksgruppen in Europa: Handbuch.'' Wien-Berlin: Verlag Österreich-Berliner Wissenschafts-Verlag 2016. ISBN 978-3-704672247. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.svi-bz.org/lld/home// hejmpaĝo kvarlingva] == Notoj == <references /> [[Kategorio:Rajtoj de minoritatoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj de la etnaj minoritatoj]] [[Kategorio:Sudtirolo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1960]] [[kategorio:Organizaĵoj en Italio]] kzr3eyveuu78plcym9rez1fxu9mz7zs 0 946993 9404731 9404289 2026-06-16T16:45:34Z Arbarulo 135469 Ni ne uzas anglalingvajn prononcklarigojn, kaj jes uzas anglan literumon de angligitaj nomoj 9404731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arshile Gorky''' ( [ˈɑːɹʃiːl ˈ ɡɔːɹki]; naskita '''Vostanik Manoug Adoian''', {{lang-hy|Ոստանիկ Մանուկ Ատոյեան}}; naskiĝis la 15-an de aprilo 1904 en Ĥorkom, Vari Hayoz Dzor, Vilayet Van, [[Otomana Imperio]] - mortis la 21-an de julio 1948 en Sherman, [[Konektikuto]], Usono) estis [[Armenoj en Usono|armena-usona]] pentristo,<ref>{{Cite web|url=https://www.tretyakovgallerymagazine.com/articles/si2-usa-russia-crossroads-cultures/arshile-gorky-summation-too-soon|title=Arshile Gorky: A Summation Too Soon &#124; The Tretyakov Gallery Magazine|date=December 13, 2015|website=www.tretyakovgallerymagazine.com}}</ref> kaj eksponento de [[abstrakta arto]]. Komence influita de [[Impresionismo]] kaj [[Post-impresionismo|Postimpresionismo]], la pli posta verkado de Gorkij antaŭsignis kaj penis pioniran influon sur [[Abstrakta ekspresionismo|abstraktan ekspresionismon]]. Kune kun [[Mark Rothko]], [[Jackson Pollock]] kaj [[Willem de Kooning]], Gorkij estas aklamita kiel unu el la plej potencaj usonaj pentristoj de la 20-a jarcento. La sperto de Gorkij kiel pluvivanto de la [[armena genocido]] havis decidan influon sur lia verko. Gorkij estis eklektikulo kaj frue ĉerpis inspiron por siaj pentraĵoj de [[Cézanne]] kaj [[Picasso]]. Li estis inspirita de [[Kubismo]], kaj poste trovis pli liberajn formojn en sia kreado per [[Miró]] kaj [[Vasilij Kandinskij|Kandinskij]], kaj poste, per [[Roberto Matta]], [[Superrealismo]]. Gorkij fariĝis unu el la pioniroj de abstrakta ekspresionismo.<ref name="Edwards">Folke Edwards. De spontaneco ĝis subtereco. Aspektoj de internacia arto de la 50-aj kaj 60-aj jaroj. Walström & Widstrand, 1971. Libris 386199</ref> Sub [[pseŭdonimo]] konsistanta el la kaŭkaza formo de la armena persona nomo Arŝak (el la armena: ''urseto'') kaj la rusa familia nomo Gorky (''amara''), la ekzilita artisto kreis novan identecon por si ekde 1924. Li priskribis sian antaŭan vivon laŭ diversaj, ne ĉiam veremaj manieroj. Ekzemple, li nomis [[Tbiliso|Tbilison]] kiel sian naskiĝlokon, asertis esti studinta en [[Parizo]],<ref>[http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/abstractexpressionism/Arshile-Gorky.html Arshile Gorky] im arthistoryarchive.com.</ref> kaj prezentis sin kiel membron de la pariza artista grupo ''Abstraction-Création'' (1931–1937), same kiel parencon de [[Maksim Gorkij]], sen konsideri, ke ĉi-lasta ankaŭ adoptis pseŭdonimon. Krome, fine de la 1960-aj kaj komence de la 1970-aj jaroj, la nevo de Gorky, Karlen Mooradian, prezentis anglajn tradukojn de leteroj, kiujn Gorky supozeble skribis al siaj fratinoj en la armena lingvo, kies aŭtenteco nun estas pridubata. Ĉar kaj la deklaroj de Gorky kaj la supozeble falsitaj leteroj estis integritaj en multajn biografiojn, la portretado de la unua vivperiodo de Gorky aparte devus esti traktata kun konvena skeptiko. [[Dosiero:Arshile_Gorky,_The_Artist_and_His_Mother.jpg|eta|''La artisto kaj lia patrino'' de Arŝile Gorkij ( {{Ĉirkaŭ|1926–1936}} ), [[Muzeo Whitney de Usona Arto]], [[Novjorko]] .]] [[Dosiero:Portrait_of_Master_Bill.jpg|eta|''Portreto de Majstro Bill fare'' de Arshile Gorky, 1929–1936. Oleo sur kanvaso.]] [[Dosiero:The_Liver_is_the_Cock's_Comb.jpg|eta|Arŝile Gorkij. ''La Hepato estas la Kokokresto'' (1944), oleo sur kanvaso, Artgalerio Albright–Knox, [[Bufalo|Bufalo, Novjorko]]. La pentraĵo reprezentas la kulminon de la atingoj de Gorkij kaj lian individuan stilon, post kiam li eliris el la influo de [[Cézanne]] kaj [[Picasso]].<ref name="plain">[http://www.cleveland.com/museums/plaindealer/index.ssf?/museums/more/3.html "Six masterpieces"], ''The Plain Dealer'', June 13, 2004. Retrieved June 10, 2010.</ref>]] [[Dosiero:Arshile_Gorky_2020_stampsheet_of_Armenia.jpg|eta|Poŝtmarkfolio de Armenio de 2020 havanta Gorkij kaj liajn pentraĵojn ''Sentitola'' (1944), ''Abstraktado'' (1936), ''Pejzaĝo-Tablo'' (1945) kaj ''Sentitola'' (1941)]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Arshile-gorky-organization.jpg|alternative=Organization (1933-1936)|''Organizo'' (1933-1936) Dosiero:The_Liver_is_the_Cock's_Comb.jpg|alternative=The Liver is the Cock's Comb (1944)|''La Hepato estas la Koko-Kombo'' (1944) Dosiero:Portrait_of_Master_Bill.jpg|alternative=Portrait of Master Bill (1929)|''Portreto de Majstro Bill'' (1929) Dosiero:"Agony"_by_Arshile_Gorky.jpg|alternative=Agonia (1947)|''Agonio'' (1947) Dosiero:Untitled._Arshile_Gorky.jpg|alternative=Bez tytułu (1944)|''Sentitola'' (1944) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.gagosian.com/artists/arshile-gorky/ Arŝile Gorkij ĉe la Galerio Gagosian] * Arshile Gorky * [http://www.artcyclopedia.com/artists/gorky_arshile.html Artciklopedio] * [http://www.artnet.com/ag/fineartthumbnails.asp?aid=7220 Artnet – Arshile Gorky Art Images] * [http://www.hollistaggart.com/artists/arshile-gorky Biografio de Arshile Gorky: Hollis Taggart Galleries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419133048/http://www.hollistaggart.com/artists/arshile-gorky|date=2018-04-19}} * [http://www.whistlerhouse.org/ Muzeo de Arto Whistler House, Lowell, Masaĉuseco - Desegnaĵoj kaj Pentraĵoj de Arshile Gorky: Kolekto Mina Boehm Metzger] * [http://www.arshilegorkyfoundation.org/ La Fondaĵo Arŝile Gorkij - La oficiala retejo por informoj pri la artisto] * {{YouTube|j5X3QV4GL50|Andrew Graham-Dixon talks about Arshile Gorky}} * [https://www.nga.gov/exhibitions/american-surreal-arshile-gorky-and-nathan-lerner Usona Superreala: Ekspozicio de Arshile Gorky kaj Nathan Lerner] 2019-2020 ĉe la Nacia Galerio de Arto {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gorky, Arshile}} [[Kategorio:Otomanaj armenoj]] [[Kategorio:Armenaj artistoj]] [[Kategorio:Postvivintoj de la armena genocido]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Superrealismaj artistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] enlmjnpuwt290mdfwjr6lbd9ocu6ipf 9404732 9404731 2026-06-16T16:45:59Z Arbarulo 135469 9404732 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arshile Gorky''' ( [ˈɑːɹʃiːl ˈɡɔːɹki]; naskita '''Vostanik Manoug Adoian''', {{lang-hy|Ոստանիկ Մանուկ Ատոյեան}}; naskiĝis la 15-an de aprilo 1904 en Ĥorkom, Vari Hayoz Dzor, Vilayet Van, [[Otomana Imperio]] - mortis la 21-an de julio 1948 en Sherman, [[Konektikuto]], Usono) estis [[Armenoj en Usono|armena-usona]] pentristo,<ref>{{Cite web|url=https://www.tretyakovgallerymagazine.com/articles/si2-usa-russia-crossroads-cultures/arshile-gorky-summation-too-soon|title=Arshile Gorky: A Summation Too Soon &#124; The Tretyakov Gallery Magazine|date=December 13, 2015|website=www.tretyakovgallerymagazine.com}}</ref> kaj eksponento de [[abstrakta arto]]. Komence influita de [[Impresionismo]] kaj [[Post-impresionismo|Postimpresionismo]], la pli posta verkado de Gorkij antaŭsignis kaj penis pioniran influon sur [[Abstrakta ekspresionismo|abstraktan ekspresionismon]]. Kune kun [[Mark Rothko]], [[Jackson Pollock]] kaj [[Willem de Kooning]], Gorkij estas aklamita kiel unu el la plej potencaj usonaj pentristoj de la 20-a jarcento. La sperto de Gorkij kiel pluvivanto de la [[armena genocido]] havis decidan influon sur lia verko. Gorkij estis eklektikulo kaj frue ĉerpis inspiron por siaj pentraĵoj de [[Cézanne]] kaj [[Picasso]]. Li estis inspirita de [[Kubismo]], kaj poste trovis pli liberajn formojn en sia kreado per [[Miró]] kaj [[Vasilij Kandinskij|Kandinskij]], kaj poste, per [[Roberto Matta]], [[Superrealismo]]. Gorkij fariĝis unu el la pioniroj de abstrakta ekspresionismo.<ref name="Edwards">Folke Edwards. De spontaneco ĝis subtereco. Aspektoj de internacia arto de la 50-aj kaj 60-aj jaroj. Walström & Widstrand, 1971. Libris 386199</ref> Sub [[pseŭdonimo]] konsistanta el la kaŭkaza formo de la armena persona nomo Arŝak (el la armena: ''urseto'') kaj la rusa familia nomo Gorky (''amara''), la ekzilita artisto kreis novan identecon por si ekde 1924. Li priskribis sian antaŭan vivon laŭ diversaj, ne ĉiam veremaj manieroj. Ekzemple, li nomis [[Tbiliso|Tbilison]] kiel sian naskiĝlokon, asertis esti studinta en [[Parizo]],<ref>[http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/abstractexpressionism/Arshile-Gorky.html Arshile Gorky] im arthistoryarchive.com.</ref> kaj prezentis sin kiel membron de la pariza artista grupo ''Abstraction-Création'' (1931–1937), same kiel parencon de [[Maksim Gorkij]], sen konsideri, ke ĉi-lasta ankaŭ adoptis pseŭdonimon. Krome, fine de la 1960-aj kaj komence de la 1970-aj jaroj, la nevo de Gorky, Karlen Mooradian, prezentis anglajn tradukojn de leteroj, kiujn Gorky supozeble skribis al siaj fratinoj en la armena lingvo, kies aŭtenteco nun estas pridubata. Ĉar kaj la deklaroj de Gorky kaj la supozeble falsitaj leteroj estis integritaj en multajn biografiojn, la portretado de la unua vivperiodo de Gorky aparte devus esti traktata kun konvena skeptiko. [[Dosiero:Arshile_Gorky,_The_Artist_and_His_Mother.jpg|eta|''La artisto kaj lia patrino'' de Arŝile Gorkij ( {{Ĉirkaŭ|1926–1936}} ), [[Muzeo Whitney de Usona Arto]], [[Novjorko]] .]] [[Dosiero:Portrait_of_Master_Bill.jpg|eta|''Portreto de Majstro Bill fare'' de Arshile Gorky, 1929–1936. Oleo sur kanvaso.]] [[Dosiero:The_Liver_is_the_Cock's_Comb.jpg|eta|Arŝile Gorkij. ''La Hepato estas la Kokokresto'' (1944), oleo sur kanvaso, Artgalerio Albright–Knox, [[Bufalo|Bufalo, Novjorko]]. La pentraĵo reprezentas la kulminon de la atingoj de Gorkij kaj lian individuan stilon, post kiam li eliris el la influo de [[Cézanne]] kaj [[Picasso]].<ref name="plain">[http://www.cleveland.com/museums/plaindealer/index.ssf?/museums/more/3.html "Six masterpieces"], ''The Plain Dealer'', June 13, 2004. Retrieved June 10, 2010.</ref>]] [[Dosiero:Arshile_Gorky_2020_stampsheet_of_Armenia.jpg|eta|Poŝtmarkfolio de Armenio de 2020 havanta Gorkij kaj liajn pentraĵojn ''Sentitola'' (1944), ''Abstraktado'' (1936), ''Pejzaĝo-Tablo'' (1945) kaj ''Sentitola'' (1941)]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Arshile-gorky-organization.jpg|alternative=Organization (1933-1936)|''Organizo'' (1933-1936) Dosiero:The_Liver_is_the_Cock's_Comb.jpg|alternative=The Liver is the Cock's Comb (1944)|''La Hepato estas la Koko-Kombo'' (1944) Dosiero:Portrait_of_Master_Bill.jpg|alternative=Portrait of Master Bill (1929)|''Portreto de Majstro Bill'' (1929) Dosiero:"Agony"_by_Arshile_Gorky.jpg|alternative=Agonia (1947)|''Agonio'' (1947) Dosiero:Untitled._Arshile_Gorky.jpg|alternative=Bez tytułu (1944)|''Sentitola'' (1944) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.gagosian.com/artists/arshile-gorky/ Arŝile Gorkij ĉe la Galerio Gagosian] * Arshile Gorky * [http://www.artcyclopedia.com/artists/gorky_arshile.html Artciklopedio] * [http://www.artnet.com/ag/fineartthumbnails.asp?aid=7220 Artnet – Arshile Gorky Art Images] * [http://www.hollistaggart.com/artists/arshile-gorky Biografio de Arshile Gorky: Hollis Taggart Galleries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419133048/http://www.hollistaggart.com/artists/arshile-gorky|date=2018-04-19}} * [http://www.whistlerhouse.org/ Muzeo de Arto Whistler House, Lowell, Masaĉuseco - Desegnaĵoj kaj Pentraĵoj de Arshile Gorky: Kolekto Mina Boehm Metzger] * [http://www.arshilegorkyfoundation.org/ La Fondaĵo Arŝile Gorkij - La oficiala retejo por informoj pri la artisto] * {{YouTube|j5X3QV4GL50|Andrew Graham-Dixon talks about Arshile Gorky}} * [https://www.nga.gov/exhibitions/american-surreal-arshile-gorky-and-nathan-lerner Usona Superreala: Ekspozicio de Arshile Gorky kaj Nathan Lerner] 2019-2020 ĉe la Nacia Galerio de Arto {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gorky, Arshile}} [[Kategorio:Otomanaj armenoj]] [[Kategorio:Armenaj artistoj]] [[Kategorio:Postvivintoj de la armena genocido]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Superrealismaj artistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] qg9q59eul2d0cm7kshfxtpaf78g1g4k 1 947004 9404499 9404352 2026-06-16T12:26:08Z Baba79 118684 /* Damaĝita */ Respondo 9404499 wikitext text/x-wiki == Damaĝita == Saluton @[[Uzanto:Baba79|Baba79]], ĉu vi deziras ĝisdatigi tion? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:53, 16 jun. 2026 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 12:26, 16 jun. 2026 (UTC) eua37lwmxt7uttgx5pgwh18i5z6lybr 0 947005 9404550 9404419 2026-06-16T13:17:33Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9404550 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo== Studis Pan ĉe la [[Universitato de Friburgo]]. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriſ einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Ethnos, 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Notoj == <references/> == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] oeob0yjtpjrtrry3ussvjtfyntihkte 9404551 9404550 2026-06-16T13:17:44Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9404551 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo== Studis Pan ĉe la [[Universitato de Friburgo]]. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Ethnos, 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Notoj == <references/> == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] rgyjbocx5mxu9mmqwrlo103tw8mnsq9 9404555 9404551 2026-06-16T13:20:07Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9404555 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo== Studis Pan ĉe la [[Universitato de Friburgo]]. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Notoj == <references/> == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] jiliv49kzjl70j6mc09qfa73t1qiomy 9404556 9404555 2026-06-16T13:20:28Z Tirolischleioans 254019 9404556 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo== Studis Pan ĉe la [[Universitato de Friburgo]]. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] 921twvgy1g19ab790mr8nv3igy2ry79 9404558 9404556 2026-06-16T13:20:44Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9404558 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo== Studis Pan ĉe la [[Universitato de Friburgo]]. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] g66qtvssxqgzkpecloh2p8yu4r0sgv3 9404562 9404558 2026-06-16T13:22:50Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9404562 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo== Post trapaso de la abiturienta ekzameno en [[Obwalden]] en 1957, li studis ĉe la [[universitato de Friburgo]]. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] 8fw35qc3ycnnecwa7eezavs4vro69lo 9404564 9404562 2026-06-16T13:23:43Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9404564 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo== Post trapaso de la abiturienta ekzameno en [[Obwalden]] en 1957, li studis ĉe la [[universitato de Friburgo]]. La doktoriĝo sukcesis en la 1964-a jaro. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] 86hz00n4bzoba3fsdupqoce9lxr665k 9404567 9404564 2026-06-16T13:29:06Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9404567 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo== Post trapaso de la abiturienta ekzameno en [[Obwalden]] en 1957, li studis ĉe la [[universitato de Friburgo]]. La doktoriĝo sukcesis en la 1964-a jaro. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. Li starigis instituton pri socia partnereco kaj pretis kunordigi la Sudtirolan Komisionon pri ekvilibrigo de la interesoj de la diversaj labormerkataj grupoj. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] 54jtpcj9rf87jnddpb3prtch8jmaujv 9404568 9404567 2026-06-16T13:29:37Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9404568 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo== Post trapaso de la abiturienta ekzameno en [[Obwalden]] en 1957, li studis ĉe la [[universitato de Friburgo]]. La doktoriĝo sukcesis en la 1964-a jaro. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI; kun foto de Pan kaj etbiografio]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. Li starigis instituton pri socia partnereco kaj pretis kunordigi la Sudtirolan Komisionon pri ekvilibrigo de la interesoj de la diversaj labormerkataj grupoj. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] 50iyc7stzaviiac2k3nmhjkclv9wunv 9404572 9404568 2026-06-16T13:33:06Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9404572 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo kaj agado== Post trapaso de la abiturienta ekzameno en [[Obwalden]] en 1957, li studis ĉe la [[universitato de Friburgo]]. La doktoriĝo sukcesis en la 1964-a jaro. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI; kun foto de Pan kaj etbiografio]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. Li starigis instituton pri socia partnereco kaj pretis kunordigi la Sudtirolan Komisionon pri ekvilibrigo de la interesoj de la diversaj labormerkataj grupoj. Li klopodis solvi demandojn pri minoritatoj kaj utiligi la tiurrilatan spert-antaŭecon de Sudtirolo por aliaj regionoj. Kiel fakulo pri etnaj malplimultoj li agis en konsilaj misioj en pli ol 30 eŭropaj ŝtatoj kaj ĉe multnombraj aranĝoj de UN, OSCE, [[Konsilio de Eŭropo]] kaj [[Eŭropa Parlamento]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] a22800qsjioxkj4jj4cg06l7vt5c0h8 9404734 9404572 2026-06-16T16:56:27Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9404734 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo kaj agado== Post trapaso de la abiturienta ekzameno en [[Obwalden]] en 1957, li studis ĉe la [[universitato de Friburgo]]. La doktoriĝo sukcesis en la 1964-a jaro. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI; kun foto de Pan kaj etbiografio]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. Li starigis instituton pri socia partnereco kaj pretis kunordigi la Sudtirolan Komisionon pri ekvilibrigo de la interesoj de la diversaj labormerkataj grupoj. Li klopodis solvi demandojn pri minoritatoj kaj utiligi la tiurrilatan spert-antaŭecon de Sudtirolo por aliaj regionoj. Kiel fakulo pri etnaj malplimultoj li agis en konsilaj misioj en pli ol 30 eŭropaj ŝtatoj kaj ĉe multnombraj aranĝoj de UN, [[Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]], [[Konsilio de Eŭropo]] kaj [[Eŭropa Parlamento]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] fgkr7sg5vv3ngs83y6r5uibkh1gs88s 9404735 9404734 2026-06-16T16:57:26Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9404735 wikitext text/x-wiki '''Christoph PAN''' (naskiĝinta la {{daton|28|1|1938}} en [[bolzano-Bozen|Bozen]]) estas [[italio|itala]] sociologo kaj esploristo de [[etna malplimulto|etnaj malplimultoj]]. == Vivo kaj agado== Post trapaso de la abiturienta ekzameno en [[Obwalden]] en 1957, li studis ĉe la [[universitato de Friburgo]]. La doktoriĝo sukcesis en la 1964-a jaro. Inter 1961-2013 li estris la [[sudtirola Minoritata Instituto|Sudtirolan Minoritatan Instituton]] (SVI); posteulis lin profesoro [[Paul Videsott]].<ref>[https://www.svi-bz.org/svi-organe-de.php funkciuloj ĉe SVI; kun foto de Pan kaj etbiografio]</ref> En 1971 li habilitiĝis pri politika sociologio ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kie li docentis ĝis 2000. Inter 1974-79 li paralele prelegadis ĉe la [[Salcburga universitato]]. Inter 1994-96 li estis prezidanto de la [[Federalista Unuiĝo de Eŭropaj Nacimalplimultoj]]. Pan publikigis plurajn skribaĵojn pri la rajtoj de minoritatoj kaj pri diversaj aspektoj ekonomiaj kaj [[socia scienco|socisciencaj]] de [[Sudtirolo]]. Li starigis instituton pri socia partnereco kaj pretis kunordigi la Sudtirolan Komisionon pri ekvilibrigo de la interesoj de la diversaj labormerkataj grupoj. Li klopodis solvi demandojn pri minoritatoj kaj utiligi la tiurrilatan spert-antaŭecon de Sudtirolo por aliaj regionoj. Kiel fakulo pri etnaj malplimultoj li agis en konsilaj misioj en pli ol 30 eŭropaj ŝtatoj kaj ĉe multnombraj aranĝoj de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]], [[Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]], [[Konsilio de Eŭropo]] kaj [[Eŭropa Parlamento]]. == Kritikoj == Pridisputatas lia koncepto etnocentra, kiun li prezentis en 1972 en klara distanciĝo de la ideo de '' homo sociologicus'' de [[Ralf Dahrendorf]]<ref>Ralf Dahrendorf: ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle.'' Kvara eldono, Köln/Opladen 1964.</ref>: laŭ Pan, ''homo ethnicus'' baziĝas sur tipa esencaro en la popoloj mem naskiĝinta.<ref>Christoph Pan: "Grundelemente zur Theorie der Ethno-Soziologie" - ĉe: Theodor Veiter (eld.): ''System eines Internationalen Volksgruppenrechts.'' Parto II, Wien/Stuttgart 1972, p. 288–289.</ref> Ĝin adoptis anoj de la organizo de [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitoj]] el [[Sudetio]]: en 2004 Pan ricevis ties premion ''Karlspreis''.<ref>Samuel Salzborn: ''Geteilte Erinnerung. Die deutsch-tschechischen Beziehungen und die sudetendeutsche Vergangenheit''. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-631-57308-2, p. 28–31.</ref> == Verkoj == * ''Südtirol als volkliches Problem: Grundriß einer Südtiroler Ethno-Soziologie'' (=Forschungsstelle für Nationalitäten- und Sprachenfragen Marburg; Ethnos 9). Braumüller, Wien-Stuttgart 1971. ISBN 3-7003-0006-9 * kun [[Felix Ermacora]]: ''Grundrechte der europäischen Volksgruppen''. Braumüller, Wien 1993. ISBN 3-7003-0989-9. * kun Felix Ermacora: ''Volksgruppenschutz in Europa – Aktualisierter FUEV-Konventionsentwurf vom 12.5.1994''. Braumüller, Wien 1995. ISBN 3-7003-1074-9. * kun Beate Sibylle Pfeil: ''Die Volksgruppen in Europa – Ein Handbuch''. Braumüller, Wien 2000. ISBN 3-7003-1313-6. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070928125014/http://www.braumueller.at/shop/catalog/autoren_info.php?autorenID=1578 etbiografio ĉe Braumüller-eldonejo] * {{DNB-Portal|124145612}} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pan, Christoph}} [[Kategorio:Italaj sociologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Italaj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1938]] [[Kategorio:Sudtirolanoj]] 10dpikhskmkehdja3tb5km2sgimkulv 0 947008 9405164 9404421 2026-06-17T04:06:47Z Crosstor 3176 finredakto 9405164 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Judit Selymes''' [ŝejmeŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete '''Ilosvay Selymes Judit''' [iloŝvai] estis [[Hungario|hungara]] [[reĝisoro]]. Ŝia familia nomvarianto estis ''Grohmann'', ŝia pseŭdonimo estis ''Lőrinci Judit''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM407559 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=695244&date=2026-06-16 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1940|2|18}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis {{mortotago|2024|2|7}} en [[Temecula]] ([[Kalifornio]], [[Usono]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris reĝisoran diplomon en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Teatroarta Altlernejo de Budapeŝto]] en [[1963]]. Ŝia ĉefinstruisto estis [[Kálmán Nádasdy]]. Post la diplomo ŝi estis dungita ĉe la [[Nacia Teatro (Pécs)]], poste ekde 1967 en la [[Hungara Radio]] kaj [[Hungara Televido]] (tiam kuntirita). En 1972 ŝi disidis, iom poste ŝi laboris en hungaraj dissendoj de [[Voĉo de Ameriko]] kaj [[Radio Libera Eŭropo]]. En 1975 ŝi publikigis sian poemaron kaj turnee prezentis tion en Usono kaj Kanado. En [[Los-Anĝeleso]] ŝi establis propran teatron, kie ŝi reĝisoris. Iom poste ŝi estis reĝisoro ankaŭ en aliaj teatroj kaj filmoj, krome ŝi verkis kantotekstojn. == Fontoj == * [http://vasvary.sk-szeged.hu/newsletter/24dec/sandor_janos_ilosvay_selymes.pdf biografio hungare kun foto] * WikiTrans == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Selymes Judit}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj dum la socialismo]] [[Kategorio:Hungardevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} qmsytvbhhkyqrl775x0qf4z4xlp15fl 0 947013 9404458 9404455 2026-06-16T11:59:42Z ThomasPusch 1869 9404458 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= Piute |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |mapo = Map of Utah highlighting Piute County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Piute''' - [[angle]] ''Piute County'' {{prononco|PJUːT KAŬn^{<small>t</small>}iː}}, per [[sistemo IFA]] {{IFA|pˈɪjuːt kˈa͡ʊn^{<small>t</small>}i}} - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Utaho]]. Ĝi fondiĝis en {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Ĝia ĉefurbo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}. La kantono ricevis sian nomon laŭ la [[pajuteoj]], [[angle]] ''paiute'', popolo de [[indiano]]j en [[Usono]], kies lingvo apartenas al la [[jut-azteka lingvaro]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Garfield}} [[Kategorio:Kantonoj de Utaho]] fednddmnzzx5dgh3d3jpknswz3wr9o4 9404459 9404458 2026-06-16T12:00:12Z ThomasPusch 1869 9404459 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= Piute |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |mapo = Map of Utah highlighting Piute County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Piute''' - [[angle]] ''Piute County'' {{prononco|PJUːT KAŬn^{<small>t</small>}iː}}, per [[sistemo IFA]] [{{IFA|pˈɪjuːt kˈa͡ʊn^{<small>t</small>}i}}] - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Utaho]]. Ĝi fondiĝis en {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Ĝia ĉefurbo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}. La kantono ricevis sian nomon laŭ la [[pajuteoj]], [[angle]] ''paiute'', popolo de [[indiano]]j en [[Usono]], kies lingvo apartenas al la [[jut-azteka lingvaro]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Garfield}} [[Kategorio:Kantonoj de Utaho]] rammfoyuxwh2r5t9q762298s25i1u82 9404475 9404459 2026-06-16T12:06:54Z ThomasPusch 1869 9404475 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= Piute |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |mapo = Map of Utah highlighting Piute County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Piute''' - [[angle]] ''Piute County'' {{prononco|PJUːT KAŬn^{<small>t</small>}iː}}, per [[sistemo IFA]] [{{IFA|pˈɪjuːt kˈa͡ʊn^{<small>t</small>}i}}] - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Utaho]]. Ĝi fondiĝis en {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Ĝia ĉefurbo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}. La kantono ricevis sian nomon laŭ la [[pajuteoj]], [[angle]] ''paiute'', popolo de [[indiano]]j en [[Usono]], kies lingvo apartenas al la [[jut-azteka lingvaro]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Piute}} [[Kategorio:Kantonoj de Utaho]] pzsfqzoiqfcxdw76modijhnue6j09g5 0 947014 9404469 2026-06-16T12:04:57Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{apartigila paĝo|kantono Beaver}} {{Informkesto usona kantono |kantono= Beaver |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |mapo = Map of Utah highlighting Beaver County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |ar..." 9404469 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Beaver}} {{Informkesto usona kantono |kantono= Beaver |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |mapo = Map of Utah highlighting Beaver County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Beaver''' - [[angle]] ''Beaver County'', prononco per [[sistemo IFA]] {{IFA|bˈiːvə kˈa͡ʊn^{<small>t</small>}i}} - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Utaho]]. Ĝi fondiĝis en {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Ĝia ĉefurbo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}. La kantono ricevis sian nomon laŭ ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Beaver}} [[Kategorio:Kantonoj de Utaho]] 2zxkpbjx4f69z4eh0gxxdp7donlqd1k 9404482 9404469 2026-06-16T12:11:16Z ThomasPusch 1869 9404482 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Beaver}} {{Informkesto usona kantono |kantono= Beaver |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |mapo = Map of Utah highlighting Beaver County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Beaver''' - [[angle]] ''Beaver County'', prononco per [[sistemo IFA]] {{IFA|bˈiːvə kˈa͡ʊn^{<small>t</small>}i}}, laŭ la deveno de la nomo ankaŭ nomebla '''kantono Kastoro''' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Utaho]]. Ĝi fondiĝis en {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Ĝia ĉefurbo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}. La kantono ricevis sian nomon laŭ la bestospecio ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Beaver}} [[Kategorio:Kantonoj de Utaho]] pmqbzua13p0jisb64pt5598aanue2n1 0 947015 9404472 2026-06-16T12:06:15Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{apartigila paĝo|kantono Iron}} {{Informkesto usona kantono |kantono= Iron |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |mapo = Map of Utah highlighting Iron County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |areo_ter..." 9404472 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Iron}} {{Informkesto usona kantono |kantono= Iron |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |mapo = Map of Utah highlighting Iron County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Iron''' - [[angle]] ''Iron County'', prononco per [[sistemo IFA]] {{IFA|a͡ɪ͡ən kˈa͡ʊn^{<small>t</small>}i}} - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Utaho]]. Ĝi fondiĝis en {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Ĝia ĉefurbo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}. La kantono ricevis sian nomon laŭ ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Iron}} [[Kategorio:Kantonoj de Utaho]] tb7fj3x58mh8tad490wjd5iv8zyw6i7 9404480 9404472 2026-06-16T12:09:11Z ThomasPusch 1869 9404480 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Iron}} {{Informkesto usona kantono |kantono= Iron |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |mapo = Map of Utah highlighting Iron County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Iron''' - [[angle]] ''Iron County'', prononco per [[sistemo IFA]] {{IFA|a͡ɪ͡ən kˈa͡ʊn^{<small>t</small>}i}} - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Utaho]]. Ĝi fondiĝis en {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Ĝia ĉefurbo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}. La kantono ricevis sian nomon laŭ la metalo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Iron}} [[Kategorio:Kantonoj de Utaho]] ja9crcy1lovgs8wudpfhzf1h5jqra9r 0 947016 9404485 2026-06-16T12:14:20Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "238 '''Kantono Beaver''' aŭ '''kantono Kastoro''', angle ''Beaver County'', estas la nomo de la jenaj kantonoj: en Usono: * [[kantono Beaver (Oklahomo)]] * [[kantono Beaver (Pensilvanio)]] * [[kantono Beaver (Utaho)]] en Kanado: * [[kantono Beaver (Alberto)]] {{apartigilo}}" 9404485 wikitext text/x-wiki 238 '''Kantono Beaver''' aŭ '''kantono Kastoro''', angle ''Beaver County'', estas la nomo de la jenaj kantonoj: en Usono: * [[kantono Beaver (Oklahomo)]] * [[kantono Beaver (Pensilvanio)]] * [[kantono Beaver (Utaho)]] en Kanado: * [[kantono Beaver (Alberto)]] {{apartigilo}} 61obuds23jafhibfdil4ma4hkvbm5mu 9404488 9404485 2026-06-16T12:15:05Z ThomasPusch 1869 9404488 wikitext text/x-wiki '''Kantono Beaver''' aŭ '''kantono Kastoro''', angle ''Beaver County'', estas la nomo de la jenaj kantonoj: en Usono: * [[kantono Beaver (Oklahomo)]] * [[kantono Beaver (Pensilvanio)]] * [[kantono Beaver (Utaho)]] en Kanado: * [[kantono Beaver (Alberto)]] {{apartigilo}} sb64ff1yeay8wyg6ecw3sgx8gam8dkf 0 947017 9404493 2026-06-16T12:18:07Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Paperarto]] 9404493 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[paperarto]] azfpoy1dcwvwo19bxqxsx24bsqoe1o1 0 947018 9404494 2026-06-16T12:18:18Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Papermetio]] 9404494 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[papermetio]] ku74dt1gi02vugmkn4akc79wrm01t7r 0 947019 9404497 2026-06-16T12:23:36Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1358855630|Paper craft]]" 9404497 wikitext text/x-wiki '''Papermetioj''' estas kolekto de metioj uzantaj [[Papero|paperon]] aŭ [[Kartono|kartonon]] kiel la ĉefan artan medion por krei du- aŭ tridimensiajn objektojn. Papero kaj kartono pruntedonas sin al vasta gamo da teknikoj kaj povas esti falditaj, kurbigitaj, fleksitaj, tranĉitaj, gluitaj, mulditaj, kudritaj aŭ tavoligitaj.<ref>{{cite book|first=Patrice|isbn=978-1-58923-468-0|last=Boerens|page=6|publisher=Creative Publishing International|title=The Complete Photo Guide to Paper Crafts|year=2009}}</ref> [[Paperfabrikado|Paperfarado]] permane estas ankaŭ papermetio. [[Dosiero:Quilled_flowers_sample_quilling_picture.jpg|eta|Korbo da floroj, farite de paperpecetoj]] [[Dosiero:Military_child_woes_DVIDS336740.jpg|alternative=a boy and a girl|eta|Du infanoj farante ĉenojn de papera ĉeno]] == Tranĉita papero == [[Dosiero:2012-12.3417.snowflakes.jpg|eta|Paperaj neĝeraj desegnoj]] [[Kategorio:Paperarto]] [[Kategorio:Dekoracia arto]] [[Kategorio:Artaj teĥnikoj]] 9zxt2kpqt6gn983trx5b1clcb4tglj6 9404498 9404497 2026-06-16T12:23:53Z Sj1mor 12103 9404498 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Quilled_flowers_sample_quilling_picture.jpg|eta|Korbo da floroj, farite de paperpecetoj]] [[Dosiero:Military_child_woes_DVIDS336740.jpg|alternative=a boy and a girl|eta|Du infanoj farante ĉenojn de papera ĉeno]] '''Papermetioj''' estas kolekto de metioj uzantaj [[Papero|paperon]] aŭ [[Kartono|kartonon]] kiel la ĉefan artan medion por krei du- aŭ tridimensiajn objektojn. Papero kaj kartono pruntedonas sin al vasta gamo da teknikoj kaj povas esti falditaj, kurbigitaj, fleksitaj, tranĉitaj, gluitaj, mulditaj, kudritaj aŭ tavoligitaj.<ref>{{cite book|first=Patrice|isbn=978-1-58923-468-0|last=Boerens|page=6|publisher=Creative Publishing International|title=The Complete Photo Guide to Paper Crafts|year=2009}}</ref> [[Paperfabrikado|Paperfarado]] permane estas ankaŭ papermetio. == Tranĉita papero == [[Dosiero:2012-12.3417.snowflakes.jpg|eta|Paperaj neĝeraj desegnoj]] [[Kategorio:Paperarto]] [[Kategorio:Dekoracia arto]] [[Kategorio:Artaj teĥnikoj]] 89inqwv81c7wsjs66fob3984h9q30tp 0 947020 9404501 2026-06-16T12:31:31Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1342530714|Place of birth]]" 9404501 wikitext text/x-wiki La '''naskiĝloko''' aŭ '''naskiĝoloko''' estas la loko, kie persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tiu loko ofte estas uzata en juraj dokumentoj, kune kun la [[nomo]] kaj [[naskiĝdato]], por unike identigi personon. La praktiko pri ĉu ĉi tiu loko estu lando, teritorio aŭ urbo/vilaĝo malsamas en malsamaj landoj, sed ofte urbo aŭ teritorio estas uzataj por pasportoj de denaskaj civitanoj kaj landoj por eksterlanddevenaj. Ĝenerale rilate al pasportoj, se la naskiĝloko estas lando, ĝi estas determinita kiel la lando, kiu nuntempe havas ''[[Suvereneco|suverenecon]]'' super la fakta naskiĝloko, sendepende de kiam la naskiĝo efektive okazis. <ref>{{cite book|title=National Security Law and the Constitution|last=Corn|first=Geoffrey S|year=2020|publisher=Wolters Kluwer|isbn=9781543810714|page=179}}</ref> La naskiĝloko ne nepre estas la loko, kie loĝas la gepatroj de la nova bebo. Se la bebo naskiĝas en [[Malsanulejo|hospitalo]] en alia loko, tiu loko estas la naskiĝloko. En multaj landoj, tio ankaŭ signifas, ke la registaro postulas, ke la naskiĝo de la nova bebo estu registrita en la naskiĝloko. Kelkaj landoj atribuas malpli aŭ neniun gravecon al la naskiĝloko, anstataŭe uzante alternativajn geografiajn karakterizaĵojn por la celo de identigaj dokumentoj. Ekzemple, [[Svedio]] uzis la koncepton de ''födelsehemort'' ("naskiĝodomicilo") ekde 1947. Tio signifas, ke la [[Loĝloko|domicilo]] de la patrino de la bebo estas la registrita naskiĝloko. <ref>"Newborn children are registered as born in the parish where the mother was registered at the time of delivery." ''Tables on the population of Sweden 2006, page 430'' {{ISBN|978-91-618-1383-4}}</ref> La loko de la akuŝejo aŭ alia fizika naskiĝloko estas konsiderata negrava. Simile, [[Svislando]] uzas la koncepton de devenloko ([[d:Q1021360]]). Infano naskita al svisaj gepatroj aŭtomate ricevas la devenloko de la gepatro kun la sama familia nomo, do la infano ricevas aŭ la devenloko de sia patrino aŭ patro. Infano naskita al unu svisa gepatro kaj unu eksterlanda gepatro akiras la devenloko de sia svisa gepatro. En svisa pasporto kaj identigilo, la devenloko de la posedanto estas indikita, ne ilia naskiĝloko. En Japanio, la registrita domicilo estas simila koncepto. En landoj kun ''[[jus soli]]'' (ĉefe en la [[Nova Mondo]]), la naskiĝloko aŭtomate determinas la [[Nacieco|naciecon]] de la bebo.<ref>{{Cite web|last=Karnopp|first=Hope|title=Is Ron Johnson right that U.S. is one of 'very few' nations with birthright citizenship?|url=https://www.jsonline.com/story/news/politics/politifactwisconsin/2025/02/04/is-the-u-s-one-of-the-very-few-nations-with-birthright-citizenship/78187986007/|access-date=2025-04-26|website=Journal Sentinel|language=en-US}}</ref> Preskaŭ ĉiuj landoj ekster Ameriko anstataŭe atribuas naciecon bazitan sur la nacieco(j) de la gepatroj de la bebo, kio estas nomata ''[[jus sanguinis]]''. [[Kategorio:Migradoj]] mpz110tv6aohinvcy27xnwqb0blx1y3 9404502 9404501 2026-06-16T12:32:49Z Sj1mor 12103 9404502 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''naskiĝloko''' aŭ '''naskiĝoloko''' estas la loko, kie persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tiu loko ofte estas uzata en juraj dokumentoj, kune kun la [[nomo]] kaj [[naskiĝdato]], por unike identigi personon. La praktiko pri ĉu ĉi tiu loko estu lando, teritorio aŭ urbo/vilaĝo malsamas en malsamaj landoj, sed ofte urbo aŭ teritorio estas uzataj por pasportoj de denaskaj civitanoj kaj landoj por eksterlanddevenaj. Ĝenerale rilate al pasportoj, se la naskiĝloko estas lando, ĝi estas determinita kiel la lando, kiu nuntempe havas ''[[Suvereneco|suverenecon]]'' super la fakta naskiĝloko, sendepende de kiam la naskiĝo efektive okazis. <ref>{{cite book|title=National Security Law and the Constitution|last=Corn|first=Geoffrey S|year=2020|publisher=Wolters Kluwer|isbn=9781543810714|page=179}}</ref> La naskiĝloko ne nepre estas la loko, kie loĝas la gepatroj de la nova bebo. Se la bebo naskiĝas en [[Malsanulejo|hospitalo]] en alia loko, tiu loko estas la naskiĝloko. En multaj landoj, tio ankaŭ signifas, ke la registaro postulas, ke la naskiĝo de la nova bebo estu registrita en la naskiĝloko. Kelkaj landoj atribuas malpli aŭ neniun gravecon al la naskiĝloko, anstataŭe uzante alternativajn geografiajn karakterizaĵojn por la celo de identigaj dokumentoj. Ekzemple, [[Svedio]] uzis la koncepton de ''födelsehemort'' ("naskiĝodomicilo") ekde 1947. Tio signifas, ke la [[Loĝloko|domicilo]] de la patrino de la bebo estas la registrita naskiĝloko. <ref>"Newborn children are registered as born in the parish where the mother was registered at the time of delivery." ''Tables on the population of Sweden 2006, page 430'' {{ISBN|978-91-618-1383-4}}</ref> La loko de la akuŝejo aŭ alia fizika naskiĝloko estas konsiderata negrava. Simile, [[Svislando]] uzas la koncepton de devenloko ([[d:Q1021360]]). Infano naskita al svisaj gepatroj aŭtomate ricevas la devenloko de la gepatro kun la sama familia nomo, do la infano ricevas aŭ la devenloko de sia patrino aŭ patro. Infano naskita al unu svisa gepatro kaj unu eksterlanda gepatro akiras la devenloko de sia svisa gepatro. En svisa pasporto kaj identigilo, la devenloko de la posedanto estas indikita, ne ilia naskiĝloko. En Japanio, la registrita domicilo estas simila koncepto. En landoj kun ''[[jus soli]]'' (ĉefe en la [[Nova Mondo]]), la naskiĝloko aŭtomate determinas la [[Nacieco|naciecon]] de la bebo.<ref>{{Cite web|last=Karnopp|first=Hope|title=Is Ron Johnson right that U.S. is one of 'very few' nations with birthright citizenship?|url=https://www.jsonline.com/story/news/politics/politifactwisconsin/2025/02/04/is-the-u-s-one-of-the-very-few-nations-with-birthright-citizenship/78187986007/|access-date=2025-04-26|website=Journal Sentinel|language=en-US}}</ref> Preskaŭ ĉiuj landoj ekster Ameriko anstataŭe atribuas naciecon bazitan sur la nacieco(j) de la gepatroj de la bebo, kio estas nomata ''[[jus sanguinis]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Migradoj]] 6l2dfuyygpf79kmm9veubeqzptmvvnu 9404578 9404502 2026-06-16T13:41:14Z Sj1mor 12103 VA Naskiĝdomo 9404578 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''naskiĝloko''' aŭ '''naskiĝoloko''' estas la loko, kie persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tiu loko ofte estas uzata en juraj dokumentoj, kune kun la [[nomo]] kaj [[naskiĝdato]], por unike identigi personon. La praktiko pri ĉu ĉi tiu loko estu lando, teritorio aŭ urbo/vilaĝo malsamas en malsamaj landoj, sed ofte urbo aŭ teritorio estas uzataj por pasportoj de denaskaj civitanoj kaj landoj por eksterlanddevenaj. Ĝenerale rilate al pasportoj, se la naskiĝloko estas lando, ĝi estas determinita kiel la lando, kiu nuntempe havas ''[[Suvereneco|suverenecon]]'' super la fakta naskiĝloko, sendepende de kiam la naskiĝo efektive okazis. <ref>{{cite book|title=National Security Law and the Constitution|last=Corn|first=Geoffrey S|year=2020|publisher=Wolters Kluwer|isbn=9781543810714|page=179}}</ref> La naskiĝloko ne nepre estas la loko, kie loĝas la gepatroj de la nova bebo. Se la bebo naskiĝas en [[Malsanulejo|hospitalo]] en alia loko, tiu loko estas la naskiĝloko. En multaj landoj, tio ankaŭ signifas, ke la registaro postulas, ke la naskiĝo de la nova bebo estu registrita en la naskiĝloko. Kelkaj landoj atribuas malpli aŭ neniun gravecon al la naskiĝloko, anstataŭe uzante alternativajn geografiajn karakterizaĵojn por la celo de identigaj dokumentoj. Ekzemple, [[Svedio]] uzis la koncepton de ''födelsehemort'' ("naskiĝodomicilo") ekde 1947. Tio signifas, ke la [[Loĝloko|domicilo]] de la patrino de la bebo estas la registrita naskiĝloko. <ref>"Newborn children are registered as born in the parish where the mother was registered at the time of delivery." ''Tables on the population of Sweden 2006, page 430'' {{ISBN|978-91-618-1383-4}}</ref> La loko de la akuŝejo aŭ alia fizika naskiĝloko estas konsiderata negrava. Simile, [[Svislando]] uzas la koncepton de devenloko ([[d:Q1021360]]). Infano naskita al svisaj gepatroj aŭtomate ricevas la devenloko de la gepatro kun la sama familia nomo, do la infano ricevas aŭ la devenloko de sia patrino aŭ patro. Infano naskita al unu svisa gepatro kaj unu eksterlanda gepatro akiras la devenloko de sia svisa gepatro. En svisa pasporto kaj identigilo, la devenloko de la posedanto estas indikita, ne ilia naskiĝloko. En Japanio, la registrita domicilo estas simila koncepto. En landoj kun ''[[jus soli]]'' (ĉefe en la [[Nova Mondo]]), la naskiĝloko aŭtomate determinas la [[Nacieco|naciecon]] de la bebo.<ref>{{Cite web|last=Karnopp|first=Hope|title=Is Ron Johnson right that U.S. is one of 'very few' nations with birthright citizenship?|url=https://www.jsonline.com/story/news/politics/politifactwisconsin/2025/02/04/is-the-u-s-one-of-the-very-few-nations-with-birthright-citizenship/78187986007/|access-date=2025-04-26|website=Journal Sentinel|language=en-US}}</ref> Preskaŭ ĉiuj landoj ekster Ameriko anstataŭe atribuas naciecon bazitan sur la nacieco(j) de la gepatroj de la bebo, kio estas nomata ''[[jus sanguinis]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Naskiĝdomo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Migradoj]] 7fzztapp00korayni7ct3ltsp1h57n7 9404583 9404578 2026-06-16T13:43:35Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9404583 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''naskiĝloko''' aŭ '''naskiĝoloko''' estas la loko, kie persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tiu loko ofte estas uzata en juraj dokumentoj, kune kun la [[nomo]] kaj [[naskiĝdato]], por unike identigi personon. La praktiko pri ĉu ĉi tiu loko estu lando, teritorio aŭ urbo/vilaĝo malsamas en malsamaj landoj, sed ofte urbo aŭ teritorio estas uzataj por pasportoj de denaskaj civitanoj kaj landoj por eksterlanddevenaj. Ĝenerale rilate al pasportoj, se la naskiĝloko estas lando, ĝi estas determinita kiel la lando, kiu nuntempe havas ''[[Suvereneco|suverenecon]]'' super la fakta naskiĝloko, sendepende de kiam la naskiĝo efektive okazis. <ref>{{cite book|title=National Security Law and the Constitution|last=Corn|first=Geoffrey S|year=2020|publisher=Wolters Kluwer|isbn=9781543810714|page=179}}</ref> La naskiĝloko ne nepre estas la loko, kie loĝas la gepatroj de la nova bebo. Se la bebo naskiĝas en [[Malsanulejo|hospitalo]] en alia loko, tiu loko estas la naskiĝloko. En multaj landoj, tio ankaŭ signifas, ke la registaro postulas, ke la naskiĝo de la nova bebo estu registrita en la naskiĝloko. Kelkaj landoj atribuas malpli aŭ neniun gravecon al la naskiĝloko, anstataŭe uzante alternativajn geografiajn karakterizaĵojn por la celo de identigaj dokumentoj. Ekzemple, [[Svedio]] uzis la koncepton de ''födelsehemort'' ("naskiĝodomicilo") ekde 1947. Tio signifas, ke la [[Loĝloko|domicilo]] de la patrino de la bebo estas la registrita naskiĝloko. <ref>"Newborn children are registered as born in the parish where the mother was registered at the time of delivery." ''Tables on the population of Sweden 2006, page 430'' {{ISBN|978-91-618-1383-4}}</ref> La loko de la akuŝejo aŭ alia fizika naskiĝloko estas konsiderata negrava. Simile, [[Svislando]] uzas la koncepton de devenloko ([[d:Q1021360]]). Infano naskita al svisaj gepatroj aŭtomate ricevas la devenloko de la gepatro kun la sama familia nomo, do la infano ricevas aŭ la devenloko de sia patrino aŭ patro. Infano naskita al unu svisa gepatro kaj unu eksterlanda gepatro akiras la devenloko de sia svisa gepatro. En svisa pasporto kaj identigilo, la devenloko de la posedanto estas indikita, ne ilia naskiĝloko. En Japanio, la registrita domicilo estas simila koncepto. En landoj kun ''[[jus soli]]'' (ĉefe en la [[Nova Mondo]]), la naskiĝloko aŭtomate determinas la [[Nacieco|naciecon]] de la bebo.<ref>{{Cite web|last=Karnopp|first=Hope|title=Is Ron Johnson right that U.S. is one of 'very few' nations with birthright citizenship?|url=https://www.jsonline.com/story/news/politics/politifactwisconsin/2025/02/04/is-the-u-s-one-of-the-very-few-nations-with-birthright-citizenship/78187986007/|access-date=2025-04-26|website=Journal Sentinel|language=en-US}}</ref> Preskaŭ ĉiuj landoj ekster Ameriko anstataŭe atribuas naciecon bazitan sur la nacieco(j) de la gepatroj de la bebo, kio estas nomata ''[[jus sanguinis]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj|ReVo=lok.naskigx0o}} * [[Naskiĝdomo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Migradoj]] n6eyyh0lopcylhcl7fj05mjseuusyxg 6 947021 9404505 2026-06-16T12:42:39Z Claudio Pistilli 25073 Originala dosiero:https://www.antikvarium.hu/konyv/benedictus-aretius-in-novum-testamentum-domini-nostri-iesu-christi-commentarii-doctissimi-benedicti-aretii-bernensis-i-iii-985966-0 Pri la Nova Testamento de nia Sinjoro Jesuo Kristo, la komentaĵo de la plej klera Benedikto de Aretio el Berno, [[1618]]. 