Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic Alan Turing 0 167 9440918 9386705 2026-07-28T21:49:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = Alan Turing |dato de naskiĝo = 1912-06-23 |loko de naskiĝo = [[Londono]] |dato de morto = 1954-07-07 |loko de morto = [[Cheshire]] |nacio = {{GBR}} |dosiero = Alan Turing cropped.jpg |priskribo de dosiero = Alan Turing estas ofte konsiderata la patro de moderna [[komputiko]]. |kampo = [[matematiko]], [[logiko]] kaj [[kriptografio]] |alma_mater = Sherborne School<br />[[King's College (Kembriĝo)|King's College]]<br />[[Universitato Princeton]] |fama_pro = [[Maŝino de Turing]]<br />[[Testo de Turing]] |subskribo = [[Dosiero:Alan Turing signature.svg|120px|frameless]] }} '''Alan Mathison TURING''' {{prononco|TUring|ˈtjʊərɪŋ}}, laŭ [[PIV2005]] '''Turingo''' (naskiĝis la {{daton|23|junio|1912}} en [[Londono]], mortis la {{daton|7|junio|1954}} en [[Cheshire]]) estis angla,<ref>[https://www.bl.uk/people/alan-turing "Who was Alan Turing?".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190723191531/https://www.bl.uk/people/alan-turing |date=2019-07-23 }} The British Library. Arkivita el la originalo la 23an de julio 2019. Alirita la 12an de aprilo 2020.</ref> do [[Britio|brita]] [[matematiko|matematikisto]], [[komputosciencisto]], [[logiko|logikisto]], [[filozofo]], [[Matematika biologio|teoria biologo]] kaj [[kriptografio|kriptografisto]],<ref name="Anon" >Anon (2017). [https://www.ukwhoswho.com/view/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-243891;jsessionid=BB60593D23848C9CEA43F096DDDC48EB "Turing, Alan Mathison".] Who's Who. ukwhoswho.com (online Oxford University Press eld.). A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc. doi:10.1093/ww/9780199540884.013.U243891. Alirita la 12an de aprilo 2020.</ref> dum multaj jaroj [[profesoro]] en la [[Kembriĝo|Kembriĝa]] [[King's College (Kembriĝo)|reĝa kolegio]]. Oni konsideras lin la fondinto de [[komputiko]] apud [[John von Neumann]] kaj aliaj [[sciencisto]]j. En [[1936]], responde al la demando de [[Kurt Gödel|Godelo]] pri tio, kio estas komputebla, Alan Turing verkis artikolon nomitan "On Computable Numbers" (''Pri komputeblaj nombroj''), en kiu li priskribis modelon de [[komputilo]] en formo plej simpla, abstrakta kaj esenca – tian modelon oni nun nomas ''universala [[Maŝino de Turing]]''. La maŝino de Turing estas gravega nocio en [[matematika logiko]] kaj teorio de [[algoritmo]]j, kaj povas esti konsiderata frua modelo de [[ĝeneral-cela komputilo]].<ref>Newman, M.H.A. (1955). [https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsbm.1955.0019 "Alan Mathison Turing. 1912–1954".] Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 1: 253–263. doi:10.1098/rsbm.1955.0019. JSTOR 769256. Alirita la 12an de aprilo 2020.</ref><ref>Gray, Paul (29a de marto 1999). [https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html "Alan Turing – Time 100 People of the Century".] Time. Arkivita el la originalo la 19an de januaro 2011. Alirita la 12an de aprilo 2020. "Providing a blueprint for the electronic digital computer. The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine."</ref><ref>Sipser 2006, p. 137</ref> Dum la [[Dua Mondmilito]], Turing laboris por la registara lernejo ''Government Code and Cypher School'' (GC&CS) en Bletchley Park, nome centro por kriptorompo de Britio kiu produktis la spionaĵaron ''Ultra''. Dum ioma tempo li estris Hut 8, nome sekcio kiu estis responsa pri la kriptorompo de la Germana Ŝiparmeo. Tie, li desegnis nombrajn teknikojn por rapidigi la rompon de la germanaj ĉifroj, inklude plibonigojn de antaŭ-milita pola kontraŭĉifra metodo nome "bomba", nome elektromekanika maŝino kiu pavimis la vojon por la maŝino ''[[Enigma]]''. Li sukcesis rompi la [[ĉifrado|ĉifron]] uzatan de la [[naziismo|Nazioj]] (per sia elektromeĥanika [[maŝino]] nomita la ''Bombe''). La germanoj ŝanĝadis la ĉifron ĉiutage je nula horo, kaj post ĉirkaŭ du horoj la maŝino konstruita de Turing deĉifradis la germanan ĉifron. La nazioj estis tiom certaj je sia ĉifro, ke ili kredis, ke ĝin ne eblas deĉifri, kaj senĉese serĉis la "perfidulon", kiu "transdonadis" la ĉifron al la britoj. Turing ludis gravan rolon en la rompo de interkaptitaj kodigitaj mesaĝoj kio ebligis, ke la [[Aliancanoj]] venku super la Nazioj en multaj gravaj bataloj, kiel la [[Batalo de Atlantiko]], kaj farante tion li helpis al la venko en la milito.<ref name="Copeland" >Copeland, Jack (18a de junio 2012). [https://www.bbc.com/news/technology-18419691 "Alan Turing: The codebreaker who saved 'millions of lives'".] BBC News Technology. Arkivita el la originalo la 11an de oktobro 2014. Alirita la 12an de aprilo 2020.</ref><ref>Nombraj fontoj asertas, ke [[Winston Churchill]] diris, ke Turing faris la unuopan plej grandan kontribuon al la venko de la Aliancanoj en la milito kontraŭ la [[Nazia Germanio]]. Tamen, kaj ''The Churchill Centre'' kaj la biografo de Turing nome Andrew Hodges estis asertintaj, ke ili ne konas dokumentaran pruvaron kiu subtenu tiun postulon, nek la daton aŭ kuntekston en kiu Churchill supozeble diris tion, kaj ''The Churchill Centre'' listigas ĝin inter la "mitoj" de Churchill, vidu Schilling, Jonathan (8a de januaro 2015). [https://winstonchurchill.org/resources/myths/churchill-said-turing-made-the-single-biggest-contribution-to-allied-victory/ "Churchill Said Turing Made the Single Biggest Contribution to Allied Victory".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200412185702/https://winstonchurchill.org/resources/myths/churchill-said-turing-made-the-single-biggest-contribution-to-allied-victory/ |date=2020-04-12 }} The Churchill Centre: Myths. Arkivita el la originalo la 17an de februaro 2015. Alirita la 12an de aprilo 2020. kaj Hodges, Andrew. [https://www.turing.org.uk/book/update/part4.html "Part 4: The Relay Race".] Update to Alan Turing: The Enigma. Arkivita el la originalo la 20an de januaro 2015. Alirita la 12an de aprilo 2020. Artikolo de BBC News kiu ripetis la postulon de Churchill estis poste korektita por diri ke ne estas pruvaro por tio. Vidu Spencer, Clare (11an de septembro 2009). "Profile: Alan Turing". BBC News. Arkivita el la originalo la 13an de decembro 2017. Alirita la 12an de aprilo 2020. "Update 13 February 2015"</ref> Pro la problemoj de la kontraŭ-aga historio, estas facila ĉirkaŭkalkuli la precizan efikon kiun la sciaro de "Ultra" havis sur la milito,<ref>Vidu por ekzemplo Richelson, Jeffery T. (1997). A Century of Spies: Intelligence in the Twentieth Century. New York: Oxford University Press. p. 296. kaj Hartcup, Guy (2000). The Effect of Science on the Second World War. Basingstoke, Hampshire: Macmillan Press. pp. 96–99.</ref> sed je la ĝusta fino oni ĉirkaŭkalkulis, ke tiu laboro mallongigis la militon en Eŭropo je pli ol du jaroj kaj savis ĉirkaŭ 14 milionojn da vivoj.<ref name="Copeland" /> Post la mondmilito li helpis realigi la modernan komputilon. Tiam Turing laboris en la Nacia Fizika Laboratorio, kie li desegnis la [[ACE (komputilo)|Aŭtomatan Komputan Motoron]]. La Aŭtomata Komputa Motoro estis unu el la unuaj desegnaĵoj por stok-programara komputilo. En 1948 Turing aliĝis al la Komputika Laboratorio de Max Newman, en la Viktoria [[Universitato de Manĉestro]], kie li helpis disvolvigi la Manĉestrajn komputilojn<ref>Leavitt 2007, pp. 231–233</ref> kaj iĝis interesata en [[matematika biologio]]. Li verkis artikolon pri la kemia bazo de morfogenezo<ref>Alan Turing publications indexed ĉe Google Scholar</ref> kaj antaŭdiris la oscilantajn [[Kemia reakcio|kemiajn reakciojn]] kiel la reakcio Belousov–Zhabotinsky, unufoje observata en la [[1960-aj jaroj]]. En la [[1950-aj jaroj]] li filozofiis pri [[artefarita intelekto]] kaj [[biologio]] kaj proponis la faman [[Testo de Turing|Teston de Turing]] pri komputila intelekto. Tiel oni konsideras lin "la patro" kaj de la teoria komputiko kaj de la artefarita intelekto.<ref>Beavers 2013, p. 481</ref> Spite tiujn atingojn, li ne estis tute agnoskita en sia hejmlando dum sia vivodaŭro pro sia [[samseksemo]], kaj ĉar multo de lia laboro estis kovrita per la leĝo de oficialaj sekretoj ("Official Secrets Act"). En [[1952]], Alan Turing estis arestita pro akuzo de [[samseksemo]], post kiam la brita polico trovis lin kaj alian viron [[seksumado|seksagante]]. En tiu epoko la ''Labouchere Amendment'' de 1885 estis establinta ke "gross indecency" estis krima ofendo en [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Post tiam, li estis devigita ricevi "[[hormono|hormon]]-terapion" (alternative de malliberigado), kiu forte perturbis lian menson; kaj post du jaroj de deprimo li [[sinmortigo|sinmortigis]] per [[cianido]] en 1954, 16 tagojn antaŭ sia 42a naskiĝtago. Kvankam tio estis proklamita kiel "sinmortigo" la veneniĝo per cianido povis esti hazarda aŭ intencita kaj ne restis pruvaro por tio lasta. Ekde [[1966]] omaĝe al Alan Turing oni ĉiujare atribuas la [[Premio Turing|Premion Turing]] al [[komputikisto]] kiu signife kontribuis al la evoluo de [[komputiko]]. En 2009, post kampanjo en [[Interreto]], la brita [[ĉefministro]] [[Gordon Brown]] faris oficialan publikan apologion de la brita registaro pro "la terura maniero laŭ kiu li estis traktita". La reĝino [[Elizabeta la 2-a]] garantiis al Turing postmortan pardonon en 2013. La "Leĝo Alan Turing" estas nune neformala termino por leĝo de 2017 en Unuiĝinta Reĝlando kiu retroire pardonis virojn akuzitaj aŭ eĉ kondamnitaj per historia leĝaro kiu eksterleĝigis samseksajn agojn.<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-37711518 "'Alan Turing law': Thousands of gay men to be pardoned".] BBC News. 20a de oktobro 2016. Arkivita el la originalo la 20an de oktobro 2016. Alirita la 12an de aprilo 2020.</ref> == Ekvivo kaj edukado == === Familio === Turing naskiĝis en Maida Vale, Londono,<ref name="Anon" /> dum lia patro, Julius Mathison Turing (1873–1947), estis for el sia posteno el la Hindia Civila Servo (ICS) en Ĉatrapur, tiam en la Madrasa Prezidenteco kaj nune en [[Odiŝo]], en Barato.<ref name="Hodges1983P5"/><ref>[https://www.turing.org.uk/scrapbook/early.html "The Alan Turing Internet Scrapbook".] Alan Turing: The Enigma. Arkivita el la originalo la 14an de oktobro 2012. Alirita la 12an de aprilo 2020.</ref> La patro de Turing estis filo de pastro, nome Rev. John Robert Turing, el skota familio de komercistoj, kiuj estis loĝantaj en Nederlando kaj inkluzivis "baronet". La patrino de Turing, edzino de Julius, estis Ethel Sara Turing (denaske Stoney 1881–1976),<ref name="Anon" /> filino de Edward Waller Stoney, inĝenierestro de la Madrasa Fervojo. La familio Stoney estis protestanta angl-irlanda nobela familio el [[Graflando Tipperary]] kaj [[Graflando Longford]], dum Ethel mem estis pasiginta multon de sia infanaĝo en la [[Graflando Clare]].<ref>Phil Maguire, "An Irishman's Diary", p. 5. The Irish Times, 23a de junio 2012.</ref> Julius kaj Ethel geedziĝis la 1an de Oktobro 1907 en la Bartolomea preĝejo en Clyde Road, en Dublino.<ref>Irish Marriages 1845-1958 / Dublin South, Dublin, Ireland / Group Registration ID 1990366, SR District/Reg Area, Dublin South</ref> La laboro de Julius ĉe ICS portis la familion al Brita Hindio, kie lia avo estis estinta generalo en la [[Bengala Armeo]]. Tamen, kaj Julius kaj Ethel deziris, ke iliaj filoj estu alportita en Brition, kaj tial ili translokiĝis al Maida Vale,<ref name="englishheritaget">{{cite web|url=http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903150218/http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T |archive-date=3a de Septembro 2009 |title=London Blue Plaques |access-date=10a de Februaro 2007 |work=English Heritage |url-status=live}}</ref> distrikto de Londono, kie Alan Turing naskiĝis la 23an de Junio 1912, pri kio memorigas blua memortabulo sur la ekstero de lia naskodomo,<ref>{{Cite web |url=http://blogs.nature.com/london/2011/03/16/the-scientific-tourist-in-london-17-alan-turings-birth-place |title=The Scientific Tourist In London: #17 Alan Turing's Birth Place |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054045/http://blogs.nature.com/london/2011/03/16/the-scientific-tourist-in-london-17-alan-turings-birth-place |archive-date=21a de Septembro 2013 |website=Nature London Blog}},</ref> poste Hotelo Colonnade.<ref name="Hodges1983P5">Hodges 1983, p. 5</ref><ref name="turingorguk">{{cite web | url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26a de Septembro 2006 | archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20110720214124/http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | archive-date=20a de Julio 2011 | url-status=live }}</ref> Turing havis pli aĝan fraton, John Ferrier Turing, patro de Dermot Turing, (12a Baroneto de la Turing-baroneteco).<ref>{{Cite web |url=https://bletchleypark.org.uk/about-us/bletchley-park-trustees/sir-john-dermot-turing |title=Sir John Dermot Turing |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018191443/https://bletchleypark.org.uk/about-us/bletchley-park-trustees/sir-john-dermot-turing |archive-date=18a de Oktobro 2017 |website=Bletchley Park }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171018191443/https://bletchleypark.org.uk/about-us/bletchley-park-trustees/sir-john-dermot-turing |date=2017-10-18 }}</ref> La civila servo de la patro de Turing plue estis aktiva komisio dum la infanaĝo de Turing, kaj liaj gepatroj veturis inter [[Hastings]] en Britio<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}</ref> kaj Hindio, lasante siajn du filojn al la zorgo de retiriĝinta paro de la [[Brita Armeo|Armeo]]. En Hastings, Turing loĝis en la hejmo Baston Lodge, Upper Maze Hill, St Leonards-on-Sea, nunu ankaŭ markita per blua memortabulo.<ref name="Hastings & St. Leonards Observer - 29a de Junio 2012 - Plaque unveiled at Turing's home in St Leonards">{{cite news|url=http://www.hastingsobserver.co.uk/news/plaque-unveiled-at-turing-s-home-in-st-leonards-1-4003535|title=Plaque unveiled at Turing's home in St Leonards|date=29a de Junio 2012|work= Hastings & St. Leonards Observer|access-date=3a de Julio 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912121655/http://www.hastingsobserver.co.uk/news/plaque-unveiled-at-turing-s-home-in-st-leonards-1-4003535|archive-date=12a de Septembro 2017|url-status=dead}}</ref> La memortabulo estis inaŭgurita la 23an de Junio 2012, jarcente post la nasko de Turing.<ref name="BBC News - 25 June 2012 - St Leonards plaque marks Alan Turing's early years">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-sussex-18580826|title=St Leonards plaque marks Alan Turing's early years|date=25a de Junio 2012|work=[[BBC]] News|access-date=3a de Julio 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203074933/http://www.bbc.com/news/uk-england-sussex-18580826|archive-date=3a de Decembro 2017|url-status=live}}</ref> Tre frue en sia vivo, Turing montris signojn de la genio kiu poste li montros elstare.<ref name=toolbox>{{cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11a de Decembro 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27a de Julio 2007 |work=System Toolbox |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |archive-date=3a de Aŭgusto 2007 |url-status=dead}}</ref> Liaj gepatroj aĉetis domon en [[Guildford]] en 1927, kaj Turing loĝis tie dum la lernejaj feritempoj. Ankaŭ tiu loko estas markita per blua memortabulo.<ref>{{cite web |url=http://www.guildford-dragon.com/2012/11/29/founder-of-computer-science-alan-turings-guildford-stargazing/ |title=Guildford Dragon NEWS |publisher=The Guildford Dragon |date=29a de Novembro 2012 |access-date=31a de Oktobro 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019062927/http://www.guildford-dragon.com/2012/11/29/founder-of-computer-science-alan-turings-guildford-stargazing/ |archive-date=19a de Oktobro 2013 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131019062927/http://www.guildford-dragon.com/2012/11/29/founder-of-computer-science-alan-turings-guildford-stargazing/ |date=2013-10-19 }}</ref> === Lernejo === La gepatroj de Turing aligis lin en ''St Michael's'', [[bazlernejo]] ĉe 20 Charles Road, [[St Leonards-on-Sea]], el ses ĝis naŭ jaroj. La lernejestrino rekonis sian talenton, kaj notis, ke ŝi estis "...havinta pli inteligentajn knabojn kaj tre laboremajn, sed Alan estas genio".<ref>{{Cite book|last=Cawthorne|first=Nigel|url=https://www.worldcat.org/oclc/890938716|title=Alan Turing : the enigma man|date=2014|isbn=978-1-78404-535-7|location=London|pages=18|oclc=890938716}}</ref> Inter Januaro 1922 kaj 1926, Turing estis edukita en la ''Hazelhurst Preparatory School'', sendependa lernejo en la vilaĝo Frant en Sussex (nune [[East Sussex]]).<ref>{{cite web|url=http://oldshirburnian.org.uk/wp-content/uploads/2016/04/TURING-Alan-Mathison.pdf|title=Alan Turing Archive – Sherborne School (ARCHON CODE: GB1949)|author=Alan Mathison|work=Sherborne School, Dorset|date=Aprilo 2016|access-date=5a de Februaro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226093015/http://oldshirburnian.org.uk/wp-content/uploads/2016/04/TURING-Alan-Mathison.pdf|archive-date=26a de Decembro 2016|url-status=live}}</ref> En 1926, estante 13-jaraĝa, li iris al la lernejo Sherborne,<ref>{{Cite web|date=1a de Septembro 2016|title=Alan Turing OBE, PhD, FRS (1912–1954)|url=https://oldshirburnian.org.uk/alan-turing/|access-date=10a de Oktobro 2020|website=The Old Shirburnian Society|language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201104133822/https://oldshirburnian.org.uk/alan-turing/|archivedate=2020-11-04}}</ref> loĝeja sendependa lernejo en la bazarurbo [[Sherborne]] en Dorset, kie li loĝis en la Westcott House. La unua tago de la kurso koincidis kun la [[Ĝenerala striko de 1926 en Unuiĝinta Reĝlando|Ĝenerala striko de 1926]], en Britio, sed Turing estis tiom entuziasma por la komenco ke li biciklis senakompane 97&nbsp;km el [[Southampton]] al Sherborne, haltigante por tranokti en trinkejo.<ref name=metamagical>{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |page=[https://books.google.com/books?id=o8jzWF7rD6oC&pg=PA484 484]|first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-04566-2 |oclc=230812136}}</ref> La natura klino de Turing al matematiko kaj scienco ne ĉiam havigis al li respekton el kelkaj el la instruistoj de Sherborne, kies difino de [[edukado]] metis ofte pli da emfazon al la [[klasikaj studoj]]. Lia lernejestro skribis al liaj gepatroj: "Mi esperas, ke li ne falos inter du sidlokoj. Se li restos en publika lernejo, li devas celi iĝi ''edukita''. Se li estos nur ''Scienca Specialisto'', li estas perdante sian tempon en publika lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> Spite tion, Turing plue montris rimarkindan kapablon en la studioj kiuj plaĉis al li, kaj solvis altnivelajn problemojn en 1927 sen esti studinta eĉ elementan [[kalkulo]]n. En 1928, estante 16-jaraĝa, Turing renkontiĝis kun la verkaro de [[Albert Einstein]]; ne nur li kaptis ĝin, sed eble li ankaŭ sukcesis defukti la pridemandaron de Einstein pri la [[Leĝoj de Newton pri movo]] el teksto en kiu tio neniam estis dirita klare.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}</ref> === Christopher Morcom === En Sherborne, Turing formis gravan amikecon kun la kolega studento Christopher Collan Morcom (13a de Julio 1911 – 13a de Februaro 1930),<ref>{{Cite web|url=https://oldshirburnian.org.uk/wp-content/uploads/2015/01/Obituary-for-Christopher-Morcom-The-Shirburnian-March-1930.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://oldshirburnian.org.uk/wp-content/uploads/2015/01/Obituary-for-Christopher-Morcom-The-Shirburnian-March-1930.pdf |archive-date=9a de Oktobro 2022 |url-status=live|title=''The Shirburnian''}}</ref> kiu estis priskribita kiel la "unua amo" de Turing. Iliaj rilatoj havigis inspiron en la estontaj demarŝoj de Turing, sed ĉio estis interrompita pro la subita morto de Morcom, en Februaro 1930, pro komplikoj de bova [[tuberkulozo]], eksuferita post trinki infektitan bovinlakton kelkajn jarojn antaŭe.<ref name=NYReviewBooks>{{cite web|author=Caryl, Christian|title=Poor Imitation of Alan Turing|url=http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2014/dec/19/poor-imitation-alan-turing/|newspaper=[[New York Review of Books]]|date=19a de Decembro 2014|access-date=9a de Januaro 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150107010418/http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2014/dec/19/poor-imitation-alan-turing/|archive-date=7a de Januaro 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |first=Rachel |last=Hassall |url=http://oldshirburnian.org.uk/wp-content/uploads/2014/03/The-Sherborne-Formula-Vivat-2012-2013-optimised.pdf |title=The Sherborne Formula: The Making of Alan Turing |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415082353/http://oldshirburnian.org.uk/wp-content/uploads/2014/03/The-Sherborne-Formula-Vivat-2012-2013-optimised.pdf |archive-date=15a de Aprilo 2014 |work=Vivat! |date=2012–2013}}</ref><ref name=teuscher>{{Cite book|editor-last=Teuscher |editor-first=Christof|editor-link=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=978-3-540-20020-8 |oclc=53434737 }}</ref> Tiu afero okazigis al Turing grandan doloron. Li eltenis sian angoron per pli forta laborado en la temoj de scienco kaj matematiko, kiujn li estis kunhavinta kun Morcom. En letero al la patrino de Morcom, Frances Isobel Morcom (denaske Swan), Turing verkis:{{Citaĵo|Mi certas, ke mi ne povis trovi ie ajn alian kompanon tiom brilan kaj eĉ tiom ĉarman kaj nefierŝvelan. Mi konsideris mian intereson en mia laboro, kaj en aferoj kiaj astronomio (al kio li enkondukis min) kiel io kunhavita kun li kaj mi pensas, ke li sentis iom same pri mi... Mi scias, ke mi devas meti tiom multan energion se ne multan intereson en mia laboro kvazaŭ li estus viva, ĉar tio estas tio kion li estus ŝatinta, ke mi faru.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=61}}</ref>}} La rilato de Turing kun la patrino de Morcom pluis longe post la morto de Morcom, kaj ŝi sendis donacojn al Turing, kaj li sendis leterojn, tipe je la naskiĝtago de Morcom.<ref name=":1">{{cite book |title=Alan Turing: The Enigma |publisher=Princeton University Press |author-link= |last=Hodges |first=Andrew |page=[https://archive.org/details/alanturingenigma0000hodg/page/87 87] |year=2012 |isbn=978-0-691-15564-7 |url=https://archive.org/details/alanturingenigma0000hodg|url-access=registration }}</ref> Unu tagon antaŭ la tria datreveno de la morto de Morcom (13a de Februaro 1933), li verkis al Srino. Morcom: {{Citaĵo|Mi esperas, ke vi estas pensante pri Chris kiam tio atingos vin. Mi same pensos, kaj tiu letero estas juste diranta al vi, ke ankaŭ mi estos pensanta pri Chris kaj pri vi morgaŭ. Mi certas, ke li estas feliĉa nun same kiel li estis ĉi tie. Via kara Alan.<ref>{{cite book |title=Alan Turing: The Enigma |publisher=Princeton University Press |author-link= |last=Hodges |first=Andrew |page=[https://archive.org/details/alanturingenigma0000hodg/page/90 90] |year=2012 |isbn=978-0-691-15564-7 |url=https://archive.org/details/alanturingenigma0000hodg|url-access=registration }}</ref>}} Kelkaj fakuloj spekulativis, ke la morto de Morcom estis la kaŭzo de la [[ateismo]] kaj [[materiismo]] de Turing.<ref>{{Cite web |first=Paul |last=Gray |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html |title=Alan Turing |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html |archive-date=19a de Januaro 2011 |work=Time Magazine's Most Important People of the Century |page=2 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html |date=2011-01-19 }}</ref> Ŝajne, je tiu punkto de sia vivo li ankoraŭ kredis je konceptoj kiaj spirito, sendepende de la korpo kaj survivanta al la morto. En posta letero, ankaŭ al la patrino de Morcom, Turing skribis: {{Citaĵo|Persone, mi kredas, ke la spirito estas reale eterne konektita kun la materio sed certe ne per la sama tipo de korpo... pri la fakta konekto inter spirito kaj korpo mi konsideras, ke la korpo povas elteni 'spiriton'; dum la korpo estas viva kaj vekiĝinta ambaŭ estas firme konektitaj. Kiam la korpo estas dormanta mi ne povas diveni tion kio okazas sed kiam la korpo mortas, la 'mekanismo' de la korpo, eltenanta spiriton foriris kaj la spirito trovas novan korpon tuj aŭ maltuje, eble tuje.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=82–83}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oldshirburnian.org.uk/alan-turing-and-the-nature-of-spirit/|title=Alan Turing and the 'Nature of Spirit'|website=oldshirburnian.org.uk|date=15a de Aŭgusto 2020|accessdate=2023-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220185715/http://oldshirburnian.org.uk/alan-turing-and-the-nature-of-spirit/|archivedate=2017-12-20}}</ref>}} === Universitato kaj laboro pri komputiko === Gradiĝinte el Sherborne, Turing studis la subgradigan kurson en ''Schedule B'' (tio estas, tri-jarajn Partojn I kaj II, el la kurso nomita ''Mathematical Tripos'', kun kromaj kursoj fine de la tria jaro, ĉar Parto III aperis nur kiel aparta grado en 1934) el Februaro 1931 ĝis Novembro 1934 en [[King's College (Kembriĝo)|King's College]] kie li ricevis la unua-klasajn honorojn en matematiko. Lia disertacio, ''On the Gaussian error function'', verkita dum sia lasta jaro kaj publikigita en Novembro 1934 (kun limdato de 6a de Decembro) pruvis version de la [[teoremo]] de la centra limo en [[Probablo-teorio (matematiko)|Probablo-teorio]]. Ĝi estis fine akceptita la 16an de Marto 1935. Printempe samjare, Turing startigis sian magistrigan kurson (Parto III), -kiun li finkompletigis en 1937- kaj samtempe li publikigis sian unuan tekston, nome unu-paĝan artikolon nomitan ''Equivalence of left and right almost periodicity'' (sendita la 23an de Aprilo), kiu aperis en la deka volumo de la ''Journal of the London Mathematical Society''.<ref>{{cite web | url=https://turingarchive.kings.cam.ac.uk/publications-lectures-and-talks-amtb/amt-b-10 | title=AMT-B-10 &#124; the Turing Digital Archive }}</ref> Poste samjare, Turing estis elektita ''Fellow'' de King's College pro la forto de sia disertacio.<ref>{{Cite journal |last=Aldrich |first=John |date=Decembro 2009 |title=England and Continental Probability in the Inter-War Years |journal=Electronic Journ@l for History of Probability and Statistics |volume=5 |number=2 |url=https://www.jehps.net/Decembre2009/Aldrich.pdf |pages=7–11}}</ref> Tamen, kaj, nekonata de Turing, tiun version de la teoremo kiun li pruvis en sia artikolo, jam pruvis en 1922 la finna Jarl Waldemar Lindeberg. Spite tion, la komitato trovi la metodojn de Turing originalaj kaj tiukadre konsideris la verkon merita por la elekto kiel ''Fellow''. La informo de la rusdevena Abram Besicovitch por la komitato eĉ diris, ke se la verko de Turing estus estinta publikigita antaŭ tiu de Lindeberg, ĝi estus estinta "grava evento en la matematika literaturo de tiu jaro".<ref>{{cite book |last=Turing |first=Dermot |author-link= |title= Prof: Alan Turing Decoded |year=2015 |publisher= The History Press |isbn=9781841656434 |page= 69}}</ref>{{sfn|Hodges|1983|p=113}}<ref>{{cite journal|title=Alan Turing and the Central Limit Theorem |first=S. L. |last=Zabell |pages=483–494 |journal=The American Mathematical Monthly |volume=102 |year=1995 |number=6 |doi=10.1080/00029890.1995.12004608|issn = 0002-9890 }}</ref> Inter la printempoj de 1935 kaj de 1936, samtempe kiel Church, Turing laboris pri la decideblo de problemoj, starte el teoremoj pri nekompleteco de Godel. Meze de Aprilo 1936, Turing sendis al Max Newman la unuan skizon de tajpskripto de siaj esploroj. Tiun saman monaton, Alonzo Church publikigis sian ''An Unsolvable Problem of Elementary Number Theory'', kun similaj konkludoj al la ankoraŭ nepublikigita verko de Turing. Finfine, la 28an de Majo tiun jaron, li finigis kaj havigis sian 36-paĝan artikolon por publikigo nomitan "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem".<ref>{{Harvnb|Turing|1937}}</ref> Ĝi estis publikigita en la gazeto ''Proceedings of the London Mathematical Society'' en du partoj, el kiuj la unua la 30an de Novembro kaj la dua la 23an de Decembro.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=MlsJuSj2OkEC&pg=PA211 |page=211 |title=Computability: Turing, Gödel, Church, and Beyond |author1=B. Jack Copeland |author2=Carl J. Posy |author3=Oron Shagrir |publisher=MIT Press |year=2013|isbn=978-0-262-01899-9 }}</ref> En tiu artikolo, Turing reformulis la rezultojn de [[Kurt Gödel]] de 1931 pri la limoj de pruvo kaj komputiko, anstataŭante la formalan lingvaĵon de Gödel bazitan sur la universala aritmetiko per la formala kaj simplaj hipotezaj aparatoj kiuj iĝis konataj kiel [[Maŝino de Turing]]. La ''Entscheidungsproblem'' ([[decidproblemo]]) estis origine formulita de la germana matematikisto [[David Hilbert]] en 1928. Turing pruvis, ke lia "universala komputmaŝino" povus esti kapabla plenumi ajnan imageblan matematikan komputadon se ĝi estas reprezentebla kiel [[algoritmo]]. Li sekvis per pruvo, ke ne estas solvo al la ''decidproblemo'' unue montrante, ke la [[problemo de halto]] por la Turing maŝinoj estas [[Decidoproblemo|nedecidebla]]: ne eblas decidi algoritme ĉu Turing maŝino iam haltos. Tiu artikolo estis nomita "facile la plej influa matematika publikaĵo en la historio".<ref>{{cite book |page=15 |title=Mathematics and Computation |author=Avi Wigderson |publisher=Princeton University Press |year=2019|isbn=978-0-691-18913-0 }}</ref> [[Dosiero:20130808 Kings College Front Court Fountain Crop 03.jpg|eta|dekstra|[[King's College (Kembriĝo)|King's College]], kie Turing estis subgradiĝinto en 1931 kaj iĝis ''Fellow'' en 1935. La tiea komputilejo portis sian nomon.]] Kvankam la pruvo de Turing estis publikigita tuj post la ekvivalenta pruvo de [[Alonzo Church]] uzante lian [[Lambda-kalkulo]]n,<ref>{{Harvnb|Church|1936}}</ref> la alproksimiĝo de Turing estas multe pli facila alirebla kaj intuicia ol tiu de Church.<ref>{{cite web|last1=Grime|first1=James|title=What Did Turing Do for Us?|url=https://nrich.maths.org/8050|website=[[NRICH]]|publisher=[[University of Cambridge]]|access-date=28a de Februaro 2016|date=Februaro 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304175703/http://nrich.maths.org/8050|archive-date=4a de Marto 2016|url-status=live}}</ref> Ĝi inkludis ankaŭ nocion de 'Universala Maŝino' (nune konata kiel universala Turing-maŝino), kun la ideo ke tia maŝino povus plenumi la taskojn de ajna aliaj komputmaŝino (kiel ja povus fari la Lambda-kalkulo de Church). Laŭ la [[Ĉurĉ-Turinga tezo]], Turing-maŝinoj kaj la Lambda-kalkulo estas kapablaj komputi ion ajn kiu estas komputebla. [[John von Neumann]] agnoskis, ke la centra koncepto de moderna komputilo rilatas al la publikigaĵo de Turing.<ref>"von Neumann&nbsp;... firmly emphasised to me, and to others I am sure, that the fundamental conception is owing to Turing—insofar as not anticipated by Babbage, Lovelace and others." Letero de Stanley Frankel al Brian Randell, 1972, citita en Jack Copeland (2004) ''The Essential Turing'', p.&nbsp;22.</ref> Ĝis nun, la Turing-maŝinoj estas centra studobjekto en la [[teorio de komputado]]. El Septembro 1936 ĝis Julio 1938, Turing pasigis plej grandan parton de sia tempo studante kun Church en la [[Universitato Princeton]],<ref name="bowen19">Bowen, Jonathan P. (2019). [https://openresearch.lsbu.ac.uk/download/67a796462f46a70047a3126eeb867e5e59f5a1622344b4d2e73d0dbc0d912e01/2175807/setss2018.pdf "The Impact of Alan Turing: Formal Methods and Beyond".]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En Bowen, Jonathan P.; Liu, Zhiming; Zhang, Zili (eld.). Engineering Trustworthy Software Systems. SETSS 2018 (PDF). Lecture Notes in Computer Science. Vol. 11430. Cham: Springer. pp. 202–235. doi:10.1007/978-3-030-17601-3_5. ISBN 978-3-030-17600-6. S2CID 121295850. Arkivita (PDF) el la originalo la 9an de Oktobro 2022.</ref> en la dua jaro kiel Vizitanta ''Fellow Jane Eliza Procter''. Aldone al sia pure matematika laboro, li studis kriptologion kaj ankaŭ konstruis tri el kvar stadioj de elektro-mekanika "binara multobligilo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}</ref> En Junio 1938, li akiris sian doktorigon el la Departemento de Matematiko de Princeton;<ref>{{Cite journal | last1 = Turing | first1 = A.M. | author-link = Alan Turing | title = Systems of Logic Based on Ordinals | doi = 10.1112/plms/s2-45.1.161 | journal = Proceedings of the London Mathematical Society | pages = 161–228 | year = 1939 | volume=s2-45 | hdl = 21.11116/0000-0001-91CE-3 | hdl-access = free }}</ref> lia disertacio, ''Systems of Logic Based on Ordinals'',<ref name="turingphd">Turing, Alan (1938). ''Systems of Logic Based on Ordinals (PhD thesis)''. Princeton University. doi:10.1112/plms/s2-45.1.161. hdl:21.11116/0000-0001-91CE-3. ProQuest 301792588.</ref><ref>{{cite web | last = Turing | first = A.M. | author-link = Alan Turing | title = Systems of Logic Based on Ordinals | year = 1938 | url = https://webspace.princeton.edu/users/jedwards/Turing%20Centennial%202012/Mudd%20Archive%20files/12285_AC100_Turing_1938.pdf | access-date = 4a de Februaro 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121023103503/https://webspace.princeton.edu/users/jedwards/Turing%20Centennial%202012/Mudd%20Archive%20files/12285_AC100_Turing_1938.pdf | archive-date = 23a de Oktobro 2012 | url-status = dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121023103503/https://webspace.princeton.edu/users/jedwards/Turing%20Centennial%202012/Mudd%20Archive%20files/12285_AC100_Turing_1938.pdf |date=2012-10-23 }}</ref> enkondukis la koncepton de [[Ordonombro|ordonombra logiko]] kaj la nocion de "relativa komputado", laŭ kiu Turing-maŝinoj estas pliigitaj per la tiel nomitaj orakol-maŝinoj, kiuj ebligus la studadon de problemoj kiujn ne povas solvi la Turing-maŝinoj. John von Neumann deziris dungi lin kiel sia postdoktoriga helpanto, sed li revenis al Britio.<ref>''John Von Neumann: The Scientific Genius Who Pioneered the Modern Computer, Game Theory, Nuclear Deterrence, and Much More'', Norman MacRae, 1999, American Mathematical Society, Chapter 8</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * [[Alonzo Church|Church, Alonzo]] (1936). "An Unsolvable Problem of Elementary Number Theory". American Journal of Mathematics. 58 (2): 345–363. doi:10.2307/2371045. ISSN 0002-9327. JSTOR 2371045. * Hodges, Andrew (1983). ''Alan Turing : the enigma''. London: Burnett Books. ISBN 978-0-09-152130-1. * Leavitt, David (2007). ''The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer''. Phoenix. ISBN 978-0-7538-2200-5. * Sipser, Michael (2006). ''Introduction to the Theory of Computation''. PWS Publishing. ISBN 978-0-534-95097-2. * Turing, A.M. (1937) [Havigita al la Societo en Novembro 1936]. [http://www.cs.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem" (PDF).] ''Proceedings of the London Mathematical Society''. 2. Vol. 42. pp.&nbsp;230–65. doi:10.1112/plms/s2-42.1.230. and Turing, A.M. (1938). "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction". ''Proceedings of the London Mathematical Society''. 2. Vol. 43 (publikigita en 1937). pp.&nbsp;544–46. doi:10.1112/plms/s2-43.6.544. == Vidu ankaŭ == * [[10204 Turing]], asteroido * [[Premio Turing]] * [[Testo de Turing]] * [[Maŝino de Turing]] * [[Komputa logiko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Alan Turing}} * [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html Mallonga biografio de Alan Turing] ''(angle)'' * [http://www.loebner.net/Prizef/TuringArticle.html Computing machinery and intelligence] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130328004113/http://www.loebner.net/Prizef/TuringArticle.html |date=2013-03-28 }} - ''Komputanta maŝinaro kaj intelekto'' ''(angle)'' * [http://www.turingarchive.org Turing Digital Archive]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''(angle)'' * Federico Gobbo: ''[https://www.academia.edu/1988242/Alan_Turing_Creator_of_Artificial_Languages?email_work_card=view-paper Alan Turing Creator of Artificial Languages]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (Alan Turing, kreinto de artefaritaj lingvoj) * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Alan Turing |revizio=950122276 }} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Turing, Alan}} {{Vivtempo|Turing, Alan}} [[Kategorio:Pioniraj komputikistoj]] [[Kategorio:Britaj matematikistoj]] [[Kategorio:GLAT-historio]] [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] 89sgcidh5l8ypx4c8twmmfm1k7favrf Akvofalo 0 190 9440867 9347302 2026-07-28T19:10:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440867 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Malange (Angola) banner Kalandula waterfalls of the Lucala River.jpg|800x800px]] <!