9404505 wikitext text/x-wiki == Resumo == Originala dosiero:https://www.antikvarium.hu/konyv/benedictus-aretius-in-novum-testamentum-domini-nostri-iesu-christi-commentarii-doctissimi-benedicti-aretii-bernensis-i-iii-985966-0 Pri la Nova Testamento de nia Sinjoro Jesuo Kristo, la komentaĵo de la plej klera Benedikto de Aretio el Berno, [[1618]]. == Permesiloj: == {{PD-old}} 1u5ody51w3adayuwyq5189oa9qg2l54 0 947022 9404508 2026-06-16T12:49:11Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:he:Special:Redirect/revision/42548638|תאריך לידה]]" 9404508 wikitext text/x-wiki La '''naskiĝdato''', aŭ '''naskiĝodato''', de persono estas la [[Kalendaro|dato]], je kiu tiu persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tio estas baza detalo pri la karakterizaĵoj de persono, kaj ĝi aperas en la loĝantarregistro, identigilo, [[pasporto]], kaj kompreneble la naskiĝatesto . Sur [[Steleo|tomboŝtono,]] estas kutime indiki kaj la naskiĝdaton kaj la [[Mortodato|mortodaton]]. La juro establas diversajn rajtojn depende de la aĝo de persono (minimuma sojla aĝo), inkluzive de la [[Balotrajto|rajto voĉdoni]] en balotoj, la rajto [[Geedzeco|geedziĝi]], la permeso [[Fumado|fumi]] aŭ trinki [[Alkoholaĵo|alkoholaĵojn]], diversajn rajtojn en [[Labora juro|laborjuro]], [[Fiska juro|impostjuro]] kaj [[Sociala sekureco|socialasekura]] leĝo, kaj pli. Por ĉiuj ĉi tiuj rajtoj, la decida [[dato]] estas la naskiĝdato de la persono. La naskiĝdato estas kutime festata ĉiujare, en [[Naskiĝtago|naskiĝtaga]] festo. Homoj, kiuj kredas je [[astrologio]] kaj [[Numerologio|numerologio,]] atribuas grandan gravecon al la naskiĝdato, kiu estas uzata en ĉi tiuj kampoj por antaŭdiri la estontecon de persono. Sekve, estas foje kutime adapti [[Astrologio|astrologian]] aŭ [[Numerologio|numerologian]] diagramon laŭ la naskiĝdato de persono por kongruigi al ili nomon, kiu konvenos al la karakterizaĵoj, kiujn ili havos en la estonteco. == Kalendaroj por marki la naskiĝdaton == Ĉar la transiro de [[Julia kalendaro|la julia al la gregoria kalendaro]] okazis je malsamaj tempoj en malsamaj landoj, la naskiĝdatoj de [[Rusio|rusi]] -devenaj individuoj naskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj kutime estas donitaj laŭ la julia dato, kiu estis uzata en ilia lando tiutempe, kaj laŭ la gregoria dato, kiu nun estas uzata en Rusio (kaj en la plej multaj aliaj landoj en la mondo). Ĉar la nomoj de la monatoj estas la samaj en ambaŭ kalendaroj, doni naskiĝdaton en ĉi tiu situacio, sen specifi la kalendaron, kreas ambiguecon. == Determino == Iafoje ekzistas necerteco pri la preciza naskiĝdato de persono. Iafoje la naskiĝtago estas nekonata, iafoje la naskiĝtago kaj monato estas nekonataj, kaj en ekstremaj kazoj ankaŭ ekzistas dubo pri la naskiĝjaro. En 2010, estis proksimume 77 000 homoj registritaj en [[Nederlando|Nederlando,]] kies plena naskiĝdato estas nekonata.<ref><nowiki>[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27859/ah-tk-20102011-729.html Respondo al demando en la nederlanda parlamento]</nowiki>, la 9-an de decembro 2010</ref> Pro diversaj kialoj, homoj kelkfoje montras naskiĝdaton kiu diferencas de sia efektiva naskiĝdato. Ĉi tiuj kialoj inkluzivas: * Evitado de [[Konskripcio|deviga militservo]] per prezento de naskiĝdato pli posta ol la fakta dato. * Deziro aliĝi, kiu kaŭzas, ke naskiĝdato estas montrata pli frue ol la fakta dato. * Akiri redukton de puno per prezento de naskiĝdato indikanta, ke la akuzito estas neplenaĝulo. * Elektante simbolan naskiĝdaton (ekz. [[festotago]] aŭ [[feriotago]]). * Plenumo de la sojlaj kondiĉoj por dungado: Iafoje homoj junuliĝas kaj iafoje plenkreskuliĝas - laŭ la eksplicitaj aŭ implicaj kondiĉoj de dungado (kvankam en multaj landoj la leĝo malpermesas diskriminacion bazitan sur aĝo en dungado). [[Kategorio:Naskiĝtagoj]] [[Kategorio:Homa disvolvo]] lxntodk2qalyau9botvcy1p698al7z9 9404509 9404508 2026-06-16T12:49:43Z Sj1mor 12103 9404509 wikitext text/x-wiki La '''naskiĝdato''', aŭ '''naskiĝodato''', de persono estas la [[Kalendaro|dato]], je kiu tiu persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tio estas baza detalo pri la karakterizaĵoj de persono, kaj ĝi aperas en la loĝantarregistro, identigilo, [[pasporto]], kaj kompreneble la naskiĝatesto . Sur [[Steleo|tomboŝtono,]] estas kutime indiki kaj la naskiĝdaton kaj la [[Mortodato|mortodaton]]. La juro establas diversajn rajtojn depende de la aĝo de persono (minimuma sojla aĝo), inkluzive de la [[Balotrajto|rajto voĉdoni]] en balotoj, la rajto [[Geedzeco|geedziĝi]], la permeso [[Fumado|fumi]] aŭ trinki [[Alkoholaĵo|alkoholaĵojn]], diversajn rajtojn en [[Labora juro|laborjuro]], [[Fiska juro|impostjuro]] kaj [[Sociala sekureco|socialasekura]] leĝo, kaj pli. Por ĉiuj ĉi tiuj rajtoj, la decida [[dato]] estas la naskiĝdato de la persono. La naskiĝdato estas kutime festata ĉiujare, en [[Naskiĝtago|naskiĝtaga]] festo. Homoj, kiuj kredas je [[astrologio]] kaj [[Numerologio|numerologio,]] atribuas grandan gravecon al la naskiĝdato, kiu estas uzata en ĉi tiuj kampoj por antaŭdiri la estontecon de persono. Sekve, estas foje kutime adapti [[Astrologio|astrologian]] aŭ [[Numerologio|numerologian]] diagramon laŭ la naskiĝdato de persono por kongruigi al ili nomon, kiu konvenos al la karakterizaĵoj, kiujn ili havos en la estonteco. == Kalendaroj por marki la naskiĝdaton == Ĉar la transiro de [[Julia kalendaro|la julia al la gregoria kalendaro]] okazis je malsamaj tempoj en malsamaj landoj, la naskiĝdatoj de [[Rusio|rusi]] -devenaj individuoj naskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj kutime estas donitaj laŭ la julia dato, kiu estis uzata en ilia lando tiutempe, kaj laŭ la gregoria dato, kiu nun estas uzata en Rusio (kaj en la plej multaj aliaj landoj en la mondo). Ĉar la nomoj de la monatoj estas la samaj en ambaŭ kalendaroj, doni naskiĝdaton en ĉi tiu situacio, sen specifi la kalendaron, kreas ambiguecon. == Determino == Iafoje ekzistas necerteco pri la preciza naskiĝdato de persono. Iafoje la naskiĝtago estas nekonata, iafoje la naskiĝtago kaj monato estas nekonataj, kaj en ekstremaj kazoj ankaŭ ekzistas dubo pri la naskiĝjaro. En 2010, estis proksimume 77 000 homoj registritaj en [[Nederlando|Nederlando,]] kies plena naskiĝdato estas nekonata.<ref><nowiki>[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27859/ah-tk-20102011-729.html Respondo al demando en la nederlanda parlamento]</nowiki>, la 9-an de decembro 2010</ref> Pro diversaj kialoj, homoj kelkfoje montras naskiĝdaton kiu diferencas de sia efektiva naskiĝdato. Ĉi tiuj kialoj inkluzivas: * Evitado de [[Konskripcio|deviga militservo]] per prezento de naskiĝdato pli posta ol la fakta dato. * Deziro aliĝi, kiu kaŭzas, ke naskiĝdato estas montrata pli frue ol la fakta dato. * Akiri redukton de puno per prezento de naskiĝdato indikanta, ke la akuzito estas neplenaĝulo. * Elektante simbolan naskiĝdaton (ekz. [[festotago]] aŭ [[feriotago]]). * Plenumo de la sojlaj kondiĉoj por dungado: Iafoje homoj junuliĝas kaj iafoje plenkreskuliĝas - laŭ la eksplicitaj aŭ implicaj kondiĉoj de dungado (kvankam en multaj landoj la leĝo malpermesas diskriminacion bazitan sur aĝo en dungado). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝtagoj]] [[Kategorio:Homa disvolvo]] 3eaq4jazuxg1qe1yc6muh4icj7uc8ga 9404510 9404509 2026-06-16T12:50:38Z Sj1mor 12103 9404510 wikitext text/x-wiki La '''naskiĝdato''', aŭ '''naskiĝodato''', de persono estas la [[Kalendaro|dato]], je kiu tiu persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tio estas baza detalo pri la karakterizaĵoj de persono, kaj ĝi aperas en la loĝantarregistro, identigilo, [[pasporto]], kaj kompreneble la naskiĝatesto . Sur [[Steleo|tomboŝtono,]] estas kutime indiki kaj la naskiĝdaton kaj la [[Mortodato|mortodaton]]. La juro establas diversajn rajtojn depende de la aĝo de persono (minimuma sojla aĝo), inkluzive de la [[Balotrajto|rajto voĉdoni]] en balotoj, la rajto [[Geedzeco|geedziĝi]], la permeso [[Fumado|fumi]] aŭ trinki [[Alkoholaĵo|alkoholaĵojn]], diversajn rajtojn en [[Labora juro|laborjuro]], [[Fiska juro|impostjuro]] kaj [[Sociala sekureco|socialasekura]] leĝo, kaj pli. Por ĉiuj ĉi tiuj rajtoj, la decida [[dato]] estas la naskiĝdato de la persono. La naskiĝdato estas kutime festata ĉiujare, en [[Naskiĝtago|naskiĝtaga]] festo. Homoj, kiuj kredas je [[astrologio]] kaj [[Numerologio|numerologio,]] atribuas grandan gravecon al la naskiĝdato, kiu estas uzata en ĉi tiuj kampoj por antaŭdiri la estontecon de persono. Sekve, estas foje kutime adapti [[Astrologio|astrologian]] aŭ [[Numerologio|numerologian]] diagramon laŭ la naskiĝdato de persono por kongruigi al ili nomon, kiu konvenos al la karakterizaĵoj, kiujn ili havos en la estonteco. == Kalendaroj por marki la naskiĝdaton == Ĉar la transiro de [[Julia kalendaro|la julia al la gregoria kalendaro]] okazis je malsamaj tempoj en malsamaj landoj, la naskiĝdatoj de [[Rusio|rusi]] -devenaj individuoj naskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj kutime estas donitaj laŭ la julia dato, kiu estis uzata en ilia lando tiutempe, kaj laŭ la gregoria dato, kiu nun estas uzata en Rusio (kaj en la plej multaj aliaj landoj en la mondo). Ĉar la nomoj de la monatoj estas la samaj en ambaŭ kalendaroj, doni naskiĝdaton en ĉi tiu situacio, sen specifi la kalendaron, kreas ambiguecon. == Determino == Iafoje ekzistas necerteco pri la preciza naskiĝdato de persono. Iafoje la naskiĝtago estas nekonata, iafoje la naskiĝtago kaj monato estas nekonataj, kaj en ekstremaj kazoj ankaŭ ekzistas dubo pri la naskiĝjaro. En 2010, estis proksimume 77 000 homoj registritaj en [[Nederlando|Nederlando,]] kies plena naskiĝdato estas nekonata.<ref>[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27859/ah-tk-20102011-729.html Respondo al demando en la nederlanda parlamento], la 9-an de decembro 2010</ref> Pro diversaj kialoj, homoj kelkfoje montras naskiĝdaton kiu diferencas de sia efektiva naskiĝdato. Ĉi tiuj kialoj inkluzivas: * Evitado de [[Konskripcio|deviga militservo]] per prezento de naskiĝdato pli posta ol la fakta dato. * Deziro aliĝi, kiu kaŭzas, ke naskiĝdato estas montrata pli frue ol la fakta dato. * Akiri redukton de puno per prezento de naskiĝdato indikanta, ke la akuzito estas neplenaĝulo. * Elektante simbolan naskiĝdaton (ekz. [[festotago]] aŭ [[feritago]]). * Plenumo de la sojlaj kondiĉoj por dungado: Iafoje homoj junuliĝas kaj iafoje plenkreskuliĝas - laŭ la eksplicitaj aŭ implicaj kondiĉoj de dungado (kvankam en multaj landoj la leĝo malpermesas diskriminacion bazitan sur aĝo en dungado). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝtagoj]] [[Kategorio:Homa disvolvo]] aum307oovrgr2ke8iktno3k36fmw76y 9404554 9404510 2026-06-16T13:19:38Z Sj1mor 12103 DDN 9404554 wikitext text/x-wiki La '''naskiĝdato''', aŭ '''naskiĝodato''', (akronime '''DDN''') de persono estas la [[Kalendaro|dato]], je kiu tiu persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tio estas baza detalo pri la karakterizaĵoj de persono, kaj ĝi aperas en la loĝantarregistro, identigilo, [[pasporto]], kaj kompreneble la naskiĝatesto . Sur [[Steleo|tomboŝtono,]] estas kutime indiki kaj la naskiĝdaton kaj la [[Mortodato|mortodaton]]. La juro establas diversajn rajtojn depende de la aĝo de persono (minimuma sojla aĝo), inkluzive de la [[Balotrajto|rajto voĉdoni]] en balotoj, la rajto [[Geedzeco|geedziĝi]], la permeso [[Fumado|fumi]] aŭ trinki [[Alkoholaĵo|alkoholaĵojn]], diversajn rajtojn en [[Labora juro|laborjuro]], [[Fiska juro|impostjuro]] kaj [[Sociala sekureco|socialasekura]] leĝo, kaj pli. Por ĉiuj ĉi tiuj rajtoj, la decida [[dato]] estas la naskiĝdato de la persono. La naskiĝdato estas kutime festata ĉiujare, en [[Naskiĝtago|naskiĝtaga]] festo. Homoj, kiuj kredas je [[astrologio]] kaj [[Numerologio|numerologio,]] atribuas grandan gravecon al la naskiĝdato, kiu estas uzata en ĉi tiuj kampoj por antaŭdiri la estontecon de persono. Sekve, estas foje kutime adapti [[Astrologio|astrologian]] aŭ [[Numerologio|numerologian]] diagramon laŭ la naskiĝdato de persono por kongruigi al ili nomon, kiu konvenos al la karakterizaĵoj, kiujn ili havos en la estonteco. == Kalendaroj por marki la naskiĝdaton == Ĉar la transiro de [[Julia kalendaro|la julia al la gregoria kalendaro]] okazis je malsamaj tempoj en malsamaj landoj, la naskiĝdatoj de [[Rusio|rusi]] -devenaj individuoj naskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj kutime estas donitaj laŭ la julia dato, kiu estis uzata en ilia lando tiutempe, kaj laŭ la gregoria dato, kiu nun estas uzata en Rusio (kaj en la plej multaj aliaj landoj en la mondo). Ĉar la nomoj de la monatoj estas la samaj en ambaŭ kalendaroj, doni naskiĝdaton en ĉi tiu situacio, sen specifi la kalendaron, kreas ambiguecon. == Determino == Iafoje ekzistas necerteco pri la preciza naskiĝdato de persono. Iafoje la naskiĝtago estas nekonata, iafoje la naskiĝtago kaj monato estas nekonataj, kaj en ekstremaj kazoj ankaŭ ekzistas dubo pri la naskiĝjaro. En 2010, estis proksimume 77 000 homoj registritaj en [[Nederlando|Nederlando,]] kies plena naskiĝdato estas nekonata.<ref>[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27859/ah-tk-20102011-729.html Respondo al demando en la nederlanda parlamento], la 9-an de decembro 2010</ref> Pro diversaj kialoj, homoj kelkfoje montras naskiĝdaton kiu diferencas de sia efektiva naskiĝdato. Ĉi tiuj kialoj inkluzivas: * Evitado de [[Konskripcio|deviga militservo]] per prezento de naskiĝdato pli posta ol la fakta dato. * Deziro aliĝi, kiu kaŭzas, ke naskiĝdato estas montrata pli frue ol la fakta dato. * Akiri redukton de puno per prezento de naskiĝdato indikanta, ke la akuzito estas neplenaĝulo. * Elektante simbolan naskiĝdaton (ekz. [[festotago]] aŭ [[feritago]]). * Plenumo de la sojlaj kondiĉoj por dungado: Iafoje homoj junuliĝas kaj iafoje plenkreskuliĝas - laŭ la eksplicitaj aŭ implicaj kondiĉoj de dungado (kvankam en multaj landoj la leĝo malpermesas diskriminacion bazitan sur aĝo en dungado). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝtagoj]] [[Kategorio:Homa disvolvo]] p139f718smsdzesa50c3fv99npdaqov 9404581 9404554 2026-06-16T13:42:21Z Sj1mor 12103 9404581 wikitext text/x-wiki La '''naskiĝdato''', aŭ '''naskiĝodato''', (akronime '''DDN''') de persono estas la [[Kalendaro|dato]], je kiu tiu persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tio estas baza detalo pri la karakterizaĵoj de persono, kaj ĝi aperas en la loĝantarregistro, identigilo, [[pasporto]], kaj kompreneble la naskiĝatesto . Sur [[Steleo|tomboŝtono,]] estas kutime indiki kaj la naskiĝdaton kaj la [[Mortodato|mortodaton]]. La juro establas diversajn rajtojn depende de la aĝo de persono (minimuma sojla aĝo), inkluzive de la [[Balotrajto|rajto voĉdoni]] en balotoj, la rajto [[Geedzeco|geedziĝi]], la permeso [[Fumado|fumi]] aŭ trinki [[Alkoholaĵo|alkoholaĵojn]], diversajn rajtojn en [[Labora juro|laborjuro]], [[Fiska juro|impostjuro]] kaj [[Sociala sekureco|socialasekura]] leĝo, kaj pli. Por ĉiuj ĉi tiuj rajtoj, la decida [[dato]] estas la naskiĝdato de la persono. La naskiĝdato estas kutime festata ĉiujare, en [[Naskiĝtago|naskiĝtaga]] festo. Homoj, kiuj kredas je [[astrologio]] kaj [[Numerologio|numerologio,]] atribuas grandan gravecon al la naskiĝdato, kiu estas uzata en ĉi tiuj kampoj por antaŭdiri la estontecon de persono. Sekve, estas foje kutime adapti [[Astrologio|astrologian]] aŭ [[Numerologio|numerologian]] diagramon laŭ la naskiĝdato de persono por kongruigi al ili nomon, kiu konvenos al la karakterizaĵoj, kiujn ili havos en la estonteco. == Kalendaroj por marki la naskiĝdaton == Ĉar la transiro de [[Julia kalendaro|la julia al la gregoria kalendaro]] okazis je malsamaj tempoj en malsamaj landoj, la naskiĝdatoj de [[Rusio|rusi]] -devenaj individuoj naskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj kutime estas donitaj laŭ la julia dato, kiu estis uzata en ilia lando tiutempe, kaj laŭ la gregoria dato, kiu nun estas uzata en Rusio (kaj en la plej multaj aliaj landoj en la mondo). Ĉar la nomoj de la monatoj estas la samaj en ambaŭ kalendaroj, doni naskiĝdaton en ĉi tiu situacio, sen specifi la kalendaron, kreas ambiguecon. == Determino == Iafoje ekzistas necerteco pri la preciza naskiĝdato de persono. Iafoje la naskiĝtago estas nekonata, iafoje la naskiĝtago kaj monato estas nekonataj, kaj en ekstremaj kazoj ankaŭ ekzistas dubo pri la naskiĝjaro. En 2010, estis proksimume 77 000 homoj registritaj en [[Nederlando|Nederlando,]] kies plena naskiĝdato estas nekonata.<ref>[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27859/ah-tk-20102011-729.html Respondo al demando en la nederlanda parlamento], la 9-an de decembro 2010</ref> Pro diversaj kialoj, homoj kelkfoje montras naskiĝdaton kiu diferencas de sia efektiva naskiĝdato. Ĉi tiuj kialoj inkluzivas: * Evitado de [[Konskripcio|deviga militservo]] per prezento de naskiĝdato pli posta ol la fakta dato. * Deziro aliĝi, kiu kaŭzas, ke naskiĝdato estas montrata pli frue ol la fakta dato. * Akiri redukton de puno per prezento de naskiĝdato indikanta, ke la akuzito estas neplenaĝulo. * Elektante simbolan naskiĝdaton (ekz. [[festotago]] aŭ [[feritago]]). * Plenumo de la sojlaj kondiĉoj por dungado: Iafoje homoj junuliĝas kaj iafoje plenkreskuliĝas - laŭ la eksplicitaj aŭ implicaj kondiĉoj de dungado (kvankam en multaj landoj la leĝo malpermesas diskriminacion bazitan sur aĝo en dungado). == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Naskiĝtago]]{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝtagoj]] [[Kategorio:Homa disvolvo]] jtv7q0bmeahociqw5qjq7a18by4bgcv 9404582 9404581 2026-06-16T13:42:46Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9404582 wikitext text/x-wiki La '''naskiĝdato''', aŭ '''naskiĝodato''', (akronime '''DDN''') de persono estas la [[Kalendaro|dato]], je kiu tiu persono [[Nasko|naskiĝis]]. Ĉi tio estas baza detalo pri la karakterizaĵoj de persono, kaj ĝi aperas en la loĝantarregistro, identigilo, [[pasporto]], kaj kompreneble la naskiĝatesto . Sur [[Steleo|tomboŝtono,]] estas kutime indiki kaj la naskiĝdaton kaj la [[Mortodato|mortodaton]]. La juro establas diversajn rajtojn depende de la aĝo de persono (minimuma sojla aĝo), inkluzive de la [[Balotrajto|rajto voĉdoni]] en balotoj, la rajto [[Geedzeco|geedziĝi]], la permeso [[Fumado|fumi]] aŭ trinki [[Alkoholaĵo|alkoholaĵojn]], diversajn rajtojn en [[Labora juro|laborjuro]], [[Fiska juro|impostjuro]] kaj [[Sociala sekureco|socialasekura]] leĝo, kaj pli. Por ĉiuj ĉi tiuj rajtoj, la decida [[dato]] estas la naskiĝdato de la persono. La naskiĝdato estas kutime festata ĉiujare, en [[Naskiĝtago|naskiĝtaga]] festo. Homoj, kiuj kredas je [[astrologio]] kaj [[Numerologio|numerologio,]] atribuas grandan gravecon al la naskiĝdato, kiu estas uzata en ĉi tiuj kampoj por antaŭdiri la estontecon de persono. Sekve, estas foje kutime adapti [[Astrologio|astrologian]] aŭ [[Numerologio|numerologian]] diagramon laŭ la naskiĝdato de persono por kongruigi al ili nomon, kiu konvenos al la karakterizaĵoj, kiujn ili havos en la estonteco. == Kalendaroj por marki la naskiĝdaton == Ĉar la transiro de [[Julia kalendaro|la julia al la gregoria kalendaro]] okazis je malsamaj tempoj en malsamaj landoj, la naskiĝdatoj de [[Rusio|rusi]] -devenaj individuoj naskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj kutime estas donitaj laŭ la julia dato, kiu estis uzata en ilia lando tiutempe, kaj laŭ la gregoria dato, kiu nun estas uzata en Rusio (kaj en la plej multaj aliaj landoj en la mondo). Ĉar la nomoj de la monatoj estas la samaj en ambaŭ kalendaroj, doni naskiĝdaton en ĉi tiu situacio, sen specifi la kalendaron, kreas ambiguecon. == Determino == Iafoje ekzistas necerteco pri la preciza naskiĝdato de persono. Iafoje la naskiĝtago estas nekonata, iafoje la naskiĝtago kaj monato estas nekonataj, kaj en ekstremaj kazoj ankaŭ ekzistas dubo pri la naskiĝjaro. En 2010, estis proksimume 77 000 homoj registritaj en [[Nederlando|Nederlando,]] kies plena naskiĝdato estas nekonata.<ref>[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27859/ah-tk-20102011-729.html Respondo al demando en la nederlanda parlamento], la 9-an de decembro 2010</ref> Pro diversaj kialoj, homoj kelkfoje montras naskiĝdaton kiu diferencas de sia efektiva naskiĝdato. Ĉi tiuj kialoj inkluzivas: * Evitado de [[Konskripcio|deviga militservo]] per prezento de naskiĝdato pli posta ol la fakta dato. * Deziro aliĝi, kiu kaŭzas, ke naskiĝdato estas montrata pli frue ol la fakta dato. * Akiri redukton de puno per prezento de naskiĝdato indikanta, ke la akuzito estas neplenaĝulo. * Elektante simbolan naskiĝdaton (ekz. [[festotago]] aŭ [[feritago]]). * Plenumo de la sojlaj kondiĉoj por dungado: Iafoje homoj junuliĝas kaj iafoje plenkreskuliĝas - laŭ la eksplicitaj aŭ implicaj kondiĉoj de dungado (kvankam en multaj landoj la leĝo malpermesas diskriminacion bazitan sur aĝo en dungado). == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj|ReVo=dat.naskigx0o}} * [[Naskiĝtago]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝtagoj]] [[Kategorio:Homa disvolvo]] lg107vkwiiwi2t0y7b8h7vxp9bnaqln 0 947023 9404553 2026-06-16T13:18:49Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Naskiĝtago]] 9404553 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Naskiĝtago]] 5145re885vsn7wjcgiiieolfwd02q36 1 947024 9404561 2026-06-16T13:22:37Z Sj1mor 12103 /* Ekzemplo de nomiga transformo en/per esperanto */ nova sekcio 9404561 wikitext text/x-wiki == Ekzemplo de nomiga transformo en/per esperanto == [[Martinluterkinga Tagofesto]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:22, 16 jun. 2026 (UTC) 8j1z4bhhk45oaq55c2hyqcpbmfv31kv 0 947025 9404566 2026-06-16T13:25:43Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Vodevilo]] 9404566 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[vodevilo]] ml4xn0wm6q19ct6cxs1di30ipqrt13u 6 947026 9404569 2026-06-16T13:30:04Z Claudio Pistilli 25073 Originala dosiero:https://www.google.com.br/books/edition/Brevis_cometarum_explicatio/zFpRAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover "Brevis cometarum explicatio", verko eldonita en [[1556]]. 9404569 wikitext text/x-wiki == Resumo == Originala dosiero:https://www.google.com.br/books/edition/Brevis_cometarum_explicatio/zFpRAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover "Brevis cometarum explicatio", verko eldonita en [[1556]]. == Permesiloj: == {{PD-old}} o4wwxfil6taiv4fkok93az6nyk7e353 0 947027 9404574 2026-06-16T13:35:36Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = {{paĝonomo}} |Bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |Speco = ĉiutaga |Formato = |Establodato = [[1932]] |Posedanto = |Politiko = |Stabo = |Redaktisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} |Retejo = {{oficiala retejo}} ({{fi}}) |Lingvo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}]] |ISSN = {{#invoke:Wikidata|claim|P7363}} }} '''Savon Sanomat''' estas [[finna]] [[ĵurnalo]..." 9404574 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = {{paĝonomo}} |Bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |Speco = ĉiutaga |Formato = |Establodato = [[1932]] |Posedanto = |Politiko = |Stabo = |Redaktisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} |Retejo = {{oficiala retejo}} ({{fi}}) |Lingvo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}]] |ISSN = {{#invoke:Wikidata|claim|P7363}} }} '''Savon Sanomat''' estas [[finna]] [[ĵurnalo]], kio aperas en [[Kuopio]]. Ĝi estas fondita en 1932. La ĵurnalon publikigas Savon Media Oy, kion posedas Keskisuomalainen Oyj. La unua disdona areo estas [[Norda Savonio]] kaj norda areo de [[Suda Savonio]]. == Eksteraj rilatoj == * {{oficiala retejo}} ({{sv}}) <!-- [[dosiero:Kuopion kaupungintalo.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la urbodomo de [[Kuopio]], kie aperas la ĉiutaga gazeto}}]] --> {{ĝermo|gazeto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj gazetoj]] 8k7hj2c9m4qi1rgto9an67h1l879lrg 9404586 9404574 2026-06-16T13:46:13Z ThomasPusch 1869 9404586 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = {{paĝonomo}} |Bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Speco = ĉiutaga |Formato = |Establodato = [[1932]] |Posedanto = |Politiko = |Stabo = |Redaktisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} |Retejo = {{oficiala retejo}} ({{fi}}) |Lingvo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}]] |ISSN = {{#invoke:Wikidata|claim|P7363}} }} '''Ilta-Sanomat''' (finne, en traduko "vesperaj novaĵoj" aŭ, se oni volas tute kopii la finnlinvan titolan dezajnon, "vesper-novaĵoj") estas [[finna]] tutlande legata [[ĵurnalo]], kio aperas en [[Helsinko]]. Ĝi estas fondita en 1932. La ĵurnalon publikigas la amaskomunikila konzerno ''Sanomat'' Oyj. == Eksteraj rilatoj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) <!-- [[dosiero:Kuopion kaupungintalo.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la urbodomo de [[Kuopio]], kie aperas la ĉiutaga gazeto}}]] --> {{ĝermo|gazeto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj gazetoj]] cc6ceko8a0bc2n9dqvzjs7sywmlmuyn 9404591 9404586 2026-06-16T13:53:31Z ThomasPusch 1869 9404591 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = {{paĝonomo}} |Bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Speco = ĉiutaga |Formato = |Establodato = [[1932]] |Posedanto = |Politiko = |Stabo = |Redaktisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} |Retejo = {{oficiala retejo}} ({{fi}}) |Lingvo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}]] |ISSN = {{#invoke:Wikidata|claim|P7363}} }} '''Ilta-Sanomat''' (finne, en traduko "vesperaj novaĵoj" aŭ, se oni volas tute kopii la finnlinvan titolan dezajnon, "vesper-novaĵoj") estas [[finna]] tutlande legata [[ĵurnalo]]. Ĝi estas fondita en 1932, kaj aperas en [[Helsinko]]. La ĵurnalon publikigas la amaskomunikila konzerno ''Sanomat'' Oyj. == Eksteraj rilatoj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) <!-- [[dosiero:Kuopion kaupungintalo.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la urbodomo de [[Kuopio]], kie aperas la ĉiutaga gazeto}}]] --> {{ĝermo|gazeto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj gazetoj]] tnqz4pla7y70hyvdtij8qc376g700hz 9404631 9404591 2026-06-16T14:28:22Z ThomasPusch 1869 9404631 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = {{paĝonomo}} |Bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Speco = ĉiutaga |Formato = |Establodato = [[1932]] |Posedanto = |Politiko = |Stabo = |Redaktisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} |Retejo = {{oficiala retejo}} ({{fi}}) |Lingvo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}]] |ISSN = {{#invoke:Wikidata|claim|P7363}} }} '''Ilta-Sanomat''' (finne, en traduko "vesperaj novaĵoj" aŭ, se oni volas tute kopii la finnlinvan titolan dezajnon, "vesper-novaĵoj") estas [[finna]] tutlande legata [[ĵurnalo]], kiu aperas en [[Helsinko]]. Ĝi estas fondita en 1932. Ĝia eldonkvanto en 2000 estis preskaŭ 215 000, sed malpliiĝis en la lastaj jaroj kaj atingis nur ĉirkaŭ 118 350 ekzemplerojn en 2013 - dum la sekvaj jaroj daŭris tiu tendenco, kiu trafas ĉiujn tradicie presitajn gazetojn, konsiderante ke la [[interreto]] kaj ankaŭ specifaj [[socia retejo|sociaj retejoj]] daŭre plifortiĝas. La ĵurnalon publikigas la amaskomunikila konzerno ''Sanomat'' Oyj. == Eksteraj rilatoj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) {{ĝermo|gazeto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj gazetoj]] gef9ooayeflanwliqabcanxwi04rzk6 9404844 9404631 2026-06-16T18:50:59Z ThomasPusch 1869 9404844 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = {{paĝonomo}} |Bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Speco = ĉiutaga |Formato = |Establodato = [[1932]] |Posedanto = |Politiko = |Stabo = |Redaktisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} |Retejo = {{oficiala retejo}} ({{fi}}) |Lingvo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}]] |ISSN = {{#invoke:Wikidata|claim|P7363}} }} '''Ilta-Sanomat''' (finne, en traduko "vesperaj novaĵoj" aŭ, se oni volas tute kopii la finnlinvan titolan dezajnon, "vesper-novaĵoj") estas [[finna]] tutlande legata [[taggazeto]], kiu aperas en [[Helsinko]]. Ĝi estas fondita en 1932. Ĝia eldonkvanto en 2000 estis preskaŭ 215 000, sed malpliiĝis en la lastaj jaroj kaj atingis nur ĉirkaŭ 118 350 ekzemplerojn en 2013 - dum la sekvaj jaroj daŭris tiu tendenco, kiu trafas ĉiujn tradicie presitajn gazetojn, konsiderante ke la [[interreto]] kaj ankaŭ specifaj [[socia retejo|sociaj retejoj]] daŭre plifortiĝas. La gazeton publikigas la amaskomunikila konzerno ''Sanomat'' Oyj. == Eksteraj rilatoj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) {{ĝermo|gazeto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj gazetoj]] h99emui7qat14zy3g78wdnbrdiu4501 9404846 9404844 2026-06-16T18:53:22Z ThomasPusch 1869 9404846 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = {{paĝonomo}} |Bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Speco = ĉiutaga |Formato = |Establodato = [[1932]] |Posedanto = |Politiko = |Stabo = |Redaktisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} |Retejo = {{oficiala retejo}} ({{fi}}) |Lingvo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}]] |ISSN = {{#invoke:Wikidata|claim|P7363}} }} '''Ilta-Sanomat''' (finne, en traduko "vesperaj novaĵoj" aŭ, se oni volas tute kopii la finnlinvan titolan dezajnon, "vesper-novaĵoj") estas [[finna]] tutlande legata [[taggazeto]], kiu aperas en [[Helsinko]]. Ĝi estas fondita en 1932. Ĝia eldonkvanto en 2000 estis preskaŭ 215 000, sed malpliiĝis en la lastaj jaroj kaj atingis nur ĉirkaŭ 118 350 ekzemplerojn en 2013 - dum la sekvaj jaroj daŭris tiu tendenco, kiu trafas ĉiujn tradicie presitajn gazetojn, konsiderante ke la [[interreto]] kaj ankaŭ specifaj [[socia retejo|sociaj retejoj]] daŭre plifortiĝas. La gazeton publikigas la amaskomunikila konzerno ''Sanomat'' Oyj. == Vidu ankaŭ == * [[Helsingin Sanomat]] == Eksteraj rilatoj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) {{ĝermo|gazeto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj gazetoj]] [[Kategorio:Helsinko]] lnky5okyfxupgj1d137l4z7wunj56c9 0 947028 9404592 2026-06-16T13:53:44Z Claudio Pistilli 25073 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Benedictus Aretius<br>([[1505]] - [[1574]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Benedicti Aretij (1505-1574).png |priskribo =Pri la Nova Testamento de nia Sinjoro Jesuo Kristo, komentaĵo de la plej klera Benedikto de Aretio el Berno, 1618. |dato de naskiĝo =[[1505]] |loko de naskiĝo =[[Bätterkinden]], Kantono Be..." 9404592 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Benedictus Aretius<br>([[1505]] - [[1574]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Benedicti Aretij (1505-1574).png |priskribo =Pri la Nova Testamento de nia Sinjoro Jesuo Kristo, komentaĵo de la plej klera Benedikto de Aretio el Berno, 1618. |dato de naskiĝo =[[1505]] |loko de naskiĝo =[[Bätterkinden]], [[Kantono Berno]], [[Svisio]] |dato de morto =[[22-an de marto]] [[1574]] |loko de morto =[[Berno]], [[Svisio]] | alma_mater =* [[Universitato de Strasburgo]], [[Universitato de Marburgo]] }} <big>'''Benedikto Aretjos'''</big> aŭ <big>'''Benedict Marti'''</big> estis svisa filozofo, protestanta teologo, botanikisto, pedagogo, geografo, naturalisto, botanikisto, latinisto, hebreisto, helenisto kaj reformaciisto de la 16-a jarcento.<ref>[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/010508/2001-08-29/ Historia Vortaro de Svislando]</ref> Benedikto estis filo de sacerdoto el Bätterkinden. Li edziĝis kun Verena Rigodi en 1551. Post siaj skolastikaj kaj teologiaj studoj en Berno, li pasigis tempon en Strasburgo kaj Marburgo, kie li fariĝis profesoro pri Logiko kaj Dialektiko en 1548.<ref>[https://calvinandcalvinism.wordpress.com/2009/05/26/benedictus-aretius-1505-1574-on-the-death-of-christ/ Calvin and Calvinism]</ref> Post sia reveno al Berno (1549), li estris la latinan lernejon, fariĝante profesoro pri la greka kaj la latina en 1553 kaj profesoro pri Teologio en 1563. [[Dosiero:Benedictus_Aretius.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>Ikonografia bildo de Benedikto Aretjo (1505-1574)</center>]] [[Dosiero:Benedicti Aretij (1505-1574) 1.png|eta|300ra|maldekstre|<center>"Brevis cometarum explicatio", verko eldonita en [[1556]].</center>]] La humanisto kaj bone edukita Benedikto Aretius (komentario pri Pindaro), kune kun [[:de:Johannes Haller der Jüngere|Johannes Haller]] (1523-1575) kaj [[Wolfgang Musculus]], decide formis la bernan eklezion de sia tempo. Kiel teologo, Aretius, kiu forte argumentis el biblia perspektivo kaj estis influita de la interliga teologio de [[Zvinglo|Zwingli]] kaj [[Heinrich Bullinger]] (1504-1575), kaj kiu helenigis sian originan nomon, distingiĝis, interalie, kiel aŭtoro de bibliaj komentarioj kaj la verko "Theologiae Problemata". Eminenta botanikisto kun internacia renomo (rilate al la plantgenro Aretia), aŭtoro de priskribo de la alpa flaŭro de Stockhorn kaj Niesen, plantis tabakon en sia ĝardeno baldaŭ post ĝia apero en Eŭropo. ==Verkaro== * [https://www.google.com.br/books/edition/Genealogiae_deorum/UZK7zQEACAAJ?hl=en Genealogiae deorum] [[1487]] * Stocc-Hornii et Nessi descriptio (Beschreibung der Berge Stockhorn und Niesen am Thunersee, Strasburgo [[1561]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Partitiones_methodicae_Grammaticae_Ebrea/O-csFxon-n0C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Partitiones methodicae Grammaticae Ebreae], [[1561]] * Valentini Gentilis justo capiti supplicio Bernae affecti brevis historia et contra ejusdem blasphemias orthodoxa defensio articuli de s. trinitate [[Gento (urbo)|Gento]] [[1567]] * Examen theologicum. Lausanne [[1572]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_Medicamentorum_Simplicium_Gradibus_Et/sEY6AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover De Medicamentorum Simplicium Gradibus Et Compositionibus], [[1572]] * Theologiae problemata, h. e. loci communes christianae religionis, brevi methodo explicati. Bern 1573; [[1591]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Examen_theologicum/UOI7AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Examen theologicum], [[1578]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Problemata_theologica/HeNDAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Problemata theologica], [[1578]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_secundam_epistolam_d_Paul/9PoBfau3lboC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in secundam epistolam d. Pauli ad Corinthios], [[1579]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_sacram_actuum_apostolicor/DaFoAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in sacram actuum apostolicorum historiam], [[1579]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_Epistolas_canonicas/QVFYAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in Epistolas canonicas], [[1579]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_Epistolam_D_Pauli_ad_Roma/6D4rkWmeSO8C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in Epistolam D. Pauli ad Romanos], [[1579]] * Novum Testamentum commentariis B. A. explanatum. [[1580]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_quatuor_Evangelistas/E-NDAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in quatuor Evangelistas], [[1580]]* [https://books.google.com.br/books/about/Commentarii_absolutissimi_in_Pindari_Oly.html?id=gKFpRAAACAAJ&redir_esc=y Commentarii absolutissimi in Pindari, Olympia, Pythia, Nemea, Isthonia], [[1587]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Lectiones_septem_de_coena_Domini/AkZuul7Vs8IC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Lectiones septem de coena Domini], [[1581]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_Apocalypsin_D_Joannis_apo/AvqWQBZK_wEC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in Apocalypsin D. Joannis apostoli], [[1581]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Loci_communes_Christianae_religionis/vzpjAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Loci communes Christianae religionis], [[1617]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Theologiae_problemata/iTvsMv9d42cC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Theologiae problemata], [[1617]] * Kommentar über den Pentateuch und Psalter. [[1618]] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Mortintoj la 22-an de marto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1505]] [[Kategorio:Mortintoj en 1574]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Portugalio]] [[Kategorio:Mortintoj en Portugalio]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Svisaj reformistoj]] [[Kategorio:Svisaj religiuloj]] [[Kategorio:Svisaj helenistoj]] [[Kategorio:Svisaj hebreistoj]] [[Kategorio:Svisaj latinistoj]] [[Kategorio:Svisaj naturalistoj]] {{DEFAŬLTORDIGO:Benedictus Aretius}} dbomnls0szs419jgcofbxpgga71u9qa 9404595 9404592 2026-06-16T13:57:33Z Claudio Pistilli 25073 9404595 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Benedictus Aretius<br>([[1505]] - [[1574]])<br>[[Reformacio|Protestanta reformisto]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Benedicti Aretij (1505-1574).png |priskribo =Pri la Nova Testamento de nia Sinjoro Jesuo Kristo, komentaĵo de la plej klera Benedikto de Aretio el Berno, 1618. |dato de naskiĝo =[[1505]] |loko de naskiĝo =[[Bätterkinden]], [[Kantono Berno]], [[Svisio]] |dato de morto =[[22-an de marto]] [[1574]] |loko de morto =[[Berno]], [[Svisio]] | alma_mater =* [[Universitato de Strasburgo]], [[Universitato de Marburgo]] }} <big>'''Benedikto Aretjos'''</big> aŭ <big>'''Benedict Marti'''</big> estis svisa filozofo, protestanta teologo, botanikisto, pedagogo, geografo, naturalisto, botanikisto, latinisto, hebreisto, helenisto kaj reformaciisto de la 16-a jarcento.<ref>[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/010508/2001-08-29/ Historia Vortaro de Svislando]</ref> Benedikto estis filo de sacerdoto el Bätterkinden. Li edziĝis kun Verena Rigodi en 1551. Post siaj skolastikaj kaj teologiaj studoj en Berno, li pasigis tempon en Strasburgo kaj Marburgo, kie li fariĝis profesoro pri Logiko kaj Dialektiko en 1548.<ref>[https://calvinandcalvinism.wordpress.com/2009/05/26/benedictus-aretius-1505-1574-on-the-death-of-christ/ Calvin and Calvinism]</ref> Post sia reveno al Berno (1549), li estris la latinan lernejon, fariĝante profesoro pri la greka kaj la latina en 1553 kaj profesoro pri Teologio en 1563. [[Dosiero:Benedictus_Aretius.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>Ikonografia bildo de Benedikto Aretjo (1505-1574)</center>]] [[Dosiero:Benedicti Aretij (1505-1574) 1.png|eta|300ra|maldekstre|<center>"Brevis cometarum explicatio", verko eldonita en [[1556]].</center>]] La humanisto kaj bone edukita Benedikto Aretius (komentario pri Pindaro), kune kun [[:de:Johannes Haller der Jüngere|Johannes Haller]] (1523-1575) kaj [[Wolfgang Musculus]], decide formis la bernan eklezion de sia tempo. Kiel teologo, Aretius, kiu forte argumentis el biblia perspektivo kaj estis influita de la interliga teologio de [[Zvinglo|Zwingli]] kaj [[Heinrich Bullinger]] (1504-1575), kaj kiu helenigis sian originan nomon, distingiĝis, interalie, kiel aŭtoro de bibliaj komentarioj kaj la verko "Theologiae Problemata". Eminenta botanikisto kun internacia renomo (rilate al la plantgenro Aretia), aŭtoro de priskribo de la alpa flaŭro de Stockhorn kaj Niesen, plantis tabakon en sia ĝardeno baldaŭ post ĝia apero en Eŭropo. ==Verkaro== * [https://www.google.com.br/books/edition/Genealogiae_deorum/UZK7zQEACAAJ?hl=en Genealogiae deorum] [[1487]] * Stocc-Hornii et Nessi descriptio (Beschreibung der Berge Stockhorn und Niesen am Thunersee, Strasburgo [[1561]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Partitiones_methodicae_Grammaticae_Ebrea/O-csFxon-n0C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Partitiones methodicae Grammaticae Ebreae], [[1561]] * Valentini Gentilis justo capiti supplicio Bernae affecti brevis historia et contra ejusdem blasphemias orthodoxa defensio articuli de s. trinitate [[Gento (urbo)|Gento]] [[1567]] * Examen theologicum. Lausanne [[1572]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_Medicamentorum_Simplicium_Gradibus_Et/sEY6AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover De Medicamentorum Simplicium Gradibus Et Compositionibus], [[1572]] * Theologiae problemata, h. e. loci communes christianae religionis, brevi methodo explicati. Bern 1573; [[1591]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Examen_theologicum/UOI7AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Examen theologicum], [[1578]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Problemata_theologica/HeNDAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Problemata theologica], [[1578]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_secundam_epistolam_d_Paul/9PoBfau3lboC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in secundam epistolam d. Pauli ad Corinthios], [[1579]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_sacram_actuum_apostolicor/DaFoAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in sacram actuum apostolicorum historiam], [[1579]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_Epistolas_canonicas/QVFYAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in Epistolas canonicas], [[1579]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_Epistolam_D_Pauli_ad_Roma/6D4rkWmeSO8C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in Epistolam D. Pauli ad Romanos], [[1579]] * Novum Testamentum commentariis B. A. explanatum. [[1580]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_quatuor_Evangelistas/E-NDAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in quatuor Evangelistas], [[1580]]* [https://books.google.com.br/books/about/Commentarii_absolutissimi_in_Pindari_Oly.html?id=gKFpRAAACAAJ&redir_esc=y Commentarii absolutissimi in Pindari, Olympia, Pythia, Nemea, Isthonia], [[1587]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Lectiones_septem_de_coena_Domini/AkZuul7Vs8IC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Lectiones septem de coena Domini], [[1581]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_Apocalypsin_D_Joannis_apo/AvqWQBZK_wEC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in Apocalypsin D. Joannis apostoli], [[1581]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Loci_communes_Christianae_religionis/vzpjAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Loci communes Christianae religionis], [[1617]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Theologiae_problemata/iTvsMv9d42cC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Theologiae problemata], [[1617]] * Kommentar über den Pentateuch und Psalter. [[1618]] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Mortintoj la 22-an de marto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1505]] [[Kategorio:Mortintoj en 1574]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Portugalio]] [[Kategorio:Mortintoj en Portugalio]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Svisaj reformistoj]] [[Kategorio:Svisaj religiuloj]] [[Kategorio:Svisaj helenistoj]] [[Kategorio:Svisaj hebreistoj]] [[Kategorio:Svisaj latinistoj]] [[Kategorio:Svisaj naturalistoj]] {{DEFAŬLTORDIGO:Benedictus Aretius}} qc84z9ieefge5sl3urtmrgeug0pe1ca 9404691 9404595 2026-06-16T15:50:14Z Claudio Pistilli 25073 /* Referencoj */ 9404691 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Benedictus Aretius<br>([[1505]] - [[1574]])<br>[[Reformacio|Protestanta reformisto]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Benedicti Aretij (1505-1574).png |priskribo =Pri la Nova Testamento de nia Sinjoro Jesuo Kristo, komentaĵo de la plej klera Benedikto de Aretio el Berno, 1618. |dato de naskiĝo =[[1505]] |loko de naskiĝo =[[Bätterkinden]], [[Kantono Berno]], [[Svisio]] |dato de morto =[[22-an de marto]] [[1574]] |loko de morto =[[Berno]], [[Svisio]] | alma_mater =* [[Universitato de Strasburgo]], [[Universitato de Marburgo]] }} <big>'''Benedikto Aretjos'''</big> aŭ <big>'''Benedict Marti'''</big> estis svisa filozofo, protestanta teologo, botanikisto, pedagogo, geografo, naturalisto, botanikisto, latinisto, hebreisto, helenisto kaj reformaciisto de la 16-a jarcento.<ref>[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/010508/2001-08-29/ Historia Vortaro de Svislando]</ref> Benedikto estis filo de sacerdoto el Bätterkinden. Li edziĝis kun Verena Rigodi en 1551. Post siaj skolastikaj kaj teologiaj studoj en Berno, li pasigis tempon en Strasburgo kaj Marburgo, kie li fariĝis profesoro pri Logiko kaj Dialektiko en 1548.<ref>[https://calvinandcalvinism.wordpress.com/2009/05/26/benedictus-aretius-1505-1574-on-the-death-of-christ/ Calvin and Calvinism]</ref> Post sia reveno al Berno (1549), li estris la latinan lernejon, fariĝante profesoro pri la greka kaj la latina en 1553 kaj profesoro pri Teologio en 1563. [[Dosiero:Benedictus_Aretius.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>Ikonografia bildo de Benedikto Aretjo (1505-1574)</center>]] [[Dosiero:Benedicti Aretij (1505-1574) 1.png|eta|300ra|maldekstre|<center>"Brevis cometarum explicatio", verko eldonita en [[1556]].</center>]] La humanisto kaj bone edukita Benedikto Aretius (komentario pri Pindaro), kune kun [[:de:Johannes Haller der Jüngere|Johannes Haller]] (1523-1575) kaj [[Wolfgang Musculus]], decide formis la bernan eklezion de sia tempo. Kiel teologo, Aretius, kiu forte argumentis el biblia perspektivo kaj estis influita de la interliga teologio de [[Zvinglo|Zwingli]] kaj [[Heinrich Bullinger]] (1504-1575), kaj kiu helenigis sian originan nomon, distingiĝis, interalie, kiel aŭtoro de bibliaj komentarioj kaj la verko "Theologiae Problemata". Eminenta botanikisto kun internacia renomo (rilate al la plantgenro Aretia), aŭtoro de priskribo de la alpa flaŭro de Stockhorn kaj Niesen, plantis tabakon en sia ĝardeno baldaŭ post ĝia apero en Eŭropo. ==Verkaro== * [https://www.google.com.br/books/edition/Genealogiae_deorum/UZK7zQEACAAJ?hl=en Genealogiae deorum] [[1487]] * Stocc-Hornii et Nessi descriptio (Beschreibung der Berge Stockhorn und Niesen am Thunersee, Strasburgo [[1561]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Partitiones_methodicae_Grammaticae_Ebrea/O-csFxon-n0C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Partitiones methodicae Grammaticae Ebreae], [[1561]] * Valentini Gentilis justo capiti supplicio Bernae affecti brevis historia et contra ejusdem blasphemias orthodoxa defensio articuli de s. trinitate [[Gento (urbo)|Gento]] [[1567]] * Examen theologicum. Lausanne [[1572]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_Medicamentorum_Simplicium_Gradibus_Et/sEY6AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover De Medicamentorum Simplicium Gradibus Et Compositionibus], [[1572]] * Theologiae problemata, h. e. loci communes christianae religionis, brevi methodo explicati. Bern 1573; [[1591]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Examen_theologicum/UOI7AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Examen theologicum], [[1578]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Problemata_theologica/HeNDAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Problemata theologica], [[1578]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_secundam_epistolam_d_Paul/9PoBfau3lboC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in secundam epistolam d. Pauli ad Corinthios], [[1579]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_sacram_actuum_apostolicor/DaFoAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in sacram actuum apostolicorum historiam], [[1579]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_Epistolas_canonicas/QVFYAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in Epistolas canonicas], [[1579]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_Epistolam_D_Pauli_ad_Roma/6D4rkWmeSO8C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in Epistolam D. Pauli ad Romanos], [[1579]] * Novum Testamentum commentariis B. A. explanatum. [[1580]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_quatuor_Evangelistas/E-NDAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in quatuor Evangelistas], [[1580]]* [https://books.google.com.br/books/about/Commentarii_absolutissimi_in_Pindari_Oly.html?id=gKFpRAAACAAJ&redir_esc=y Commentarii absolutissimi in Pindari, Olympia, Pythia, Nemea, Isthonia], [[1587]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Lectiones_septem_de_coena_Domini/AkZuul7Vs8IC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Lectiones septem de coena Domini], [[1581]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentarii_in_Apocalypsin_D_Joannis_apo/AvqWQBZK_wEC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Commentarii in Apocalypsin D. Joannis apostoli], [[1581]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Loci_communes_Christianae_religionis/vzpjAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Loci communes Christianae religionis], [[1617]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Theologiae_problemata/iTvsMv9d42cC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Benedictus+Aretius%22&printsec=frontcover Theologiae problemata], [[1617]] * Kommentar über den Pentateuch und Psalter. [[1618]] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Mortintoj la 22-an de marto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1505]] [[Kategorio:Mortintoj en 1574]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Svisio]] [[Kategorio:Mortintoj en Svisio]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Svisaj reformistoj]] [[Kategorio:Svisaj religiuloj]] [[Kategorio:Svisaj helenistoj]] [[Kategorio:Svisaj hebreistoj]] [[Kategorio:Svisaj latinistoj]] [[Kategorio:Svisaj naturalistoj]] {{DEFAŬLTORDIGO:Benedictus Aretius}} i9kz4qz5hgdnr0nxfp165h9ds30q1u2 0 947029 9404593 2026-06-16T13:55:16Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:uk:Special:Redirect/revision/35504838|Місце смерті]]" 9404593 wikitext text/x-wiki La '''loko de morto''' estas unu el la ŝlosilaj [[Biografio|biografiaj]] detaloj kaj rilatas al la geografia loko kie, aŭ proksime de kie, persono [[Cerba morto|mortis]]. La loko de [[morto]] povas esti aŭ ne esti la sama kiel la loko de entombigo. == Geografia loko == La geografia loko de la morto estas indikita per loknomo, kutime administra unuo de pli malalta (urbo, urbeto, vilaĝo, vilaĝeto) aŭ pli alta (distrikto, regiono) nivelo. Iafoje temas pri loko ene de la setlejo, ekzemple hospitalo. Se la loko de la morto ne estas precize determinita, ĝi estas ĝeneraligita al la plej alta konata administra unuo, inkluzive de la lando. La opcio "nekonata" ankaŭ estas uzata se ne eblas konstati la lokon de la morto. Iafoje la loko de morto povas esti transportilo (trajno, ŝipo, aviadilo, ktp.). == Jure == La loko de la morto estas determinita de kuracisto kaj oficiale registrita sur [[Свідоцтво про смерть|mortatesto]], kiun eldonas la oficejo de la civila registro, aliaj registaraj agentejoj aŭ koncernaj institucioj. Ĉi tiu atestilo estas grava dokumento por estontaj juraj agoj. Se la persono mortis en hospitalo, la nomo de tiu hospitalo ankaŭ estas indikita sur la atestilo. == Vidu ankaŭ == * Tomboloko [[Kategorio:Morto]] [[Kategorio:Geografiaj lokoj]] [[Kategorio:Setlejoj]] [[Kategorio:Familia juro]] 7u98j3jd5bdf4n2cjzdzyml1za69rzv 0 947030 9404596 2026-06-16T13:58:43Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:he:Special:Redirect/revision/41334785|תאריך פטירה]]" 9404596 wikitext text/x-wiki La '''mortodato''' de persono estas la [[Kalendaro|dato]], kiam tiu persono [[Morto|mortis]]. Ĉi tio estas baza detalo pri la biografiaj karakterizaĵoj de persono, kaj ĝi aperas sur la mortatesto kaj la loĝantarregistro. Tra diversaj kulturoj, estas kutime indiki la [[Naskiĝdato|naskiĝdaton]] kaj [[Mortodato|mortodaton]] sur la [[tomboŝtono]]. [[Kategorio:Morto]] [[Kategorio:Homa disvolvo]] nfo955zekhdanc1zith5nwdqekksscj 0 947031 9404599 2026-06-16T14:00:30Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Ilia Ponomarenko]] al [[Ilja Ponomarenko]] 9404599 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ilja Ponomarenko]] erxirc0fgb93tii9thg2dtk4libj47h 1 947032 9404600 2026-06-16T14:06:47Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Bonvolu atenti, ke male al en la angla, en Esperanto ne eblas latinliterigi la ukrainan personan nomon Ілля per "Ilia". La litero я en Esperanto estas klare "ja", "i" entute ne estas en la vorto, kaj do la vorto en Esperanto estas aŭ "Illja", aŭ se oni ŝparas la duoblan konsonanton, ĉar tiuj en Esperanto ne antaŭvidiĝas, estas "Ilja". Plia eta tajperaro estas ke la norvega gazeto "Aftenposten" en la teksto unufoje skribiĝis tute ĝuste "Aftenposten" kaj..." 9404600 wikitext text/x-wiki Bonvolu atenti, ke male al en la angla, en Esperanto ne eblas latinliterigi la ukrainan personan nomon Ілля per "Ilia". La litero я en Esperanto estas klare "ja", "i" entute ne estas en la vorto, kaj do la vorto en Esperanto estas aŭ "Illja", aŭ se oni ŝparas la duoblan konsonanton, ĉar tiuj en Esperanto ne antaŭvidiĝas, estas "Ilja". Plia eta tajperaro estas ke la norvega gazeto "Aftenposten" en la teksto unufoje skribiĝis tute ĝuste "Aftenposten" kaj unufoje erare "Afterposten" - tio sendube nur estis eta tajperaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:06, 16 jun. 2026 (UTC) 0fv0j01m3fq8zyvjiuzcvzywls79uj5 9404601 9404600 2026-06-16T14:11:39Z ThomasPusch 1869 9404601 wikitext text/x-wiki Bonvolu atenti, ke male al en la angla, en Esperanto ne eblas latinliterigi la ukrainan personan nomon Ілля per "Ilia". La litero я en Esperanto estas klare "ja", "i" entute ne estas en la vorto, kaj do la vorto en Esperanto estas aŭ "Illja", aŭ se oni ŝparas la duoblan konsonanton, ĉar tiuj en Esperanto ne antaŭvidiĝas, estas "Ilja". Plia eta tajperaro estas ke la norvega gazeto "Aftenposten" en la teksto unufoje skribiĝis tute ĝuste "Aftenposten" kaj unufoje erare "Afterposten" - tio sendube nur estis eta tajperaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:06, 16 jun. 2026 (UTC) Plie: La ruĝaj ligiloj [[The Kyiv Independent]] kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] sendube signas tekstotitolojn kiuj meritus esperantlingvajn artikolojn. {{re|Zam du mil}} Ĉu vi volus fari ilin? 9jmkrkqnkygd98yodg3wutraignr9cv 9404602 9404601 2026-06-16T14:11:52Z ThomasPusch 1869 9404602 wikitext text/x-wiki Bonvolu atenti, ke male al en la angla, en Esperanto ne eblas latinliterigi la ukrainan personan nomon Ілля per "Ilia". La litero я en Esperanto estas klare "ja", "i" entute ne estas en la vorto, kaj do la vorto en Esperanto estas aŭ "Illja", aŭ se oni ŝparas la duoblan konsonanton, ĉar tiuj en Esperanto ne antaŭvidiĝas, estas "Ilja". Plia eta tajperaro estas ke la norvega gazeto "Aftenposten" en la teksto unufoje skribiĝis tute ĝuste "Aftenposten" kaj unufoje erare "Afterposten" - tio sendube nur estis eta tajperaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:06, 16 jun. 2026 (UTC) Plie: La ruĝaj ligiloj [[The Kyiv Independent]] kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] sendube signas tekstotitolojn kiuj meritus esperantlingvajn artikolojn. {{re|Zam du mil}} Ĉu vi volus fari ilin? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 16 jun. 2026 (UTC) 3e61jqbksgjubflo3sbn8w766xfiy49 9404834 9404602 2026-06-16T18:46:11Z ThomasPusch 1869 9404834 wikitext text/x-wiki Bonvolu atenti, ke male al en la angla, en Esperanto ne eblas latinliterigi la ukrainan personan nomon Ілля per "Ilia". La litero я en Esperanto estas klare "ja", "i" entute ne estas en la vorto, kaj do la vorto en Esperanto estas aŭ "Illja", aŭ se oni ŝparas la duoblan konsonanton, ĉar tiuj en Esperanto ne antaŭvidiĝas, estas "Ilja". Plia eta tajperaro estas ke la norvega gazeto "Aftenposten" en la teksto unufoje skribiĝis tute ĝuste "Aftenposten" kaj unufoje erare "Afterposten" - tio sendube nur estis eta tajperaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:06, 16 jun. 2026 (UTC) Plie: La ruĝaj ligiloj [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]) sendube signas tekstotitolojn kiuj meritus esperantlingvajn artikolojn. {{re|Zam du mil}} Ĉu vi volus fari ilin? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 16 jun. 2026 (UTC) 9hlabi78i0tj32do42lzhkpu5gaznia 0 947033 9404605 2026-06-16T14:14:38Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1359655880|Vozinha]]" 9404605 wikitext text/x-wiki '''Josimar José Évora Dias''' (naskiĝis la 3-an de junion 1986), konata kiel '''Vozinha''' ( {{IPA|kea|vɔ.ˈzi.ɲɐ|lang}}), estas kaboverda profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Futbala golulo|golulo]] por la klubo Chaves de Liga Portugal 2 kaj la kaboverda nacia teamo. La klubkariero de Vozinha konsistis el periodoj en Kabo-Verdo, Angolo, Moldavio, Portugalio, Kipro kaj Slovakio. Plena internacia ludanto ekde 2012, kaj la dua plej alt-gajnanta ĉap- gajnanto en la historio de la Kabo-Verda nacia teamo, li ludis en kvin gravaj internaciaj turniroj: la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2013, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] kaj [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]], kaj la [[Futbala Mondpokalo]] en [[Futbala Mondpokalo 2026|2026]]. * {{NFT player|48673}} [[Kategorio:Kapverdaj futbalistoj]] t5mwtzpscwtj8vrbwbfkbg9caroplg0 9404606 9404605 2026-06-16T14:15:21Z Sj1mor 12103 9404606 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Josimar José Évora Dias''' (naskiĝis la 3-an de junion 1986), konata kiel '''Vozinha''' ( {{IPA|kea|vɔ.ˈzi.ɲɐ|lang}}), estas kaboverda profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Futbala golulo|golulo]] por la klubo Chaves de Liga Portugal 2 kaj la kaboverda nacia teamo. La klubkariero de Vozinha konsistis el periodoj en Kabo-Verdo, Angolo, Moldavio, Portugalio, Kipro kaj Slovakio. Plena internacia ludanto ekde 2012, kaj la dua plej alt-gajnanta ĉap- gajnanto en la historio de la Kabo-Verda nacia teamo, li ludis en kvin gravaj internaciaj turniroj: la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2013, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] kaj [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]], kaj la [[Futbala Mondpokalo]] en [[Futbala Mondpokalo 2026|2026]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{NFT player|48673}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Kapverdaj futbalistoj]] m6znymf9ni15dbay628759kdpwow0ad 9404608 9404606 2026-06-16T14:15:34Z Sj1mor 12103 9404608 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Josimar José Évora Dias''' (naskiĝis la 3-an de junion 1986), konata kiel '''Vozinha''' ({{IPA|vɔ.ˈzi.ɲɐ|lang}}), estas kaboverda profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Futbala golulo|golulo]] por la klubo Chaves de Liga Portugal 2 kaj la kaboverda nacia teamo. La klubkariero de Vozinha konsistis el periodoj en Kabo-Verdo, Angolo, Moldavio, Portugalio, Kipro kaj Slovakio. Plena internacia ludanto ekde 2012, kaj la dua plej alt-gajnanta ĉap- gajnanto en la historio de la Kabo-Verda nacia teamo, li ludis en kvin gravaj internaciaj turniroj: la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2013, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] kaj [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]], kaj la [[Futbala Mondpokalo]] en [[Futbala Mondpokalo 2026|2026]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{NFT player|48673}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Kapverdaj futbalistoj]] lgr3ug6t6rbhwc405zu2zjs8hmuh2ek 9404610 9404608 2026-06-16T14:15:46Z Sj1mor 12103 9404610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Josimar José Évora Dias''' (naskiĝis la 3-an de junion 1986), konata kiel '''Vozinha''' ({{IPA|vɔ.ˈzi.ɲɐ}}), estas kaboverda profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Futbala golulo|golulo]] por la klubo Chaves de Liga Portugal 2 kaj la kaboverda nacia teamo. La klubkariero de Vozinha konsistis el periodoj en Kabo-Verdo, Angolo, Moldavio, Portugalio, Kipro kaj Slovakio. Plena internacia ludanto ekde 2012, kaj la dua plej alt-gajnanta ĉap- gajnanto en la historio de la Kabo-Verda nacia teamo, li ludis en kvin gravaj internaciaj turniroj: la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2013, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] kaj [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]], kaj la [[Futbala Mondpokalo]] en [[Futbala Mondpokalo 2026|2026]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{NFT player|48673}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Kapverdaj futbalistoj]] asgr0zi48w2ijkx0hxr2l2q47m7odiv 9404615 9404610 2026-06-16T14:23:08Z Sj1mor 12103 9404615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Josimar José Évora Dias''' (naskiĝis la 3-an de junion 1986), konata kiel '''Vozinha''' ({{IPA|vɔ.ˈzi.ɲɐ}}), estas kaboverda profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Futbala golulo|golulo]] por la klubo Chaves de Liga Portugal 2 kaj la kaboverda nacia teamo. La klubkariero de Vozinha konsistis el periodoj en Kabo-Verdo, Angolo, Moldavio, Portugalio, Kipro kaj Slovakio. Plena internacia ludanto ekde 2012, kaj la dua plej alt-gajnanta ĉap- gajnanto en la historio de la Kabo-Verda nacia teamo, li ludis en kvin gravaj internaciaj turniroj: la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2013, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] kaj [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]],<ref>{{Cite news|title=Nations Cup 2013: Cape Verde name squad|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20769184|work=BBC Sport|date=2012-12-18|access-date=2026-06-15|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|title=CONVOCADOS CAN 2015|url=http://www.fcf.cv/pt/index.php/noticias/93-convocados-can-2015|access-date=2026-06-15|language=pt-PT|first=Filipe|last=Mandl}}</ref> <ref>[https://www.espn.com/soccer/cape-verde-islands/story/4555552/cape-verde-include-veteran-quartet-for-afcon Cape Verde include veteran quartet for AFCON], www.espn.com</ref><ref>[https://fcf.cv/can-2023-os-26-convocados/ CAN 2023: Os 26 convocados], Federação Cabo-verdiana de Futebol, ‏2023-12-28 ({{Pt}})</ref> kaj la [[Futbala Mondpokalo]] en [[Futbala Mondpokalo 2026|2026]].<ref>[https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ Convocados para o Mundial 2026], Federação Cabo-verdiana de Futebol, ‏2026-05-18 ({{Pt}})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{NFT player|48673}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Kapverdaj futbalistoj]] g2sonyeer2k9fbueycq62w0s21qiz50 9404617 9404615 2026-06-16T14:24:04Z Sj1mor 12103 9404617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Josimar José Évora DIAS''' (naskiĝis la 3-an de junio 1986), konata kiel '''Vozinha''' ({{IPA|vɔ.ˈzi.ɲɐ}}), estas kaboverda profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Futbala golulo|golulo]] por la klubo Chaves de Liga Portugal 2 kaj la kaboverda nacia teamo. La klubkariero de Vozinha konsistis el periodoj en Kabo-Verdo, Angolo, Moldavio, Portugalio, Kipro kaj Slovakio. Plena internacia ludanto ekde 2012, kaj la dua plej alt-gajnanta ĉap- gajnanto en la historio de la Kabo-Verda nacia teamo, li ludis en kvin gravaj internaciaj turniroj: la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2013, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] kaj [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]],<ref>{{Cite news|title=Nations Cup 2013: Cape Verde name squad|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20769184|work=BBC Sport|date=2012-12-18|access-date=2026-06-15|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|title=CONVOCADOS CAN 2015|url=http://www.fcf.cv/pt/index.php/noticias/93-convocados-can-2015|access-date=2026-06-15|language=pt-PT|first=Filipe|last=Mandl}}</ref> <ref>[https://www.espn.com/soccer/cape-verde-islands/story/4555552/cape-verde-include-veteran-quartet-for-afcon Cape Verde include veteran quartet for AFCON], www.espn.com</ref><ref>[https://fcf.cv/can-2023-os-26-convocados/ CAN 2023: Os 26 convocados], Federação Cabo-verdiana de Futebol, ‏2023-12-28 ({{Pt}})</ref> kaj la [[Futbala Mondpokalo]] en [[Futbala Mondpokalo 2026|2026]].<ref>[https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ Convocados para o Mundial 2026], Federação Cabo-verdiana de Futebol, ‏2026-05-18 ({{Pt}})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{NFT player|48673}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Kapverdaj futbalistoj]] qt6221tw5sjbx0vi7zyjcjm5rpwle6h 14 947034 9404612 2026-06-16T14:16:33Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Kapverdaj sportistoj|Futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalo en Kapverdo|Futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj laŭ landoj]]" 9404612 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Kapverdaj sportistoj|Futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalo en Kapverdo|Futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj laŭ landoj]] 6zvocuo7jqf74etg05pxtguu5w0hqmp 0 947035 9404681 2026-06-16T15:18:56Z Lu Wunsch-Rolshoven 2282 Kreita per traduko de la paĝo "[[:de:Special:Redirect/revision/267881238|SMART (Projektmanagement)]]" 9404681 wikitext text/x-wiki La formulado de celoj laŭ la '''SMART'''-kriterioj havas certajn ecojn: La celo devas esti (ekzemple) '''S'''pecifa, '''M'''ezurebla, '''A'''tingebla, '''R'''ealeca kaj '''T'''empo-ligita; diversaj aŭtoroj donis malsamajn longigojn al la kvin literoj (vd. sube). La koncepton unue formulis la administrada konsultisto kaj entreprenisto [[George T. Doran]] (1939–2011). Ĝi servas kiel gvidlinio por difini celojn kaj interkonsentojn pri celoj en [[projekt-administrado]], gvidado de kunlaborantoj kaj evoluigo de iliaj kapabloj. La postuloj pri bona celinterkonsento baziĝas je la establitaj rezultoj de la ''Cel-Difina'' Teorio de Locke kaj Latham el 1990. Sekvante John Whitmore, ĝi ankaŭ estas nomata la formulo '''SMART-PURE-CLEAR''' . [[Kategorio:Projekt-administrado]] [[Kategorio:Administrado]] hme4lo645351e2n8x4255ljk49kl7dc 9404700 9404681 2026-06-16T16:05:18Z Lu Wunsch-Rolshoven 2282 Pliaj alineoj laŭ la germana originalo. Iom da formatigo (sed supozeble ne sufiĉe ...) 9404700 wikitext text/x-wiki La formulado de celoj laŭ la '''SMART'''-kriterioj havas certajn ecojn: La celo devas esti '''S'''pecifa, '''M'''ezurebla, '''A'''tingebla, '''R'''ealeca kaj '''T'''empo-ligita; diversaj aŭtoroj donis malsamajn longigojn al la kvin literoj (vd. la suban tabelon). La koncepton unue formulis la administrada konsultisto kaj entreprenisto George T. Doran (1939–2011).<ref>G. T. Doran. There’s a S.M.A.R.T. way to write management’s goals and objectives. Management Review. 11/70. 1981. anglalingva ISSN=0025-1895. p. 35–36, rete [https://community.mis.temple.edu/mis0855002fall2015/files/2015/10/S.M.A.R.T-Way-Management-Review.pdf]<nowiki>}}</nowiki></ref><ref>Kevin Gazzara: ''[https://www.youtube.com/watch?v=7LWbCqjLE-I SMART Goals history with Dr George Doran].'' 13a de septembro 2010</ref> Ĝi servas kiel gvidlinio por difini celojn kaj interkonsentojn pri celoj en [[projekt-administrado]], gvidado de kunlaborantoj kaj evoluigo de iliaj kapabloj. La postuloj pri bona celinterkonsento baziĝas je la establitaj rezultoj de la ''Cel-Difina'' Teorio de Locke kaj Latham el 1990. Sekvante John Whitmore, ĝi ankaŭ estas nomata la formulo '''SMART-PURE-CLEAR'''. === Detala klarigo === {| class="wikitable" |'''Litero''' |'''Signifo (Esperanto)''' |'''Signifo (angla)''' |'''Priskribo''' |'''Anglalingvaj variantoj''' |- |'''S''' |Specifa |{{Lang|en|Specific}} |La celo devas esti klare difinita. |{{Lang|en|Significant}}, {{Lang|en|Stretching}}, {{Lang|en|Simple}} |- |'''M''' |Mezurebla |{{Lang|en|Measurable}} |La celo devas esti mezurebla. |{{Lang|en|Meaningful}}, {{Lang|en|Motivational}}, {{Lang|en|Manageable}} |- |'''A''' |Atingebla |Achievable |La celo devas esti atingebla por la koncerna persono.<ref>Hugo M. Kehr, Kaspar Schattke [http://www.psy.lmu.de/soz/studium/downloads_folien/ws_09_10/muf_09_10/muf_schattke_0910.pdf] "Motivationsmanagement in der mitarbeiterorientierten Unternehmensführung". Technische Universität München. PDF; archiv-url=https://web.archive.org/web/20120523003726/http://www.psy.lmu.de/soz/studium/downloads_folien/ws_09_10/muf_09_10/muf_schattke_0910.pdf|archiv-datum=2012-05-23|abruf=2012-12-01</ref> Krome estas bone, se ĝi estas ''alloga'' kaj certe ''akceptita'' de tiu homo; iam A estis por la angla "''assignable''", do atribuebla al certa respondeculo. |{{Lang|en|Appropriate}}, Akceptita, {{Lang|en|Agreed}}, {{Lang|en|Assignable}}, {{Lang|en|Actionable}}, {{Lang|en|Ambitious}}, {{Lang|en|Aligned}}, {{Lang|en|Aspirational}}, {{Lang|en|Attainable}}, Attractive |- |'''R''' |Realeca |Reasonable |La celo estu realeca, do realigebla. |Relevant, Realistic, Resourced, Resonant |- |'''T''' |Tempo-ligita |Time-bound |Devas ekzisti klara tempa finpunkto por la realigo de la celo. |Time-oriented, Time framed, Timed, Time-based, Timeboxed, Timely, Time-Specific, Timetabled, Time limited, Trackable, Tangible |} Celo nur tiam estas formulita laŭ la SMART-kriterioj, se ĝi plenumas tiujn ĉi kvin kondiĉojn. Ekzemplo: ''Mi volas disvastigi Esperanton'' - tio ne konformas kun la kriterioj. Indas formuli ekzemple: <blockquote>Mi volas informi almenaŭ cent lernantojn inter 12 kaj 18 jaroj pri Esperanto, dum unu lerneja leciono, ene de la venontaj ses monatoj; por tio mi skribos en la venonta monato al almenaŭ dek gimnazioj en mia regiono (aŭ vizitos almenaŭ kvin gimnaziojn).</blockquote>(Kaj por atingi iom longdaŭran sukceson: ''Mi volas atingi, ke almenaŭ unu lernanto ene de du jaroj atingos la nivelon B1 kaj praktikos Esperanton internacie.)'' Indas havi * longperspektivajn celojn - montriloj, strategiaj celoj kaj * mez- kaj mallongperspektivajn celojn - taktikaj celoj. === Projektoplano === Gravas skribe noti la ''celojn'' kaj la ''taskojn'' por ĉiuj kunlaborantoj kaj koncernitoj. El tio oni kreas la projektan planon por la realigo de la celoj. Indas sekvi la realigon kaj la progreson de la projeko uzante mejloŝtonojn: * Kio estas atingita? * Ĉu eble io ŝanĝiĝis pri la celoj? Eventuale indas korekti la projektoplanon. === Fontoj === <references /> [[Kategorio:Projekt-administrado]] [[Kategorio:Administrado]] kyzgxe2jy41646qmuns8y5h0ot2nz4q 9405364 9404700 2026-06-17T10:35:27Z Lu Wunsch-Rolshoven 2282 Diversaj redaktoj kaj formatigo 9405364 wikitext text/x-wiki La formulado de celoj laŭ la '''SMART'''-kriterioj enhavu certajn ecojn: La celo devas esti - laŭ ofta formulado - '''S'''pecifa, '''M'''ezurebla, '''A'''tingebla, '''R'''ealeca kaj '''T'''empo-ligita. Diversaj aŭtoroj donis malsamajn longigojn al la kvin literoj (vd. la suban tabelon). En la praktiko ne vere estas saĝe vidi alternativon inter ekzemple ''Realeca'' kaj ''Grava'' (angle: ''Realistic'' kaj ''Relevant''); estas pli bone, ke la formulado obeu ambaŭ kriteriojn, sume do pli ol kvin. La koncepton unue formulis la administrada konsultisto kaj entreprenisto George T. Doran (1939–2011) en artikolo en nov. 1981.<ref>G. T. Doran. There’s a S.M.A.R.T. way to write management’s goals and objectives. Management Review. 11/70. 1981. anglalingva ISSN=0025-1895. p. 35–36, rete [https://community.mis.temple.edu/mis0855002fall2015/files/2015/10/S.M.A.R.T-Way-Management-Review.pdf]<nowiki>}}</nowiki></ref><ref>Kevin Gazzara: ''[https://www.youtube.com/watch?v=7LWbCqjLE-I SMART Goals history with Dr George Doran].'' 13a de septembro 2010</ref> La ideo servas kiel gvidlinio por difini celojn kaj interkonsentojn pri celoj en [[projekt-administrado]], gvidado de kunlaborantoj kaj evoluigo de iliaj kapabloj. La postuloj pri bona celinterkonsento baziĝas je la establitaj rezultoj de la ''Cel-Difina'' Teorio de Locke kaj Latham el 1990. Sekvante John Whitmore, ĝi ankaŭ estas nomata la formulo '''SMART-PURE-CLEAR'''. === Detala klarigo === {| class="wikitable" |'''Litero''' |'''Signifo (Esperanto)''' |'''Signifo (angla)''' |'''Priskribo''' |'''Anglalingvaj variantoj''' |- |'''S''' |Specifa |{{Lang|en|Specific}} |La celo devas esti klare difinita. |{{Lang|en|Significant}}, {{Lang|en|Stretching}}, {{Lang|en|Simple}} |- |'''M''' |Mezurebla |{{Lang|en|Measurable}} |La celo devas esti mezurebla. |{{Lang|en|Meaningful}}, {{Lang|en|Motivational}}, {{Lang|en|Manageable}} |- |'''A''' |Atingebla |Achievable |La celo devas esti ''atingebla'' por la koncerna persono.<ref>Hugo M. Kehr, Kaspar Schattke [http://www.psy.lmu.de/soz/studium/downloads_folien/ws_09_10/muf_09_10/muf_schattke_0910.pdf] "Motivationsmanagement in der mitarbeiterorientierten Unternehmensführung". Technische Universität München. PDF; archiv-url=https://web.archive.org/web/20120523003726/http://www.psy.lmu.de/soz/studium/downloads_folien/ws_09_10/muf_09_10/muf_schattke_0910.pdf|archiv-datum=2012-05-23|abruf=2012-12-01</ref> Krome estas bone, se ĝi estas ''alloga'' kaj certe ''akceptita'' de tiu homo. Doran mem en 1981 skribis, ke la celo estu (en la angla) "''assignable''", do ''atribuebla'' al certa homo, kiu respondecas pri la plenumo. |{{Lang|en|Appropriate}}, Akceptita, {{Lang|en|Agreed}}, {{Lang|en|Assignable}}, {{Lang|en|Actionable}}, {{Lang|en|Ambitious}}, {{Lang|en|Aligned}}, {{Lang|en|Aspirational}}, {{Lang|en|Attainable}}, Attractive |- |'''R''' |Realeca |Realistic |La celo estu ''realeca'' ("realistic" laŭ Doran) aŭ ''realigebla''. Aliaj formulis, ke ĝi estu ''relevant'', do ''grava''. |Relevant, Realistic, Resourced, Resonant |- |'''T''' |Tempo-ligita |Time-related |Devas ekzisti klara ''tempa'' ''finpunkto'' por la realigo de la celo. |Time-oriented, Time framed, Timed, Time-based, Timeboxed, Timely, Time-Specific, Timetabled, Time limited, Trackable, Tangible |} Celo nur tiam estas formulita laŭ la SMART-kriterioj, se ĝi plenumas tiujn ĉi kvin kondiĉojn. Ekzemplo: ''Mi volas disvastigi Esperanton'' - tio ne konformas kun la kriterioj. Indas formuli ekzemple: <blockquote>Mi volas informi almenaŭ cent lernantojn inter 12 kaj 18 jaroj pri Esperanto, dum unu lerneja leciono, ene de la venontaj ses monatoj; por tio mi skribos en la venonta monato al almenaŭ dek gimnazioj en mia regiono (aŭ vizitos almenaŭ kvin gimnaziojn).</blockquote>(Kaj por atingi pli longdaŭran sukceson por la kreskigo de Esperantujo: ''Mi volas atingi, ke almenaŭ unu lernanto ene de du jaroj atingos la nivelon B1 kaj praktikos Esperanton internacie.)'' === Celoj por longa, meza kaj mallonga perspektivo === Indas havi * longperspektivajn celojn - montriloj, strategiaj celoj kaj * mez- kaj mallongperspektivajn celojn - taktikaj celoj. === Projektoplano === Gravas skribe noti la ''celojn'' kaj la ''taskojn'' por ĉiuj kunlaborantoj kaj koncernitoj. El tio kreiĝas la ''projekta plano'' por la realigo de la celoj. Indas sekvi la realigon kaj la progreson de la projeko uzante ''mejloŝtonojn'': * Kio estas atingita? * Ĉu eble io ŝanĝiĝis pri la celoj? Eventuale indas korekti la projektoplanon. === Fontoj === <references /> [[Kategorio:Projekt-administrado]] [[Kategorio:Administrado]] jx2ugczyhqigavnsdg5hgoplep16i6q 0 947036 9404682 2026-06-16T15:22:14Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "'''Konrad Adolf HARTLEBEN''' (naskiĝinta la {{daton|26|8|1778}} en [[Majenco]], mortinta la {{Daton|5|4|1863}} en [[Vieno]]) estis [[germanio|germana]] eldonisto aktiva en [[aŭstria imperio|Aŭstrujo]]. ==Vivo== Estante filo de la jurprofesoro [[Franz Joseph Hartleben]] li servis en la [[Elektoepiskoplando Majenco|Majenca Regimento]] kiel kadeto (1793). Kun la familio li transloĝiĝis Vienon en 1995. En 1797 li aŭskultis jursciencajn prelegojn. Samjare li pret..." 9404682 wikitext text/x-wiki '''Konrad Adolf HARTLEBEN''' (naskiĝinta la {{daton|26|8|1778}} en [[Majenco]], mortinta la {{Daton|5|4|1863}} en [[Vieno]]) estis [[germanio|germana]] eldonisto aktiva en [[aŭstria imperio|Aŭstrujo]]. ==Vivo== Estante filo de la jurprofesoro [[Franz Joseph Hartleben]] li servis en la [[Elektoepiskoplando Majenco|Majenca Regimento]] kiel kadeto (1793). Kun la familio li transloĝiĝis Vienon en 1995. En 1797 li aŭskultis jursciencajn prelegojn. Samjare li pretis soldati kaj eniris la universitatan brigadon. Promociiĝinte je oficireco li rezignis tamen en 1798 pri armekariero pro familiaj kialoj. Li do dediĉis sin al la libro-disponigo. En 1891 li eldonis ''Malerische Darstellungen aus Österreich''. En 1802 li akriis la librofirmaoon de Sigmund von Ivanics je [[Ofen]] kaj malfermis en 1804 librovendejon en [[Peŝto]]. En la baldaŭ poste fondita eldonejo li pubikigis beletrajn kaj sciencajn vekrojn en la lingvoj germana kaj hungara. En 1844 la ĉefsidejo de la eldonejo estis translokita al Vieno. En [[Lepsiko]] ekzistis ekspeda centro. Danke al la eldono de elegante faritaj kaj bele ilustristaj verkoj (ekz. de ''Allgemeine Weltkunde'' de [[Johann Georg August Galletti]]; ''Panorama der österreichischen Monarchie''; ''Bilder-Magazin der Weltkunde''; ''Bildliche Naturgeschichte aller drei Reiche'') la firmao ekfloris. Inter la aŭtoroj menciindas ankaŭ [[Joseph von Hammer-Purgstall]] kun sia ''Geschichte des osmanischen Reiches'' k.a. Post lia morto posteulis la pranefo Adolf Hartleben. La sortimento budapeŝta estis forvendita, en 1866 ankaŭ la tiea eldonejo. En 1870, Adolf Hartleben igis la kunlaboranton Eŭgen Marx afergvidanto. Marx iĝis kompaniano en 1875 kaj en 1892 ununura posedanto de la Hartleben-eldonejo. Marx ege florigis la firmon malkovrante [[Peter Rosegger]] kaj eldonante verkojn de [[Alexandre Dumas (patro)|Alexandre Dumas]] kaj [[Jules Verne]]. Krome estis kreitaj la serioj jenaj: ''Chemisch-technische Bibliothek,'' ''Mechanisch-technische Bibliothek,'' ''Bibliothek der Sprachenkunde'' kaj ''Elektrotechnische Bibliothek''. Ili havis entute 550 volumojn ĝis la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]] kaj eldonkvanton de pli ol 1 miliono. En 1919 la filo Richard Marx († 1959) transprenis la firmon vendonte la tuton en 1950. Poste la firmao ĉefe specialiĝis pri faklibroj. ==Fonto== Rob, Walter: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd10436047X.html#ndbcontent "Hartleben, Conrad Adolf"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 7 (1966), p. 720 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deŭtsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/10436047X ligiloj ĉe DDB] {{DEFAULTSORT:Hartleben, Konrad}} [[kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1778]] [[kategorio:Mortintoj en 1863]] [[kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Majenco]] dde4qmpvhjq2c5ksbld7wikitfnpfba 9404683 9404682 2026-06-16T15:23:27Z Tirolischleioans 254019 9404683 wikitext text/x-wiki [[File:Hartleben 1.jpg|thumb|eldonisto Konrad Adolf Hartleben, 1846]] '''Konrad Adolf HARTLEBEN''' (naskiĝinta la {{daton|26|8|1778}} en [[Majenco]], mortinta la {{Daton|5|4|1863}} en [[Vieno]]) estis [[germanio|germana]] eldonisto aktiva en [[aŭstria imperio|Aŭstrujo]]. ==Vivo== Estante filo de la jurprofesoro [[Franz Joseph Hartleben]] li servis en la [[Elektoepiskoplando Majenco|Majenca Regimento]] kiel kadeto (1793). Kun la familio li transloĝiĝis Vienon en 1995. En 1797 li aŭskultis jursciencajn prelegojn. Samjare li pretis soldati kaj eniris la universitatan brigadon. Promociiĝinte je oficireco li rezignis tamen en 1798 pri armekariero pro familiaj kialoj. Li do dediĉis sin al la libro-disponigo. En 1891 li eldonis ''Malerische Darstellungen aus Österreich''. En 1802 li akriis la librofirmaoon de Sigmund von Ivanics je [[Ofen]] kaj malfermis en 1804 librovendejon en [[Peŝto]]. En la baldaŭ poste fondita eldonejo li pubikigis beletrajn kaj sciencajn vekrojn en la lingvoj germana kaj hungara. En 1844 la ĉefsidejo de la eldonejo estis translokita al Vieno. En [[Lepsiko]] ekzistis ekspeda centro. Danke al la eldono de elegante faritaj kaj bele ilustristaj verkoj (ekz. de ''Allgemeine Weltkunde'' de [[Johann Georg August Galletti]]; ''Panorama der österreichischen Monarchie''; ''Bilder-Magazin der Weltkunde''; ''Bildliche Naturgeschichte aller drei Reiche'') la firmao ekfloris. Inter la aŭtoroj menciindas ankaŭ [[Joseph von Hammer-Purgstall]] kun sia ''Geschichte des osmanischen Reiches'' k.a. Post lia morto posteulis la pranefo Adolf Hartleben. La sortimento budapeŝta estis forvendita, en 1866 ankaŭ la tiea eldonejo. En 1870, Adolf Hartleben igis la kunlaboranton Eŭgen Marx afergvidanto. Marx iĝis kompaniano en 1875 kaj en 1892 ununura posedanto de la Hartleben-eldonejo. Marx ege florigis la firmon malkovrante [[Peter Rosegger]] kaj eldonante verkojn de [[Alexandre Dumas (patro)|Alexandre Dumas]] kaj [[Jules Verne]]. Krome estis kreitaj la serioj jenaj: ''Chemisch-technische Bibliothek,'' ''Mechanisch-technische Bibliothek,'' ''Bibliothek der Sprachenkunde'' kaj ''Elektrotechnische Bibliothek''. Ili havis entute 550 volumojn ĝis la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]] kaj eldonkvanton de pli ol 1 miliono. En 1919 la filo Richard Marx († 1959) transprenis la firmon vendonte la tuton en 1950. Poste la firmao ĉefe specialiĝis pri faklibroj. ==Fonto== Rob, Walter: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd10436047X.html#ndbcontent "Hartleben, Conrad Adolf"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 7 (1966), p. 720 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deŭtsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/10436047X ligiloj ĉe DDB] {{DEFAULTSORT:Hartleben, Konrad}} [[kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1778]] [[kategorio:Mortintoj en 1863]] [[kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Majenco]] liceghhufi10u5b42tojfqi7evfkji7 9404684 9404683 2026-06-16T15:23:44Z Tirolischleioans 254019 9404684 wikitext text/x-wiki [[File:Hartleben 1.jpg|thumb|eldonisto Konrad Adolf Hartleben, 1846]] '''Konrad Adolf HARTLEBEN''' (naskiĝinta la {{daton|26|8|1778}} en [[Majenco]], mortinta la {{Daton|5|4|1863}} en [[Vieno]]) estis [[germanio|germana]] eldonisto aktiva en [[aŭstria imperio|Aŭstrujo]]. ==Vivo== Estante filo de la jurprofesoro [[Franz Joseph Hartleben]] li servis en la [[Elektoepiskoplando Majenco|Majenca Regimento]] kiel kadeto (1793). Kun la familio li transloĝiĝis Vienon en 1995. En 1797 li aŭskultis jursciencajn prelegojn. Samjare li pretis soldati kaj eniris la universitatan brigadon. Promociiĝinte je oficireco li rezignis tamen en 1798 pri armekariero pro familiaj kialoj. Li do dediĉis sin al la libro-disponigo. En 1891 li eldonis ''Malerische Darstellungen aus Österreich''. En 1802 li akriis la librofirmaoon de Sigmund von Ivanics je [[Ofen]] kaj malfermis en 1804 librovendejon en [[Peŝto]]. En la baldaŭ poste fondita eldonejo li pubikigis beletrajn kaj sciencajn verkojn en la lingvoj germana kaj hungara. En 1844 la ĉefsidejo de la eldonejo estis translokita al Vieno. En [[Lepsiko]] ekzistis ekspeda centro. Danke al la eldono de elegante faritaj kaj bele ilustristaj verkoj (ekz. de ''Allgemeine Weltkunde'' de [[Johann Georg August Galletti]]; ''Panorama der österreichischen Monarchie''; ''Bilder-Magazin der Weltkunde''; ''Bildliche Naturgeschichte aller drei Reiche'') la firmao ekfloris. Inter la aŭtoroj menciindas ankaŭ [[Joseph von Hammer-Purgstall]] kun sia ''Geschichte des osmanischen Reiches'' k.a. Post lia morto posteulis la pranefo Adolf Hartleben. La sortimento budapeŝta estis forvendita, en 1866 ankaŭ la tiea eldonejo. En 1870, Adolf Hartleben igis la kunlaboranton Eŭgen Marx afergvidanto. Marx iĝis kompaniano en 1875 kaj en 1892 ununura posedanto de la Hartleben-eldonejo. Marx ege florigis la firmon malkovrante [[Peter Rosegger]] kaj eldonante verkojn de [[Alexandre Dumas (patro)|Alexandre Dumas]] kaj [[Jules Verne]]. Krome estis kreitaj la serioj jenaj: ''Chemisch-technische Bibliothek,'' ''Mechanisch-technische Bibliothek,'' ''Bibliothek der Sprachenkunde'' kaj ''Elektrotechnische Bibliothek''. Ili havis entute 550 volumojn ĝis la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]] kaj eldonkvanton de pli ol 1 miliono. En 1919 la filo Richard Marx († 1959) transprenis la firmon vendonte la tuton en 1950. Poste la firmao ĉefe specialiĝis pri faklibroj. ==Fonto== Rob, Walter: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd10436047X.html#ndbcontent "Hartleben, Conrad Adolf"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 7 (1966), p. 720 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deŭtsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/10436047X ligiloj ĉe DDB] {{DEFAULTSORT:Hartleben, Konrad}} [[kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1778]] [[kategorio:Mortintoj en 1863]] [[kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Majenco]] hbgurdjavshgq41rnhz5y9ej4aqnue2 9404685 9404684 2026-06-16T15:25:36Z Tirolischleioans 254019 9404685 wikitext text/x-wiki [[File:Hartleben 1.jpg|thumb|eldonisto Konrad Adolf Hartleben, 1846]] '''Konrad Adolf HARTLEBEN''' (naskiĝinta la {{daton|26|8|1778}} en [[Majenco]], mortinta la {{Daton|5|4|1863}} en [[Vieno]]) estis [[germanio|germana]] eldonisto aktiva en [[aŭstria imperio|Aŭstrujo]]. ==Vivo== Estante filo de la jurprofesoro [[Franz Joseph Hartleben]] li servis en la [[Elektoepiskoplando Majenco|Majenca Regimento]] kiel kadeto (1793). Kun la familio li transloĝiĝis Vienon en 1995. En 1797 li aŭskultis jursciencajn prelegojn. Samjare li pretis soldati kaj eniris la universitatan brigadon. Promociiĝinte je oficireco li rezignis tamen en 1798 pri armekariero pro familiaj kialoj. Li do dediĉis sin al la libro-disponigo. En 1891 li eldonis ''Malerische Darstellungen aus Österreich''. En 1802 li akriis la librofirmaoon de Sigmund von Ivanics je [[Budao]] kaj malfermis en 1804 librovendejon en [[Peŝto]]. En la baldaŭ poste fondita eldonejo li pubikigis beletrajn kaj sciencajn verkojn en la lingvoj germana kaj hungara. En 1844 la ĉefsidejo de la eldonejo estis translokita al Vieno. En [[Lepsiko]] ekzistis ekspeda centro. Danke al la eldono de elegante faritaj kaj bele ilustristaj verkoj (ekz. de ''Allgemeine Weltkunde'' de [[Johann Georg August Galletti]]; ''Panorama der österreichischen Monarchie''; ''Bilder-Magazin der Weltkunde''; ''Bildliche Naturgeschichte aller drei Reiche'') la firmao ekfloris. Inter la aŭtoroj menciindas ankaŭ [[Joseph von Hammer-Purgstall]] kun sia ''Geschichte des osmanischen Reiches'' k.a. Post lia morto posteulis la pranefo Adolf Hartleben. La sortimento budapeŝta estis forvendita, en 1866 ankaŭ la tiea eldonejo. En 1870, Adolf Hartleben igis la kunlaboranton Eŭgen Marx afergvidanto. Marx iĝis kompaniano en 1875 kaj en 1892 ununura posedanto de la Hartleben-eldonejo. Marx ege florigis la firmon malkovrante [[Peter Rosegger]] kaj eldonante verkojn de [[Alexandre Dumas (patro)|Alexandre Dumas]] kaj [[Jules Verne]]. Krome estis kreitaj la serioj jenaj: ''Chemisch-technische Bibliothek,'' ''Mechanisch-technische Bibliothek,'' ''Bibliothek der Sprachenkunde'' kaj ''Elektrotechnische Bibliothek''. Ili havis entute 550 volumojn ĝis la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]] kaj eldonkvanton de pli ol 1 miliono. En 1919 la filo Richard Marx († 1959) transprenis la firmon vendonte la tuton en 1950. Poste la firmao ĉefe specialiĝis pri faklibroj. ==Fonto== Rob, Walter: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd10436047X.html#ndbcontent "Hartleben, Conrad Adolf"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 7 (1966), p. 720 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deŭtsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/10436047X ligiloj ĉe DDB] {{DEFAULTSORT:Hartleben, Konrad}} [[kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1778]] [[kategorio:Mortintoj en 1863]] [[kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Majenco]] dafc975o0gf4oi0olpo74cl0ysji6tv 0 947037 9404688 2026-06-16T15:37:26Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[Schengen-spaco]] 9404688 wikitext text/x-wiki #alidirekti [[Schengen-spaco]] sv3o6lby83lh5tcj2u4o72tpz857hnf 0 947038 9404693 2026-06-16T15:57:29Z Claudio Pistilli 25073 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Κλαύδιος Αγαθινός<br>([[23]] - [[75]])<br>[[Antikvgreka medicino|Greka kuracisto]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Greek physician and patient, plaster cast in W.H.M.M. Wellcome M0001578.jpg | grandeco de dosiero = 300ra |priskribo =Greka kuracisto ekzamenanta pacientinon. |dato de naskiĝo =[[23]] |lo..." 9404693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Κλαύδιος Αγαθινός<br>([[23]] - [[75]])<br>[[Antikvgreka medicino|Greka kuracisto]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Greek physician and patient, plaster cast in W.H.M.M. Wellcome M0001578.jpg | grandeco de dosiero = 300ra |priskribo =Greka kuracisto ekzamenanta pacientinon. |dato de naskiĝo =[[23]] |loko de naskiĝo =[[Sparto]], [[Antikva Grekio]] |dato de morto =[[75]] |loko de morto =[[Sparto]], [[Antikva Grekio]] }} <big>'''Claudius Agathinus'''</big> aŭ <big>'''Κλαύδιος Αγαθινός της Σπάρτης'''</big> estis romia kuracisto, aŭtoro de primedicinaj tekstoj kaj ekletika filozofo, kiu estis disĉiplo de [[:en:Athenaeus of Attalia|Ateneo de Atalio]] (3AD-85AD) Agatino estis fondinto de filozofa medicina skolo al kiu li nomis episintezaj aŭ [[:en:Eclectic school|eklektikaj]]. Agatino estis spartana kuracisto, kiu loĝis en Romo, kie li estis ligita al la familio de la stoika filozofo [[:en:Lucius Annaeus Cornutus|Lucius Annaeus Cornutus]]. Lia asocio kun konataj stoikistoj certe ne estis hazarda, ĉar oni scias, ke li estis praktikanto de la pneŭmatika medicinlernejo fondita de Ateneo de Atalio sub la influo de [[Posejdono el Apameo|Pozidonio]], alia stoika filozofo. [[Dosiero:ΑΣΚΛΗΠΙΟΣ (Asclepius, the Greek god of medicine) by Max Brödel, 1936, engraving.jpg|eta|400ra|maldekstre|<center>[[Asklepio]], la greka dio de la Medicino.</center>]] [[Dosiero:Medicine aryballos Louvre CA1989-2183 n2.jpg|eta|300ra|dekstre|<center>Greka kuracisto traktanta pacienton.</center>]] Kvankam la identeco de la medicina instruisto pri Agatino ne estas konata, ĝi certe ne estis Ateneo de Atalio (floris 50 a.K.) mem. Agatino fondis sian propran lernejon, kiun li nomis episinteza<ref>Episinteza estas malofta kaj teknika adjektivo kiu rilatas al io komponita, akumula, aŭ amasigita per tirado de ideoj, trajtoj, aŭ komponantoj el diversaj malsamaj - kaj foje kontraŭaj - sistemoj.</ref> (t.e., eklektika). En rekta opozicio al la skisma spirito de la imperia romia medicino, la [[:en:Eclectic school|episinteza skolo]] pledis por la intelekta unueco de medicino kiel interpretita de [[Galeno el Pergamo|Galeno]]. Agatino havis multajn medicinajn disĉiplojn, el kiuj la plej konata estis la fama [[:en:Archigenes|Arkigeno]], kiu priskribis la sciencan sintenon de sia instruisto: "Tial Agatino — kiu estis aparta pri ĉio kaj neniam fidis nuran eklektikismon, sed pro sekureco ĉiam postulis empirian konfirmon — administris [[heleboro]]n (Helleborus niger) al hundo, kiu poste vomis" (vidu Oribazio en Corpus medicorum Graecorum, VI, parto 1, 1 [Leipzig-Berlino, 1928], 252). Neniu el la originalaj skribaĵoj de Agatino konserviĝis sendifekta, sed antikvaj fontoj mencias verkon pri la pulso, dediĉitan al lia lernanto [[:en:Herodotus (physician)|Herodoto]], verkon pri febro, precipe la specon, kiun li nomis "semiterciana febro" kaj, fine, verkon pri [[heleboro]]. Ĉio ĉi montras, do, ke Agatino estis nek mallarĝa specialisto nek dubinda ĉarlatano, kiel tiom da liaj kolegoj en Imperia Romo. Male, kvankam nur malabundaj informoj pri la vivo de Agatino kaj kelkaj fragmentoj de liaj skribaĵoj restas, estas ŝajne, ke li estis inter la vere gravaj kaj influaj kuracistoj de la intelekte riĉa unua jarcento p.K.<ref> [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius Encyclopedia.com]</ref> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 23]] [[Kategorio:Mortintoj en 75]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Grekio]] [[Kategorio:Mortintoj en Grekio]] {{Trad|en|Claudius Agathinus_Κλαύδιος Αγαθινός της Σπάρτης|Klaŭdio Agatino}} {{DEFAŬLTORDIGO:Claudius Agathinus_Κλαύδιος Αγαθινός της Σπάρτης|Klaŭdio Agatino}} 8iejfynssnoqstzw29ta8vpdp2x4m8w 0 947039 9404694 2026-06-16T15:58:19Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Agatino]] 9404694 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Agatino]] 81n5vnyni99l5iaw9dgyeusrged11k9 0 947040 9404695 2026-06-16T15:58:43Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Agatino]] 9404695 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Agatino]] 81n5vnyni99l5iaw9dgyeusrged11k9 3 947041 9404704 2026-06-16T16:15:49Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Privit! Mi tre aprezas viajn aldonojn de aktualaj nombroj de loĝantoj, kiel en la paĝo [[Svjatohirsk]]. Tamen, mi petus vin ne simple anstataŭigi la malnovajn nombrojn de 2020/2021/2022, sed aldoni la novajn nombrojn, ĉar la malmultiĝo de la loĝantoj ekde marto 2022 estas trista kaj impresa. En la paĝo [[Svjatohirsk]] mi montris kiel eblas tion fari, eĉ se vi tute ne komprenas Esperanton. Lasu la malnovan frazon, nur aldonu "kaj reduktiĝis al" (and was redu..." 9404704 wikitext text/x-wiki Privit! Mi tre aprezas viajn aldonojn de aktualaj nombroj de loĝantoj, kiel en la paĝo [[Svjatohirsk]]. Tamen, mi petus vin ne simple anstataŭigi la malnovajn nombrojn de 2020/2021/2022, sed aldoni la novajn nombrojn, ĉar la malmultiĝo de la loĝantoj ekde marto 2022 estas trista kaj impresa. En la paĝo [[Svjatohirsk]] mi montris kiel eblas tion fari, eĉ se vi tute ne komprenas Esperanton. Lasu la malnovan frazon, nur aldonu "kaj reduktiĝis al" (and was reduced to, і було скорочено до, und wurde reduziert auf) kaj poste la novan nombron. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:15, 16 jun. 2026 (UTC) 6rgpktqk952fvq87phmxe1b0y3fdt5k 9404718 9404704 2026-06-16T16:27:23Z ThomasPusch 1869 9404718 wikitext text/x-wiki Privit! Mi tre aprezas viajn aldonojn de aktualaj nombroj de loĝantoj, kiel en la paĝo [[Svjatohirsk]]. Tamen, mi petus vin ne simple anstataŭigi la malnovajn nombrojn de 2020/2021/2022, sed aldoni la novajn nombrojn, ĉar la malmultiĝo de la loĝantoj ekde marto 2022 estas trista kaj impresa. En la paĝo [[Svjatohirsk]] mi montris kiel eblas tion fari, eĉ se vi tute ne komprenas Esperanton. Lasu la malnovan frazon, nur aldonu "kaj reduktiĝis al" (and was reduced to, і було скорочено до, und wurde reduziert auf) kaj poste la novan nombron. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:15, 16 jun. 2026 (UTC) :PS: Vi tute bone faris en la paĝo [[Liman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:27, 16 jun. 2026 (UTC) 8pw24yct2ci0jrc1env48p5fj7eopw0 6 947042 9404705 2026-06-16T16:16:49Z Claudio Pistilli 25073 Originala dosiero:https://archive.org/details/apollodoriatheni00apol/page/n5/mode/2up "Apollodori Atheniensis Bibliotheces, sive, De deorvm origine libri tres", verko publikigita en [[1565]]. 9404705 wikitext text/x-wiki == Resumo == Originala dosiero:https://archive.org/details/apollodoriatheni00apol/page/n5/mode/2up "Apollodori Atheniensis Bibliotheces, sive, De deorvm origine libri tres", verko publikigita en [[1565]]. == Permesiloj: == {{PD-old}} 6yogfy1xuz38a40am0sdokq3pqhnw19 1 947043 9404726 2026-06-16T16:36:09Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun ""Turla lingvo" laŭ PIV ne ekzistas. Ĉu devas esti "turka"?? ~~~~" 9404726 wikitext text/x-wiki "Turla lingvo" laŭ PIV ne ekzistas. Ĉu devas esti "turka"?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:36, 16 jun. 2026 (UTC) r9ox6uvcik62nb62r3k3zkn0hj9kz3z 9404727 9404726 2026-06-16T16:36:52Z ThomasPusch 1869 Protektis "[[Diskuto:Mariupolo]]": politika paĝo, eble sentema je vandalado ([Redakti=Bloki neensalutintajn uzantojn] (sendifina) [Alinomu=Bloki neensalutintajn uzantojn] (sendifina)) 9404726 wikitext text/x-wiki "Turla lingvo" laŭ PIV ne ekzistas. Ĉu devas esti "turka"?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:36, 16 jun. 2026 (UTC) r9ox6uvcik62nb62r3k3zkn0hj9kz3z 0 947044 9404784 2026-06-16T18:09:34Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigraĉapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]..." 9404784 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigraĉapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Buff-breasted Paradise-Kingfisher - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Nigraĉapa paradizalciono''' ''T. nigriceps'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera sylvia'' |volume=2016 |article-number=e.T22725828A94903204 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725828A94903204.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera nigriceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigraĉapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera nigriceps'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] s4nbrtljuy5d5nto8yc6yhfqfi95f1s 9405079 9404784 2026-06-16T22:47:23Z Kani 670 9405079 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigraĉapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera nigriceps Sclater, 1877.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= Tanysiptera nigriceps - alcedo77 - 93133376.jpeg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Nigraĉapa paradizalciono''' ''T. nigriceps'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Tanysiptera nigriceps'' |article-number=e.T22725840A264047710 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725840A264047710.en}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera nigriceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1877) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigraĉapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera nigriceps'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de kelkaj insuloj en la [[Bismarka Arkipelago]] oriente de [[Nov-Gvineo]]. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj longaj distingaj vostoplumoj. ==Taksonomio== The first [[Species description|formal description]] of the black-capped paradise kingfisher was by the English lawyer and zoologist [[Philip Sclater]] in 1877. He coined the current [[binomial name]] ''Tanysiptera nigriceps''. The [[genus]] ''Tanysiptera'' had been introduced by the Irish zoologist [[Nicholas Aylward Vigors]] in 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x}}</ref> The name ''Tanysiptera'' is from classical Greek ''tanusipteros'' meaning "long-feathered". The specific epithet ''nigriceps'' is from the Latin ''niger'' for "black" and ''-ceps'' for "head".