--[[Dosiero:Jog falls banner.jpg|775ra]]--> '''Akvofalo''' estas loko kie akvo de rivero falas malsupren sekvante iomete altan ŝtupon. Se prezentiĝas pluraj distingeblaj ŝtupoj, formiĝas serio de akvofaloj, nomita [[kaskado]]. '''Katarakto''' estas grandega akvofalo, tiu termino estas uzata precipe pri la iamaj ses akvofaloj de [[Nilo]], antaŭ ke ili plejparte malaperis pro [[baraĵo]]j. == La plej altaj akvofaloj == {| class="wikitable" ! Nomo !! Alto, m |- | [[Salto Angel]] (Venezuelo) || 1,054 |- | [[Tugela]] (Sud-Afriko) || 948 |- | [[Akvofalo Gocta]] (Peru) || 771 |- | Mtarazi (Zimbabvo) || 762 |- | [[Josemito]] (Usono) || 739 |- | Utigard (Norvegio) || 610 |- | Kukenano (Venezuelo) || 610 |- | Suterlando (Nov-Zelando) || 580 |- | Kile (Norvegio) || 561 |- | Kapiva (Usono) || 533 |- | Mardal || 517 |- | Ribon (Usono) || 491 |- | Reĝo Georgo la 6-a || 488 |- || [[Viktoria akvofalo]] (Afriko) || 120 |} == Aliaj konataj akvofaloj == * [[Iguacuo|Igŭacuo]] * [[Niagara Akvofalaro]] * [[Akvofalo de Tekendama]] * [[Plitvicaj lagoj]] * [[Krka-akvofaloj]] == Galerio == [[Dosiero:Iguazu Décembre 2007 - Panorama 7.jpg|eta|centre|800ra|[[Iguacuo]] ([[Argentino]])]] <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Dosiero:Iceland Godafoss 1972.jpg|<center>la akvofalo ''Godafoss'' en [[Islando]] Dosiero:Iceland Dettifoss 1972.jpg|<center>''Dettifoss'' en Islando Dosiero:Chutes du rhin.jpg|<center>la [[Rejn-Akvofalo]] Dosiero:Iguacu-004.jpg|<center>Akvofalo [[Igŭacuo]] en [[Argentino]] kaj [[Brazilo]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de mondaj akvofaloj laŭ landoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=akvofalo|ReVo=fal.akvo0o.GEOG}} * [http://www.burger.si/Slapovi/Logarska/Rinka/Rinka.htm (slovene kaj angle) pri Slovenaj akvofaloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161101095449/http://www.burger.si/Slapovi/Logarska/Rinka/Rinka.htm |date=2016-11-01 }} * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/akvofaloj Artikoloj pri akvofaloj] {{eo}} [[Dosiero:Lumpytrout wikivoyage page banner yellowstone falls.jpg|775ra]] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Akvofaloj]] 6v19k6n6aaz5yaqtctw9ugcwt79wplp Alfred Hitchcock 0 247 9441007 9404543 2026-07-29T03:30:54Z Sj1mor 12103 9441007 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Alfred Hitchcock NYWTS.jpg | loko de naskiĝo = Leytonstone, [[Londono]], {{GBR}} | loko de morto = [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], [[Losanĝeleso]], [[Kalifornio]], {{Usono}} | priskribo = [[Britio|brita]] [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]] }} '''Alfred HITCHCOCK''' ({{prononco|ˈælfɹɛd hɪtʃkɒk}}, Esperante '''Alfredo HIĈKOK''', naskiĝis la {{daton|13|aŭgusto|1899}} en [[Londono]], mortis la {{daton|29|aprilo|1980}}<ref name="senses">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Mogg |unua=Ken |titolo=Alfred Hitchcock |url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/05/hitchcock.html |verko=Senses of Cinema |eldonisto=Sensesofcinema.com |alirdato=18 July 2010 |deadurl=yes |arkivo-url=https://web.archive.org/20100328022641/http://archive.sensesofcinema.com:80/contents/directors/05/hitchcock.html |arkivdato=2010-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100328022641/http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/05/hitchcock.html }}</ref> en [[Los-Anĝeleso]]) estis [[Britujo|brita]] [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]],<ref name="''[[Variety]]'' obituary">{{citaĵo el la reto||url=http://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |titolo=Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes |eldonisto=Variety|dato=7a de Majo 1980|citaĵo="Truffaut argues that the portly Englishman belonged “among such artists of anxiety as Kafka, Dostoyevsky and Poe."}}</ref> ofte kromnomita "La Majstro de Suspenso".<ref name="Moerbeek2006">{{citaĵo el libro||lasta=Moerbeek|unua=Kees|titolo=Alfred Hitchcock: The Master of Suspense|url=https://books.google.com/books?id=oTo3AAAACAAJ|jaro=2006|eldoninto=Simon & Schuster|ISBN=978-1-4169-0467-0}}</ref>. Li pioniris multajn elementojn de la [[Kino|kinaj ĝenroj]] [[Trilero|suspenso]] kaj [[psikologio|psikologia trilero]]. Li havis sukcesan karieron en la [[Britio|Brita kinarto]] kaj per [[Muta filmo|mutaj]] kaj per fruaj [[Sonkino|sonfilmoj]] kaj iĝis rekonata kiel plej bona reĝisoro de Anglio. Hitchcock poste translokiĝis en [[Holivudo]]n en 1939<ref name="Life">''[[Life (gazeto)|Life]]'', 19a de Junio 1939, p. 66: [https://books.google.com/books?id=b0kEAAAAMBAJ&pg=PA66 "Alfred Hitchcock: England's Best Director starts work in Hollywood"]. Alirita la 4an de Oktobro 2012</ref> kaj iĝis usona ŝtatano en 1955.<ref>[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0813.html "Alfred Hitchcock Dies; A Master of Suspense"]. New York Times. Alirita la 23an de Septembro 2014</ref> Laŭlonge de kariero de duono da jarcento, Hitchcock konstruis por si mem rekoneblan reĝisoran stilon.<ref name="Heritage02-28-07">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Lehman |unua=David |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml |titolo=Alfred Hitchcock's America |verko=American Heritage |dato=Aprilo–Majo 2007 |alirdato=21a de Julio 2010 |deadurl=yes |arkivo-url=https://web.archive.org/20091227101951/http://www.americanheritage.com:80/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml |arkivdato=2009-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091227101951/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml }}</ref> Liaj stilaj markoj estas la uzado de kameramovado kiu imitas la rigardon de persono,<ref>{{citaĵo el la reto||url = https://www.youtube.com/watch?v=8yO_Wrcoks4|titolo=Hitchcock: The Moving Observer|dato=9a de Septembro 2015|alirdato=28a de Septembro 2015|website = |eldonisto=|lasta=|unua=}}</ref> devigante la vidantojn engaĝiĝi en formo de [[Rigardismo]].<ref name="techniques">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Bays |unua=Jeff |titolo=Film Techniques of Alfred Hitchcock |url=http://www.borgus.com/think/hitch.htm |eldonisto=Borgus.com |dato=Decembro 2007 |alirdato=13a de Julio 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191003004441/http://www.borgus.com/think/hitch.htm |arkivdato=2019-10-03 }}</ref> Aldone, li metis scenojn por pligrandigi anksion, timon, aŭ empation, kaj uzis plinovigajn formojn de filmeditado.<ref name="techniques" /> Liaj verkoj ofte aperigis fuĝantojn kun "blondulinaj" inaj roluloj.<ref name="whitington">{{citaĵo el la reto| |lasta=Whitington |unua=Paul |titolo=NOTORIOUS! (Hitchcock and his icy blondes) |url= http://www.independent.ie/entertainment/books/notorious-hitchcock-and-his-icy-blondes-1435652.html |verko=[[The Irish Independent]] |dato=18a de Julio 2009 |alirdato=13a de Julio 2010}}</ref><ref name="dowd">{{citaĵo el la reto| |lasta=Dowd |unua=Maureen |titolo=Spellbound by Blondes, Hot and Icy |verko=The New York Times |dato=1a de Decembro 2012 | url = http://www.nytimes.com/2012/12/02/opinion/sunday/dowd-spellbound-by-blondes-hot-and-icy.html|alirdato=13a de Novembro 2013}}</ref> Multaj el la filmoj de Hitchcock havas surprizajn finojn kaj trilerajn intrigojn kiuj montras priskribojn de murdo kaj alia violento. Multaj el la misterioj, tamen, estas uzataj kiel kaptiloj aŭ "[[makgufino]]j" kiu utilas al la temoj de filmoj kaj al psikologia ekzamenado de ties roluloj. La filmoj de Hitchcock ankaŭ ŝuldas multajn temojn el [[psikoanalizo]] kaj foje montras fortajn seksajn aludojn. Li iĝis tre videbla publika figuro pere de intervjuoj, filmaj reklamaĵoj, [[Kameo (kino)|kameaj aperoj]] en siaj propraj filmoj, kaj la dek jaroj en kiuj li gastigis la televidan programon ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''. Dekomence li en ĉiuj filmoj transprenis mem malgrandan rolon (konkrete [[gastrolo]]n): komence li tion faris pro la manko de statistoj, sed poste tio fariĝis lia persona signo. En 1978, kinkritikisto John Russell Taylor priskribis Hitchcock kiel "la plej universale rekonebla persono en la mondo", kaj "decidema mezklasa anglo kiu ĝuste rezultis arta genio."<ref name="Ebert"/> Hitchcock reĝisoris pli ol kvindek filmojn en kariero etenda dum ses jardekoj kaj estas ofte konsiderita kiel la plej granda brita filmisto.<ref>{{citaĵo el la reto| |titolo=The Directors' Top Ten Directors |url= http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |eldonisto=British Film Institute |alirdato=10a de Majo 2011|arkivo-url=https://web.archive.org/web/20110514093259/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|arkivdato=14a de Majo 2011 | deadurl= no}}</ref> Li atingis unuan rangon en enketo de 2007 de kinkritikistoj en la brita gazeto ''[[The Daily Telegraph|Daily Telegraph]]'', kiu diris: "Sendube la plej granda filmisto aperinta el tiuj insuloj, Hitchcock faris pli ol ajna reĝisoro por formi la modernan kinon, kiu estus tute diferenca sen li. Lia kapablo estis rakontado, kruele kaŝante ŝlosilan informaron (kaj el siaj roluloj kaj el la vidantoj) kaj engaĝigante la emociojn de la aŭdantaro kiel neniu pli."<ref>{{citaĵo el novaĵo| |lasta=Avedon |unua=Richard |titolo=The top 21 British directors of all time |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/3664474/The-top-21-British-directors-of-all-time.html |verkaĵo=The Daily Telegraph |alirdato=8a de Julio 2009 |citaĵo=Unquestionably the greatest filmmaker to emerge from these islands, Hitchcock did more than any director to shape modern cinema, which would be utterly different without him. His flair was for narrative, cruelly withholding crucial information (from his characters and from the audience) and engaging the emotions of the audience like no one else. |datoj=14a de Aprilo 2007}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |1= |titolo=British Directors |url=http://www.rssfilmstudies.co.uk/british-directors |eldonisto=RSS Film studies |alirdato=11a de Junio 2008 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100217173705/http://www.rssfilmstudies.co.uk/british-directors |arkivdato=2010-02-17 }}</ref> Antaŭ 1980, estis longa polemiko pri la fakto ke Hitchcock estis [[Kavaliro|kavalirita]] pro sia kontribuo al kinarto, kaj la kinkritikisto Roger Ebert verkis: "Aliaj britaj reĝisoroj kiel Sir [[Carol Reed]] kaj Sir [[Charlie Chaplin]] estis estintaj kavaliritaj jarojn antaŭe, dum Hitchcock, universale konsiderata de kinfakuloj kiel unu el la plej grandaj filmistoj de ĉiuj tempoj, estis preterpasita", antaŭ li ricevis sian kavalirecon el la brita reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] en la Honorigoj de la Novjaro [[1980]].<ref name="Ebert">{{citaĵo el la reto||url=http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares |titolo=Hitchcock: he always did give us knightmares |eldonisto=Roger Ebert.com |dato=2a de Januaro 1980}}</ref> En 2002, la gazeto ''MovieMaker'' nomumis Hitchcock kiel plej influa kinfaristo el ĉiuj tempoj.<ref>{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Wood |unua=Jennifer |titolo=The 25 Most Influential Directors of All Time |url=http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ |verko=MovieMaker |eldonisto=Moviemaker.com |dato=6a de Julio 2002 |alirdato=26a de Aprilo 2011 |arkivo-url=https://web.archive.org/web/20110608025225/http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ |arkivdato=2011-06-08 |deadurl=no |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110608025225/http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ }}</ref> Lia unua grava filmo estis ''The Lodger''. Ĝi temis pri familio suspektanta ke sia subluanto estas murdisto. Ĝi jam havis ĉiujn elementojn de tipa Hitchcock-filmo: krimon, hororon, kaj psikologian profundecon. Li estas la majstro de [[suspenso]], ofte baziĝanta sur t.n. [[makgufino]]j. == Biografio == === Ekvivo: 1899–1919 === ==== Infanaĝo kaj edukado ==== <!--[[Dosiero:William Hitchcock with boy and pony, c. 1900.jpg|eta|William Hitchcock, probable kun sia unua filo, William, ekster la familia vendejo en Londono, ĉirkaŭ 1900; la signalo supre diras "W.&nbsp;Hitchcock". Hitchcock uzis la ĉevalon por liveri varojn.]]--> Hitchcock naskiĝis la 13an de aŭgusto 1899 en etaĝo super la nutrovendejo de siaj gepatroj en 517 High Road, Leytonstone, en la ĉirkaŭoj de Orienta [[Londono]] (poste parto de [[Essex]]), kiel la plej juna el tri gefiloj: William Daniel (1890–1943), Ellen Kathleen ("Nellie") (1892–1979), kaj Alfred Joseph (1899-1980). Liaj gepatroj, Emma Jane Hitchcock, denaske Whelan (1863–1942), kaj William Edgar Hitchcock (1862–1914), estis ambaŭ [[Katolika Eklezio|romkatolikoj]], kun partaj radikoj en Irlando;{{sfn|Adair|2002|pp=11–12}}<ref>{{cite web |url=https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/ |title=St. Patrick's Day 2005: The Master of Suspense |work=Irish Echo |date=[[17-a de februaro]] [[2011]]|accessdate=14a de februaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023358/https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|archive-date=15a de februaro 2018|url-status=live}}</ref> William estis nutrovendisto same kio estis lia patro.<ref>{{harvnb|Taylor|1996|pp=21–22}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=14–15}}</ref> Estis granda [[etenda familio]], inklude onklo John Hitchcock kun sia kvin-dormoĉambra Viktoria domo en Campion Road, Putney, komplete kun servistino, kuiristo, ŝoforo kaj ĝardenisto. Ĉiusomere John luis ĉemaran domon por la familio en Cliftonville, [[Kent]]. Hitchcock diris, ke por la unua fojo li iĝis klas-konscia tie, notante diferencojn inter turistoj kaj lokanoj.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=6}}</ref> Priskribante sin mem kiel bonkonduta knabo — lia patro nomis lin sia "senmakula ŝafeto" — Hitchcock diris, ke li ne povas memori ĉu li havis eĉ unu ludkolegon.{{sfn|Truffaut|1983|p=25}} Unu el liaj favorataj historioj por intervjuistoj temis pri lia patro sendante lin al la loka policejo kun noto kiam li estis kvinjaraĝa; la policano rigardis la noton kaj enfermigis lin en ĉelo dum kelkaj minutoj, dirante, "Tio estas kion ni faras al malbonkndutaj knaboj." La esperto lasis lin, li diris, kun vivodaŭra timo al policanoj; en 1973 li diris al Tom Snyder, ke li "timegis pri ajno... rilata al la leĝo" kaj eĉ okaze se por ŝofori li devis akiri parkobileton.<ref>Por la policeja historio: {{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Taylor|1996|p=25}}; Cavett, Dick (8a de junio 1972). "Interview with Alfred Hitchcock", ''The Dick Cavett Show'', ABC, [https://www.youtube.com/watch?v=TYTx6N24tHk&t=6m52s 00:06:52] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20191225115833/https://www.youtube.com/watch?v=TYTx6N24tHk&t=6m52s] 25a de decembro 2019. For the Snyder interview: Snyder, Tom (1973). "Alfred Hitchcock interview", ''Tomorrow'', NBC, [https://www.youtube.com/watch?v=oHhe2zTkeRQ&t=1m55s 00:01:55] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200103162126/https://www.youtube.com/watch?v=oHhe2zTkeRQ&t=1m55s] 3a de januaro 2020.</ref> Kiam li estis ses-jaraĝa, la familio translokiĝis al Limehouse kaj luis du vendejojn en 130 kaj 175 Salmon Lane, kiujn ili administris por vendi [[fish and chips|fish-and-chips]] kaj fiŝoj respektive; ili loĝis super la unue menciita.<ref name=McG2003p13>{{harvnb|McGilligan|2003|p=13}}</ref> Ŝajne Hitchcock estis ses-jaraĝa kiam li venis por la unua fojo al lernejo, nome Howrah House Convent en Poplar, en kiu li eniris en 1907.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|pp=20, 23}}</ref> Laŭ la biografo Patrick McGilligan, li restis en Howrah House dum pli ol du jaroj. Li veis ankaŭ al konventa lernejo, nome Wode Street School "por filinoj de ĝentelmanoj kaj knabetoj", regita de la Fidelaj Kompanoj de Jesuo; por mallonge venis al bazlernejo apud sia hejmo; kaj estis dum mallonge, kiam li estis naŭ-jaraĝa, internulo en lernejo de [[Salesianoj de Don Bosco|Salesianoj]] en Battersea.<ref>{{harvnb|Taylor|1996|p=29}}; {{harvnb|McGilligan|2003|p=18}}</ref> [[Dosiero:Site of 517 High Road Leytonstone London E11 3EE (Birthplace of Alfred Hitchcock).jpg|eta|maldekstra|Benzinejo en 517 High Road, Leytonstone, kie Hitchcock naskiĝis; memora murpentraĵo en 527–533 (dekstre).<ref>{{cite news |last1=Glanvill |first1=Natalie |title=Mateusz Odrobny speaks of pride after working on Hitchcock mural |url=http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/ |work=East London and West Essex Guardian |date=28a de majo 2014|access-date=5a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063930/http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|archive-date=6a de januaro 2018|url-status=live}}</ref>]] La familio translokiĝis kiam li estis 11-jaraĝa, tiam al Stepney, kaj la 5an de oktobro 1910 Hitchcock estis sendita al la St Ignatius College en Stamford Hill, Tottenham (nune en la Londona "Borough of Haringey"), nome [[Jezuitoj|Jezuita]] "grammar school" kun bona reputacio por disciplinado.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=23}}</ref> La pastroj uzis akran gumkanon por frapi la knabojn, ĉiam je la fino de la tago, kaj tiel la knaboj devis resti tra la klasoj antaŭcidante la punon se ili sciis, ke ili estis lisitigitaj por tio. Li diris, ke estis tie kie li disvolvigis sian timsenton.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}; {{harvnb|Fallaci|1963}}</ref> La lerneja registro listigis la naskiĝjaron en 1900 anstataŭ 1899; Spoto diris, ke ŝajne li estis intence aligita kiel 10-jaraĝa, eble ĉar li estis unujare malantaŭ sia lernejigo.{{sfn|Spoto|1999|pp=23–24}} Kvankam la [[biografo]] Gene Adair informis, ke Hitchcock estis "averaĝa, aŭ iomete super-averaĝa, lernanto",{{sfn|Adair|2002|p=15}} Hitchcock diris, ke li estis "kutime inter la kvar aŭ kvin unuaj en la klaso";{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} fine de lia unua jaro, liaj laboroj en latina, angla, franca kaj religia edukado estis notitaj.<ref>{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}</ref> Lia favorita fako estis [[geografio]], kaj li interesiĝis en mapoj, kaj fervojaj kaj busaj horaroj; laŭ Taylor, li povis parkeri ĉiujn haltejojn de la [[Orient Express]].{{sfn|Taylor|1996|p=31}} Li diris al [[Peter Bogdanovich]]: "La Jezuitoj instruis al mi organizadon, kontrolemon kaj, iomgrade, analizon."{{sfn|Adair|2002|p=15}}<!--replace source--> ==== Henley's ==== Hitchcock diris al siaj gepatroj, ke li deziras iĝi inĝeniero,{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} kaj la 25an de julio 1913,<ref name=Spoto1999p23>{{harvnb|Spoto|1999|p=23}}</ref> li lasis St Ignatius kaj aliĝis al noktaj klasoj en la "London County Council School of Engineering and Navigation" en Poplar. En Hitchcock/Truffaut libro-longa intervjuo en 1962, li diris al [[François Truffaut]], ke li estis studinta "mekanikon, elektroteknikon, akustikon kaj navigadon".{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} Poste, la 12an de decembro 1914 lia patro, kiu estis suferanta pro [[Kronika obstrukca pneŭmonopatio|emfizemo]] kaj renmalsano, mortis en la aĝo de 52.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=25}}</ref> Por subteni sin mem kaj sian patrinon — liaj pli aĝaj fratoj estis lasante la hejmon en tiu epoko — Hitchcock ekhavis laborpostenon, por 15 [[ŝilingo]]j semajne (73 pundoj en 2017), kiel teknika oficisto en la "Henley Telegraph and Cable Company" en Blomfield Street apud la [[Muro de Londono]].<ref>{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=37}}</ref> Li pluigis siajn noktajn klasojn, tiam en artohistorio, pentrarto, ekonomiko, kaj politika scienco.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|p=37}}</ref> Lia pli aĝa frato regis la familiajn vendejojn, dum li kaj lia patrino plue loĝis en Salmon Lane.{{sfn|Ackroyd|2015|p=11}} [[Dosiero:NationaalArchief uboat155London.jpg|eta|dekstre|Milita momento en Londono. Hitchcock estis soldatigita, sed ne partoprenis en la milito.]] Hitchcock estis tro juna por enlistiĝi kiam eksplodis la [[Unua Mondmilito]] en julio 1914, kaj kiam li atingis la postulitan aĝon de 18 en 1917, li ricevis klasigon C3 ("libera pro grava organika malsano, kapabla por servoj en kazernoj hejme... nur taŭga por sedenta laboro").<ref>{{harvnb|Taylor|1996|pp=27–28}};<!--check page--> [https://hansard.parliament.uk/Commons/1918-06-20/debates/3ec12ba9-4d13-4c03-880a-226006f28d83/MilitaryService(MedicalGrading) "Military service (medical grading")] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20190224062439/https://hansard.parliament.uk/Commons/1918-06-20/debates/3ec12ba9-4d13-4c03-880a-226006f28d83/MilitaryService(MedicalGrading)] 24a de februaro 2019, ''Hansard'', vol. 107, 20a de junio 1918, 607–642.</ref> Li aliĝis al kadeta regimento de "Royal Engineers" kaj partoprenis en teoriaj kursetoj, semajnfina instruado, kaj ekzercado. John Russell Taylor verkis, ke en unu sesio de praktika ekzercado en [[Hyde Park (Londono)|Hyde Park]], Hitchcock devis vesti krurbendojn. Li neniam lernis kiel vindi ilin ĉirkaŭ siajn krurojn, kaj ili ripete forfalis al siaj maleoloj.{{sfn|Taylor|1996|p=28}} Post la milito, Hitchcock ekiris al [[kreiva verkado]]. En junio 1919 li iĝis fonda eldonisto kaj negocadministranto de "Henley's" interna publikaĵo, nome ''The Henley Telegraph'' (sespence la ekzemplero), per kio li publikigis kelkajn mallongajn historiojn.{{sfn|McGilligan|2003|p=30}} En lia unua historio, "Gas" (Junio 1919), publikigita en la unua numero, juna virino estas atakita de bando de viroj en Parizo, sed poste ĉio estas ŝia halucinado en la seĝo de dentisto.<ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=20}}; Hitchcock, Alfred (June 1919). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_Gas "Gas"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171222220201/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_Gas] 22a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> Tio estis sekvita de "The Woman's Part" (septembro 1919), kiu priskribas edzon kiu rigardas sian edzinon, an actor, perform on stage.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=19}}; Hitchcock, Alfred (septembro 1919). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_The_Woman%27s_Part "The Women's Part"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042537/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_The_Woman%27s_Part] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''; {{harvnb|McGilligan|2003|p=34}}</ref> "Sordid" (februaro 1920) temas pri klopodo aĉeti glavon el antikvaĵisto, kun alia surpriza fino.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=20}}; Hitchcock, Alfred (Februaro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_Sordid "Sordid"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042506/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_Sordid] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> "And There Was No Rainbow" (septembro 1920) montras Bob surprizita ''in flagrante'' (dum fiago) kun la edzino de amiko.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=22}}; Hitchcock, Alfred (septembro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_And_There_Was_No_Rainbow "And There Was No Rainbow"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042508/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_And_There_Was_No_Rainbow] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> En "What's Who?" (decembro 1920), konfuzo regas kiam grupo de aktoroj imitas sin mem.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=23}}; Hitchcock, Alfred (decembro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_What%27s_Who%3F "What's Who?"], ''Henley Telegraph''.</ref> "The History of Pea Eating" (La historio de piz-manĝado, decembro 1920) estas [[satiro]] pri la malfacilo manĝi [[pizo]]jn.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=24}}; Hitchcock, Alfred (December 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_The_History_of_Pea_Eating "The History of Pea Eating"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171003030654/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_The_History_of_Pea_Eating] 3a de oktobro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> Lia fina peco, "Fedora" (marto 1921) priskribas nekonatan virinon: "malgranda, simpla, modesta, kaj silentema, kvankam ŝi atingas profundan atenton el ĉiuj flankoj".<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=26}}; {{harvnb|McGilligan|2003|pp=44–45}}; Hitchcock, Alfred (marto 1921). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1921)_-_Fedora "Fedora"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042540/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1921)_-_Fedora] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> "Henley's" promociis lin al la reklama departemento, kie li verkis kopiojn kaj desegnis grafikojn por reklamaĵoj por elektra kablo. Li ŝajne amis tiun laborpostenon kaj estus restinta malfrue en tiu oficejo por kontroli la rezultojn; li diris al Truffaut, ke tio estis lia "unua ŝtupo al kino".{{sfn|Truffaut|1983|p=26}}{{sfn|Taylor|1996|p=21}} Li ĝuis rigardi filmojn, speciale de usona kino, kaj el la aĝo de 16 legis la negocajn artikolojn; li vidis filmojn de [[Charlie Chaplin]], [[D. W. Griffith]] kaj [[Buster Keaton]], kaj partikulare plaĉis al li la filmo de [[Fritz Lang]] nome ''[[Der müde Tod]]'' (1921).{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} === Intermilita kariero: 1919–1939 === ==== Famous Players-Lasky ==== [[Dosiero:Number 13.jpg|eta|alt=An early 1920s image of Hitchcock while directing his film titled Number 13|Hitchcock (dekstre) dum la farado de ''[[Number 13 (filmo)|Number 13]]'' en Londono.]] Estante ankoraŭ en Henley's, li legis en gazeto, ke [[Famous Players-Lasky]], nome la produktora branĉo de [[Paramount Pictures]], estis malfermanta studion en Londono.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Ili estis planantaj filmi ''[[The Sorrows of Satan]]'' de [[Marie Corelli]], kaj tiukadre li produktis kelkajn desegnojn por la [[interteksto]]j kaj sendis sian laboron al la studio.{{sfn|Taylor|1996}} Ili dungis lin, kaj en 1919 li eklaboris por la studioj Islington en Poole Street, Hoxton, kiel intertekstisto.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Donald Spoto verkis, ke plek el la laboristaro estis usonanoj kun striktaj laborindikoj, sed la anglaj laboristoj estis kuraĝigitaj elturniĝi per si mem je io ajn, kio rezultis en la fakto ke Hitchcock akiris sperton kiel kunverkisto, arta reĝisoro kaj produktora administranto ĉe almenaŭ 18 mutfilmoj.{{sfn|Spoto|2008|p=3}} ''The Times'' skribis en februaro 1922 pri la "speciala arta tekstodepartemento sub superrigardo de Mr. A. J. Hitchcock" de la studio.<ref name=MillerBFI>{{cite web |last=Miller |first=Henry K. |url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/1422787/index.html |title=Always Tell Your Wife (1923) |publisher=British Film Institute Screenonline |accessdate=25a de aŭgusto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213454/http://www.screenonline.org.uk/film/id/1422787/index.html|archive-date=3a de marto 2016|url-status=live}}</ref> Lia tiama laboro konsistis en ''[[Number 13 (filmo)|Number 13]]'' (1922), konata ankaŭ kiel ''Mrs. Peabody'', nuligita pro financaj problemoj — kelkaj finigitaj scenoj estis perditaj{{sfn|Spoto|1992|p=3}}— kaj ''[[Always Tell Your Wife]]'' (1923), kiun kunfinigis li kaj [[Seymour Hicks]] post kiam Hicks estis rezignonta pri tiu.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Hicks verkis poste pri la helpo ricevita de "dika junulo kiu estis zorginta pri la havaĵejo... [n]eniu alia ol Alfred Hitchcock".{{sfn|Kerzoncuf|Barr|2015|p=45}}<!--check page--> ==== Gainsborough Pictures kaj laboro en Germanio ==== [[Dosiero:Hitchcock sculpture, London, 2007.jpg|eta|maldekstra|Skulptaĵo de Hitchcock en la loko de Gainsborough Pictures, Poole Street, Hoxton<ref>{{cite news |last1=Rose |first1=Steve |title=Where the lady vanished |url=https://www.theguardian.com/film/2001/jan/15/artsfeatures |work=The Guardian |date=15a de januaro 2001|access-date=30a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231051755/https://www.theguardian.com/film/2001/jan/15/artsfeatures|archive-date=31a de decembro 2017|url-status=live}}</ref>]] Kiam Paramount foriris el Londono en 1922, Hitchcock estis dungita kiel helporeĝisoro por nova firmao kiu funkcios en la sama loko fare de [[Michael Balcon]], poste konata kiel Gainsborough Pictures.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}}{{sfn|Spoto|2008|pp=3–4}} Hitchcock laboris por ''[[Woman to Woman (filmo de 1923)|Woman to Woman]]'' (1923) kun la reĝisoro [[Graham Cutts]], desegnante la scenojn, verkante la scenaron kaj produktorante. Li diris: "Temis pri la unua filmo kiun mi reale havis en miaj manoj."{{sfn|Spoto|2008|pp=3–4}} La eldonisto kaj "scenaristino" de ''Woman to Woman'' estis [[Alma Reville]], lia estonta edzino. Li laboris ankaŭ kiel helpanto de Cutts por ''[[The White Shadow (filmo)|The White Shadow]]'' (1924), ''[[The Passionate Adventure]]'' (1924), ''[[The Blackguard]]'' (1925), kaj ''[[The Prude's Fall]]'' (1925).{{sfn|Truffaut|1983|p=30}} ''The Blackguard'' estis produktorita en la Babelsberg Studioj en Potsdam, kie Hitchcock rigardis parton de la farado de la filmo de [[F. W. Murnau]] nome ''[[Der letzte Mann]]'' (1924).<ref>{{harvnb|Gottlieb|2002|p=42}}; {{harvnb|Gottlieb|2003|pp=157–158}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Garncarz|2002}}</ref> Li estis impresita per la laboro de Murnau kaj poste uzis multajn el liaj teknikoj por la scendesegnado en siaj propraj produktaĵoj.{{sfn|Gottlieb|2002|pp=42–43}} Li ankaŭ lernis el aliaj eksterlandaj filmistoj kies verkojn li absorbis kiel unu el la plej fruaj membroj de la London Film Society, formita en 1925.<ref name="Kehr">Kehr, Dave (2011). [https://books.google.es/books?id=ZGgPCODtVZsC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false When Movies Mattered: Reviews from a Transformative Decade.] University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-42940-3. Arkivita el la originalo la 29an de junio 2016. Alirita la 20an de decembro 2015.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/454755/index.html|titolo=Film Society, The (1925–39)|alirdato=11a de decembro 2017|familia nomo=Miller|persona nomo=Henry K.|eldoninto=BFI Screenonline}}</ref> Somere de 1925, Balcon petis al Hitchcock reĝisori ''[[The Pleasure Garden (filmo de 1925)|The Pleasure Garden]]'' (1925), en kiu stelulis [[Virginia Valli]], kun-produktoraĵo de Gainsborough kaj la germana firmao Emelka en la studio Geiselgasteig apud Munkeno. Reville, tiam fianĉino de Hitchcock, estis helpo-reĝisor-eldonisto.{{sfn|Truffaut|1983|pp=31, 36}}{{sfn|Spoto|1992|p=3}}<!--explain about woman and water; Truffaut p. 34--> Kvankam la filmo estis ekonomie malsukcesa,{{sfn|McGilligan|2003|pp=68–71}} al Balcon plaĉis la laboro de Hitchcock; artikola titolo de ''Daily Express'' nomis lin la "Young man with a master mind" (junulo kun majstromenso).{{sfn|Truffaut|1983|p=39}} Balcon petis al Hitchcock reĝisori duan filmon en Munkeno, nome ''[[The Mountain Eagle]]'' (1926), bazita sur originala historio titolita ''Fear o' God''.<ref>{{cite web |url=https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-mountain-eagle-1926 |title=Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The Mountain Eagle (1926) |publisher=Brenton Film |accessdate=30a de aŭgusto 2019 |date=23a de septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219011242/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-mountain-eagle-1926|archive-date=19a de decembro 2019|url-status=live}}</ref> La filmo perdiĝis; Hitchcock nomis ĝin "tre malbonkvalita filmo".{{sfn|Truffaut|1983|p=39}}{{sfn|Spoto|1992|p=5}} La sorto de Hitchcock ŝanĝiĝis pro lia unua streĉ-filmo, nome ''[[The Lodger: A Story of the London Fog]]'' (1927), pri la ĉaso de seria murdisto kiu, vestanta nigran mantelon kaj portanta nigran mansakon, estas murdanta junajn blondulinojn en Londono, kaj nur dum mardoj.{{sfn|Truffaut|1983|p=45}} Domarmastrino suspektas, ke loĝanto ŝia estas la murdisto, sed tiu rezultas senkulpa. Por montri la impreson de aŭdata paŝado sur la supra planko, Hitchcock uzis vitran plankon tiel ke la publiko povis vidi la loĝanto paŝadi tien kaj reen en sia ĉambro super la domarmastrino.{{sfn|Truffaut|1983|p=47}} Hitchcock estis dezirinta ke la homo estu kulpa, aŭ almenaŭ ke la filmo finu ambigue, sed la stelulo estis Ivor Novello, tiama belstelulo, kaj la "stelulsistemo" trudis, ke Novello ne estu la [[malbonulo]]. Hitchcock diris al Truffaut: "Oni devis klare literumi per grandaj literoj: 'Li estas nekulpulo.'" (Li havos la saman problemon kelkajn jarojn poste ĉe [[Cary Grant]] en ''[[#Suspicion|Suspicion]]'' (1941).){{sfn|Truffaut|1983|p=43}} Publikigita en januaro 1927, ''The Lodger'' estis ekonomia kaj kritika sukceso en Britio.<ref>{{harvnb|Kapsis|1992|p=19}}</ref> Hitchcock diris al Truffaut, ke la filmo estis la unua lia influita de la [[Germana ekspresionismo|ekspresionismaj]] teknikoj kiujn li estis atestitaj en Germanio: "Vere, vi povus preskaŭ diri, ke ''The Lodger'' estis mia unua filmo."{{sfn|Truffaut|1983|p=44}}<!--<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=83}}</ref> in 2004 edition; is the date correct? --> Li faris sian unuan memaperon en la filmo nur ĉar figuranto estis necesa, kaj estis montrita sidiĝanta en gazetejo. Dua memapero, stara inter homamaso dum la kulpulo estis arestita, estas pridubata.<ref>{{cite web |url=https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-lodger-a-story-of-the-london-fog-1926 |title=Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The Lodger: A Story of the London Fog (1926) |publisher=Brenton Film |accessdate=30a de aŭgusto 2019 |date=23a de septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222033129/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-lodger-a-story-of-the-london-fog-1926|archive-date=22a de decembro 2019|url-status=live}}</ref>{{sfn|Truffaut|1983|p=49}} ==== Geedziĝo ==== [[Dosiero:Alma Reville.jpg|eta|dekstre|170ra|[[Alma Reville]], poste, en 1955.]] La 2an de decembro 1926, Hitchcock edziĝis al la angl-usona scenaristino [[Alma Reville]] (1899–1982) en la Bromptona Oratorio en Suda [[Kensington]].{{sfn|Spoto|1999|pp=92–93}} La paro iris por la [[mielmonato]] al Parizo, la [[Lago de Como]] kaj St. Moritz, antaŭ reveni al Londono kaj loĝis en luita etaĝo super la du etaĝoj de 153 Cromwell Road, Kensington.{{sfn|McGilligan|2003|pp=89–90}} Reville, kiu estis naskita nur kelkajn horojn post Hitchcock,{{sfn|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=15}} konvertiĝis el Protestantismo al Katolikismo, ŝajne pro insisto de la patrino de Hitchcock; ŝi estis baptita la 31an de majo 1927 kaj konfirmita en la [[Katedralo de Westminster]] fare de la kardinalo Francis Bourne la 5an de junio.<ref>{{harvnb|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=48}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=92–93}}</ref> En 1928, kiam ili eksciis, ke ŝi estas graveda, la familio Hitchcock aĉetis "Winter's Grace", nome [[Tudora arkitekturo|Tudora]] biendomo de 11 akreoj en Stroud Lane, Shamley Green, Surrey, kontraŭ 2,500 pundoj.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|p=115}}; {{harvnb|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=55}}; {{cite news |last1=Clark |first1=Ross |title=Alfred Hitchcock: A long way from the Bates Motel |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/property/period-property/3360983/Alfred-Hitchcock-A-long-way-from-the-Bates-Motel.html |work=The Daily Telegraph |date=13a de aprilo 2008|access-date=5a de aprilo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227193225/http://www.telegraph.co.uk/finance/property/period-property/3360983/Alfred-Hitchcock-A-long-way-from-the-Bates-Motel.html|archive-date=27a de decembro 2017|url-status=live}}</ref> Ili filino (kaj nura filo), Patricia Alma Hitchcock, naskiĝis la 7an de julio tiun jaron.{{sfn|Hitchcock|Bouzereau|2003|pp=59–60}} Reville iĝis la plej proksima kunlaboranto de sia edzo; Charles Champlin verkis en 1982: "La produktado Hitchcock havis kvar manojn, kaj du el ili estis de Alma."<ref>{{cite news |last1=Champlin |first1=Charles|author-link=Charles Champlin |title=Alma Reville Hitchcock, The Unsung Partner |work=Los Angeles Times |date=29a de julio 1982}}</ref> Kiam Hitchcock akceptis la Premion "AFI Life Achievement" (Vivatingoj) en 1979, li diris, ke li estis dezirinta mencii "kvar personojn kiuj havigis al mi plej amon, aprezon kaj kuraĝigon kaj konstantan kunlaboradon. La unua el kvar estas filmeldonisto, la dua estas scenaristo, la tria estas la patrino de mia filino, Pat, kaj la kvara estas tiom fajna kuiristo kiom plenumis miraklojn en hejma kuirejo. Kaj iliaj nomoj estas Alma Reville."<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pb5VdGCQFOM&t=3m14s "Alfred Hitchcock Accepts the AFI Life Achievement Award in 1979"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200615235350/https://www.youtube.com/watch?v=pb5VdGCQFOM&t=3m14s] 15a de junio 2020, American Film Institute, 16a de aprilo 2009, 00:03:14.</ref> Reville verkis aŭ kunverkis por multaj el la filmoj de Hitchcock, kiel ''[[Shadow of a Doubt]]'', [[Suspicion (filmo de 1941)|''Suspicion'']] kaj [[The 39 Steps (filmo de 1935)|''The 39 Steps'']]. ==== Ekaj sonfilmoj ==== [[Dosiero:BlackmailUSWindowCardOndra.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|alt=An advertisement for the film ''Blackmail'' Surrounding text describes the film as "A Romance of Scotland Yard" and "The Powerful Talking Picture"|Reklamafiŝo por ''[[Blackmail (filmo de 1929)|Blackmail]]'' (1929)]] Hitchcock eklaboris por sia deka filmo, ''[[Blackmail (filmo de 1929)|Blackmail]]'' (1929), kiam ties produktora kompanio, British International Pictures (BIP), konvertis siajn studiojn Elstree al [[sonkino]]. La filmo estis la unua Britia "[[Sonkino|sonfilmo]]"; tio sekvis la rapidan disvolvigon de sonfilmoj en Usono, el la uzado de mallongaj sonsegmentoj en ''[[The Jazz Singer]]'' (aŭtuno de 1927) ĝis la unua kompleta sonfilmo ''[[Lights of New York]]'' (somero de 1928).<ref name=Blackmail>{{cite web |title=Blackmail (1929) |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b |publisher=British Film Institute |accessdate=1a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231082847/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|archive-date=31a de decembro 2017|url-status=live}}; vidu ankaŭ {{harvnb|White|Buscombe|2003|p=94}}; {{harvnb|Allen|Ishii-Gonzalès|2004|p=xv}}</ref> ''Blackmail'' komencis la tradicion de Hitchcock uzi famajn lokojn kiel fono por intrigegaj sekvencoj, kiam la pinta sceno okazis sur la kupolo de la [[Brita Muzeo]].<ref name="Time Out"/> Temas ankaŭ pri unu el liaj plej longaj [[memapero]]j, kiu montras lin estanta ĝenita de knabeto dum li estis leganta libron en la [[Metroo de Londono]].{{sfn|Walker|2005|p=88}} En la serio de [[Public Broadcasting Service|PBS]] nome ''The Men Who Made The Movies'' (La homoj kiuj faris la filmojn), Hitchcock klarigis kiel li uzis fruan sonregistraĵojn kiel speciala elemento de la filmo, fokuse al la vorto "tranĉilo" en konversacio kun la virino suspektita kiel murdisto.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp=120–123}}; {{cite web |title=Alfred Hitchcock and David O. Selznick Collaborations |url=https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |publisher=Public Broadcasting System |date=10a de januaro 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |archivedate=19a de marto 2008 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |date=2008-03-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |arkivdato=2008-03-19 }}</ref> Dum tiu periodo, Hitchcock reĝisoris segmentojn por revuteatraĵo de BIP, nome ''Elstree Calling'' (1930), kaj reĝisoris ankaŭ kurtan filmon, nome ''An Elastic Affair'' (1930), kiu estas unu el la perditaj filmoj.<ref name=Kerzoncuf2009>{{cite journal |last1=Kerzoncuf |first1=Alain |date=Februaro 2009 |title=Alfred Hitchcock and The Fighting Generation |journal= Senses of Cinema |issue=49 |url=http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/hitchcock-fighting-generation/ |access-date=15a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405234711/http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/hitchcock-fighting-generation/ |archive-date=5a de aprilo 2018 |url-status=live}}</ref> En 1933 Hitchcock estis denove laborante, tiam por Michael Balcon en Gaumont-British. Lia unua filmo por la kompanio, ''[[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1934)|The Man Who Knew Too Much]]'' (1934), estis sukceso; lia dua, ''[[The 39 Steps (filmo de 1935)|The 39 Steps]]'' (1935), estis laŭdita en Britio kaj faris Hitchcock stelulon en Usono. Ĝi establis la kvintesencan anglan "Hitchcock blondulinon" ([[Madeleine Carroll]]) kiel modelo por lia sinsekvo de glaciaj, elegantaj ĉefaj sinjorioj. Scenaristo Robert Towne rimarkis, "Ne estas granda troigo diri ke ĉiuj tiutempaj eskapema distrado ekas per ''The 39 Steps''".<ref>Scragow, Michael (9a de julio 2012). [https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/rewatching-hitchcocks-the-39-steps "Rewatching Hitchcock's "The 39 Steps"".] The New Yorker. Arkivita el la originalo la 26an de oktobro 2017. Alirita la 25an de oktobro 2017.</ref> Tiu filmo estis unu el unuaj kiuj enkondukas la "[[MacGuffin]]" intrigaĵo, nome termino stampita de la angla scenaristo Angus MacPhail.<ref>{{cite book |last=McArthur |first=Colin |title=Whisky Galore! and the Maggie |year=2003 |publisher=I.B. Tauris |location=London |p=21}}</ref> [[Makgufino]] estas aĵo aŭ celo kiun la protagonisto estas persekutanta, nome io kio aliflanke ne havus rakontan valoron; en ''The 39 Steps'', la Makgufino estas ŝtelita aro de desegnoplanoj.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|pp=137–139}}</ref> [[Dosiero:Hitchcocks-Joan-Harrison-1937.jpg|eta|[[Alma Reville]], scenaristo Joan Harrison, Hitchcock, kaj filino Patricia Hitchcock, 24a de aŭgusto 1937.]] Hitchcock publikigis du spionajn streĉ-filmojn en 1936. ''[[Sabotage (filmo de 1936)|Sabotage]]'' estis iel bazita sur la romano de [[Joseph Conrad]] nome, ''[[The Secret Agent]]'' (1907), pri virino kiu malkovras, ke ŝia edzo estas teroristo, kaj ''[[Secret Agent (filmo de 1936)|Secret Agent]]'', bazita sur du historioj en ''[[Ashenden: Or the British Agent]]'' (1928) de [[W. Somerset Maugham]]. En 2017 la gazeto ''Time Out'' rangigis ''Sabotage'' kiel la 44a plej bonkvalita brita filmo iam produktita.<ref name="Time Out">[https://www.timeout.com/london/film/100-best-british-films#tab_panel_4] The 100 best British films, Time Out, alirita la 24an de oktobro 2017 [https://archive.today/20190403073405/https://www.timeout.com/london/film/100-best-british-films%23tab_panel_4] arkivita en la 3a de aprilo 2019</ref> En tiu epoko, Hitchcock famiĝis pro trompoŝercoj kontraŭ geaktoraro kaj teamo. Tiuj anekdotoj gamis el simplaj kaj senkulopaj al frenezigaj kaj maniecaj. Por ekzemplo, li gastigis vespermanĝan feston kie li blukolorigis la tutan manĝaĵaron ĉar, kiel li plendis, ne estas sufiĉaj bluaj manĝaĵoj. Aliokaze li metigis ĉevalon en la vestoĉambro de sia amiko, la aktoro Sir Gerald du Maurier.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/films/2016/04/29/alfred-hitchcock-a-sadistic-prankster/ |title=Alfred Hitchcock: a sadistic prankster |last=Chilton |first=Martin |date=29a de aprilo 2016 |work=The Telegraph |accessdate=9a de januaro 2019 |issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110014406/https://www.telegraph.co.uk/films/2016/04/29/alfred-hitchcock-a-sadistic-prankster/|archive-date=10a de januaro 2019|url-status=live}}</ref> La venonta grava sukceso de Hitchcock estis ''[[The Lady Vanishes]]'' (1938), "unu el la plej grandaj trajnfilmoj el la ora epoko de la ĝenro", laŭ Philip French, en kiu Miss Froy ([[May Whitty]]), nome brita spiono maskita kiel guvernistino, malaperas dum trajnveturado tra la fikcia eŭropa lando Bandrika.<ref>{{cite news |first=Philip |last=French |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/jul/24/my-favourite-hitchcock-lady-vanishes |title=My favourite Hitchcock: The Lady Vanishes |newspaper=The Guardian |date=24a de julio 2012|access-date=10a de decembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209074800/https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/jul/24/my-favourite-hitchcock-lady-vanishes|archive-date=9a de februaro 2017|url-status=live}}</ref> Pro tiu filmo Hitchcock ricevis la premion de la "New York Film Critics Circle" de 1938 al la Plej Bonkvalita Reĝisoro.<ref>{{cite web |title=The Lady Vanishes |work=Turner Classic Movies |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/80706/The-Lady-Vanishes/ |accessdate=24a de aŭgusto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711175302/http://www.tcm.com/tcmdb/title/80706/The-Lady-Vanishes/ |archive-date=11a de julio 2017 |url-status=live}}</ref> Benjamin Crisler, kinkritikisto de ''New York Times'', verkis en junio 1938: "Estas tri unikaj kaj valoraj institucioj kiujn la Britoj havas kaj ni en Usono ne havas: nome la [[Magna Carta]], la [[Tura ponto]] kaj Alfred Hitchcock, la plej granda reĝisoro de kinaj melodramoj en la mondo."<ref>{{cite news |last1=Crisler |first1=B. R. |title=Hitchcock: Master Melodramatist |url=https://www.nytimes.com/1938/06/12/archives/hitchcock-master-melodramatist.html |work=The New York Times |date=12a de junio 1938|access-date=11a de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612224617/https://www.nytimes.com/1938/06/12/archives/hitchcock-master-melodramatist.html|archive-date=12a de junio 2018|url-status=live}}</ref> === Fruholivudaj jaroj: 1939–1945 === ==== Kontrakto kun Selznick ==== [[Dosiero:DavidSelznick.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[David O. Selznick]] ĉirkaŭ 1934.]] [[David O. Selznick]] subskribis kun Hitchcock sep-jaraĝan kontrakton starte en marto 1939, kaj la Hitchcock-oj translokiĝis al [[Holivudo]].<ref>{{harvnb|Leff|1999|p=35}}.</ref> Junie tiun jaron la gazeto ''Life'' nomis lin la "plej granda mastro de melodramo en la kinhistorio".<ref>[[Life (gazeto)|Life]] 19a de junio 1939 [https://books.google.com/books?id=b0kEAAAAMBAJ&pg=PA66 66] Alfred Hitchcock: England's Best Director starts work in Hollywood.</ref> La laboraranĝo kun Selznick estis malpli ol ideala. Selznick suferis pro konstantaj financaj problemoj, kaj Hitchcock estis ofte malfeliĉa pri la prikrea kontrolo fare de Selznick super siaj filmoj. En posta intervjuo, Hitchcock diris: "[Selznick] estis la Granda Produktoro.&nbsp;... Produktoro estis reĝo. La plej laŭdo kiun Sro. Selznick iam diris pri mi — kaj tio montras onin la kvanton de kontrolo — li diris, ke mi estas la 'nura reĝisoro' al kiu li fidus per filmo'."<ref>{{harvnb|Gottlieb|2003|p=206}}</ref> Samtempe, Selznick plendis pri la "goddamn jigsaw cutting" de Hitchcock, kio signifas, ke la produktoro devis sekvi la vidon de Hitchcock pri la finprodukto.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 251–252}}</ref> Selznick havigis al Hitchcock la plej grndajn studiojn anstataŭ produktori la filmojn de Hitchcock li mem. Selznick faris nur kelkajn filmojn ĉiujare, same kiel faris la kolega sendependa produktoro [[Samuel Goldwyn]], kaj tiel ne ĉiam havis projektojn por ke Hitchcock reĝisoru. Ankaŭ Goldwyn estis negocante kun Hitchcock eblan kontrakton, nur por konkurenci kontraŭ Selznick. Hitchcock estis tuj impresita de la superaj rimedoj de la usonaj studioj kompare kun la financaj limoj kiujn li ofte devis fronti en Britio.<ref>{{harvnb|Leff|1999|p=30}}</ref> [[Dosiero:Rebecca (1940) - Trailer.webm|eta|Film-anonco por ''Rebecca'' (1940).]] La filmo de Selznick nome ''[[Rebecca (filmo de 1940)|Rebecca]]'' (1940) estis la unua usona filmo de Hitchcock, filmita en holivuda versio de angla Kornvalo kaj bazita sur romano de angla romanisto [[Daphne du Maurier]]. La filmo, en kiu stelulis [[Laurence Olivier]] kaj [[Joan Fontaine]], temas pri naiva (kaj sennoma) virino kiu edziniĝas al vidva aristokrato. Ŝi iras loĝi en lia granda angla kampardomego, kaj luktas kontraŭ la restinta reputacio de lia eleganta kaj monduma unua edzino Rebecca, kiu estis mortinta dum misteraj cirkonstancoj. La filmo atingis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Filmo en la 13a okazo de la Oskar-premioj; la statupremio estis ricevita de Selznick, kiel la filmoproduktoro. Hitchcock estis nomumita por la Oskar-premio al la Plej Bonkvalita Reĝisoro, kiu estis lia unua el kvin tiaj nomumoj.<ref name=Rebecca>{{cite web |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1941 |title=The 13th Academy Awards, 1941 |accessdate=30a de decembro 2017 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303110034/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/13th-winners.html|archive-date=3a de marto 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=84}}</ref> La dua usona filmo de Hitchcock estis la streĉ-filmo ''[[Foreign Correspondent (filmo)|Foreign Correspondent]]'' (1940), kun agado okazanta en Eŭropo, bazita sur la libro de Vincent Sheean nome ''Personal History'' (1935) kaj produktorita de Walter Wanger. Ĝi estis nomumita por la Plej Bonkvalita Filmo tiun jaron. Hitchcock sentis sin malkomforta loĝante kaj laborante en Holivudo dum lia lando estis sub milito; lia priokupiĝo rezultis en filmo kiu malferme subtenis la britan militklopodon.<ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=90}}</ref> Filmita en la unua jaro de la [[Dua Mondmilito]], ĝi estis inspirita de la rapide ŝanĝantaj okazaĵoj en Eŭropo, kovritaj de usona ĵurnalisto ludita de Joel McCrea. Kvankam miksante filmaĵojn de eŭropaj scenoj kun scenoj filmitaj en Holivudaj instalaĵoj, la filmo evitis rektajn referencojn al [[Naziismo]], [[Nazia Germanio]], kaj Germanoj, por plenumi la cenzuron de la Holivuda [[Hays-kodo|Motion Picture Production Code]] de tiu tempo.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=244}}</ref> ==== Frumilitaj jaroj ==== En septembro 1940 la Hitchcock-oj aĉetis 0.81&nbsp;km² "Cornwall Ranch" (Kornvala Ranĉo) apud Scotts Valley, (Kalifornio), en la Montoj Santa Cruz.<ref>{{cite web |url=http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |title=Alfred Hitchcock Found Contentment in SV |first=Marion |last=Pokriots |publisher=Scotts Valley Historical Society |accessdate=31a de decembro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |archive-date=1a de januaro 2019 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |date=2019-01-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |arkivdato=2019-01-01 }}</ref> Ilia unuaranga loĝejo estis angla-stila hejmo en [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], aĉetita en 1942.<ref name="Variety obituary"/> La filmoj de Hitchcock estis diversaj dum tiu periodo, game el amafera komedio ''[[Mr. & Mrs. Smith (filmo de 1941)|Mr. & Mrs. Smith]]'' (1941) ĝis la tristetosa [[nigra filmo]] ''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943). [[Dosiero:Cary Grant Joan Fontaine Suspicion.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|[[Cary Grant]] kaj [[Joan Fontaine]] en reklamfoto por ''[[Suspicion (filmo de 1941)|Suspicion]]'' (1941)]] ''[[Suspicion (filmo de 1941)|Suspicion]]'' (1941) estis la unua filmo de Hitchcock kiel produktoro kaj reĝisoro. La agado okazas en Anglio; Hitchcock uzis la nordan marbordon de [[Santa Cruz (Kalifornio)|Santa Cruz]] por la sekvenco de la angla marbordo. La filmo estis la unua de kvar projektoj por kiuj [[Cary Grant]] laboris kun Hitchcock, kaj ĝi estas unu el la raraj okazoj en kiuj Grant ludis por malicula rolo. Grant ludas la rolon de Johnnie Aysgarth, angla [[Fraŭdo|fraŭdulo]] kies agado starigas suspekton kaj anksion en lia juna angla edzino, Lina McLaidlaw ([[Joan Fontaine]]).{{sfn|Whitty|2016|pp=434–435}} En unu sceno Hitchcock metis lumon ene de glaso da lakto, eble venenigita, kiun Grant estis alportanta al sia edzino; la lumo certigas, ke la atento de la publiko venas al la [[glaso]]. La rolulo de Grant estas murdisto en la libro sur kiu la filmo estas bazita, nome ''Before the Fact'' (Antaŭ la fakto) fare de Francis Iles, sed la studio opiniis, ke la figuro de Grant estus senbriligita per tio. Hitchcock tiel organizis ambiguan filmofinon, kvankam, kiel li diris al François Truffaut, li estus preferinta finigi per la murdo de la edzino.{{sfn|Truffaut|1983|pp=142–143}} Hitchcock diris al [[Bryan Forbes]] en 1967: "Ili estis trairantaj la filmon en mia foresto kaj forigintaj ĉiujn scenojn kiuj povus indiki la eblon ke Cary Grant estas murdisto. Tiel ne estis jam filmo ekzistanta. Tio estis ridinda. Tamen, mi devis kompromiti la finon. Tio kion mi volis montri estas ke la edzino estis konscia ke ŝi estas murdota de sia edzo, kaj tiel ŝi verkis leteron al sia patrino diranta, ke ŝi ege amis lin, ke ŝi ne volas plu vivi, ke ŝi estas murdota sed la socio estu protektita. Ŝi poste tenas la mortigan glason da lakto, trinkas ĝin sed ŝi diras antaŭe, "Ĉu vi povas sendi tiun leteron al mia patrino?" Tiam ŝi drinkas la lakton kaj mortas. Tiel en la fina sceno estas feliĉa Cary Grant iranta al la leterujo por sendi la leteron.&nbsp;... Sed tio neniam estis permesita pro baza eraro en la aktorado."<ref name=HitchcockForbes>[https://web.archive.org/web/20080210051052/http://www.bfi.org.uk/features/interviews/hitchcock.html#actors "Alfred Hitchcock".] British Film Institute. Arkivita el la originalo la 10an de februaro 2008.</ref> Fontaine ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Aktorino pro sia ludado.<ref>{{cite news |last1=Luther |first1=Claudia |title=Joan Fontaine, actress who won Oscar for 'Suspicion,' dies at 96 |url=http://articles.latimes.com/2013/dec/15/entertainment/la-et-mn-joan-fontaine-actress-who-won-oscar-for-suspicion-dies-at-96-20131215 |work=Los Angeles Times |date=15a de decembro 2013|access-date=4a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327063921/http://articles.latimes.com/2013/dec/15/entertainment/la-et-mn-joan-fontaine-actress-who-won-oscar-for-suspicion-dies-at-96-20131215|archive-date=27a de marto 2015|url-status=live}}</ref> ''[[Saboteur (filmo)|Saboteur]]'' (1942) estas la unua el du filmoj kiujn Hitchcock faris por [[Universal Studios|Universal]] dum tiu jardeko. Hitchcock estis devigita fare de Universal Studios por uzado de la geaktoroj dungitaj de Universal nome [[Robert Cummings]] kaj [[Priscilla Lane]], liberulino kiu estis subskribinta unu-filman kontrakton kun Universal, ambaŭ konata pro sia laboro por komedioj kaj malpezaj dramoj.<ref>{{harvnb|Humphries|1994|p=71}}</ref> Rompante kun la holivudaj konvencioj de tiu epoko, Hitchcock faris etendan filmolokigon, speciale en Novjorko, kaj montris kontraŭstaron inter supozita sabotisto (Cummings) kaj fakte reala sabotisto ([[Norman Lloyd]]) sur la pinto de la [[Statuo de Libereco]]. Li ankaŭ reĝisoris ''Have You Heard?'' (1942), fotografia dramigo por la gazeto ''[[Life (gazeto)|Life]]'' pri la danĝeroj el onidiroj dum milito.<ref>"Have You Heard?": The Story of Wartime Rumors, 13a de julio 1942, ''[[Life (gazeto)|Life]]'' [https://books.google.com/books?id=3E0EAAAAMBAJ&lpg=PA21&pg=PA68 68]</ref> En 1943 li verkis misteran historion por la gazeto ''Look'', nome "The Murder of Monty Woolley" (La murdo de MW),{{sfn|Brunsdale|2010|p=442}} sekvenco de fotoj invitanta la leganton trovi ŝlosilojn por identigi la murdiston; Hitchcock dungis la aktorojn kiel ili mem, nome kiel Woolley, Doris Merrick, kaj ŝminkisto Guy Pearce. [[Dosiero:Shadow of a Doubt (1943) - Trailer.webm|eta|''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) streĉfilmo kun [[Joseph Cotten]] kaj [[Teresa Wright]]|dekstre]] ''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) estis la favorita filmo de Hitchcock kaj la dua el la dekomencaj filmoj por Universal. Charlotte "Charlie" Newton ([[Teresa Wright]]) suspektas, ke ŝia amata onklo Charlie Oakley ([[Joseph Cotten]]) estas seria murdisto. Hitchcock denove filmis etende surloke, tiam en la nordkalifornia urbo [[Santa Rosa (Kalifornio)|Santa Rosa]].<ref>{{cite news |last1=Leitch |first1=Thomas |title=Shadow of a Doubt |url=https://www.loc.gov/programs/static/national-film-preservation-board/documents/shadow_of_doubt.pdf |accessdate=31a de decembro 2017 |publisher=Library of Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215151517/http://www.loc.gov/programs/static/national-film-preservation-board/documents/shadow_of_doubt.pdf|archive-date=15a de februaro 2017|url-status=live}}</ref> Laborante por [[20th Century Fox]], Hitchcock alproksimiĝis al [[John Steinbeck]] kun ideo por filmo, kiu registrus la spertojn de la survivintoj de atako de germana U-militŝipo. Steinbeck eklaboris por la scenaro kiu estus estinte la filmo ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). Tamen, Steinbeck malkontentiĝis el la filmo kaj petis, ke lia nomo estu forigita el la listigoj. La ideo estis reverkita kiel mallonga historio fare de Harry Sylvester kaj publikigita en ''[[Collier's]]'' en 1943. La agadsekvencoj estis filmitaj en malgranda boato en akvujo de la studio. Tiu loko okazigis problemojn por la tradicia memaperigo de Hitchcock. Tio estis solvita per la bildo de Hitchcock aperanta en gazeto kiun William Bendix estas leganta en la boato, montrante la reĝisoron en antaŭ-malantaŭa reklamaĵo por maldikiga produkto "Reduco-Obesity Slayer".<ref name="Spoto1999p267">La filmo estis ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). Vidu {{harvnb|Spoto|1999|p=267}}, kaj Rhys, Morgan T. (20a de septembro 2012). "Every Alfred Hitchcock Cameo". YouTube, [https://www.youtube.com/watch?v=_YbaOkiMiRQ&t=1m53s 00:01:53] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200527181053/https://www.youtube.com/watch?v=_YbaOkiMiRQ&t=1m53s] 27a de majo 2020.</ref> Li diris al Truffaut en 1962: {{Citaĵo|En tiu epoko, mi trairis penigan dieton, nome el tricent al ducent funtoj. Tial mi decidis senmortigi mian pezoperdon kaj samtempe fari mian memaperon pozante por fotoj de "antaŭ" kaj "malantaŭ".&nbsp;... Mi estis laŭvorte inundita de leteroj el dikuloj kiuj deziris scii kie kaj kiel ili povas akiri Reduco.{{sfn|Truffaut|1983|pp=158–159}}}} La tipa vespermanĝo de Hitchcock antaŭ la pezoperdo estis rostita kokaĵo, boligita ŝinko, terpomoj, pano, vegetaloj, kukumetoj, salato, deserto, unu botelo de vino kaj iome da brando. Por perdi pezon, li ĉesis trinki, trinkis nigran kafon por matenmanĝo kaj tagmanĝo, kaj manĝis bifstekon kaj salaton por vespermanĝo, sed tio estis malfacile eltenebla; Spoto verkis, ke lia pezo fluktuis konsiderinde dum la venontaj 40 jaroj. Fine de 1943, spite la pezoperdon, la "Occidental Insurance Company" de [[Los-Anĝeleso]] malakceptis fari al li vivasekuron.{{sfn|Spoto|1999|pp=266–267}} ==== Militepokaj nefikciaj filmoj ==== Hitchcock revenis en Brition por etenda vizito fine de 1943 kaj komenco de 1944. Estante tie li faris du kurtajn [[propagando|propagandajn]] filmojn, nome ''Bon Voyage'' (1944) kaj ''Aventure Malgache'' (1944), por la brita Ministerio de Informado. En junio kaj kulio 1945 Hitchcock servis kiel "treatment advisor" (konsilisto) por dokumenta filmo pri la [[Holokaŭsto]] kiu uzis filmerojn fare de [[Aliancanoj|Aliancaj Fortoj]] pri la liberigo de la [[Naziaj koncentrejoj]]. La filmo estis muntita en Londono kaj produktorita de Sidney Bernstein, por la Ministerio de Informado, kiu metis Hitchcock (lian amikon) en la stabanaro. Ĝi estis origine planita por esti montrita al la germanoj, sed la brita registaro konsideris ĝin tro traŭmatiga se publikigita al frapita postmilita populacio. Anstataŭe, ĝi estis transigita en 1952 el la filmoteko de la Brita Militoficejo al la Londona Imperia Militmuzeo kaj tie restis nepublikigita ĝis 1985, kiam eldonita versio estis elsendita kiel epizodo de la usona serio de [[PBS]] nome ''Frontline'', sub la titolo kiun la Imperia Militmuzeo estis haviginta: ''Memory of the Camps'' (Memoro de la koncentrejoj). La tutlonga versio de la filmo, nome ''German Concentration Camps Factual Survey'', estis restaŭrita en 2014 fare de fakuloj de la Imperia Militmuzeo.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pages=372–374}}</ref><ref name=Jeffries9Jan2015>{{cite news |last1=Jeffries |first1=Stuart |title=The Holocaust film that was too shocking to show |url=https://www.theguardian.com/film/2015/jan/09/holocaust-film-too-shocking-to-show-night-will-fall-alfred-hitchcock |work=The Guardian |date=9a de januaro 2015 |accessdate=24a de aŭgusto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110022047/https://www.theguardian.com/film/2015/jan/09/holocaust-film-too-shocking-to-show-night-will-fall-alfred-hitchcock|archive-date=10a de januaro 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Memory of the Camps: Frequently Asked Questions |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/camp/faqs.html |publisher=PBS |accessdate=6a de marto 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222140552/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/camp/faqs.html|archive-date=22a de februaro 2015|url-status=live}}</ref> === Postmilitaj Holivudaj jaroj: 1945–1953 === ==== Lastaj Selznick filmoj ==== [[Dosiero:Spellbound-1945.jpg|eta|maldekstra|[[Gregory Peck]] kaj [[Ingrid Bergman]] en ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]'' (1945)]] Hitchcock laboris denove por David Selznick kiam li reĝisoris ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]'' (1945), kiu esploras [[psikoanalizo]]n kaj aperigas sonĝosekvencon desegnita de [[Salvador Dalí]].<ref>{{cite web |last=Boyd |first=David |title=The Parted Eye: ''Spellbound'' and Psychoanalysis |url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |year=2000 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101224214107/http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |archivedate=24a de decembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101224214107/http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |arkivdato=2010-12-24 }}</ref> La sonĝosekvenco kiel ĝi aperas en la filmo estas dek minutojn pli mallongajn ol ĝi estis origine planita; Selznick eldonis ĝin por ke ĝi "funkciu" pli efektive.<ref>{{harvnb|Leff|1987|pp=164–165}}</ref> [[Gregory Peck]] ludis la rolon de amneziulo Dro. Anthony Edwardes sub la traktado de analizisto Dro. Peterson ([[Ingrid Bergman]]), kiu enamiĝas el li dum klopodas malfermi lian subpremitan pasintecon.{{sfn|Whitty|2016|pp=408–412}} Du rarperspektivaj scenoj estis realigitaj post konstruo de granda ligna mano (kiu aspektus aparteni al la rolulo kies vidpunkto la kamerao uzis) kaj ekster-grandaj aferoj: sitelgranda glaso de lakto kaj granda ligna pafilo. Por aldoni novecon kaj kortuŝon, la pinta pafado estis man-kolorita ruĝe en kelkaj kopioj de blank-nigra filmo. La origina muziko fare de [[Miklós Rózsa]] faras uzon de [[teremino]], kaj kelko el tio estis poste adaptita de la komponisto en la Pianokonĉerto Op. 31 de Rozsa (1967) por piano kaj orkestro.<ref>{{cite web |title=The Miklos Rozsa Society Website |url=http://www.miklosrozsa.info/mrs/works/aboutPianoConcerto.html |year=2017 |access-date=13a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324124603/http://www.miklosrozsa.info/mrs/works/aboutPianoConcerto.html |archive-date=24a de marto 2016 |url-status=live}}</ref> ''[[Notorious (filmo de 1946)|Notorious]]'' (1946) sekvis al ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]''. Hitchcock diris al François Truffaut, ke Selznick estis vendinta lin, Ingrid Bergman, Cary Grant, kaj la scenaron de [[Ben Hecht]], al RKO Radio Pictures kiel tuto por 500,000 dolaroj (ekvivalento al $6,555,461 en 2019) pro la trokosto de la filmo de Selznick nome ''[[Duel in the Sun (filmo)|Duel in the Sun]]'' (1946). En ''Notorious'' stelulas Bergman kaj Grant, ambaŭ oftuloj de Hitchcock, kaj prezentas intrigon pri Naziistoj, [[uranio]] kaj Sudameriko. Lia antaŭscia uzado de uranio kiel intrigero kondukis al la fakto ke li estis por mallonge metita sub kontrolo de la [[Federal Bureau of Investigation|FBI]]. Laŭ McGilligan, en aŭ ĉirkaŭ marto 1945 Hitchcock kaj [[Ben Hecht]] konsultis kun [[Robert Andrews Millikan|Robert Millikan]] de la [[California Institute of Technology]] pri la disvolvigo de la uranibombo. Selznick plendis, ke la afero estis "sciencfikcio", nur por eviti la rilaton kun la novaĵoj pri la du atombomboj de [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝima kaj Nagasaki]] en Japanio en aŭgusto 1945.{{sfn|McGilligan|2003|pp=370–371}} ==== Transatlantic Pictures ==== [[Dosiero:Ropetrailer2.jpg|eta|Tipa sceno el ''[[Rope (filmo)|Rope]]'' (1948) kun [[James Stewart]] dorse al la kamerao|alt=A typical scene from ''[[Rope (film)|Rope]]'' showing [[James Stewart]]]] Hitchcock formis sendependa produktora kompanio, nome "Transatlantic Pictures", kun sia amiko Sidney Bernstein. Li faris du filmojn kun Transatlantic, unu el kiuj estis lia unua kolorfilmo. Per ''[[Rope]]'' (1948), Hitchcock eksperimentis per intrigego en limigita medio, kion li jam estis farinta antaŭe per ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). La filmo ŝajnas esti filmita en unusola faro, sed ĝi estis fakte filmita en 10 faroj game el po 4-1⁄2 ĝis po 10 minutoj; 10-minuta longo de la filmo estis la plej ke tiamaj filmokamerao povis fari. Kelkaj transiroj inter filmeroj estis kaŝitaj metante malhelan objekton kiu kaŝu la tutan ekranon por momento. Hitchcock uzis tiujn ilojn por kaŝi la tranĉon, kaj komencis la venontan filmeron per la kamerao en la sama loko. La filmo prezentas [[James Stewart]] en la ĉefa rolo, kaj estis la unua el kvar filmoj kiujn Stewart faris kun Hitchcock. Ĝi estis inspirita de la kazo Leopold kaj Loeb de la 1920-aj jaroj. La filmo ne estis bone ricevita.{{sfn|Evans|2017}} ''[[Under Capricorn]]'' (1949), kun agado okazanta en la 19-a jarcento en Aŭstralio, uzas ankaŭ la mallongvivan teknikon de longaj filmeroj, sed je pli limigita etendo. Li denove uzis Technicolor en tiu produktoraĵo, poste revenis al blank-nigraj filmoj por kelkaj jaroj. Transatlantic Pictures iĝis neaktiva post tiuj du sensukcesaj filmoj.<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990">{{harvnb|Rebello|1990|loc=}}</ref> Hitchcock filmis ''[[Stage Fright (filmo de 1950)|Stage Fright]]'' (1950) en la studioj Elstree, Anglio, kie li estis laborinta dum sia kontrakto kun "British International Pictures" multajn jarojn antaŭe.<ref>{{harvnb|Warren|2001|pp=62, 72}}</ref> Li kunigis unu el la plej popularaj steluloj de [[Warner Bros.]] nome [[Jane Wyman]], kun la elmigrinta germana aktorino [[Marlene Dietrich]] kaj uzis kelkajn elstarajn britajn aktorojn, kiel [[Michael Wilding]], [[Richard Todd]] kaj Alastair Sim.<ref>{{harvnb|Harris|Lasky|2002|p=150}}</ref> Tiu estis la unua propra produktoraĵo de Hitchcock por Warner Bros., kiu estis distribuinta ''Rope'' kaj ''Under Capricorn'', ĉar "Transatlantic Pictures" estis suferanta financajn malfacilaĵojn.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 429, 774–775}}</ref> Lia filmo ''[[Strangers on a Train]]'' (1951) estis bazita sur la samnoma romano de [[Patricia Highsmith]]. Hitchcock kombinis multajn elementojn el siaj antaŭaj filmoj. Li alproksimiĝis al [[Dashiell Hammett]] por verki la dialogon, sed [[Raymond Chandler]] intervenis kaj okazis malkonsentoj kun la reĝisoro. En la filmo, renkontiĝas hazarde du homoj, el kiuj unu spekulacias pri senerara murdometodo; li sugestas, ke du personoj, kiuj deziras mortigi iun, povas ĉiu plenumi la murdon deziritan de la alia. La rolo de [[Farley Granger]] estis la senkulpa viktimo de la skemo, dum [[Robert Walker]], konita pro roloj de najbaroj, ludis la maliculon.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|pp=320, 322}}</ref> ''[[I Confess (filmo)|I Confess]]'' (1953) havas agadon okazante en [[Kebekurbo|Kebeko]] kun [[Montgomery Clift]] kiel katolika pastro.<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |title=Notes: ''I Confess'' (1953) |publisher=TCM |accessdate=15a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122032808/http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |archive-date=22a de novembro 2018 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181122032808/http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |arkivdato=2018-11-22 }}</ref> === Pintaj jaroj: 1954–1964 === ==== ''Dial M for Murder'' kaj ''Rear Window'' ==== [[Dosiero:Rearwindow trailer 2.jpg|eta|maldekstra|alt= Still image from the film Read Window featuring Stewart and Kelly|[[James Stewart]] kaj [[Grace Kelly]] en ''[[Rear Window]]'' (1954)]] ''I Confess'' estis sekvita de tri tutkoloraj filmoj en kiuj stelulis [[Grace Kelly]]: nome ''[[Dial M for Murder]]'' (1954), ''[[Rear Window]]'' (1954), kaj ''[[To Catch a Thief]]'' (1955). En ''Dial M for Murder'', [[Ray Milland]] ludas la maliculon kiu klopodas murdi sian perfidintan edzinon (Kelly) por havi ŝian monon. Ŝi murdas la dungitan murdiston pro mem-defendo, kaj tial Milland manipulas la pruvon por montri ŝin kiel murdiston. Ŝia amanto, Mark Halliday (Robert Cummings), kaj la policinspektisto Hubbard (John Williams) savas ŝin el ekzekuto.<ref name="Leitch 2002. p. 78-80">{{harvnb|Leitch|2002|p=78}}</ref> Hitchcock eksperimentis per [[tri dimensioj|tridimensia]] kinarto por ''Dial M''.<ref>{{cite news |last1=French |first1=Philip |title=Dial M for Murder 3D – review |url=https://www.theguardian.com/film/2013/jul/28/dial-m-for-murder-3d-review |work=The Observer |date=28a de julio 2013|access-date=30a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722232944/https://www.theguardian.com/film/2013/jul/28/dial-m-for-murder-3d-review|archive-date=22a de julio 2016|url-status=live}}</ref> Hitchcock transiris al [[Paramount Pictures]] kaj filmis ''[[Rear Window]]'' (1954), en kiu stelulis James Stewart kaj Kelly denove, same kiel [[Thelma Ritter]] kaj [[Raymond Burr]]. La rolulo de Stewart estas fotisto (bazita sur [[Robert Capa]]) kiu devas portempe uzi rulseĝon. Pro enuo, li ekobservis siajn najbarojn trans la korto, poste konvinkiĝis, ke unu el ili (Raymond Burr) estis murderinta sian edzinon. Stewart finfine sukcesas konvinki sian polican kolegon (Wendell Corey) kaj sian fianĉinon (Kelly). Same kiel en ''Lifeboat'' kaj ''Rope'', la ĉefaj roluloj estas priskribitaj en limigitaj medioj, en tiu okazo la studiapartamento de Stewart. Hitchcock uzas detalajn bildojn de la vizaĝo de Stewart por montri la reagojn de lia rolulo, "el komika ''voyeurism'' (rigardemo) direktita al siaj najbaroj al sia neeltenebla teroro rigardante Kelly kaj Burr en la apartamento de la maliculo".<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=269}}</ref> ==== ''Alfred Hitchcock Presents'' ==== [[Dosiero:Alfred Hitchcock and family circa 1955.JPG|eta|Pat Hitchcock kun siaj filino Terry kaj edzo Joseph O'Connell, [[Alma Reville]], Mary Alma O'Connell, Alfred Hitchcock ''(laŭhorloĝe el supra maldekstro)'', ĉirkaŭ 1955–1956.]] El 1955 ĝis 1965, Hitchcock estis gastiganto de la televidserio ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''.<ref name="Alfred Hitchcock Presents">{{cite web |title=Alfred Hitchcock Presents |publisher=TV.COM |url=http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |archivedate=25a de januaro 2008 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |arkivdato=2008-01-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |date=2008-01-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |arkivdato=2008-01-25 }}</ref> Per sia amuza elturnemo, nigra humoro kaj ikona figuro, la serio famigis Hitchcock. La titol-sekvenco de la programo montris minimuman karikaturo de lia profilo (li mem desegnis ĝin; ĝi estis komponita de nur naŭ desegnomovoj), kion poste plenigis lia reala silueto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=TV in the USA: A History of Icons, Idols, and Ideas|familia nomo=LoBrutto|persona nomo=Vincent|jaro=2018|eldoninto=Greenwood Publishing Group|ISBN=978-1-4408-2972-7|paĝo=6}}</ref> La seria muziktemo estis ''Funeral March of a Marionette'' de la franca komponisto [[Charles Gounod]] (1818–1893).<ref>{{cite web |title=Alfred Hitchcock (suspense anthology) |publisher=Media Management Group |url=http://www.classicthemes.com/50sTVThemes/themePages/alfredHitchcock.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221144330/http://www.classicthemes.com/50sTVThemes/themePages/alfredHitchcock.html |archivedate=21a de februaro 2008|url-status=dead |accessdate=7a de novembro 2008}}</ref> Liaj enkondukoj ĉiam inkludis ian specon de ironia humoro, kiel la priskribo de ĵusa mult-persona ekzekutado per unusola [[elektra seĝo]], dum du estas montrataj per signalo "Du seĝoj — ne atendu!" Li reĝisoris 18 epizodojn de la serio, kiu estis elsendita el 1955 ĝis 1965. Ĝi iĝis ''[[The Alfred Hitchcock Hour]]'' en 1962, kaj NBC elsendis la finan epizodon la 10an de majo 1965. En la 1980-aj jaroj, nova versio de ''Alfred Hitchcock Presents'' estis produktita por televido, kiu faris uzadon de la originaj enkondukoj en kolorigita formo.<ref name="Alfred Hitchcock Presents"/> ==== El ''To Catch a Thief'' ĝis ''Vertigo'' ==== En 1955 Hitchcock iĝis usona civitano.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p= 512}}</ref> Tiun saman jaron, estis publikigita lia tria filmo kun Grace Kelly nome ''[[To Catch a Thief]]'' (Kaptu ŝteliston); la agado okazas en la Franca ''Riviera'', kaj la filmo parigis Kelly kun Cary Grant. Grant ludas la rolon de retiriĝinta ŝtelisto John Robie, kiu iĝas la ĉefa suspektito pro lavango de ŝtelado en Riviera. Intrigema usona heredantino ludita de Kelly supozas lian veran identecon kaj klopodas allogi lin. "Spite la evidentan aĝ-diferencon inter Grant kaj Kelly kaj malpezan intrigon, la ingenian scenaron (kun duobla kompreno) kaj la bon-natura aktorado atingis ekonomian sukceson."<ref name="Leitch 2002. p. 366">{{harvnb|Leitch|2002|p=366}}</ref> Ĝi estis la lasta filmo de Hitchcock kun Kelly. Ŝi edziniĝis al la [[Rainier la 3-a (Monako)|Princo Rainiero]] de Monako en 1956, kaj tiel finis ŝia kinkariero. Hitchcock tiam refaris sian propran [[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1934)|filmon de 1934]] ''The Man Who Knew Too Much'' [[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1956)|en 1956]]. Tiam, en la filmo stelulis James Stewart kaj [[Doris Day]], kiu kantis la temkanton "Que Sera, Sera" [keseRA seRA], kiu ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Originala Kanto kaj iĝis granda sukceso por ŝi. Ili ludas paron kies filo estas kidnapita por eviti, ke ili siavice evitu murdon. Kiel en la filmo de 1934, la pinta momento okazas en la [[Royal Albert Hall]], Londono.