<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n271 271], 379 }}</ref> The black-capped paradise kingfisher has sometimes been considered as a subspecies as the [[buff-breasted paradise kingfisher]] (''Tanysiptera sylvia'').<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter=Buff-Breasted Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref><ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise-kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | chapter-url=https://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19 May 2017 }}</ref> There are two subspecies:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17 May 2017 }}</ref> * ''T. n. leucura'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1915 – [[Umboi Island]] in the [[Bismarck Archipelago]] * ''T. n. nigriceps'' [[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1877 – [[New Britain]] and [[Duke of York Island, Papua New Guinea|Duke of York Island]] in the Bismarck Archipelago ==Aspekto== The black-capped paradise kingfisher is {{cvt|35|-|48|cm}} in overall length including the tail streamers and weighs from {{cvt|43|to|74|g}}. The sexes are alike. The adult of the [[nominate race]] has a black head, nape, [[Glossary of bird terms#ear coverts|ear-coverts]] and [[Glossary of bird terms#scapulars|scapulars]]. The [[Glossary of bird terms#mantle|mantle]], [[Glossary of bird terms#rump|rump]] and two central tail feathers are white. The wings and outer tail feathers are blue. The underparts are a pale yellowish buff. The bill and feet are orange. The subspecies ''T. s. leucura'' differs only in having completely white tail feathers.<ref name=hbw/> == Referencoj == {{referencoj}} *{{ cite journal | last1=Bishop | first1=K.D. | last2=Jones | first2=D.N. | year=2001 | title=The montane avifauna of west New Britain, with special reference to the Nakanai Mountains | journal=Emu | volume=101 | issue=3 | pages=205–220 | doi=10.1071/mu00065| s2cid=82733396 }} *{{ cite journal | last1=Gilliard | first1=E.T. | last2=LeCroy | first2=M. | year=1967 | title=Results of the 1958-1959 Gilliard New Britain Expedition. 4, Annotated list of birds of the Whiteman Mountains, New Britain | journal=Bulletin of the American Museum of Natural History | volume=135 | issue=4 | pages=173–216 [203] | hdl=2246/1986 }} *{{cite journal | last=Hartert | first=Ernst | author-link=Ernst Hartert | title=On the birds of the district of Talasea in New Britain | journal=Novitates Zoologicae | volume=33 | pages=122–145 [134–135] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/3249786 | doi=10.5962/bhl.part.21145| year=1926 | doi-access=free }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} *[https://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-nigriceps Xeno-canto: sonregistraĵo] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] pd8k9ft8f2tzkjssiyra2avjxyjxvo8 9405082 9405079 2026-06-16T22:59:36Z Kani 670 9405082 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigraĉapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera nigriceps Sclater, 1877.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= Tanysiptera nigriceps - alcedo77 - 93133376.jpeg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Nigraĉapa paradizalciono''' ''T. nigriceps'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Tanysiptera nigriceps'' |article-number=e.T22725840A264047710 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725840A264047710.en}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera nigriceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1877) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigraĉapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera nigriceps'', laŭ kio ankaŭ ''Nigrakapa paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de kelkaj insuloj en la [[Bismarka Arkipelago]] oriente de [[Nov-Gvineo]]. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj longaj distingaj vostoplumoj. ==Taksonomio== La unua formala priskribo de la nigraĉapa paradizalciono estis farita de la angla advokato kaj zoologo [[Philip Sclater]] en 1877. Li kreis la nunan binomon ''Tanysiptera nigriceps''. La genro ''Tanysiptera'' estis enkondukita de la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x}}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas de la klasika greka ''tanusipteros'', kiu signifas "longpluma". La [[specia epiteto]] ''nigriceps'' devenas de la latina ''niger'' por "nigra" kaj ''-ceps'' por "kapo".<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages= 271, 379 }}</ref> La nigraĉapa paradizalciono foje estas konsiderata kiel subspecio, same kiel la [[Okrabrusta paradizalciono]] (''Tanysiptera sylvia'').<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter=Buff-Breasted Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref><ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise-kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | chapter-url=https://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Estas jenaj du subspecioj:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. n. leucura'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1915 – insulo [[Umboi]] en la [[Bismarka Arkipelago]] * ''T. n. nigriceps'' [[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1877 – insuloj [[Nov-Britio]] kaj Duko de Jorko en la [[Bismarka Arkipelago]] ==Aspekto== La nigraĉapa paradizalciono estas 35–48 cm longa inkluzive de la vostaj strioj kaj pezas de 43 ĝis 74 g. Ambaŭ seksoj estas similaj. La plenkreskulo de la nomiga raso havas nigrajn kapon, nukon, orelkovrilojn kaj skapulajn. La mantelo, pugo kaj du centraj vostoplumoj estas blankaj. La flugiloj kaj eksteraj vostoplumoj estas bluaj. La subpartoj estas palflavecaj sablokoloraj. La beko kaj piedoj estas oranĝaj. La subspecio ''T. s. leucura'' diferencas nur per tio, ke ĝi havas tute blankajn vostoplumojn.<ref name=hbw/> == Referencoj == {{referencoj}} *{{ cite journal | last1=Bishop | first1=K.D. | last2=Jones | first2=D.N. | year=2001 | title=The montane avifauna of west New Britain, with special reference to the Nakanai Mountains | journal=Emu | volume=101 | issue=3 | pages=205–220 | doi=10.1071/mu00065| s2cid=82733396 }} *{{ cite journal | last1=Gilliard | first1=E.T. | last2=LeCroy | first2=M. | year=1967 | title=Results of the 1958-1959 Gilliard New Britain Expedition. 4, Annotated list of birds of the Whiteman Mountains, New Britain | journal=Bulletin of the American Museum of Natural History | volume=135 | issue=4 | pages=173–216 [203] | hdl=2246/1986 }} *{{cite journal | last=Hartert | first=Ernst | author-link=Ernst Hartert | title=On the birds of the district of Talasea in New Britain | journal=Novitates Zoologicae | volume=33 | pages=122–145 [134–135] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/3249786 | doi=10.5962/bhl.part.21145| year=1926 | doi-access=free }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} *[https://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-nigriceps Xeno-canto: sonregistraĵo] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] id3nxh7ou70b0ebtbi3mfd474mook6d 9405083 9405082 2026-06-16T23:08:23Z Kani 670 9405083 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigraĉapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera nigriceps Sclater, 1877.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= Tanysiptera nigriceps - alcedo77 - 93133376.jpeg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Nigraĉapa paradizalciono''' ''T. nigriceps'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Tanysiptera nigriceps'' |article-number=e.T22725840A264047710 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725840A264047710.en}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera nigriceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1877) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigraĉapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera nigriceps'', laŭ kio ankaŭ ''Nigrakapa paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de kelkaj insuloj en la [[Bismarka Arkipelago]] oriente de [[Nov-Gvineo]]. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj longaj distingaj vostoplumoj. ==Taksonomio== La unua formala priskribo de la nigraĉapa paradizalciono estis farita de la angla advokato kaj zoologo [[Philip Sclater]] en 1877. Li kreis la nunan binomon ''Tanysiptera nigriceps''. La genro ''Tanysiptera'' estis enkondukita de la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x}}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas de la klasika greka ''tanusipteros'', kiu signifas "longpluma". La [[specia epiteto]] ''nigriceps'' devenas de la latina ''niger'' por "nigra" kaj ''-ceps'' por "kapo".<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages= 271, 379 }}</ref> La nigraĉapa paradizalciono foje estas konsiderata kiel subspecio, same kiel la [[Okrabrusta paradizalciono]] (''Tanysiptera sylvia'').<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter=Buff-Breasted Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref><ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise-kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | chapter-url=https://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Estas jenaj du subspecioj:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. n. leucura'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1915 – insulo [[Umboi]] en la [[Bismarka Arkipelago]] * ''T. n. nigriceps'' [[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1877 – insuloj [[Nov-Britio]] kaj Duko de Jorko en la [[Bismarka Arkipelago]] ==Aspekto== La nigraĉapa paradizalciono estas 35–48 cm longa inkluzive de la vostaj strioj kaj pezas de 43 ĝis 74 g. Ambaŭ seksoj estas similaj. La plenkreskulo de la nomiga raso havas nigrajn kapon, nukon, orelkovrilojn kaj skapulajn. La mantelo, pugo kaj du centraj vostoplumoj estas blankaj. La flugiloj kaj eksteraj vostoplumoj estas bluaj. La subpartoj estas palflavecaj sablokoloraj. La beko kaj piedoj estas oranĝaj. La subspecio ''T. s. leucura'' diferencas nur per tio, ke ĝi havas tute blankajn vostoplumojn.<ref name=hbw/> == Referencoj == {{referencoj}} *{{ cite journal | last1=Bishop | first1=K.D. | last2=Jones | first2=D.N. | year=2001 | title=The montane avifauna of west New Britain, with special reference to the Nakanai Mountains | journal=Emu | volume=101 | issue=3 | pages=205–220 | doi=10.1071/mu00065| s2cid=82733396 }} *{{ cite journal | last1=Gilliard | first1=E.T. | last2=LeCroy | first2=M. | year=1967 | title=Results of the 1958-1959 Gilliard New Britain Expedition. 4, Annotated list of birds of the Whiteman Mountains, New Britain | journal=Bulletin of the American Museum of Natural History | volume=135 | issue=4 | pages=173–216 [203] | hdl=2246/1986 }} *{{cite journal | last=Hartert | first=Ernst | author-link=Ernst Hartert | title=On the birds of the district of Talasea in New Britain | journal=Novitates Zoologicae | volume=33 | pages=122–145 [134–135] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/3249786 | doi=10.5962/bhl.part.21145| year=1926 | doi-access=free }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} *[https://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-nigriceps Xeno-canto: sonregistraĵo] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] ngtkroqtwg3uewjw0iio9nho5u4khy8 9405133 9405083 2026-06-17T01:34:54Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405133 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigraĉapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera nigriceps Sclater, 1877.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= Tanysiptera nigriceps - alcedo77 - 93133376.jpeg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Nigraĉapa paradizalciono''' ''T. nigriceps'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Tanysiptera nigriceps'' |article-number=e.T22725840A264047710 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725840A264047710.en}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera nigriceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1877) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigraĉapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera nigriceps'', laŭ kio ankaŭ ''Nigrakapa paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas indiĝena de kelkaj insuloj en la [[Bismarka Arkipelago]] oriente de [[Nov-Gvineo]]. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj longaj distingaj vostoplumoj. ==Taksonomio== La unua formala priskribo de la nigraĉapa paradizalciono estis farita de la angla advokato kaj zoologo [[Philip Sclater]] en 1877. Li kreis la nunan binomon ''Tanysiptera nigriceps''. La genro ''Tanysiptera'' estis enkondukita de la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x}}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas de la klasika greka ''tanusipteros'', kiu signifas "longpluma". La [[specia epiteto]] ''nigriceps'' devenas de la latina ''niger'' por "nigra" kaj ''-ceps'' por "kapo".<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages= 271, 379 }}</ref> La nigraĉapa paradizalciono foje estas konsiderata kiel subspecio, same kiel la [[Okrabrusta paradizalciono]] (''Tanysiptera sylvia'').<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter=Buff-Breasted Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=118–119 }}</ref><ref name=hbw>{{cite book| last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | chapter=Black-headed Paradise-kingfisher (''Tanysiptera nigriceps'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | chapter-url=https://www.hbw.com/node/467410 | access-date=19a de Majo 2017 }}</ref> Estas jenaj du subspecioj:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> * ''T. n. leucura'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1915 – insulo [[Umboi]] en la [[Bismarka Arkipelago]] * ''T. n. nigriceps'' [[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1877 – insuloj [[Nov-Britio]] kaj Duko de Jorko en la [[Bismarka Arkipelago]] ==Aspekto== La nigraĉapa paradizalciono estas 35–48 cm longa inkluzive de la vostaj strioj kaj pezas de 43 ĝis 74 g. Ambaŭ seksoj estas similaj. La plenkreskulo de la nomiga raso havas nigrajn kapon, nukon, orelkovrilojn kaj skapulajn. La mantelo, pugo kaj du centraj vostoplumoj estas blankaj. La flugiloj kaj eksteraj vostoplumoj estas bluaj. La subpartoj estas palflavecaj sablokoloraj. La beko kaj piedoj estas oranĝaj. La subspecio ''T. s. leucura'' diferencas nur per tio, ke ĝi havas tute blankajn vostoplumojn.<ref name=hbw/> == Referencoj == {{referencoj}} *{{ cite journal | last1=Bishop | first1=K.D. | last2=Jones | first2=D.N. | year=2001 | title=The montane avifauna of west New Britain, with special reference to the Nakanai Mountains | journal=Emu | volume=101 | issue=3 | pages=205–220 | doi=10.1071/mu00065| s2cid=82733396 }} *{{ cite journal | last1=Gilliard | first1=E.T. | last2=LeCroy | first2=M. | year=1967 | title=Results of the 1958-1959 Gilliard New Britain Expedition. 4, Annotated list of birds of the Whiteman Mountains, New Britain | journal=Bulletin of the American Museum of Natural History | volume=135 | issue=4 | pages=173–216 [203] | hdl=2246/1986 }} *{{cite journal | last=Hartert | first=Ernst | author-link=Ernst Hartert | title=On the birds of the district of Talasea in New Britain | journal=Novitates Zoologicae | volume=33 | pages=122–145 [134–135] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/3249786 | doi=10.5962/bhl.part.21145| year=1926 | doi-access=free }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} *[https://www.xeno-canto.org/species/Tanysiptera-nigriceps Xeno-canto: sonregistraĵo] {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] rnmx8bp3p0yim2w03ineavuq29zo0sh 1 947045 9404807 2026-06-16T18:35:26Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{re|Goren}} Mi hodiaŭ kontribuis novan tekston [[Ilta-Sanomat]], por ŝtopi ruĝan ligilon je enhavo. Ĉu vi povus kontribui enhavon al la ruĝaj ligiloj [[fumdetektilo]] kaj [[ĝenerala ŝlosilo]]? Kaj ĉu vi certas ke propra esperanta artikolo pri [[Maunula]], kvartalo de la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de Helsinko nepras? Se jes, estus bone se tion ankaŭ farus vi. Ĉu? Por mi, kiu vivas preskaŭ 2000 kilometrojn for de Helsinko, ŝajnas ke teksto pri la urbo..." 9404807 wikitext text/x-wiki {{re|Goren}} Mi hodiaŭ kontribuis novan tekston [[Ilta-Sanomat]], por ŝtopi ruĝan ligilon je enhavo. Ĉu vi povus kontribui enhavon al la ruĝaj ligiloj [[fumdetektilo]] kaj [[ĝenerala ŝlosilo]]? Kaj ĉu vi certas ke propra esperanta artikolo pri [[Maunula]], kvartalo de la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de Helsinko nepras? Se jes, estus bone se tion ankaŭ farus vi. Ĉu? Por mi, kiu vivas preskaŭ 2000 kilometrojn for de Helsinko, ŝajnas ke teksto pri la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de Helsinko sufiĉus, tie eblus ankoraŭ enigi duonfrazon pri la kvartalo Maunula kaj plian duonfrazon pri la "mumio de Maunula", kaj laŭ mi estus pli ol sufiĉe, sed se vi insistas, ni kompreneble ankaŭ povas havi tekstojn pri kvartaloj de urbodistriktoj de la urbo Helsinko... Tiam nur estus bele se vi farus la paĝon, se vi estas pli proksima al la loko kaj la temo. Cetere: entute la teksto estas [[vikipedio:orfo]], ĉar ĝis nun tute neniu esperantlingva paĝo montras tien. Ĉu vi havas ideon, de tie eblus bone ligi la novan tekston sen ke la ligilo aspektas tro strangega... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 16 jun. 2026 (UTC) fnx79d59d5zuxtanvyqrqqdb6o8wa9u 9405093 9404807 2026-06-16T23:47:41Z Goren 4701 /* */ Respondo 9405093 wikitext text/x-wiki {{re|Goren}} Mi hodiaŭ kontribuis novan tekston [[Ilta-Sanomat]], por ŝtopi ruĝan ligilon je enhavo. Ĉu vi povus kontribui enhavon al la ruĝaj ligiloj [[fumdetektilo]] kaj [[ĝenerala ŝlosilo]]? Kaj ĉu vi certas ke propra esperanta artikolo pri [[Maunula]], kvartalo de la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de Helsinko nepras? Se jes, estus bone se tion ankaŭ farus vi. Ĉu? Por mi, kiu vivas preskaŭ 2000 kilometrojn for de Helsinko, ŝajnas ke teksto pri la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de Helsinko sufiĉus, tie eblus ankoraŭ enigi duonfrazon pri la kvartalo Maunula kaj plian duonfrazon pri la "mumio de Maunula", kaj laŭ mi estus pli ol sufiĉe, sed se vi insistas, ni kompreneble ankaŭ povas havi tekstojn pri kvartaloj de urbodistriktoj de la urbo Helsinko... Tiam nur estus bele se vi farus la paĝon, se vi estas pli proksima al la loko kaj la temo. Cetere: entute la teksto estas [[vikipedio:orfo]], ĉar ĝis nun tute neniu esperantlingva paĝo montras tien. Ĉu vi havas ideon, de tie eblus bone ligi la novan tekston sen ke la ligilo aspektas tro strangega... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 16 jun. 2026 (UTC) :Mi ne certas ĉu aparta artikolo por ĉiu kvartalo de Helsinko nepras, almenaŭ en la ĉi-tiu etapo de disvolviĝo de nia enciklopedio. Eble iam. Tamen, pri fumdetektilo kaj pri ĝenerala ŝlosilo ni artikolojn certe bezonas, ĉar ambaŭ estas tre kutimaj aferoj, kun kiuj plejparto de modernaj urbaj homoj iam kontaktas en rutina vivo. Mi fakte tre miris, ke ili ankoraŭ ne ekzistas. Eble mi kreos ilin, se mi havos tempon kaj energion, aŭ eble iu alia faros. Fine, pri la orfeco de tiu ĉi artikolo, mi ne kredas ke tio ĉi estas tre granda problemo. Ĝi pasos nature kun disvolviĝo de vikipedio, kiam aliaj artikoloj referencos la problemon de unusoleco de homoj en grandaj urboj, tre gravan kaj aktualan soci-kulturan paradokson de niaj tempoj. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:47, 16 jun. 2026 (UTC) f0p2prnqryz6cto97xu7rh5zxagg40r 1 947046 9404847 2026-06-16T18:54:27Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La hodiaŭ farita teksto jam estas ligata el '''ses''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio jam sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9404847 wikitext text/x-wiki La hodiaŭ farita teksto jam estas ligata el '''ses''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio jam sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 16 jun. 2026 (UTC) h5mf20sjiab9vxlc0e8wuxz1zhkjji9 0 947047 9404864 2026-06-16T19:05:49Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Grizajlo]] 9404864 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grizajlo]] gouz0697k9xtc8ku8mwcpmgo8n05i1a 1 947048 9404880 2026-06-16T19:21:04Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Tiu listo de gazetoj estas baze de la 22-a de aŭgusto 2005. Mi eĉ ne scias ĉu en somero 2005 jam ekzistis vikipediaj kategorioj - ĉiukaze nun ili delonge estas kaj plenumas la celon pli bone ol fiksa listo. Mi vidis ke parte la listo esti iom aktualigita poste, sed parte tute ne. Ekzemple tuj pri la unua ĉapitro, tiu pri Afganio, mi havus fortajn dubojn ĉu ĝi ankoraŭ estas minimume aktualeta. Estas klarege, ke la lando Afganio de 2026 estas tute malsama ol t..." 9404880 wikitext text/x-wiki Tiu listo de gazetoj estas baze de la 22-a de aŭgusto 2005. Mi eĉ ne scias ĉu en somero 2005 jam ekzistis vikipediaj kategorioj - ĉiukaze nun ili delonge estas kaj plenumas la celon pli bone ol fiksa listo. Mi vidis ke parte la listo esti iom aktualigita poste, sed parte tute ne. Ekzemple tuj pri la unua ĉapitro, tiu pri Afganio, mi havus fortajn dubojn ĉu ĝi ankoraŭ estas minimume aktualeta. Estas klarege, ke la lando Afganio de 2026 estas tute malsama ol tiu de 2005. Kaj klaras ke listo de 2005, kiu eble tiam jam estis 5 aŭ 10 jarojn malaktuala, utilas tute neniom nun. Eble jes povas esti utile detale rigardi ĝin, kaj - mi pensas- same bone estas rigardi la kategorion [[:Kategorio:Gazetoj laŭ landoj|Gazetoj laŭ landoj]]. Ekzemple mi nur nun konsciiĝis, ke en Litovio estas la du plej grandaj regionaj gazetoj, sed en Latvio estas tute nul. Sed, kiel mi skribis, por tion ekscii sufiĉas rigardi la [[:Kategorio:Gazetoj laŭ landoj|vikipedian kategorion]]. {{re|Yvesn|Marcos|Blahma|Dominik|Kani|Sj1mor}} vi ĉiuj foje kontribuetis al laŭebla aktualigo de tiu listo, kiel ankaŭ mi foje riparetis ĝin... Kion vi opinias pri la listo? Ĉú vi pensas ke ĝi valuron la supreble grandan fortoinveston aktualigi ĝin? Se jes, tiam pli bone kun vikdatumaj kodoj, ĉu? Aŭ eblus komplete formeti ĝin kaj komplete novtraduki liston el granda nacia lingvo, kvankam apenaŭ estas iu bona modelo (eĉ la nederlanda kaj portugala tekstoj estas tre malkompletaj, angla, franca aŭ hispana tuter ne ekzistas, probable nur eblus traduki el la germana listo, sed tiu ekzemple same ne havas tion ajn pri Latvio, do ankaŭ havas supozeble grandajn truojn...) - mi jam ne konvinkiĝas pri tiu mia ĵusa ideo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:21, 16 jun. 2026 (UTC) 5ixr9zjf6tufvmpqlycp3oq71ldxo43 9405076 9404880 2026-06-16T22:33:54Z Kani 670 /* */ Respondo 9405076 wikitext text/x-wiki Tiu listo de gazetoj estas baze de la 22-a de aŭgusto 2005. Mi eĉ ne scias ĉu en somero 2005 jam ekzistis vikipediaj kategorioj - ĉiukaze nun ili delonge estas kaj plenumas la celon pli bone ol fiksa listo. Mi vidis ke parte la listo esti iom aktualigita poste, sed parte tute ne. Ekzemple tuj pri la unua ĉapitro, tiu pri Afganio, mi havus fortajn dubojn ĉu ĝi ankoraŭ estas minimume aktualeta. Estas klarege, ke la lando Afganio de 2026 estas tute malsama ol tiu de 2005. Kaj klaras ke listo de 2005, kiu eble tiam jam estis 5 aŭ 10 jarojn malaktuala, utilas tute neniom nun. Eble jes povas esti utile detale rigardi ĝin, kaj - mi pensas- same bone estas rigardi la kategorion [[:Kategorio:Gazetoj laŭ landoj|Gazetoj laŭ landoj]]. Ekzemple mi nur nun konsciiĝis, ke en Litovio estas la du plej grandaj regionaj gazetoj, sed en Latvio estas tute nul. Sed, kiel mi skribis, por tion ekscii sufiĉas rigardi la [[:Kategorio:Gazetoj laŭ landoj|vikipedian kategorion]]. {{re|Yvesn|Marcos|Blahma|Dominik|Kani|Sj1mor}} vi ĉiuj foje kontribuetis al laŭebla aktualigo de tiu listo, kiel ankaŭ mi foje riparetis ĝin... Kion vi opinias pri la listo? Ĉú vi pensas ke ĝi valuron la supreble grandan fortoinveston aktualigi ĝin? Se jes, tiam pli bone kun vikdatumaj kodoj, ĉu? Aŭ eblus komplete formeti ĝin kaj komplete novtraduki liston el granda nacia lingvo, kvankam apenaŭ estas iu bona modelo (eĉ la nederlanda kaj portugala tekstoj estas tre malkompletaj, angla, franca aŭ hispana tuter ne ekzistas, probable nur eblus traduki el la germana listo, sed tiu ekzemple same ne havas tion ajn pri Latvio, do ankaŭ havas supozeble grandajn truojn...) - mi jam ne konvinkiĝas pri tiu mia ĵusa ideo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:21, 16 jun. 2026 (UTC) :Mi ne havas klaran opinion. Indas restigi la artikolon, ĉar ĝi estas ankaŭ en aliaj lingvoj. Kvankam estas multaj ruĝaj ligiloj, kelkaj povas bluiĝi. Krome ja estas pluraj bluaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:33, 16 jun. 2026 (UTC) 4jwo26wntsq9buctye9p93p1mwnbjhx 0 947049 9404881 2026-06-16T19:28:03Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gazeto |Nomo = Lietuvos rytas |Bildo = |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[litova]] }} '''Lietuvos rytas''' ("litovia mateno") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Vilno]], [[Litovio]]. == Eksteraj ligiloj ==..." 9404881 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = Lietuvos rytas |Bildo = |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[litova]] }} '''Lietuvos rytas''' ("litovia mateno") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Vilno]], [[Litovio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} - la reta versio de ''Lietuvos rytas'' (litove)] <!-- == Vidu ankaŭ == * .. --> {{Ĝermo|Litovio}} [[Kategorio:Litoviaj gazetoj]] caoeh9wvtl26264pti354e5jym491v4 9404889 9404881 2026-06-16T19:48:37Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9404889 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = Lietuvos rytas |Bildo = |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[litova]] }} '''Lietuvos rytas''' ("litovia mateno") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Vilno]], [[Litovio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} - la reta versio de ''Lietuvos rytas'' (litove) <!-- == Vidu ankaŭ == * .. --> {{Ĝermo|Litovio}} [[Kategorio:Litoviaj gazetoj]] 7vld8t672fbbhohcroogoqqidbgay2i 0 947050 9404882 2026-06-16T19:28:26Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gazeto |Nomo = Vakarų ekspresas |Bildo = |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[litova]] }} '''Vakarų ekspresas''' ("okcidenta ekspreso") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Klaipėda]], [[Litovio]]. == Ekste..." 9404882 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = Vakarų ekspresas |Bildo = |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[litova]] }} '''Vakarų ekspresas''' ("okcidenta ekspreso") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Klaipėda]], [[Litovio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} - la reta versio de ''Vakarų ekspresas'' (litove)] <!-- == Vidu ankaŭ == * .. --> {{Ĝermo|Litovio}} [[Kategorio:Litoviaj gazetoj]] rvqtfqn1xkutk0b9eaee0qmftziy1l6 9404890 9404882 2026-06-16T19:48:47Z ThomasPusch 1869 9404890 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = Vakarų ekspresas |Bildo = |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[litova]] }} '''Vakarų ekspresas''' ("okcidenta ekspreso") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Klaipėda]], [[Litovio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} - la reta versio de ''Vakarų ekspresas'' (litove) <!-- == Vidu ankaŭ == * .. --> {{Ĝermo|Litovio}} [[Kategorio:Litoviaj gazetoj]] mygipaddut2rbu49b4zocknkvmzif66 6 947051 9404884 2026-06-16T19:43:25Z ThomasPusch 1869 {{emblemo}} {{Informkesto justa uzo |Priskribo = emblemo de la gazeto Diena (Latvio) |Fonto = la [[:en:file:Logo of Diena newspaper (Latvia).png|angla]] vikipedio |Artikolo = Diena |Kvanto = |Malkvalita_distingivo = nur 95 KB |Kialo = Emblemo de gazeto gravas pro enciklopedie prezenti ĝin, |Anstataŭeco = kaj pro la kombino de specifa literaro kaj la tergloba bildo dubindas ĉu la tuta emblemo konsidereblas liber... 9404884 wikitext text/x-wiki == Resumo == {{emblemo}} {{Informkesto justa uzo |Priskribo = emblemo de la gazeto Diena (Latvio) |Fonto = la [[:en:file:Logo of Diena newspaper (Latvia).png|angla]] vikipedio |Artikolo = Diena |Kvanto = |Malkvalita_distingivo = nur 95 KB |Kialo = Emblemo de gazeto gravas pro enciklopedie prezenti ĝin, |Anstataŭeco = kaj pro la kombino de specifa literaro kaj la tergloba bildo dubindas ĉu la tuta emblemo konsidereblas libera dosiero (nur eblus krizokaze alporti la 5 literojn ekstre, argumentante ke tiuj 5 literoj en simpla literaro "serif" estus senkopirajtaj, kaj aparte kombini tion kun tergloba bildo el la komunejo, sed tio estus ruza ĉirkaŭvojo de la emblema kopirajto...) }} {{ne al la komunejo}} pdmie5pw90eiymu8f8uga6ujh6zkkf0 0 947052 9404886 2026-06-16T19:46:51Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gazeto |Nomo = Diena |Bildo = emblemo de gazeto Diena (Latvio).png |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[latva]] }} '''Diena''' ("la tago") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Rigo]], [[Latvio]]. == Eksteraj li..." 9404886 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = Diena |Bildo = emblemo de gazeto Diena (Latvio).png |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[latva]] }} '''Diena''' ("la tago") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Rigo]], [[Latvio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} - la reta versio de ''Diena'' (latve) <!-- == Vidu ankaŭ == * .. --> {{Ĝermo|Latvio}} [[Kategorio:Latviaj gazetoj]] fhkme9flq6x0ptnxaogajlruyal4nhs 9404989 9404886 2026-06-16T20:38:42Z ThomasPusch 1869 9404989 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = Diena |Bildo = emblemo de gazeto Diena (Latvio).png |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[latva]] }} '''Diena''' ("la tago") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Rigo]], [[Latvio]], eldonita ekde la 23-a de novembro 1990. Ĝi estas unu el la plej grandaj ĉiutagaj periodaĵoj de Latvio kaj iam estis konsiderata kiel oficiala gazeto. == Historio == La gazeto estis komence fondita kiel la oficiala gazeto de la Supera Konsilio de la Respubliko Latvio. Ekde la privatigo en 1993, Diena estis posedata de la sveda amaskomunikila grupo Bonnier. Diena havis 41 471 abonantojn en aprilo 2000, 26 866 en februaro 2009, kaj 18 277 en decembro 2009 - la signifan falon de la abonantaro fine de la 2000-aj jaroj ĝi dividis kun pli-malpli ĉiuj aliaj papere presitaj gazeto en Eŭropo kaj Ameriko. Ĝi ŝanĝiĝis de [[Berlina formato|berlina]] (31,5 oble 47 centimetroj) al kompakta (28 oble 43 centimetroj) formato en 2007. La rusalingva eldono de la gazeto estis nuligita en 1999. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} - la reta versio de ''Diena'' (latve) <!-- == Vidu ankaŭ == * .. --> {{Ĝermo|Latvio}} [[Kategorio:Latviaj gazetoj]] dixekw75mtyrbgmqw3ke2uhcwyfniei 9404996 9404989 2026-06-16T20:45:12Z ThomasPusch 1869 9404996 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = Diena |Bildo = emblemo de gazeto Diena (Latvio).png |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[latva]] }} '''Diena''' ("la tago") estas ĉiutage aperanta gazeto en [[Rigo]], [[Latvio]], eldonita ekde la 23-a de novembro 1990. Ĝi estas unu el la plej grandaj ĉiutagaj periodaĵoj de Latvio kaj iam estis konsiderata kiel oficiala gazeto. == Historio == La gazeto estis komence fondita kiel la oficiala gazeto de la Supera Konsilio de la Respubliko Latvio. Ekde la privatigo en 1993, Diena estis posedata de la sveda amaskomunikila grupo Bonnier. Diena havis 41 471 abonantojn en aprilo 2000, 26 866 en februaro 2009, kaj 18 277 en decembro 2009 - la signifan falon de la abonantaro fine de la 2000-aj jaroj ĝi dividis kun pli-malpli ĉiuj aliaj papere presitaj gazeto en Eŭropo kaj Ameriko. Ĝi ŝanĝiĝis de [[Berlina formato|berlina]] (31,5 oble 47 centimetroj) al kompakta (28 oble 43 centimetroj) formato en 2007. La rusalingva eldono de la gazeto estis nuligita en 1999. == Konfliktoj == En 2002, la eldonisto estis monpunita pro artikoloj publikigitaj en 1998, kiuj kritikis la tiaman ministron pri ekonomio Laimonis Strujevičs. En 2007, la ]]Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] deklaris la monpunon malobservo pri libereco de esprimo. En 2009, la [[akcia societo]] Diena kune kun sia fratina komerca ĉiutaga gazeto Dienas Bizness ("komerco de la tago") estis vendita al ambigua investa grupo posedata de Jonathan kaj David Rowland. La 6-an de aŭgusto 2010, la latva komercisto Viesturs Koziols akiris 51%-an parton en la akcia kompanio Diena. Tamen, enketo de la Latva Agentejo pri Preventado kaj Kontraŭbatalado de Korupto pri la "Kazo de la Oligarkoj" determinis en 2011, ke la gazeto fakte estis posedata de tri latvaj [[oligarko]]j: Andris Šķēle, Aivars Lembergs kaj Ainārs Šlesers tra la kompanio [[akcia societo]] Rīgas trādīci osta (RTO - renomita AS Riga Port en 2022). Ĉi tio estis plue konfirmita per la publikigo de la fifama "[[sonbendo]] de Rīdzene" en 2017, en kiu la oligarkoj estas aŭditaj diskuti sian transprenon de la gazeto. RTO finfine vendis la gazeton en 2015. Post la ŝanĝo de proprieto, multaj el la dungitoj de la gazeto demisiis en oktobro 2009. Ili fondis la retan gazeton "Cita Diena", kiu estis transformita en la semajnan gazeton "Ir" en 2010. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} - la reta versio de ''Diena'' (latve) <!-- == Vidu ankaŭ == * .. --> {{Ĝermo|Latvio}} [[Kategorio:Latviaj gazetoj]] 98ntphgi4jzqsjbj66d293akj503u6y 0 947053 9404887 2026-06-16T19:48:02Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gazeto |Nomo = Lietuvos žinios |Bildo = |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[litova]] }} '''Lietuvos žinios''' ("novaĵoj de Litovio") estas tre tradicia, ĉiutage aperanta gazeto en [[Vilno]], [[Litovio]]...." 9404887 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = Lietuvos žinios |Bildo = |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[litova]] }} '''Lietuvos žinios''' ("novaĵoj de Litovio") estas tre tradicia, ĉiutage aperanta gazeto en [[Vilno]], [[Litovio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} - la reta versio de ''Lietuvos žinios'' (litove)] <!-- == Vidu ankaŭ == * .. --> {{Ĝermo|Litovio}} [[Kategorio:Litoviaj gazetoj]] ionjjx9liyr237csdpyfi23ag375dor 9404888 9404887 2026-06-16T19:48:29Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9404888 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = Lietuvos žinios |Bildo = |Titolo = |Speco = ĉiutaga gazeto |Formato = |Establodato = |Posedanto = |Stabo = |Eldonkvanto = <!--.. ekzempleroj de lundo ĝis ĵaŭdo, .. ekzempleroj de vendredo ĝis sabato (en ..)--> |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[litova]] }} '''Lietuvos žinios''' ("novaĵoj de Litovio") estas tre tradicia, ĉiutage aperanta gazeto en [[Vilno]], [[Litovio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} - la reta versio de ''Lietuvos žinios'' (litove) <!-- == Vidu ankaŭ == * .. --> {{Ĝermo|Litovio}} [[Kategorio:Litoviaj gazetoj]] seb1imbrn7pjxc493fmo1xqkjjpfpus 0 947054 9404979 2026-06-16T20:29:52Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[Les Trois-Bassins]] 9404979 wikitext text/x-wiki #alidirekti [[Les Trois-Bassins]] mqd9cfqtyil94cttrl1zvfqlxmmcxet 14 947055 9404999 2026-06-16T20:46:55Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Info Simple.svg|20px|maldekstra]] <small> ... [[:Kategorio:Socio|Socio]] - [[:Kategorio:Komunikado|Komunikado]] - [[:Kategorio:Amaskomunikiloj|Amaskomunikiloj]] - [[:Kategorio:Gazetoj|Gazetoj]] - [[:Kategorio:Gazetoj laŭ landoj|Gazetoj laŭ landoj]]</small> ---- Tiu ĉi kategorio listigas gazetojn, kiuj estas aŭ estis eldonataj en [[Latvio]], ne nepre latvalingvaj. Por latvalingvaj gazetoj povus kreiĝi aparta kategorio "latvalingvaj gazetoj", sed ĝi..." 9404999 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Info Simple.svg|20px|maldekstra]] <small> ... [[:Kategorio:Socio|Socio]] - [[:Kategorio:Komunikado|Komunikado]] - [[:Kategorio:Amaskomunikiloj|Amaskomunikiloj]] - [[:Kategorio:Gazetoj|Gazetoj]] - [[:Kategorio:Gazetoj laŭ landoj|Gazetoj laŭ landoj]]</small> ---- Tiu ĉi kategorio listigas gazetojn, kiuj estas aŭ estis eldonataj en [[Latvio]], ne nepre latvalingvaj. Por latvalingvaj gazetoj povus kreiĝi aparta kategorio "latvalingvaj gazetoj", sed ĝi ĝis nun ne ekestis. <!--[[:Kategorio:latvalingvaj gazetoj|latvalingvaj gazetoj]].--> [[Kategorio:Gazetoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Latvio|Gazetoj]] 1rt5k0qqs7re1k0zlt55ws64qcroppg 14 947056 9405005 2026-06-16T20:49:09Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Latvio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Latvio]]" 9405005 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Latvio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Latvio]] bkplbivbujagmcpr2vxm0zo1895r460 9405029 9405005 2026-06-16T20:56:58Z ThomasPusch 1869 9405029 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Latvio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Latvio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo]] 4lrjpjgkv3l2ys68vw73ux1ilzpdt2v 9405044 9405029 2026-06-16T21:26:19Z Moldur 2507 9405044 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Latvio|Amaskomunikiloj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj laŭ landoj|Latvio]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Eŭropo|Latvio]] suosj5458fr911sv8xpmhl7ieutpjk3 0 947057 9405021 2026-06-16T20:54:29Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Komputado]] 9405021 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[komputado]] hjdm0e85e12ce0mcttcewvpbgd1jv16 0 947058 9405086 2026-06-16T23:17:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝbrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera nympha 579439011.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'..." 9405086 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝbrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera nympha 579439011.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Ruĝbrusta paradizalciono''' ''T. nympha'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera nympha'' |volume=2016 |article-number=e.T22683597A92991207 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683597A92991207.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera nympha'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝbrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera nympha'') aŭ ''Ruĝdorsa paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi troviĝas en [[Nov-Gvineo]]. Ĝiaj naturaj [[habitato]]j estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[arbaro]]j de malaltaj teroj aŭ [[mangrovo]]j. Tema pri alciono kun ruĝecaj malsupraj partoj, kio nomigas la specion, kaj malhelbluaj ĝis nigrecaj supraj partoj, en kiuj kontrastas brilruĝa dorsa vertikala bendo kaj helbluaj flugilkovriloj (ŝultro) kaj vosto kun du centraj plumoj pli longaj kaj kun blanka rakedfino. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] 98yromrwuxc4k8s7xgj4g1wzqj07u6u 9405087 9405086 2026-06-16T23:18:37Z Kani 670 9405087 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝbrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera nympha 579439011.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Ruĝbrusta paradizalciono''' ''T. nympha'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera nympha'' |volume=2016 |article-number=e.T22683597A92991207 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683597A92991207.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera nympha'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝbrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera nympha'') aŭ ''Ruĝdorsa paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi troviĝas en [[Nov-Gvineo]]. Ĝiaj naturaj [[habitato]]j estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[arbaro]]j de malaltaj teroj aŭ [[mangrovo]]j. Tema pri alciono kun ruĝecaj malsupraj partoj, kio nomigas la specion, kaj malhelbluaj ĝis nigrecaj supraj partoj, en kiuj kontrastas brilruĝa dorsa vertikala bendo (same ruĝa kiel la beko) kaj helbluaj flugilkovriloj (ŝultro) kaj vosto kun du centraj plumoj pli longaj kaj kun blanka rakedfino. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] ogk2c9u9ezw3p2q0rmpr3q6qiii84sx 9405114 9405087 2026-06-17T00:36:19Z Kani 670 9405114 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝbrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera nympha 579439011.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Ruĝbrusta paradizalciono''' ''T. nympha'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera nympha'' |volume=2016 |article-number=e.T22683597A92991207 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683597A92991207.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera nympha'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝbrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera nympha'') aŭ ''Ruĝdorsa paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi troviĝas en [[Nov-Gvineo]]. Ĝiaj naturaj [[habitato]]j estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[arbaro]]j de malaltaj teroj aŭ [[mangrovo]]j. Tema pri alciono kun ruĝecaj malsupraj partoj, kio nomigas la specion, kaj malhelbluaj ĝis nigrecaj supraj partoj, en kiuj kontrastas brilruĝa dorsa vertikala bendo (same ruĝa kiel la beko) kaj helbluaj flugilkovriloj (ŝultro) kaj vosto kun du centraj plumoj pli longaj kaj kun blanka rakedfino. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] rfwi9m37ia7rol5ypeob0h5urtwzrae 9405132 9405114 2026-06-17T01:34:30Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405132 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝbrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Tanysiptera nympha 579439011.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Ruĝbrusta paradizalciono''' ''T. nympha'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera nympha'' |volume=2016 |article-number=e.T22683597A92991207 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683597A92991207.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera nympha'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝbrusta paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera nympha'') aŭ ''Ruĝdorsa paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi troviĝas en [[Nov-Gvineo]]. Ĝiaj naturaj [[habitato]]j estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[arbaro]]j de malaltaj teroj aŭ [[mangrovo]]j. Tema pri alciono kun ruĝecaj malsupraj partoj, kio nomigas la specion, kaj malhelbluaj ĝis nigrecaj supraj partoj, en kiuj kontrastas brilruĝa dorsa vertikala bendo (same ruĝa kiel la beko) kaj helbluaj flugilkovriloj (ŝultro) kaj vosto kun du centraj plumoj pli longaj kaj kun blanka rakedfino. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] 0tvco3h605qxldf347ju2jkbaqyce0f 0 947059 9405088 2026-06-16T23:21:00Z Kani 670 Alidirektigis al [[Nigraĉapa paradizalciono]] 9405088 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigraĉapa paradizalciono ]] m3ggoli9395s12iw2aequnva00okdrc 0 947060 9405089 2026-06-16T23:21:55Z Kani 670 Alidirektigis al [[Ruĝbrusta paradizalciono]] 9405089 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruĝbrusta paradizalciono]] se6ta0328t5vuryctc37rgoz6jnbmpi 0 947061 9405095 2026-06-16T23:49:18Z Dantevmartinez 256628 /* */ Kreita artikolo pri la poemaro "Forzado a viajar" de Pablo Andrés Rial kun bibliografiaj fontoj kaj referencoj. 9405095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro | nomo = Forzado a viajar | bildo = Pablo Forzado.jpg | aŭtoro = Pablo Andrés Rial | lingvo = hispana (originalo), itala (traduko) | ĝenro = poezio | eldonejo = Paserios Ediciones | eldondato = 2023 | isbn = 978-607-98968-5-0 }} '''Forzado a viajar''' ("Devigita vojaĝi") estas poemaro de la argentina poeto kaj verkisto Pablo Andrés Rial, publikigita en 2023 de la meksika eldonejo Paserios Ediciones. La verko traktas temojn kiel vojaĝo, memoro, perdo, identeco kaj la homa kondiĉo. Ĝi poste aperis ankaŭ en itala traduko sub la titolo Costretto a viaggiare.<ref>{{Cite web |url=https://www.escritores.org/libros/index.php/item/forzado-a-viajar |title=Forzado a viajar |website=Escritores.org }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.escritores.org/libros/index.php/item/costretto-a-viaggiare |title=Costretto a viaggiare |website=Escritores.org }}</ref> == Enhavo == La poemaro prezentas la ideon de vojaĝo kiel metaforon de la homa ekzisto. La poemoj traktas temojn rilatajn al memoro, identeco, perdo, soleco kaj transformiĝo. Laŭ intervjuoj kun la aŭtoro, parto de la verko estis verkita dum la pandemio de COVID-19, periodo kiu influis la temojn kaj la introspektan karakteron de la poemoj.<ref>{{Cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-escribir-es-un-acto-de-rebeldia |title=Pablo Andrés Rial: "Escribir es un acto de rebeldía" |website=Agencia Paco Urondo }}</ref> == Eldonhistorio == La libro estis publikigita en [[Meksiko]] en 2023 fare de Paserios Ediciones kaj registrita kun ISBN 978-607-98968-5-0.<ref>{{Cite web |url=https://www.escritores.org/libros/index.php/item/forzado-a-viajar |title=Forzado a viajar |website=Escritores.org }}</ref> En 2026 aperis la itala eldono sub la titolo ''Costretto a viaggiare'', publikigita de Edizioni WE.<ref>{{Cite web |url=https://www.escritores.org/libros/index.php/item/costretto-a-viaggiare |title=Costretto a viaggiare |website=Escritores.org }}</ref> == Ricevo == La poemaro ricevis recenzojn en pluraj kulturaj kaj literaturaj publikaĵoj. La argentina ĵurnalo ''Página/12'' analizis la verkon kiel internan vojaĝon tra memoro kaj ekzisto. La kritikisto Adrián Melo rimarkis, ke Rial reprenas la tradicion de la vojaĝo kiel metaforo de la vivo kaj transformas personajn travivaĵojn en poezian reflektadon pri la homa sperto.<ref>{{Cite web |url=https://www.pagina12.com.ar/854104-la-poesia-como-viaje-interior/ |title=Forzado a viajar, de Pablo Andrés Rial: la poesía como viaje interior |website=Página/12 |date=2025-09-03 }}</ref> La gazeto ''La Prensa'' emfazis la introspektan karakteron de la verko kaj priskribis la poezian voĉon de la aŭtoro kiel apartan kaj identecan.<ref>{{Cite web |url=https://www.laprensa.com.ar/Identidad-potente-de-una-voz-introspectiva-567602.note.aspx |title=Identidad potente de una voz introspectiva |website=La Prensa }}</ref> La kultura revuo ''La Sociocultural'' analizis la poezion de Rial rilate al temoj kiel memoro, tempo kaj ekzistaj demandoj.<ref>{{Cite web |url=https://www.lasociocultural.com/la-poesia-de-pablo-andres-rial/ |title=La poesía de Pablo Andrés Rial |website=La Sociocultural }}</ref> La literatura revuo ''Autores'' publikigis recenzon de Elías Atala pri la poemaro kaj ĝiaj ekzistaj kaj refleksaj elementoj.<ref>{{Cite web |url=https://autores-revista.com/pablo-andres-rial-forzado-a-viajar/ |title=Pablo Andrés Rial: Forzado a viajar |website=Autores Revista Literaria }}</ref> == Internacia disvastigo == Post sia publikigo, la libro estis prezentita en diversaj kulturaj aranĝoj en Meksiko. Unu el la prezentadoj okazis ĉe la [[Benemérita Universidad Autónoma de Puebla]] (BUAP), kie la aŭtoro partoprenis literaturan agadon rilatan al la libro.<ref>{{Cite web |url=https://www.pueblamagazine.com.mx/post/forzado-a-viajar-llega-a-puebla |title=Forzado a viajar: el poemario argentino que llega a Puebla |website=Puebla Magazine }}</ref> La verko ankaŭ estis prezentita en Meksikurbo kaj aliaj kulturaj spacoj kadre de la internacia agado de la aŭtoro.<ref>{{Cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-escribir-es-un-acto-de-rebeldia |title=Pablo Andrés Rial: "Escribir es un acto de rebeldía" |website=Agencia Paco Urondo }}</ref> == Tradukoj == Poemoj de Pablo Andrés Rial estis tradukitaj al pluraj lingvoj kaj publikigitaj en internaciaj literaturaj retejoj. Anglalingvaj tradukoj de liaj poemoj aperis en ''Plato's Cave Online''.<ref>{{Cite web |url=https://platoscavesonline.wordpress.com/2026/02/23/poems-by-pablo-andres-rial/ |title=Poems by Pablo Andrés Rial |website=Plato's Cave Online }}</ref> Francaj tradukoj de liaj poemoj estis publikigitaj en ''Recours au Poème''.<ref>{{Cite web |url=https://www.recoursaupoeme.fr/auteurs/pablo-andres-rial/ |title=Pablo Andrés Rial |website=Recours au Poème }}</ref> Itallingvaj tradukoj de poemoj de Rial aperis ĉe ''Poetare'', kiu publikigis elekton de liaj poemoj en la itala lingvo.<ref>{{Cite web |url=https://www.poetare.it/rialpablo.html |title=Pablo Andrés Rial |website=Poetare }}</ref> En 2026 aperis la [[itala]] eldono de la poemaro sub la titolo ''Costretto a viaggiare'', publikigita de Edizioni WE.<ref>{{Cite web |url=https://brownonline.com.ar/128012-brown/cultura-de-longchamps-a-italia-el-viaje-de-un-poeta-que-no-conoce-de-fronteras-2026-05/ |title=De Longchamps a Italia: el viaje de un poeta que no conoce de fronteras |website=Brown Online }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Pablo Andrés Rial]] * [[literaturo]] * [[Poezio]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Libroj de 2023]] [[Kategorio:Poeziolibroj]] [[Kategorio:Argentina literaturo]] [[Kategorio:Hispanlingvaj libroj]] [[Kategorio:Itallingvaj libroj]] 9knx9r61e407681ssalm583ulz9k81d 9405109 9405095 2026-06-17T00:24:24Z Kani 670 9405109 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto libro | nomo = Forzado a viajar | bildo = Pablo Forzado.jpg | aŭtoro = Pablo Andrés Rial | lingvo = hispana (originalo), itala (traduko) | ĝenro = poezio | eldonejo = Paserios Ediciones | eldondato = 2023 | isbn = 978-607-98968-5-0 }} '''Forzado a viajar''' ("Devigita vojaĝi") estas poemaro de la argentina poeto kaj verkisto Pablo Andrés Rial, publikigita en 2023 de la meksika eldonejo Paserios Ediciones. La verko traktas temojn kiel vojaĝo, memoro, perdo, identeco kaj la homa kondiĉo. Ĝi poste aperis ankaŭ en itala traduko sub la titolo Costretto a viaggiare.<ref>{{Cite web |url=https://www.escritores.org/libros/index.php/item/forzado-a-viajar |title=Forzado a viajar |website=Escritores.org }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.escritores.org/libros/index.php/item/costretto-a-viaggiare |title=Costretto a viaggiare |website=Escritores.org }}</ref> == Enhavo == La poemaro prezentas la ideon de vojaĝo kiel metaforon de la homa ekzisto. La poemoj traktas temojn rilatajn al memoro, identeco, perdo, soleco kaj transformiĝo. Laŭ intervjuoj kun la aŭtoro, parto de la verko estis verkita dum la pandemio de COVID-19, periodo kiu influis la temojn kaj la introspektan karakteron de la poemoj.<ref>{{Cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-escribir-es-un-acto-de-rebeldia |title=Pablo Andrés Rial: "Escribir es un acto de rebeldía" |website=Agencia Paco Urondo }}</ref> == Eldonhistorio == La libro estis publikigita en [[Meksiko]] en 2023 fare de Paserios Ediciones kaj registrita kun ISBN 978-607-98968-5-0.<ref>{{Cite web |url=https://www.escritores.org/libros/index.php/item/forzado-a-viajar |title=Forzado a viajar |website=Escritores.org }}</ref> En 2026 aperis la itala eldono sub la titolo ''Costretto a viaggiare'', publikigita de Edizioni WE.<ref>{{Cite web |url=https://www.escritores.org/libros/index.php/item/costretto-a-viaggiare |title=Costretto a viaggiare |website=Escritores.org }}</ref> == Ricevo == La poemaro ricevis recenzojn en pluraj kulturaj kaj literaturaj publikaĵoj. La argentina ĵurnalo ''Página/12'' analizis la verkon kiel internan vojaĝon tra memoro kaj ekzisto. La kritikisto Adrián Melo rimarkis, ke Rial reprenas la tradicion de la vojaĝo kiel metaforo de la vivo kaj transformas personajn travivaĵojn en poezian reflektadon pri la homa sperto.<ref>{{Cite web |url=https://www.pagina12.com.ar/854104-la-poesia-como-viaje-interior/ |title=Forzado a viajar, de Pablo Andrés Rial: la poesía como viaje interior |website=Página/12 |date=2025-09-03 }}</ref> La gazeto ''La Prensa'' emfazis la introspektan karakteron de la verko kaj priskribis la poezian voĉon de la aŭtoro kiel apartan kaj identecan.<ref>{{Cite web |url=https://www.laprensa.com.ar/Identidad-potente-de-una-voz-introspectiva-567602.note.aspx |title=Identidad potente de una voz introspectiva |website=La Prensa }}</ref> La kultura revuo ''La Sociocultural'' analizis la poezion de Rial rilate al temoj kiel memoro, tempo kaj ekzistaj demandoj.<ref>{{Cite web |url=https://www.lasociocultural.com/la-poesia-de-pablo-andres-rial/ |title=La poesía de Pablo Andrés Rial |website=La Sociocultural }}</ref> La literatura revuo ''Autores'' publikigis recenzon de Elías Atala pri la poemaro kaj ĝiaj ekzistaj kaj refleksaj elementoj.<ref>{{Cite web |url=https://autores-revista.com/pablo-andres-rial-forzado-a-viajar/ |title=Pablo Andrés Rial: Forzado a viajar |website=Autores Revista Literaria }}</ref> == Internacia disvastigo == Post sia publikigo, la libro estis prezentita en diversaj kulturaj aranĝoj en Meksiko. Unu el la prezentadoj okazis ĉe la [[Benemérita Universidad Autónoma de Puebla]] (BUAP), kie la aŭtoro partoprenis literaturan agadon rilatan al la libro.<ref>{{Cite web |url=https://www.pueblamagazine.com.mx/post/forzado-a-viajar-llega-a-puebla |title=Forzado a viajar: el poemario argentino que llega a Puebla |website=Puebla Magazine }}</ref> La verko ankaŭ estis prezentita en Meksikurbo kaj aliaj kulturaj spacoj kadre de la internacia agado de la aŭtoro.<ref>{{Cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-escribir-es-un-acto-de-rebeldia |title=Pablo Andrés Rial: "Escribir es un acto de rebeldía" |website=Agencia Paco Urondo }}</ref> == Tradukoj == Poemoj de Pablo Andrés Rial estis tradukitaj al pluraj lingvoj kaj publikigitaj en internaciaj literaturaj retejoj. Anglalingvaj tradukoj de liaj poemoj aperis en ''Plato's Cave Online''.<ref>{{Cite web |url=https://platoscavesonline.wordpress.com/2026/02/23/poems-by-pablo-andres-rial/ |title=Poems by Pablo Andrés Rial |website=Plato's Cave Online }}</ref> Francaj tradukoj de liaj poemoj estis publikigitaj en ''Recours au Poème''.<ref>{{Cite web |url=https://www.recoursaupoeme.fr/auteurs/pablo-andres-rial/ |title=Pablo Andrés Rial |website=Recours au Poème }}</ref> Itallingvaj tradukoj de poemoj de Rial aperis ĉe ''Poetare'', kiu publikigis elekton de liaj poemoj en la itala lingvo.<ref>{{Cite web |url=https://www.poetare.it/rialpablo.html |title=Pablo Andrés Rial |website=Poetare }}</ref> En 2026 aperis la [[itala]] eldono de la poemaro sub la titolo ''Costretto a viaggiare'', publikigita de Edizioni WE.<ref>{{Cite web |url=https://brownonline.com.ar/128012-brown/cultura-de-longchamps-a-italia-el-viaje-de-un-poeta-que-no-conoce-de-fronteras-2026-05/ |title=De Longchamps a Italia: el viaje de un poeta que no conoce de fronteras |website=Brown Online }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Pablo Andrés Rial]] * [[literaturo]] * [[Poezio]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Libroj de 2023]] [[Kategorio:Poeziolibroj]] [[Kategorio:Argentina literaturo]] [[Kategorio:Hispanlingvaj libroj]] [[Kategorio:Itallingvaj libroj]] 8ggj4bt6j83l1uwljotwnxlbfka0sad 0 947062 9405097 2026-06-16T23:56:02Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''John MacGillivray''' (18-a de decembro 1821 - 6-a de junio 1867) estis skota [[natursciencisto]], aktiva en Aŭstralio inter 1842 kaj 1867. ==Biografio== MacGillivray naskiĝis en [[Aberdeen]], filo de ornitologo [[William MacGillivray]]. Li partoprenis en tri el la esplorvojaĝoj de la Reĝa Mararmeo en la Pacifiko. En 1842 li velis kiel natursciencisto sur la ŝipo ''HMS Fly'', sendita por esplori la Toresa Markolo|Tores..." 9405097 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''John MacGillivray''' (18-a de decembro 1821 - 6-a de junio 1867) estis skota [[natursciencisto]], aktiva en Aŭstralio inter 1842 kaj 1867. ==Biografio== MacGillivray naskiĝis en [[Aberdeen]], filo de ornitologo [[William MacGillivray]]. Li partoprenis en tri el la esplorvojaĝoj de la Reĝa Mararmeo en la Pacifiko. En 1842 li velis kiel natursciencisto sur la ŝipo ''HMS Fly'', sendita por esplori la [[Toresa Markolo|Toresan Markolon]], [[Nov-Gvineo]]n kaj la orientan marbordon de Aŭstralio, kaj revenis al Anglio en 1846. En la sama jaro li estis nomumita kiel naturscienclisto por la vojaĝoj de ''HMS Rattlesnake'' (kapitano Owen Stanley), kolektis en aŭstraliaj akvoj ĉe Port Curtis, Rockingham Bay, Port Molle, [[Kabo Jorko]], insuloj Gould, Lizard kaj [[Insulo Moreton|Moreton]] en [[Kvinslando]], Port Essington ([[Norda Teritorio]]) kaj vizitis [[Sidnejo]]n ([[Novsudkimrio]]) plurfoje. La ekspedicio estis en [[Hobarto]], [[Tasmanio]], en junio 1847 kaj ankaŭ esploris en [[Bass-Markolo]], kaj ĉe la suda marbordo de [[Nov-Gvineo]] kaj la [[Luiziana Arkipelago]]. Dum ĉi tiu serio de vojaĝoj lia plej rimarkinda atingo estis fari registrojn pri la indiĝenaj lingvoj de la popoloj, kiujn li renkontis. Lia raporto pri la vojaĝoj estis publikigita en Londono. In 1852 he deserted his sick wife and his children in London, and sailed for Australia. [[Thomas Henry Huxley|T. H. Huxley]] found his consumptive wife down to her last shilling, and raised £50 to send her and the children back to Australia where her parents could look after her. She died two weeks from Sydney (Desmond 1994 p217). MacGillivray's journey on [[HMS Herald (1824)|HMS ''Herald'']] was also doomed to failure. The ship visited [[Tristan da Cunha]], [[Lord Howe Island]], New South Wales, [[Dirk Hartog Island]] and [[Shark Bay]], [[Western Australia]]. On this expedition he was accompanied by Scots naturalist [[William Grant Milne]]. MacGillivray left the voyage early in 1855, having been dismissed by the captain [[Henry Mangles Denham]]. He had become a hopeless drunkard, and when he died, alone in a squalid hotel room, the records noted 'mother and father unknown' (Desmond 1994). MacGillivray died in Sydney, New South Wales, on 6 June 1867. He is commemorated in the name of the [[Fiji petrel]] ''Pseudobulweria macgillivrayi''. He also collected a specimen of venomous [[Elapidae|elapid]] snake on the northeastern coast of Australia. It was described by [[zoologist]] [[Albert Günther]] in 1858 as ''Glyphodon tristis'' but it is now called ''[[Furina tristis]]''. In the late 19th century it was known as MacGillivray's snake<ref>Krefft, G. 1869 ''The Snakes of Australia; An illustrated and descriptive catalogue of all the known species''. Thomas Richards, Sydney pp.viii+100.</ref><ref>Waite, E. R. 1898 ''A Popular Account of Australian Snakes: with a complete list of the species and an introduction to their habits and organization''. Thomas Shine, Sydney pp. 71.</ref> but this name has now fallen into disuse, and it is now called either the [[brown-headed snake]] or the grey-naped snake. == Referencoj == * [[Adrian Desmond|Desmond, Adrian]]. ''Huxley: the Devil's Disciple''. Joseph, London 1994. * MacGillivray, John. ''Narrative of the voyage of HMS Rattlesnake''. 2 vols, Boone, London 1852. * Orchard A. E. 'A History of Systematic Botany in Australia', in ''Flora of Australia'' Vol 1, 2nd ed, ABRS, 1999. {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Macgillivray, John}} [[Kategorio:Esploristoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Skotaj maristoj]] [[Kategorio:Skotaj esploristoj]] [[Kategorio:Skotaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Skotaj ornitologoj]] [[Kategorio:Skotaj botanikistoj]] i80doxhz5yefkqj9wctkymzhx26zl54 9405105 9405097 2026-06-17T00:18:53Z Kani 670 9405105 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''John MacGillivray''' (18-a de decembro 1821 - 6-a de junio 1867) estis skota [[natursciencisto]], aktiva en Aŭstralio inter 1842 kaj 1867. ==Biografio== MacGillivray naskiĝis en [[Aberdeen]], filo de ornitologo [[William MacGillivray]]. Li partoprenis en tri el la esplorvojaĝoj de la Reĝa Mararmeo en la Pacifiko. En 1842 li velis kiel natursciencisto sur la ŝipo ''HMS Fly'', sendita por esplori la [[Toresa Markolo|Toresan Markolon]], [[Nov-Gvineo]]n kaj la orientan marbordon de Aŭstralio, kaj revenis al Anglio en 1846. En la sama jaro li estis nomumita kiel naturscienclisto por la vojaĝoj de ''HMS Rattlesnake'' (kapitano Owen Stanley), kolektis en aŭstraliaj akvoj ĉe Port Curtis, Rockingham Bay, Port Molle, [[Kabjorka Duoninsulo|Kabo Jorko]], insuloj Gould, Lizard kaj [[Insulo Moreton|Moreton]] en [[Kvinslando]], Port Essington ([[Norda Teritorio]]) kaj vizitis [[Sidnejo]]n ([[Novsudkimrio]]) plurfoje. La ekspedicio estis en [[Hobarto]], [[Tasmanio]], en junio 1847 kaj ankaŭ esploris en [[Bass-Markolo]], kaj ĉe la suda marbordo de [[Nov-Gvineo]] kaj la [[Ludovik-Insularo]]. Dum ĉi tiu serio de vojaĝoj lia plej rimarkinda atingo estis fari registrojn pri la indiĝenaj lingvoj de la popoloj, kiujn li renkontis. Lia raporto pri la vojaĝoj estis publikigita en Londono. En 1852 li forlasis sian malsanan edzinon kaj siajn infanojn en Londono, kaj ŝipiris al Aŭstralio. [[Thomas Henry Huxley|T. H. Huxley]] trovis sian ftizan edzinon ĝis ŝia lasta ŝilingo, kaj kolektis 50 pundojn por sendi ŝin kaj la infanojn reen al Aŭstralio, kie ŝiaj gepatroj povus prizorgi ŝin. Ŝi mortis du semajnojn for de Sidnejo. <ref>(Desmond 1994 p 217).</ref> La vojaĝo de MacGillivray sur la ''HMS Herald'' estis destinita al malsukceso. La ŝipo vizitis [[Tristan da Cunha]], la [[Insulo Lord Howe|insulon Lord Howe]], Novsudkimrio, la insulon Dirk Hartog kaj la golfon Shark, en [[Okcidenta Aŭstralio]]. Dum ĉi tiu ekspedicio lin akompanis la skota natursciencisto William Grant Milne. MacGillivray forlasis la vojaĝon komence de 1855, post esti forsendita de la kapitano Henry Mangles Denham. Li fariĝis senespera drinkulo, kaj kiam li mortis, sola en malpura hotelĉambro, la registroj notis "patrinon kaj patron nekonatajn". <ref>(Desmond 1994).</ref> MacGillivray mortis en [[Sidnejo]], [[Novsudkimrio]], la 6-an de junio 1867. li estis rememorata en la nomo de la [[Fiĝia petrelo]] (''Pseudobulweria macgillivrayi''). Li ankaŭ kolektis specimenon de venena [[Elapedoj|elapeda]] [[serpento]] ĉe la nordorienta marbordo de Aŭstralio. Ĝi estis priskribita de zoologo Albert Günther en 1858 kiel ''Glyphodon tristis'', sed nun ĝi nomiĝas ''Furina tristis''. Fine de la 19-a jarcento ĝi estis konata kiel la serpento de MacGillivray<ref>Krefft, G. 1869 ''The Snakes of Australia; An illustrated and descriptive catalogue of all the known species''. Thomas Richards, Sydney pp.viii+100.</ref><ref>Waite, E. R. 1898 ''A Popular Account of Australian Snakes: with a complete list of the species and an introduction to their habits and organization''. Thomas Shine, Sydney pp. 71.</ref>, sed ĉi tiu nomo nun maluziĝis, kaj ĝi nun nomiĝas aŭ la brunkapa serpento aŭ la griznuka serpento. == Referencoj == * Desmond, Adrian. ''Huxley: the Devil's Disciple''. Joseph, London 1994. * MacGillivray, John. ''Narrative of the voyage of HMS Rattlesnake''. 2 vols, Boone, London 1852. * Orchard A. E. 'A History of Systematic Botany in Australia', in ''Flora of Australia'' Vol 1, 2nd ed, ABRS, 1999. {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Macgillivray, John}} [[Kategorio:Esploristoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Skotaj maristoj]] [[Kategorio:Skotaj esploristoj]] [[Kategorio:Skotaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Skotaj ornitologoj]] [[Kategorio:Skotaj botanikistoj]] 2l71hywksr7gxtk8gsui6yar19opdl9 9405106 9405105 2026-06-17T00:19:42Z Kani 670 /* Referencoj */ 9405106 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''John MacGillivray''' (18-a de decembro 1821 - 6-a de junio 1867) estis skota [[natursciencisto]], aktiva en Aŭstralio inter 1842 kaj 1867. ==Biografio== MacGillivray naskiĝis en [[Aberdeen]], filo de ornitologo [[William MacGillivray]]. Li partoprenis en tri el la esplorvojaĝoj de la Reĝa Mararmeo en la Pacifiko. En 1842 li velis kiel natursciencisto sur la ŝipo ''HMS Fly'', sendita por esplori la [[Toresa Markolo|Toresan Markolon]], [[Nov-Gvineo]]n kaj la orientan marbordon de Aŭstralio, kaj revenis al Anglio en 1846. En la sama jaro li estis nomumita kiel naturscienclisto por la vojaĝoj de ''HMS Rattlesnake'' (kapitano Owen Stanley), kolektis en aŭstraliaj akvoj ĉe Port Curtis, Rockingham Bay, Port Molle, [[Kabjorka Duoninsulo|Kabo Jorko]], insuloj Gould, Lizard kaj [[Insulo Moreton|Moreton]] en [[Kvinslando]], Port Essington ([[Norda Teritorio]]) kaj vizitis [[Sidnejo]]n ([[Novsudkimrio]]) plurfoje. La ekspedicio estis en [[Hobarto]], [[Tasmanio]], en junio 1847 kaj ankaŭ esploris en [[Bass-Markolo]], kaj ĉe la suda marbordo de [[Nov-Gvineo]] kaj la [[Ludovik-Insularo]]. Dum ĉi tiu serio de vojaĝoj lia plej rimarkinda atingo estis fari registrojn pri la indiĝenaj lingvoj de la popoloj, kiujn li renkontis. Lia raporto pri la vojaĝoj estis publikigita en Londono. En 1852 li forlasis sian malsanan edzinon kaj siajn infanojn en Londono, kaj ŝipiris al Aŭstralio. [[Thomas Henry Huxley|T. H. Huxley]] trovis sian ftizan edzinon ĝis ŝia lasta ŝilingo, kaj kolektis 50 pundojn por sendi ŝin kaj la infanojn reen al Aŭstralio, kie ŝiaj gepatroj povus prizorgi ŝin. Ŝi mortis du semajnojn for de Sidnejo. <ref>(Desmond 1994 p 217).</ref> La vojaĝo de MacGillivray sur la ''HMS Herald'' estis destinita al malsukceso. La ŝipo vizitis [[Tristan da Cunha]], la [[Insulo Lord Howe|insulon Lord Howe]], Novsudkimrio, la insulon Dirk Hartog kaj la golfon Shark, en [[Okcidenta Aŭstralio]]. Dum ĉi tiu ekspedicio lin akompanis la skota natursciencisto William Grant Milne. MacGillivray forlasis la vojaĝon komence de 1855, post esti forsendita de la kapitano Henry Mangles Denham. Li fariĝis senespera drinkulo, kaj kiam li mortis, sola en malpura hotelĉambro, la registroj notis "patrinon kaj patron nekonatajn". <ref>(Desmond 1994).</ref> MacGillivray mortis en [[Sidnejo]], [[Novsudkimrio]], la 6-an de junio 1867. li estis rememorata en la nomo de la [[Fiĝia petrelo]] (''Pseudobulweria macgillivrayi''). Li ankaŭ kolektis specimenon de venena [[Elapedoj|elapeda]] [[serpento]] ĉe la nordorienta marbordo de Aŭstralio. Ĝi estis priskribita de zoologo Albert Günther en 1858 kiel ''Glyphodon tristis'', sed nun ĝi nomiĝas ''Furina tristis''. Fine de la 19-a jarcento ĝi estis konata kiel la serpento de MacGillivray<ref>Krefft, G. 1869 ''The Snakes of Australia; An illustrated and descriptive catalogue of all the known species''. Thomas Richards, Sydney pp.viii+100.</ref><ref>Waite, E. R. 1898 ''A Popular Account of Australian Snakes: with a complete list of the species and an introduction to their habits and organization''. Thomas Shine, Sydney pp. 71.</ref>, sed ĉi tiu nomo nun maluziĝis, kaj ĝi nun nomiĝas aŭ la brunkapa serpento aŭ la griznuka serpento. == Referencoj == * Desmond, Adrian. ''Huxley: the Devil's Disciple''. Joseph, London 1994. * MacGillivray, John. ''Narrative of the voyage of HMS Rattlesnake''. 2 vols, Boone, London 1852. * Orchard A. E. 'A History of Systematic Botany in Australia', in ''Flora of Australia'' Vol 1, 2nd ed, ABRS, 1999. {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Macgillivray, John}} [[Kategorio:Esploristoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Skotaj navigistoj]] [[Kategorio:Skotaj esploristoj]] [[Kategorio:Skotaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Skotaj ornitologoj]] [[Kategorio:Skotaj botanikistoj]] tc5j83i1forin7eiwtkylpkcwzuqv6h 9405107 9405106 2026-06-17T00:19:58Z Kani 670 /* Referencoj */ 9405107 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''John MacGillivray''' (18-a de decembro 1821 - 6-a de junio 1867) estis skota [[natursciencisto]], aktiva en Aŭstralio inter 1842 kaj 1867. ==Biografio== MacGillivray naskiĝis en [[Aberdeen]], filo de ornitologo [[William MacGillivray]]. Li partoprenis en tri el la esplorvojaĝoj de la Reĝa Mararmeo en la Pacifiko. En 1842 li velis kiel natursciencisto sur la ŝipo ''HMS Fly'', sendita por esplori la [[Toresa Markolo|Toresan Markolon]], [[Nov-Gvineo]]n kaj la orientan marbordon de Aŭstralio, kaj revenis al Anglio en 1846. En la sama jaro li estis nomumita kiel naturscienclisto por la vojaĝoj de ''HMS Rattlesnake'' (kapitano Owen Stanley), kolektis en aŭstraliaj akvoj ĉe Port Curtis, Rockingham Bay, Port Molle, [[Kabjorka Duoninsulo|Kabo Jorko]], insuloj Gould, Lizard kaj [[Insulo Moreton|Moreton]] en [[Kvinslando]], Port Essington ([[Norda Teritorio]]) kaj vizitis [[Sidnejo]]n ([[Novsudkimrio]]) plurfoje. La ekspedicio estis en [[Hobarto]], [[Tasmanio]], en junio 1847 kaj ankaŭ esploris en [[Bass-Markolo]], kaj ĉe la suda marbordo de [[Nov-Gvineo]] kaj la [[Ludovik-Insularo]]. Dum ĉi tiu serio de vojaĝoj lia plej rimarkinda atingo estis fari registrojn pri la indiĝenaj lingvoj de la popoloj, kiujn li renkontis. Lia raporto pri la vojaĝoj estis publikigita en Londono. En 1852 li forlasis sian malsanan edzinon kaj siajn infanojn en Londono, kaj ŝipiris al Aŭstralio. [[Thomas Henry Huxley|T. H. Huxley]] trovis sian ftizan edzinon ĝis ŝia lasta ŝilingo, kaj kolektis 50 pundojn por sendi ŝin kaj la infanojn reen al Aŭstralio, kie ŝiaj gepatroj povus prizorgi ŝin. Ŝi mortis du semajnojn for de Sidnejo. <ref>(Desmond 1994 p 217).</ref> La vojaĝo de MacGillivray sur la ''HMS Herald'' estis destinita al malsukceso. La ŝipo vizitis [[Tristan da Cunha]], la [[Insulo Lord Howe|insulon Lord Howe]], Novsudkimrio, la insulon Dirk Hartog kaj la golfon Shark, en [[Okcidenta Aŭstralio]]. Dum ĉi tiu ekspedicio lin akompanis la skota natursciencisto William Grant Milne. MacGillivray forlasis la vojaĝon komence de 1855, post esti forsendita de la kapitano Henry Mangles Denham. Li fariĝis senespera drinkulo, kaj kiam li mortis, sola en malpura hotelĉambro, la registroj notis "patrinon kaj patron nekonatajn". <ref>(Desmond 1994).</ref> MacGillivray mortis en [[Sidnejo]], [[Novsudkimrio]], la 6-an de junio 1867. li estis rememorata en la nomo de la [[Fiĝia petrelo]] (''Pseudobulweria macgillivrayi''). Li ankaŭ kolektis specimenon de venena [[Elapedoj|elapeda]] [[serpento]] ĉe la nordorienta marbordo de Aŭstralio. Ĝi estis priskribita de zoologo Albert Günther en 1858 kiel ''Glyphodon tristis'', sed nun ĝi nomiĝas ''Furina tristis''. Fine de la 19-a jarcento ĝi estis konata kiel la serpento de MacGillivray<ref>Krefft, G. 1869 ''The Snakes of Australia; An illustrated and descriptive catalogue of all the known species''. Thomas Richards, Sydney pp.viii+100.</ref><ref>Waite, E. R. 1898 ''A Popular Account of Australian Snakes: with a complete list of the species and an introduction to their habits and organization''. Thomas Shine, Sydney pp. 71.</ref>, sed ĉi tiu nomo nun maluziĝis, kaj ĝi nun nomiĝas aŭ la brunkapa serpento aŭ la griznuka serpento. == Referencoj == * Desmond, Adrian. ''Huxley: the Devil's Disciple''. Joseph, London 1994. * MacGillivray, John. ''Narrative of the voyage of HMS Rattlesnake''. 2 vols, Boone, London 1852. * Orchard A. E. 'A History of Systematic Botany in Australia', in ''Flora of Australia'' Vol 1, 2nd ed, ABRS, 1999. {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Macgillivray, John}} [[Kategorio:Esploristoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Skotaj esploristoj]] [[Kategorio:Skotaj esploristoj]] [[Kategorio:Skotaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Skotaj ornitologoj]] [[Kategorio:Skotaj botanikistoj]] cxyhn4ga6b7bkmq9743gyq0brlm4pii 9405108 9405107 2026-06-17T00:20:15Z Kani 670 9405108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''John MacGillivray''' (18-a de decembro 1821 - 6-a de junio 1867) estis skota [[natursciencisto]], aktiva en Aŭstralio inter 1842 kaj 1867. ==Biografio== MacGillivray naskiĝis en [[Aberdeen]], filo de ornitologo [[William MacGillivray]]. Li partoprenis en tri el la esplorvojaĝoj de la Reĝa Mararmeo en la Pacifiko. En 1842 li velis kiel natursciencisto sur la ŝipo ''HMS Fly'', sendita por esplori la [[Toresa Markolo|Toresan Markolon]], [[Nov-Gvineo]]n kaj la orientan marbordon de Aŭstralio, kaj revenis al Anglio en 1846. En la sama jaro li estis nomumita kiel naturscienclisto por la vojaĝoj de ''HMS Rattlesnake'' (kapitano Owen Stanley), kolektis en aŭstraliaj akvoj ĉe Port Curtis, Rockingham Bay, Port Molle, [[Kabjorka Duoninsulo|Kabo Jorko]], insuloj Gould, Lizard kaj [[Insulo Moreton|Moreton]] en [[Kvinslando]], Port Essington ([[Norda Teritorio]]) kaj vizitis [[Sidnejo]]n ([[Novsudkimrio]]) plurfoje. La ekspedicio estis en [[Hobarto]], [[Tasmanio]], en junio 1847 kaj ankaŭ esploris en [[Bass-Markolo]], kaj ĉe la suda marbordo de [[Nov-Gvineo]] kaj la [[Ludovik-Insularo]]. Dum ĉi tiu serio de vojaĝoj lia plej rimarkinda atingo estis fari registrojn pri la indiĝenaj lingvoj de la popoloj, kiujn li renkontis. Lia raporto pri la vojaĝoj estis publikigita en Londono. En 1852 li forlasis sian malsanan edzinon kaj siajn infanojn en Londono, kaj ŝipiris al Aŭstralio. [[Thomas Henry Huxley|T. H. Huxley]] trovis sian ftizan edzinon ĝis ŝia lasta ŝilingo, kaj kolektis 50 pundojn por sendi ŝin kaj la infanojn reen al Aŭstralio, kie ŝiaj gepatroj povus prizorgi ŝin. Ŝi mortis du semajnojn for de Sidnejo. <ref>(Desmond 1994 p 217).</ref> La vojaĝo de MacGillivray sur la ''HMS Herald'' estis destinita al malsukceso. La ŝipo vizitis [[Tristan da Cunha]], la [[Insulo Lord Howe|insulon Lord Howe]], Novsudkimrio, la insulon Dirk Hartog kaj la golfon Shark, en [[Okcidenta Aŭstralio]]. Dum ĉi tiu ekspedicio lin akompanis la skota natursciencisto William Grant Milne. MacGillivray forlasis la vojaĝon komence de 1855, post esti forsendita de la kapitano Henry Mangles Denham. Li fariĝis senespera drinkulo, kaj kiam li mortis, sola en malpura hotelĉambro, la registroj notis "patrinon kaj patron nekonatajn". <ref>(Desmond 1994).</ref> MacGillivray mortis en [[Sidnejo]], [[Novsudkimrio]], la 6-an de junio 1867. li estis rememorata en la nomo de la [[Fiĝia petrelo]] (''Pseudobulweria macgillivrayi''). Li ankaŭ kolektis specimenon de venena [[Elapedoj|elapeda]] [[serpento]] ĉe la nordorienta marbordo de Aŭstralio. Ĝi estis priskribita de zoologo Albert Günther en 1858 kiel ''Glyphodon tristis'', sed nun ĝi nomiĝas ''Furina tristis''. Fine de la 19-a jarcento ĝi estis konata kiel la serpento de MacGillivray<ref>Krefft, G. 1869 ''The Snakes of Australia; An illustrated and descriptive catalogue of all the known species''. Thomas Richards, Sydney pp.viii+100.</ref><ref>Waite, E. R. 1898 ''A Popular Account of Australian Snakes: with a complete list of the species and an introduction to their habits and organization''. Thomas Shine, Sydney pp. 71.</ref>, sed ĉi tiu nomo nun maluziĝis, kaj ĝi nun nomiĝas aŭ la brunkapa serpento aŭ la griznuka serpento. == Referencoj == * Desmond, Adrian. ''Huxley: the Devil's Disciple''. Joseph, London 1994. * MacGillivray, John. ''Narrative of the voyage of HMS Rattlesnake''. 2 vols, Boone, London 1852. * Orchard A. E. 'A History of Systematic Botany in Australia', in ''Flora of Australia'' Vol 1, 2nd ed, ABRS, 1999. {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Macgillivray, John}} [[Kategorio:Esploristoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Skotaj esploristoj]] [[Kategorio:Skotaj esploristoj]] [[Kategorio:Skotaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Skotaj ornitologoj]] [[Kategorio:Skotaj botanikistoj]] 5qrkit1q6bwv985sedgh03glrycaqvz 0 947063 9405116 2026-06-17T00:43:31Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae..." 9405116 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Brunkapa paradizalciono''' ''T. danae'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera danae'' |volume=2016 |article-number=e.T22683602A92991371 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683602A92991371.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera danae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1880) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brunkapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera danae'') aŭ ''Ruĝeca paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de malaltaj teroj en la Papua Duoninsulo (sudorienta Papuo-Nov-Gvineo). Ĝiaj naturaj vivejoj estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj distingaj longaj vostoplumoj. Neniu subspecio estas distingita. == Taksonomio == The first [[Species description|formal description]] of the brown-headed paradise kingfisher was by the English ornithologist [[Richard Bowdler Sharpe]] in 1880 from specimens collected near [[Milne Bay]] in southeastern [[New Guinea]]. He coined the current [[binomial name]] ''Tanysiptera danae''.<ref>{{ cite journal | last=Sharpe | first=Richard Bowdler | author-link=Richard Bowdler Sharpe | year=1880 | title=Description of two remarkable new species of kingfishers | journal=Annals and Magazine of Natural History | series=5th series | volume=6 | issue=33 | pages=231–232 [231] | doi=10.1080/00222938009458926 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25170456 }}</ref> The [[genus]] ''Tanysiptera'' had been introduced by the Irish zoologist [[Nicholas Aylward Vigors]] in 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> The name ''Tanysiptera'' is from classical Greek ''tanusipteros'' meaning "long-feathered". The specific epithet ''danae'' is from [[Greek mythology]]; [[Danaë]] was the daughter of [[Acrisius]], King of [[Argos, Peloponnese|Argos]].<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n130 130], 379 }}</ref> The species is [[monotypic]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17 May 2017 }}</ref> == Habitato kaj distribuo == The brown-headed paradise kingfisher is distributed in deep forest areas in the far east of New Guinea. It mainly inhabits the forests of foothills and occurs mainly in dense primary forests. Its altitude ranges from 300 to 1000 vertical metres. The [[common paradise kingfisher]] also occurs in its distribution area. Usually the brown-headed paradise kingfisher is represented at higher altitudes than the common paradise kingfisher. However, in the region around [[Popondetta]], the capital of the province [[Oro Province|Oro]] of Papua New Guinea in the southeast of the island, both species occur at altitudes of 150 meters. The brown-headed paradise kingfisher is to be observed here even more frequently than the common paradise kingfisher.<ref name="Beehler225">Beehler &. Pratt: ''Birds of New Guinea''. S. 225.</ref> == Aspekto == The brown-headed kingfisher is {{cvt|23|cm}} in length excluding the streamers which are up to {{cvt|9|cm}}. They weigh between 37 and 50 grams. The sexes are alike. The head, [[Glossary of bird terms#mantle|mantle]] and [[Glossary of bird terms#scapulars|scapulars]] are a warm rufous-brown. The rump, breast and belly are pink-red. The flight feathers are black and the [[Glossary of bird terms#wing-coverts|greater coverts]] are bright blue. The tail is dark purplish blue, the bill is red and the legs and feet are pink or orange.<ref>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie | last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter= Brown Header Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=121–122 }}</ref> == Manĝado == Its food mainly consists out of insects it catches on the ground. The type specimen was collected by Charles Huntein in the area around Milne Bay in Papua New Guinea. == Nomo kaj etimologio == [[Richard Bowdler Sharpe]] published the brown-headed kingfisher under the present name ''Tanysiptera danae''. The type specimen was collected by Charles Huntein in the area around the [[Milne Bay]] in Papua New Guinea.<ref name="sharpe231">Richard Bowdler Sharpe, S. 231.</ref> In 1825 [[Nicholas Aylward Vigors]] introduced the genus ''Tanysiptera'' for the [[Paradise jacamar]] (''Galbula dea'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])).<ref name="vigors433">Nicholas Aylward Vigors, S. 433.</ref> This name is composed of the [[Greek language|Greek]] words "tany-, teinō τανυ, τεινω" which stands for "long, stretched" and "pteron πτερον" for "feather".<ref name="jobling379">James A. Jobling, S. 379.</ref> The [[epithet|byname]] name "danae" probably refers to "[[Danaë]]", the daughter of [[Acrisius]]. Since there were also other Danaës in Greek mythology and Sharpe did not provide an exact explanation of the name, it cannot be excluded that he had Danaë, the daughter of [[Neoptolemus]], or Danaë, the daughter of [[Leontion]], in mind. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] qy6alrlx06kpu878oltcvtinmve99l8 9405119 9405116 2026-06-17T01:00:09Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9405119 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Brunkapa paradizalciono''' ''T. danae'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera danae'' |volume=2016 |article-number=e.T22683602A92991371 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683602A92991371.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera danae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1880) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brunkapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera danae'') aŭ ''Ruĝeca paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de malaltaj teroj en la Papua Duoninsulo (sudorienta Papuo-Nov-Gvineo). Ĝiaj naturaj vivejoj estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj distingaj longaj vostoplumoj. Neniu subspecio estas distingita. == Taksonomio == La unua formala priskribo de la brunkapa paradizalciono estis farita de la angla ornitologo [[Richard Bowdler Sharpe]] en 1880 el specimenoj kolektitaj apud [[Milne Bay]] en sudorienta [[Nov-Gvineo]]. Li kreis la nunan binoman nomon ''Tanysiptera danae''.<ref>{{ cite journal | last=Sharpe | first=Richard Bowdler | author-link=Richard Bowdler Sharpe | year=1880 | title=Description of two remarkable new species of kingfishers | journal=Annals and Magazine of Natural History | series=5th series | volume=6 | issue=33 | pages=231–232 [231] | doi=10.1080/00222938009458926 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25170456 }}</ref> La genro ''Tanysiptera'' estis enkondukita de la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas de la klasika greka ''tanusipteros'', kiu signifas "longpluma". La [[specia epiteto]] ''danae'' devenas de la [[greka mitologio]]; [[Danao]] estis la filino de [[Akrisio]], reĝo de [[Argo]].<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages= 130 kaj 379 }}</ref> La specio estas [[monotipa]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> == Habitato kaj distribuo == The brown-headed paradise kingfisher is distributed in deep forest areas in the far east of New Guinea. It mainly inhabits the forests of foothills and occurs mainly in dense primary forests. Its altitude ranges from 300 to 1000 vertical metres. The [[common paradise kingfisher]] also occurs in its distribution area. Usually the brown-headed paradise kingfisher is represented at higher altitudes than the common paradise kingfisher. However, in the region around [[Popondetta]], the capital of the province [[Oro Province|Oro]] of Papua New Guinea in the southeast of the island, both species occur at altitudes of 150 meters. The brown-headed paradise kingfisher is to be observed here even more frequently than the common paradise kingfisher.<ref name="Beehler225">Beehler &. Pratt: ''Birds of New Guinea''. S. 225.</ref> == Aspekto == The brown-headed kingfisher is {{cvt|23|cm}} in length excluding the streamers which are up to {{cvt|9|cm}}. They weigh between 37 and 50 grams. The sexes are alike. The head, [[Glossary of bird terms#mantle|mantle]] and [[Glossary of bird terms#scapulars|scapulars]] are a warm rufous-brown. The rump, breast and belly are pink-red. The flight feathers are black and the [[Glossary of bird terms#wing-coverts|greater coverts]] are bright blue. The tail is dark purplish blue, the bill is red and the legs and feet are pink or orange.<ref>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie | last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter= Brown Header Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=121–122 }}</ref> == Manĝado == Its food mainly consists out of insects it catches on the ground. The type specimen was collected by Charles Huntein in the area around Milne Bay in Papua New Guinea. == Nomo kaj etimologio == [[Richard Bowdler Sharpe]] published the brown-headed kingfisher under the present name ''Tanysiptera danae''. The type specimen was collected by Charles Huntein in the area around the [[Milne Bay]] in Papua New Guinea.<ref name="sharpe231">Richard Bowdler Sharpe, S. 231.</ref> In 1825 [[Nicholas Aylward Vigors]] introduced the genus ''Tanysiptera'' for the [[Paradise jacamar]] (''Galbula dea'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])).<ref name="vigors433">Nicholas Aylward Vigors, S. 433.</ref> This name is composed of the [[Greek language|Greek]] words "tany-, teinō τανυ, τεινω" which stands for "long, stretched" and "pteron πτερον" for "feather".<ref name="jobling379">James A. Jobling, S. 379.</ref> The [[epithet|byname]] name "danae" probably refers to "[[Danaë]]", the daughter of [[Acrisius]]. Since there were also other Danaës in Greek mythology and Sharpe did not provide an exact explanation of the name, it cannot be excluded that he had Danaë, the daughter of [[Neoptolemus]], or Danaë, the daughter of [[Leontion]], in mind. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] 2ysk4o4smgikoonnhpen7wdk248tuwy 9405122 9405119 2026-06-17T01:04:22Z Kani 670 /* Habitato kaj distribuo */ 9405122 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Brunkapa paradizalciono''' ''T. danae'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera danae'' |volume=2016 |article-number=e.T22683602A92991371 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683602A92991371.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera danae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1880) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brunkapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera danae'') aŭ ''Ruĝeca paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de malaltaj teroj en la Papua Duoninsulo (sudorienta Papuo-Nov-Gvineo). Ĝiaj naturaj vivejoj estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj distingaj longaj vostoplumoj. Neniu subspecio estas distingita. == Taksonomio == La unua formala priskribo de la brunkapa paradizalciono estis farita de la angla ornitologo [[Richard Bowdler Sharpe]] en 1880 el specimenoj kolektitaj apud [[Milne Bay]] en sudorienta [[Nov-Gvineo]]. Li kreis la nunan binoman nomon ''Tanysiptera danae''.<ref>{{ cite journal | last=Sharpe | first=Richard Bowdler | author-link=Richard Bowdler Sharpe | year=1880 | title=Description of two remarkable new species of kingfishers | journal=Annals and Magazine of Natural History | series=5th series | volume=6 | issue=33 | pages=231–232 [231] | doi=10.1080/00222938009458926 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25170456 }}</ref> La genro ''Tanysiptera'' estis enkondukita de la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas de la klasika greka ''tanusipteros'', kiu signifas "longpluma". La [[specia epiteto]] ''danae'' devenas de la [[greka mitologio]]; [[Danao]] estis la filino de [[Akrisio]], reĝo de [[Argo]].<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages= 130 kaj 379 }}</ref> La specio estas [[monotipa]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La brunkapa paradizalciono estas distribuata en profundaj arbaraj areoj en la plej orienta Nov-Gvineo. Ĝi ĉefe loĝas en la arbaroj de antaŭmontoj kaj troviĝas ĉefe en densaj [[praarbaro]]j. Ĝia altitudo varias de 300 ĝis 1000 vertikalaj metroj. Ankaŭ la [[Ordinara paradizalciono]] troviĝas en sia distribua areo. Kutime la brunkapa paradizalciono estas reprezentita je pli altaj altitudoj ol la ordinara paradizalciono. Tamen, en la regiono ĉirkaŭ Popondetta, la ĉefurbo de la [[provinco Oro]] de Papuo-Nov-Gvineo en la sudoriento de la insulo, ambaŭ specioj troviĝas je altitudoj de 150 metroj. La brunkapa paradizalciono estas observebla ĉi tie eĉ pli ofte ol la ordinara paradizalciono.<ref name="Beehler225">Beehler &. Pratt: ''Birds of New Guinea''. p. 225.</ref> == Aspekto == The brown-headed kingfisher is {{cvt|23|cm}} in length excluding the streamers which are up to {{cvt|9|cm}}. They weigh between 37 and 50 grams. The sexes are alike. The head, [[Glossary of bird terms#mantle|mantle]] and [[Glossary of bird terms#scapulars|scapulars]] are a warm rufous-brown. The rump, breast and belly are pink-red. The flight feathers are black and the [[Glossary of bird terms#wing-coverts|greater coverts]] are bright blue. The tail is dark purplish blue, the bill is red and the legs and feet are pink or orange.<ref>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie | last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter= Brown Header Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=121–122 }}</ref> == Manĝado == Its food mainly consists out of insects it catches on the ground. The type specimen was collected by Charles Huntein in the area around Milne Bay in Papua New Guinea. == Nomo kaj etimologio == [[Richard Bowdler Sharpe]] published the brown-headed kingfisher under the present name ''Tanysiptera danae''. The type specimen was collected by Charles Huntein in the area around the [[Milne Bay]] in Papua New Guinea.<ref name="sharpe231">Richard Bowdler Sharpe, S. 231.</ref> In 1825 [[Nicholas Aylward Vigors]] introduced the genus ''Tanysiptera'' for the [[Paradise jacamar]] (''Galbula dea'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])).<ref name="vigors433">Nicholas Aylward Vigors, S. 433.</ref> This name is composed of the [[Greek language|Greek]] words "tany-, teinō τανυ, τεινω" which stands for "long, stretched" and "pteron πτερον" for "feather".<ref name="jobling379">James A. Jobling, S. 379.</ref> The [[epithet|byname]] name "danae" probably refers to "[[Danaë]]", the daughter of [[Acrisius]]. Since there were also other Danaës in Greek mythology and Sharpe did not provide an exact explanation of the name, it cannot be excluded that he had Danaë, the daughter of [[Neoptolemus]], or Danaë, the daughter of [[Leontion]], in mind. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] ks4tn8gbcl4dslebn14qpkl4vxda1on 9405123 9405122 2026-06-17T01:09:09Z Kani 670 /* Aspekto */ 9405123 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Brunkapa paradizalciono''' ''T. danae'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera danae'' |volume=2016 |article-number=e.T22683602A92991371 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683602A92991371.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera danae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1880) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brunkapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera danae'') aŭ ''Ruĝeca paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de malaltaj teroj en la Papua Duoninsulo (sudorienta Papuo-Nov-Gvineo). Ĝiaj naturaj vivejoj estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj distingaj longaj vostoplumoj. Neniu subspecio estas distingita. == Taksonomio == La unua formala priskribo de la brunkapa paradizalciono estis farita de la angla ornitologo [[Richard Bowdler Sharpe]] en 1880 el specimenoj kolektitaj apud [[Milne Bay]] en sudorienta [[Nov-Gvineo]]. Li kreis la nunan binoman nomon ''Tanysiptera danae''.<ref>{{ cite journal | last=Sharpe | first=Richard Bowdler | author-link=Richard Bowdler Sharpe | year=1880 | title=Description of two remarkable new species of kingfishers | journal=Annals and Magazine of Natural History | series=5th series | volume=6 | issue=33 | pages=231–232 [231] | doi=10.1080/00222938009458926 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25170456 }}</ref> La genro ''Tanysiptera'' estis enkondukita de la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas de la klasika greka ''tanusipteros'', kiu signifas "longpluma". La [[specia epiteto]] ''danae'' devenas de la [[greka mitologio]]; [[Danao]] estis la filino de [[Akrisio]], reĝo de [[Argo]].<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages= 130 kaj 379 }}</ref> La specio estas [[monotipa]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La brunkapa paradizalciono estas distribuata en profundaj arbaraj areoj en la plej orienta Nov-Gvineo. Ĝi ĉefe loĝas en la arbaroj de antaŭmontoj kaj troviĝas ĉefe en densaj [[praarbaro]]j. Ĝia altitudo varias de 300 ĝis 1000 vertikalaj metroj. Ankaŭ la [[Ordinara paradizalciono]] troviĝas en sia distribua areo. Kutime la brunkapa paradizalciono estas reprezentita je pli altaj altitudoj ol la ordinara paradizalciono. Tamen, en la regiono ĉirkaŭ Popondetta, la ĉefurbo de la [[provinco Oro]] de Papuo-Nov-Gvineo en la sudoriento de la insulo, ambaŭ specioj troviĝas je altitudoj de 150 metroj. La brunkapa paradizalciono estas observebla ĉi tie eĉ pli ofte ol la ordinara paradizalciono.<ref name="Beehler225">Beehler &. Pratt: ''Birds of New Guinea''. p. 225.</ref> == Aspekto == La brunkapa paradizalciono longas 23 cm, ekskludante la vostoplumojn, kiuj atingas ĝis 9 cm. Ili pezas inter 37 kaj 50 gramojn. Ambaŭ seksoj estas similaj. La kapo, mantelo kaj skapulaj estas varme ruĝbrunaj. La pugo, brusto kaj ventro estas rozkoloraj. La flugilplumoj estas nigraj kaj la pli grandaj kovriloj estas brilbluaj. La vosto estas malhelviolblua, la beko estas ruĝa kaj la kruroj kaj piedoj estas rozkoloraj aŭ oranĝaj.<ref>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie | last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter= Brown Header Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=121–122 }}</ref> == Manĝado == Its food mainly consists out of insects it catches on the ground. The type specimen was collected by Charles Huntein in the area around Milne Bay in Papua New Guinea. == Nomo kaj etimologio == [[Richard Bowdler Sharpe]] published the brown-headed kingfisher under the present name ''Tanysiptera danae''. The type specimen was collected by Charles Huntein in the area around the [[Milne Bay]] in Papua New Guinea.<ref name="sharpe231">Richard Bowdler Sharpe, S. 231.</ref> In 1825 [[Nicholas Aylward Vigors]] introduced the genus ''Tanysiptera'' for the [[Paradise jacamar]] (''Galbula dea'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])).<ref name="vigors433">Nicholas Aylward Vigors, S. 433.</ref> This name is composed of the [[Greek language|Greek]] words "tany-, teinō τανυ, τεινω" which stands for "long, stretched" and "pteron πτερον" for "feather".<ref name="jobling379">James A. Jobling, S. 379.</ref> The [[epithet|byname]] name "danae" probably refers to "[[Danaë]]", the daughter of [[Acrisius]]. Since there were also other Danaës in Greek mythology and Sharpe did not provide an exact explanation of the name, it cannot be excluded that he had Danaë, the daughter of [[Neoptolemus]], or Danaë, the daughter of [[Leontion]], in mind. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] n18f8hmyg7d92v4q1vvcb0s2f0v3ca6 9405125 9405123 2026-06-17T01:13:00Z Kani 670 /* Manĝado */ 9405125 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Brunkapa paradizalciono''' ''T. danae'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera danae'' |volume=2016 |article-number=e.T22683602A92991371 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683602A92991371.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera danae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1880) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brunkapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera danae'') aŭ ''Ruĝeca paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de malaltaj teroj en la Papua Duoninsulo (sudorienta Papuo-Nov-Gvineo). Ĝiaj naturaj vivejoj estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj distingaj longaj vostoplumoj. Neniu subspecio estas distingita. == Taksonomio == La unua formala priskribo de la brunkapa paradizalciono estis farita de la angla ornitologo [[Richard Bowdler Sharpe]] en 1880 el specimenoj kolektitaj apud [[Milne Bay]] en sudorienta [[Nov-Gvineo]]. Li kreis la nunan binoman nomon ''Tanysiptera danae''.<ref>{{ cite journal | last=Sharpe | first=Richard Bowdler | author-link=Richard Bowdler Sharpe | year=1880 | title=Description of two remarkable new species of kingfishers | journal=Annals and Magazine of Natural History | series=5th series | volume=6 | issue=33 | pages=231–232 [231] | doi=10.1080/00222938009458926 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25170456 }}</ref> La genro ''Tanysiptera'' estis enkondukita de la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas de la klasika greka ''tanusipteros'', kiu signifas "longpluma". La [[specia epiteto]] ''danae'' devenas de la [[greka mitologio]]; [[Danao]] estis la filino de [[Akrisio]], reĝo de [[Argo]].