<ref>{{harvnb|Brown|1994|p=75}}</ref> ''[[The Wrong Man]]'' (1957), nome fina filmo de Hitchcock por Warner Bros., estas malaltnivela blank-nigra produktorado bazita sur real-viva okazo de miskomprenita identeco kiu aperis en la gazeto ''Life'' en 1953. Tiu estis la nura filmo de Hitchcock en kiu stelulis [[Henry Fonda]], ludante rolon de muzikisto de la Stork Club misrekonita kiel ŝtelisto de likvorvendejo, kiu estis arestita kaj procezita je ŝtelado dum lia edzino ([[Vera Miles]]) emocie forfalas. Hitchcock diris al Truffaut ke lia dumviva timego al la polico allogis lin al la temo kaj tio videblas en multaj scenoj.<ref name="Leitch 2002. p. 377">{{harvnb|Leitch|2002|p=377}}</ref> [[Dosiero:Vertigo 1958 trailer Kim Novak at Golden Gate Bridge Fort Point.jpg|eta|maldekstre|[[Kim Novak]] ĉe la [[Golden Gate Bridge|Ponto Ora Pordo]] en ''[[Vertigo (filmo)|Vertigo]]'' (1958). Sondenketo de 2012 fare de la [[British Film Institute]] rangigis ''Vertigo'' kiel la plej granda filmo iam farita.<ref name=Christie2012>{{cite news |last=Christie |first=Ian |title=The 50 Greatest Films of All Time |url=http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |work=Sight & Sound |date=Septembro 2012 |accessdate=29a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301135739/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time|archive-date=1a de marto 2017|url-status=live}}; vidu ankaŭ {{cite news |title=Critics' top 100 |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |publisher=British Film Institute |year=2012|access-date=29a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics|archive-date=7a de februaro 2016|url-status=live}}</ref>]] En la venonta filmo de Hitchcock, nome ''[[Vertigo (filmo)|Vertigo]]'' (1958) denove stelulis James Stewart, tiam kun [[Kim Novak]] kaj [[Barbara Bel Geddes]]. Li estis dezirinta Vera Miles por ludi la protagoniston, sed ŝi estis graveda. Li diris al [[Oriana Fallaci]]: "Mi estis proponante al ŝi grandan rolon, la oportunon iĝi bela sofistika blondulino, nome reala aktorino. Ni estus elspezante amason da dolaroj en tio, kaj ŝi havis la malbonan guston gravediĝi. Mi malamas gravedajn virinojn, ĉar poste ili havas filojn."{{sfn|Fallaci|1963}} En la filmo, James Stewart ludas la rolon de Scottie, iama policesploristo kiu suferas pro [[akrofobio]], kiu disvolvigas obsedon al virino kiun li dungis kiel helpanto (Kim Novak). La obsedo de Scottie kondukas al tragedio, kaj tiam Hitchcock ne elektis feliĉan finon. Kelkaj kritikistoj, kiel Donald Spoto kaj [[Roger Ebert]], interkonsentas, ke ''Vertigo'' estas la plej persona kaj promesplena filmo, kiu temas pri [[Pigmaliono|pigmalionecaj]] obsedoj de homo kiu "kreas" virinon en tiu kiun li deziras. ''Vertigo'' esploras pli klare kaj je pli granda etendo lian intereson en la rilato inter sekso kaj morto pli ol en ajna alia verko en lia filmaro.<ref>{{harvnb|Kehr|2011|p=259}}</ref> ''Vertigo'' enhavas kameraan teknikon disvolvigitan de Irmin Roberts, ofte referencata kiel Vertigo-tekniko, kiu estis kopiita multajn fojojn fare de filmistoj. La filmo premieris en la [[Donostia Internacia Filmfestivalo]], en kiu Hitchcock ricevis Arĝentan Konkon.<ref>{{cite web |title=Donostia Zinemaldia Festival de San Sebastian International Film Festival |url=http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |accessdate=23a de aŭgusto 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |archivedate=6a de marto 2008 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |arkivdato=2008-03-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |date=2008-03-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |arkivdato=2008-03-06 }}</ref> ''Vertigo'' estas konsiderata klasikaĵo, sed ĝi havis kelkajn negativajn recenzojn kaj ne grandan vendon de enirbiletoj tiam, kaj ĝi estis la lasta kunlaborado inter Stewart kaj Hitchcock.<ref name="Leitch 2002. p. 376-77">{{harvnb|Leitch|2002|p=376}}</ref> En la sondenketo de 2002 de ''[[Sight & Sound]]'', ĝi estis rangigita ĝuste malantaŭ ''[[Citizen Kane]]'' (1941); dek jarojn poste, en la sama gazeto, kritikistoj elektis ĝin kiel la plej bonkvalita filmo iam farita.<ref name=Christie2012/> ==== ''North by Northwest'' kaj ''Psycho'' ==== Hitchcock sekvigis ''Vertigo'' per tri pliaj sukcesaj filmoj, kiuj estas agnoskita kiel liaj plej bonkvalitaj: ''[[North by Northwest]]'' (1959), ''[[Psycho (filmo de 1960)|Psycho]]'' (1960) kaj ''[[The Birds (filmo)|The Birds]]'' (1963). En ''North by Northwest'', Cary Grant portretas Roger Thornhill, estro de reklamkompanio de Madison Avenue kiu estas misrekonita kiel registara sekreta agento. Li estas arde persekutata tra Usono fare de malamikaj agentoj, kiel (ŝajne) Eve Kendall ([[Eva Marie Saint]]). Thornhill dekomence kredas, ke Kendall estas helpante lin, poste ke ŝi estas malamika agento; li finfine eksciis, ke ŝi laboras sekrete por la CIA. Dum siaj premieraj du semajnoj en Radio City Music Hall, la filmo enspezis 404,056 dolarojn (ekvivalente al 3,543,793 dolaroj de 2019), markante rekordon en la biletvendado de tiu kinejo en eksterferiaj tagoj.<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |title=Box Office: For the Books |date=31a de aŭgusto 1959 |work=[[Time (gazeto)|Time]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |date=2012-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |arkivdato=2012-05-30 }}</ref> La gazeto ''[[Time (gazeto)|Time]]'' nomis la filmon "smoothly troweled and thoroughly entertaining" (milde konstruita kaj tute distriga).<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |title=Cinema: The New Pictures |date=17a de aŭgusto 1959 |work=[[Time (gazeto)|Time]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |date=2012-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Cite news |title=Hitchcock Takes Suspenseful Cook's Tour: ''North by Northwest'' Opens at Music Hall |url=https://movies.nytimes.com/movie/review?res=9404E7D91631EE3BBC4F53DFBE668382649EDE |date=7a de aŭgusto 1959 |work=The New York Times |first=A.H. |last=Weiler |access-date=21a de aŭgusto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929123524/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9404E7D91631EE3BBC4F53DFBE668382649EDE |archive-date=29a de septembro 2013 |url-status=live }}</ref> [[Dosiero:Leytonstone tube station - Hitchcock Gallery- Psycho (1960) (geograph 4081885).jpg|eta|altdekstre|alt= Mosaic image from the film Psycho at Leytonstone tube station|Mozaiko pri ''Psycho'' en Hitchcock Gallery de metrohaltejo Leytonstone.]] ''[[Psycho (filmo de 1960)|Psycho]]'' (1960) estas plej verŝajne la plej bone konata filmo de Hitchcock.<ref name="Leitch 2002. p. 260">{{harvnb|Leitch|2002|p=260}}</ref> Bazita sur la romano de [[Robert Bloch]] samnome ''Psycho'' (1959), kiu estis inspirita de la kazo de Ed Gein,<ref>{{harvnb|Rebello|1990|pp=7–14}}</ref> la filmo estis produktita per limigita buĝeto de 800,000 dolaroj (ekvivalente al 6,913,836 dolaroj de 2019) kaj filmita en blank-nigra en malmultekosta studio kun aktoraroj el ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=261}}</ref> La senprecedenca violento de la sceno en la duŝejo, de la frua morto de la heroino, kaj la murdoj de senkulpuloj fare de freneza murdisto iĝis la markiloj de nova horor-filma ĝenro.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=262}}</ref> Al la publiko plaĉis la filmo, kaj oni devis fari vicegojn ekster la kinejoj kaj oni devis atendi por la venonta seanco. Ĝi rompis la rekordojn de biletvendado en Britio, Francio, Sudameriko, Usono kaj Kanado kaj estis pli modera sukceso en Aŭstralio dum mallonga periodo.<ref name="Leigh 1995">{{harvnb|Leigh|Nickens|1995|loc=}}</ref> La filmo estis la plej enspeziga el la kariero de Hitchcock; li persone enspezis pli ol 15 milionoj da dolaroj (ekvivalente al 129.63 milionoj da dolaroj en 2019). Li sekve interŝanĝis siajn rajtojn de ''Psycho'' kaj de sia TV antologio kontraŭ 150,000 [[akcio]]j de [[MCA Inc.|MCA]], kio faris lin la tria plej granda kunposedanto kaj sia propra estro en Universal, en teorio almenaŭ, kvankam tio ne haltigis ilin el interferadi lin.<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990"/> Post la unua filmo, ''Psycho'' iĝis usona serio de horor-filmo: ''Psycho II'', ''Psycho III'', ''Bates Motel'', ''Psycho IV: The Beginning'', kaj tutkolora [[Psycho (filmo de 1998)|refilmo en 1998]] de la originalo.{{sfn|Verevis|2006|p=22}} ==== Intervjuo fare de Truffaut ==== La 13an de aŭgusto 1962, nome la 63a naskiĝtago de Hitchcock, la franca reĝisoro [[François Truffaut]] komencis 50-horan intervjuon de Hitchcock, filmita dum ok tagoj en Universal Studios, dum kiuj Hitchcock akceptis respondi 500 demandojn. Necesis kvar jaroj por transskribi la sonbendojn kaj organizi la bildojn; ĝi estis publikigita kiel libro en 1967, kiun Truffaut kromnomis "Hitchbook" (vortoludo kun la vortoj ''Hitchcock'' kaj ''book'' (libro)). La sonbendoj estis uzitaj kiel la bazo de dokumenta filmo en 2015.{{sfn|Truffaut|1983|p=12}}<ref>{{cite news |last1=Jeffries |first1=Stuart |title='Actors are cattle': when Hitchcock met Truffaut |url=https://www.theguardian.com/film/2015/may/12/when-hitchcock-met-truffaut-hitchcock-truffaut-documentary-cannes |work=The Guardian |date=12a de majo 2015|access-date=16a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117131315/https://www.theguardian.com/film/2015/may/12/when-hitchcock-met-truffaut-hitchcock-truffaut-documentary-cannes|archive-date=17a de januaro 2018|url-status=live}}</ref> Truffaut planis la intervjuon ĉar estis klare al li ke Hitchcock ne estis simple la amas-merkata distristo kiun la usona amaskomunikilaro faris el li. Estis evidenta el liaj filmoj, Truffaut verkis, ke Hitchcock estis "haviginta pli da sciaro al la potencialo de sia arto ol ajna el siaj kolegoj". Li komparis la intervjuon al la konsulto de "Edipo' al la oraklo".{{sfn|Truffaut|1983|pp=11–12}} ==== ''The Birds'' ==== [[Dosiero:The Birds trailer (1963).webm|eta|maldekstra|Film-anonco por ''[[The Birds]]'' (1963), en kiu Hitchcock disputas la bonfaron de la homaro al "niaj plumhavaj amikoj".]] La kinfakulo Peter William Evans verkis ke ''[[The Birds]]'' (1963) kaj ''[[Marnie]]'' (1964) estas konsiderataj kiel "nedisputataj majstroverkoj".{{sfn|Evans|2017}} Hitchcock estis intencita filmi ''Marnie'' unue, kaj en marto 1962 oni anoncis, ke [[Grace Kelly]], Princino Grace de Monako ekde 1956, eliros el la retiro por steluli en ĝi.<ref>{{cite news |last1=Alden |first1=Robert |title=Princess Grace Will Star in Hitchcock Movie |url=https://www.nytimes.com/1962/03/20/archives/princess-grace-will-star-in-hitchcock-movie-she-accepts-her-first.html |work=The New York Times |date=20a de marto 1962|access-date=11a de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612213711/https://www.nytimes.com/1962/03/20/archives/princess-grace-will-star-in-hitchcock-movie-she-accepts-her-first.html|archive-date=12a de junio 2018|url-status=live}}</ref> Kiam Kelly petis al Hitchcock prokrasti ''Marnie'' ĝis 1963 aŭ 1964, li rekrutis Ed McBain alinome Evan Hunter, aŭtoro de ''The Blackboard Jungle'' (1954), por disvolvigi scenaron bazita sur novelo de [[Daphne du Maurier]] nome "The Birds" (La birdoj, 1952), kiun Hitchcock estis republikigita en sia ''My Favorites in Suspense'' (1959). Li dungis [[Tippi Hedren]] por ke ŝi ludu la ĉefrolon.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp=611–613}}; {{harvnb|MacDonald|2012|p=36}}</ref> Ĝi estis ŝia unua rolo; ŝi estis manekeno en Novjorko kiam Hitchcock vidis ŝin, en oktobro 1961, en NBC televidreklamaĵo por Sego (diettrinkaĵo):{{sfn|Moral|2013|p=15}} "Mi dungis ŝin ĉar ŝi estas klasika belaĵo. Filmoj jam ne havas ilin plue. Grace Kelly estis la lasta." Li insistis, sen klarigo, ke ŝia unua nomo estu skribita inter citiloj: 'Tippi'.<ref>Thomas McDonald (''The New York Times'', 1a de aprilo 1962): "Starring in the film are Rod Taylor, Suzanne Pleshette, Jessica Tandy and 'Tippi' Hedren. Hitchcock signed Miss Hedren, a New York model, to a contract after having seen her in a television commercial. He insisted that she enclose her first name in single quotation marks, but would not explain why." {{cite news |last1=McDonald |first1=Thomas |title=Watching 'Birds': Happy Hitchcock Films Terror-Ridden Tale |url=http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html |work=The New York Times |date=1a de aprilo 1962|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204193415/http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html|archive-date=4a de decembro 2013|url-status=live}}</ref><ref name=McDonald1April1962>{{cite news |last1=McDonald |first1=Thomas |title=Watching 'Birds': Happy Hitchcock Films Terror-Ridden Tale |url=http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html |work=The New York Times |date=1a de aprilo 1962|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204193415/http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html|archive-date=4a de decembro 2013|url-status=live}}</ref>{{sfn|Spoto|2008|p=245}} En ''The Birds'', Melanie Daniels, juna altklasulino, renkontiĝas kun advokato Mitch Brenner ([[Rod Taylor]]) en birdovendejo; [[Jessica Tandy]] ludas la rolon de lia posedema patrino. Hedren vizitas lin en Bodega Bay, [[Kalifornio]] (kie ''The Birds'' estis fakte filmita)<ref name=McDonald1April1962/> portanta paron de [[ambirdoj]] kiel donaco. Subite tajdoj da birdoj ekariĝas, rigardas, kaj atakas. La demando: "Kion la birdoj volas?" estas lasita senresponda.{{sfn|Rothman|2014|p=203}} Hitchcock faris la filmon per ekipaĵo el la Revue Studio, kiu faris ''Alfred Hitchcock Presents''. Li diris, ke temas pri lia plej teknike defia filmo, uzante kombinon de trejnitaj kaj mekanikaj birdoj antaŭ fono de naturaj birdoj. Ĉiu filmero estis skizita de antaŭe.<ref name=McDonald1April1962/> Televida filmo de [[HBO]]/[[BBC]], nome ''The Girl'' (2012), montris la spertojn de Hedren dum la filmado; ŝi diris, ke Hitchcock estis obseda pri ŝi kaj sekse persekutis ŝin. Laŭ informoj li izoligis ŝin el la cetero de la ekipo, sekvis ŝin, susuris al ŝi maldecaĵojn kaj analizis ŝian manskribmanieron, kaj havis platformon konstruitan el sia privata oficejo rekte al ŝia vehiklo.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|pp=451–452, 455–457, 467–468, 472–473}}; {{harvnb|Spoto|2008|pp=250–251, 264}}</ref><ref name=Goldman5October2012>{{cite news |last=Goldman |first=Andrew |title=The Revenge of Alfred Hitchcock's Muse |url=https://www.nytimes.com/2012/10/07/magazine/the-revenge-of-tippi-hedren-alfred-hitchcocks-muse.html |newspaper=The New York Times |date=5a de oktobro 2012|access-date=5a de februaro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623181500/http://www.nytimes.com/2012/10/07/magazine/the-revenge-of-tippi-hedren-alfred-hitchcocks-muse.html|archive-date=23a de junio 2017|url-status=live}}</ref> Diane Baker, ŝia kunstelulino en ''Marnie'', diris: "Nenio povus esti pli horora por mi ol alveni al tiu filmejo kaj vidi ŝin estanta traktita tiel kiel ŝi estis."{{sfn|Spoto|2008|p=265}} Filmante la atakan scenon en la atiko — kio postulis unu semajnon — ŝi estis metita en kaĝoĉambro dum du homoj uzante ĝiskubutajn protektajn gantojn lanĉis al ŝi vivajn birdojn. Ĉirkaŭ la fino de la semajno, por eviti, ke la birdoj forflugu el ŝi tro frue, unu gambo el ĉiu birdo estis ligita per nilona fadeno al elastaj bendoj kudritaj ene de ŝiaj vestoj. Ŝi elrompiĝis kiam birdo vundis ŝin ĉe ŝia okulo, kaj la filmado estis haltigita pro doktoraj ordonoj.{{sfn|Spoto|1999|pp=457–459}} ==== ''Marnie'' ==== [[Dosiero:Marnie (1964) trailer.webm|eta|Film-anonco por ''[[Marnie]]'' (1964)]] En junio 1962, Grace Kelly anoncis, ke ŝi estis decidinta ne aperi en ''[[Marnie]]'' (1964). Hedren estis subskribinta ekskluzivan sepjaran, kontrakton por ĉiusemajnaj 500 dolaroj kun Hitchcock en oktobro 1961,<ref>{{harvnb|Taylor|1996|p=270}}; {{Harvnb|Moral|2013|p=16}}</ref> kaj li decidis aktorigi ŝin en la ĉefa rolo opozicie al [[Sean Connery]]. En 2016, priskribante la ludadon de Hedren kiel "unu el la plej grandaj en la kinhistorio", Richard Brody nomis la filmon "historio de seksa violento" okazigita al la rolulo ludita de Hedren: "La filmo estas, se diri simple, malsana, kaj tio ĉar Hitchcock estis malsana. Li suferis sian tutan vivon pro furia seksa deziro, suferis pro la manko de ties kontentigo, suferis pro la malkapablo transformi fantazion en realon, kaj poste sekvis per tio farante ĝin virtuale, pere de sia arto."<ref name=Brody17Aug2016>{{cite news |last1=Brody |first1=Richard|author-link=Richard Brody |title="Marnie" Is the Cure for Hitchcock Mania |url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/marnie-is-the-cure-for-hitchcock-mania |work=The New Yorker |date=17a de aŭgusto 2016|access-date=2a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072926/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/marnie-is-the-cure-for-hitchcock-mania|archive-date=[[3-a de januaro]] [[2018]]|url-status=live}} {{Cite news |last1=Brody |first1=Richard|author-link=Richard Brody |title=Tippi Hedren's Silence |url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/tippi-hedrens-silence |work=The New Yorker |year=2012|access-date=5a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105180346/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/tippi-hedrens-silence|archive-date=5a de januaro 2018|url-status=live}}</ref> Kinrecenzo de 1964 en ''New York Times'' nomis tiun filmon de Hitchcock "la plej seniluziiga filmo en jaroj", citante la mankon de sperteco de Hedren kaj de Connery, amatoran scenaron kaj "glaringly fake cardboard backdrops" (evidente falsaj poŝtkartaj fonoj).<ref>{{cite news |last1=Archer |first1=Eugene |title=Hitchcock's 'Marnie,' With Tippi Hedren and Sean Connery |url=http://partners.nytimes.com/library/film/072364hitch-marnie-review.html |work=The New York Times |date=23a de julio 1964|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511180850/http://partners.nytimes.com/library/film/072364hitch-marnie-review.html|archive-date=11a de majo 2017|url-status=live}}</ref> En la filmo, Marnie Edgar (Hedren) ŝtelas 10,000 dolarojn (ekvivalente al 82,436 dolaroj de 2019) el sia dungisto kaj eskapas. Ŝi kandidatiĝas por laborposteno en la kompanio de Mark Rutland (Connery) en Filadelfio kaj ŝtelas ankaŭ el tie. Pli frue ŝi aperis suferanta panikatakon dum [[ŝtormo]] kaj timante la [[ruĝa]]n koloron. Mark sekvas ŝin kaj ĉantaĝas por ke ŝi edziniĝu al li. Ŝi klarigas, ke ŝi ne volas esti tuŝita, sed dum la "mielmonato", Mark perfortas ŝin. Marnie kaj Mark malkovras, ke la patrino de Marnie estis estinta ĉiesulino kiam Marnie estis infano, kaj ke, kiam la patrino estis luktinta kontraŭ kliento dum ŝtormo — la patrino kredis, ke la kliento estis klopodinta molesti Marnie — Marnie estis mortiginta la klienton por savi sian patrinon. Kuracita el siaj timoj kiam ŝi memoris tion kio okazis, ŝi decidas resti kun Mark.<ref name=Brody17Aug2016/><ref name=Cleaver13Aug2012>{{cite news |last1=Cleaver |first1=Emily |title=My favourite Hitchcock: Marnie |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/aug/13/my-favourite-hitchcock-marnie |work=The Guardian |date=13a de aŭgusto 2012|access-date=27a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122740/https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/aug/13/my-favourite-hitchcock-marnie|archive-date=27a de decembro 2017|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Pat Nixon Alfred Hitchcock 1411-15A.jpg|eta|La Hitchcock-oj kun Unua Damo [[Pat Nixon]] kaj ŝia unua filino Julie Nixon Eisenhower en 1969.]] Hitchcock diris al Robert Burks, kinfotisto, ke la kamerao devis esti metita tiom proksime eble al Hedren kiam li filmu ŝian vizaĝon.{{sfn|Spoto|1999|p=471}} Evan Hunter, la scenaristo de ''The Birds'' kiu estis verkinta ankaŭ ''Marnie'', klarigis al Hitchcock, ke se Mark estas amanta Marnie, li devus konsoli ŝin, ne perforti ŝin. Hitchcock ŝajne respondis: "Evan, kiam li trudu tion en ŝin, mi volas tiun kameraon rekten al ŝia vizaĝo!"<ref>{{harvnb|Moral|2013|p=[https://books.google.com/books?id=2WFCQednbTMC&pg=PA37 37]}}, citante Evan Hunter (1997). ''Me and Hitch''.</ref> Kiam Hunter liveris du versiojn de la scenaro, el kiuj unu sen la perforta sceno, Hitchcock anstataŭis lin per Jay Presson Allen.{{sfn|Moral|2013|pp=38–39}} === Lastaj jaroj: 1966–1980 === ==== Finaj filmoj ==== Malboniĝinta sanstato malpliigis la produktadon de Hitchcock dum la lastaj du jardekoj de lia vivo. Biografiisto Stephen Rebello asertis, ke Universal "trudis" du filmojn al li, nome ''[[Torn Curtain]]'' (1966) kaj ''[[Topaz]]'' (1969).<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990"/> Ambaŭ estis spionaj streĉfilmoj kun temoj rilataj al la [[Malvarma Milito]]. ''Torn Curtain'' (Rompita kurteno), kun [[Paul Newman]] kaj [[Julie Andrews]], akcelis la tristan finon de la 12-jara kunlaborado inter Hitchcock kaj la komponisto Bernard Herrmann.<ref>{{harvnb|Smith|2002|pp=272–274}}; {{cite news |last=Stephens |first=Andrew |title=The sound of Hitchcock: How Bernard Herrmann's music brought his films to life |url=http://www.smh.com.au/entertainment/the-sound-of-hitchcock-how-bernard-herrmanns-music-brought-his-films-to-life-20160104-glys29.html |work=The Sydney Morning Herald |date=9a de januaro 2016|access-date=20a de decembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319215055/http://www.smh.com.au/entertainment/the-sound-of-hitchcock-how-bernard-herrmanns-music-brought-his-films-to-life-20160104-glys29.html|archive-date=19a de marto 2017|url-status=live}}</ref> Hitchcock malkontentis pro la muziko de Herrmann kaj anstataŭis lin per John Addison, Jay Livingston kaj Ray Evans.{{sfn|Smith|2002|pp=273–274}} ''[[Topaz]]'' (1967), bazita sur romano de [[Leon Uris]], havas agadon parte okazanta en Kubo. Ambaŭ filmoj ricevis miksajn recenzojn.<ref>{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/topaz/ |title=Topaz |website=Rotten Tomatoes |accessdate=15a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129083946/https://www.rottentomatoes.com/m/topaz/|archive-date=29a de novembro 2017|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Alfred Hitchcock, San Francisco, Summer 1975.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|alt=Image of Hitchcock seated during the filming of Family Plot| Hitchcock labore por ''[[Family Plot]]'', San Francisco, somero de 1975.]] Hitchcock revenis al Britio por fari sian antaŭlastan filmon, nome ''[[Frenzy]]'' (1972), bazita sur la novelo ''Goodbye Piccadilly, Farewell Leicester Square'' (1966). Post du spion-filmoj, la intrigo markis revenon al la ĝenro de murdo-streĉfilmo. Richard Blaney (Jon Finch), nestabila kelnero kun historio de eksplodema kolero, iĝas la unua suspektito en la esplorado pri la murdoj "Necktie" (kolumoj), kiuj estas fakte fifaritaj de lia amiko Bob Rusk (Barry Foster). Tiam, Hitchcock faras la viktimon kaj la maliculon proksimuloj, anstataŭ malproksimuloj kiel en ''Strangers on a Train''.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|pp=114–115}}</ref> En ''Frenzy'', Hitchcock permesis nudecon por la unua fojo. Du scenoj montris nudajn virinojn, unu el kiu estis perfortita kaj strangolita;{{sfn|Evans|2017}} Spoto nomis tiun lastan "unu el la plej malakcepteblaj ekzemploj de detala murdo en la kinhistorio". Ambaŭ aktorinoj, nome Barbara Leigh-Hunt kaj Anna Massey, malakceptis fari la scenojn, kaj tiel oni devis uzi manekenojn anstataŭe.{{sfn|Spoto|1999|pp=513–514}} Biografiistoj notis, ke Hitchcock ĉiam puŝis la limojn de la kincenzuro, ofte frenezigante [[Joseph Breen]], la longdaŭra estro de la Holivuda [[Motion Picture Production Code]]. Multaj fojojn Hitchcock eniris en subtilajn nuancojn de maldecaĵoj malpermesitaj de la cenzuro ĝis la mezo de la 1960-aj jaroj. Tamen McGilligan verkis, ke Breen kaj aliaj ofte konstatis, ke Hitchcock estis trudante tiajn aferojn kaj estis fakte amuzitaj, same kiel alarmitaj pro la "inescapable inferences" de Hitchcock.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=249}}</ref> ''[[Family Plot]]'' (1976) estis la lasta filmo de Hitchcock. Ĝi rakontas la fuĝojn de "Madam" Blanche Tyler, ludita de Barbara Harris, fraŭdema spiritisto, kaj de ŝia taksiista amanto [[Bruce Dern]], kiuj vivtenas sin el siaj trompopovoj. Kvankam ''Family Plot'' estis bazita sur la novelo de Victor Canning nome ''The Rainbird Pattern'' (1972), la tono de la libro estas pli sinistra. Scenaristo Ernest Lehman dekomence verkis la filmon kun pli akra tono sed li estis devigita al pli hela, pli komika tono fare de Hitchcock. ==== Kavalireco kaj morto ==== Ĉirkaŭ la fino de sia vivo, Hitchcock estis laboranta por la scenaro de spion-streĉfilmo, ''The Short Night'' (La mallonga nokto), kunlabore kun James Costigan, Ernest Lehman kaj David Freeman. Spite dekomencan laboron, ĝi neniam estis filmita. La sanstato de Hitchcock estis malpliiĝinta kaj estis priokupita pro sia edzino, kiu estis suferanta koratakon. Tiu scenaro estis finfine publikigita en la libro de Freeman nome ''The Last Days of Alfred Hitchcock'' (1999).<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 731–734}}; {{harvnb|Freeman|1999}}</ref> Estante malakceptinta la [[Ordeno de la Brita Imperio|Ordenon de la Brita Imperio]] en 1962,<ref>{{cite news |title=Queen's honours: People who have turned them down named |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-16736495 |publisher=BBC News |date=5a de aŭgusto 2015|access-date=21a de julio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126094501/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16736495|archive-date=26a de novembro 2016|url-status=live}}</ref> Hitchcock estis nomumita por la ''[[Ordeno de la Brita Imperio|Knight Commander of the Most Excellent Order of the British Empire]]'' (KBE) en la Honoroj de Novjaro de [[1980]].<ref name=Todd30April1980>McCarthy, Todd (30a de aprilo 1980). [https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ "Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes at Bel-Air Home".] Variety. Arkivita el la originalo la 13an de decembro 2017. Alirita la 29an de aŭgusto 2020.</ref><ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/48041/supplement/6 "No. 48041".] [[The London Gazette]] (Supplement). 28a de decembro 1979. p. 6.</ref> Li estis tro malsano por veturi al Londono — li havis korpaŝadan mezurilon kaj estis ricevanta injektojn de kortizono por sia artrito — kaj tiel la 3an de januaro 1980 la brita konsulo prezentiĝis al li kun la dokumentoj en la Universal Studios. Demandita de ĵurnalisto post la ceremonio kial li estis atendigante la reĝinon tiom longe, Hitchcock humoris, "Mi supozas, ke estis afero de senzorgemo." Cary Grant, Janet Leigh, kaj aliaj partoprenis en posta tagmanĝo.<ref name="Spoto 1999 553">{{harvnb|Spoto|1999|p=553}}</ref><ref name=Ebert2Jan1980>{{cite web |first=Roger |last=Ebert|author-link=Roger Ebert |url=http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares |title=Hitchcock: he always did give us knightmares |work=Chicago Sun-Times |date=2a de januaro 1980|access-date=12a de decembro 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085259/http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares|archive-date=22a de decembro 2015|url-status=live}}</ref> Lia lasta publika apero okazis en la 16a de marto 1980, kiam li prezentis la ricevanton de la premio de la American Film Institute.<ref name="Spoto 1999 553"/> Li mortis pro renmalsano la venontan monaton, la 29an de aprilo, en sia domo de [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], Los Anĝeleso.<ref name="Variety obituary"/><ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p= 745}}</ref> Donald Spoto, unu el biografiistoj de Hitchcock, skribis, ke Hitchcock estis malakceptinta vidi pastron,<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1983/03/06/books/and-suddenly-evil-erupts.html |title=NY Times – 'And Suddenly Evil Erupts' biography review 1996 |access-date=16a de julio 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716081110/https://www.nytimes.com/1983/03/06/books/and-suddenly-evil-erupts.html |archive-date=16a de julio 2019 |url-status=live}}</ref> sed laŭ la jezuita pastro Mark Henninger, li kaj alia pastro, Tom Sullivan, okazigis meson en la hejmo de la kinartisto, kaj Sullivan aŭdis lian [[konfeso]]n.<ref>{{cite news |first=Mark |last=Henninger |work=The Wall Street Journal |title=Alfred Hitchcock's Surprise Ending |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323401904578159573738040636 |date=6a de decembro 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130207190149/http://online.wsj.com/article/SB10001424127887323401904578159573738040636.html |archivedate=7a de februaro 2013|url-status=live}}</ref> Hitchcock estis survivita de siaj edzino kaj filino. Lia funebro okazis en la katolika preĝejo de la Bona Paŝtisto en [[Beverly Hills]] la 30an de aprilo, post kio lia korpo estis kremaciita. Liaj restaĵoj estis disigitaj en la Pacifikan Oceanon la 10an de majo 1980.<ref name="obit">{{cite news |last=Flint |first=Peter B. |title=Alfred Hitchcock Dies; A Master of Suspense |url=https://www.nytimes.com/1980/04/30/archives/alfred-hitchcock-dies-a-master-of-suspense-alfred-hitchcock-master.html |date=30a de aprilo 1980 |work=The New York Times|access-date=25a de julio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725214925/https://www.nytimes.com/1980/04/30/archives/alfred-hitchcock-dies-a-master-of-suspense-alfred-hitchcock-master.html|archive-date=25a de julio 2018|url-status=live}}</ref> == Listo de filmoj == [[Dosiero:200px-Topaz movieposter.jpg|eta|dekstre|200ra|Afiŝo de la filmo ''[[Topaz]]''.]]Aldone ol esti la reĝisoro, Alfred Hitchcock faris [[Gastrolo|gastrolajn]] [[Kameo (kino)|kameojn]] en 40 el siaj 54 filmoj. En la filmoj en kiuj li aperis, li estas aperita por mallonga momento en neparolanta parto kiel ekstraĵo, ekzemple enirante en buson, transirante antaŭ konstruaĵo, starante ĉe angulo, aŭ eĉ aperanta en gazeta foto (kiel vidite en la filmo ''Lifeboat'', kiu alie ne disponigis alian ŝancon por li aperi).{{Div col|cols = 2}} * ''[[The Lodger: a Story of the London Fog]]'' (Britio, 1926) * ''[[Blackmail]]'' (Britio, 1929) * ''[[Number Seventeen]]'' (Britio, 1932) * ''[[The Man Who Knew Too Much]]'' (Britio, 1934) * ''[[The Thirty-Nine Steps]]'' (Britio, 1935) * ''[[Sabotage]]'' (Britio, 1936) * ''[[The Lady Vanishes]]'' (Britio, 1938) * ''[[Rebecca]]'' (Usono, 1940) * ''[[Suspicion]]'' (Usono, 1941) * ''[[Shadow of a Doubt]]'' (Usono, 1943) * ''[[Lifeboat]]'' (Usono, 1943) * ''[[Spellbound]]'' (Usono, 1945) * ''[[Rope]]'' (Usono, 1948) * ''[[Stage Fright]]'' (Usono, 1950) * ''[[Strangers on a Train]]'' (Usono, 1951) * ''[[Dial “M” for Murder]]'' (Usono, 1954) * ''[[Rear Window]]'' (Usono, 1954) * ''[[The Trouble with Harry]]'' (Usono, 1956) * ''[[Vertigo]]'' (Usono, 1958) * ''[[North by Northwest]]'' (Usono, 1959) * ''[[Psycho (1960-a filmo)|Psycho]]'' (Usono, 1960) * ''[[The Birds]]'' (Usono, 1963) * ''[[Marnie]]'' (Usono, 1964) * ''[[Torn Curtain]]'' (Usono, 1966) * ''[[Topaz]]'' (Usono, 1969) * ''[[Frenzy]]'' (Britio, 1972) * ''[[Family Plot]]'' (Usono, 1976) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Ackroyd, Peter (2015). ''Alfred Hitchcock''. Random House. ISBN 978-0-7011-6993-0. * Adair, Gene (2002). ''Alfred Hitchcock: Filming Our Fears''. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511967-1. * Brown, Royal S. (1994). ''Overtones and Undertones: Reading Film Music''. University of California Press. ISBN 978-0-520-91477-3. * Brunsdale, Mitzi M. (2010). ''Icons of Mystery and Crime Detection: From Sleuths to Superheroes''. ABC-CLIO. * Duncan, Paul (2003). ''Alfred Hitchcock: Architect of Anxiety, 1899–1980''. Taschen. ISBN 978-3-8228-1591-5. * Evans, Peter William (2004). [https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31239 "Hitchcock, Alfred Joseph".] ''Oxford Dictionary of National Biography.'' doi:10.1093/ref:odnb/31239. Arkivita el la originalo la 1an de januaro 2018. Alirita la 31an de decembro 2017. * Fallaci, Oriana (1963). [http://scrapsfromtheloft.com/2016/06/14/fallaci-hitchcock-interview/ "Mr. Chastity". The Egotists: Sixteen Surprising Interviews.] Chicago: Henry Regnery. pp.&nbsp;239–256. * Garncarz, Joseph (2002). "German Hitchcock". En Gottlieb, Sidney; Brookhouse, Christopher (eds.). Framing Hitchcock: Selected Essays from the Hitchcock Annual. Detroit: Wayne State University Press. pp.&nbsp;59–81. * Gottlieb, Sydney (2002). "Early Hitchcock: The German Influence". En Gottlieb, Sidney; Brookhouse, Christopher (eld.). Framing Hitchcock: Selected Essays from the Hitchcock Annual. Detroit: Wayne State University Press. pp.&nbsp;35–58. * Gottlieb, Sidney (2003). ''Alfred Hitchcock: Interviews''. University Press of Mississippi. ISBN 978-1-57806-562-2. * Harris, Robert A.; Lasky, Michael S. (2002) [1976]. ''The Complete Films of Alfred Hitchcock''. Secaucus, N.J: Citadel Press. * Hitchcock, Alfred (2014). Gottlieb, Sidney (eld.). Hitchcock on Hitchcock, Volume 2: Selected Writings and Interviews. Oakland: University of California Press. ISBN 978-0-520-96039-8. * Hitchcock, Patricia; Bouzereau, Laurent (2003). ''Alma Hitchcock: The Woman Behind the Man''. New York: Berkley Books. ISBN 978-0-425-19005-0. * Humphries, Patrick (1994). ''The Films of Alfred Hitchcock'' (represa eld.). Crescent Books. ISBN 978-0-517-10292-3. * Kapsis, Robert E. (1992). Hitchcock: The Making of a Reputation (illustrated ed.). University of Chicago Press. * Kehr, Dave (2011). [https://books.google.es/books?id=ZGgPCODtVZsC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''When Movies Mattered: Reviews from a Transformative Decade''.] University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-42940-3. Arkivita el la originalo la 29an de junio 2016. Alirita la 29an de aŭgusto 2020. * Kerzoncuf, Alain; Barr, Charles (2015). Hitchcock Lost and Found: The Forgotten Films. Lexington: University Press of Kentucky. * Leff, Leonard J. (1987). ''Hitchcock and Selznick''. University of California Press. ISBN 978-0-520-21781-2. * Leff, Leonard (1999). ''The Rich and Strange Collaboration of Alfred Hitchcock and David O. Selznick in Hollywood''. University of California Press. ISBN 978-0-520-21781-2. * Leigh, Janet; Nickens, Christopher (1995). [https://archive.org/details/psychobehindscen00leig ''Psycho: Behind the Scenes of the Classic Thriller''.] Harmony Press. ISBN 978-0-517-70112-6. * Leitch, Thomas: ''The Encyclopedia of Alfred Hitchcock'' (ISBN 978-0-8160-4387-3). Checkmark Books, 2002. * McGilligan, Patrick (2003). [https://archive.org/details/alfredhitchcockl00mcgi ''Alfred Hitchcock: A Life in Darkness and Light''.] New York: Regan Books. ISBN 978-0-06-039322-9. * Moral, Tony Lee (2013). ''Hitchcock and the Making of Marnie''. Lanham: Scarecrow Press. * Rebello, Stephen (1990). ''Alfred Hitchcock and the Making of Psycho''. Berkeley: Soft Skull Press. ISBN 978-0-7145-2915-8. * Rothman, William (2014). ''Must We Kill the Thing We Love?: Emersonian Perfectionism and the Films of Alfred Hitchcock''. New York: Columbia University Press. * Spoto, Donald (1999) [1983]. [https://archive.org/details/darksideofgenius00spot_0 ''The Dark Side of Genius: The Life of Alfred Hitchcock''.] New York: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-80932-3. * Taylor, John Russell (1996) [1978]. ''Hitch: The Life and Times of Alfred Hitchcock''. New York: Da Capo Press. * Truffaut, François (1983) [1967]. ''Hitchcock/Truffaut'' (Reviziita eld.). New York: Simon & Schuster. ISBN 978-0-671-52601-6. * Verevis, Constantine (2006). [https://archive.org/details/afterhitchcockin00boyd "For Ever Hitchcock: Psycho and Its Remakes".] En Boyd, David; Palmer, R. Barton (eld.). ''After Hitchcock: Influence, Imitation, and Intertextuality''. Austin: University of Texas Press. pp.&nbsp;15–30. * Walker, Michael (2005). ''Hitchcock's motifs''. Amsterdam University Press. ISBN 978-90-5356-773-9. * Whitty, Stephen (2016). ''The Alfred Hitchcock Encyclopedia''. Lanham and London: Rowman & Littlefield. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[François Truffaut]] * [[Krimfikcio]] * [[Krimfilmo]] * [[Makgufino]] * Streĉfilmo == Eksteraj ligiloj == * [http://hitchcock.tv hitchcock.tv] * {{IMDb nomo|id=0000033}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/alfred-hitchcock.html Artikoloj pri Alfred Hitchcock kaj liaj filmoj] {{eo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Alfred Hitchcock |revizio=974728681 }} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Hitchcock, Alfred}} [[Kategorio:Alfred Hitchcock| ]] [[Kategorio:Britaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Anglaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Anglaj reĝisoroj]] ejeb0by0avuxtrh8crd9pp20yyvhhvl 9441051 9441007 2026-07-29T05:08:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441051 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Alfred Hitchcock NYWTS.jpg | loko de naskiĝo = Leytonstone, [[Londono]], {{GBR}} | loko de morto = [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], [[Losanĝeleso]], [[Kalifornio]], {{Usono}} | priskribo = [[Britio|brita]] [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]] }} '''Alfred HITCHCOCK''' ({{prononco|ˈælfɹɛd hɪtʃkɒk}}, Esperante '''Alfredo HIĈKOK''', naskiĝis la {{daton|13|aŭgusto|1899}} en [[Londono]], mortis la {{daton|29|aprilo|1980}}<ref name="senses">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Mogg |unua=Ken |titolo=Alfred Hitchcock |url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/05/hitchcock.html |verko=Senses of Cinema |eldonisto=Sensesofcinema.com |alirdato=18 July 2010 |deadurl=yes |arkivo-url=https://web.archive.org/20100328022641/http://archive.sensesofcinema.com:80/contents/directors/05/hitchcock.html |arkivdato=2010-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100328022641/http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/05/hitchcock.html }}</ref> en [[Los-Anĝeleso]]) estis [[Britujo|brita]] [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]],<ref name="''[[Variety]]'' obituary">{{citaĵo el la reto||url=http://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |titolo=Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes |eldonisto=Variety|dato=7a de Majo 1980|citaĵo="Truffaut argues that the portly Englishman belonged “among such artists of anxiety as Kafka, Dostoyevsky and Poe."}}</ref> ofte kromnomita "La Majstro de Suspenso".<ref name="Moerbeek2006">{{citaĵo el libro||lasta=Moerbeek|unua=Kees|titolo=Alfred Hitchcock: The Master of Suspense|url=https://books.google.com/books?id=oTo3AAAACAAJ|jaro=2006|eldoninto=Simon & Schuster|ISBN=978-1-4169-0467-0}}</ref>. Li pioniris multajn elementojn de la [[Kino|kinaj ĝenroj]] [[Trilero|suspenso]] kaj [[psikologio|psikologia trilero]]. Li havis sukcesan karieron en la [[Britio|Brita kinarto]] kaj per [[Muta filmo|mutaj]] kaj per fruaj [[Sonkino|sonfilmoj]] kaj iĝis rekonata kiel plej bona reĝisoro de Anglio. Hitchcock poste translokiĝis en [[Holivudo]]n en 1939<ref name="Life">''[[Life (gazeto)|Life]]'', 19a de Junio 1939, p. 66: [https://books.google.com/books?id=b0kEAAAAMBAJ&pg=PA66 "Alfred Hitchcock: England's Best Director starts work in Hollywood"]. Alirita la 4an de Oktobro 2012</ref> kaj iĝis usona ŝtatano en 1955.<ref>[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0813.html "Alfred Hitchcock Dies; A Master of Suspense"]. New York Times. Alirita la 23an de Septembro 2014</ref> Laŭlonge de kariero de duono da jarcento, Hitchcock konstruis por si mem rekoneblan reĝisoran stilon.<ref name="Heritage02-28-07">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Lehman |unua=David |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml |titolo=Alfred Hitchcock's America |verko=American Heritage |dato=Aprilo–Majo 2007 |alirdato=21a de Julio 2010 |deadurl=yes |arkivo-url=https://web.archive.org/20091227101951/http://www.americanheritage.com:80/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml |arkivdato=2009-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091227101951/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml }}</ref> Liaj stilaj markoj estas la uzado de kameramovado kiu imitas la rigardon de persono,<ref>{{citaĵo el la reto||url = https://www.youtube.com/watch?v=8yO_Wrcoks4|titolo=Hitchcock: The Moving Observer|dato=9a de Septembro 2015|alirdato=28a de Septembro 2015|website = |eldonisto=|lasta=|unua=}}</ref> devigante la vidantojn engaĝiĝi en formo de [[Rigardismo]].<ref name="techniques">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Bays |unua=Jeff |titolo=Film Techniques of Alfred Hitchcock |url=http://www.borgus.com/think/hitch.htm |eldonisto=Borgus.com |dato=Decembro 2007 |alirdato=13a de Julio 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191003004441/http://www.borgus.com/think/hitch.htm |arkivdato=2019-10-03 }}</ref> Aldone, li metis scenojn por pligrandigi anksion, timon, aŭ empation, kaj uzis plinovigajn formojn de filmeditado.<ref name="techniques" /> Liaj verkoj ofte aperigis fuĝantojn kun "blondulinaj" inaj roluloj.<ref name="whitington">{{citaĵo el la reto| |lasta=Whitington |unua=Paul |titolo=NOTORIOUS! (Hitchcock and his icy blondes) |url= http://www.independent.ie/entertainment/books/notorious-hitchcock-and-his-icy-blondes-1435652.html |verko=[[The Irish Independent]] |dato=18a de Julio 2009 |alirdato=13a de Julio 2010}}</ref><ref name="dowd">{{citaĵo el la reto| |lasta=Dowd |unua=Maureen |titolo=Spellbound by Blondes, Hot and Icy |verko=The New York Times |dato=1a de Decembro 2012 | url = http://www.nytimes.com/2012/12/02/opinion/sunday/dowd-spellbound-by-blondes-hot-and-icy.html|alirdato=13a de Novembro 2013}}</ref> Multaj el la filmoj de Hitchcock havas surprizajn finojn kaj trilerajn intrigojn kiuj montras priskribojn de murdo kaj alia violento. Multaj el la misterioj, tamen, estas uzataj kiel kaptiloj aŭ "[[makgufino]]j" kiu utilas al la temoj de filmoj kaj al psikologia ekzamenado de ties roluloj. La filmoj de Hitchcock ankaŭ ŝuldas multajn temojn el [[psikoanalizo]] kaj foje montras fortajn seksajn aludojn. Li iĝis tre videbla publika figuro pere de intervjuoj, filmaj reklamaĵoj, [[Kameo (kino)|kameaj aperoj]] en siaj propraj filmoj, kaj la dek jaroj en kiuj li gastigis la televidan programon ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''. Dekomence li en ĉiuj filmoj transprenis mem malgrandan rolon (konkrete [[gastrolo]]n): komence li tion faris pro la manko de statistoj, sed poste tio fariĝis lia persona signo. En 1978, kinkritikisto John Russell Taylor priskribis Hitchcock kiel "la plej universale rekonebla persono en la mondo", kaj "decidema mezklasa anglo kiu ĝuste rezultis arta genio."<ref name="Ebert"/> Hitchcock reĝisoris pli ol kvindek filmojn en kariero etenda dum ses jardekoj kaj estas ofte konsiderita kiel la plej granda brita filmisto.<ref>{{citaĵo el la reto| |titolo=The Directors' Top Ten Directors |url= http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |eldonisto=British Film Institute |alirdato=10a de Majo 2011|arkivo-url=https://web.archive.org/web/20110514093259/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|arkivdato=14a de Majo 2011 | deadurl= no}}</ref> Li atingis unuan rangon en enketo de 2007 de kinkritikistoj en la brita gazeto ''[[The Daily Telegraph|Daily Telegraph]]'', kiu diris: "Sendube la plej granda filmisto aperinta el tiuj insuloj, Hitchcock faris pli ol ajna reĝisoro por formi la modernan kinon, kiu estus tute diferenca sen li. Lia kapablo estis rakontado, kruele kaŝante ŝlosilan informaron (kaj el siaj roluloj kaj el la vidantoj) kaj engaĝigante la emociojn de la aŭdantaro kiel neniu pli."<ref>{{citaĵo el novaĵo| |lasta=Avedon |unua=Richard |titolo=The top 21 British directors of all time |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/3664474/The-top-21-British-directors-of-all-time.html |verkaĵo=The Daily Telegraph |alirdato=8a de Julio 2009 |citaĵo=Unquestionably the greatest filmmaker to emerge from these islands, Hitchcock did more than any director to shape modern cinema, which would be utterly different without him. His flair was for narrative, cruelly withholding crucial information (from his characters and from the audience) and engaging the emotions of the audience like no one else. |datoj=14a de Aprilo 2007}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |1= |titolo=British Directors |url=http://www.rssfilmstudies.co.uk/british-directors |eldonisto=RSS Film studies |alirdato=11a de Junio 2008 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100217173705/http://www.rssfilmstudies.co.uk/british-directors |arkivdato=2010-02-17 }}</ref> Antaŭ 1980, estis longa polemiko pri la fakto ke Hitchcock estis [[Kavaliro|kavalirita]] pro sia kontribuo al kinarto, kaj la kinkritikisto Roger Ebert verkis: "Aliaj britaj reĝisoroj kiel Sir [[Carol Reed]] kaj Sir [[Charlie Chaplin]] estis estintaj kavaliritaj jarojn antaŭe, dum Hitchcock, universale konsiderata de kinfakuloj kiel unu el la plej grandaj filmistoj de ĉiuj tempoj, estis preterpasita", antaŭ li ricevis sian kavalirecon el la brita reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] en la Honorigoj de la Novjaro [[1980]].<ref name="Ebert">{{citaĵo el la reto||url=http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares |titolo=Hitchcock: he always did give us knightmares |eldonisto=Roger Ebert.com |dato=2a de Januaro 1980}}</ref> En 2002, la gazeto ''MovieMaker'' nomumis Hitchcock kiel plej influa kinfaristo el ĉiuj tempoj.<ref>{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Wood |unua=Jennifer |titolo=The 25 Most Influential Directors of All Time |url=http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ |verko=MovieMaker |eldonisto=Moviemaker.com |dato=6a de Julio 2002 |alirdato=26a de Aprilo 2011 |arkivo-url=https://web.archive.org/web/20110608025225/http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ |arkivdato=2011-06-08 |deadurl=no |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110608025225/http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ }}</ref> Lia unua grava filmo estis ''The Lodger''. Ĝi temis pri familio suspektanta ke sia subluanto estas murdisto. Ĝi jam havis ĉiujn elementojn de tipa Hitchcock-filmo: krimon, hororon, kaj psikologian profundecon. Li estas la majstro de [[suspenso]], ofte baziĝanta sur t.n. [[makgufino]]j. == Biografio == === Ekvivo: 1899–1919 === ==== Infanaĝo kaj edukado ==== <!--[[Dosiero:William Hitchcock with boy and pony, c. 1900.jpg|eta|William Hitchcock, probable kun sia unua filo, William, ekster la familia vendejo en Londono, ĉirkaŭ 1900; la signalo supre diras "W.&nbsp;Hitchcock". Hitchcock uzis la ĉevalon por liveri varojn.]]--> Hitchcock naskiĝis la 13an de aŭgusto 1899 en etaĝo super la nutrovendejo de siaj gepatroj en 517 High Road, Leytonstone, en la ĉirkaŭoj de Orienta [[Londono]] (poste parto de [[Essex]]), kiel la plej juna el tri gefiloj: William Daniel (1890–1943), Ellen Kathleen ("Nellie") (1892–1979), kaj Alfred Joseph (1899-1980). Liaj gepatroj, Emma Jane Hitchcock, denaske Whelan (1863–1942), kaj William Edgar Hitchcock (1862–1914), estis ambaŭ [[Katolika Eklezio|romkatolikoj]], kun partaj radikoj en Irlando;{{sfn|Adair|2002|pp=11–12}}<ref>{{cite web |url=https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/ |title=St. Patrick's Day 2005: The Master of Suspense |work=Irish Echo |date=[[17-a de februaro]] [[2011]]|accessdate=14a de februaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023358/https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|archive-date=15a de februaro 2018|url-status=live}}</ref> William estis nutrovendisto same kio estis lia patro.<ref>{{harvnb|Taylor|1996|pp=21–22}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=14–15}}</ref> Estis granda [[etenda familio]], inklude onklo John Hitchcock kun sia kvin-dormoĉambra Viktoria domo en Campion Road, Putney, komplete kun servistino, kuiristo, ŝoforo kaj ĝardenisto. Ĉiusomere John luis ĉemaran domon por la familio en Cliftonville, [[Kent]]. Hitchcock diris, ke por la unua fojo li iĝis klas-konscia tie, notante diferencojn inter turistoj kaj lokanoj.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=6}}</ref> Priskribante sin mem kiel bonkonduta knabo — lia patro nomis lin sia "senmakula ŝafeto" — Hitchcock diris, ke li ne povas memori ĉu li havis eĉ unu ludkolegon.{{sfn|Truffaut|1983|p=25}} Unu el liaj favorataj historioj por intervjuistoj temis pri lia patro sendante lin al la loka policejo kun noto kiam li estis kvinjaraĝa; la policano rigardis la noton kaj enfermigis lin en ĉelo dum kelkaj minutoj, dirante, "Tio estas kion ni faras al malbonkndutaj knaboj." La esperto lasis lin, li diris, kun vivodaŭra timo al policanoj; en 1973 li diris al Tom Snyder, ke li "timegis pri ajno... rilata al la leĝo" kaj eĉ okaze se por ŝofori li devis akiri parkobileton.<ref>Por la policeja historio: {{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Taylor|1996|p=25}}; Cavett, Dick (8a de junio 1972). "Interview with Alfred Hitchcock", ''The Dick Cavett Show'', ABC, [https://www.youtube.com/watch?v=TYTx6N24tHk&t=6m52s 00:06:52] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20191225115833/https://www.youtube.com/watch?v=TYTx6N24tHk&t=6m52s] 25a de decembro 2019. For the Snyder interview: Snyder, Tom (1973). "Alfred Hitchcock interview", ''Tomorrow'', NBC, [https://www.youtube.com/watch?v=oHhe2zTkeRQ&t=1m55s 00:01:55] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200103162126/https://www.youtube.com/watch?v=oHhe2zTkeRQ&t=1m55s] 3a de januaro 2020.</ref> Kiam li estis ses-jaraĝa, la familio translokiĝis al Limehouse kaj luis du vendejojn en 130 kaj 175 Salmon Lane, kiujn ili administris por vendi [[fish and chips|fish-and-chips]] kaj fiŝoj respektive; ili loĝis super la unue menciita.<ref name=McG2003p13>{{harvnb|McGilligan|2003|p=13}}</ref> Ŝajne Hitchcock estis ses-jaraĝa kiam li venis por la unua fojo al lernejo, nome Howrah House Convent en Poplar, en kiu li eniris en 1907.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|pp=20, 23}}</ref> Laŭ la biografo Patrick McGilligan, li restis en Howrah House dum pli ol du jaroj. Li veis ankaŭ al konventa lernejo, nome Wode Street School "por filinoj de ĝentelmanoj kaj knabetoj", regita de la Fidelaj Kompanoj de Jesuo; por mallonge venis al bazlernejo apud sia hejmo; kaj estis dum mallonge, kiam li estis naŭ-jaraĝa, internulo en lernejo de [[Salesianoj de Don Bosco|Salesianoj]] en Battersea.<ref>{{harvnb|Taylor|1996|p=29}}; {{harvnb|McGilligan|2003|p=18}}</ref> [[Dosiero:Site of 517 High Road Leytonstone London E11 3EE (Birthplace of Alfred Hitchcock).jpg|eta|maldekstra|Benzinejo en 517 High Road, Leytonstone, kie Hitchcock naskiĝis; memora murpentraĵo en 527–533 (dekstre).<ref>{{cite news |last1=Glanvill |first1=Natalie |title=Mateusz Odrobny speaks of pride after working on Hitchcock mural |url=http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/ |work=East London and West Essex Guardian |date=28a de majo 2014|access-date=5a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063930/http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|archive-date=6a de januaro 2018|url-status=live}}</ref>]] La familio translokiĝis kiam li estis 11-jaraĝa, tiam al Stepney, kaj la 5an de oktobro 1910 Hitchcock estis sendita al la St Ignatius College en Stamford Hill, Tottenham (nune en la Londona "Borough of Haringey"), nome [[Jezuitoj|Jezuita]] "grammar school" kun bona reputacio por disciplinado.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=23}}</ref> La pastroj uzis akran gumkanon por frapi la knabojn, ĉiam je la fino de la tago, kaj tiel la knaboj devis resti tra la klasoj antaŭcidante la punon se ili sciis, ke ili estis lisitigitaj por tio. Li diris, ke estis tie kie li disvolvigis sian timsenton.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}; {{harvnb|Fallaci|1963}}</ref> La lerneja registro listigis la naskiĝjaron en 1900 anstataŭ 1899; Spoto diris, ke ŝajne li estis intence aligita kiel 10-jaraĝa, eble ĉar li estis unujare malantaŭ sia lernejigo.{{sfn|Spoto|1999|pp=23–24}} Kvankam la [[biografo]] Gene Adair informis, ke Hitchcock estis "averaĝa, aŭ iomete super-averaĝa, lernanto",{{sfn|Adair|2002|p=15}} Hitchcock diris, ke li estis "kutime inter la kvar aŭ kvin unuaj en la klaso";{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} fine de lia unua jaro, liaj laboroj en latina, angla, franca kaj religia edukado estis notitaj.<ref>{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}</ref> Lia favorita fako estis [[geografio]], kaj li interesiĝis en mapoj, kaj fervojaj kaj busaj horaroj; laŭ Taylor, li povis parkeri ĉiujn haltejojn de la [[Orient Express]].{{sfn|Taylor|1996|p=31}} Li diris al [[Peter Bogdanovich]]: "La Jezuitoj instruis al mi organizadon, kontrolemon kaj, iomgrade, analizon."{{sfn|Adair|2002|p=15}}<!--replace source--> ==== Henley's ==== Hitchcock diris al siaj gepatroj, ke li deziras iĝi inĝeniero,{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} kaj la 25an de julio 1913,<ref name=Spoto1999p23>{{harvnb|Spoto|1999|p=23}}</ref> li lasis St Ignatius kaj aliĝis al noktaj klasoj en la "London County Council School of Engineering and Navigation" en Poplar. En Hitchcock/Truffaut libro-longa intervjuo en 1962, li diris al [[François Truffaut]], ke li estis studinta "mekanikon, elektroteknikon, akustikon kaj navigadon".{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} Poste, la 12an de decembro 1914 lia patro, kiu estis suferanta pro [[Kronika obstrukca pneŭmonopatio|emfizemo]] kaj renmalsano, mortis en la aĝo de 52.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=25}}</ref> Por subteni sin mem kaj sian patrinon — liaj pli aĝaj fratoj estis lasante la hejmon en tiu epoko — Hitchcock ekhavis laborpostenon, por 15 [[ŝilingo]]j semajne (73 pundoj en 2017), kiel teknika oficisto en la "Henley Telegraph and Cable Company" en Blomfield Street apud la [[Muro de Londono]].<ref>{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=37}}</ref> Li pluigis siajn noktajn klasojn, tiam en artohistorio, pentrarto, ekonomiko, kaj politika scienco.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|p=37}}</ref> Lia pli aĝa frato regis la familiajn vendejojn, dum li kaj lia patrino plue loĝis en Salmon Lane.{{sfn|Ackroyd|2015|p=11}} [[Dosiero:NationaalArchief uboat155London.jpg|eta|dekstre|Milita momento en Londono. Hitchcock estis soldatigita, sed ne partoprenis en la milito.]] Hitchcock estis tro juna por enlistiĝi kiam eksplodis la [[Unua Mondmilito]] en julio 1914, kaj kiam li atingis la postulitan aĝon de 18 en 1917, li ricevis klasigon C3 ("libera pro grava organika malsano, kapabla por servoj en kazernoj hejme... nur taŭga por sedenta laboro").<ref>{{harvnb|Taylor|1996|pp=27–28}};<!--check page--> [https://hansard.parliament.uk/Commons/1918-06-20/debates/3ec12ba9-4d13-4c03-880a-226006f28d83/MilitaryService(MedicalGrading) "Military service (medical grading")] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20190224062439/https://hansard.parliament.uk/Commons/1918-06-20/debates/3ec12ba9-4d13-4c03-880a-226006f28d83/MilitaryService(MedicalGrading)] 24a de februaro 2019, ''Hansard'', vol. 107, 20a de junio 1918, 607–642.</ref> Li aliĝis al kadeta regimento de "Royal Engineers" kaj partoprenis en teoriaj kursetoj, semajnfina instruado, kaj ekzercado. John Russell Taylor verkis, ke en unu sesio de praktika ekzercado en [[Hyde Park (Londono)|Hyde Park]], Hitchcock devis vesti krurbendojn. Li neniam lernis kiel vindi ilin ĉirkaŭ siajn krurojn, kaj ili ripete forfalis al siaj maleoloj.{{sfn|Taylor|1996|p=28}} Post la milito, Hitchcock ekiris al [[kreiva verkado]]. En junio 1919 li iĝis fonda eldonisto kaj negocadministranto de "Henley's" interna publikaĵo, nome ''The Henley Telegraph'' (sespence la ekzemplero), per kio li publikigis kelkajn mallongajn historiojn.{{sfn|McGilligan|2003|p=30}} En lia unua historio, "Gas" (Junio 1919), publikigita en la unua numero, juna virino estas atakita de bando de viroj en Parizo, sed poste ĉio estas ŝia halucinado en la seĝo de dentisto.<ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=20}}; Hitchcock, Alfred (June 1919). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_Gas "Gas"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171222220201/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_Gas] 22a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> Tio estis sekvita de "The Woman's Part" (septembro 1919), kiu priskribas edzon kiu rigardas sian edzinon, an actor, perform on stage.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=19}}; Hitchcock, Alfred (septembro 1919). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_The_Woman%27s_Part "The Women's Part"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042537/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_The_Woman%27s_Part] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''; {{harvnb|McGilligan|2003|p=34}}</ref> "Sordid" (februaro 1920) temas pri klopodo aĉeti glavon el antikvaĵisto, kun alia surpriza fino.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=20}}; Hitchcock, Alfred (Februaro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_Sordid "Sordid"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042506/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_Sordid] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> "And There Was No Rainbow" (septembro 1920) montras Bob surprizita ''in flagrante'' (dum fiago) kun la edzino de amiko.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=22}}; Hitchcock, Alfred (septembro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_And_There_Was_No_Rainbow "And There Was No Rainbow"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042508/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_And_There_Was_No_Rainbow] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> En "What's Who?" (decembro 1920), konfuzo regas kiam grupo de aktoroj imitas sin mem.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=23}}; Hitchcock, Alfred (decembro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_What%27s_Who%3F "What's Who?"], ''Henley Telegraph''.</ref> "The History of Pea Eating" (La historio de piz-manĝado, decembro 1920) estas [[satiro]] pri la malfacilo manĝi [[pizo]]jn.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=24}}; Hitchcock, Alfred (December 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_The_History_of_Pea_Eating "The History of Pea Eating"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171003030654/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_The_History_of_Pea_Eating] 3a de oktobro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> Lia fina peco, "Fedora" (marto 1921) priskribas nekonatan virinon: "malgranda, simpla, modesta, kaj silentema, kvankam ŝi atingas profundan atenton el ĉiuj flankoj".<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=26}}; {{harvnb|McGilligan|2003|pp=44–45}}; Hitchcock, Alfred (marto 1921). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1921)_-_Fedora "Fedora"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042540/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1921)_-_Fedora] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> "Henley's" promociis lin al la reklama departemento, kie li verkis kopiojn kaj desegnis grafikojn por reklamaĵoj por elektra kablo. Li ŝajne amis tiun laborpostenon kaj estus restinta malfrue en tiu oficejo por kontroli la rezultojn; li diris al Truffaut, ke tio estis lia "unua ŝtupo al kino".{{sfn|Truffaut|1983|p=26}}{{sfn|Taylor|1996|p=21}} Li ĝuis rigardi filmojn, speciale de usona kino, kaj el la aĝo de 16 legis la negocajn artikolojn; li vidis filmojn de [[Charlie Chaplin]], [[D. W. Griffith]] kaj [[Buster Keaton]], kaj partikulare plaĉis al li la filmo de [[Fritz Lang]] nome ''[[Der müde Tod]]'' (1921).{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} === Intermilita kariero: 1919–1939 === ==== Famous Players-Lasky ==== [[Dosiero:Number 13.jpg|eta|alt=An early 1920s image of Hitchcock while directing his film titled Number 13|Hitchcock (dekstre) dum la farado de ''[[Number 13 (filmo)|Number 13]]'' en Londono.]] Estante ankoraŭ en Henley's, li legis en gazeto, ke [[Famous Players-Lasky]], nome la produktora branĉo de [[Paramount Pictures]], estis malfermanta studion en Londono.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Ili estis planantaj filmi ''[[The Sorrows of Satan]]'' de [[Marie Corelli]], kaj tiukadre li produktis kelkajn desegnojn por la [[interteksto]]j kaj sendis sian laboron al la studio.{{sfn|Taylor|1996}} Ili dungis lin, kaj en 1919 li eklaboris por la studioj Islington en Poole Street, Hoxton, kiel intertekstisto.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Donald Spoto verkis, ke plek el la laboristaro estis usonanoj kun striktaj laborindikoj, sed la anglaj laboristoj estis kuraĝigitaj elturniĝi per si mem je io ajn, kio rezultis en la fakto ke Hitchcock akiris sperton kiel kunverkisto, arta reĝisoro kaj produktora administranto ĉe almenaŭ 18 mutfilmoj.{{sfn|Spoto|2008|p=3}} ''The Times'' skribis en februaro 1922 pri la "speciala arta tekstodepartemento sub superrigardo de Mr. A. J. Hitchcock" de la studio.<ref name=MillerBFI>{{cite web |last=Miller |first=Henry K. |url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/1422787/index.html |title=Always Tell Your Wife (1923) |publisher=British Film Institute Screenonline |accessdate=25a de aŭgusto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213454/http://www.screenonline.org.uk/film/id/1422787/index.html|archive-date=3a de marto 2016|url-status=live}}</ref> Lia tiama laboro konsistis en ''[[Number 13 (filmo)|Number 13]]'' (1922), konata ankaŭ kiel ''Mrs. Peabody'', nuligita pro financaj problemoj — kelkaj finigitaj scenoj estis perditaj{{sfn|Spoto|1992|p=3}}— kaj ''[[Always Tell Your Wife]]'' (1923), kiun kunfinigis li kaj [[Seymour Hicks]] post kiam Hicks estis rezignonta pri tiu.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Hicks verkis poste pri la helpo ricevita de "dika junulo kiu estis zorginta pri la havaĵejo... [n]eniu alia ol Alfred Hitchcock".{{sfn|Kerzoncuf|Barr|2015|p=45}}<!--check page--> ==== Gainsborough Pictures kaj laboro en Germanio ==== [[Dosiero:Hitchcock sculpture, London, 2007.jpg|eta|maldekstra|Skulptaĵo de Hitchcock en la loko de Gainsborough Pictures, Poole Street, Hoxton<ref>{{cite news |last1=Rose |first1=Steve |title=Where the lady vanished |url=https://www.theguardian.com/film/2001/jan/15/artsfeatures |work=The Guardian |date=15a de januaro 2001|access-date=30a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231051755/https://www.theguardian.com/film/2001/jan/15/artsfeatures|archive-date=31a de decembro 2017|url-status=live}}</ref>]] Kiam Paramount foriris el Londono en 1922, Hitchcock estis dungita kiel helporeĝisoro por nova firmao kiu funkcios en la sama loko fare de [[Michael Balcon]], poste konata kiel Gainsborough Pictures.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}}{{sfn|Spoto|2008|pp=3–4}} Hitchcock laboris por ''[[Woman to Woman (filmo de 1923)|Woman to Woman]]'' (1923) kun la reĝisoro [[Graham Cutts]], desegnante la scenojn, verkante la scenaron kaj produktorante. Li diris: "Temis pri la unua filmo kiun mi reale havis en miaj manoj."{{sfn|Spoto|2008|pp=3–4}} La eldonisto kaj "scenaristino" de ''Woman to Woman'' estis [[Alma Reville]], lia estonta edzino. Li laboris ankaŭ kiel helpanto de Cutts por ''[[The White Shadow (filmo)|The White Shadow]]'' (1924), ''[[The Passionate Adventure]]'' (1924), ''[[The Blackguard]]'' (1925), kaj ''[[The Prude's Fall]]'' (1925).{{sfn|Truffaut|1983|p=30}} ''The Blackguard'' estis produktorita en la Babelsberg Studioj en Potsdam, kie Hitchcock rigardis parton de la farado de la filmo de [[F. W. Murnau]] nome ''[[Der letzte Mann]]'' (1924).<ref>{{harvnb|Gottlieb|2002|p=42}}; {{harvnb|Gottlieb|2003|pp=157–158}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Garncarz|2002}}</ref> Li estis impresita per la laboro de Murnau kaj poste uzis multajn el liaj teknikoj por la scendesegnado en siaj propraj produktaĵoj.{{sfn|Gottlieb|2002|pp=42–43}} Li ankaŭ lernis el aliaj eksterlandaj filmistoj kies verkojn li absorbis kiel unu el la plej fruaj membroj de la London Film Society, formita en 1925.<ref name="Kehr">Kehr, Dave (2011). [https://books.google.es/books?id=ZGgPCODtVZsC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false When Movies Mattered: Reviews from a Transformative Decade.] University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-42940-3. Arkivita el la originalo la 29an de junio 2016. Alirita la 20an de decembro 2015.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/454755/index.html|titolo=Film Society, The (1925–39)|alirdato=11a de decembro 2017|familia nomo=Miller|persona nomo=Henry K.|eldoninto=BFI Screenonline}}</ref> Somere de 1925, Balcon petis al Hitchcock reĝisori ''[[The Pleasure Garden (filmo de 1925)|The Pleasure Garden]]'' (1925), en kiu stelulis [[Virginia Valli]], kun-produktoraĵo de Gainsborough kaj la germana firmao Emelka en la studio Geiselgasteig apud Munkeno. Reville, tiam fianĉino de Hitchcock, estis helpo-reĝisor-eldonisto.{{sfn|Truffaut|1983|pp=31, 36}}{{sfn|Spoto|1992|p=3}}<!--explain about woman and water; Truffaut p. 34--> Kvankam la filmo estis ekonomie malsukcesa,{{sfn|McGilligan|2003|pp=68–71}} al Balcon plaĉis la laboro de Hitchcock; artikola titolo de ''Daily Express'' nomis lin la "Young man with a master mind" (junulo kun majstromenso).{{sfn|Truffaut|1983|p=39}} Balcon petis al Hitchcock reĝisori duan filmon en Munkeno, nome ''[[The Mountain Eagle]]'' (1926), bazita sur originala historio titolita ''Fear o' God''.<ref>{{cite web |url=https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-mountain-eagle-1926 |title=Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The Mountain Eagle (1926) |publisher=Brenton Film |accessdate=30a de aŭgusto 2019 |date=23a de septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219011242/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-mountain-eagle-1926|archive-date=19a de decembro 2019|url-status=live}}</ref> La filmo perdiĝis; Hitchcock nomis ĝin "tre malbonkvalita filmo".{{sfn|Truffaut|1983|p=39}}{{sfn|Spoto|1992|p=5}} La sorto de Hitchcock ŝanĝiĝis pro lia unua streĉ-filmo, nome ''[[The Lodger: A Story of the London Fog]]'' (1927), pri la ĉaso de seria murdisto kiu, vestanta nigran mantelon kaj portanta nigran mansakon, estas murdanta junajn blondulinojn en Londono, kaj nur dum mardoj.{{sfn|Truffaut|1983|p=45}} Domarmastrino suspektas, ke loĝanto ŝia estas la murdisto, sed tiu rezultas senkulpa. Por montri la impreson de aŭdata paŝado sur la supra planko, Hitchcock uzis vitran plankon tiel ke la publiko povis vidi la loĝanto paŝadi tien kaj reen en sia ĉambro super la domarmastrino.{{sfn|Truffaut|1983|p=47}} Hitchcock estis dezirinta ke la homo estu kulpa, aŭ almenaŭ ke la filmo finu ambigue, sed la stelulo estis Ivor Novello, tiama belstelulo, kaj la "stelulsistemo" trudis, ke Novello ne estu la [[malbonulo]]. Hitchcock diris al Truffaut: "Oni devis klare literumi per grandaj literoj: 'Li estas nekulpulo.'" (Li havos la saman problemon kelkajn jarojn poste ĉe [[Cary Grant]] en ''[[#Suspicion|Suspicion]]'' (1941).){{sfn|Truffaut|1983|p=43}} Publikigita en januaro 1927, ''The Lodger'' estis ekonomia kaj kritika sukceso en Britio.<ref>{{harvnb|Kapsis|1992|p=19}}</ref> Hitchcock diris al Truffaut, ke la filmo estis la unua lia influita de la [[Germana ekspresionismo|ekspresionismaj]] teknikoj kiujn li estis atestitaj en Germanio: "Vere, vi povus preskaŭ diri, ke ''The Lodger'' estis mia unua filmo."{{sfn|Truffaut|1983|p=44}}<!--<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=83}}</ref> in 2004 edition; is the date correct? --> Li faris sian unuan memaperon en la filmo nur ĉar figuranto estis necesa, kaj estis montrita sidiĝanta en gazetejo. Dua memapero, stara inter homamaso dum la kulpulo estis arestita, estas pridubata.<ref>{{cite web |url=https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-lodger-a-story-of-the-london-fog-1926 |title=Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The Lodger: A Story of the London Fog (1926) |publisher=Brenton Film |accessdate=30a de aŭgusto 2019 |date=23a de septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222033129/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-lodger-a-story-of-the-london-fog-1926|archive-date=22a de decembro 2019|url-status=live}}</ref>{{sfn|Truffaut|1983|p=49}} ==== Geedziĝo ==== [[Dosiero:Alma Reville.jpg|eta|dekstre|170ra|[[Alma Reville]], poste, en 1955.]] La 2an de decembro 1926, Hitchcock edziĝis al la angl-usona scenaristino [[Alma Reville]] (1899–1982) en la Bromptona Oratorio en Suda [[Kensington]].{{sfn|Spoto|1999|pp=92–93}} La paro iris por la [[mielmonato]] al Parizo, la [[Lago de Como]] kaj St. Moritz, antaŭ reveni al Londono kaj loĝis en luita etaĝo super la du etaĝoj de 153 Cromwell Road, Kensington.{{sfn|McGilligan|2003|pp=89–90}} Reville, kiu estis naskita nur kelkajn horojn post Hitchcock,{{sfn|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=15}} konvertiĝis el Protestantismo al Katolikismo, ŝajne pro insisto de la patrino de Hitchcock; ŝi estis baptita la 31an de majo 1927 kaj konfirmita en la [[Katedralo de Westminster]] fare de la kardinalo Francis Bourne la 5an de junio.<ref>{{harvnb|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=48}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=92–93}}</ref> En 1928, kiam ili eksciis, ke ŝi estas graveda, la familio Hitchcock aĉetis "Winter's Grace", nome [[Tudora arkitekturo|Tudora]] biendomo de 11 akreoj en Stroud Lane, Shamley Green, Surrey, kontraŭ 2,500 pundoj.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|p=115}}; {{harvnb|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=55}}; {{cite news |last1=Clark |first1=Ross |title=Alfred Hitchcock: A long way from the Bates Motel |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/property/period-property/3360983/Alfred-Hitchcock-A-long-way-from-the-Bates-Motel.html |work=The Daily Telegraph |date=13a de aprilo 2008|access-date=5a de aprilo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227193225/http://www.telegraph.co.uk/finance/property/period-property/3360983/Alfred-Hitchcock-A-long-way-from-the-Bates-Motel.html|archive-date=27a de decembro 2017|url-status=live}}</ref> Ili filino (kaj nura filo), Patricia Alma Hitchcock, naskiĝis la 7an de julio tiun jaron.{{sfn|Hitchcock|Bouzereau|2003|pp=59–60}} Reville iĝis la plej proksima kunlaboranto de sia edzo; Charles Champlin verkis en 1982: "La produktado Hitchcock havis kvar manojn, kaj du el ili estis de Alma."<ref>{{cite news |last1=Champlin |first1=Charles|author-link=Charles Champlin |title=Alma Reville Hitchcock, The Unsung Partner |work=Los Angeles Times |date=29a de julio 1982}}</ref> Kiam Hitchcock akceptis la Premion "AFI Life Achievement" (Vivatingoj) en 1979, li diris, ke li estis dezirinta mencii "kvar personojn kiuj havigis al mi plej amon, aprezon kaj kuraĝigon kaj konstantan kunlaboradon. La unua el kvar estas filmeldonisto, la dua estas scenaristo, la tria estas la patrino de mia filino, Pat, kaj la kvara estas tiom fajna kuiristo kiom plenumis miraklojn en hejma kuirejo. Kaj iliaj nomoj estas Alma Reville."<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pb5VdGCQFOM&t=3m14s "Alfred Hitchcock Accepts the AFI Life Achievement Award in 1979"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200615235350/https://www.youtube.com/watch?v=pb5VdGCQFOM&t=3m14s] 15a de junio 2020, American Film Institute, 16a de aprilo 2009, 00:03:14.</ref> Reville verkis aŭ kunverkis por multaj el la filmoj de Hitchcock, kiel ''[[Shadow of a Doubt]]'', [[Suspicion (filmo de 1941)|''Suspicion'']] kaj [[The 39 Steps (filmo de 1935)|''The 39 Steps'']]. ==== Ekaj sonfilmoj ==== [[Dosiero:BlackmailUSWindowCardOndra.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|alt=An advertisement for the film ''Blackmail'' Surrounding text describes the film as "A Romance of Scotland Yard" and "The Powerful Talking Picture"|Reklamafiŝo por ''[[Blackmail (filmo de 1929)|Blackmail]]'' (1929)]] Hitchcock eklaboris por sia deka filmo, ''[[Blackmail (filmo de 1929)|Blackmail]]'' (1929), kiam ties produktora kompanio, British International Pictures (BIP), konvertis siajn studiojn Elstree al [[sonkino]]. La filmo estis la unua Britia "[[Sonkino|sonfilmo]]"; tio sekvis la rapidan disvolvigon de sonfilmoj en Usono, el la uzado de mallongaj sonsegmentoj en ''[[The Jazz Singer]]'' (aŭtuno de 1927) ĝis la unua kompleta sonfilmo ''[[Lights of New York]]'' (somero de 1928).<ref name=Blackmail>{{cite web |title=Blackmail (1929) |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b |publisher=British Film Institute |accessdate=1a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231082847/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|archive-date=31a de decembro 2017|url-status=live}}; vidu ankaŭ {{harvnb|White|Buscombe|2003|p=94}}; {{harvnb|Allen|Ishii-Gonzalès|2004|p=xv}}</ref> ''Blackmail'' komencis la tradicion de Hitchcock uzi famajn lokojn kiel fono por intrigegaj sekvencoj, kiam la pinta sceno okazis sur la kupolo de la [[Brita Muzeo]].<ref name="Time Out"/> Temas ankaŭ pri unu el liaj plej longaj [[memapero]]j, kiu montras lin estanta ĝenita de knabeto dum li estis leganta libron en la [[Metroo de Londono]].