<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages= 130 kaj 379 }}</ref> La specio estas [[monotipa]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La brunkapa paradizalciono estas distribuata en profundaj arbaraj areoj en la plej orienta Nov-Gvineo. Ĝi ĉefe loĝas en la arbaroj de antaŭmontoj kaj troviĝas ĉefe en densaj [[praarbaro]]j. Ĝia altitudo varias de 300 ĝis 1000 vertikalaj metroj. Ankaŭ la [[Ordinara paradizalciono]] troviĝas en sia distribua areo. Kutime la brunkapa paradizalciono estas reprezentita je pli altaj altitudoj ol la ordinara paradizalciono. Tamen, en la regiono ĉirkaŭ Popondetta, la ĉefurbo de la [[provinco Oro]] de Papuo-Nov-Gvineo en la sudoriento de la insulo, ambaŭ specioj troviĝas je altitudoj de 150 metroj. La brunkapa paradizalciono estas observebla ĉi tie eĉ pli ofte ol la ordinara paradizalciono.<ref name="Beehler225">Beehler &. Pratt: ''Birds of New Guinea''. p. 225.</ref> == Aspekto == La brunkapa paradizalciono longas 23 cm, ekskludante la vostoplumojn, kiuj atingas ĝis 9 cm. Ili pezas inter 37 kaj 50 gramojn. Ambaŭ seksoj estas similaj. La kapo, mantelo kaj skapulaj estas varme ruĝbrunaj. La pugo, brusto kaj ventro estas rozkoloraj. La flugilplumoj estas nigraj kaj la pli grandaj kovriloj estas brilbluaj. La vosto estas malhelviolblua, la beko estas ruĝa kaj la kruroj kaj piedoj estas rozkoloraj aŭ oranĝaj.<ref>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie | last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter= Brown Header Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=121–122 }}</ref> == Manĝado == Ĝia manĝaĵo konsistas ĉefe el [[insektoj]], kiujn ĝi kaptas surgrunde. == Nomo kaj etimologio == [[Richard Bowdler Sharpe]] published the brown-headed kingfisher under the present name ''Tanysiptera danae''. The type specimen was collected by Charles Huntein in the area around the [[Milne Bay]] in Papua New Guinea.<ref name="sharpe231">Richard Bowdler Sharpe, S. 231.</ref> In 1825 [[Nicholas Aylward Vigors]] introduced the genus ''Tanysiptera'' for the [[Paradise jacamar]] (''Galbula dea'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])).<ref name="vigors433">Nicholas Aylward Vigors, S. 433.</ref> This name is composed of the [[Greek language|Greek]] words "tany-, teinō τανυ, τεινω" which stands for "long, stretched" and "pteron πτερον" for "feather".<ref name="jobling379">James A. Jobling, S. 379.</ref> The [[epithet|byname]] name "danae" probably refers to "[[Danaë]]", the daughter of [[Acrisius]]. Since there were also other Danaës in Greek mythology and Sharpe did not provide an exact explanation of the name, it cannot be excluded that he had Danaë, the daughter of [[Neoptolemus]], or Danaë, the daughter of [[Leontion]], in mind. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] oz84x73hf7x3irf1glic19fx55h9h8a 9405128 9405125 2026-06-17T01:21:47Z Kani 670 /* Nomo kaj etimologio */ 9405128 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Brunkapa paradizalciono''' ''T. danae'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera danae'' |volume=2016 |article-number=e.T22683602A92991371 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683602A92991371.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera danae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1880) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brunkapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera danae'') aŭ ''Ruĝeca paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de malaltaj teroj en la Papua Duoninsulo (sudorienta Papuo-Nov-Gvineo). Ĝiaj naturaj vivejoj estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj distingaj longaj vostoplumoj. Neniu subspecio estas distingita. == Taksonomio == La unua formala priskribo de la brunkapa paradizalciono estis farita de la angla ornitologo [[Richard Bowdler Sharpe]] en 1880 el specimenoj kolektitaj apud [[Milne Bay]] en sudorienta [[Nov-Gvineo]]. Li kreis la nunan binoman nomon ''Tanysiptera danae''.<ref>{{ cite journal | last=Sharpe | first=Richard Bowdler | author-link=Richard Bowdler Sharpe | year=1880 | title=Description of two remarkable new species of kingfishers | journal=Annals and Magazine of Natural History | series=5th series | volume=6 | issue=33 | pages=231–232 [231] | doi=10.1080/00222938009458926 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25170456 }}</ref> La genro ''Tanysiptera'' estis enkondukita de la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas de la klasika greka ''tanusipteros'', kiu signifas "longpluma". La [[specia epiteto]] ''danae'' devenas de la [[greka mitologio]]; [[Danao]] estis la filino de [[Akrisio]], reĝo de [[Argo]].<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages= 130 kaj 379 }}</ref> La specio estas [[monotipa]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La brunkapa paradizalciono estas distribuata en profundaj arbaraj areoj en la plej orienta Nov-Gvineo. Ĝi ĉefe loĝas en la arbaroj de antaŭmontoj kaj troviĝas ĉefe en densaj [[praarbaro]]j. Ĝia altitudo varias de 300 ĝis 1000 vertikalaj metroj. Ankaŭ la [[Ordinara paradizalciono]] troviĝas en sia distribua areo. Kutime la brunkapa paradizalciono estas reprezentita je pli altaj altitudoj ol la ordinara paradizalciono. Tamen, en la regiono ĉirkaŭ Popondetta, la ĉefurbo de la [[provinco Oro]] de Papuo-Nov-Gvineo en la sudoriento de la insulo, ambaŭ specioj troviĝas je altitudoj de 150 metroj. La brunkapa paradizalciono estas observebla ĉi tie eĉ pli ofte ol la ordinara paradizalciono.<ref name="Beehler225">Beehler &. Pratt: ''Birds of New Guinea''. p. 225.</ref> == Aspekto == La brunkapa paradizalciono longas 23 cm, ekskludante la vostoplumojn, kiuj atingas ĝis 9 cm. Ili pezas inter 37 kaj 50 gramojn. Ambaŭ seksoj estas similaj. La kapo, mantelo kaj skapulaj estas varme ruĝbrunaj. La pugo, brusto kaj ventro estas rozkoloraj. La flugilplumoj estas nigraj kaj la pli grandaj kovriloj estas brilbluaj. La vosto estas malhelviolblua, la beko estas ruĝa kaj la kruroj kaj piedoj estas rozkoloraj aŭ oranĝaj.<ref>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie | last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter= Brown Header Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=121–122 }}</ref> == Manĝado == Ĝia manĝaĵo konsistas ĉefe el [[insektoj]], kiujn ĝi kaptas surgrunde. == Nomo kaj etimologio == [[Richard Bowdler Sharpe]] publikigis la brunkapan alcionon kun la nuna nomo ''Tanysiptera danae''. La tipa specimeno estis kolektita de Charles Huntein en areo ĉirkaŭ [[Milne Bay]] en Papuo-Nov-Gvineo.<ref name="sharpe231">Richard Bowdler Sharpe, p. 231.</ref> En 1825 [[Nicholas Aylward Vigors]] enkondukis la genron ''Tanysiptera'' por la Paradiza jakamaro (''Galbula dea'' (Linnaeus, 1758)).<ref name="vigors433">Nicholas Aylward Vigors, p. 433.</ref> Ĉi tiu nomo estas komponita de la grekaj vortoj "tany-, teinō τανυ, τεινω" kiu signifas "longa, streĉa" kaj "pteron πτερον" por "plumo aŭ flugilo".<ref name="jobling379">James A. Jobling, p. 379.</ref> La [[specia epiteto]] "danae" verŝajne rilatas al [[Danao]], la filino de [[Akrisio]]. Ĉar ankaŭ ekzistis aliaj Danaoj en la greka mitologio kaj Sharpe ne donis precizan klarigon de la nomo, oni ne povas ekskludi, ke li pensis ĉu pri Danao, la filino de [[Neoptolemo]], aŭ pri Danao, la filino de [[Leontio]]. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj| ]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] 11x4i54df0vb5xswknkciulp5kvgdfh 9405131 9405128 2026-06-17T01:33:18Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9405131 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Brunkapa paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = ''[[Tanysiptera]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Brunkapa paradizalciono''' ''T. danae'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tanysiptera danae'' |volume=2016 |article-number=e.T22683602A92991371 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683602A92991371.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Tanysiptera danae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1880) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brunkapa paradizalciono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tanysiptera danae'') aŭ ''Ruĝeca paradizalciono'') estas [[specio]] de [[alcionoj]] el [[subfamilio]] [[arbalcionoj]], kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Tanysiptera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de malaltaj teroj en la Papua Duoninsulo (sudorienta Papuo-Nov-Gvineo). Ĝiaj naturaj vivejoj estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Kiel ĉiuj paradizaj alcionoj, ĉi tiu birdo havas buntan plumaron kun ruĝa beko kaj distingaj longaj vostoplumoj. Neniu subspecio estas distingita. == Taksonomio == La unua formala priskribo de la brunkapa paradizalciono estis farita de la angla ornitologo [[Richard Bowdler Sharpe]] en 1880 el specimenoj kolektitaj apud [[Milne Bay]] en sudorienta [[Nov-Gvineo]]. Li kreis la nunan binoman nomon ''Tanysiptera danae''.<ref>{{ cite journal | last=Sharpe | first=Richard Bowdler | author-link=Richard Bowdler Sharpe | year=1880 | title=Description of two remarkable new species of kingfishers | journal=Annals and Magazine of Natural History | series=5th series | volume=6 | issue=33 | pages=231–232 [231] | doi=10.1080/00222938009458926 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25170456 }}</ref> La genro ''Tanysiptera'' estis enkondukita de la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas de la klasika greka ''tanusipteros'', kiu signifas "longpluma". La [[specia epiteto]] ''danae'' devenas de la [[greka mitologio]]; [[Danao]] estis la filino de [[Akrisio]], reĝo de [[Argo]].<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages= 130 kaj 379 }}</ref> La specio estas [[monotipa]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Rollers, ground rollers & kingfishers | work=World Bird List Version 7.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2017 }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La brunkapa paradizalciono estas distribuata en profundaj arbaraj areoj en la plej orienta Nov-Gvineo. Ĝi ĉefe loĝas en la arbaroj de antaŭmontoj kaj troviĝas ĉefe en densaj [[praarbaro]]j. Ĝia altitudo varias de 300 ĝis 1000 vertikalaj metroj. Ankaŭ la [[Ordinara paradizalciono]] troviĝas en sia distribua areo. Kutime la brunkapa paradizalciono estas reprezentita je pli altaj altitudoj ol la ordinara paradizalciono. Tamen, en la regiono ĉirkaŭ Popondetta, la ĉefurbo de la [[provinco Oro]] de Papuo-Nov-Gvineo en la sudoriento de la insulo, ambaŭ specioj troviĝas je altitudoj de 150 metroj. La brunkapa paradizalciono estas observebla ĉi tie eĉ pli ofte ol la ordinara paradizalciono.<ref name="Beehler225">Beehler &. Pratt: ''Birds of New Guinea''. p. 225.</ref> == Aspekto == La brunkapa paradizalciono longas 23 cm, ekskludante la vostoplumojn, kiuj atingas ĝis 9 cm. Ili pezas inter 37 kaj 50 gramojn. Ambaŭ seksoj estas similaj. La kapo, mantelo kaj skapulaj estas varme ruĝbrunaj. La pugo, brusto kaj ventro estas rozkoloraj. La flugilplumoj estas nigraj kaj la pli grandaj kovriloj estas brilbluaj. La vosto estas malhelviolblua, la beko estas ruĝa kaj la kruroj kaj piedoj estas rozkoloraj aŭ oranĝaj.<ref>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie | last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | chapter= Brown Header Paradise Kingfisher | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=121–122 }}</ref> == Manĝado == Ĝia manĝaĵo konsistas ĉefe el [[insektoj]], kiujn ĝi kaptas surgrunde. == Nomo kaj etimologio == [[Richard Bowdler Sharpe]] publikigis la brunkapan alcionon kun la nuna nomo ''Tanysiptera danae''. La tipa specimeno estis kolektita de Charles Huntein en areo ĉirkaŭ [[Milne Bay]] en Papuo-Nov-Gvineo.<ref name="sharpe231">Richard Bowdler Sharpe, p. 231.</ref> En 1825 [[Nicholas Aylward Vigors]] enkondukis la genron ''Tanysiptera'' por la Paradiza jakamaro (''Galbula dea'' (Linnaeus, 1758)).<ref name="vigors433">Nicholas Aylward Vigors, p. 433.</ref> Ĉi tiu nomo estas komponita de la grekaj vortoj "tany-, teinō τανυ, τεινω" kiu signifas "longa, streĉa" kaj "pteron πτερον" por "plumo aŭ flugilo".<ref name="jobling379">James A. Jobling, p. 379.</ref> La [[specia epiteto]] "danae" verŝajne rilatas al [[Danao]], la filino de [[Akrisio]]. Ĉar ankaŭ ekzistis aliaj Danaoj en la greka mitologio kaj Sharpe ne donis precizan klarigon de la nomo, oni ne povas ekskludi, ke li pensis ĉu pri Danao, la filino de [[Neoptolemo]], aŭ pri Danao, la filino de [[Leontio]]. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera nigriceps}} {{Wikispecies|Tanysiptera nigriceps}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] ft176w6kzudr3d7if8di7xgyngw9jx1 0 947064 9405129 2026-06-17T01:25:19Z Kani 670 Alidirektigis al [[Brunkapa paradizalciono]] 9405129 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Brunkapa paradizalciono]] 19drzgazez4phsvucpjs9dpupnudv9z 0 947065 9405130 2026-06-17T01:31:47Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝbrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = [[Brunkapa paradizalciono]] (''Tanysiptera danae'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcy..." 9405130 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝbrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = [[Brunkapa paradizalciono]] (''Tanysiptera danae'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = '''''Tanysiptera''''' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 }} La '''paradizaj alcionoj''' (genro '''''Tanysiptera''''') estas grupo de [[arbalcionoj]] [[endemio|endemiaj]] de [[Nov-Gvineo]] — kun la escepto de du specioj kiuj vivas ankaŭ en [[Molukoj]] kaj [[Kvinslando]]. ==Taxonomy== The genus was erected by the Irish zoologist [[Nicholas Aylward Vigors]] in 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> The [[type species]] is the [[common paradise kingfisher]].<ref>{{cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World. Volume 5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=216 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14480227 }}</ref> The name ''Tanysiptera'' is from classical Greek ''tanusipteros'' meaning "long-feathered".<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | page=379 }}</ref> The birds in the genus have distinctive long tail streamers.<ref name=":5">{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | page=8 }}</ref> == Habitat and distribution == The centre of paradise kingfishers is New Guinea: Several species occur on this 786,000&nbsp;km² large island. In addition, there are several island [[endemism]]s that occur on islands of the [[Moluccas]] and the [[Louisiade Archipelago]]. Most paradise kingfishers are [[resident bird]]s. The buff-breasted paradise kingfisher, which also occurs in the extreme northeast of Australia, moves to New Guinea in the winter half-year. The common paradise kingfisher has the biggest spread among the paradisiacis birds. It occurs in 15 subspecies on New Guinea and islands of the Moluccas and the Louisiade Archipelago. On New Guinea itself, several subspecies of the common paradise kingfisher live there. The remaining subspecies are limited in their spread to individual islands or island groups. The [[red-breasted paradise kingfisher]] and the [[brown-headed paradise kingfisher]] only occur on New Guinea. The [[little paradise kingfisher]] has its residence on the [[Aru Islands Regency]] and in the outermost south of New Guinea. It is assumed that the little paradise kingfisher comes from the common paradise kingfisher and developed on the Aru Islands Regency to an independent species. From this place it settled in New Guinea, where today the distribution area of the two species overlaps. These two species do not produce any natural hybrids.<ref>{{cite web |url=http://www.hbw.com/species/little-paradise-kingfisher-tanysiptera-hydrocharis |title=Handbook of the Birds of the World |access-date=15 June 2019}}</ref> The [[Kofiau paradise kingfisher]] is also closely related to the common paradise kingfisher, which only occurs on [[Kofiau]]. == Description == Most species of paradise-kingfishers are commonly observed in their natural habitat within the interior forests of New Guinea.<ref name="auto3">Beehler, Bruce and Pratt, Thane. ''Birds of New Guinea''. 2nd ed., Princeton University Press, 2015. {{doi|10.1515/9781400865116}}.</ref> However, the species itself has been known to be attracted to rivers and coasts and they demonstrate an ability to fly over large bodies of water, which is observed in the [[Buff-breasted paradise kingfisher|Buff-Breasted paradise kingfisher]] that migrates to [[Queensland]], [[Australia]] during breeding season.<ref name="auto3"/> An aspect found within the species is the [[syndactyly]] in the feet, where the third and fourth toes of the bird are fused.<ref name="auto">Ahlquist, Jon & Lightner, Jean. "Paradise Kingfishers (Tanysiptera spp.), the Founder Effect, and Creation Research", ''Creation Research Society Quarterly'', vol. 55, 2018, pp.4-23, ResearchGate.</ref> There are several arguments as to what benefits syndactyly proposes; one is that syndactyl feet may provide more strength for perching on branches.<ref name="auto"/> This may aid the birds when hunting for prey within their rainforest environment.<ref name="auto" /> Others claim nest in termite mounds, syndactyly aids paradise-kingfishers in excavating nest cavities for their young.<ref name="auto" /> Finally, there are arguments that syndactyly has no benefit to the birds at all.<ref name="auto"/> The [[plumage]] of juvenile paradise-kingfishers differs from that of adults until they undergo a partial molt in which only the flight feathers are retained, then becoming similar in appearance to that of adults.<ref>Beehler, Bruce and Pratt, Thane. ''Birds of New Guinea: Distribution, Taxonomy, and Systematics'', Princeton University Press, 2016. {{doi|10.1515/9781400880713}}.</ref> In buff-breasted paradise-kingfishers, adults wear colorful plumage, have bright beaks, and sport long tails accounting for nearly half the length of the birds. Juveniles have duller plumage, dark-colored bills, and lack the long tail streamers of adults.<ref name=":0" /> Most paradise-kingfishers are extremely territorial, with most birds living in territorial pairs but choosing to forage alone.<ref name="auto1">{{cite journal |last1=Legge |first1=Sarah |last2=Heinsohn |first2=Robert |title=Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York |journal=Australian Journal of Zoology |date=2001 |volume=49 |issue=1 |pages=85–98 |doi=10.1071/ZO00090}}</ref> Some studies also claim that this territoriality is attributed to the defence of resources within the area.<ref name="auto4">{{cite journal |last1=Legge |first1=S. |last2=Murphy |first2=S. |last3=Igag |first3=P. |last4=Mack |first4=A. L. |title=Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |journal=Emu |date=2004 |volume=104 |issue=1 |pages=15–20 |doi=10.1071/MU03054|bibcode=2004EmuAO.104...15L |s2cid=55997259 }}</ref> Upon observation of the breeding habits of the buff-breasted paradise-kingfisher, it found that they to actively defend their territory at the vocalisation of other intruder birds and chases involving two to four males were common, to the extent of males causing damage on each other such as broken wings.<ref name="auto1"/> Paradise kingfishers are classified as hole-nesters and use their webbed feet to excavate nest holes in termite mounds.<ref name="auto"/> Most species chose arboreal termite mounds located on the sides of trees about 3–4.5m from the ground and those that are still actively inhabited by termites.<ref name="auto1"/> This is because studies show that live termitariums are stronger when inhabited and become fragile after the insects leave, making them more susceptible to predators.<ref name="auto1"/> The paradise kingfisher species is also known to have a wide array of vocalisation. Territorial calls often consisted of rhythmic syllables that were ascending in nature and made in the middle to upper forest levels.<ref name="auto1" /> Studies observing the species witnessed common vocalisation when the bird approaches the nest, in reassurance to their partner and to sound off an alarm when another predator is within their territory.<ref name="auto4"/> Young kingfishers demonstrate loud vocalisation around two weeks old, especially during feeding time when expecting the parents return.<ref name="auto5">{{cite journal |last1=Thiollay |first1=Jean-Marc |title=Comparative foraging success of insectivorous birds in tropical and temperate forests: ecological implications |journal=Oikos |date=1988 |volume=53 |issue=1 |pages=17–30 |doi=10.2307/3565658 |jstor=3565658 |bibcode=1988Oikos..53...17T }}</ref> The different species of birds tend to be most vocal during breeding season however majority expend a great deal of time and energy tunnelling out their nests in the chosen termite mounds up to two weeks at length.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera}} {{Wikispecies|Tanysiptera}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] fiqw0hvunvn0a0l82imy8vwv66vuo5z 9405148 9405130 2026-06-17T01:47:02Z Kani 670 /* Taxonomy */ 9405148 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝbrusta paradizalciono |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = [[Brunkapa paradizalciono]] (''Tanysiptera danae'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = '''''Tanysiptera''''' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 }} La '''paradizaj alcionoj''' (genro '''''Tanysiptera''''') estas grupo de [[arbalcionoj]] [[endemio|endemiaj]] de [[Nov-Gvineo]] — kun la escepto de du specioj kiuj vivas ankaŭ en [[Molukoj]] kaj [[Kvinslando]]. ==Taksonomio== La genron starigis la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Ordinara paradizalciono]].<ref>{{cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World. Volume 5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=216 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14480227 }}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas el la klasikgreka ''tanusipteros'' kun la signifo "long-pluma".<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | page=379 }}</ref> La birdoj de tiu ĉi genro havas distingajn longajn centrajn vostoplumojn.<ref name=":5">{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | page=8 }}</ref> == Habitat and distribution == The centre of paradise kingfishers is New Guinea: Several species occur on this 786,000&nbsp;km² large island. In addition, there are several island [[endemism]]s that occur on islands of the [[Moluccas]] and the [[Louisiade Archipelago]]. Most paradise kingfishers are [[resident bird]]s. The buff-breasted paradise kingfisher, which also occurs in the extreme northeast of Australia, moves to New Guinea in the winter half-year. The common paradise kingfisher has the biggest spread among the paradisiacis birds. It occurs in 15 subspecies on New Guinea and islands of the Moluccas and the Louisiade Archipelago. On New Guinea itself, several subspecies of the common paradise kingfisher live there. The remaining subspecies are limited in their spread to individual islands or island groups. The [[red-breasted paradise kingfisher]] and the [[brown-headed paradise kingfisher]] only occur on New Guinea. The [[little paradise kingfisher]] has its residence on the [[Aru Islands Regency]] and in the outermost south of New Guinea. It is assumed that the little paradise kingfisher comes from the common paradise kingfisher and developed on the Aru Islands Regency to an independent species. From this place it settled in New Guinea, where today the distribution area of the two species overlaps. These two species do not produce any natural hybrids.<ref>{{cite web |url=http://www.hbw.com/species/little-paradise-kingfisher-tanysiptera-hydrocharis |title=Handbook of the Birds of the World |access-date=15 June 2019}}</ref> The [[Kofiau paradise kingfisher]] is also closely related to the common paradise kingfisher, which only occurs on [[Kofiau]]. == Description == Most species of paradise-kingfishers are commonly observed in their natural habitat within the interior forests of New Guinea.<ref name="auto3">Beehler, Bruce and Pratt, Thane. ''Birds of New Guinea''. 2nd ed., Princeton University Press, 2015. {{doi|10.1515/9781400865116}}.</ref> However, the species itself has been known to be attracted to rivers and coasts and they demonstrate an ability to fly over large bodies of water, which is observed in the [[Buff-breasted paradise kingfisher|Buff-Breasted paradise kingfisher]] that migrates to [[Queensland]], [[Australia]] during breeding season.<ref name="auto3"/> An aspect found within the species is the [[syndactyly]] in the feet, where the third and fourth toes of the bird are fused.<ref name="auto">Ahlquist, Jon & Lightner, Jean. "Paradise Kingfishers (Tanysiptera spp.), the Founder Effect, and Creation Research", ''Creation Research Society Quarterly'', vol. 55, 2018, pp.4-23, ResearchGate.</ref> There are several arguments as to what benefits syndactyly proposes; one is that syndactyl feet may provide more strength for perching on branches.<ref name="auto"/> This may aid the birds when hunting for prey within their rainforest environment.<ref name="auto" /> Others claim nest in termite mounds, syndactyly aids paradise-kingfishers in excavating nest cavities for their young.<ref name="auto" /> Finally, there are arguments that syndactyly has no benefit to the birds at all.<ref name="auto"/> The [[plumage]] of juvenile paradise-kingfishers differs from that of adults until they undergo a partial molt in which only the flight feathers are retained, then becoming similar in appearance to that of adults.<ref>Beehler, Bruce and Pratt, Thane. ''Birds of New Guinea: Distribution, Taxonomy, and Systematics'', Princeton University Press, 2016. {{doi|10.1515/9781400880713}}.</ref> In buff-breasted paradise-kingfishers, adults wear colorful plumage, have bright beaks, and sport long tails accounting for nearly half the length of the birds. Juveniles have duller plumage, dark-colored bills, and lack the long tail streamers of adults.<ref name=":0" /> Most paradise-kingfishers are extremely territorial, with most birds living in territorial pairs but choosing to forage alone.<ref name="auto1">{{cite journal |last1=Legge |first1=Sarah |last2=Heinsohn |first2=Robert |title=Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York |journal=Australian Journal of Zoology |date=2001 |volume=49 |issue=1 |pages=85–98 |doi=10.1071/ZO00090}}</ref> Some studies also claim that this territoriality is attributed to the defence of resources within the area.<ref name="auto4">{{cite journal |last1=Legge |first1=S. |last2=Murphy |first2=S. |last3=Igag |first3=P. |last4=Mack |first4=A. L. |title=Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |journal=Emu |date=2004 |volume=104 |issue=1 |pages=15–20 |doi=10.1071/MU03054|bibcode=2004EmuAO.104...15L |s2cid=55997259 }}</ref> Upon observation of the breeding habits of the buff-breasted paradise-kingfisher, it found that they to actively defend their territory at the vocalisation of other intruder birds and chases involving two to four males were common, to the extent of males causing damage on each other such as broken wings.<ref name="auto1"/> Paradise kingfishers are classified as hole-nesters and use their webbed feet to excavate nest holes in termite mounds.<ref name="auto"/> Most species chose arboreal termite mounds located on the sides of trees about 3–4.5m from the ground and those that are still actively inhabited by termites.<ref name="auto1"/> This is because studies show that live termitariums are stronger when inhabited and become fragile after the insects leave, making them more susceptible to predators.<ref name="auto1"/> The paradise kingfisher species is also known to have a wide array of vocalisation. Territorial calls often consisted of rhythmic syllables that were ascending in nature and made in the middle to upper forest levels.<ref name="auto1" /> Studies observing the species witnessed common vocalisation when the bird approaches the nest, in reassurance to their partner and to sound off an alarm when another predator is within their territory.<ref name="auto4"/> Young kingfishers demonstrate loud vocalisation around two weeks old, especially during feeding time when expecting the parents return.<ref name="auto5">{{cite journal |last1=Thiollay |first1=Jean-Marc |title=Comparative foraging success of insectivorous birds in tropical and temperate forests: ecological implications |journal=Oikos |date=1988 |volume=53 |issue=1 |pages=17–30 |doi=10.2307/3565658 |jstor=3565658 |bibcode=1988Oikos..53...17T }}</ref> The different species of birds tend to be most vocal during breeding season however majority expend a great deal of time and energy tunnelling out their nests in the chosen termite mounds up to two weeks at length.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera}} {{Wikispecies|Tanysiptera}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] 1wh48m5tlo6v6l58z1rc0mx794wqxc9 9405151 9405148 2026-06-17T01:54:49Z Kani 670 9405151 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = paradizaj alcionoj |koloro = pink |dosiero = Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg |priskribo de dosiero = [[Brunkapa paradizalciono]] (''Tanysiptera danae'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Arbalcionoj]] ''Halcyoninae'' |genro = '''''Tanysiptera''''' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 }} La '''paradizaj alcionoj''' (genro '''''Tanysiptera''''') estas grupo de [[arbalcionoj]] [[endemio|endemiaj]] de [[Nov-Gvineo]] — kun la escepto de du specioj kiuj vivas ankaŭ en [[Molukoj]] kaj [[Kvinslando]]. ==Taksonomio== La genron starigis la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 [433] | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/752811 }}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Ordinara paradizalciono]].<ref>{{cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World. Volume 5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=216 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14480227 }}</ref> La nomo ''Tanysiptera'' devenas el la klasikgreka ''tanusipteros'' kun la signifo "long-pluma".<ref>{{cite book | last= Jobling | first= James A. | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location = London, United Kingdom | isbn = 978-1-4081-2501-4 | page=379 }}</ref> La birdoj de tiu ĉi genro havas distingajn longajn centrajn vostoplumojn.<ref name=":5">{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | year=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | page=8 }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La centro de paradizaj alcionoj estas Nov-Gvineo: Pluraj specioj troveblas sur ĉi tiu 786 000 km² granda insulo. Krome, ekzistas pluraj insulaj endemioj, kiuj troveblas sur insuloj de [[Molukoj]] kaj la [[Ludovik-Insularo]]. La plej multaj paradizaj alcionoj estas [[birdomigrado|loĝantaj birdoj]]. La [[Okrabrusta paradizalciono]], kiu troveblas ankaŭ en la plej nordorienta Aŭstralio, moviĝas al Nov-Gvineo en la vintra duonjaro. La [[ordinara paradizalciono]] havas la plej grandan disvastiĝon inter la paradizalcionoj. Ĝi troveblas en 15 subspecioj sur Nov-Gvineo kaj insuloj de Molukoj kaj la Ludovik-Insularo. Sur Nov-Gvineo mem, pluraj subspecioj de la ordinara paradizalciono vivas tie. La ceteraj subspecioj estas limigitaj en sia disvastiĝo al individuaj insuloj aŭ insularoj. La Ruĝbrusta paradizalciono kaj la brunkapa paradizalciono troveblas nur sur Nov-Gvineo. La Eta paradizalciono havas sian loĝejon sur la Aru-Insuloj kaj en la plej suda Nov-Gvineo. Oni supozas, ke la Eta paradizalciono devenas de la ordinara paradizalciono kaj evoluis sur la Aru-Insuloj al sendependa specio. De ĉi tiu loko ĝi setlis en Nov-Gvineo, kie hodiaŭ la distribuareo de la du specioj koincidas. Ĉi tiuj du specioj ne produktas iujn ajn naturajn hibridojn.<ref>{{cite web |url=http://www.hbw.com/species/little-paradise-kingfisher-tanysiptera-hydrocharis |title=Handbook of the Birds of the World |access-date=15a de Junio 2019}}</ref> Ankaŭ la Kofiaŭa paradizalciono estas proksime parenca al la ordinara paradizalciono, kaj ĝi troviĝas nur sur [[Kofiau]]. == Aspekto == Most species of paradise-kingfishers are commonly observed in their natural habitat within the interior forests of New Guinea.<ref name="auto3">Beehler, Bruce and Pratt, Thane. ''Birds of New Guinea''. 2nd ed., Princeton University Press, 2015. {{doi|10.1515/9781400865116}}.</ref> However, the species itself has been known to be attracted to rivers and coasts and they demonstrate an ability to fly over large bodies of water, which is observed in the [[Buff-breasted paradise kingfisher|Buff-Breasted paradise kingfisher]] that migrates to [[Queensland]], [[Australia]] during breeding season.<ref name="auto3"/> An aspect found within the species is the [[syndactyly]] in the feet, where the third and fourth toes of the bird are fused.<ref name="auto">Ahlquist, Jon & Lightner, Jean. "Paradise Kingfishers (Tanysiptera spp.), the Founder Effect, and Creation Research", ''Creation Research Society Quarterly'', vol. 55, 2018, pp.4-23, ResearchGate.</ref> There are several arguments as to what benefits syndactyly proposes; one is that syndactyl feet may provide more strength for perching on branches.<ref name="auto"/> This may aid the birds when hunting for prey within their rainforest environment.<ref name="auto" /> Others claim nest in termite mounds, syndactyly aids paradise-kingfishers in excavating nest cavities for their young.<ref name="auto" /> Finally, there are arguments that syndactyly has no benefit to the birds at all.<ref name="auto"/> The [[plumage]] of juvenile paradise-kingfishers differs from that of adults until they undergo a partial molt in which only the flight feathers are retained, then becoming similar in appearance to that of adults.<ref>Beehler, Bruce and Pratt, Thane. ''Birds of New Guinea: Distribution, Taxonomy, and Systematics'', Princeton University Press, 2016. {{doi|10.1515/9781400880713}}.</ref> In buff-breasted paradise-kingfishers, adults wear colorful plumage, have bright beaks, and sport long tails accounting for nearly half the length of the birds. Juveniles have duller plumage, dark-colored bills, and lack the long tail streamers of adults.<ref name=":0" /> Most paradise-kingfishers are extremely territorial, with most birds living in territorial pairs but choosing to forage alone.<ref name="auto1">{{cite journal |last1=Legge |first1=Sarah |last2=Heinsohn |first2=Robert |title=Kingfishers in paradise: the breeding biology of ''Tanysiptera sylvia'' at the Iron Range National Park, Cape York |journal=Australian Journal of Zoology |date=2001 |volume=49 |issue=1 |pages=85–98 |doi=10.1071/ZO00090}}</ref> Some studies also claim that this territoriality is attributed to the defence of resources within the area.<ref name="auto4">{{cite journal |last1=Legge |first1=S. |last2=Murphy |first2=S. |last3=Igag |first3=P. |last4=Mack |first4=A. L. |title=Territoriality and density of an Australian migrant, the Buff-breasted Paradise Kingfisher, in the New Guinean non-breeding grounds |journal=Emu |date=2004 |volume=104 |issue=1 |pages=15–20 |doi=10.1071/MU03054|bibcode=2004EmuAO.104...15L |s2cid=55997259 }}</ref> Upon observation of the breeding habits of the buff-breasted paradise-kingfisher, it found that they to actively defend their territory at the vocalisation of other intruder birds and chases involving two to four males were common, to the extent of males causing damage on each other such as broken wings.<ref name="auto1"/> Paradise kingfishers are classified as hole-nesters and use their webbed feet to excavate nest holes in termite mounds.<ref name="auto"/> Most species chose arboreal termite mounds located on the sides of trees about 3–4.5m from the ground and those that are still actively inhabited by termites.<ref name="auto1"/> This is because studies show that live termitariums are stronger when inhabited and become fragile after the insects leave, making them more susceptible to predators.<ref name="auto1"/> The paradise kingfisher species is also known to have a wide array of vocalisation. Territorial calls often consisted of rhythmic syllables that were ascending in nature and made in the middle to upper forest levels.<ref name="auto1" /> Studies observing the species witnessed common vocalisation when the bird approaches the nest, in reassurance to their partner and to sound off an alarm when another predator is within their territory.<ref name="auto4"/> Young kingfishers demonstrate loud vocalisation around two weeks old, especially during feeding time when expecting the parents return.<ref name="auto5">{{cite journal |last1=Thiollay |first1=Jean-Marc |title=Comparative foraging success of insectivorous birds in tropical and temperate forests: ecological implications |journal=Oikos |date=1988 |volume=53 |issue=1 |pages=17–30 |doi=10.2307/3565658 |jstor=3565658 |bibcode=1988Oikos..53...17T }}</ref> The different species of birds tend to be most vocal during breeding season however majority expend a great deal of time and energy tunnelling out their nests in the chosen termite mounds up to two weeks at length.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tanysiptera}} {{Wikispecies|Tanysiptera}} {{Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Alcedinidae}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo]] mjfg1cdwib6gsqj5wiyzjy9q6b09pu6 0 947066 9405159 2026-06-17T03:34:44Z Kokkun0607 253419 Kreita per traduko de la paĝo "[[:ja:Special:Redirect/revision/108254376|開かれた民主党]]" 9405159 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politika partio|propra nomo=열린민주당|esperanta nomo=Malfermitaj Demokratoj|lando=Sud-Koreio|emblemo=[[File:Logo of Open Democratic Party Korea.svg|Logo of Open Democratic Party Korea|120px]]|sidejo=[[seulo]]|fondiĝo=8-an de marto 2020|dissolvo=18-an de januaro 2022|pozicio=[[Meza vojo]]-[[Centro-maldekstra]]|ideologio=[[Liberalismo]]<br>[[Socia Liberalismo]]<br>[[Progresemo]]}}{{朝鮮の事物|title=開かれた民主党<br />（ヨルリン民主党）|picture-type=|picture=|caption=|hangeul=열린민주당|hanja=열린民主黨|katakana=ヨルリンミンジュダン|hiragana=ひらかれたみんしゅとう<br />（よるりんみんしゅとう）|latin=|alphabet=Open Democratic Party|state=|titlestyle=}}'''Malferma Demokrata Partio''' ( {{Lang-ko|열린민주당}} La Demokrata Partio Yeollin ( ) <ref>{{Citaĵo el la reto|和書|url=http://www.donga.com/jp/article/all/20200324/2018202/1/%E4%B8%8E%E5%85%9A%E4%BB%A3%E8%A1%A8%E3%80%81%E3%80%8C%E5%85%B1%E3%81%AB%E6%B0%91%E4%B8%BB%E5%85%9A%E3%80%8D%E3%81%8C%E7%AC%AC%EF%BC%91%E5%85%9A%E3%81%AB%E3%81%AA%E3%82%89%E3%81%AA%E3%81%84%E5%A0%B4%E5%90%88%E3%80%81%E3%80%8C%E9%96%8B%E3%81%8B%E3%82%8C%E3%81%9F%E6%B0%91%E4%B8%BB%E3%80%8D%E3%81%A8%E9%80%A3%E5%90%88|date=2020-03-24}}</ref> <ref name="hankyoreh20200323">{{Citaĵo el la reto|url=https://japan.hani.co.kr/arti/politics/36094.html|date=2020-03-23}}</ref> estas [[Sud-Koreio|sudkorea]] [[Partio (politiko)|politika partio]] . Ĝi formiĝis [[8-a de marto|la 8-an de marto]] [[2020|2020.]] Ĝi estis partio, kiu malkaŝe subtenis Cho Kuk, kiu demisiis kiel Ministro pri Justico post diversaj akuzoj <ref name="hankyoreh20200323" />, sed ĉesis ekzisti la 18-an de januaro 2022, kiam ĝi kuniĝis [[Demokrata Partio de Koreio|kun la Demokrata Partio de Koreio]] <ref name="seoul20220118">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=20220118500171&wlog_tag3=daum}}</ref> . === fonto === {{Referencoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 2022]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2020]] [[Kategorio:Liberalaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj en Sud-Koreio]] mqjbdgrhhe14n66mfs3dh6t8xviqjn3 9405161 9405159 2026-06-17T03:38:17Z Kokkun0607 253419 9405161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politika partio|propra nomo=열린민주당|esperanta nomo=Malfermitaj Demokratoj|lando=Sud-Koreio|emblemo=[[File:Logo of Open Democratic Party Korea.svg|Logo of Open Democratic Party Korea|120px]]|sidejo=[[seulo]]|fondiĝo=8-an de marto 2020|dissolvo=18-an de januaro 2022|pozicio=[[Meza vojo]]-[[Centro-maldekstra]]|ideologio=[[Liberalismo]]<br>[[Socia Liberalismo]]<br>[[Progresemo]]}}Malferma Demokrata Partio''' ( {{Lang-ko|열린민주당}} La Demokrata Partio Yeollin ( ) <ref>{{Citaĵo el la reto|和書|url=http://www.donga.com/jp/article/all/20200324/2018202/1/%E4%B8%8E%E5%85%9A%E4%BB%A3%E8%A1%A8%E3%80%81%E3%80%8C%E5%85%B1%E3%81%AB%E6%B0%91%E4%B8%BB%E5%85%9A%E3%80%8D%E3%81%8C%E7%AC%AC%EF%BC%91%E5%85%9A%E3%81%AB%E3%81%AA%E3%82%89%E3%81%AA%E3%81%84%E5%A0%B4%E5%90%88%E3%80%81%E3%80%8C%E9%96%8B%E3%81%8B%E3%82%8C%E3%81%9F%E6%B0%91%E4%B8%BB%E3%80%8D%E3%81%A8%E9%80%A3%E5%90%88|date=2020-03-24}}</ref> <ref name="hankyoreh20200323">{{Citaĵo el la reto|url=https://japan.hani.co.kr/arti/politics/36094.html|date=2020-03-23}}</ref> estas [[Sud-Koreio|sudkorea]] [[Partio (politiko)|politika partio]] . Ĝi formiĝis [[8-a de marto|la 8-an de marto]] [[2020|2020.]] Ĝi estis partio, kiu malkaŝe subtenis Cho Kuk, kiu demisiis kiel Ministro pri Justico post diversaj akuzoj <ref name="hankyoreh20200323" />, sed ĉesis ekzisti la 18-an de januaro 2022, kiam ĝi kuniĝis [[Demokrata Partio de Koreio|kun la Demokrata Partio de Koreio]] <ref name="seoul20220118">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=20220118500171&wlog_tag3=daum}}</ref> . === fonto === {{Referencoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 2022]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2020]] [[Kategorio:Liberalaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj en Sud-Koreio]] icthm7angpv166yfvs3q4ipv03pseat 9405365 9405161 2026-06-17T10:46:40Z Kani 670 9405365 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politika partio|propra nomo=열린민주당|esperanta nomo=Malfermitaj Demokratoj|lando=Sud-Koreio|emblemo=[[File:Logo of Open Democratic Party Korea.svg|Logo of Open Democratic Party Korea|120px]]|sidejo=[[seulo]]|fondiĝo=8-an de marto 2020|dissolvo=18-an de januaro 2022|pozicio=[[Meza vojo]]-[[Centro-maldekstra]]|ideologio=[[Liberalismo]]<br>[[Socia Liberalismo]]<br>[[Progresemo]]}} '''Malferma Demokrata Partio''' ( {{Lang-ko|열린민주당}} La Demokrata Partio Yeollin ( ) <ref>{{Citaĵo el la reto|和書|url=http://www.donga.com/jp/article/all/20200324/2018202/1/%E4%B8%8E%E5%85%9A%E4%BB%A3%E8%A1%A8%E3%80%81%E3%80%8C%E5%85%B1%E3%81%AB%E6%B0%91%E4%B8%BB%E5%85%9A%E3%80%8D%E3%81%8C%E7%AC%AC%EF%BC%91%E5%85%9A%E3%81%AB%E3%81%AA%E3%82%89%E3%81%AA%E3%81%84%E5%A0%B4%E5%90%88%E3%80%81%E3%80%8C%E9%96%8B%E3%81%8B%E3%82%8C%E3%81%9F%E6%B0%91%E4%B8%BB%E3%80%8D%E3%81%A8%E9%80%A3%E5%90%88|date=2020-03-24}}</ref> <ref name="hankyoreh20200323">{{Citaĵo el la reto|url=https://japan.hani.co.kr/arti/politics/36094.html|date=2020-03-23}}</ref> estas [[Sud-Koreio|sudkorea]] [[Partio (politiko)|politika partio]] . Ĝi formiĝis [[8-a de marto|la 8-an de marto]] [[2020|2020.]] Ĝi estis partio, kiu malkaŝe subtenis Cho Kuk, kiu demisiis kiel Ministro pri Justico post diversaj akuzoj <ref name="hankyoreh20200323" />, sed ĉesis ekzisti la 18-an de januaro 2022, kiam ĝi kuniĝis [[Demokrata Partio de Koreio|kun la Demokrata Partio de Koreio]] <ref name="seoul20220118">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=20220118500171&wlog_tag3=daum}}</ref> . === fonto === {{Referencoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 2022]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2020]] [[Kategorio:Liberalaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj en Sud-Koreio]] tvgtkck7qn4m0ay2cpfc8da4t4mwk42 0 947067 9405183 2026-06-17T05:54:03Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Latvijas Televīzija]] al [[Latva Televido]] 9405183 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Latva Televido]] f620jsvfx4rj8cm6qwg07j124s2j89i 0 947068 9405184 2026-06-17T06:15:58Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1359502229|Gunter Demnig]]" 9405184 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Gunter_Demnig_par_Claude_Truong-Ngoc_avril_2019.jpg|alternative=Gunter Demnig|eta|Gunter Demnig (2019)]] [[Dosiero:Verlegung_Stolperstein_Historisches_Rathaus_Köln.WebM|thumbtime=12|eta| Demnig instalas ''Stolperstein'' en Kolonjo en 2013]] '''Gunter DEMNIG''' (naskita la 27-an de oktobro 1947 en [[Berlino]]) estas germana artisto. Li estas plej konata pro siaj ''[[Stumbliga ŝtoneto|Stolperstein]]'' ("stumbliga ŝtoneto") monumentoj al viktimoj de [[Naziismo|nazia]] persekutado, inkluzive de [[judoj]], [[Samseksemo|samseksemuloj]], [[Ciganoj|romaoj]] kaj [[Handikapulo|handikapuloj]]. La projekto metas gravuritajn [[Latuno|latunajn]] ŝtonojn antaŭ iama loĝejo por viktimo de la [[Holokaŭsto]], kiu estis deportita kaj murdita de [[Nazia Germanio]]. La memoriga klopodo komenciĝis en Germanio kaj de tiam disvastiĝis, kun pli ol 100 000 ŝtonoj metitaj tra 26 landoj en Eŭropo.<ref>{{cite web|url=https://www.goethe.de/ins/nl/de/kul/kue/22217305/22263584.html|title=10 Fakten über Stolpersteine|work=[[Goethe-Institut]]|access-date=10 July 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=In Nürnberg liegt jetzt Europas 100.000 Stolperstein|url=https://www.nn.de/nuernberg/in-nurnberg-liegt-jetzt-europas-100-000-stolperstein-1.13285583?referrer=https://www.nordbayern.de/region/nuernberg|access-date=2023-05-29|website=www.nn.de|language=de}}</ref> * [https://www.stolpersteine.eu/en/ Stolpersteine-retejo] * [http://www.ignis.org/98-Demnig-vita.html Vivresumo de Demning ĉe IGNIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204073417/http://www.ignis.org/98-Demnig-vita.html|date=2021-12-04}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] ngwv0zin1ufqiwe21m9em62efora8ti 9405185 9405184 2026-06-17T06:16:33Z Sj1mor 12103 9405185 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gunter_Demnig_par_Claude_Truong-Ngoc_avril_2019.jpg|alternative=Gunter Demnig|eta|Gunter Demnig (2019)]] [[Dosiero:Verlegung_Stolperstein_Historisches_Rathaus_Köln.WebM|thumbtime=12|eta| Demnig instalas ''Stolperstein'' en Kolonjo en 2013]] '''Gunter DEMNIG''' (naskita la 27-an de oktobro 1947 en [[Berlino]]) estas germana artisto. Li estas plej konata pro siaj ''[[Stumbliga ŝtoneto|Stolperstein]]'' ("stumbliga ŝtoneto") monumentoj al viktimoj de [[Naziismo|nazia]] persekutado, inkluzive de [[judoj]], [[Samseksemo|samseksemuloj]], [[Ciganoj|romaoj]] kaj [[Handikapulo|handikapuloj]]. La projekto metas gravuritajn [[Latuno|latunajn]] ŝtonojn antaŭ iama loĝejo por viktimo de la [[Holokaŭsto]], kiu estis deportita kaj murdita de [[Nazia Germanio]]. La memoriga klopodo komenciĝis en Germanio kaj de tiam disvastiĝis, kun pli ol 100 000 ŝtonoj metitaj tra 26 landoj en Eŭropo.<ref>{{cite web|url=https://www.goethe.de/ins/nl/de/kul/kue/22217305/22263584.html|title=10 Fakten über Stolpersteine|work=[[Goethe-Institut]]|access-date=10 July 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=In Nürnberg liegt jetzt Europas 100.000 Stolperstein|url=https://www.nn.de/nuernberg/in-nurnberg-liegt-jetzt-europas-100-000-stolperstein-1.13285583?referrer=https://www.nordbayern.de/region/nuernberg|access-date=2023-05-29|website=www.nn.de|language=de}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.stolpersteine.eu/en/ Stolpersteine-retejo] * [http://www.ignis.org/98-Demnig-vita.html Vivresumo de Demning ĉe IGNIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204073417/http://www.ignis.org/98-Demnig-vita.html|date=2021-12-04}} {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Demnig, Gunter}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] 57gjzv10gcpjxa6e6pfirat8lz72yes 9405186 9405185 2026-06-17T06:17:18Z Sj1mor 12103 9405186 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Gunter Demnig (2019)}} <!--[[Dosiero:Gunter_Demnig_par_Claude_Truong-Ngoc_avril_2019.jpg|alternative=Gunter Demnig|eta|Gunter Demnig (2019)]]--> [[Dosiero:Verlegung_Stolperstein_Historisches_Rathaus_Köln.WebM|thumbtime=12|eta| Demnig instalas ''Stolperstein'' en Kolonjo en 2013]] '''Gunter DEMNIG''' (naskita la 27-an de oktobro 1947 en [[Berlino]]) estas germana artisto. Li estas plej konata pro siaj ''[[Stumbliga ŝtoneto|Stolperstein]]'' ("stumbliga ŝtoneto") monumentoj al viktimoj de [[Naziismo|nazia]] persekutado, inkluzive de [[judoj]], [[Samseksemo|samseksemuloj]], [[Ciganoj|romaoj]] kaj [[Handikapulo|handikapuloj]]. La projekto metas gravuritajn [[Latuno|latunajn]] ŝtonojn antaŭ iama loĝejo por viktimo de la [[Holokaŭsto]], kiu estis deportita kaj murdita de [[Nazia Germanio]]. La memoriga klopodo komenciĝis en Germanio kaj de tiam disvastiĝis, kun pli ol 100 000 ŝtonoj metitaj tra 26 landoj en Eŭropo.<ref>{{cite web|url=https://www.goethe.de/ins/nl/de/kul/kue/22217305/22263584.html|title=10 Fakten über Stolpersteine|work=[[Goethe-Institut]]|access-date=10 July 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=In Nürnberg liegt jetzt Europas 100.000 Stolperstein|url=https://www.nn.de/nuernberg/in-nurnberg-liegt-jetzt-europas-100-000-stolperstein-1.13285583?referrer=https://www.nordbayern.de/region/nuernberg|access-date=2023-05-29|website=www.nn.de|language=de}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.stolpersteine.eu/en/ Stolpersteine-retejo] * [http://www.ignis.org/98-Demnig-vita.html Vivresumo de Demning ĉe IGNIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204073417/http://www.ignis.org/98-Demnig-vita.html|date=2021-12-04}} {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Demnig, Gunter}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] 93vzdwk8quoazjynie6m1huimfsl4e8 0 947069 9405191 2026-06-17T06:22:16Z Thracia77 258815 Nova artikolo: Nayden Todorov 9405191 wikitext text/x-wiki [[File:Nayden Todorov (minister).jpg|thumb|Nayden Todorov (2023)]] '''Nayden Todorov''' (bulgare: '''Найден Тодоров'''; naskiĝis la 8-an de aprilo 1974 en Plovdiv) estas bulgara dirigento, kultura administranto kaj politikisto. Ekde 2017 li estas direktoro de la Sofia Filharmonio. Li ankaŭ plurfoje servis kiel ministro pri kulturo de Bulgario en provizoraj registaroj.<ref>{{cite web |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1066563-nayden-todorov-minister-of-culture |title=Nayden Todorov – Minister of Culture |publisher=Bulgarian Telegraph Agency |access-date=2026-06-17}}</ref> == Vivo kaj kariero == Todorov studis pianon kaj trumpeton en la Nacia Muzika Lernejo „Dobrin Petkov“ en Plovdiv. Poste li studis direktadon ĉe la Universitato de Muziko kaj Prezentartoj en Vieno.<ref>{{cite web |url=https://nospr.org.pl/en/kalendarz/artysci/najden-todorow |title=Najden Todorow |publisher=National Polish Radio Symphony Orchestra |access-date=2026-06-17}}</ref> En 1998 li estis nomumita ĉefdirigento de la Nord-Israela Simfonia Orkestro en Hajfo.<ref>{{cite web |url=https://www.operabase.com/nayden-todorov-a12951/en |title=Nayden Todorov |publisher=Operabase |access-date=2026-06-17}}</ref> Ekde 2017 li gvidas la Sofia Filharmonion. Dum lia direktoreco la orkestro koncertis en internaciaj koncertsalonoj, inter ili la Musikverein en Vieno kaj la Berliner Philharmonie.<ref>{{cite news |url=https://www.gramophone.co.uk/features/article/sofia-philharmonic-a-historic-orchestra-in-its-prime |title=Sofia Philharmonic: A historic orchestra, in its prime |publisher=Gramophone |date=2019-12-20 |access-date=2026-06-17}}</ref> == Honoroj == En 2024 li ricevis la Ordenon de Kultura Merito de Rumanio.<ref>{{cite news |url=https://bnrnews.bg/en/post/120156/romanias-president-iohannis-awards-maestro-nayden-todorov-the-order-of-cultural-merit |title=Romania's President Iohannis awards maestro Nayden Todorov the Order of Cultural Merit |publisher=Bulgarian National Radio |access-date=2026-06-17}}</ref> En 2025 li estis distingita per la franca Ordeno de Artoj kaj Literaturo.<ref>{{cite news |url=https://www.bta.bg/en/news/culture/923897-sofia-philharmonic-maestro-nayden-todorov-receives-french-order-of-arts-and-let |title=Sofia Philharmonic: Maestro Nayden Todorov Receives French Order of Arts and Letters |publisher=Bulgarian Telegraph Agency |access-date=2026-06-17}}</ref> [[Kategorio:Vivantaj homoj]] ps83wb1fdaict9j187osxkf8vemrx16 0 947070 9405192 2026-06-17T06:30:21Z Wheatley2 216749 Alidirektigis al [[Angla lingvo]] 9405192 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Angla lingvo]] cap26zbtet7orabbj2tqz3bjao24cys 0 947071 9405194 2026-06-17T06:32:39Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1359055619|Andreas Maislinger]]" 9405194 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Andreas_Maislinger_and_Branko_Lustig_at_the_LAMOTH_2nd_Annual_Dinner_(2)_cropped.jpg|eta|Foto de Andreas Maislinger]] '''Andreas MAISLINGER''' (naskita la 26-an de februaro 1955 en [[Sankt Georgen (Salcburgio)|Sankt Georgen]] apud [[Salcburgo]], [[Aŭstrio]]) estas aŭstra politika sciencisto kaj [[wiktionary:Founder|fondinto]] kaj iama prezidanto de la [[Aŭstria Eksterlanda Servo|Aŭstra Servo Eksterlande]]. Li ankaŭ estas la fondinto de la Aŭstra Holokaŭsta Memorpremio, la Braunau Nuntempaj Historiaj Tagoj kaj la inventinto de la ideo de la Domo de Respondeco. * [https://web.archive.org/web/20100704004048/http://www.austria.org/content/view/208/177/ Ambasado de Aŭstrio, Vaŝingtono: Aliaj famaj aŭstroj] * [https://web.archive.org/web/20120306095232/http://www.kffeducation.org/joomla/curriculum-vitae-of-gedenkdienst-founder-andreas-maislinger.html CV de Gedenkdienst Fondinto Andreas Maislinger (Kleinmann Familia Fondaĵo)] * [https://web.archive.org/web/20120204095252/http://www.auslandsdienst.at/intro/US.htm Hejmpaĝo de Aŭstra Servo Eksterlande] * [https://www.gedenkdienst.org/ Hejmpaĝo de la Aŭstra Memorceremonio de la Holokaŭsto] * [https://web.archive.org/web/20120204095252/http://www.gedenkdienst.info/ Hejmpaĝo de la Aŭstra Memorceremonio de la Holokaŭsto] * [http://classify.oclc.org/classify2/ClassifyDemo?search-author-txt=%22Maislinger%2C+Andreas%2C+1955-%22 Paĝo de Maislinger] ĉe [[Reta Komputila Biblioteka Centro|OCLC]] * [https://clio.columbia.edu/catalog?utf8=%E2%9C%93&advanced_operator=AND&commit=Search&search_field=advanced&adv%5B1%5D%5Bfield%5D=author&adv%5B1%5D%5Bvalue%5D=maislinger%2C+andreas&adv%5B2%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B2%5D%5Bvalue%5D=&adv%5B3%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B3%5D%5Bvalue%5D=&adv%5B4%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B4%5D%5Bvalue%5D=&adv%5B5%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B5%5D%5Bvalue%5D= CLIO-Katalogo Universitato Kolumbio Novjorko, libroj] * [https://clio.columbia.edu/articles?utf8=%E2%9C%93&s.fvf=ContentType%2CJournal+Article%2Cf&s.sort=PublicationDate%3Adesc&s.secure=f&s.dailyCatalog=t&s.ho=f&s.rf=PublicationDate%2C1971%3A2019&s.ps=10&s.cache=f&s.ff%5B%5D=SubjectTerms%2Cand%2C1%2C10&s.ff%5B%5D=Language%2Cand%2C1%2C10&s.ff%5B%5D=ContentType%2Cand%2C1%2C11&commit=Search&form=advanced&source=articles&q=&s.fq%5BAuthorCombined%5D=maislinger%2C+andreas&s.fq%5BTitleCombined%5D=&s.fq%5BPublicationTitle%5D=&s.fq%5BISBN%5D=&s.fq%5BISSN%5D= CLIO-Katalogo Universitato Kolumbio Novjorko, artikoloj] [[Kategorio:Aŭstraj aktivuloj]] [[Kategorio:Aŭstraj romkatolikoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la franca nacia Ordeno de Merito]] [[Kategorio:Esploristoj de internaciaj rilatoj]] [[Kategorio:Historiistoj de naziismo]] jsbubdwrkxxt9u6dr2otjflecwezb34 9405195 9405194 2026-06-17T06:33:18Z Sj1mor 12103 9405195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo=}} [[Dosiero:Andreas_Maislinger_and_Branko_Lustig_at_the_LAMOTH_2nd_Annual_Dinner_(2)_cropped.jpg|eta|Foto de Andreas Maislinger]] '''Andreas MAISLINGER''' (naskita la 26-an de februaro 1955 en [[Sankt Georgen (Salcburgio)|Sankt Georgen]] apud [[Salcburgo]], [[Aŭstrio]]) estas aŭstra politika sciencisto kaj [[wiktionary:Founder|fondinto]] kaj iama prezidanto de la [[Aŭstria Eksterlanda Servo|Aŭstra Servo Eksterlande]]. Li ankaŭ estas la fondinto de la Aŭstra Holokaŭsta Memorpremio, la Braunau Nuntempaj Historiaj Tagoj kaj la inventinto de la ideo de la Domo de Respondeco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20100704004048/http://www.austria.org/content/view/208/177/ Ambasado de Aŭstrio, Vaŝingtono: Aliaj famaj aŭstroj] * [https://web.archive.org/web/20120306095232/http://www.kffeducation.org/joomla/curriculum-vitae-of-gedenkdienst-founder-andreas-maislinger.html CV de Gedenkdienst Fondinto Andreas Maislinger (Kleinmann Familia Fondaĵo)] * [https://web.archive.org/web/20120204095252/http://www.auslandsdienst.at/intro/US.htm Hejmpaĝo de Aŭstra Servo Eksterlande] * [https://www.gedenkdienst.org/ Hejmpaĝo de la Aŭstra Memorceremonio de la Holokaŭsto] * [https://web.archive.org/web/20120204095252/http://www.gedenkdienst.info/ Hejmpaĝo de la Aŭstra Memorceremonio de la Holokaŭsto] * [http://classify.oclc.org/classify2/ClassifyDemo?search-author-txt=%22Maislinger%2C+Andreas%2C+1955-%22 Paĝo de Maislinger] ĉe [[Reta Komputila Biblioteka Centro|OCLC]] * [https://clio.columbia.edu/catalog?utf8=%E2%9C%93&advanced_operator=AND&commit=Search&search_field=advanced&adv%5B1%5D%5Bfield%5D=author&adv%5B1%5D%5Bvalue%5D=maislinger%2C+andreas&adv%5B2%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B2%5D%5Bvalue%5D=&adv%5B3%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B3%5D%5Bvalue%5D=&adv%5B4%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B4%5D%5Bvalue%5D=&adv%5B5%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B5%5D%5Bvalue%5D= CLIO-Katalogo Universitato Kolumbio Novjorko, libroj] * [https://clio.columbia.edu/articles?utf8=%E2%9C%93&s.fvf=ContentType%2CJournal+Article%2Cf&s.sort=PublicationDate%3Adesc&s.secure=f&s.dailyCatalog=t&s.ho=f&s.rf=PublicationDate%2C1971%3A2019&s.ps=10&s.cache=f&s.ff%5B%5D=SubjectTerms%2Cand%2C1%2C10&s.ff%5B%5D=Language%2Cand%2C1%2C10&s.ff%5B%5D=ContentType%2Cand%2C1%2C11&commit=Search&form=advanced&source=articles&q=&s.fq%5BAuthorCombined%5D=maislinger%2C+andreas&s.fq%5BTitleCombined%5D=&s.fq%5BPublicationTitle%5D=&s.fq%5BISBN%5D=&s.fq%5BISSN%5D= CLIO-Katalogo Universitato Kolumbio Novjorko, artikoloj] {{Ĝermo|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maislinger, Andreas}} [[Kategorio:Aŭstraj aktivuloj]] [[Kategorio:Aŭstraj romkatolikoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la franca nacia Ordeno de Merito]] [[Kategorio:Esploristoj de internaciaj rilatoj]] [[Kategorio:Historiistoj de naziismo]] gi6csdjdjyghl9dim0jqgt7sc2opqee 9405198 9405195 2026-06-17T06:36:52Z Sj1mor 12103 9405198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo=}} '''Andreas MAISLINGER''' [MAJSlinger] (naskita la 26-an de februaro 1955 en [[Sankt Georgen (Salcburgio)|Sankt Georgen]] apud [[Salcburgo]], [[Aŭstrio]]) estas aŭstra politika sciencisto kaj [[wiktionary:Founder|fondinto]] kaj iama prezidanto de la [[Aŭstria Eksterlanda Servo|Aŭstra Servo Eksterlande]]. Li ankaŭ estas la fondinto de la Aŭstra Holokaŭsta Memorpremio, la Braunau Nuntempaj Historiaj Tagoj kaj la inventinto de la ideo de la Domo de Respondeco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20100704004048/http://www.austria.org/content/view/208/177/ Ambasado de Aŭstrio, Vaŝingtono: Aliaj famaj aŭstroj] * [https://web.archive.org/web/20120306095232/http://www.kffeducation.org/joomla/curriculum-vitae-of-gedenkdienst-founder-andreas-maislinger.html CV de Gedenkdienst Fondinto Andreas Maislinger (Kleinmann Familia Fondaĵo)] * [https://web.archive.org/web/20120204095252/http://www.auslandsdienst.at/intro/US.htm Hejmpaĝo de Aŭstra Servo Eksterlande] * [https://www.gedenkdienst.org/ Hejmpaĝo de la Aŭstra Memorceremonio de la Holokaŭsto] * [https://web.archive.org/web/20120204095252/http://www.gedenkdienst.info/ Hejmpaĝo de la Aŭstra Memorceremonio de la Holokaŭsto] * [http://classify.oclc.org/classify2/ClassifyDemo?search-author-txt=%22Maislinger%2C+Andreas%2C+1955-%22 Paĝo de Maislinger] ĉe [[Reta Komputila Biblioteka Centro|OCLC]] * [https://clio.columbia.edu/catalog?utf8=%E2%9C%93&advanced_operator=AND&commit=Search&search_field=advanced&adv%5B1%5D%5Bfield%5D=author&adv%5B1%5D%5Bvalue%5D=maislinger%2C+andreas&adv%5B2%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B2%5D%5Bvalue%5D=&adv%5B3%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B3%5D%5Bvalue%5D=&adv%5B4%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B4%5D%5Bvalue%5D=&adv%5B5%5D%5Bfield%5D=all_fields&adv%5B5%5D%5Bvalue%5D= CLIO-Katalogo Universitato Kolumbio Novjorko, libroj] * [https://clio.columbia.edu/articles?utf8=%E2%9C%93&s.fvf=ContentType%2CJournal+Article%2Cf&s.sort=PublicationDate%3Adesc&s.secure=f&s.dailyCatalog=t&s.ho=f&s.rf=PublicationDate%2C1971%3A2019&s.ps=10&s.cache=f&s.ff%5B%5D=SubjectTerms%2Cand%2C1%2C10&s.ff%5B%5D=Language%2Cand%2C1%2C10&s.ff%5B%5D=ContentType%2Cand%2C1%2C11&commit=Search&form=advanced&source=articles&q=&s.fq%5BAuthorCombined%5D=maislinger%2C+andreas&s.fq%5BTitleCombined%5D=&s.fq%5BPublicationTitle%5D=&s.fq%5BISBN%5D=&s.fq%5BISSN%5D= CLIO-Katalogo Universitato Kolumbio Novjorko, artikoloj] {{Ĝermo|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maislinger, Andreas}} [[Kategorio:Aŭstraj aktivuloj]] [[Kategorio:Aŭstraj romkatolikoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la franca nacia Ordeno de Merito]] [[Kategorio:Esploristoj de internaciaj rilatoj]] [[Kategorio:Historiistoj de naziismo]] cti65bks9axaf6wefc5f5hbvdavrckn 0 947072 9405199 2026-06-17T06:39:10Z Crosstor 3176 ĵurnalisto 9405199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [ĉaba ŝkultEti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Skultéty Csaba''' estis [[Hungario|hungara]] [[ĵurnalisto]]. Liaj [[pseŭdonimo]]j estis ''Ambrus Márton'' kaj ''Kassai Csaba''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM70141/cc9412ac-6a7f-49b9-8f38-9e0b965b5840/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=695883&date=2026-06-17 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1920|12|31}} en [[Veľké Kapušany]] ([[Ĉeĥoslovakio]]), li mortis {{mortotago|2015|12|15}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} apartenis al la hungara [[minoritato]] al Ĉeĥoslovakio ĝis [[Unua Viena Arbitracio]] (1938). inter 1931-1938 li lernis en germanlingva [[gimnazio]] en [[Kežmarok]], jaron poste li maturiĝis en tiam hungara urbo [[Ungvár]]. Li studis ekonomion en kvazaŭ sendependa ekonomia [[fakultato]] de [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] kaj doktoriĝis en [[1944]], poste li havis ŝtatan postenon. En la frua 1945 kiel civilo, li estis kaptita de la [[Ruĝa Armeo]] kaj portita orienten. Li rifuĝis, hejmenvenis kaj daŭris la ŝtatajn laborojn. En 1947 li disidis kaj studis internacian juron en [[Sorbonne]] kaj akiris diplomon en 1950, fine li studis politologion dum studjaro en [[Kolegio de Eŭropo]]. De 1951 ĝis sia emeritiĝo en 1984 li estis redaktoro de hungara dissendo de la [[Radio Libera Eŭropo]]. En 1994 li hejmenvenis kaj partoprenis en redaktado de revuo aŭ li verkis rememorajn librojn. En 2000 li ricevis hungaran ŝtatan permion. == Elektitaj kontribuoj == * ''Pest és Buda régi látképei és egyéb ritkaságok. Skultéty Csaba gyűjteménye. Ajánlójegyzék'' (1998) * ''A Szabad Európa Rádiótól az Ung partjáig'' (2000) * ''Vasfüggönyökön át. A Szabad Európa Rádió mikrofonjánál. Előtte és utána'' (2006) * ''Kárpátalja magyarsága a viharok sodrában'' (2009) * ''Fiume magyar emlékezete. Skultéty Csaba gyűjteménye...'' (2009) * ''A szlovákok és mi egy kelet-nyugati publicista szemével'' (2010) * ''Mi is volt a Szabad Európa Rádió? Egy szerkesztő visszaemlékezései'' (2011) * ''Vannak vidékek, féltett kishazák. Az én Ung megyei Nagykaposom'' (2014) == Fontoj == * [https://nemzetikonyvtar.blog.hu/2015/12/17/elhunyt_skultety_csaba biografio hungare kun fotoj] * [https://hvg.hu/itthon/20151216_Ehunyt_Skultety_Csaba_a_Szabad_Europa_Rad biografio hungare kun foto] * [https://www.nvt-magyarhaz.eu/bigskultety.htm biografio hungare] * [https://www.magyarmenedek.com/products/614/Vasfuggonyokon_at_-_Skultety_Csaba.htm?gad_source=1&gad_campaignid=21461402803&gbraid=0AAAAAD9R9gT4NY8wCrN_CYpahghq8-tXo&gclid=CjwKCAjw6MPRBhBTEiwAd-7Mr3ilUeQxO0Ga0lmQ7iWv4S6fscjFZCJiuwyv0MUb_f6klRdN5nIxshoC-sYQAvD_BwE biografio hungare] * [https://www.nagykapos.ma/ung-videk-es-bodrogkoz/szaz-eve-szuletett-skultety-csaba-nagykapos-diszpolgara/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Skultety Csaba}} [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} jeykz3hxdwl0l27pe4qlh6f0qmub2u9 9405200 9405199 2026-06-17T06:39:31Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj]] forigita; [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj antaŭ la socialismo]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9405200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [ĉaba ŝkultEti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Skultéty Csaba''' estis [[Hungario|hungara]] [[ĵurnalisto]]. Liaj [[pseŭdonimo]]j estis ''Ambrus Márton'' kaj ''Kassai Csaba''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM70141/cc9412ac-6a7f-49b9-8f38-9e0b965b5840/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=695883&date=2026-06-17 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1920|12|31}} en [[Veľké Kapušany]] ([[Ĉeĥoslovakio]]), li mortis {{mortotago|2015|12|15}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} apartenis al la hungara [[minoritato]] al Ĉeĥoslovakio ĝis [[Unua Viena Arbitracio]] (1938). inter 1931-1938 li lernis en germanlingva [[gimnazio]] en [[Kežmarok]], jaron poste li maturiĝis en tiam hungara urbo [[Ungvár]]. Li studis ekonomion en kvazaŭ sendependa ekonomia [[fakultato]] de [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] kaj doktoriĝis en [[1944]], poste li havis ŝtatan postenon. En la frua 1945 kiel civilo, li estis kaptita de la [[Ruĝa Armeo]] kaj portita orienten. Li rifuĝis, hejmenvenis kaj daŭris la ŝtatajn laborojn. En 1947 li disidis kaj studis internacian juron en [[Sorbonne]] kaj akiris diplomon en 1950, fine li studis politologion dum studjaro en [[Kolegio de Eŭropo]]. De 1951 ĝis sia emeritiĝo en 1984 li estis redaktoro de hungara dissendo de la [[Radio Libera Eŭropo]]. En 1994 li hejmenvenis kaj partoprenis en redaktado de revuo aŭ li verkis rememorajn librojn. En 2000 li ricevis hungaran ŝtatan permion. == Elektitaj kontribuoj == * ''Pest és Buda régi látképei és egyéb ritkaságok. Skultéty Csaba gyűjteménye. Ajánlójegyzék'' (1998) * ''A Szabad Európa Rádiótól az Ung partjáig'' (2000) * ''Vasfüggönyökön át. A Szabad Európa Rádió mikrofonjánál. Előtte és utána'' (2006) * ''Kárpátalja magyarsága a viharok sodrában'' (2009) * ''Fiume magyar emlékezete. Skultéty Csaba gyűjteménye...'' (2009) * ''A szlovákok és mi egy kelet-nyugati publicista szemével'' (2010) * ''Mi is volt a Szabad Európa Rádió? Egy szerkesztő visszaemlékezései'' (2011) * ''Vannak vidékek, féltett kishazák. Az én Ung megyei Nagykaposom'' (2014) == Fontoj == * [https://nemzetikonyvtar.blog.hu/2015/12/17/elhunyt_skultety_csaba biografio hungare kun fotoj] * [https://hvg.hu/itthon/20151216_Ehunyt_Skultety_Csaba_a_Szabad_Europa_Rad biografio hungare kun foto] * [https://www.nvt-magyarhaz.eu/bigskultety.htm biografio hungare] * [https://www.magyarmenedek.com/products/614/Vasfuggonyokon_at_-_Skultety_Csaba.htm?gad_source=1&gad_campaignid=21461402803&gbraid=0AAAAAD9R9gT4NY8wCrN_CYpahghq8-tXo&gclid=CjwKCAjw6MPRBhBTEiwAd-7Mr3ilUeQxO0Ga0lmQ7iWv4S6fscjFZCJiuwyv0MUb_f6klRdN5nIxshoC-sYQAvD_BwE biografio hungare] * [https://www.nagykapos.ma/ung-videk-es-bodrogkoz/szaz-eve-szuletett-skultety-csaba-nagykapos-diszpolgara/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Skultety Csaba}} [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj antaŭ la socialismo]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} kd5j0oxdrc41jbxn8w7ki0gugh28qwv 9405201 9405200 2026-06-17T06:40:56Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9405201 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [ĉaba ŝkultEti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Skultéty Csaba''' estis [[Hungario|hungara]] [[ĵurnalisto]]. Liaj [[pseŭdonimo]]j estis ''Ambrus Márton'' kaj ''Kassai Csaba''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM70141/cc9412ac-6a7f-49b9-8f38-9e0b965b5840/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=695883&date=2026-06-17 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1920|12|31}} en [[Veľké Kapušany]] ([[Ĉeĥoslovakio]]), li mortis {{mortotago|2015|12|15}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} apartenis al la hungara [[minoritato]] al Ĉeĥoslovakio ĝis [[Unua Viena Arbitracio]] (1938). inter 1931-1938 li lernis en germanlingva [[gimnazio]] en [[Kežmarok]], jaron poste li maturiĝis en tiam hungara urbo [[Ungvár]]. Li studis ekonomion en kvazaŭ sendependa ekonomia [[fakultato]] de [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] kaj doktoriĝis en [[1944]], poste li havis ŝtatan postenon. En la frua 1945 kiel civilo, li estis kaptita de la [[Ruĝa Armeo]] kaj portita orienten. Li rifuĝis, hejmenvenis kaj daŭris la ŝtatajn laborojn. En 1947 li disidis kaj studis internacian juron en [[Sorbonne]] kaj akiris diplomon en 1950, fine li studis politologion dum studjaro en [[Kolegio de Eŭropo]]. De 1951 ĝis sia emeritiĝo en 1984 li estis redaktoro de hungara dissendo de la [[Radio Libera Eŭropo]]. En 1994 li hejmenvenis kaj partoprenis en redaktado de revuo aŭ li verkis rememorajn librojn. En 2000 li ricevis hungaran ŝtatan permion. == Elektitaj kontribuoj == * ''Pest és Buda régi látképei és egyéb ritkaságok. Skultéty Csaba gyűjteménye. Ajánlójegyzék'' (1998) * ''A Szabad Európa Rádiótól az Ung partjáig'' (2000) * ''Vasfüggönyökön át. A Szabad Európa Rádió mikrofonjánál. Előtte és utána'' (2006) * ''Kárpátalja magyarsága a viharok sodrában'' (2009) * ''Fiume magyar emlékezete. Skultéty Csaba gyűjteménye...'' (2009) * ''A szlovákok és mi egy kelet-nyugati publicista szemével'' (2010) * ''Mi is volt a Szabad Európa Rádió? Egy szerkesztő visszaemlékezései'' (2011) * ''Vannak vidékek, féltett kishazák. Az én Ung megyei Nagykaposom'' (2014) == Fontoj == * [https://nemzetikonyvtar.blog.hu/2015/12/17/elhunyt_skultety_csaba biografio hungare kun fotoj] * [https://hvg.hu/itthon/20151216_Ehunyt_Skultety_Csaba_a_Szabad_Europa_Rad biografio hungare kun foto] * [https://www.nvt-magyarhaz.eu/bigskultety.htm biografio hungare] * [https://www.magyarmenedek.com/products/614/Vasfuggonyokon_at_-_Skultety_Csaba.htm?gad_source=1&gad_campaignid=21461402803&gbraid=0AAAAAD9R9gT4NY8wCrN_CYpahghq8-tXo&gclid=CjwKCAjw6MPRBhBTEiwAd-7Mr3ilUeQxO0Ga0lmQ7iWv4S6fscjFZCJiuwyv0MUb_f6klRdN5nIxshoC-sYQAvD_BwE biografio hungare] * [https://www.nagykapos.ma/ung-videk-es-bodrogkoz/szaz-eve-szuletett-skultety-csaba-nagykapos-diszpolgara/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Skultety Csaba}} [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj antaŭ la socialismo]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj]] {{Portalstrio|Biografio}} au50ly5qj6f9lpul4gze15o2px9jtf1 0 947073 9405342 2026-06-17T08:59:00Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1336162126|The Mountain Wreath]]" 9405342 wikitext text/x-wiki '''''La Montara krono''''' ({{langx|sr|Горски вијенац / Gorski vijenac}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La Montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturo.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: La Montara krono (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 La Montara krono: Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en La Montara krono] de Michael Sells ({{En}}) [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] 2o3h4ewg5m5d3ciscg75c7cx73g8c4u 9405343 9405342 2026-06-17T08:59:52Z Sj1mor 12103 9405343 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La Montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturo.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: La Montara krono (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 La Montara krono: Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en La Montara krono] de Michael Sells ({{En}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] gqpy2fb7bakg59bgkte7jv37kvn8poi 9405346 9405343 2026-06-17T09:01:32Z Sj1mor 12103 9405346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La Montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturo.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: La Montara krono (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 La Montara krono: Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en La Montara krono] de Michael Sells ({{En}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] aq4wkyrzy3z62trr9nklyqgevye0dat 9405351 9405346 2026-06-17T09:11:58Z Sj1mor 12103 9405351 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La Montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturo.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la post-turka popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La Montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas skribita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La Montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. La verko enhavas 2819 strofojn. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas dek-futa [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdu-futa). == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: La Montara krono (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 La Montara krono: Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en La Montara krono] de Michael Sells ({{En}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] r1gjs250lmgpin3ixtwf8opwxk8jvai 9405355 9405351 2026-06-17T09:16:21Z Sj1mor 12103 9405355 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La Montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturo.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la post-turka popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La Montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas skribita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La Montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. == Strukturo == La verko enhavas 2819 strofojn. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas dek-futa [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdu-futa). La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) === ''Dramatis personae'' === La jenaj signoj estas listigitaj; originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: La Montara krono (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 La Montara krono: Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en La Montara krono] de Michael Sells ({{En}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] l5t8maps5177nlisedu2mohuxespke4 9405358 9405355 2026-06-17T09:27:47Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9405358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La Montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturo.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la post-turka popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La Montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas skribita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La Montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. == Strukturo == La verko enhavas 2819 strofojn. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas dek-futa [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdu-futa). La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) === ''Dramatis personae'' === La jenaj signoj estas listigitaj; originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: La Montara krono (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 La Montara krono: Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en La Montara krono] de Michael Sells ({{En}}) === La esperanta traduko === * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1758 Informoj en Katalogo de UEA] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20montara%20krono&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14543495/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=La%20Montara%20krono%21 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,la%20montara%20krono&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] a35wi8gibioseuby6y4xykgsr0p3yv8 9405359 9405358 2026-06-17T09:29:45Z Sj1mor 12103 /* La esperanta traduko */ 9405359 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La Montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturo.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la post-turka popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La Montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas skribita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La Montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. == Strukturo == La verko enhavas 2819 strofojn. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas dek-futa [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdu-futa). La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) === ''Dramatis personae'' === La jenaj signoj estas listigitaj; originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: La Montara krono (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 La Montara krono: Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en La Montara krono] de Michael Sells ({{En}}) === La esperanta traduko === * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1758 Informoj en Katalogo de UEA] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20montara%20krono&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14543495/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=La%20montara%20krono%21 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,la%20montara%20krono&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] kqtmwyb97d85kaiy5lkmzk9byzz5wuc 9405360 9405359 2026-06-17T09:34:04Z Sj1mor 12103 /* Priskribo */ 9405360 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La Montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturo.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la turkiĝinta popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La Montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas skribita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La Montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. == Strukturo == La verko enhavas 2819 strofojn. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas dek-futa [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdu-futa). La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) === ''Dramatis personae'' === La jenaj signoj estas listigitaj; originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj. Klarigo el la eniraĵo de la UEA-katalogo: Drama poemo pri la ekstermo de turkiĝintoj en [[Montenegro]] ([[Jugoslavio]]) fine de la 17a jarcento. Majstroverko de la serba literaturo. Kun ampleksaj enkondukoj kaj komentario. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: ''The Mountain Wreath'' (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 ''The Mountain Wreath'': Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en ''The Mountain Wreath''] de Michael Sells ({{En}}) === La esperanta traduko === * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1758 Informoj en Katalogo de UEA] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20montara%20krono&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14543495/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=La%20montara%20krono%21 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,la%20montara%20krono&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] olocg1n1hl9dmvm0ejn5qxk8epm8u4i 9405362 9405360 2026-06-17T10:04:33Z Sj1mor 12103 9405362 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La Montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturo.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la turkiĝinta popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La Montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas skribita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La Montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. La verko ne estas strikta "intrigo" kun simpla komenco-mezo-fino, sed dramatigita historia-filosofia meditado pri la sorto de Montenegro kaj la pli larĝa serba/[[nacia identeco]] sub otomana minaco. Ĝi okazas ĉirkaŭ 1707–1712, dum la regado de episkopo Danilo Petrović ([[d:Q2281428]]) (la ĉefa figuro kaj la aŭtoro de la ideo de "la montara krono" — simbolo de heroa rezisto kaj ofero). * '''Centra konflikto''': La minaco de '''islamigo''' (turkigado) inter montenegranoj. Kelkaj triboj/familioj konvertis al islamo pro premo aŭ oportuno, kreante internan disigon kaj malfortigon. Episkopo Danilo kaj la estroj debatas ĉu kaj kiel purigi la landon de ĉi tiuj "turkigintoj" por konservi la kristanan, liberecan spiriton. * '''Temoj''': Heroeco kontraŭ [[tiraneco]], ofero por la nacio, la Kosova malvenko kiel eterna [[traŭmo]] ([[venĝo]]), la konflikto inter fideleco kaj [[pragmatismo]], [[fatalismo]] vs. volo, kaj la natura beleco de Montenegro kiel fono por homa dramo. Ĝi miksas eposan grandecon kun intima filozofio kaj popolfolkloro. La poemo finas kun '''decido pri ekstermo''' de la islamigitaj montenegranoj en certa regiono — tragika, sed necesa ago por la pluvivo de la popolo laŭ la logiko de la verko. Ĝi estas venĝo por historiaj maljustoj kaj aserto de identeco. La verko enhavas 2819 strofojn, krom la dedico. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas deksilaba [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdusilaboj. Plejparte [[Blanka verso|blankversajn]], kun kelkaj rimoj, la traduko konservas la ritmon kaj la profundan poezian tonon. == Strukturo == La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) La fomo de la verko estas dramo en verso (ne intencita por scenejo, sed por legi aŭ deklamaci). Ĝi konsistas el dialogoj inter ĉefaj estroj (episkopo Danilo, [[Vojevodo|vojevodoj]], serdaroj kiel Vukota Mrvaljević, Vuk Mićunović ktp.), kun koralaj partoj, monologoj kaj popolkantoj. Ĝi komencas pere de historia enkonduko kaj la "Dedico" al Karađorđe (Karagörge aŭ Kara-gorĝe, signifante Nigra Georgo, [[d:Q315172]]) (gvidanto de la serba ribelo). Poste, la kunveno de estroj sur Lovćen aŭ proksime. Ĝi kontinuas per longaj debatoj pri la turkigintoj, rakontoj pri pasintaj bataloj (Kosovo, aliaj venkoj), filozofiaj meditadoj pri vivo, morto, [[Dio]], [[sorto]] kaj nacia sorto. Interŝanĝoj kun turkaj senditoj. Fine estas la decido pri ago, preparoj, kaj la tragika realigo. Ĝi finiĝas per sento de heroa ofero kaj espero por pli bona estonteco. === ''Dramatis personae'' === La jenaj personecoj estas listigitaj; en la originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj kun redakto kaj komentarioj. Klarigo el la eniraĵo de la UEA-katalogo: Drama poemo pri la ekstermo de turkiĝintoj en [[Montenegro]] ([[Jugoslavio]]) fine de la 17a jarcento. Majstroverko de la serba literaturo. Kun ampleksaj enkondukoj kaj komentario. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: ''The Mountain Wreath'' (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 ''The Mountain Wreath'': Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en ''The Mountain Wreath''] de Michael Sells ({{En}}) === La esperanta traduko === * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1758 Informoj en Katalogo de UEA] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20montara%20krono&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14543495/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=La%20montara%20krono%21 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,la%20montara%20krono&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] jbh4ricna0n9uxrvdo86ecvrttno3qe 0 947074 9405347 2026-06-17T09:05:43Z Crosstor 3176 tradukisto 9405347 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Szente''' [sente], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szente Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[tradukisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM71402 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=875195&date=2026-06-17 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1922|12|22}} en [[Celldömölk|Alsóság]], li mortis {{mortotago|2020|12|27}} en [[Stokholmo]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[benediktanoj|benediktana]] [[gimnazio]] en [[Kőszeg]], poste li akiris diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1947]], dum en 1944 li estis soldato. Post la diplomo li akiris licencon pri instruado de la rusa lingvo kaj instruis en gimnazio de [[Celldömölk]]. Depost la [[Hungara revolucio de 1956]] li disidis al [[Svedio]], kie li doktoriĝis en 1967 en [[Universitato de Lund]]. Jaron poste li ekinstruis la hungaran lingvon en [[Universitato de Jyväskylä]]. Li translokiĝis al Stokholmo kun sia finna edzino kaj du infanoj en 1980 kaj instruis en la loka altlernejo. En 1987 li pensiuliĝis, poste li ofte revizitis Hungarion. En 2001 kaj 2004 li ricevis hungarajn premiojn. == Elektitaj kontribuoj == * ''A magyar nyelv kezdő tanfolyama finn nyelven'' (1975) * [[Aleksandr Solĵenicin]]: ''[[La Gulaga arkipelago]]'' (traduko, 1976; el tio hungara dissendo de [[Radio Libera Eŭropo]] kreis longan aŭdeblan serion) * ''[[Kalevala]]'' (traduko, 1978) * ''„ajándék, mellyel meglepem…”'' (poemoj, tradukaĵoj, 1992) * ''Európa és az elsüllyedt Atlantisz'' (2000) * ''Találkozások'' (studoj, eseoj, 2005) == Fontoj == * [https://www.magyarulbabelben.net/works/hu/Szente_Imre-1922/biography biografio hungare kun foto] * [https://nyelvmuveles.hu/friss-hirek/elhunyt-szente-imre biografio hungare kun foto] * [https://kiejtes.hu/nyilatkozataink/elhunyt-szente-imre-tiszteletbeli-elnokunk-1922-2020 aprezo hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szente Imre}} [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956]] {{Portalstrio|Biografio}} eiylreo8nktmzepdpb1pjah29viox58 9405350 9405347 2026-06-17T09:11:22Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Mortintoj en Stokholmo]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9405350 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Szente''' [sente], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szente Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[tradukisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM71402 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=875195&date=2026-06-17 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1922|12|22}} en [[Celldömölk|Alsóság]], li mortis {{mortotago|2020|12|27}} en [[Stokholmo]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[benediktanoj|benediktana]] [[gimnazio]] en [[Kőszeg]], poste li akiris diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1947]], dum en 1944 li estis soldato. Post la diplomo li akiris licencon pri instruado de la rusa lingvo kaj instruis en gimnazio de [[Celldömölk]]. Depost la [[Hungara revolucio de 1956]] li disidis al [[Svedio]], kie li doktoriĝis en 1967 en [[Universitato de Lund]]. Jaron poste li ekinstruis la hungaran lingvon en [[Universitato de Jyväskylä]]. Li translokiĝis al Stokholmo kun sia finna edzino kaj du infanoj en 1980 kaj instruis en la loka altlernejo. En 1987 li pensiuliĝis, poste li ofte revizitis Hungarion. En 2001 kaj 2004 li ricevis hungarajn premiojn. == Elektitaj kontribuoj == * ''A magyar nyelv kezdő tanfolyama finn nyelven'' (1975) * [[Aleksandr Solĵenicin]]: ''[[La Gulaga arkipelago]]'' (traduko, 1976; el tio hungara dissendo de [[Radio Libera Eŭropo]] kreis longan aŭdeblan serion) * ''[[Kalevala]]'' (traduko, 1978) * ''„ajándék, mellyel meglepem…”'' (poemoj, tradukaĵoj, 1992) * ''Európa és az elsüllyedt Atlantisz'' (2000) * ''Találkozások'' (studoj, eseoj, 2005) == Fontoj == * [https://www.magyarulbabelben.net/works/hu/Szente_Imre-1922/biography biografio hungare kun foto] * [https://nyelvmuveles.hu/friss-hirek/elhunyt-szente-imre biografio hungare kun foto] * [https://kiejtes.hu/nyilatkozataink/elhunyt-szente-imre-tiszteletbeli-elnokunk-1922-2020 aprezo hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szente Imre}} [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956]] [[Kategorio:Mortintoj en Stokholmo]] {{Portalstrio|Biografio}} 9pysnjvxwyb7umacode99mbqxg33yuj 1 947075 9405352 2026-06-17T09:12:35Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9405352 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Krom la angla dekomence, "La enhavo de la verko aludas... el la pola. "La rakonto baziĝas sur ... el la rusa. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:12, 17 jun. 2026 (UTC) b1gnnl8vvhpbfs54a0fj6mbnffoqurz 9405356 9405352 2026-06-17T09:16:45Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ Respondo 9405356 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Krom la angla dekomence, "La enhavo de la verko aludas... el la pola. "La rakonto baziĝas sur ... el la rusa. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:12, 17 jun. 2026 (UTC) :Strukturo el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:16, 17 jun. 2026 (UTC) 8rz1t1jbqnbxruvrwrw0ms4ceq3zmwo 0 947076 9405369 2026-06-17T11:00:08Z Crosstor 3176 reĝisoro 9405369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Andreo|András]] Szitányi''' [andrAŝ sitAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szitányi András''' estis [[Hungario|hungara]] [[reĝisoro]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM1945118/3462e00e-c0c0-4e03-aa25-a789883132da/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=875215&date=2026-06-17 nemzeti névtér</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm2625904/ usona filma datenaro</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1945|5|5}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2007|2|14}}. == Biografio == {{Paĝonomo}} komencis lerni violonludi en la aĝo de kvar. Li maturiĝis en 1963 en muziklernejo, poste li akiris reĝisoran diplomon en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Teatroarta kaj Filma Altlernejo]] en [[1968]]. Lia ĉefinstruisto estis [[Kálmán Nádasdy]]. Post la diplomo li laboris en la [[Hungara Televizio]], plej ofte li estis reĝisoro de pluraj muzikaj programoj. Li translokiĝis al [[Novjorko]], inter 1980 kaj 1985 li laboris ĉe [[Radio Libera Eŭropo]], krome inter 1982-1991 li produktis filmojn en sia propra produktejo. En 1991 li revenis hejmen kaj liberprofesie li reĝisoradis, sed li ankaŭ instruis en privata aktorlernejo de [[Mária Gór Nagy]]. == Elektitaj reĝisoraĵoj == * ''Talpsimogató'' (1968) * ''Én nem tehetek róla – Koós János műsora'' (1972) * ''Az orvos és a halál'' (1992) == Fontoj == * [https://www.mafab.hu/people/andras-szitanyi-511036.html biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szitanyi Andras}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} e64n5iyyg1vbaxisueckfp7md2dopkd 0 947077 9405372 2026-06-17T11:06:52Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1277552161|Debbie Watson (water polo)]]" 9405372 wikitext text/x-wiki '''Deborah Kathleen Watson''' OAM (naskita la 28-an de septembro 1965 en [[Sidnejo]]) estas aŭstralia eksa [[Akvopilkado|akvopilkisto]]. Ŝi estas konsiderata unu el la plej grandaj akvopilkistoj iam ajn. Ŝi gajnis orajn medalojn ĉe la Somera Olimpiko 2000 en Sidnejo kaj la Mondaj Akvo-Ĉampionecoj de 1986 en [[Madrido]]. [[Kategorio:Aŭstraliaj atletoj]] [[Kategorio:Akvopilkado]] 5bn7c3w82oo482mfv727oedvbuqyyus 9405373 9405372 2026-06-17T11:07:36Z Sj1mor 12103 9405373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Deborah Kathleen Watson''' OAM (naskita la 28-an de septembro 1965 en [[Sidnejo]]) estas aŭstralia eksa [[akvopilkisto]]. Ŝi estas konsiderata unu el la plej grandaj akvopilkistoj iam ajn. Ŝi gajnis orajn medalojn ĉe la Somera Olimpiko 2000 en Sidnejo kaj la Mondaj Akvo-Ĉampionecoj de 1986 en [[Madrido]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Watson, Debbie}} [[Kategorio:Aŭstraliaj atletoj]] [[Kategorio:Akvopilkado]] r66z2lkhx0ef2zmew33uypvdb7bt7nb 9405376 9405373 2026-06-17T11:11:15Z Sj1mor 12103 9405376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Deborah Kathleen Watson''' OAM (naskita la 28-an de septembro 1965 en [[Sidnejo]]) estas aŭstralia eksa [[akvopilkisto]]. Ŝi estas konsiderata unu el la plej grandaj akvopilkistoj iam ajn.<ref>[https://ishof.org/debbie-watson-(aus).html "Debbie Watson (AUS)"]. ''ishof.org''. International Swimming Hall of Fame. Alirita la 31-an de oktobro 2020.