{{sfn|Walker|2005|p=88}} En la serio de [[Public Broadcasting Service|PBS]] nome ''The Men Who Made The Movies'' (La homoj kiuj faris la filmojn), Hitchcock klarigis kiel li uzis fruan sonregistraĵojn kiel speciala elemento de la filmo, fokuse al la vorto "tranĉilo" en konversacio kun la virino suspektita kiel murdisto.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp=120–123}}; {{cite web |title=Alfred Hitchcock and David O. Selznick Collaborations |url=https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |publisher=Public Broadcasting System |date=10a de januaro 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |archivedate=19a de marto 2008 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |date=2008-03-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |arkivdato=2008-03-19 }}</ref> Dum tiu periodo, Hitchcock reĝisoris segmentojn por revuteatraĵo de BIP, nome ''Elstree Calling'' (1930), kaj reĝisoris ankaŭ kurtan filmon, nome ''An Elastic Affair'' (1930), kiu estas unu el la perditaj filmoj.<ref name=Kerzoncuf2009>{{cite journal |last1=Kerzoncuf |first1=Alain |date=Februaro 2009 |title=Alfred Hitchcock and The Fighting Generation |journal= Senses of Cinema |issue=49 |url=http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/hitchcock-fighting-generation/ |access-date=15a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405234711/http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/hitchcock-fighting-generation/ |archive-date=5a de aprilo 2018 |url-status=live}}</ref> En 1933 Hitchcock estis denove laborante, tiam por Michael Balcon en Gaumont-British. Lia unua filmo por la kompanio, ''[[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1934)|The Man Who Knew Too Much]]'' (1934), estis sukceso; lia dua, ''[[The 39 Steps (filmo de 1935)|The 39 Steps]]'' (1935), estis laŭdita en Britio kaj faris Hitchcock stelulon en Usono. Ĝi establis la kvintesencan anglan "Hitchcock blondulinon" ([[Madeleine Carroll]]) kiel modelo por lia sinsekvo de glaciaj, elegantaj ĉefaj sinjorioj. Scenaristo Robert Towne rimarkis, "Ne estas granda troigo diri ke ĉiuj tiutempaj eskapema distrado ekas per ''The 39 Steps''".<ref>Scragow, Michael (9a de julio 2012). [https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/rewatching-hitchcocks-the-39-steps "Rewatching Hitchcock's "The 39 Steps"".] The New Yorker. Arkivita el la originalo la 26an de oktobro 2017. Alirita la 25an de oktobro 2017.</ref> Tiu filmo estis unu el unuaj kiuj enkondukas la "[[MacGuffin]]" intrigaĵo, nome termino stampita de la angla scenaristo Angus MacPhail.<ref>{{cite book |last=McArthur |first=Colin |title=Whisky Galore! and the Maggie |year=2003 |publisher=I.B. Tauris |location=London |p=21}}</ref> [[Makgufino]] estas aĵo aŭ celo kiun la protagonisto estas persekutanta, nome io kio aliflanke ne havus rakontan valoron; en ''The 39 Steps'', la Makgufino estas ŝtelita aro de desegnoplanoj.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|pp=137–139}}</ref> [[Dosiero:Hitchcocks-Joan-Harrison-1937.jpg|eta|[[Alma Reville]], scenaristo Joan Harrison, Hitchcock, kaj filino Patricia Hitchcock, 24a de aŭgusto 1937.]] Hitchcock publikigis du spionajn streĉ-filmojn en 1936. ''[[Sabotage (filmo de 1936)|Sabotage]]'' estis iel bazita sur la romano de [[Joseph Conrad]] nome, ''[[The Secret Agent]]'' (1907), pri virino kiu malkovras, ke ŝia edzo estas teroristo, kaj ''[[Secret Agent (filmo de 1936)|Secret Agent]]'', bazita sur du historioj en ''[[Ashenden: Or the British Agent]]'' (1928) de [[W. Somerset Maugham]]. En 2017 la gazeto ''Time Out'' rangigis ''Sabotage'' kiel la 44a plej bonkvalita brita filmo iam produktita.<ref name="Time Out">[https://www.timeout.com/london/film/100-best-british-films#tab_panel_4]The 100 best British films, Time Out, alirita la 24an de oktobro 2017 arkivita en la 3a de aprilo 2019</ref> En tiu epoko, Hitchcock famiĝis pro trompoŝercoj kontraŭ geaktoraro kaj teamo. Tiuj anekdotoj gamis el simplaj kaj senkulopaj al frenezigaj kaj maniecaj. Por ekzemplo, li gastigis vespermanĝan feston kie li blukolorigis la tutan manĝaĵaron ĉar, kiel li plendis, ne estas sufiĉaj bluaj manĝaĵoj. Aliokaze li metigis ĉevalon en la vestoĉambro de sia amiko, la aktoro Sir Gerald du Maurier.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/films/2016/04/29/alfred-hitchcock-a-sadistic-prankster/ |title=Alfred Hitchcock: a sadistic prankster |last=Chilton |first=Martin |date=29a de aprilo 2016 |work=The Telegraph |accessdate=9a de januaro 2019 |issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110014406/https://www.telegraph.co.uk/films/2016/04/29/alfred-hitchcock-a-sadistic-prankster/|archive-date=10a de januaro 2019|url-status=live}}</ref> La venonta grava sukceso de Hitchcock estis ''[[The Lady Vanishes]]'' (1938), "unu el la plej grandaj trajnfilmoj el la ora epoko de la ĝenro", laŭ Philip French, en kiu Miss Froy ([[May Whitty]]), nome brita spiono maskita kiel guvernistino, malaperas dum trajnveturado tra la fikcia eŭropa lando Bandrika.<ref>{{cite news |first=Philip |last=French |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/jul/24/my-favourite-hitchcock-lady-vanishes |title=My favourite Hitchcock: The Lady Vanishes |newspaper=The Guardian |date=24a de julio 2012|access-date=10a de decembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209074800/https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/jul/24/my-favourite-hitchcock-lady-vanishes|archive-date=9a de februaro 2017|url-status=live}}</ref> Pro tiu filmo Hitchcock ricevis la premion de la "New York Film Critics Circle" de 1938 al la Plej Bonkvalita Reĝisoro.<ref>{{cite web |title=The Lady Vanishes |work=Turner Classic Movies |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/80706/The-Lady-Vanishes/ |accessdate=24a de aŭgusto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711175302/http://www.tcm.com/tcmdb/title/80706/The-Lady-Vanishes/ |archive-date=11a de julio 2017 |url-status=live}}</ref> Benjamin Crisler, kinkritikisto de ''New York Times'', verkis en junio 1938: "Estas tri unikaj kaj valoraj institucioj kiujn la Britoj havas kaj ni en Usono ne havas: nome la [[Magna Carta]], la [[Tura ponto]] kaj Alfred Hitchcock, la plej granda reĝisoro de kinaj melodramoj en la mondo."<ref>{{cite news |last1=Crisler |first1=B. R. |title=Hitchcock: Master Melodramatist |url=https://www.nytimes.com/1938/06/12/archives/hitchcock-master-melodramatist.html |work=The New York Times |date=12a de junio 1938|access-date=11a de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612224617/https://www.nytimes.com/1938/06/12/archives/hitchcock-master-melodramatist.html|archive-date=12a de junio 2018|url-status=live}}</ref> === Fruholivudaj jaroj: 1939–1945 === ==== Kontrakto kun Selznick ==== [[Dosiero:DavidSelznick.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[David O. Selznick]] ĉirkaŭ 1934.]] [[David O. Selznick]] subskribis kun Hitchcock sep-jaraĝan kontrakton starte en marto 1939, kaj la Hitchcock-oj translokiĝis al [[Holivudo]].<ref>{{harvnb|Leff|1999|p=35}}.</ref> Junie tiun jaron la gazeto ''Life'' nomis lin la "plej granda mastro de melodramo en la kinhistorio".<ref>[[Life (gazeto)|Life]] 19a de junio 1939 [https://books.google.com/books?id=b0kEAAAAMBAJ&pg=PA66 66] Alfred Hitchcock: England's Best Director starts work in Hollywood.</ref> La laboraranĝo kun Selznick estis malpli ol ideala. Selznick suferis pro konstantaj financaj problemoj, kaj Hitchcock estis ofte malfeliĉa pri la prikrea kontrolo fare de Selznick super siaj filmoj. En posta intervjuo, Hitchcock diris: "[Selznick] estis la Granda Produktoro.&nbsp;... Produktoro estis reĝo. La plej laŭdo kiun Sro. Selznick iam diris pri mi — kaj tio montras onin la kvanton de kontrolo — li diris, ke mi estas la 'nura reĝisoro' al kiu li fidus per filmo'."<ref>{{harvnb|Gottlieb|2003|p=206}}</ref> Samtempe, Selznick plendis pri la "goddamn jigsaw cutting" de Hitchcock, kio signifas, ke la produktoro devis sekvi la vidon de Hitchcock pri la finprodukto.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 251–252}}</ref> Selznick havigis al Hitchcock la plej grndajn studiojn anstataŭ produktori la filmojn de Hitchcock li mem. Selznick faris nur kelkajn filmojn ĉiujare, same kiel faris la kolega sendependa produktoro [[Samuel Goldwyn]], kaj tiel ne ĉiam havis projektojn por ke Hitchcock reĝisoru. Ankaŭ Goldwyn estis negocante kun Hitchcock eblan kontrakton, nur por konkurenci kontraŭ Selznick. Hitchcock estis tuj impresita de la superaj rimedoj de la usonaj studioj kompare kun la financaj limoj kiujn li ofte devis fronti en Britio.<ref>{{harvnb|Leff|1999|p=30}}</ref> [[Dosiero:Rebecca (1940) - Trailer.webm|eta|Film-anonco por ''Rebecca'' (1940).]] La filmo de Selznick nome ''[[Rebecca (filmo de 1940)|Rebecca]]'' (1940) estis la unua usona filmo de Hitchcock, filmita en holivuda versio de angla Kornvalo kaj bazita sur romano de angla romanisto [[Daphne du Maurier]]. La filmo, en kiu stelulis [[Laurence Olivier]] kaj [[Joan Fontaine]], temas pri naiva (kaj sennoma) virino kiu edziniĝas al vidva aristokrato. Ŝi iras loĝi en lia granda angla kampardomego, kaj luktas kontraŭ la restinta reputacio de lia eleganta kaj monduma unua edzino Rebecca, kiu estis mortinta dum misteraj cirkonstancoj. La filmo atingis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Filmo en la 13a okazo de la Oskar-premioj; la statupremio estis ricevita de Selznick, kiel la filmoproduktoro. Hitchcock estis nomumita por la Oskar-premio al la Plej Bonkvalita Reĝisoro, kiu estis lia unua el kvin tiaj nomumoj.<ref name=Rebecca>{{cite web |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1941 |title=The 13th Academy Awards, 1941 |accessdate=30a de decembro 2017 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303110034/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/13th-winners.html|archive-date=3a de marto 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=84}}</ref> La dua usona filmo de Hitchcock estis la streĉ-filmo ''[[Foreign Correspondent (filmo)|Foreign Correspondent]]'' (1940), kun agado okazanta en Eŭropo, bazita sur la libro de Vincent Sheean nome ''Personal History'' (1935) kaj produktorita de Walter Wanger. Ĝi estis nomumita por la Plej Bonkvalita Filmo tiun jaron. Hitchcock sentis sin malkomforta loĝante kaj laborante en Holivudo dum lia lando estis sub milito; lia priokupiĝo rezultis en filmo kiu malferme subtenis la britan militklopodon.<ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=90}}</ref> Filmita en la unua jaro de la [[Dua Mondmilito]], ĝi estis inspirita de la rapide ŝanĝantaj okazaĵoj en Eŭropo, kovritaj de usona ĵurnalisto ludita de Joel McCrea. Kvankam miksante filmaĵojn de eŭropaj scenoj kun scenoj filmitaj en Holivudaj instalaĵoj, la filmo evitis rektajn referencojn al [[Naziismo]], [[Nazia Germanio]], kaj Germanoj, por plenumi la cenzuron de la Holivuda [[Hays-kodo|Motion Picture Production Code]] de tiu tempo.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=244}}</ref> ==== Frumilitaj jaroj ==== En septembro 1940 la Hitchcock-oj aĉetis 0.81&nbsp;km² "Cornwall Ranch" (Kornvala Ranĉo) apud Scotts Valley, (Kalifornio), en la Montoj Santa Cruz.<ref>{{cite web |url=http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |title=Alfred Hitchcock Found Contentment in SV |first=Marion |last=Pokriots |publisher=Scotts Valley Historical Society |accessdate=31a de decembro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |archive-date=1a de januaro 2019 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |date=2019-01-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |arkivdato=2019-01-01 }}</ref> Ilia unuaranga loĝejo estis angla-stila hejmo en [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], aĉetita en 1942.<ref name="Variety obituary"/> La filmoj de Hitchcock estis diversaj dum tiu periodo, game el amafera komedio ''[[Mr. & Mrs. Smith (filmo de 1941)|Mr. & Mrs. Smith]]'' (1941) ĝis la tristetosa [[nigra filmo]] ''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943). [[Dosiero:Cary Grant Joan Fontaine Suspicion.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|[[Cary Grant]] kaj [[Joan Fontaine]] en reklamfoto por ''[[Suspicion (filmo de 1941)|Suspicion]]'' (1941)]] ''[[Suspicion (filmo de 1941)|Suspicion]]'' (1941) estis la unua filmo de Hitchcock kiel produktoro kaj reĝisoro. La agado okazas en Anglio; Hitchcock uzis la nordan marbordon de [[Santa Cruz (Kalifornio)|Santa Cruz]] por la sekvenco de la angla marbordo. La filmo estis la unua de kvar projektoj por kiuj [[Cary Grant]] laboris kun Hitchcock, kaj ĝi estas unu el la raraj okazoj en kiuj Grant ludis por malicula rolo. Grant ludas la rolon de Johnnie Aysgarth, angla [[Fraŭdo|fraŭdulo]] kies agado starigas suspekton kaj anksion en lia juna angla edzino, Lina McLaidlaw ([[Joan Fontaine]]).{{sfn|Whitty|2016|pp=434–435}} En unu sceno Hitchcock metis lumon ene de glaso da lakto, eble venenigita, kiun Grant estis alportanta al sia edzino; la lumo certigas, ke la atento de la publiko venas al la [[glaso]]. La rolulo de Grant estas murdisto en la libro sur kiu la filmo estas bazita, nome ''Before the Fact'' (Antaŭ la fakto) fare de Francis Iles, sed la studio opiniis, ke la figuro de Grant estus senbriligita per tio. Hitchcock tiel organizis ambiguan filmofinon, kvankam, kiel li diris al François Truffaut, li estus preferinta finigi per la murdo de la edzino.{{sfn|Truffaut|1983|pp=142–143}} Hitchcock diris al [[Bryan Forbes]] en 1967: "Ili estis trairantaj la filmon en mia foresto kaj forigintaj ĉiujn scenojn kiuj povus indiki la eblon ke Cary Grant estas murdisto. Tiel ne estis jam filmo ekzistanta. Tio estis ridinda. Tamen, mi devis kompromiti la finon. Tio kion mi volis montri estas ke la edzino estis konscia ke ŝi estas murdota de sia edzo, kaj tiel ŝi verkis leteron al sia patrino diranta, ke ŝi ege amis lin, ke ŝi ne volas plu vivi, ke ŝi estas murdota sed la socio estu protektita. Ŝi poste tenas la mortigan glason da lakto, trinkas ĝin sed ŝi diras antaŭe, "Ĉu vi povas sendi tiun leteron al mia patrino?" Tiam ŝi drinkas la lakton kaj mortas. Tiel en la fina sceno estas feliĉa Cary Grant iranta al la leterujo por sendi la leteron.&nbsp;... Sed tio neniam estis permesita pro baza eraro en la aktorado."<ref name=HitchcockForbes>[https://web.archive.org/web/20080210051052/http://www.bfi.org.uk/features/interviews/hitchcock.html#actors "Alfred Hitchcock".] British Film Institute. Arkivita el la originalo la 10an de februaro 2008.</ref> Fontaine ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Aktorino pro sia ludado.<ref>{{cite news |last1=Luther |first1=Claudia |title=Joan Fontaine, actress who won Oscar for 'Suspicion,' dies at 96 |url=http://articles.latimes.com/2013/dec/15/entertainment/la-et-mn-joan-fontaine-actress-who-won-oscar-for-suspicion-dies-at-96-20131215 |work=Los Angeles Times |date=15a de decembro 2013|access-date=4a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327063921/http://articles.latimes.com/2013/dec/15/entertainment/la-et-mn-joan-fontaine-actress-who-won-oscar-for-suspicion-dies-at-96-20131215|archive-date=27a de marto 2015|url-status=live}}</ref> ''[[Saboteur (filmo)|Saboteur]]'' (1942) estas la unua el du filmoj kiujn Hitchcock faris por [[Universal Studios|Universal]] dum tiu jardeko. Hitchcock estis devigita fare de Universal Studios por uzado de la geaktoroj dungitaj de Universal nome [[Robert Cummings]] kaj [[Priscilla Lane]], liberulino kiu estis subskribinta unu-filman kontrakton kun Universal, ambaŭ konata pro sia laboro por komedioj kaj malpezaj dramoj.<ref>{{harvnb|Humphries|1994|p=71}}</ref> Rompante kun la holivudaj konvencioj de tiu epoko, Hitchcock faris etendan filmolokigon, speciale en Novjorko, kaj montris kontraŭstaron inter supozita sabotisto (Cummings) kaj fakte reala sabotisto ([[Norman Lloyd]]) sur la pinto de la [[Statuo de Libereco]]. Li ankaŭ reĝisoris ''Have You Heard?'' (1942), fotografia dramigo por la gazeto ''[[Life (gazeto)|Life]]'' pri la danĝeroj el onidiroj dum milito.<ref>"Have You Heard?": The Story of Wartime Rumors, 13a de julio 1942, ''[[Life (gazeto)|Life]]'' [https://books.google.com/books?id=3E0EAAAAMBAJ&lpg=PA21&pg=PA68 68]</ref> En 1943 li verkis misteran historion por la gazeto ''Look'', nome "The Murder of Monty Woolley" (La murdo de MW),{{sfn|Brunsdale|2010|p=442}} sekvenco de fotoj invitanta la leganton trovi ŝlosilojn por identigi la murdiston; Hitchcock dungis la aktorojn kiel ili mem, nome kiel Woolley, Doris Merrick, kaj ŝminkisto Guy Pearce. [[Dosiero:Shadow of a Doubt (1943) - Trailer.webm|eta|''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) streĉfilmo kun [[Joseph Cotten]] kaj [[Teresa Wright]]|dekstre]] ''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) estis la favorita filmo de Hitchcock kaj la dua el la dekomencaj filmoj por Universal. Charlotte "Charlie" Newton ([[Teresa Wright]]) suspektas, ke ŝia amata onklo Charlie Oakley ([[Joseph Cotten]]) estas seria murdisto. Hitchcock denove filmis etende surloke, tiam en la nordkalifornia urbo [[Santa Rosa (Kalifornio)|Santa Rosa]].<ref>{{cite news |last1=Leitch |first1=Thomas |title=Shadow of a Doubt |url=https://www.loc.gov/programs/static/national-film-preservation-board/documents/shadow_of_doubt.pdf |accessdate=31a de decembro 2017 |publisher=Library of Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215151517/http://www.loc.gov/programs/static/national-film-preservation-board/documents/shadow_of_doubt.pdf|archive-date=15a de februaro 2017|url-status=live}}</ref> Laborante por [[20th Century Fox]], Hitchcock alproksimiĝis al [[John Steinbeck]] kun ideo por filmo, kiu registrus la spertojn de la survivintoj de atako de germana U-militŝipo. Steinbeck eklaboris por la scenaro kiu estus estinte la filmo ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). Tamen, Steinbeck malkontentiĝis el la filmo kaj petis, ke lia nomo estu forigita el la listigoj. La ideo estis reverkita kiel mallonga historio fare de Harry Sylvester kaj publikigita en ''[[Collier's]]'' en 1943. La agadsekvencoj estis filmitaj en malgranda boato en akvujo de la studio. Tiu loko okazigis problemojn por la tradicia memaperigo de Hitchcock. Tio estis solvita per la bildo de Hitchcock aperanta en gazeto kiun William Bendix estas leganta en la boato, montrante la reĝisoron en antaŭ-malantaŭa reklamaĵo por maldikiga produkto "Reduco-Obesity Slayer".<ref name="Spoto1999p267">La filmo estis ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). Vidu {{harvnb|Spoto|1999|p=267}}, kaj Rhys, Morgan T. (20a de septembro 2012). "Every Alfred Hitchcock Cameo". YouTube, [https://www.youtube.com/watch?v=_YbaOkiMiRQ&t=1m53s 00:01:53] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200527181053/https://www.youtube.com/watch?v=_YbaOkiMiRQ&t=1m53s] 27a de majo 2020.</ref> Li diris al Truffaut en 1962: {{Citaĵo|En tiu epoko, mi trairis penigan dieton, nome el tricent al ducent funtoj. Tial mi decidis senmortigi mian pezoperdon kaj samtempe fari mian memaperon pozante por fotoj de "antaŭ" kaj "malantaŭ".&nbsp;... Mi estis laŭvorte inundita de leteroj el dikuloj kiuj deziris scii kie kaj kiel ili povas akiri Reduco.{{sfn|Truffaut|1983|pp=158–159}}}} La tipa vespermanĝo de Hitchcock antaŭ la pezoperdo estis rostita kokaĵo, boligita ŝinko, terpomoj, pano, vegetaloj, kukumetoj, salato, deserto, unu botelo de vino kaj iome da brando. Por perdi pezon, li ĉesis trinki, trinkis nigran kafon por matenmanĝo kaj tagmanĝo, kaj manĝis bifstekon kaj salaton por vespermanĝo, sed tio estis malfacile eltenebla; Spoto verkis, ke lia pezo fluktuis konsiderinde dum la venontaj 40 jaroj. Fine de 1943, spite la pezoperdon, la "Occidental Insurance Company" de [[Los-Anĝeleso]] malakceptis fari al li vivasekuron.{{sfn|Spoto|1999|pp=266–267}} ==== Militepokaj nefikciaj filmoj ==== Hitchcock revenis en Brition por etenda vizito fine de 1943 kaj komenco de 1944. Estante tie li faris du kurtajn [[propagando|propagandajn]] filmojn, nome ''Bon Voyage'' (1944) kaj ''Aventure Malgache'' (1944), por la brita Ministerio de Informado. En junio kaj kulio 1945 Hitchcock servis kiel "treatment advisor" (konsilisto) por dokumenta filmo pri la [[Holokaŭsto]] kiu uzis filmerojn fare de [[Aliancanoj|Aliancaj Fortoj]] pri la liberigo de la [[Naziaj koncentrejoj]]. La filmo estis muntita en Londono kaj produktorita de Sidney Bernstein, por la Ministerio de Informado, kiu metis Hitchcock (lian amikon) en la stabanaro. Ĝi estis origine planita por esti montrita al la germanoj, sed la brita registaro konsideris ĝin tro traŭmatiga se publikigita al frapita postmilita populacio. Anstataŭe, ĝi estis transigita en 1952 el la filmoteko de la Brita Militoficejo al la Londona Imperia Militmuzeo kaj tie restis nepublikigita ĝis 1985, kiam eldonita versio estis elsendita kiel epizodo de la usona serio de [[PBS]] nome ''Frontline'', sub la titolo kiun la Imperia Militmuzeo estis haviginta: ''Memory of the Camps'' (Memoro de la koncentrejoj). La tutlonga versio de la filmo, nome ''German Concentration Camps Factual Survey'', estis restaŭrita en 2014 fare de fakuloj de la Imperia Militmuzeo.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pages=372–374}}</ref><ref name=Jeffries9Jan2015>{{cite news |last1=Jeffries |first1=Stuart |title=The Holocaust film that was too shocking to show |url=https://www.theguardian.com/film/2015/jan/09/holocaust-film-too-shocking-to-show-night-will-fall-alfred-hitchcock |work=The Guardian |date=9a de januaro 2015 |accessdate=24a de aŭgusto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110022047/https://www.theguardian.com/film/2015/jan/09/holocaust-film-too-shocking-to-show-night-will-fall-alfred-hitchcock|archive-date=10a de januaro 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Memory of the Camps: Frequently Asked Questions |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/camp/faqs.html |publisher=PBS |accessdate=6a de marto 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222140552/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/camp/faqs.html|archive-date=22a de februaro 2015|url-status=live}}</ref> === Postmilitaj Holivudaj jaroj: 1945–1953 === ==== Lastaj Selznick filmoj ==== [[Dosiero:Spellbound-1945.jpg|eta|maldekstra|[[Gregory Peck]] kaj [[Ingrid Bergman]] en ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]'' (1945)]] Hitchcock laboris denove por David Selznick kiam li reĝisoris ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]'' (1945), kiu esploras [[psikoanalizo]]n kaj aperigas sonĝosekvencon desegnita de [[Salvador Dalí]].<ref>{{cite web |last=Boyd |first=David |title=The Parted Eye: ''Spellbound'' and Psychoanalysis |url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |year=2000 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101224214107/http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |archivedate=24a de decembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101224214107/http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |arkivdato=2010-12-24 }}</ref> La sonĝosekvenco kiel ĝi aperas en la filmo estas dek minutojn pli mallongajn ol ĝi estis origine planita; Selznick eldonis ĝin por ke ĝi "funkciu" pli efektive.<ref>{{harvnb|Leff|1987|pp=164–165}}</ref> [[Gregory Peck]] ludis la rolon de amneziulo Dro. Anthony Edwardes sub la traktado de analizisto Dro. Peterson ([[Ingrid Bergman]]), kiu enamiĝas el li dum klopodas malfermi lian subpremitan pasintecon.{{sfn|Whitty|2016|pp=408–412}} Du rarperspektivaj scenoj estis realigitaj post konstruo de granda ligna mano (kiu aspektus aparteni al la rolulo kies vidpunkto la kamerao uzis) kaj ekster-grandaj aferoj: sitelgranda glaso de lakto kaj granda ligna pafilo. Por aldoni novecon kaj kortuŝon, la pinta pafado estis man-kolorita ruĝe en kelkaj kopioj de blank-nigra filmo. La origina muziko fare de [[Miklós Rózsa]] faras uzon de [[teremino]], kaj kelko el tio estis poste adaptita de la komponisto en la Pianokonĉerto Op. 31 de Rozsa (1967) por piano kaj orkestro.<ref>{{cite web |title=The Miklos Rozsa Society Website |url=http://www.miklosrozsa.info/mrs/works/aboutPianoConcerto.html |year=2017 |access-date=13a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324124603/http://www.miklosrozsa.info/mrs/works/aboutPianoConcerto.html |archive-date=24a de marto 2016 |url-status=live}}</ref> ''[[Notorious (filmo de 1946)|Notorious]]'' (1946) sekvis al ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]''. Hitchcock diris al François Truffaut, ke Selznick estis vendinta lin, Ingrid Bergman, Cary Grant, kaj la scenaron de [[Ben Hecht]], al RKO Radio Pictures kiel tuto por 500,000 dolaroj (ekvivalento al $6,555,461 en 2019) pro la trokosto de la filmo de Selznick nome ''[[Duel in the Sun (filmo)|Duel in the Sun]]'' (1946). En ''Notorious'' stelulas Bergman kaj Grant, ambaŭ oftuloj de Hitchcock, kaj prezentas intrigon pri Naziistoj, [[uranio]] kaj Sudameriko. Lia antaŭscia uzado de uranio kiel intrigero kondukis al la fakto ke li estis por mallonge metita sub kontrolo de la [[Federal Bureau of Investigation|FBI]]. Laŭ McGilligan, en aŭ ĉirkaŭ marto 1945 Hitchcock kaj [[Ben Hecht]] konsultis kun [[Robert Andrews Millikan|Robert Millikan]] de la [[California Institute of Technology]] pri la disvolvigo de la uranibombo. Selznick plendis, ke la afero estis "sciencfikcio", nur por eviti la rilaton kun la novaĵoj pri la du atombomboj de [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝima kaj Nagasaki]] en Japanio en aŭgusto 1945.{{sfn|McGilligan|2003|pp=370–371}} ==== Transatlantic Pictures ==== [[Dosiero:Ropetrailer2.jpg|eta|Tipa sceno el ''[[Rope (filmo)|Rope]]'' (1948) kun [[James Stewart]] dorse al la kamerao|alt=A typical scene from ''[[Rope (film)|Rope]]'' showing [[James Stewart]]]] Hitchcock formis sendependa produktora kompanio, nome "Transatlantic Pictures", kun sia amiko Sidney Bernstein. Li faris du filmojn kun Transatlantic, unu el kiuj estis lia unua kolorfilmo. Per ''[[Rope]]'' (1948), Hitchcock eksperimentis per intrigego en limigita medio, kion li jam estis farinta antaŭe per ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). La filmo ŝajnas esti filmita en unusola faro, sed ĝi estis fakte filmita en 10 faroj game el po 4-1⁄2 ĝis po 10 minutoj; 10-minuta longo de la filmo estis la plej ke tiamaj filmokamerao povis fari. Kelkaj transiroj inter filmeroj estis kaŝitaj metante malhelan objekton kiu kaŝu la tutan ekranon por momento. Hitchcock uzis tiujn ilojn por kaŝi la tranĉon, kaj komencis la venontan filmeron per la kamerao en la sama loko. La filmo prezentas [[James Stewart]] en la ĉefa rolo, kaj estis la unua el kvar filmoj kiujn Stewart faris kun Hitchcock. Ĝi estis inspirita de la kazo Leopold kaj Loeb de la 1920-aj jaroj. La filmo ne estis bone ricevita.{{sfn|Evans|2017}} ''[[Under Capricorn]]'' (1949), kun agado okazanta en la 19-a jarcento en Aŭstralio, uzas ankaŭ la mallongvivan teknikon de longaj filmeroj, sed je pli limigita etendo. Li denove uzis Technicolor en tiu produktoraĵo, poste revenis al blank-nigraj filmoj por kelkaj jaroj. Transatlantic Pictures iĝis neaktiva post tiuj du sensukcesaj filmoj.<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990">{{harvnb|Rebello|1990|loc=}}</ref> Hitchcock filmis ''[[Stage Fright (filmo de 1950)|Stage Fright]]'' (1950) en la studioj Elstree, Anglio, kie li estis laborinta dum sia kontrakto kun "British International Pictures" multajn jarojn antaŭe.<ref>{{harvnb|Warren|2001|pp=62, 72}}</ref> Li kunigis unu el la plej popularaj steluloj de [[Warner Bros.]] nome [[Jane Wyman]], kun la elmigrinta germana aktorino [[Marlene Dietrich]] kaj uzis kelkajn elstarajn britajn aktorojn, kiel [[Michael Wilding]], [[Richard Todd]] kaj Alastair Sim.<ref>{{harvnb|Harris|Lasky|2002|p=150}}</ref> Tiu estis la unua propra produktoraĵo de Hitchcock por Warner Bros., kiu estis distribuinta ''Rope'' kaj ''Under Capricorn'', ĉar "Transatlantic Pictures" estis suferanta financajn malfacilaĵojn.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 429, 774–775}}</ref> Lia filmo ''[[Strangers on a Train]]'' (1951) estis bazita sur la samnoma romano de [[Patricia Highsmith]]. Hitchcock kombinis multajn elementojn el siaj antaŭaj filmoj. Li alproksimiĝis al [[Dashiell Hammett]] por verki la dialogon, sed [[Raymond Chandler]] intervenis kaj okazis malkonsentoj kun la reĝisoro. En la filmo, renkontiĝas hazarde du homoj, el kiuj unu spekulacias pri senerara murdometodo; li sugestas, ke du personoj, kiuj deziras mortigi iun, povas ĉiu plenumi la murdon deziritan de la alia. La rolo de [[Farley Granger]] estis la senkulpa viktimo de la skemo, dum [[Robert Walker]], konita pro roloj de najbaroj, ludis la maliculon.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|pp=320, 322}}</ref> ''[[I Confess (filmo)|I Confess]]'' (1953) havas agadon okazante en [[Kebekurbo|Kebeko]] kun [[Montgomery Clift]] kiel katolika pastro.<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |title=Notes: ''I Confess'' (1953) |publisher=TCM |accessdate=15a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122032808/http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |archive-date=22a de novembro 2018 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181122032808/http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |arkivdato=2018-11-22 }}</ref> === Pintaj jaroj: 1954–1964 === ==== ''Dial M for Murder'' kaj ''Rear Window'' ==== [[Dosiero:Rearwindow trailer 2.jpg|eta|maldekstra|alt= Still image from the film Read Window featuring Stewart and Kelly|[[James Stewart]] kaj [[Grace Kelly]] en ''[[Rear Window]]'' (1954)]] ''I Confess'' estis sekvita de tri tutkoloraj filmoj en kiuj stelulis [[Grace Kelly]]: nome ''[[Dial M for Murder]]'' (1954), ''[[Rear Window]]'' (1954), kaj ''[[To Catch a Thief]]'' (1955). En ''Dial M for Murder'', [[Ray Milland]] ludas la maliculon kiu klopodas murdi sian perfidintan edzinon (Kelly) por havi ŝian monon. Ŝi murdas la dungitan murdiston pro mem-defendo, kaj tial Milland manipulas la pruvon por montri ŝin kiel murdiston. Ŝia amanto, Mark Halliday (Robert Cummings), kaj la policinspektisto Hubbard (John Williams) savas ŝin el ekzekuto.<ref name="Leitch 2002. p. 78-80">{{harvnb|Leitch|2002|p=78}}</ref> Hitchcock eksperimentis per [[tri dimensioj|tridimensia]] kinarto por ''Dial M''.<ref>{{cite news |last1=French |first1=Philip |title=Dial M for Murder 3D – review |url=https://www.theguardian.com/film/2013/jul/28/dial-m-for-murder-3d-review |work=The Observer |date=28a de julio 2013|access-date=30a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722232944/https://www.theguardian.com/film/2013/jul/28/dial-m-for-murder-3d-review|archive-date=22a de julio 2016|url-status=live}}</ref> Hitchcock transiris al [[Paramount Pictures]] kaj filmis ''[[Rear Window]]'' (1954), en kiu stelulis James Stewart kaj Kelly denove, same kiel [[Thelma Ritter]] kaj [[Raymond Burr]]. La rolulo de Stewart estas fotisto (bazita sur [[Robert Capa]]) kiu devas portempe uzi rulseĝon. Pro enuo, li ekobservis siajn najbarojn trans la korto, poste konvinkiĝis, ke unu el ili (Raymond Burr) estis murderinta sian edzinon. Stewart finfine sukcesas konvinki sian polican kolegon (Wendell Corey) kaj sian fianĉinon (Kelly). Same kiel en ''Lifeboat'' kaj ''Rope'', la ĉefaj roluloj estas priskribitaj en limigitaj medioj, en tiu okazo la studiapartamento de Stewart. Hitchcock uzas detalajn bildojn de la vizaĝo de Stewart por montri la reagojn de lia rolulo, "el komika ''voyeurism'' (rigardemo) direktita al siaj najbaroj al sia neeltenebla teroro rigardante Kelly kaj Burr en la apartamento de la maliculo".<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=269}}</ref> ==== ''Alfred Hitchcock Presents'' ==== [[Dosiero:Alfred Hitchcock and family circa 1955.JPG|eta|Pat Hitchcock kun siaj filino Terry kaj edzo Joseph O'Connell, [[Alma Reville]], Mary Alma O'Connell, Alfred Hitchcock ''(laŭhorloĝe el supra maldekstro)'', ĉirkaŭ 1955–1956.]] El 1955 ĝis 1965, Hitchcock estis gastiganto de la televidserio ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''.<ref name="Alfred Hitchcock Presents">{{cite web |title=Alfred Hitchcock Presents |publisher=TV.COM |url=http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |archivedate=25a de januaro 2008 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |arkivdato=2008-01-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |date=2008-01-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |arkivdato=2008-01-25 }}</ref> Per sia amuza elturnemo, nigra humoro kaj ikona figuro, la serio famigis Hitchcock. La titol-sekvenco de la programo montris minimuman karikaturo de lia profilo (li mem desegnis ĝin; ĝi estis komponita de nur naŭ desegnomovoj), kion poste plenigis lia reala silueto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=TV in the USA: A History of Icons, Idols, and Ideas|familia nomo=LoBrutto|persona nomo=Vincent|jaro=2018|eldoninto=Greenwood Publishing Group|ISBN=978-1-4408-2972-7|paĝo=6}}</ref> La seria muziktemo estis ''Funeral March of a Marionette'' de la franca komponisto [[Charles Gounod]] (1818–1893).<ref>{{cite web |title=Alfred Hitchcock (suspense anthology) |publisher=Media Management Group |url=http://www.classicthemes.com/50sTVThemes/themePages/alfredHitchcock.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221144330/http://www.classicthemes.com/50sTVThemes/themePages/alfredHitchcock.html |archivedate=21a de februaro 2008|url-status=dead |accessdate=7a de novembro 2008}}</ref> Liaj enkondukoj ĉiam inkludis ian specon de ironia humoro, kiel la priskribo de ĵusa mult-persona ekzekutado per unusola [[elektra seĝo]], dum du estas montrataj per signalo "Du seĝoj — ne atendu!" Li reĝisoris 18 epizodojn de la serio, kiu estis elsendita el 1955 ĝis 1965. Ĝi iĝis ''[[The Alfred Hitchcock Hour]]'' en 1962, kaj NBC elsendis la finan epizodon la 10an de majo 1965. En la 1980-aj jaroj, nova versio de ''Alfred Hitchcock Presents'' estis produktita por televido, kiu faris uzadon de la originaj enkondukoj en kolorigita formo.<ref name="Alfred Hitchcock Presents"/> ==== El ''To Catch a Thief'' ĝis ''Vertigo'' ==== En 1955 Hitchcock iĝis usona civitano.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p= 512}}</ref> Tiun saman jaron, estis publikigita lia tria filmo kun Grace Kelly nome ''[[To Catch a Thief]]'' (Kaptu ŝteliston); la agado okazas en la Franca ''Riviera'', kaj la filmo parigis Kelly kun Cary Grant. Grant ludas la rolon de retiriĝinta ŝtelisto John Robie, kiu iĝas la ĉefa suspektito pro lavango de ŝtelado en Riviera. Intrigema usona heredantino ludita de Kelly supozas lian veran identecon kaj klopodas allogi lin. "Spite la evidentan aĝ-diferencon inter Grant kaj Kelly kaj malpezan intrigon, la ingenian scenaron (kun duobla kompreno) kaj la bon-natura aktorado atingis ekonomian sukceson."<ref name="Leitch 2002. p. 366">{{harvnb|Leitch|2002|p=366}}</ref> Ĝi estis la lasta filmo de Hitchcock kun Kelly. Ŝi edziniĝis al la [[Rainier la 3-a (Monako)|Princo Rainiero]] de Monako en 1956, kaj tiel finis ŝia kinkariero. Hitchcock tiam refaris sian propran [[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1934)|filmon de 1934]] ''The Man Who Knew Too Much'' [[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1956)|en 1956]]. Tiam, en la filmo stelulis James Stewart kaj [[Doris Day]], kiu kantis la temkanton "Que Sera, Sera" [keseRA seRA], kiu ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Originala Kanto kaj iĝis granda sukceso por ŝi. Ili ludas paron kies filo estas kidnapita por eviti, ke ili siavice evitu murdon. Kiel en la filmo de 1934, la pinta momento okazas en la [[Royal Albert Hall]], Londono.<ref>{{harvnb|Brown|1994|p=75}}</ref> ''[[The Wrong Man]]'' (1957), nome fina filmo de Hitchcock por Warner Bros., estas malaltnivela blank-nigra produktorado bazita sur real-viva okazo de miskomprenita identeco kiu aperis en la gazeto ''Life'' en 1953. Tiu estis la nura filmo de Hitchcock en kiu stelulis [[Henry Fonda]], ludante rolon de muzikisto de la Stork Club misrekonita kiel ŝtelisto de likvorvendejo, kiu estis arestita kaj procezita je ŝtelado dum lia edzino ([[Vera Miles]]) emocie forfalas. Hitchcock diris al Truffaut ke lia dumviva timego al la polico allogis lin al la temo kaj tio videblas en multaj scenoj.<ref name="Leitch 2002. p. 377">{{harvnb|Leitch|2002|p=377}}</ref> [[Dosiero:Vertigo 1958 trailer Kim Novak at Golden Gate Bridge Fort Point.jpg|eta|maldekstre|[[Kim Novak]] ĉe la [[Golden Gate Bridge|Ponto Ora Pordo]] en ''[[Vertigo (filmo)|Vertigo]]'' (1958). Sondenketo de 2012 fare de la [[British Film Institute]] rangigis ''Vertigo'' kiel la plej granda filmo iam farita.<ref name=Christie2012>{{cite news |last=Christie |first=Ian |title=The 50 Greatest Films of All Time |url=http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |work=Sight & Sound |date=Septembro 2012 |accessdate=29a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301135739/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time|archive-date=1a de marto 2017|url-status=live}}; vidu ankaŭ {{cite news |title=Critics' top 100 |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |publisher=British Film Institute |year=2012|access-date=29a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics|archive-date=7a de februaro 2016|url-status=live}}</ref>]] En la venonta filmo de Hitchcock, nome ''[[Vertigo (filmo)|Vertigo]]'' (1958) denove stelulis James Stewart, tiam kun [[Kim Novak]] kaj [[Barbara Bel Geddes]]. Li estis dezirinta Vera Miles por ludi la protagoniston, sed ŝi estis graveda. Li diris al [[Oriana Fallaci]]: "Mi estis proponante al ŝi grandan rolon, la oportunon iĝi bela sofistika blondulino, nome reala aktorino. Ni estus elspezante amason da dolaroj en tio, kaj ŝi havis la malbonan guston gravediĝi. Mi malamas gravedajn virinojn, ĉar poste ili havas filojn."{{sfn|Fallaci|1963}} En la filmo, James Stewart ludas la rolon de Scottie, iama policesploristo kiu suferas pro [[akrofobio]], kiu disvolvigas obsedon al virino kiun li dungis kiel helpanto (Kim Novak). La obsedo de Scottie kondukas al tragedio, kaj tiam Hitchcock ne elektis feliĉan finon. Kelkaj kritikistoj, kiel Donald Spoto kaj [[Roger Ebert]], interkonsentas, ke ''Vertigo'' estas la plej persona kaj promesplena filmo, kiu temas pri [[Pigmaliono|pigmalionecaj]] obsedoj de homo kiu "kreas" virinon en tiu kiun li deziras. ''Vertigo'' esploras pli klare kaj je pli granda etendo lian intereson en la rilato inter sekso kaj morto pli ol en ajna alia verko en lia filmaro.<ref>{{harvnb|Kehr|2011|p=259}}</ref> ''Vertigo'' enhavas kameraan teknikon disvolvigitan de Irmin Roberts, ofte referencata kiel Vertigo-tekniko, kiu estis kopiita multajn fojojn fare de filmistoj. La filmo premieris en la [[Donostia Internacia Filmfestivalo]], en kiu Hitchcock ricevis Arĝentan Konkon.<ref>{{cite web |title=Donostia Zinemaldia Festival de San Sebastian International Film Festival |url=http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |accessdate=23a de aŭgusto 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |archivedate=6a de marto 2008 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |arkivdato=2008-03-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |date=2008-03-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |arkivdato=2008-03-06 }}</ref> ''Vertigo'' estas konsiderata klasikaĵo, sed ĝi havis kelkajn negativajn recenzojn kaj ne grandan vendon de enirbiletoj tiam, kaj ĝi estis la lasta kunlaborado inter Stewart kaj Hitchcock.<ref name="Leitch 2002. p. 376-77">{{harvnb|Leitch|2002|p=376}}</ref> En la sondenketo de 2002 de ''[[Sight & Sound]]'', ĝi estis rangigita ĝuste malantaŭ ''[[Citizen Kane]]'' (1941); dek jarojn poste, en la sama gazeto, kritikistoj elektis ĝin kiel la plej bonkvalita filmo iam farita.<ref name=Christie2012/> ==== ''North by Northwest'' kaj ''Psycho'' ==== Hitchcock sekvigis ''Vertigo'' per tri pliaj sukcesaj filmoj, kiuj estas agnoskita kiel liaj plej bonkvalitaj: ''[[North by Northwest]]'' (1959), ''[[Psycho (filmo de 1960)|Psycho]]'' (1960) kaj ''[[The Birds (filmo)|The Birds]]'' (1963). En ''North by Northwest'', Cary Grant portretas Roger Thornhill, estro de reklamkompanio de Madison Avenue kiu estas misrekonita kiel registara sekreta agento. Li estas arde persekutata tra Usono fare de malamikaj agentoj, kiel (ŝajne) Eve Kendall ([[Eva Marie Saint]]). Thornhill dekomence kredas, ke Kendall estas helpante lin, poste ke ŝi estas malamika agento; li finfine eksciis, ke ŝi laboras sekrete por la CIA. Dum siaj premieraj du semajnoj en Radio City Music Hall, la filmo enspezis 404,056 dolarojn (ekvivalente al 3,543,793 dolaroj de 2019), markante rekordon en la biletvendado de tiu kinejo en eksterferiaj tagoj.<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |title=Box Office: For the Books |date=31a de aŭgusto 1959 |work=[[Time (gazeto)|Time]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |date=2012-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |arkivdato=2012-05-30 }}</ref> La gazeto ''[[Time (gazeto)|Time]]'' nomis la filmon "smoothly troweled and thoroughly entertaining" (milde konstruita kaj tute distriga).<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |title=Cinema: The New Pictures |date=17a de aŭgusto 1959 |work=[[Time (gazeto)|Time]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |date=2012-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Cite news |title=Hitchcock Takes Suspenseful Cook's Tour: ''North by Northwest'' Opens at Music Hall |url=https://movies.nytimes.com/movie/review?res=9404E7D91631EE3BBC4F53DFBE668382649EDE |date=7a de aŭgusto 1959 |work=The New York Times |first=A.H. |last=Weiler |access-date=21a de aŭgusto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929123524/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9404E7D91631EE3BBC4F53DFBE668382649EDE |archive-date=29a de septembro 2013 |url-status=live }}</ref> [[Dosiero:Leytonstone tube station - Hitchcock Gallery- Psycho (1960) (geograph 4081885).jpg|eta|altdekstre|alt= Mosaic image from the film Psycho at Leytonstone tube station|Mozaiko pri ''Psycho'' en Hitchcock Gallery de metrohaltejo Leytonstone.]] ''[[Psycho (filmo de 1960)|Psycho]]'' (1960) estas plej verŝajne la plej bone konata filmo de Hitchcock.<ref name="Leitch 2002. p. 260">{{harvnb|Leitch|2002|p=260}}</ref> Bazita sur la romano de [[Robert Bloch]] samnome ''Psycho'' (1959), kiu estis inspirita de la kazo de Ed Gein,<ref>{{harvnb|Rebello|1990|pp=7–14}}</ref> la filmo estis produktita per limigita buĝeto de 800,000 dolaroj (ekvivalente al 6,913,836 dolaroj de 2019) kaj filmita en blank-nigra en malmultekosta studio kun aktoraroj el ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=261}}</ref> La senprecedenca violento de la sceno en la duŝejo, de la frua morto de la heroino, kaj la murdoj de senkulpuloj fare de freneza murdisto iĝis la markiloj de nova horor-filma ĝenro.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=262}}</ref> Al la publiko plaĉis la filmo, kaj oni devis fari vicegojn ekster la kinejoj kaj oni devis atendi por la venonta seanco. Ĝi rompis la rekordojn de biletvendado en Britio, Francio, Sudameriko, Usono kaj Kanado kaj estis pli modera sukceso en Aŭstralio dum mallonga periodo.<ref name="Leigh 1995">{{harvnb|Leigh|Nickens|1995|loc=}}</ref> La filmo estis la plej enspeziga el la kariero de Hitchcock; li persone enspezis pli ol 15 milionoj da dolaroj (ekvivalente al 129.63 milionoj da dolaroj en 2019). Li sekve interŝanĝis siajn rajtojn de ''Psycho'' kaj de sia TV antologio kontraŭ 150,000 [[akcio]]j de [[MCA Inc.|MCA]], kio faris lin la tria plej granda kunposedanto kaj sia propra estro en Universal, en teorio almenaŭ, kvankam tio ne haltigis ilin el interferadi lin.<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990"/> Post la unua filmo, ''Psycho'' iĝis usona serio de horor-filmo: ''Psycho II'', ''Psycho III'', ''Bates Motel'', ''Psycho IV: The Beginning'', kaj tutkolora [[Psycho (filmo de 1998)|refilmo en 1998]] de la originalo.{{sfn|Verevis|2006|p=22}} ==== Intervjuo fare de Truffaut ==== La 13an de aŭgusto 1962, nome la 63a naskiĝtago de Hitchcock, la franca reĝisoro [[François Truffaut]] komencis 50-horan intervjuon de Hitchcock, filmita dum ok tagoj en Universal Studios, dum kiuj Hitchcock akceptis respondi 500 demandojn. Necesis kvar jaroj por transskribi la sonbendojn kaj organizi la bildojn; ĝi estis publikigita kiel libro en 1967, kiun Truffaut kromnomis "Hitchbook" (vortoludo kun la vortoj ''Hitchcock'' kaj ''book'' (libro)). La sonbendoj estis uzitaj kiel la bazo de dokumenta filmo en 2015.{{sfn|Truffaut|1983|p=12}}<ref>{{cite news |last1=Jeffries |first1=Stuart |title='Actors are cattle': when Hitchcock met Truffaut |url=https://www.theguardian.com/film/2015/may/12/when-hitchcock-met-truffaut-hitchcock-truffaut-documentary-cannes |work=The Guardian |date=12a de majo 2015|access-date=16a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117131315/https://www.theguardian.com/film/2015/may/12/when-hitchcock-met-truffaut-hitchcock-truffaut-documentary-cannes|archive-date=17a de januaro 2018|url-status=live}}</ref> Truffaut planis la intervjuon ĉar estis klare al li ke Hitchcock ne estis simple la amas-merkata distristo kiun la usona amaskomunikilaro faris el li. Estis evidenta el liaj filmoj, Truffaut verkis, ke Hitchcock estis "haviginta pli da sciaro al la potencialo de sia arto ol ajna el siaj kolegoj". Li komparis la intervjuon al la konsulto de "Edipo' al la oraklo".{{sfn|Truffaut|1983|pp=11–12}} ==== ''The Birds'' ==== [[Dosiero:The Birds trailer (1963).webm|eta|maldekstra|Film-anonco por ''[[The Birds]]'' (1963), en kiu Hitchcock disputas la bonfaron de la homaro al "niaj plumhavaj amikoj".]] La kinfakulo Peter William Evans verkis ke ''[[The Birds]]'' (1963) kaj ''[[Marnie]]'' (1964) estas konsiderataj kiel "nedisputataj majstroverkoj".{{sfn|Evans|2017}} Hitchcock estis intencita filmi ''Marnie'' unue, kaj en marto 1962 oni anoncis, ke [[Grace Kelly]], Princino Grace de Monako ekde 1956, eliros el la retiro por steluli en ĝi.<ref>{{cite news |last1=Alden |first1=Robert |title=Princess Grace Will Star in Hitchcock Movie |url=https://www.nytimes.com/1962/03/20/archives/princess-grace-will-star-in-hitchcock-movie-she-accepts-her-first.html |work=The New York Times |date=20a de marto 1962|access-date=11a de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612213711/https://www.nytimes.com/1962/03/20/archives/princess-grace-will-star-in-hitchcock-movie-she-accepts-her-first.html|archive-date=12a de junio 2018|url-status=live}}</ref> Kiam Kelly petis al Hitchcock prokrasti ''Marnie'' ĝis 1963 aŭ 1964, li rekrutis Ed McBain alinome Evan Hunter, aŭtoro de ''The Blackboard Jungle'' (1954), por disvolvigi scenaron bazita sur novelo de [[Daphne du Maurier]] nome "The Birds" (La birdoj, 1952), kiun Hitchcock estis republikigita en sia ''My Favorites in Suspense'' (1959). Li dungis [[Tippi Hedren]] por ke ŝi ludu la ĉefrolon.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp=611–613}}; {{harvnb|MacDonald|2012|p=36}}</ref> Ĝi estis ŝia unua rolo; ŝi estis manekeno en Novjorko kiam Hitchcock vidis ŝin, en oktobro 1961, en NBC televidreklamaĵo por Sego (diettrinkaĵo):{{sfn|Moral|2013|p=15}} "Mi dungis ŝin ĉar ŝi estas klasika belaĵo. Filmoj jam ne havas ilin plue. Grace Kelly estis la lasta." Li insistis, sen klarigo, ke ŝia unua nomo estu skribita inter citiloj: 'Tippi'.<ref>Thomas McDonald (''The New York Times'', 1a de aprilo 1962): "Starring in the film are Rod Taylor, Suzanne Pleshette, Jessica Tandy and 'Tippi' Hedren. Hitchcock signed Miss Hedren, a New York model, to a contract after having seen her in a television commercial. He insisted that she enclose her first name in single quotation marks, but would not explain why." {{cite news |last1=McDonald |first1=Thomas |title=Watching 'Birds': Happy Hitchcock Films Terror-Ridden Tale |url=http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html |work=The New York Times |date=1a de aprilo 1962|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204193415/http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html|archive-date=4a de decembro 2013|url-status=live}}</ref><ref name=McDonald1April1962>{{cite news |last1=McDonald |first1=Thomas |title=Watching 'Birds': Happy Hitchcock Films Terror-Ridden Tale |url=http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html |work=The New York Times |date=1a de aprilo 1962|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204193415/http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html|archive-date=4a de decembro 2013|url-status=live}}</ref>{{sfn|Spoto|2008|p=245}} En ''The Birds'', Melanie Daniels, juna altklasulino, renkontiĝas kun advokato Mitch Brenner ([[Rod Taylor]]) en birdovendejo; [[Jessica Tandy]] ludas la rolon de lia posedema patrino. Hedren vizitas lin en Bodega Bay, [[Kalifornio]] (kie ''The Birds'' estis fakte filmita)<ref name=McDonald1April1962/> portanta paron de [[ambirdoj]] kiel donaco. Subite tajdoj da birdoj ekariĝas, rigardas, kaj atakas. La demando: "Kion la birdoj volas?" estas lasita senresponda.{{sfn|Rothman|2014|p=203}} Hitchcock faris la filmon per ekipaĵo el la Revue Studio, kiu faris ''Alfred Hitchcock Presents''. Li diris, ke temas pri lia plej teknike defia filmo, uzante kombinon de trejnitaj kaj mekanikaj birdoj antaŭ fono de naturaj birdoj. Ĉiu filmero estis skizita de antaŭe.<ref name=McDonald1April1962/> Televida filmo de [[HBO]]/[[BBC]], nome ''The Girl'' (2012), montris la spertojn de Hedren dum la filmado; ŝi diris, ke Hitchcock estis obseda pri ŝi kaj sekse persekutis ŝin. Laŭ informoj li izoligis ŝin el la cetero de la ekipo, sekvis ŝin, susuris al ŝi maldecaĵojn kaj analizis ŝian manskribmanieron, kaj havis platformon konstruitan el sia privata oficejo rekte al ŝia vehiklo.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|pp=451–452, 455–457, 467–468, 472–473}}; {{harvnb|Spoto|2008|pp=250–251, 264}}</ref><ref name=Goldman5October2012>{{cite news |last=Goldman |first=Andrew |title=The Revenge of Alfred Hitchcock's Muse |url=https://www.nytimes.com/2012/10/07/magazine/the-revenge-of-tippi-hedren-alfred-hitchcocks-muse.html |newspaper=The New York Times |date=5a de oktobro 2012|access-date=5a de februaro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623181500/http://www.nytimes.com/2012/10/07/magazine/the-revenge-of-tippi-hedren-alfred-hitchcocks-muse.html|archive-date=23a de junio 2017|url-status=live}}</ref> Diane Baker, ŝia kunstelulino en ''Marnie'', diris: "Nenio povus esti pli horora por mi ol alveni al tiu filmejo kaj vidi ŝin estanta traktita tiel kiel ŝi estis."{{sfn|Spoto|2008|p=265}} Filmante la atakan scenon en la atiko — kio postulis unu semajnon — ŝi estis metita en kaĝoĉambro dum du homoj uzante ĝiskubutajn protektajn gantojn lanĉis al ŝi vivajn birdojn. Ĉirkaŭ la fino de la semajno, por eviti, ke la birdoj forflugu el ŝi tro frue, unu gambo el ĉiu birdo estis ligita per nilona fadeno al elastaj bendoj kudritaj ene de ŝiaj vestoj. Ŝi elrompiĝis kiam birdo vundis ŝin ĉe ŝia okulo, kaj la filmado estis haltigita pro doktoraj ordonoj.{{sfn|Spoto|1999|pp=457–459}} ==== ''Marnie'' ==== [[Dosiero:Marnie (1964) trailer.webm|eta|Film-anonco por ''[[Marnie]]'' (1964)]] En junio 1962, Grace Kelly anoncis, ke ŝi estis decidinta ne aperi en ''[[Marnie]]'' (1964). Hedren estis subskribinta ekskluzivan sepjaran, kontrakton por ĉiusemajnaj 500 dolaroj kun Hitchcock en oktobro 1961,<ref>{{harvnb|Taylor|1996|p=270}}; {{Harvnb|Moral|2013|p=16}}</ref> kaj li decidis aktorigi ŝin en la ĉefa rolo opozicie al [[Sean Connery]]. En 2016, priskribante la ludadon de Hedren kiel "unu el la plej grandaj en la kinhistorio", Richard Brody nomis la filmon "historio de seksa violento" okazigita al la rolulo ludita de Hedren: "La filmo estas, se diri simple, malsana, kaj tio ĉar Hitchcock estis malsana. Li suferis sian tutan vivon pro furia seksa deziro, suferis pro la manko de ties kontentigo, suferis pro la malkapablo transformi fantazion en realon, kaj poste sekvis per tio farante ĝin virtuale, pere de sia arto."<ref name=Brody17Aug2016>{{cite news |last1=Brody |first1=Richard|author-link=Richard Brody |title="Marnie" Is the Cure for Hitchcock Mania |url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/marnie-is-the-cure-for-hitchcock-mania |work=The New Yorker |date=17a de aŭgusto 2016|access-date=2a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072926/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/marnie-is-the-cure-for-hitchcock-mania|archive-date=[[3-a de januaro]] [[2018]]|url-status=live}} {{Cite news |last1=Brody |first1=Richard|author-link=Richard Brody |title=Tippi Hedren's Silence |url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/tippi-hedrens-silence |work=The New Yorker |year=2012|access-date=5a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105180346/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/tippi-hedrens-silence|archive-date=5a de januaro 2018|url-status=live}}</ref> Kinrecenzo de 1964 en ''New York Times'' nomis tiun filmon de Hitchcock "la plej seniluziiga filmo en jaroj", citante la mankon de sperteco de Hedren kaj de Connery, amatoran scenaron kaj "glaringly fake cardboard backdrops" (evidente falsaj poŝtkartaj fonoj).<ref>{{cite news |last1=Archer |first1=Eugene |title=Hitchcock's 'Marnie,' With Tippi Hedren and Sean Connery |url=http://partners.nytimes.com/library/film/072364hitch-marnie-review.html |work=The New York Times |date=23a de julio 1964|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511180850/http://partners.nytimes.com/library/film/072364hitch-marnie-review.html|archive-date=11a de majo 2017|url-status=live}}</ref> En la filmo, Marnie Edgar (Hedren) ŝtelas 10,000 dolarojn (ekvivalente al 82,436 dolaroj de 2019) el sia dungisto kaj eskapas. Ŝi kandidatiĝas por laborposteno en la kompanio de Mark Rutland (Connery) en Filadelfio kaj ŝtelas ankaŭ el tie. Pli frue ŝi aperis suferanta panikatakon dum [[ŝtormo]] kaj timante la [[ruĝa]]n koloron. Mark sekvas ŝin kaj ĉantaĝas por ke ŝi edziniĝu al li. Ŝi klarigas, ke ŝi ne volas esti tuŝita, sed dum la "mielmonato", Mark perfortas ŝin. Marnie kaj Mark malkovras, ke la patrino de Marnie estis estinta ĉiesulino kiam Marnie estis infano, kaj ke, kiam la patrino estis luktinta kontraŭ kliento dum ŝtormo — la patrino kredis, ke la kliento estis klopodinta molesti Marnie — Marnie estis mortiginta la klienton por savi sian patrinon. Kuracita el siaj timoj kiam ŝi memoris tion kio okazis, ŝi decidas resti kun Mark.<ref name=Brody17Aug2016/><ref name=Cleaver13Aug2012>{{cite news |last1=Cleaver |first1=Emily |title=My favourite Hitchcock: Marnie |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/aug/13/my-favourite-hitchcock-marnie |work=The Guardian |date=13a de aŭgusto 2012|access-date=27a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122740/https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/aug/13/my-favourite-hitchcock-marnie|archive-date=27a de decembro 2017|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Pat Nixon Alfred Hitchcock 1411-15A.jpg|eta|La Hitchcock-oj kun Unua Damo [[Pat Nixon]] kaj ŝia unua filino Julie Nixon Eisenhower en 1969.]] Hitchcock diris al Robert Burks, kinfotisto, ke la kamerao devis esti metita tiom proksime eble al Hedren kiam li filmu ŝian vizaĝon.{{sfn|Spoto|1999|p=471}} Evan Hunter, la scenaristo de ''The Birds'' kiu estis verkinta ankaŭ ''Marnie'', klarigis al Hitchcock, ke se Mark estas amanta Marnie, li devus konsoli ŝin, ne perforti ŝin. Hitchcock ŝajne respondis: "Evan, kiam li trudu tion en ŝin, mi volas tiun kameraon rekten al ŝia vizaĝo!"<ref>{{harvnb|Moral|2013|p=[https://books.google.com/books?id=2WFCQednbTMC&pg=PA37 37]}}, citante Evan Hunter (1997). ''Me and Hitch''.</ref> Kiam Hunter liveris du versiojn de la scenaro, el kiuj unu sen la perforta sceno, Hitchcock anstataŭis lin per Jay Presson Allen.{{sfn|Moral|2013|pp=38–39}} === Lastaj jaroj: 1966–1980 === ==== Finaj filmoj ==== Malboniĝinta sanstato malpliigis la produktadon de Hitchcock dum la lastaj du jardekoj de lia vivo. Biografiisto Stephen Rebello asertis, ke Universal "trudis" du filmojn al li, nome ''[[Torn Curtain]]'' (1966) kaj ''[[Topaz]]'' (1969).<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990"/> Ambaŭ estis spionaj streĉfilmoj kun temoj rilataj al la [[Malvarma Milito]]. ''Torn Curtain'' (Rompita kurteno), kun [[Paul Newman]] kaj [[Julie Andrews]], akcelis la tristan finon de la 12-jara kunlaborado inter Hitchcock kaj la komponisto Bernard Herrmann.<ref>{{harvnb|Smith|2002|pp=272–274}}; {{cite news |last=Stephens |first=Andrew |title=The sound of Hitchcock: How Bernard Herrmann's music brought his films to life |url=http://www.smh.com.au/entertainment/the-sound-of-hitchcock-how-bernard-herrmanns-music-brought-his-films-to-life-20160104-glys29.html |work=The Sydney Morning Herald |date=9a de januaro 2016|access-date=20a de decembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319215055/http://www.smh.com.au/entertainment/the-sound-of-hitchcock-how-bernard-herrmanns-music-brought-his-films-to-life-20160104-glys29.html|archive-date=19a de marto 2017|url-status=live}}</ref> Hitchcock malkontentis pro la muziko de Herrmann kaj anstataŭis lin per John Addison, Jay Livingston kaj Ray Evans.{{sfn|Smith|2002|pp=273–274}} ''[[Topaz]]'' (1967), bazita sur romano de [[Leon Uris]], havas agadon parte okazanta en Kubo. Ambaŭ filmoj ricevis miksajn recenzojn.<ref>{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/topaz/ |title=Topaz |website=Rotten Tomatoes |accessdate=15a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129083946/https://www.rottentomatoes.com/m/topaz/|archive-date=29a de novembro 2017|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Alfred Hitchcock, San Francisco, Summer 1975.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|alt=Image of Hitchcock seated during the filming of Family Plot| Hitchcock labore por ''[[Family Plot]]'', San Francisco, somero de 1975.]] Hitchcock revenis al Britio por fari sian antaŭlastan filmon, nome ''[[Frenzy]]'' (1972), bazita sur la novelo ''Goodbye Piccadilly, Farewell Leicester Square'' (1966). Post du spion-filmoj, la intrigo markis revenon al la ĝenro de murdo-streĉfilmo. Richard Blaney (Jon Finch), nestabila kelnero kun historio de eksplodema kolero, iĝas la unua suspektito en la esplorado pri la murdoj "Necktie" (kolumoj), kiuj estas fakte fifaritaj de lia amiko Bob Rusk (Barry Foster). Tiam, Hitchcock faras la viktimon kaj la maliculon proksimuloj, anstataŭ malproksimuloj kiel en ''Strangers on a Train''.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|pp=114–115}}</ref> En ''Frenzy'', Hitchcock permesis nudecon por la unua fojo. Du scenoj montris nudajn virinojn, unu el kiu estis perfortita kaj strangolita;{{sfn|Evans|2017}} Spoto nomis tiun lastan "unu el la plej malakcepteblaj ekzemploj de detala murdo en la kinhistorio". Ambaŭ aktorinoj, nome Barbara Leigh-Hunt kaj Anna Massey, malakceptis fari la scenojn, kaj tiel oni devis uzi manekenojn anstataŭe.{{sfn|Spoto|1999|pp=513–514}} Biografiistoj notis, ke Hitchcock ĉiam puŝis la limojn de la kincenzuro, ofte frenezigante [[Joseph Breen]], la longdaŭra estro de la Holivuda [[Motion Picture Production Code]]. Multaj fojojn Hitchcock eniris en subtilajn nuancojn de maldecaĵoj malpermesitaj de la cenzuro ĝis la mezo de la 1960-aj jaroj. Tamen McGilligan verkis, ke Breen kaj aliaj ofte konstatis, ke Hitchcock estis trudante tiajn aferojn kaj estis fakte amuzitaj, same kiel alarmitaj pro la "inescapable inferences" de Hitchcock.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=249}}</ref> ''[[Family Plot]]'' (1976) estis la lasta filmo de Hitchcock. Ĝi rakontas la fuĝojn de "Madam" Blanche Tyler, ludita de Barbara Harris, fraŭdema spiritisto, kaj de ŝia taksiista amanto [[Bruce Dern]], kiuj vivtenas sin el siaj trompopovoj. Kvankam ''Family Plot'' estis bazita sur la novelo de Victor Canning nome ''The Rainbird Pattern'' (1972), la tono de la libro estas pli sinistra. Scenaristo Ernest Lehman dekomence verkis la filmon kun pli akra tono sed li estis devigita al pli hela, pli komika tono fare de Hitchcock. ==== Kavalireco kaj morto ==== Ĉirkaŭ la fino de sia vivo, Hitchcock estis laboranta por la scenaro de spion-streĉfilmo, ''The Short Night'' (La mallonga nokto), kunlabore kun James Costigan, Ernest Lehman kaj David Freeman. Spite dekomencan laboron, ĝi neniam estis filmita. La sanstato de Hitchcock estis malpliiĝinta kaj estis priokupita pro sia edzino, kiu estis suferanta koratakon. Tiu scenaro estis finfine publikigita en la libro de Freeman nome ''The Last Days of Alfred Hitchcock'' (1999).<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 731–734}}; {{harvnb|Freeman|1999}}</ref> Estante malakceptinta la [[Ordeno de la Brita Imperio|Ordenon de la Brita Imperio]] en 1962,<ref>{{cite news |title=Queen's honours: People who have turned them down named |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-16736495 |publisher=BBC News |date=5a de aŭgusto 2015|access-date=21a de julio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126094501/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16736495|archive-date=26a de novembro 2016|url-status=live}}</ref> Hitchcock estis nomumita por la ''[[Ordeno de la Brita Imperio|Knight Commander of the Most Excellent Order of the British Empire]]'' (KBE) en la Honoroj de Novjaro de [[1980]].<ref name=Todd30April1980>McCarthy, Todd (30a de aprilo 1980). [https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ "Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes at Bel-Air Home".] Variety. Arkivita el la originalo la 13an de decembro 2017. Alirita la 29an de aŭgusto 2020.</ref><ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/48041/supplement/6 "No. 48041".] [[The London Gazette]] (Supplement). 28a de decembro 1979. p. 6.</ref> Li estis tro malsano por veturi al Londono — li havis korpaŝadan mezurilon kaj estis ricevanta injektojn de kortizono por sia artrito — kaj tiel la 3an de januaro 1980 la brita konsulo prezentiĝis al li kun la dokumentoj en la Universal Studios. Demandita de ĵurnalisto post la ceremonio kial li estis atendigante la reĝinon tiom longe, Hitchcock humoris, "Mi supozas, ke estis afero de senzorgemo." Cary Grant, Janet Leigh, kaj aliaj partoprenis en posta tagmanĝo.<ref name="Spoto 1999 553">{{harvnb|Spoto|1999|p=553}}</ref><ref name=Ebert2Jan1980>{{cite web |first=Roger |last=Ebert|author-link=Roger Ebert |url=http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares |title=Hitchcock: he always did give us knightmares |work=Chicago Sun-Times |date=2a de januaro 1980|access-date=12a de decembro 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085259/http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares|archive-date=22a de decembro 2015|url-status=live}}</ref> Lia lasta publika apero okazis en la 16a de marto 1980, kiam li prezentis la ricevanton de la premio de la American Film Institute.<ref name="Spoto 1999 553"/> Li mortis pro renmalsano la venontan monaton, la 29an de aprilo, en sia domo de [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], Los Anĝeleso.<ref name="Variety obituary"/><ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p= 745}}</ref> Donald Spoto, unu el biografiistoj de Hitchcock, skribis, ke Hitchcock estis malakceptinta vidi pastron,<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1983/03/06/books/and-suddenly-evil-erupts.html |title=NY Times – 'And Suddenly Evil Erupts' biography review 1996 |access-date=16a de julio 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716081110/https://www.nytimes.com/1983/03/06/books/and-suddenly-evil-erupts.html |archive-date=16a de julio 2019 |url-status=live}}</ref> sed laŭ la jezuita pastro Mark Henninger, li kaj alia pastro, Tom Sullivan, okazigis meson en la hejmo de la kinartisto, kaj Sullivan aŭdis lian [[konfeso]]n.<ref>{{cite news |first=Mark |last=Henninger |work=The Wall Street Journal |title=Alfred Hitchcock's Surprise Ending |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323401904578159573738040636 |date=6a de decembro 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130207190149/http://online.wsj.com/article/SB10001424127887323401904578159573738040636.html |archivedate=7a de februaro 2013|url-status=live}}</ref> Hitchcock estis survivita de siaj edzino kaj filino. Lia funebro okazis en la katolika preĝejo de la Bona Paŝtisto en [[Beverly Hills]] la 30an de aprilo, post kio lia korpo estis kremaciita. Liaj restaĵoj estis disigitaj en la Pacifikan Oceanon la 10an de majo 1980.<ref name="obit">{{cite news |last=Flint |first=Peter B. |title=Alfred Hitchcock Dies; A Master of Suspense |url=https://www.nytimes.com/1980/04/30/archives/alfred-hitchcock-dies-a-master-of-suspense-alfred-hitchcock-master.html |date=30a de aprilo 1980 |work=The New York Times|access-date=25a de julio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725214925/https://www.nytimes.com/1980/04/30/archives/alfred-hitchcock-dies-a-master-of-suspense-alfred-hitchcock-master.html|archive-date=25a de julio 2018|url-status=live}}</ref> == Listo de filmoj == [[Dosiero:200px-Topaz movieposter.jpg|eta|dekstre|200ra|Afiŝo de la filmo ''[[Topaz]]''.]]Aldone ol esti la reĝisoro, Alfred Hitchcock faris [[Gastrolo|gastrolajn]] [[Kameo (kino)|kameojn]] en 40 el siaj 54 filmoj. En la filmoj en kiuj li aperis, li estas aperita por mallonga momento en neparolanta parto kiel ekstraĵo, ekzemple enirante en buson, transirante antaŭ konstruaĵo, starante ĉe angulo, aŭ eĉ aperanta en gazeta foto (kiel vidite en la filmo ''Lifeboat'', kiu alie ne disponigis alian ŝancon por li aperi).{{Div col|cols = 2}} * ''[[The Lodger: a Story of the London Fog]]'' (Britio, 1926) * ''[[Blackmail]]'' (Britio, 1929) * ''[[Number Seventeen]]'' (Britio, 1932) * ''[[The Man Who Knew Too Much]]'' (Britio, 1934) * ''[[The Thirty-Nine Steps]]'' (Britio, 1935) * ''[[Sabotage]]'' (Britio, 1936) * ''[[The Lady Vanishes]]'' (Britio, 1938) * ''[[Rebecca]]'' (Usono, 1940) * ''[[Suspicion]]'' (Usono, 1941) * ''[[Shadow of a Doubt]]'' (Usono, 1943) * ''[[Lifeboat]]'' (Usono, 1943) * ''[[Spellbound]]'' (Usono, 1945) * ''[[Rope]]'' (Usono, 1948) * ''[[Stage Fright]]'' (Usono, 1950) * ''[[Strangers on a Train]]'' (Usono, 1951) * ''[[Dial “M” for Murder]]'' (Usono, 1954) * ''[[Rear Window]]'' (Usono, 1954) * ''[[The Trouble with Harry]]'' (Usono, 1956) * ''[[Vertigo]]'' (Usono, 1958) * ''[[North by Northwest]]'' (Usono, 1959) * ''[[Psycho (1960-a filmo)|Psycho]]'' (Usono, 1960) * ''[[The Birds]]'' (Usono, 1963) * ''[[Marnie]]'' (Usono, 1964) * ''[[Torn Curtain]]'' (Usono, 1966) * ''[[Topaz]]'' (Usono, 1969) * ''[[Frenzy]]'' (Britio, 1972) * ''[[Family Plot]]'' (Usono, 1976) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Ackroyd, Peter (2015). ''Alfred Hitchcock''. Random House. ISBN 978-0-7011-6993-0. * Adair, Gene (2002). ''Alfred Hitchcock: Filming Our Fears''. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511967-1. * Brown, Royal S. (1994). ''Overtones and Undertones: Reading Film Music''. University of California Press. ISBN 978-0-520-91477-3. * Brunsdale, Mitzi M. (2010). ''Icons of Mystery and Crime Detection: From Sleuths to Superheroes''. ABC-CLIO. * Duncan, Paul (2003). ''Alfred Hitchcock: Architect of Anxiety, 1899–1980''. Taschen. ISBN 978-3-8228-1591-5. * Evans, Peter William (2004). [https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31239 "Hitchcock, Alfred Joseph".] ''Oxford Dictionary of National Biography.'' doi:10.1093/ref:odnb/31239. Arkivita el la originalo la 1an de januaro 2018. Alirita la 31an de decembro 2017. * Fallaci, Oriana (1963). [http://scrapsfromtheloft.com/2016/06/14/fallaci-hitchcock-interview/ "Mr. Chastity". The Egotists: Sixteen Surprising Interviews.] Chicago: Henry Regnery. pp.&nbsp;239–256. * Garncarz, Joseph (2002). "German Hitchcock". En Gottlieb, Sidney; Brookhouse, Christopher (eds.). Framing Hitchcock: Selected Essays from the Hitchcock Annual. Detroit: Wayne State University Press. pp.&nbsp;59–81. * Gottlieb, Sydney (2002). "Early Hitchcock: The German Influence". En Gottlieb, Sidney; Brookhouse, Christopher (eld.). Framing Hitchcock: Selected Essays from the Hitchcock Annual. Detroit: Wayne State University Press. pp.&nbsp;35–58. * Gottlieb, Sidney (2003). ''Alfred Hitchcock: Interviews''. University Press of Mississippi. ISBN 978-1-57806-562-2. * Harris, Robert A.; Lasky, Michael S. (2002) [1976]. ''The Complete Films of Alfred Hitchcock''. Secaucus, N.J: Citadel Press. * Hitchcock, Alfred (2014). Gottlieb, Sidney (eld.). Hitchcock on Hitchcock, Volume 2: Selected Writings and Interviews. Oakland: University of California Press. ISBN 978-0-520-96039-8. * Hitchcock, Patricia; Bouzereau, Laurent (2003). ''Alma Hitchcock: The Woman Behind the Man''. New York: Berkley Books. ISBN 978-0-425-19005-0. * Humphries, Patrick (1994). ''The Films of Alfred Hitchcock'' (represa eld.). Crescent Books. ISBN 978-0-517-10292-3. * Kapsis, Robert E. (1992). Hitchcock: The Making of a Reputation (illustrated ed.). University of Chicago Press. * Kehr, Dave (2011). [https://books.google.es/books?id=ZGgPCODtVZsC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''When Movies Mattered: Reviews from a Transformative Decade''.] University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-42940-3. Arkivita el la originalo la 29an de junio 2016. Alirita la 29an de aŭgusto 2020. * Kerzoncuf, Alain; Barr, Charles (2015). Hitchcock Lost and Found: The Forgotten Films. Lexington: University Press of Kentucky. * Leff, Leonard J. (1987). ''Hitchcock and Selznick''. University of California Press. ISBN 978-0-520-21781-2. * Leff, Leonard (1999). ''The Rich and Strange Collaboration of Alfred Hitchcock and David O. Selznick in Hollywood''. University of California Press. ISBN 978-0-520-21781-2. * Leigh, Janet; Nickens, Christopher (1995). [https://archive.org/details/psychobehindscen00leig ''Psycho: Behind the Scenes of the Classic Thriller''.] Harmony Press. ISBN 978-0-517-70112-6. * Leitch, Thomas: ''The Encyclopedia of Alfred Hitchcock'' (ISBN 978-0-8160-4387-3). Checkmark Books, 2002. * McGilligan, Patrick (2003). [https://archive.org/details/alfredhitchcockl00mcgi ''Alfred Hitchcock: A Life in Darkness and Light''.] New York: Regan Books. ISBN 978-0-06-039322-9. * Moral, Tony Lee (2013). ''Hitchcock and the Making of Marnie''. Lanham: Scarecrow Press. * Rebello, Stephen (1990). ''Alfred Hitchcock and the Making of Psycho''. Berkeley: Soft Skull Press. ISBN 978-0-7145-2915-8. * Rothman, William (2014). ''Must We Kill the Thing We Love?: Emersonian Perfectionism and the Films of Alfred Hitchcock''. New York: Columbia University Press. * Spoto, Donald (1999) [1983]. [https://archive.org/details/darksideofgenius00spot_0 ''The Dark Side of Genius: The Life of Alfred Hitchcock''.] New York: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-80932-3. * Taylor, John Russell (1996) [1978]. ''Hitch: The Life and Times of Alfred Hitchcock''. New York: Da Capo Press. * Truffaut, François (1983) [1967]. ''Hitchcock/Truffaut'' (Reviziita eld.). New York: Simon & Schuster. ISBN 978-0-671-52601-6. * Verevis, Constantine (2006). [https://archive.org/details/afterhitchcockin00boyd "For Ever Hitchcock: Psycho and Its Remakes".] En Boyd, David; Palmer, R. Barton (eld.). ''After Hitchcock: Influence, Imitation, and Intertextuality''. Austin: University of Texas Press. pp.&nbsp;15–30. * Walker, Michael (2005). ''Hitchcock's motifs''. Amsterdam University Press. ISBN 978-90-5356-773-9. * Whitty, Stephen (2016). ''The Alfred Hitchcock Encyclopedia''. Lanham and London: Rowman & Littlefield. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[François Truffaut]] * [[Krimfikcio]] * [[Krimfilmo]] * [[Makgufino]] * Streĉfilmo == Eksteraj ligiloj == * [http://hitchcock.tv hitchcock.tv] * {{IMDb nomo|id=0000033}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/alfred-hitchcock.html Artikoloj pri Alfred Hitchcock kaj liaj filmoj] {{eo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Alfred Hitchcock |revizio=974728681 }} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Hitchcock, Alfred}} [[Kategorio:Alfred Hitchcock| ]] [[Kategorio:Britaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Anglaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Anglaj reĝisoroj]] ss5w83xygku63dfvwd0egbwkzxpmed2 Ĉikago 0 693 9441110 9416717 2026-07-29T09:11:00Z Sj1mor 12103 9441110 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|bildo= {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Chicago montage1.jpg | dosiero2 = Composition Chicago.jpg | dosiero3 = Chicago Collage 2023-09-27 22 08 27~2.jpg | dosiero4 = | dosiero5 = | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | bildo-larĝeco = 300px | estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |regiono-ISO=US-IL|tipo1=reliefo|situo de=Situo de Ĉikago en la subŝtato [[Ilinojso]] kaj [[Usono]]|Mapo en angulo=|situo sur mapo2=Usono Ĉikago|situo de2=Lokigita mapo de la [[Ĉikaga metropola areo]]|zomo=9}} '''Ĉikago'''<ref>[https://vortaro.net/#Ĉikago_kd artikolo ''Ĉikago'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua papera eldono de 1970, p. 159, kaj en la eldono de 2002, p. 211. Ĉirkaŭ la jaro 2000, nun ne plu, lokaj esperantistoj foje uzis alternativan esperantigon ''Ŝikago'', kiu estas malĝusta.