</ref> Ŝi gajnis orajn medalojn ĉe la [[Somera Olimpiko 2000]] en Sidnejo kaj la Mondaj Akvo-Ĉampionecoj de 1986 en [[Madrido]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Watson, Debbie}} [[Kategorio:Aŭstraliaj atletoj]] [[Kategorio:Akvopilkado]] 4j8tp86nbfph83iowik9q2cz2fqyzm8 14 947078 9405374 2026-06-17T11:08:38Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "Aŭstraliaj atletoj {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Aŭstralianoj]]" 9405374 wikitext text/x-wiki Aŭstraliaj atletoj {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Aŭstralianoj]] avqx4ixqpk0zmh0rcga5i72i9nzjaud 0 947079 9405378 2026-06-17T11:17:44Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1340056198|Kim Zmeskal]]" 9405378 wikitext text/x-wiki '''Kimberly Lynn "Kim" Zmeskal Burdette''' (naskita la 6-an de februaro 1976 en [[Houston]], [[Teksaso]]) estas iama usona [[Arta gimnastiko|arta gimnastikistino]] fariĝinta gimnastika trejnisto kaj la Monda Ĉiuflanka ĉampiono en 1991. Ŝi estis mondĉampionino kaj olimpika bronzmedalisto. Membro de la arĝentmedala usona teamo de la Mondĉampioneco de 1991 (la unua teama medalo gajnita de la usonaj virinoj ĉe mondĉampioneco), ŝi estis la unua usona virino kiu gajnis la ĉiuflankan titolon ĉe la Mondĉampioneco, kaj ankaŭ la unua kiu gajnis mondĉampionecan medalon de iu ajn koloro en la ĉiuflanka konkurso. Trifoja usona nacia ĉiuflanka ĉampiono (1990-92), Zmeskal ankaŭ estis la mondĉampiono en 1992 kaj pri ekvilibrotrabo kaj pri plankoekzerco, kaj estis membro de la bronzmedala usona teamo ĉe la Somera Olimpiko de 1992 en [[Barcelono|Barcelono, Hispanio]], la unua usona teama medalo gajnita ĉe plene partoprenitaj Olimpikoj. Ŝi ankaŭ atingis la plej altan laŭvolan ĉiuflankan poentaron en la kvalifika rondo en Barcelono. Konata pro ŝia eksplodema povo kaj falkapablo sur salto kaj planko, Zmeskal estas rigardata kiel unu el la plej grandaj gimnastikistinoj kaj verŝajne la plej bona en la mondo dum la fruaj 1990-aj jaroj. Ŝia ĉiuflanka venko ekfunkciigis la komencon de dinastio de usona domineco en virina gimnastiko (ekde 1992, sep usonaj virinoj gajnis mondajn ĉiuflankajn titolojn, kaj 12 el la lastaj 21 ĉiuflankaj mondĉampionecaj titoloj (inkluzive de 10 el la lastaj 14) estis gajnitaj de usonano) kaj la reaperon de povo kaj atletikismo en la sporto. * [https://members.usagym.org/pages/athletes/archivedbios/z/kzmeskal.html Kim Zmeskal] ĉe USA Gymnastics * [http://www.gymn-forum.net/bios/women/zmeskal.html Kim Zmeskal] ĉe Gymn Forum * [http://www.gymnastike.org/search/video/kim+zmeskal Video-intervjuoj de Kim Zmeskal ĉe Gymnastike.org] [[Kategorio:Usonaj atletoj]] mh81wbp3yiri4pfpc64ve18krk5549i 9405379 9405378 2026-06-17T11:18:20Z Sj1mor 12103 9405379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Kimberly Lynn "Kim" Zmeskal Burdette''' (naskita la 6-an de februaro 1976 en [[Houston]], [[Teksaso]]) estas iama usona [[Arta gimnastiko|arta gimnastikistino]] fariĝinta gimnastika trejnisto kaj la Monda Ĉiuflanka ĉampiono en 1991. Ŝi estis mondĉampionino kaj olimpika bronzmedalisto. Membro de la arĝentmedala usona teamo de la Mondĉampioneco de 1991 (la unua teama medalo gajnita de la usonaj virinoj ĉe mondĉampioneco), ŝi estis la unua usona virino kiu gajnis la ĉiuflankan titolon ĉe la Mondĉampioneco, kaj ankaŭ la unua kiu gajnis mondĉampionecan medalon de iu ajn koloro en la ĉiuflanka konkurso. Trifoja usona nacia ĉiuflanka ĉampiono (1990-92), Zmeskal ankaŭ estis la mondĉampiono en 1992 kaj pri ekvilibrotrabo kaj pri plankoekzerco, kaj estis membro de la bronzmedala usona teamo ĉe la Somera Olimpiko de 1992 en [[Barcelono|Barcelono, Hispanio]], la unua usona teama medalo gajnita ĉe plene partoprenitaj Olimpikoj. Ŝi ankaŭ atingis la plej altan laŭvolan ĉiuflankan poentaron en la kvalifika rondo en Barcelono. Konata pro ŝia eksplodema povo kaj falkapablo sur salto kaj planko, Zmeskal estas rigardata kiel unu el la plej grandaj gimnastikistinoj kaj verŝajne la plej bona en la mondo dum la fruaj 1990-aj jaroj. Ŝia ĉiuflanka venko ekfunkciigis la komencon de dinastio de usona domineco en virina gimnastiko (ekde 1992, sep usonaj virinoj gajnis mondajn ĉiuflankajn titolojn, kaj 12 el la lastaj 21 ĉiuflankaj mondĉampionecaj titoloj (inkluzive de 10 el la lastaj 14) estis gajnitaj de usonano) kaj la reaperon de povo kaj atletikismo en la sporto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://members.usagym.org/pages/athletes/archivedbios/z/kzmeskal.html Kim Zmeskal] ĉe USA Gymnastics * [http://www.gymn-forum.net/bios/women/zmeskal.html Kim Zmeskal] ĉe Gymn Forum * [http://www.gymnastike.org/search/video/kim+zmeskal Video-intervjuoj de Kim Zmeskal ĉe Gymnastike.org] {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zmeskal, Kim}} [[Kategorio:Usonaj atletoj]] o70k4ot3t3ydj0ey8vtfl8m1ypbvwhm 0 947080 9405380 2026-06-17T11:20:25Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1358146912|Ann Wolfe]]" 9405380 wikitext text/x-wiki '''Ann WOLFE''' (naskita la 17-an de januaro 1971 en [[Aŭstino]], [[Teksaso]]) estas usona emerita profesia boksisto, trejnistino kaj aktorino. Wolfe samtempe tenis mondajn titolojn en tri malsamaj pezoklasoj. kaj estas rigardata kiel unu el la plej grandaj boksistinoj de ĉiuj tempoj. <ref>{{cite web|url=http://www.wban.org/biog/awolfe.htm|title=Women's Boxing: Ann Wolfe Biography|publisher=Wban.org|accessdate=2011-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507214437/http://www.wban.org/biog/awolfe.htm|archive-date=2015-05-07|url-status=dead}}</ref> Ŝi estas membro de la Internacia Halo de Famo pri Virina Bokso . <ref>{{cite web|title=Press Release: Ann Wolfe Enters the 2015 IWBHF|url=https://www.iwbhf.com/news040315-ann-wolfe.htm|website=www.iwbhf.com}}</ref> * {{Oficiala retejo|http://www.annwolfe.com/}} * [http://www.ibhof.com/pages/about/inductees/women_modern/wolfe.html Biografio] de la International Boxing Hall of Fame [[Kategorio:Usonaj boksistoj]] 8urzawj69uokotw4okacu8hevqjsa4x 9405381 9405380 2026-06-17T11:20:57Z Sj1mor 12103 9405381 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Ann WOLFE''' (naskita la 17-an de januaro 1971 en [[Aŭstino]], [[Teksaso]]) estas usona emerita profesia boksisto, trejnistino kaj aktorino. Wolfe samtempe tenis mondajn titolojn en tri malsamaj pezoklasoj. kaj estas rigardata kiel unu el la plej grandaj boksistinoj de ĉiuj tempoj. <ref>{{cite web|url=http://www.wban.org/biog/awolfe.htm|title=Women's Boxing: Ann Wolfe Biography|publisher=Wban.org|accessdate=2011-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507214437/http://www.wban.org/biog/awolfe.htm|archive-date=2015-05-07|url-status=dead}}</ref> Ŝi estas membro de la Internacia Halo de Famo pri Virina Bokso . <ref>{{cite web|title=Press Release: Ann Wolfe Enters the 2015 IWBHF|url=https://www.iwbhf.com/news040315-ann-wolfe.htm|website=www.iwbhf.com}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.annwolfe.com/}} * [http://www.ibhof.com/pages/about/inductees/women_modern/wolfe.html Biografio] de la International Boxing Hall of Fame {{Ĝermo|Boksisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wolfe, Ann}} [[Kategorio:Usonaj boksistoj]] bbvsd6spz6gll5ux6p47srcvp3g5dic 9405382 9405381 2026-06-17T11:21:33Z Sj1mor 12103 9405382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Ann WOLFE''' (naskita la 17-an de januaro 1971 en [[Aŭstino]], [[Teksaso]]) estas usona emerita profesia boksisto, trejnistino kaj aktorino. Wolfe samtempe tenis mondajn titolojn en tri malsamaj pezoklasoj kaj estas rigardata kiel unu el la plej grandaj boksistinoj de ĉiuj tempoj. <ref>{{cite web|url=http://www.wban.org/biog/awolfe.htm|title=Women's Boxing: Ann Wolfe Biography|publisher=Wban.org|accessdate=2011-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507214437/http://www.wban.org/biog/awolfe.htm|archive-date=2015-05-07|url-status=dead}}</ref> Ŝi estas membro de la Internacia Halo de Famo pri Virina Bokso . <ref>{{cite web|title=Press Release: Ann Wolfe Enters the 2015 IWBHF|url=https://www.iwbhf.com/news040315-ann-wolfe.htm|website=www.iwbhf.com}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.annwolfe.com/}} * [http://www.ibhof.com/pages/about/inductees/women_modern/wolfe.html Biografio] de la International Boxing Hall of Fame {{Ĝermo|Boksisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wolfe, Ann}} [[Kategorio:Usonaj boksistoj]] 6o2odddopev8qvutrjz43lrhw73c4ak 0 947081 9405383 2026-06-17T11:25:13Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1357663820|Amanda Nunes]]" 9405383 wikitext text/x-wiki '''Amanda Lourenço NUNES''' (naskita la 30-an de majo 1988 en [[Pojuca]], [[Bahio]]) estas brazila-usona profesia [[Miksita luktosporto|miksita luktosportistino]]. Ŝi nuntempe konkuras en la virina bantama pezo- divizio de la Ultimate Fighting Championship (UFC), kie ŝi estas la antaŭa UFC-virina lanugpeza ĉampiono kaj dufoja UFC-virina bantama pezo-ĉampiono . Ŝi estis rangigita numero 1 en la UFC-virina funto-por-funta rangolisto en 2022. <ref>{{cite web|title=UFC Rankings, Division Rankings, P4P rankings, UFC Champions {{!}} UFC.com|url=https://www.ufc.com/rankings|access-date=August 2, 2022|website=www.ufc.com}}</ref> Vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj miksitaj luktosportistinoj de ĉiuj tempoj,<ref>{{multiref2|{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2020/9/3/21419779/ufc-256-odds-amanda-nunes-betting-line-highest-career-against-megan-anderson|title=UFC 256 odds: Amanda Nunes betting line highest of her career against Megan Anderson|author=Jesse Holland|publisher=mmamania.com|date=September 3, 2020}}|{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/amanda-nunes-defend-featherweight-belt-180025227.html|title=Amanda Nunes to defend featherweight belt at UFC 256|date=August 22, 2020}}|{{cite web|url=https://www.bjpenn.com/mma-news/ufc/opening-betting-odds-released-for-amanda-nunes-vs-megan-anderson/|title=Opening betting odds released for Amanda Nunes vs. Megan Anderson|author=Adam Martin|date=September 2, 2020|publisher=bjpenn.com}}|{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/baby-way-amanda-nunes-latest-182208944.html|title=With baby on the way, Amanda Nunes is latest UFC fighter to contemplate retirement|date=June 16, 2020}}|{{cite web|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/29277039/amanda-nunes-overpowers-felicia-spencer-defend-ufc-featherweight-title|title=Amanda Nunes overpowers Felicia Spencer to defend UFC featherweight title|author=Marc Raimondi|work=[[ESPN]]|date=June 7, 2020}}|{{cite web|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/28335537/the-best-female-mma-fighters-decade|title=The best female MMA fighters of the decade|work=[[ESPN]]|date=December 26, 2019}}|{{cite web|url=https://www.sportingnews.com/us/mma/news/ufc-239-amanda-nunes-is-undeniably-the-greatest-female-fighter-all-time/1uyoyb1hpf97y1u5uavlwo101k|title=UFC 239: Amanda Nunes is undeniably the greatest female fighter all time|author=E. Spencer Kyte|date=July 4, 2019}}|{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2020/6/2/21277441/dan-lambert-amanda-nunes-deserves-recognition-as-one-of-the-pound-for-pound-greatest-of-all-time|title=Dan Lambert: Amanda Nunes deserves recognition as one of the pound-for-pound greatest of all-time|date=June 2, 2020|publisher=mmafighting.com|author=Damon Martin}}|{{cite web|url=https://www.taipeitimes.com/News/sport/archives/2021/12/13/2003769502|title=Pena takes belt in UFC 269 shocker|date=December 13, 2021|work=[[Taipei Times]]}}|{{cite web|url=https://www.thescore.com/mma/news/2249300/|title=Pena shocks Nunes with submission to win UFC bantamweight title |date=December 2021|author=Nick Baldwin|website=thescore.com}}|https://www.empiresportsmedia.com/mma/amanda-nunes-and-julianna-pena-front-runners-to-coach-the-ufcs-ultimate-fighter/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/sport/martial-arts/mixed-martial-arts/article/3177205/ufc-valentina-shevchenko-fighting-julianna|title=UFC: Shevchenko on facing Pena or Nunes – 'I can fight both at same time'|date=10 May 2022}}</ref> Nunes estas la sola virino, kiu fariĝis du-divizia UFC-ĉampiono, kaj la tria batalanto, kiu samtempe posedas UFC-titolojn en du pezoklasoj, post [[Conor McGregor]] kaj Daniel Cormier. Ŝi ankaŭ estas la sola batalanto en la historio de UFC, kiu defendis du titolojn en du malsamaj pezoklasoj, samtempe aktive tenante ilin.<ref>{{cite web|url=https://www.essentiallysports.com/ufc-250-news-twitter-reacts-as-amanda-nunes-makes-history-with-spectacular-win-at-ufc-250|title=Twitter Reacts as Amanda Nunes Makes History with Spectacular Win at UFC 250|author=Reubyn Coutinho|date=June 7, 2020|website=essentiallysports.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/sport/martial-arts/mixed-martial-arts/article/3087897/ufc-250-amanda-nunes-makes-history-dominant|title=UFC 250: Amanda Nunes makes history with dominant decision win over Felicia Spencer|author=Nick Atkin|work=[[South China Morning Post]]|date=June 7, 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/brianmazique/2020/06/07/ufc-250-results-amanda-nunes-dominates-felicia-spencer-makes-history/|title=UFC 250 Results: Amanda Nunes Dominates Felicia Spencer, Makes History|author=Brian Mazique|date=June 7, 2020|work=[[Forbes]]}}</ref> [[Kategorio:Brazilaj sportistoj]] [[Kategorio:GLAT-sportistoj]] q5mcu61asu6n63sikmvlejt6tyng2d6 9405384 9405383 2026-06-17T11:26:26Z Sj1mor 12103 9405384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Amanda Lourenço NUNES''' (naskita la 30-an de majo 1988 en [[Pojuca]], [[Bahio]]) estas brazila-usona profesia [[Miksita luktosporto|miksita luktosportistino]]. Ŝi nuntempe konkuras en la virina bantama pezo- divizio de la Ultimate Fighting Championship (UFC), kie ŝi estas la antaŭa UFC-virina lanugpeza ĉampiono kaj dufoja UFC-virina bantama pezo-ĉampiono . Ŝi estis rangigita numero 1 en la UFC-virina funto-por-funta rangolisto en 2022. <ref>{{cite web|title=UFC Rankings, Division Rankings, P4P rankings, UFC Champions {{!}} UFC.com|url=https://www.ufc.com/rankings|access-date=August 2, 2022|website=www.ufc.com}}</ref> Vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj miksitaj luktosportistinoj de ĉiuj tempoj,<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/sport/martial-arts/mixed-martial-arts/article/3177205/ufc-valentina-shevchenko-fighting-julianna|title=UFC: Shevchenko on facing Pena or Nunes – 'I can fight both at same time'|date=10 May 2022}}</ref> Nunes estas la sola virino, kiu fariĝis du-divizia UFC-ĉampiono, kaj la tria batalanto, kiu samtempe posedas UFC-titolojn en du pezoklasoj, post [[Conor McGregor]] kaj Daniel Cormier. Ŝi ankaŭ estas la sola batalanto en la historio de UFC, kiu defendis du titolojn en du malsamaj pezoklasoj, samtempe aktive tenante ilin.<ref>{{cite web|url=https://www.essentiallysports.com/ufc-250-news-twitter-reacts-as-amanda-nunes-makes-history-with-spectacular-win-at-ufc-250|title=Twitter Reacts as Amanda Nunes Makes History with Spectacular Win at UFC 250|author=Reubyn Coutinho|date=June 7, 2020|website=essentiallysports.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/sport/martial-arts/mixed-martial-arts/article/3087897/ufc-250-amanda-nunes-makes-history-dominant|title=UFC 250: Amanda Nunes makes history with dominant decision win over Felicia Spencer|author=Nick Atkin|work=[[South China Morning Post]]|date=June 7, 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/brianmazique/2020/06/07/ufc-250-results-amanda-nunes-dominates-felicia-spencer-makes-history/|title=UFC 250 Results: Amanda Nunes Dominates Felicia Spencer, Makes History|author=Brian Mazique|date=June 7, 2020|work=[[Forbes]]}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nunes, Amanda}} [[Kategorio:Brazilaj sportistoj]] [[Kategorio:GLAT-sportistoj]] tezq37lun3zi8dz8s4w9cwkqm5wfoxe 0 947082 9405385 2026-06-17T11:30:26Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1351581408|Ivana Španović]]" 9405385 wikitext text/x-wiki '''Ivana Španović''' <ref name=":0">{{cite web|url=https://citymagazine.danas.rs/scena/poznati/ivana-spanovic-razvod/|title=Razvodi se Ivana Španović, ovo je poslednja zajednička fotografija sa Markom Vuletom|publisher=City Magazine|date=17 December 2023|accessdate=20 December 2023}}</ref> ({{lang-sr-Cyrl|Ивана Шпановић}}, {{IFA|sh|ǐʋana ʃpǎːnoʋit͡ɕ|}} ; antaŭe '''Vuleta''' (de septembro 2021 ĝis decembro 2023), {{lang-sr-Cyrl|Вулета}}; naskita la 10-an de majo 1990) estas serba [[Longosalto|longsaltanto]] kaj [[Triobla salto|triobla saltanto]]. Ŝi estas la mondĉampionino de 2023, dufoja mondĉampionino de endoma konkurso, dufoja eŭropa ĉampionino, trifoja eŭropa ĉampionino de endoma konkurso kaj kvinfoja gajninto de la Diamanta Ligo-Trofeo. Konsiderante ŝiajn atingojn kaj longvivecon, Ivana Španović estas konsiderata unu el la plej grandaj inaj longsaltantoj de ĉiuj tempoj, kun ŝia endoma salto de 7,24 metroj rangigita 3-a en ĉiuj tempoj.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/1048344/best-all-time-athletes-womens-long-jump-indoor/|title=World's best female indoor long jump records}}</ref> '''Ivana Španović''' <ref name=":0" /> ({{lang-sr-Cyrl|Ивана Шпановић}}, {{IFA|sh|ǐʋana ʃpǎːnoʋit͡ɕ|}} ; antaŭe '''Vuleta''' (de septembro 2021 ĝis decembro 2023), {{lang-sr-Cyrl|Вулета}}; naskita la 10-an de majo 1990) estas serba [[Longosalto|longsaltanto]] kaj [[Triobla salto|triobla saltanto]]. Ŝi estas la mondĉampionino de 2023, dufoja mondĉampionino de endoma konkurso, dufoja eŭropa ĉampionino, trifoja eŭropa ĉampionino de endoma konkurso kaj kvinfoja gajninto de la Diamanta Ligo-Trofeo. Konsiderante ŝiajn atingojn kaj longvivecon, Ivana Španović estas konsiderata unu el la plej grandaj inaj longsaltantoj de ĉiuj tempoj, kun ŝia endoma salto de 7,24 metroj rangigita 3-a en ĉiuj tempoj.<ref name=":1" /> [[Dosiero:Long_jump_podium_Ostrava_2011.jpg|maldekstra|eta|Španović (L) sur la podio ĉe la 2011-datita eŭropaj U23-Ĉampionecoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Serbaj sportistoj]] cmyvrrzzl4vraojwmrooqukpz8ee0ov 9405386 9405385 2026-06-17T11:31:41Z Sj1mor 12103 9405386 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} [[Dosiero:Long_jump_podium_Ostrava_2011.jpg|maldekstra|eta|Španović (L) sur la podio ĉe la 2011-datita eŭropaj U23-Ĉampionecoj]] '''Ivana Španović''' <ref name=":0">{{cite web|url=https://citymagazine.danas.rs/scena/poznati/ivana-spanovic-razvod/|title=Razvodi se Ivana Španović, ovo je poslednja zajednička fotografija sa Markom Vuletom|publisher=City Magazine|date=17 December 2023|accessdate=20 December 2023}}</ref> ({{lang-sr|Ивана Шпановић}}, {{IFA|ǐʋana ʃpǎːnoʋit͡ɕ|}} ; antaŭe '''Vuleta''' (de septembro 2021 ĝis decembro 2023), {{lang|sr|Вулета}}; naskita la 10-an de majo 1990) estas serba [[Longosalto|longsaltanto]] kaj [[Triobla salto|triobla saltanto]]. Ŝi estas la mondĉampionino de 2023, dufoja mondĉampionino de endoma konkurso, dufoja eŭropa ĉampionino, trifoja eŭropa ĉampionino de endoma konkurso kaj kvinfoja gajninto de la Diamanta Ligo-Trofeo. Konsiderante ŝiajn atingojn kaj longvivecon, Ivana Španović estas konsiderata unu el la plej grandaj inaj longsaltantoj de ĉiuj tempoj, kun ŝia endoma salto de 7,24 metroj rangigita 3-a en ĉiuj tempoj.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/1048344/best-all-time-athletes-womens-long-jump-indoor/|title=World's best female indoor long jump records}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spanovic, Ivana}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Serbaj sportistoj]] hl206xuzfcul8kcwnldoolnzc1je5ox 9405387 9405386 2026-06-17T11:32:23Z Sj1mor 12103 9405387 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} [[Dosiero:Long_jump_podium_Ostrava_2011.jpg|dekstra|eta|Španović (L) sur la podio ĉe la 2011-datita eŭropaj U23-Ĉampionecoj]] '''Ivana Španović''' <ref name=":0">{{cite web|url=https://citymagazine.danas.rs/scena/poznati/ivana-spanovic-razvod/|title=Razvodi se Ivana Španović, ovo je poslednja zajednička fotografija sa Markom Vuletom|publisher=City Magazine|date=17 December 2023|accessdate=20 December 2023}}</ref> ({{lang-sr|Ивана Шпановић}}, {{IFA|ǐʋana ʃpǎːnoʋit͡ɕ|}} ; antaŭe '''Vuleta''' (de septembro 2021 ĝis decembro 2023), {{lang|sr|Вулета}}; naskita la 10-an de majo 1990) estas serba [[Longosalto|longsaltanto]] kaj [[Triobla salto|triobla saltanto]]. Ŝi estas la mondĉampionino de 2023, dufoja mondĉampionino de endoma konkurso, dufoja eŭropa ĉampionino, trifoja eŭropa ĉampionino de endoma konkurso kaj kvinfoja gajninto de la Diamanta Ligo-Trofeo. Konsiderante ŝiajn atingojn kaj longvivecon, Ivana Španović estas konsiderata unu el la plej grandaj inaj longsaltantoj de ĉiuj tempoj, kun ŝia endoma salto de 7,24 metroj rangigita 3-a en ĉiuj tempoj.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/1048344/best-all-time-athletes-womens-long-jump-indoor/|title=World's best female indoor long jump records}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spanovic, Ivana}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Serbaj sportistoj]] fmgakse3bui46y1tjaoi14ickn974lq 9405388 9405387 2026-06-17T11:32:40Z Sj1mor 12103 9405388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} [[Dosiero:Long_jump_podium_Ostrava_2011.jpg|dekstra|eta|Španović (maldekstre) sur la podio ĉe la 2011-datita eŭropaj U23-Ĉampionecoj]] '''Ivana Španović''' <ref name=":0">{{cite web|url=https://citymagazine.danas.rs/scena/poznati/ivana-spanovic-razvod/|title=Razvodi se Ivana Španović, ovo je poslednja zajednička fotografija sa Markom Vuletom|publisher=City Magazine|date=17 December 2023|accessdate=20 December 2023}}</ref> ({{lang-sr|Ивана Шпановић}}, {{IFA|ǐʋana ʃpǎːnoʋit͡ɕ|}} ; antaŭe '''Vuleta''' (de septembro 2021 ĝis decembro 2023), {{lang|sr|Вулета}}; naskita la 10-an de majo 1990) estas serba [[Longosalto|longsaltanto]] kaj [[Triobla salto|triobla saltanto]]. Ŝi estas la mondĉampionino de 2023, dufoja mondĉampionino de endoma konkurso, dufoja eŭropa ĉampionino, trifoja eŭropa ĉampionino de endoma konkurso kaj kvinfoja gajninto de la Diamanta Ligo-Trofeo. Konsiderante ŝiajn atingojn kaj longvivecon, Ivana Španović estas konsiderata unu el la plej grandaj inaj longsaltantoj de ĉiuj tempoj, kun ŝia endoma salto de 7,24 metroj rangigita 3-a en ĉiuj tempoj.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/1048344/best-all-time-athletes-womens-long-jump-indoor/|title=World's best female indoor long jump records}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spanovic, Ivana}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Serbaj sportistoj]] 1zan0zn77oewxi3i1t84b16msywiftr 9405389 9405388 2026-06-17T11:32:51Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Ivana Vuleta]] al [[Ivana Španović]] 9405388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} [[Dosiero:Long_jump_podium_Ostrava_2011.jpg|dekstra|eta|Španović (maldekstre) sur la podio ĉe la 2011-datita eŭropaj U23-Ĉampionecoj]] '''Ivana Španović''' <ref name=":0">{{cite web|url=https://citymagazine.danas.rs/scena/poznati/ivana-spanovic-razvod/|title=Razvodi se Ivana Španović, ovo je poslednja zajednička fotografija sa Markom Vuletom|publisher=City Magazine|date=17 December 2023|accessdate=20 December 2023}}</ref> ({{lang-sr|Ивана Шпановић}}, {{IFA|ǐʋana ʃpǎːnoʋit͡ɕ|}} ; antaŭe '''Vuleta''' (de septembro 2021 ĝis decembro 2023), {{lang|sr|Вулета}}; naskita la 10-an de majo 1990) estas serba [[Longosalto|longsaltanto]] kaj [[Triobla salto|triobla saltanto]]. Ŝi estas la mondĉampionino de 2023, dufoja mondĉampionino de endoma konkurso, dufoja eŭropa ĉampionino, trifoja eŭropa ĉampionino de endoma konkurso kaj kvinfoja gajninto de la Diamanta Ligo-Trofeo. Konsiderante ŝiajn atingojn kaj longvivecon, Ivana Španović estas konsiderata unu el la plej grandaj inaj longsaltantoj de ĉiuj tempoj, kun ŝia endoma salto de 7,24 metroj rangigita 3-a en ĉiuj tempoj.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/1048344/best-all-time-athletes-womens-long-jump-indoor/|title=World's best female indoor long jump records}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spanovic, Ivana}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Serbaj sportistoj]] 1zan0zn77oewxi3i1t84b16msywiftr 9405391 9405389 2026-06-17T11:33:43Z Sj1mor 12103 9405391 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} [[Dosiero:Long_jump_podium_Ostrava_2011.jpg|dekstra|eta|Španović (maldekstre) sur la podio ĉe la 2011-datita eŭropaj U23-Ĉampionecoj]] '''Ivana Španović''' <ref name=":0">{{cite web|url=https://citymagazine.danas.rs/scena/poznati/ivana-spanovic-razvod/|title=Razvodi se Ivana Španović, ovo je poslednja zajednička fotografija sa Markom Vuletom|publisher=City Magazine|date=17 December 2023|accessdate=20 December 2023}}</ref> ({{lang-sr|Ивана Шпановић}}, {{IFA|ǐʋana ʃpǎːnoʋit͡ɕ|}} ; antaŭe '''Vuleta''' (de septembro 2021 ĝis decembro 2023), {{lang|sr|Вулета}}; naskita la 10-an de majo 1990 en [[Zrenjanin]], [[SFR Jugoslavio]]) estas serba [[Longosalto|longsaltanto]] kaj [[Triobla salto|triobla saltanto]]. Ŝi estas la mondĉampionino de 2023, dufoja mondĉampionino de endoma konkurso, dufoja eŭropa ĉampionino, trifoja eŭropa ĉampionino de endoma konkurso kaj kvinfoja gajninto de la Diamanta Ligo-Trofeo. Konsiderante ŝiajn atingojn kaj longvivecon, Ivana Španović estas konsiderata unu el la plej grandaj inaj longsaltantoj de ĉiuj tempoj, kun ŝia endoma salto de 7,24 metroj rangigita 3-a en ĉiuj tempoj.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/1048344/best-all-time-athletes-womens-long-jump-indoor/|title=World's best female indoor long jump records}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spanovic, Ivana}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Serbaj sportistoj]] 52xmkrtdhrflf1noccpifp90xt95n5a 0 947083 9405390 2026-06-17T11:32:51Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Ivana Vuleta]] al [[Ivana Španović]] 9405390 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ivana Španović]] 7z9ze9dwn281phbz28pw2rqkuq5et6m 0 947084 9405393 2026-06-17T11:36:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1359500126|Cris Cyborg]]" 9405393 wikitext text/x-wiki '''Cristiane Justino Venâncio''' <ref>{{Cite web|title=Cris Cyborg {{!}} MMA Fighter Page|url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/cristiane-santos-cyborg|access-date=2024-09-21|website=Tapology|language=en}}</ref> (naskita la 9-an de julio 1985), konata profesie kiel '''Cris Cyborg''' kaj antaŭe per sia edziniĝinta nomo '''Cristiane Santos''', estas brazila-usona profesia [[Miksita luktosporto|miksita luktosportistino]] kaj profesia boksisto, kiu nuntempe konkuras en la virina plumpeza divizio de la Professional Fighters League (PFL), kie ŝi estas la nuna kaj inaŭgura PFL-virina plumpeza mondĉampiono . Kiel boksisto, ŝi estas la nuna WIBA-mondĉampiono pri malpeza meza pezo . Ŝi antaŭe konkuris en Bellator MMA, kie ŝi estis la plej longe reganta kaj lasta virina plumpeza mondĉampiono. <ref name="bellaborg2">{{Cite web|url=https://mmajunkie.usatoday.com/2019/09/cris-cyborg-signs-with-bellator|title=Former UFC, Strikeforce champion Cris Cyborg signs with Bellator|date=2019-09-03|website=MMA Junkie|language=en|access-date=2019-09-03}}</ref> Ŝi ankaŭ estas iama UFC, Strikeforce kaj Invicta FC-mondĉampiono pri plumpezo .<ref name="mmafighting.com2">{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2017/3/24/15057512/cris-cyborg-vacates-invicta-featherweight-title-calls-out-germaine-de-randamie-for-ufc-214|title=Cris Cyborg vacates Invicta featherweight title, calls out Germaine de Randamie for UFC 214|date=24 March 2017|publisher=mmafighting.com}}</ref><ref name="cbssports.com2">{{cite web|url=http://www.cbssports.com/mma/news/cyborg-justino-vacates-title-publicly-challenges-ufc-champ-germaine-de-randamie/|title=Cyborg Justino vacates title, challenges UFC champ Germaine de Randamie|date=26 March 2017|publisher=mmafighting.com}}</ref> Ŝi estas la sola MMA-batalanto en la historio, kiu fariĝis kvinobla ĉampiono, tenante mondĉampionecojn tra kvin gravaj MMA-promocioj. <ref>{{Cite web|title=PFL Battle of the Giants results: Cris Cyborg becomes first fighter to win title in five major promotions|url=https://www.cbssports.com/mma/news/pfl-battle-of-the-giants-results-cris-cyborg-becomes-first-fighter-to-win-title-in-five-major-promotions/amp/|access-date=2025-06-08|website=www.cbssports.com}}</ref> Cyborg estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj virinaj miksita luktosportistino de ĉiuj tempoj. <ref>{{multiref2|{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2751720-cris-cyborg-is-the-greatest-of-all-time|title = Cris Cyborg Shows She's the Greatest of All Time in Win over Holly Holm|website = [[Bleacher Report]]}}|{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2764895-cris-cyborg-ronda-rousey-and-the-10-best-fighters-in-womens-mma-history|title = Cris Cyborg, Ronda Rousey and the 10 Best Fighters in Women's MMA History|website = [[Bleacher Report]]}}|{{Cite web|url=https://www.dazn.com/en-US/news/mma/julia-budd-vs-cris-cyborg-live-results-updates-highlights-from-bellator-238/153q7ittgaa21sb19thbp4v64|title = Cris Cyborg pounds out Julia Budd to capture Bellator women's featherweight championship &#124; DAZN News US| date=26 January 2020 }}|{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/videos-cris-cyborg-wins-mma-grand-slam-with-ko-2020-1|title = One of the greatest women's fighters of all time completed a 'Grand Slam' of MMA belts after finishing her Bellator opponent in the 4th round|website = [[Business Insider]]}}|{{Cite web|url=https://mymmanews.com/bellator-249-main-event-breakdown-cris-cyborg-vs-arlene-blencowe/|title=Bellator 249 Main Event Breakdown: Cris Cyborg vs. Arlene Blencowe|date=14 October 2020}}|{{Cite web|url=https://cagesidepress.com/2020/01/25/bellator-238-can-budd-spoil-the-beginning-of-cyborgs-next-chapter/|title = Bellator 238: Can Budd Spoil the Beginning of Cyborg's Next Chapter?|date = 25 January 2020}}}}</ref> Cyborg unue famiĝis kiam ŝi gajnis la titolon Strikeforce la 15-an de aŭgusto 2009, venkante [[Gina Carano]] per teknika knokaŭto (TKO) en la unua raŭndo en la unua grava ĉefa evento kiu prezentis virinojn.<ref>{{cite web|url=http://worldextremefighter.com/2009/08/17/cristiane-cyborg-santos-defeats-gina-conviction-carano-becomes-first-ever-strikeforce-female-145-pound-champion/|title=Cristiane Santos Becomes First Strikeforce Women's Champion|publisher=WorldExtremeFighter.com|access-date=2009-08-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821131225/http://worldextremefighter.com/2009/08/17/cristiane-cyborg-santos-defeats-gina-conviction-carano-becomes-first-ever-strikeforce-female-145-pound-champion/|archive-date=August 21, 2009}}</ref><ref name="TC2010072">{{cite web|url=http://strikeforce.com/fighters/|title=Official Strikeforce Champions list|access-date=2010-07-28|author=Strikeforce|date=2010-07-28|publisher=Strikeforce.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814174359/http://www.strikeforce.com/fighters/|archive-date=August 14, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.nj.us/lps/sacb/docs/martial.html|title=Unified Mixed Martial Arts Rules|publisher=state.nj.us|access-date=2010-02-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403062008/http://www.state.nj.us/lps/sacb/docs/martial.html|archive-date=April 3, 2009}}</ref> [[Kategorio:Brazilaj sportistoj]] [[Kategorio:Luktistoj]] ovsei7ne7wwbby9cdxfjt78qas9kuyr 9405396 9405393 2026-06-17T11:36:53Z Sj1mor 12103 9405396 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Cristiane Justino Venâncio''' <ref>{{Cite web|title=Cris Cyborg {{!}} MMA Fighter Page|url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/cristiane-santos-cyborg|access-date=2024-09-21|website=Tapology|language=en}}</ref> (naskita la 9-an de julio 1985), konata profesie kiel '''Cris Cyborg''' kaj antaŭe per sia edziniĝinta nomo '''Cristiane Santos''', estas brazila-usona profesia [[Miksita luktosporto|miksita luktosportistino]] kaj profesia boksisto, kiu nuntempe konkuras en la virina plumpeza divizio de la Professional Fighters League (PFL), kie ŝi estas la nuna kaj inaŭgura PFL-virina plumpeza mondĉampiono . Kiel boksisto, ŝi estas la nuna WIBA-mondĉampiono pri malpeza meza pezo . Ŝi antaŭe konkuris en Bellator MMA, kie ŝi estis la plej longe reganta kaj lasta virina plumpeza mondĉampiono. <ref name="bellaborg2">{{Cite web|url=https://mmajunkie.usatoday.com/2019/09/cris-cyborg-signs-with-bellator|title=Former UFC, Strikeforce champion Cris Cyborg signs with Bellator|date=2019-09-03|website=MMA Junkie|language=en|access-date=2019-09-03}}</ref> Ŝi ankaŭ estas iama UFC, Strikeforce kaj Invicta FC-mondĉampiono pri plumpezo .<ref name="mmafighting.com2">{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2017/3/24/15057512/cris-cyborg-vacates-invicta-featherweight-title-calls-out-germaine-de-randamie-for-ufc-214|title=Cris Cyborg vacates Invicta featherweight title, calls out Germaine de Randamie for UFC 214|date=24 March 2017|publisher=mmafighting.com}}</ref><ref name="cbssports.com2">{{cite web|url=http://www.cbssports.com/mma/news/cyborg-justino-vacates-title-publicly-challenges-ufc-champ-germaine-de-randamie/|title=Cyborg Justino vacates title, challenges UFC champ Germaine de Randamie|date=26 March 2017|publisher=mmafighting.com}}</ref> Ŝi estas la sola MMA-batalanto en la historio, kiu fariĝis kvinobla ĉampiono, tenante mondĉampionecojn tra kvin gravaj MMA-promocioj. <ref>{{Cite web|title=PFL Battle of the Giants results: Cris Cyborg becomes first fighter to win title in five major promotions|url=https://www.cbssports.com/mma/news/pfl-battle-of-the-giants-results-cris-cyborg-becomes-first-fighter-to-win-title-in-five-major-promotions/amp/|access-date=2025-06-08|website=www.cbssports.com}}</ref> Cyborg estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj virinaj miksita luktosportistino de ĉiuj tempoj. <ref>{{multiref2|{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2751720-cris-cyborg-is-the-greatest-of-all-time|title = Cris Cyborg Shows She's the Greatest of All Time in Win over Holly Holm|website = [[Bleacher Report]]}}|{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2764895-cris-cyborg-ronda-rousey-and-the-10-best-fighters-in-womens-mma-history|title = Cris Cyborg, Ronda Rousey and the 10 Best Fighters in Women's MMA History|website = [[Bleacher Report]]}}|{{Cite web|url=https://www.dazn.com/en-US/news/mma/julia-budd-vs-cris-cyborg-live-results-updates-highlights-from-bellator-238/153q7ittgaa21sb19thbp4v64|title = Cris Cyborg pounds out Julia Budd to capture Bellator women's featherweight championship &#124; DAZN News US| date=26 January 2020 }}|{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/videos-cris-cyborg-wins-mma-grand-slam-with-ko-2020-1|title = One of the greatest women's fighters of all time completed a 'Grand Slam' of MMA belts after finishing her Bellator opponent in the 4th round|website = [[Business Insider]]}}|{{Cite web|url=https://mymmanews.com/bellator-249-main-event-breakdown-cris-cyborg-vs-arlene-blencowe/|title=Bellator 249 Main Event Breakdown: Cris Cyborg vs. Arlene Blencowe|date=14 October 2020}}|{{Cite web|url=https://cagesidepress.com/2020/01/25/bellator-238-can-budd-spoil-the-beginning-of-cyborgs-next-chapter/|title = Bellator 238: Can Budd Spoil the Beginning of Cyborg's Next Chapter?|date = 25 January 2020}}}}</ref> Cyborg unue famiĝis kiam ŝi gajnis la titolon Strikeforce la 15-an de aŭgusto 2009, venkante [[Gina Carano]] per teknika knokaŭto (TKO) en la unua raŭndo en la unua grava ĉefa evento kiu prezentis virinojn.<ref>{{cite web|url=http://worldextremefighter.com/2009/08/17/cristiane-cyborg-santos-defeats-gina-conviction-carano-becomes-first-ever-strikeforce-female-145-pound-champion/|title=Cristiane Santos Becomes First Strikeforce Women's Champion|publisher=WorldExtremeFighter.com|access-date=2009-08-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821131225/http://worldextremefighter.com/2009/08/17/cristiane-cyborg-santos-defeats-gina-conviction-carano-becomes-first-ever-strikeforce-female-145-pound-champion/|archive-date=August 21, 2009}}</ref><ref name="TC2010072">{{cite web|url=http://strikeforce.com/fighters/|title=Official Strikeforce Champions list|access-date=2010-07-28|author=Strikeforce|date=2010-07-28|publisher=Strikeforce.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814174359/http://www.strikeforce.com/fighters/|archive-date=August 14, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.nj.us/lps/sacb/docs/martial.html|title=Unified Mixed Martial Arts Rules|publisher=state.nj.us|access-date=2010-02-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403062008/http://www.state.nj.us/lps/sacb/docs/martial.html|archive-date=April 3, 2009}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|luktistoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cyborg, Cris}} [[Kategorio:Brazilaj sportistoj]] [[Kategorio:Luktistoj]] nnhoqsmz7lpz2a52g50f9mmwodjyf58 9405401 9405396 2026-06-17T11:39:02Z Sj1mor 12103 9405401 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Cristiane Justino Venâncio''' <ref>{{Cite web|title=Cris Cyborg {{!}} MMA Fighter Page|url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/cristiane-santos-cyborg|access-date=2024-09-21|website=Tapology|language=en}}</ref> (naskita la 9-an de julio 1985), konata profesie kiel '''Cris Cyborg''' kaj antaŭe per sia edziniĝinta nomo '''Cristiane Santos''', estas brazila-usona profesia [[Miksita luktosporto|miksita luktosportistino]] kaj profesia boksisto, kiu nuntempe konkuras en la virina plumpeza divizio de la Professional Fighters League (PFL), kie ŝi estas la nuna kaj inaŭgura PFL-virina plumpeza mondĉampiono . Kiel boksisto, ŝi estas la nuna WIBA-mondĉampiono pri malpeza meza pezo . Ŝi antaŭe konkuris en Bellator MMA, kie ŝi estis la plej longe reganta kaj lasta virina plumpeza mondĉampiono. <ref name="bellaborg2">{{Cite web|url=https://mmajunkie.usatoday.com/2019/09/cris-cyborg-signs-with-bellator|title=Former UFC, Strikeforce champion Cris Cyborg signs with Bellator|date=2019-09-03|website=MMA Junkie|language=en|access-date=2019-09-03}}</ref> Ŝi ankaŭ estas iama UFC, Strikeforce kaj Invicta FC-mondĉampiono pri plumpezo .<ref name="mmafighting.com2">{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2017/3/24/15057512/cris-cyborg-vacates-invicta-featherweight-title-calls-out-germaine-de-randamie-for-ufc-214|title=Cris Cyborg vacates Invicta featherweight title, calls out Germaine de Randamie for UFC 214|date=24 March 2017|publisher=mmafighting.com}}</ref><ref name="cbssports.com2">{{cite web|url=http://www.cbssports.com/mma/news/cyborg-justino-vacates-title-publicly-challenges-ufc-champ-germaine-de-randamie/|title=Cyborg Justino vacates title, challenges UFC champ Germaine de Randamie|date=26 March 2017|publisher=mmafighting.com}}</ref> Ŝi estas la sola MMA-batalanto en la historio, kiu fariĝis kvinobla ĉampiono, tenante mondĉampionecojn tra kvin gravaj MMA-promocioj. <ref>{{Cite web|title=PFL Battle of the Giants results: Cris Cyborg becomes first fighter to win title in five major promotions|url=https://www.cbssports.com/mma/news/pfl-battle-of-the-giants-results-cris-cyborg-becomes-first-fighter-to-win-title-in-five-major-promotions/amp/|access-date=2025-06-08|website=www.cbssports.com}}</ref> Cyborg estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj virinaj miksita luktosportistino de ĉiuj tempoj.<ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2751720-cris-cyborg-is-the-greatest-of-all-time|title=Cris Cyborg Shows She's the Greatest of All Time in Win over Holly Holm|website=[[Bleacher Report]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dazn.com/en-US/news/mma/julia-budd-vs-cris-cyborg-live-results-updates-highlights-from-bellator-238/153q7ittgaa21sb19thbp4v64|title=Cris Cyborg pounds out Julia Budd to capture Bellator women's featherweight championship &#124; DAZN News US|date=26 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/videos-cris-cyborg-wins-mma-grand-slam-with-ko-2020-1|title=One of the greatest women's fighters of all time completed a 'Grand Slam' of MMA belts after finishing her Bellator opponent in the 4th round|website=[[Business Insider]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mymmanews.com/bellator-249-main-event-breakdown-cris-cyborg-vs-arlene-blencowe/|title=Bellator 249 Main Event Breakdown: Cris Cyborg vs. Arlene Blencowe|date=14 October 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cagesidepress.com/2020/01/25/bellator-238-can-budd-spoil-the-beginning-of-cyborgs-next-chapter/|title=Bellator 238: Can Budd Spoil the Beginning of Cyborg's Next Chapter?|date=25 January 2020}}</ref> Cyborg unue famiĝis kiam ŝi gajnis la titolon Strikeforce la 15-an de aŭgusto 2009, venkante [[Gina Carano]] per teknika knokaŭto (TKO) en la unua raŭndo en la unua grava ĉefa evento kiu prezentis virinojn.<ref>{{cite web|url=http://worldextremefighter.com/2009/08/17/cristiane-cyborg-santos-defeats-gina-conviction-carano-becomes-first-ever-strikeforce-female-145-pound-champion/|title=Cristiane Santos Becomes First Strikeforce Women's Champion|publisher=WorldExtremeFighter.com|access-date=2009-08-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821131225/http://worldextremefighter.com/2009/08/17/cristiane-cyborg-santos-defeats-gina-conviction-carano-becomes-first-ever-strikeforce-female-145-pound-champion/|archive-date=August 21, 2009}}</ref><ref name="TC2010072">{{cite web|url=http://strikeforce.com/fighters/|title=Official Strikeforce Champions list|access-date=2010-07-28|author=Strikeforce|date=2010-07-28|publisher=Strikeforce.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814174359/http://www.strikeforce.com/fighters/|archive-date=August 14, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.nj.us/lps/sacb/docs/martial.html|title=Unified Mixed Martial Arts Rules|publisher=state.nj.us|access-date=2010-02-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403062008/http://www.state.nj.us/lps/sacb/docs/martial.html|archive-date=April 3, 2009}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|luktistoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cyborg, Cris}} [[Kategorio:Brazilaj sportistoj]] [[Kategorio:Luktistoj]] 6yayg59l1ytp8brrnvd165ennior0zs 0 947085 9405406 2026-06-17T11:41:57Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1359579898|Valentina Shevchenko]]" 9405406 wikitext text/x-wiki '''Valentina Anatoljevna ŜEVĈENKO''' ( {{langx|ru|Валентина Анатольевна Шевченко}}; <ref>{{Cite web|date=April 8, 2019|title=Поздравляем! Валентина Шевченко награждена орденом "Данк"|url=https://24.kg/vlast/114197_pozdravlyaem_valentina_shevchenko_nagrajdena_ordenom_dank_/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610130454/https://24.kg/vlast/114197_pozdravlyaem_valentina_shevchenko_nagrajdena_ordenom_dank_/|archive-date=June 10, 2022|access-date=November 20, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Валентина Шевченко|url=https://24smi.org/celebrity/75320-valentina-shevchenko.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609130707/https://24smi.org/celebrity/75320-valentina-shevchenko.html|archive-date=June 9, 2022|access-date=November 20, 2021}}</ref> naskita la 7-an de marto 1988) estas kirgiza kaj perua profesia [[Miksita luktosporto|miksita luktosportistino]], iama [[Taja bokso|tajlanda]] batalantino kaj [[Piedbato-bokso|piedbatboksantino]], kun la malofta distingo gajni profesiajn ĉampionecojn en ĉiuj tri sportoj.<ref>{{Cite web|last=Alvarez|first=Cristian|date=March 7, 2025|title=How Good Was Valentina Shevchenko At Muay Thai?|url=https://www.lowkickmma.com/how-good-was-valentina-shevchenko-at-muay-thai/|access-date=August 27, 2025|website=www.lowkickmma.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=February 25, 2023|title=Valentina Shevchenko: A true master of 'combat' sport|url=https://thebodylockmma.com/ufc/features/valentina-shevchenko-a-true-master-of-combat-sport/|access-date=August 27, 2025|language=en-US}}</ref> Ŝi nuntempe konkuras en la virina muŝapeza divizio de la Ultimate Fighting Championship (UFC), kie ŝi estas dufoja kaj nuna UFC-virina muŝapeza ĉampionino kaj la unua kirgiza batalantino kiu gajnis UFC-ĉampionecon. Je la 17-a de septembro 2024, ŝi estas numero 1 en la UFC-virina funto-por-funta rangolisto.<ref>{{Cite web|title=UFC Rankings, Division Rankings, P4P rankings, UFC Champions|url=https://www.ufc.com/rankings|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613123822/https://www.ufc.com/rankings|archive-date=June 13, 2023|access-date=2024-09-17|website=[[Ultimate Fighting Championship|UFC]]}}</ref> Ŝi estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj virinaj miksita luktosportistinoj de ĉiuj tempoj. <ref>https://www.tapology.com/rankings/3330-greatest-female-fighters-of-all-time</ref> [[Kategorio:Ukrainaj sportistoj]] [[Kategorio:Luktistoj]] edep9f96ncbye779aelkcla6mbvtq2h 9405407 9405406 2026-06-17T11:42:42Z Sj1mor 12103 9405407 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Valentina Anatoljevna ŜEVĈENKO''' ({{lang-ru|Валентина Анатольевна Шевченко}}; <ref>{{Cite web|date=April 8, 2019|title=Поздравляем! Валентина Шевченко награждена орденом "Данк"|url=https://24.kg/vlast/114197_pozdravlyaem_valentina_shevchenko_nagrajdena_ordenom_dank_/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610130454/https://24.kg/vlast/114197_pozdravlyaem_valentina_shevchenko_nagrajdena_ordenom_dank_/|archive-date=June 10, 2022|access-date=November 20, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Валентина Шевченко|url=https://24smi.org/celebrity/75320-valentina-shevchenko.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609130707/https://24smi.org/celebrity/75320-valentina-shevchenko.html|archive-date=June 9, 2022|access-date=November 20, 2021}}</ref> naskita la 7-an de marto 1988) estas kirgiza kaj perua profesia [[Miksita luktosporto|miksita luktosportistino]], iama [[Taja bokso|tajlanda]] batalantino kaj [[Piedbato-bokso|piedbatboksantino]], kun la malofta distingo gajni profesiajn ĉampionecojn en ĉiuj tri sportoj.<ref>{{Cite web|last=Alvarez|first=Cristian|date=March 7, 2025|title=How Good Was Valentina Shevchenko At Muay Thai?|url=https://www.lowkickmma.com/how-good-was-valentina-shevchenko-at-muay-thai/|access-date=August 27, 2025|website=www.lowkickmma.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=February 25, 2023|title=Valentina Shevchenko: A true master of 'combat' sport|url=https://thebodylockmma.com/ufc/features/valentina-shevchenko-a-true-master-of-combat-sport/|access-date=August 27, 2025|language=en-US}}</ref> Ŝi nuntempe konkuras en la virina muŝapeza divizio de la Ultimate Fighting Championship (UFC), kie ŝi estas dufoja kaj nuna UFC-virina muŝapeza ĉampionino kaj la unua kirgiza batalantino kiu gajnis UFC-ĉampionecon. Je la 17-a de septembro 2024, ŝi estas numero 1 en la UFC-virina funto-por-funta rangolisto.<ref>{{Cite web|title=UFC Rankings, Division Rankings, P4P rankings, UFC Champions|url=https://www.ufc.com/rankings|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613123822/https://www.ufc.com/rankings|archive-date=June 13, 2023|access-date=2024-09-17|website=[[Ultimate Fighting Championship|UFC]]}}</ref> Ŝi estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj virinaj miksita luktosportistinoj de ĉiuj tempoj. <ref>https://www.tapology.com/rankings/3330-greatest-female-fighters-of-all-time</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Atletoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ŝevĉenko, Valentina}} [[Kategorio:Ukrainaj sportistoj]] [[Kategorio:Luktistoj]] l7o8ckoxfmr8ykvzmde7ksjb9cepb5k 14 947086 9405411 2026-06-17T11:49:37Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Belgio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Belgio]] [[Kategorio:Ekonomio de Belgio]]" 9405411 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Belgio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Belgio]] [[Kategorio:Ekonomio de Belgio]] jhq6q7wpb51rxf4efr9yzzlmua74h22 14 947087 9405412 2026-06-17T11:49:52Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Bulgario]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Bulgario]] [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]]" 9405412 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Bulgario]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Bulgario]] [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] ljd5n8mswzj1gkseexv9t0cqw6z5zkp 14 947088 9405414 2026-06-17T11:50:34Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Estonio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Estonio]] [[Kategorio:Ekonomio de Estonio]]" 9405414 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Estonio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Estonio]] [[Kategorio:Ekonomio de Estonio]] 6smiwem65wvkw8fwlbwd7bzac07hbtv 14 947089 9405415 2026-06-17T11:50:47Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Finnlando]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Finnlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]" 9405415 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Finnlando]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Finnlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]] ogkxadhpvw4iwwr8o3mdpf6r70x0tek 14 947090 9405416 2026-06-17T11:51:27Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Litovio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Litovio]] [[Kategorio:Ekonomio de Litovio]]" 9405416 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Litovio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Litovio]] [[Kategorio:Ekonomio de Litovio]] hjxep1ny4yak4txqkvvw4pvkqukz0t0 14 947091 9405417 2026-06-17T11:51:49Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Latvio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Latvio]] [[Kategorio:Ekonomio de Latvio]]" 9405417 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Latvio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Latvio]] [[Kategorio:Ekonomio de Latvio]] llhwr4jsn4glgml53dyik52spcqxptn 14 947092 9405418 2026-06-17T11:52:08Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Luksemburgio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Luksemburgio]] [[Kategorio:Ekonomio de Luksemburgo]]" 9405418 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Luksemburgio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Luksemburgio]] [[Kategorio:Ekonomio de Luksemburgo]] fbmz33hxp4lneuzybaeowmrqok5qkfm 14 947093 9405419 2026-06-17T11:52:24Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Ekonomio de Kroatio]]" 9405419 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Ekonomio de Kroatio]] mdjjc3gljg7slz9bmwfet61kanvj9jj 14 947094 9405420 2026-06-17T11:52:40Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Italio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Italio]] [[Kategorio:Ekonomio de Italio]]" 9405420 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Italio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Italio]] [[Kategorio:Ekonomio de Italio]] mywpgc6huoweua1hi3g1z2p0kh8pr67 14 947095 9405421 2026-06-17T11:52:56Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Nederlando]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Nederlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Nederlando]]" 9405421 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Nederlando]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Nederlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Nederlando]] ey0fx61353d8m5kjpbdmd2bh9kuavmt 14 947096 9405422 2026-06-17T11:53:13Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Nord-Makedonio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Nord-Makedonio]] [[Kategorio:Ekonomio de Nord-Makedonio]]" 9405422 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Nord-Makedonio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Nord-Makedonio]] [[Kategorio:Ekonomio de Nord-Makedonio]] ab1v6jxkfl9kjekpkzuifie2f58hm57 14 947097 9405423 2026-06-17T11:53:28Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Norvegio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Norvegio]] [[Kategorio:Ekonomio de Norvegio]]" 9405423 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Norvegio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Norvegio]] [[Kategorio:Ekonomio de Norvegio]] sbml1ef8v7m51vbn0ubjf8shad8kl3m 14 947098 9405424 2026-06-17T11:53:43Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Ekonomio de Rumanio]]" 9405424 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Ekonomio de Rumanio]] o7zcgsttd9bxbcy4ri8yv4e34job7bx 14 947099 9405425 2026-06-17T11:53:58Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Ekonomio de Serbio]]" 9405425 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Komunikado laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Komunikado en Eŭropo laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Ekonomio de Serbio]] ftvlnu75f7pqo0si2n7slxvl80xrvjt