</ref> ({{lang-en|Chicago}} [ŝi-kA-goŭ]) {{md}}"La venta urbo", "La dua urbo", "La urbo de larĝaj ŝultroj"{{md}} estas la plej granda urbo en la ŝtato [[Ilinojso]] kaj la tria plej granda urbo en [[Usono]]. Loĝantoj{{md}}2,9{{spaco}}milionoj, en la ĉikaga regiono (Ĉikagio){{md}}9,6{{spaco}}milionoj. Centro por teknologio kaj scienca esplorado, fabrikado kaj transporto. Centro ankaŭ por komerco en agrikulturaj akcioj. Ĝi estas etne tre diversa urbo: kvartaloj de baratanoj, ĉinoj, meksikanoj, portorikanoj, poloj kaj aliaj etnoj troviĝas en la urbo. Konataj manĝaĵoj: dika pico, pola (fum)kolbaso, rostkolbaso, kaj porkaĵo. Ĝi estas parto de la [[Megalopolo Grandaj Lagoj]]. == Nomo == La nomo venis el usonindiana frazo kiu signifas "odoro de sovaĝa cepo". == Historio == Ĉikago estis la loko de Fortikaĵo ''Dearborn'', kie indianoj masakris blankhaŭtulojn en la jaro [[1812]]. La urbo korporaciiĝis en [[1833]]. La urbo pro sia oportuna loko ĉe Rivero Ilinojso kaj suda pinto de lago Miĉigano rapide kreskiĝis kiel centro por translanda transporto. En 1871, granda fajro, kiun laŭlegende flamigis bovo, detruis la centron de la urbo. Ĝi estis rekonstruita kaj en [[1893]] la urbo triumfe okazigis la [[internacia ekspozicio|mond-foiron]] "[[Kolumbia Ekspozicio]]". [[Dosiero:Chicago postal001.jpg|eta|maldekstra|Vido de poŝtkarto je la komenco de 20-a jarcento]] Je [[1900]], Ĉikago estis la 6‑a plej granda urbo en la mondo. Faman "Planon de Ĉikago" verkis arkitekto Daniel Burnham en 1909. Kvankam la plano ne tute estis realigita, oni uzis principojn tie por inspiro, inkluzive de la diro: "Faru neniujn planojn malgrandajn. Ili ne havas magion por kirli la sangon de homoj." Dua mond-foiro okazis en [[1933]], nomata "Jarcento de Progreso", kiam Ĉikago estis 3‑a la plej granda urbo en la mondo. Dum la alkohol-malpermeso en Usono, Ĉikago gajnis fifamon pro mafia agado kaj polica kontraŭagado. En la 1940‑aj, la [[Projekto Manhattan|Projekton Manhattan]] oni starigis en [[Universitato de Ĉikago]], por esplori la eblecon de krei [[atombombo|atoman bombon]]. Pli da nobelpremiitoj rilatas al tiu universitato ol iu ajn institucio. Dum la longa urbestreco de ''Richard J. Daley'', Ĉikago fariĝis forta politika motoro por la [[Demokrata Partio]] tutlande. En 1968, la urbo gastigis la partian kongreson, dum kiu junuloj proteste tumultis kaj polico reagis perforte, kaj allogis fortajn kritikojn. Kiel multaj usonaj urbegoj, la urbo en malfrua 20‑a jarcento suferis pro problemoj ligataj al urba kadukiĝo, kaj la eliro de multaj loĝantoj al la pli verdaj antaŭurboj. La centro de la urbo ĉiam restis vigla ekonomia centro, speciale por agrikultura komerco. La [[Willis-Turo]], konstruita en 1973, estis dum pli ol 25 jaroj la plej alta konstruaĵo en la mondo. En la 1990‑aj jaroj, la teamo ''Chicago Bulls'' kun [[Michael Jordan]] gajnis mondskalan famon en [[korbopilko]]. Samtempe la urbo spertis grandan kreskon kaj renovigon sub la estreco de ''Richard M. Daley''. == Urbopartoj == [[Dosiero:US-IL-Chicago-CA.png|eta|maldekstra|La divido al 77 suburbaj partoj]] La [[Metropolo Ĉikago]] (ankaŭ konata kiel ''Chicagoland'') estas la metropola areo asociita kun geografiaj, sociaj, kulturaj kaj ekonomiaj ligoj al la grandurbo Ĉikago. {| class="wikitable" |1. |Rogers Park |21. |Avondale |41. |Hyde Park |61. |New City |- |2. |West Ridge |22. |Logan Square |42. |Woodlawn |62. |West Elsdon |- |3. |Uptown |23. |Humboldt Park |43. |South Shore |63. |Gage Park |- |4. |Lincoln Square |24. |West Town |44. |Chatham |64. |Clearing |- |5. |North Center |25. |Austin |45. |Avalon Park |65. |West Lawn |- |6. |Lakeview |26. |West Garfield Park |46. |South Chicago |66. |Chicago Lawn |- |7. |Lincoln Park |27. |East Garfield Park |47. |Burnside |67. |West Englewood |- |8. |Near North Side |28. |Near West Side |48. |Calumet Heights |68. |Englewood |- |9. |Edison Park |29. |North Lawndale |49. |Roseland |69. |Greater Grand Crossing |- |10. |Norwood Park |30. |South Lawndale |50. |Pullman |70. |Ashburn |- |11. |Jefferson Park |31. |Lower West Side |51. |South Deering |71. |Auburn Gresham |- |12. |Forest Glen |32. |Chicago Loop |52. |East Side |72. |Beverly |- |13. |North Park |33. |Near South Side |53. |West Pullman |73. |Washington Heights |- |14. |Albany Park |34. |Armour Square |54. |Riverdale |74. |Mount Greenwood |- |15. |Portage Park |35. |Douglas |55. |Hegewisch |75. |Morgan Park |- |16. |Irving Park |36. |Oakland |56. |Garfield Ridge |76. |O'Hare |- |17. |Dunning |37. |Fuller Park |57. |Archer Heights |77. |Edgewater |- |18. |Montclare |38. |Grand Boulevard |58. |Brighton Park |- |19. |Belmont Cragin |39. |Kenwood |59. |McKinley Park |- |20. |Hermosa |40. |Washington Park |60. |Bridgeport |} == Arkitekturo == [[Dosiero:2010-02-19 3000x2000 chicago skyline.jpg|eta|maldekstra|Panoramo de Ĉikago, meze la [[Willis-Turo]]]] [[Dosiero:John Hancock.jpg|eta|maldekstra|250ra|maldekstra|La [[nubskrapulo]]j en Ĉikago, meze la [[Willis-Turo]]]] [[Dosiero:20070822 Polish Museum.JPG|eta|maldekstra|La konstruaĵo de la pola muzeo en Ĉikago.]] Por turistoj kaj aliaj, rondvojaĝo por vidi arkitekturon estas farenda. Ĉikaga Historio-Societo estas unu instanco kiu organizas tiajn rondvojaĝojn. La unua [[nubskrapulo]] en la mondo situis en Ĉikago, nome la 42-metra ''Home Insurance Building'', konstruita en 1885 ĉe Adams kaj LaSalle. La 11-etaĝa konstruaĵo ne plu staras, tamen ĝi estas unu el la notindaj konstruaĵoj en la riĉa arkitektura historio de Ĉikago. En 19‑a jarcento, la [[novklasika]] stilo floris en la postfajra rekonstruado. Multaj ekzemploj de la [[1925-stilo]] (france: ''Art déco'') troviĝas en la centro kaj laŭ la lago. Domoj kaj konstruaĵoj arkitektitaj de [[Frank Lloyd Wright]] troviĝas en Ĉikago kaj proksime, kiuj estas la pinto de la "preria" stilo. Stilo ofte ligata al Ĉikago estas la ŝtala nubskrapulo, kies patro estas nederlandano [[Ludwig Mies van der Rohe]] (vidu liaj loĝ-domoj en Ĉikago, la apuda foto). [[Dosiero:860-880 Lake Shore Drive.jpg|eta|maldekstra|200ra|La loĝdomoj 860-880 Lake Shore Drive en Ĉikago, laŭ projekto de nederlandano [[Ludwig Mies van der Rohe]]]] [[Sears Tower]], ''John Hancock Center'' kaj multaj aliaj konstruaĵoj en ĉi tiu stilo troviĝas en la centro. ([[Sears Tower]] aŭ [[Willis-Turo]] – (angle, ''Willis Tower'' aŭ ''233 S. Wacker Dr.'') Ŝtal-vitra oficejturo en Ĉikago. Plej alta konstruaĵo en Nord‑Ameriko, tria plej granda en la mondo post la [[Petronas-Turoj]] en [[Kuala-Lumpuro]], [[Malajzio]]. Altas 108 etaĝojn, 443 metrojn (ĝis tegmento), 520 metrojn (ĝis pinto de l' antenoj). Malfermis 1974, post 3-jara konstruado. Nomata pro la firmao kiu monhelpis ĝian konstruon kaj okupis ĝin ĝis la 1990‑aj, magazenaro [[Sears]], Roebuck & Co ('''Sears-Turo''')). Ekzemploj de postmoderna arkitekturo inkluzivas la ''Jay Pritzker Pavilion'' en ''Millennium Park'', ekstera aŭditorio kaj apuda serpenteca ponto, arkitektitaj de ''Frank Gehry''. ==Regado== === Registara strukturo === [[Dosiero:Chicago City Council Chamber (28808055124).jpg|eta|maldekstra|Salono de la urbodomo, kie la urbestro kaj la kvindek konsilianoj de Ĉikago kunsidas.]] La urba registaro de Ĉikago dividiĝas en [[Plenuma povo|plenuma]] kaj [[Leĝofara povo|leĝofara]] branĉoj. La [[urbestro]] de Ĉikago (''Mayor of Chicago'') estas la supera gvidanto de la [[plenuma povo]] (''Chief executive'')<ref name="Government">{{citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=City of Chicago :: Chicago Government |url=https://www.cityofchicago.org/city/en/chicagogovt.html}}.</ref>. Li aŭ ŝi estas elektita por kvarjara periodo kaj aplikas ĉiujn urbajn leĝojn. Li aŭ ŝi devas kontroli ĉiujn urbajn servojn kaj organizaĵojn kaj la diversajn fakajn administraciojn. La urbestro gvidas kaj kontrolas la diversajn estrojn, kiujn li aŭ ŝi nomumas por la urbaj servoj, kaj disponas pri rajto je [[vetoo]] kontraŭ la urba konsilio. Li aŭ ŝi estas la plej potenca persono en la urba registaro. Ĉiuj urbestroj de Ĉikago post 1931 estas membroj de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]]<ref name="Government" />. La Urba Konsilio de Ĉikago (''Chicago City Council'') konsistas el 50 konsilianoj (''alderman'' aŭ ''alderwoman''), kiuj reprezentas la 50 elektajn distriktojn (''wards'') de la urbo,<ref>{{citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=''Encyclopedia of Chicago'' Government, City of Chicago |url=http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/532.html |eldonejo=Chicago Historical Society |alirdato=2007-01-18}}</ref> kaj konsistigas la [[leĝofara povo|leĝofaran povon]] de la urba registaro<ref name="Government" />. Ĝi zorgas pri la funkciado de la urbaj servoj, voĉdone aprobas la urbajn leĝojn, kaj ĉiunovembre ankaŭ la jaran buĝeton<ref>{{cite video|people=Julia Ellis, Chicago City Clerk Legislative Counsel|date=20-a de novembro 2013|titolo=The Making of Chicago City Law – How It Works|url=https://www.youtube.com/watch?v=dGV5CtYdB94|accessdate=28-a de novembro 2013|minutes=|publisher=OpenGov Foundation / YouTube}}</ref>. La oficperiodo de konsiliano daŭras kvar jarojn<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=65 ILCS 20/ Revised Cities and Villages Act of 1941. |url=http://www.ilga.gov/legislation/ilcs/ilcs4.asp?DocName=006500200Hprec%2E+Sec%2E+21-22&ActID=803&ChapterID=14&SeqStart=2900000&SeqEnd=3200000 |verko=Illinois General Assembly – Illinois Compiled Statutes |alirdato=8-a de aprilo 2015}}</ref>. La [[urbodomo]] de Ĉikago (''Chicago City Hall'') estas la oficiala sidejo de la urba registaro de Ĉikago (''City of Chicago Government''). Ĝi situas apud la konstruaĵoj ''Richard J. Daley Center'' kaj ''James R. Thompson Center''. La urbodomo enhavas la oficejojn de la urbestro, la urba registristo (''City Clerk''), la urba kasisto (''City Treasurer''), kaj iuj urbaj servoj. En 2020, la urba buĝeto totalis pli ol 11.6 miliardojn da dolaroj<ref name="Government" />, el kiuj la ĉefaj elspezoj rilatis al la polico, la estingistaro, la prizorgado kaj renovigo de vojoj, ŝoseoj, kaj pontoj, kaj al la pago de ŝuldoj. Laŭ la urba departemento pri homaj resursoj (''Chicago Department of Human Resources''), ĉirkaŭ 36 mil homoj estas dungitaj de la urba registaro kaj laboras en ĝiaj diversaj administracioj kaj servoj<ref>[https://www.illinoispolicy.org/report-more-than-one-third-of-chicago-city-workers-make-more-than-100k-annually/ https://www.illinoispolicy.org/report-more-than-one-third-of-chicago-city-workers-make-more-than-100k-annually/]</ref>. Kiel multaj aliaj usonaj urboj, Ĉikago estas en danĝero de bankroto de la pensia sistemo. La pensioj de eksoficanoj ne ĉiam estas pagitaj<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=fr-FR |titolo=Le système de retraites américain menacerait de s'effondrer |gazeto=RFI |date=2017-05-19 |url=http://www.rfi.fr/ameriques/20170519-le-systeme-retraites-americain-menacerait-s-effondrer |alirdato=2017-07-16}}</ref>. == Vidindaĵoj == * [[Muzeo de Elsendaj Komunikadoj]] * [[Muzeo de Scienco kaj Industrio (Ĉikago)|Muzeo de Scienco kaj Industrio]] * [[Muzeo Field]] * [[Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago]] * [[Arta Instituto de Ĉikago]] * [[Willis-Turo]] == Servoj == * [[Ĉikaga Ŝtata Universitato]] * [[Ilinojsa Instituto de Teknologio]] * [[Universitato de Ilinojso ĉe Ĉikago]] * [[Esperanto-Societo de Ĉikago]] == Ekonomio == * [[Abbott Laboratories]] * [[AbbVie]] == Poloj en Ĉikago == 3.11.1941: En la urboj estis malfermita por vizitantoj memorĉambro al [[Ignacy Jan Paderewski]] ĉe pola muzeo en Ameriko, kaj oni inaŭguris katedron de [[pola lingvo]] kaj historio de pola kulturo en universitato Loyola. == Urbanoj == En Ĉikago naskiĝis: * [[Jeni LeGon]] En Ĉikago mortis: * [[hungara]] [[advokato]] [[Béla Halasi]] * hungara-usona [[kuracisto]] [[György Korbuly]] * hungara-usona [[neŭrologo]] [[László Medura]] * hungara [[grafikisto]] [[Albert Kner]] * hungardevena [[pianisto]] [[Margit Varró]]. == Amaskomunikiloj == La ''[[Chicago Tribune]]'' estas grava ĉiutaga ĵurnalo kun sidejo en Ĉikago, posedata de la entrepreno Tribune Publishing. Fondita en 1847, kaj iam markita per mem-stilo kiel "World's Greatest Newspaper" (plej granda ĵurnalo el la mondo, laŭ kiu nomiĝas kaj la radio WGN kaj la televido WGN), ĝi daŭre estas la plej legata ĉiutaga ĵurnalo de la Ĉikaga metropola areo kaj en la regiono de la Grandaj Lagoj kaj estas nune la oka plej granda ĵurnalo de Usono laŭ cirkulado (kaj iĝis la dua plej granda sub la posedo de ''Tribune'' post kiam la entrepreno de ''Chicago Tribune'' aĉetis la kaliforian gazeton ''[[Los Angeles Times]]''). == Sporto == [[Dosiero:20071007 Felix Limo.jpg|eta|dekstre|130ra|''Felix Limo'', venkinto de la maratono de 2005.]] La '''Ĉikaga maratono''' aŭ en angla ''Chicago Marathon'', estas grava [[maratono]] okazanta ĉiujare en Ĉikago. Kun la [[Berlina maratono|Berlina]], [[Bostona maratono|Bostona]], [[Londona maratono|Londona]], [[Novjorka maratono|Novjorka]] kaj Tokia maratonoj, ĝi estas unu el la ses [[Ĉefaj Mondaj Maratonoj]]<ref>{{cite web |url=http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |accessdate=22a de Aprilo, 2009 |title=World Marathon Majors |publisher=World Marathon Majors |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |archivedate=20a de Februaro, 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |arkivdato=2009-02-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |date=2009-02-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |arkivdato=2009-02-20 }}</ref>. Ĝi estas ankaŭ vetkuro de la ora serio de ''IAAF Gold Label''. La Ĉikaga Maratono estas la kvara plej granda vetkuro laŭ nombro de finantoj tutmonde.<ref>http://www.chicagotribune.com/business/ct-chicago-marathon-economic-impact-1006-biz-20161005-story.html</ref> La [[Ĉikago-Ursoj]] - angle ''Chicago Bears'' - estas profesia klubo de [[usona piedpilkado]] en Ĉikago. La klubo [[Chicago Bulls]] - prononco laŭ sistemo IFA [ʃɪkˈɑːɡə͡ʊ bˈʊlz], esperantlingve Ĉikagaj Virbovoj aŭ pli ĝuste Ĉikagaj Taŭroj - estas klubo de [[korbopilkado]] aŭ pli fake basketbalo en Ĉikago. Kaj nelaste, [[Nigraj Akcipitroj de Ĉikago]] estas profesia [[glacihokeo|glacihokea]] teamo kaj membro de la [[Nacia Hokea Ligo]], unu el la pioniraj 6 teamoj en la komenca fazo de la ligo (intertempe estas 36). == Ĉikago en filmoj == [[Dosiero:Art-institute-of-chicago-in-chicago-ill-usa.jpg|eta|maldekstra|''The Art Institute'' de Ĉikago]] Ĉikago estas ofte uzata por filmado. Eble la plej fama ekzemplo estas ''[[The Blues Brothers]]'', filmo pri du fratoj kaj muzikistoj en kiu oni omaĝas la [[Blusa muziko|blusmuzikon]] de la urbo. Alia bone konata filmo de Ĉikago estas ''Ferris Beuller's Day Off'', en kiu junulo kaj du geamikoj decidas ne ĉeesti lernejon unu tagon, kaj preferas petoli en muzeoj, sportejoj kaj restoracioj de la urbo. ''[[The Fugitive]], [[The Untouchables]], The Bob Newhart Show, High Fidelity'' kaj ''The Negotiator'' ĉiuj uzas Ĉikagon kiel scenejon. Ĉikago ankaŭ rolas kiel aliaj urboj, ekzemple en [[Spider-Man]] II, Ĉikago rolis kiel Novjorko. Speciala registara ofico donas helpon al filmdirektoroj por aranĝi filmadon en la urbo. == Esperanto == La urbo havas fortan grupon "[[Esperanto-Societo de Ĉikago]]", kaj gastigis la [[Landa Kongreso de ELNA|landan kongreson]] de [[Esperanto-Ligo por Norda Ameriko|ELNA]] en [[1962]], [[1973]], kaj [[1989]]. [[Dosiero:UK 2015, Leszek Kordylewski.JPG|eta|dekstra|{{centre|[[Leszek Kordylewski]] dum la [[UK 2015|100‑a UK]] en [[Lillo]] (2015)}}]] Lokaj esperantistoj: d-ro habil. [[Leszek Kordylewski]], pol-usona esperantisto (vidu la apudan foton). == Citaĵoj == {{""|Novjorko estas unu el la ĉefurboj de la mondo, kaj Losanĝeleso estas konstelacio de plastaĵo, Sanfrancisko estas damo, Bostono fariĝis urba renoviĝo, Filadelfio kaj Baltimoro kaj Vaŝingtono briletas kiel malklaraj diamantoj en la nebulaĉo de Orienta Megaurbo, kaj Novorleanso estas nerimarkinda preter Franca Kvartalo. Detrojto estas unu-metia urbo, Picburgo perdis sian oran triangulon, Sankta Luiso fariĝis la ora arko de la korporacio, kaj la noktoj en Kansasurbo finiĝas frue. La foruzo de nafto faras el Hjustono kaj Dalaso nenion krom ŝaktabuloj por tia ludo. Sed Ĉikago estas granda Usona urbo. Eble ĝi estas la lasta el la grandaj Usonaj urboj.}} [[Norman Mailer]], ''Miami and the Siege of Chicago'', 1968 == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Chicago (bando)]] * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ enloĝantaro) * [[Metroo de Ĉikago]] {{Projektoj|wikinewscat=Ĉikago|ReVo=cxikag}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{en}} * [http://www.esperanto-chicago.org/ Esperanto-Societo de Ĉikago] * [http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu17.htm] [[Unuetaĝa Usono]] ĉ.17. "Timiga urbo Ĉikago" {{-}} {{Granda dosiero|2010-02-19 16500x2000 chicago skyline panorama.jpg|1500ra|Panoramo de Ĉikago dum la sun-subiro je februaro 2010 (flanke de Adler-Planetario) de la Shedd Aquarium ĝis Navy Pier, en la mezo de la panoramo la [[Willis-Turo]].}} {{Metropoloj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉikago| ]] [[Kategorio:Urboj de Ilinojso]] [[Kategorio:Milionurboj]] dwsg8a6u7tvgz6e9p6xsgdxzhh7w8a2 Egiptio 0 1145 9440725 9329260 2026-07-28T13:32:53Z Sj1mor 12103 9440725 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | lando | nomo = Egiptio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ar|جمهورية مصر العربية}} | alia_nomo_noto = (Ĝumhurijat Miṣr al-'Arabijah) | alia_nomo1 = | alia_nomo1_noto = | kategorio = Respubliko | dosiero_kompl = [[Dosiero:Egypt (orthographic projection).svg|245ra]] | flago = Flag_of_Egypt.svg | flago_noto = [[Flago de Egiptio|Flago]] | blazono = Coat of arms of Egypt.svg | blazono_noto = [[Blazono de Egiptio|Blazono]] | etimologio = | oficiala_nomo = Araba Respubliko Egiptio | moto = | kromnomo = | himno = ''[[Biladi, Biladi, Biladi]]'' (Mia lando, mia lando, mia lando) | himno_dosiero = Bilady, Bilady, Bilady.ogg | regiono = | regiono_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = | histregiono3_noto = | ĉefurbo = Kairo | parenco = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | limo = | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = | urbo1 = | urbo2 = | urbo3 = | urbo4 = | urbo5 = | urbo6 = | urbo7 = | urbo8 = | urbo9 = | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo_tipo = Interesaj lokoj | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo1_noto = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo2_noto = | memorindaĵo3_noto = | memorindaĵo3 = | konstruaĵo = | rivero_faldo = | rivero = Nilo | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | ŝoseo3_tipo = Fervojo | ŝoseo3 = | ŝoseo4_tipo = Flughaveno | ŝoseo4 = | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = 68 | ĉefurbo_lat_d = 30 | ĉefurbo_lat_m = 3 | ĉefurbo_lat_s = 29 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 31 | ĉefurbo_long_m = 13 | ĉefurbo_long_s = 44 | ĉefurbo_long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 980869.0 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Situo *** --> | plej_alta_situo = [[Sinajo]] | plej_alta_leviĝo = 2 637 | plej_alta = [[Monto Katerino]] | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 81931242 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[2-a de februaro]] [[1922]] | establita_tipo = sendependeco | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = [[Abdel Fattah el-Sisi]] | ĉefulo_tipo = Prezidanto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Mustafa Madbuli]] | ĉefulo1_tipo = Ĉefministro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = +2 <br /> UTC+3 (somere) | utc_offset =+2 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = EGY, EG | kodo_tipo = [[ISO 3166-1]] | kodo1 = .eg | kodo1_tipo = Interreta domajno | kodo2 = +20 | kodo2_tipo = Telefona kodo <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[23-a de julio]] | libera_tipo = [[nacia tago]] | libera1 = [[Egipta pundo|pundo]] (EGP) | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[Araba lingvo|Araba]] | libera2_tipo = Lingvoj | libera3 = Islamo | libera3_tipo = Plej ofta religio <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Egypt in its region (undisputed).svg | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_priskribo = Situo de Kairo enkadre de Egiptujo | mapo1_lokumilo = Egiptio | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Egypt | retpaĝo = | portalo = Afriko <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Egiptio''' ({{lang-ar|مِصر|t=''Miṣr''}}, en egipta dialekto ''Maṣr'') aŭ '''Egiptujo''', oficiale la Araba Respubliko de Egiptio, estas transkontinenta lando tra la nordorienta angulo de [[Afriko]] kaj sudokcidenta angulo de [[Azio]] per landponto formita de la [[Sinajo|Sinaja]] Duoninsulo. Egiptio estas lando mediteranea borde de la [[Gaza sektoro|Gaza Bendo]] kaj [[Israelo]] al la nordoriento, la [[Akaba Golfo]] oriente, la [[Ruĝa Maro]] oriente kaj sude, [[Sudano]] sude kaj [[Libio]] okcidente. Tra la golfo de [[Akabo]] kuŝas [[Jordanio]], kaj trans la Sinaja Duoninsulo kuŝas Saud-Arabio, kvankam [[Jordanio]] kaj [[Saud-Arabio]] ne dividas landlimon kun Egiptujo. Egiptio havas unu el la plej longaj historioj de iu ajn lando, traktanta sian heredaĵon reen al la 6-a al la 4-a jarmilo a.K. Konsiderata lulilo de [[civilizacio]], Malnova Egiptio vidis iujn el la plej fruaj evoluoj de [[skribado]], [[agrikulturo]], [[urbanizado]], [[organizita religio]] kaj centra registaro.<ref>Midant-Reynes, Béatrix. The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings. Oxford: Blackwell Publishers.</ref> Konkretaj monumentoj kiel ekzemple la [[piramidoj de Gizo]] ([[Nekropolo de Gizo|nekropolo]]) kaj ĝia Granda [[Sfinkso]], ankaŭ la ruinoj de [[Memfiso (Egiptio)|Memfiso]], [[Tebo (Egiptio)|Tebo]], [[Karnak]], kaj la [[Valo de la Reĝoj]], reflektas ĉi tiun heredaĵon kaj restas grava fokuso de scienca kaj populara intereso. La longa kaj riĉa kultura heredaĵo de Egiptio estas integra parto de sia [[nacia identeco]], kiu suferis kaj ofte asimilis diversajn fremdajn influojn, inkluzive de [[greka]], [[persa]], [[roma]], [[araba]], [[otomana]] kaj nubia. Egiptio estis frua kaj grava centro de [[kristanismo]], sed estis plejparte izolita en la sepa jarcento kaj daŭre estas plejparte [[islama]], kvankam kun grava kristana minoritato. De la 16-a ĝis la komenco de la 20-a jarcento, Egiptujo estis regita de eksterlandaj imperiaj potencoj: nome la [[Otomana Imperio]] kaj la [[Brita Imperio]]. Moderna Egiptio datiĝas de 1922, kiam ĝi gajnis nominalan sendependecon de la Brita Imperio kiel monarkio. Tamen, brita militokupacio de Egiptio daŭris, kaj multaj egiptoj kredis, ke la [[monarkio]] estis instrumento de brita [[koloniismo]]. Post la [[revolucio]] de 1952, Egiptio forpelis britajn soldatojn kaj burokratojn kaj finis britan okupacion, oni ŝtatigis la brit-tenitan [[Sueza Kanalo|Suezan Kanalon]], oni [[ekzilo|ekzilis]] la reĝon [[Faruk la 1-a]]n kaj sian familion, kaj la lando deklaris sin kiel [[respubliko]]. En 1958 ĝi kunfandiĝis kun [[Sirio]] por formi la [[Unuiĝinta Araba Respubliko|Unuiĝintan Araban Respublikon]], kiuj dissolviĝis en 1961. Dum la dua duono de la 20-a jarcento, Egiptujo suferis socian kaj religian disputon kaj politikan nestabilecon, batalis plurajn armitajn konfliktojn kontraŭ la najbara [[Israelo]] nome en 1948, 1956, 1967 kaj 1973, kaj okupante la Gazan Bendon ĝis 1967. En 1980, Egiptio subskribis la Camp David-Interkonsentojn, retiriĝante de la Gaza Bendo kaj agnoskante [[Israelo]]n. La lando daŭre alfrontas defiojn de [[terorismo]], politika mizero kaj ekonomia [[subevoluintaj landoj|subevoluo]]. [[Islamo]] estas la oficiala religio de Egiptujo kaj la [[araba]] estas ĝia [[oficiala lingvo]].<ref>[http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf "Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf |date=2015-07-18 }} sis.gov.eg. Arkivita (PDF) el la originalo en 18a de julio 2015. Alirita la 22an de julio 2019.</ref> Kun pli ol 95 milionoj da loĝantoj, Egiptujo estas la plej loĝata lando en [[Nordafriko]] kaj en la [[araba mondo]], la tria plej loĝata en Afriko (post [[Niĝerio]] kaj [[Etiopio]]), kaj la dek-kvina plej loĝata en la mondo. La granda plimulto da ĝiaj homoj loĝas proksime de la bordoj de la [[Nilo]]-rivero, areo de ĉirkaŭ 40,000 kvadrataj kilometroj, kie troviĝis la sola plugebla (kultivebla) teritorio. La grandaj regionoj de la [[Sahara Dezerto]], kiuj konsistigas la plej multajn areojn de Egiptujo, estas malmulte loĝataj. Ĉirkaŭ duono de la loĝantoj de Egiptujo loĝas en urbaj areoj, kun plejparto disvastigita tra la dense loĝataj centroj de plej granda [[Kairo]], [[Aleksandrio]] kaj aliaj gravaj urboj en la [[Nildelto]]. Egiptio estas konsiderita [[regiona potenco]] en Nordafriko, Mezoriento kaj la [[islama mondo]], kaj [[meza potenco]] tutmonde.<ref>"Lessons from/for BRICSAM about south–north Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?". International Studies Review. 9.</ref> La ekonomio de Egiptio estas unu el la plej grandaj kaj plej diversigitaj en [[Mezoriento]], kaj estas projektita kiel unu el la plej grandaj en la 21a jarcento. En 2016, Egiptio renkontis Sudafrikon kaj iĝis la dua plej granda ekonomio de Afriko (post Niĝerio).<ref>[https://qz.com/africa/682877/south-africa-loses-its-spot-as-africas-second-largest-economy-to-egypt/ "South Africa just lost its spot as Africa's second largest economy".] Arkivita el la originalo en 13a de novembro 2017. Alirita la 22an de julio 2019.</ref><ref>[https://www.forbes.com/sites/tobyshapshak/2016/05/12/south-africas-economy-falls-to-third-behind-nigeria-egypt/#5de61a254b78 "South Africa's Economy Falls To Third Behind Nigeria, Egypt". Arkivita el la originalo en 1a de decembro 2017. Alirita la 22an de julio 2019. ]</ref> Egiptio estas fondinta membro de [[Unuiĝintaj Nacioj]], [[Movado de Nealiancitaj Landoj]], [[Araba Ligo]], [[Afrika Unio]] kaj [[Organizo de Islama Kunlaboro]]. == Nomoj == [[Dosiero:Tutmask.jpg|eta|altdekstre|La funebra masko de Tutanĥamon estas unu el la ĉefaj altiroj de la Egipta Muzeo.]] La nomo ''Egiptio'' estas derivita de la Malnova Greka Aígyptos (Αἴγυπτος), tra Meza [[Franca]] ''Egypte'' kaj [[Latina]] ''Aegiptum''. Ĝi reflektas plene grekajn liniajn tabulojn kiel a-ku-pi-ti-yo. La adjektivo aigýpti-, aigýptios estis pruntita en Kopta lingvo kiel gipatoj, kaj de tie en la [[araba]] kiel Qbṭī, reen formita en قبط qubṭ, de kie la vorto ''Kopto''. La grekaj formoj estis pruntitaj de la malfrua egipta (Amarna) Hikuptah "Memphis", koruptaĵo de la pli frua egipta nomo (⟨Ḥwt-kȝ-ptḥado), kiu signifas "hejmon de la ''ka'' (animo) de Ptah", la nomo de templo al la dio Ptah ĉe Memfiso. [[Strabo]] atribuis la vorton al populara etimologio, en kiu Aígyptos (Αἴγυπτος) evoluis kiel komponaĵo de Aigaiou huptiōs (Aἰγαίου ὑπτίως), kiu signifas "sub la [[Egeo]]". Miṣr ([mesˤɾ]; مصر) estas la klasika korana [[araba]] kaj moderna oficiala nomo de Egiptujo, dum Maṣr ([mɑsˤɾ]; مصر) estas la loka prononco en Egipta Araba. La nomo estas de [[Ŝemida lingvaro|ŝemida]] origino, rekte konata kun aliaj semaj vortoj por Egiptio kiel ekzemple la Hebrea מִצְרַיִם (Mitzráyim). La plej malnova atestado de ĉi tiu nomo por Egiptio estas la Akada mi-iṣ-ru miṣru, rilata al miṣru / miṣirru / miṣaru, kiu signifas "limon". La antikva egipta nomo de la lando estis km.t, kiu signifas nigran landon, verŝajne aludante al la fekundaj nigraj grundoj de la [[Nilo]]-inundaj ebenaĵoj, apartaj de la deshret (⟨dšṛtado) aŭ "ruĝa tero" de la [[dezerto]]. Ĉi tiu nomo estas ofte vokita kiel Kemet, sed probable ĝi estis tiel prononcita en la malnova egipta lingvo. La nomo estas realigita kiel kēme kaj kēmə en la kopta etapo de la egipta lingvo, kaj aperis en frua greka kiel Χημία (Khēmía). Alia nomo estis ⟨tꜣ-mry "tero de riverbordo". La nomoj de Supra kaj Malsupra Egiptio estis Ta-Sheme'aw (⟨tꜣ-šmꜥwifat) "junkejo" kaj Ta-Mehew (⟨tꜣ mḥw) "nordejo", respektive. == Datumoj pri Egiptio == [[Dosiero:Cairo north.JPG|eta|[[Kairo]] kreskiĝis al [[metropola areo]] kun ĉirkaŭ 20 milionoj da loĝantoj.]] [[Dosiero:Sand_Dunes_(Qattara_Depression).jpg|eta|altdekstre=1.25|La Kattara Depresio en nordokcidenta Egiptio.]] '''Loko:''' 27 No, 30 Or (nordorienta [[Afriko]]) <br />'''semotaŭga:''' 2 % '''urba:''' 45 % (2000) <!-- ĉu? en Saharo do devas ekzisti multe da urboj --> <br />'''homoj per kvadrata kilometro:''' 68,7 (2000) <br />'''homoj per kvadrata kilometro da semotaŭga tero:''' 3433,6 (2000) <br />'''kreska procentaĵo: ''' 1,72 % (2000, takso) <br />'''naskoj:''' 25,38 per 1000 homoj per jaro (2000, takso) <br />'''mortoj:''' 7,83 per 1000 homoj per jaro (2000, takso) <br />'''migrantoj:''' −0,35 per 1000 homoj (2000, takso) <br />'''mortokvanto de beboj:''' 62,32 mortoj per 1000 naskoj (2000, takso) <br />'''infanoj po virino:''' 3,15 infanoj naskitaj per virino (2000, takso) <br />'''meza vivo longeco:''' 63,33 jaroj (61,29 viroj, 65,47 virinoj) (2000, takso) <br />'''La plej grandaj urboj:''' milionoj en 2000 (takso): {| cellspacing="0" cellpadding="0" | align="right" |14,35 |&nbsp; '''[[Kairo]]''' (11-a tutmonde) |- | align="right" |4,75 |&nbsp; [[Aleksandrio]] |} <br />'''[[Lingvo]]:''' la [[araba lingvo|araba]] (oficiala). La klerularo regas la [[angla lingvo|anglan]] kaj la [[franca lingvo|francan]] <br />'''alfabeta''' (legoscia): 51,4 % (63,6 % viroj, 38,8 % virinoj) (1995, takso) <br />'''sendependeco:''' la 28-an de februaro [[1922]] de [[Britio]] <br />'''organizoj:''' [[UNO]] ([[1945]]), [[Araba Ligo]] <br />'''[[konstitucio]]:''' la 18an de Januaro [[2014]] <br />'''[[korupteco]]:''' 3,1 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000) '''[[Ekonomio]]:''' 62 [[denaro|Gd]] (1998, takso) <br />'''per kapo:''' 0,91 kd (1998, takso) <br />'''kreskada procentaĵo: ''' 5 % (1999, takso) <br />'''[[inflacio]]:''' 3,7 % (1999) <br />'''senokupa:''' 11,8 % (1999, takso) <br />'''registara buĝeto:''' 8,2 Gd (1998/99) [[Malneta enlanda produkto|MEP]] laŭ 2006 <br /> - suma = [[Usona dolaro|$]]329,791 mlrd <br /> - pokapa = $ 4.836 == Geografio == [[Dosiero:Crop limit, Nile Valley-2.jpg|eta|altdekstre=1.25|Valo de [[Nilo]] ĉe [[Luksoro]].]] Egiptio kuŝas ĉefe inter latitudoj 22 ° kaj 32 ° N, kaj longitudoj 25 ° kaj 35 ° E. Ĉe 1,001,450 kvadrataj kilometroj (386,660 kvadrataj mejloj), ĝi estas la 30-a plej granda lando. Pro la ekstrema arideco de la klimato de Egiptio, la centroj de loĝantaro koncentras laŭ la mallarĝa Nilo-Valo kaj Delto, kio signifas, ke ĉirkaŭ 99% de la loĝantaro uzas ĉirkaŭ 5.5% de la tuta tereno. 98% de egiptoj vivas je 3% de la teritorio. Egiptio estas limigita de [[Libio]] okcidente, [[Sudano]] sude, kaj [[Gaza-Strio]] kaj [[Israelo]] oriente. La grava rolo de Egiptio en geopolitiko venas de ĝia strategia pozicio: transkontinenta lando, ĝi posedas transkontinentan ponton ([[Istmo de Suez]]) inter Afriko kaj [[Azio]], transirata de ŝipveturebla vojo (la [[Suez-Kanalo]]) kiu konektas la Mediteranean Maron kun la [[Hinda Oceano]] tra la [[Ruĝa Maro]]. Krom la Nilo-Valo, la plimulto de la pejzaĝo de Egiptio estas [[dezerto|dezerta]], kun kelkaj [[oazo]]j disaj. Ventoj kreas grandajn sablajn [[duno]]jn, kiuj superas pli ol 100 futojn (30 m). Egiptio enhavas partojn de la [[Sahara Dezerto]] kaj de la [[Libia Dezerto]]. Ĉi tiuj dezertoj protektis la Reĝlandon de la [[faraono]]j de okcidentaj minacoj kaj estis nomataj "ruĝa tero" en la antikva Egiptio. La [[Okcidenta Dezerto]] de Egiptio estas areo de [[Saharo]], kiu situas okcidente de la rivero [[Nilo]], ĝis la libia landlimo, kaj sude de la [[Mediteranea Maro]] ĝis la limo kun [[Sudano]]. Ĝi estas unu el la tri dezertoj de Egiptio: la aliaj du estas la [[Orienta Dezerto]] (etendiĝanta de Nilo ĝis la [[Ruĝa Maro]]) kaj la [[Sinaja Dezerto]] (situanta ĉe la samnoma [[Duoninsulo Sinaja|duoninsulo]]) <ref name="EB3">[http://www.britannica.com/place/Western-Desert Western Desert] at [[Encyclopædia Britannica]]</ref>. Urboj kaj urboj estas [[Aleksandrio]], la dua plej granda urbo; [[Asuano]]; Asjut; [[Kairo]], la moderna egipta ĉefurbo kaj plej granda urbo; El Mahalla El Kubra; [[Giza]], la loko de la Piramido de Ĥufu; Hurghada; [[Luksoro]]; Kom Ombo; Haveno Safaga; [[Port Said]]; [[Ŝarm El Ŝeiĥ]]; [[Suez]], kie situas la suda fino de la Suez-Kanalo; Zagazig; kaj Minĝa. Oazoj estas Baharija, Daĥla, Farafra, Ĥarga kaj Siŭa. Protektataj areoj estas Nacia Parko Ras Mohamed, Zaranik Protektorato kaj Siŭa. La 13an de marto 2015, oni anoncis planojn por proponita nova ĉefurbo de Egiptio. {{Provincoj de Egiptio}} === Klimato === [[Dosiero:Snow_in_St._Katherine,_Sinai_Egypt_-_March_1,_2009.jpg|eta|altdekstre=1.25|Sankta Katerino en suda [[Sinajo]], dum neĝa vintra mateno.]] Plejparto de la [[pluvo]] de Egiptujo falas en la vintraj monatoj. Sude de Kairo, pluvaj mezumoj estas nur ĉirkaŭ 2 ĝis 5&nbsp;mm (0.1 ĝis 0.2 en) jare kaj ĉe intertempoj de multaj jaroj. Sur tre maldika strio de la norda marbordo la pluvo povas esti tiel alta kiel 410&nbsp;mm (16.1 en), plejparte inter oktobro kaj marto. [[Neĝo]] falas nur sur la montoj de Sinajo kaj foje kelka sur la nordaj marbordaj urboj kiel Damietta, Baltim kaj Sidi Barrani, kaj malofte en Aleksandrio. Malmulta kvanto da neĝo falis sur Kairo la 13an de decembro 2013, la unuan fojon en multaj jardekoj. Ankaŭ frosto estas konata meze de Sinajo kaj meze de Egiptio. Egiptio estas unu el la plej sekaj kaj plej sunaj landoj en la mondo, kaj plejparto de ĝia tera surfaco estas dezerta. Egiptio havas nekutime varman, sunplenan kaj sekan [[klimato]]n. Averaĝa alta temperaturo estas alta en la nordo, sed tre ekstreme alta en la cetero de la lando dum somero. La pli malvarmaj mediteraneaj ventoj konstante blovas la nordan marbordon, kiu helpas malvarmigon de temperaturoj, precipe ĉe la alteco de la somero. La Ĥamaseenis varma, seka vento, devenas de la vastaj dezertoj en la sudo kaj batas en la printempo aŭ en la frua somero. Ĝi alportas skorĉajn sablajn kaj polvajn erojn, kaj kutime alportas tagajn temperaturojn super {{GdC|40}} ({{GdF|104}}) kaj kelkfoje pli ol {{GdC|50}} pli en la interno, dum la relativa humido povas fali al 5% aŭ eĉ malpli. La absolutaj plej altaj temperaturoj en Egiptujo okazas kiam venas la Ĥamaseenaj batoj. La vetero ĉiam estas sunplena kaj klara en Egiptujo, precipe en urboj kiel Asuano, Luksoro kaj Asjut. Ĝi estas unu el la malplej nubaj kaj malpli malvarmaj regionoj sur la Tero. Antaŭ la konstruo de la [[Asuana Baraĵo]], la Nilo inundis ĉiujare (familiare "La donaco de la Nilo") plenigante la teron de Egiptio. Ĉi tio donis al Egiptujo konsekvencajn bonajn rikoltojn dum la jaroj. La potenciala kresko en maraj niveloj pro tutmonda varmigo povus minaci la densecan marbordan nordan strion de Egiptio kaj havi gravajn konsekvencojn por la [[ekonomio]], [[agrikulturo]] kaj [[industrio]] de la lando. Kombinita kun kreskantaj demografiaj premoj, grava kresko en maraj niveloj povus peli milionojn da egiptoj en mediajn rifuĝojn antaŭ la mezo de la 21-a jarcento, laŭ kelkaj klimataj spertuloj. === Flaŭro kaj faŭno === [[Dosiero:Alopochen-aegyptiacus.jpg|eta|dekstra|230ra|La [[Egipta ansero]] estas [[invada specio]] en multaj areoj de Eŭropo komence de la 21a jarcento.]] Ekzistas malmulte da naturaj vegetaĵoj pro la malmultaj pluvaj kaj pro la [[intensa agrikulturo]] en la valo de la [[Nilo]]. La [[dezerto]] estas preskaŭ tute senvegetaĵa, nur unuope kreskas [[tamariko]]j, [[akacio]]j kaj dornarbustoj, en la dezerta stepo ankaŭ malmolaj herboj. Laŭ la bordoj de la Nilo ariĝas Nilakacioj, [[daktilujo]]j, [[morusujo]]j kaj [[karobujo]]j. Tipaj en la Nildelto estas [[lotuso|lotus]]-arboj, [[bambuo]]j kaj [[fragmito]]j. Preskaŭ tute malaperis la [[papiruso]]j kreskigitaj ĉi tie en la [[Antikveco]]. La faŭno de Egiptujo riĉas je akvobirdoj en la Nildelto kaj laŭ la Nilo (inter aliaj [[ardeedoj]], [[ordinara gruo|gruoj]] kaj [[egipta ansero|egiptaj anseroj]]). Dum la vintraj monatoj alvenas multaj [[migrobirdo]]j el [[Eŭropo]]. Inter la egiptaj rabobirdoj estas [[milano]]j, [[ŝafgrifo]]j kaj [[akcipitro]]j. Inter [[mamuloj]] troveblas la aldomigitaj [[kamelo]]j, [[azeno]]j, [[ŝafo]]j kaj [[kapro]]j, kaj sovaĝaj [[ŝakalo]]j, [[hieno]]j, [[feneko]]j, [[sovaĝa kato|katoj]] kaj en montaraj regionoj [[ibekso]]j. En la dezerto vivas [[leporo]]j, saltmusoj, diversaj [[lacertedoj]] kaj [[skorpio]]j. En kamparaj regionoj ĉe la Nilo troveblas la [[egipta kobro]], kaj ĉe la [[Naserlago]] vivas ankoraŭ iuj [[krokodilo]]j. En la Nilo kaj en la lagoj ĉe la delta marbordo vivas pli ol 190 diversaj fiŝspecioj. === Naciaj parkoj === En Egiptujo ekzistas tri [[nacia parko|naciaj parkoj]]: {| class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Nomo ! Fondiĝo ! Grando [ha] ! class="unsortable" | Rimarko ! class="unsortable" | Mapo ! class="unsortable" | Bildo |- | [[Nacia Parko Gabal-Elba]] | style="text-align:right" | [[1986]] | style="text-align:right" | 3.560.000 | en la disputata [[Triangulo Halaib]] | align="center" style="padding:0" | <!--{{Situo sur mapo|Egiptio|label= |lat=22/11/28|long=36/21/8 |position=left |float=left |width=100 |caption= |type=landmark |region=EG |name=Nacia Parko Gebel-Elba}}--> | align="center" style="padding:0" | |- | [[Nacia Parko Ras-Muhammad]] | style="text-align:right" | [[1983]] | style="text-align:right" | 48.000 | | align="center" style="padding:0" | <!--{{Situo sur mapo|Egiptio|label= |lat=27/40/0 |long=34/0/0 |position=left |float=left |width=100 |caption= |type=landmark |region=EG |name=Nacia Parko Ras-Mohammed}}--> | align="center" style="padding:0" | [[Dosiero:Coral reef in Ras Muhammad nature park.JPG|100ra]] |- | [[Nacia Parko Ŭadi-El-Gamal]] | style="text-align:right" | [[2003]] | style="text-align:right" | 745.000 | | align="center" style="padding:0" | <!--{{Situo sur mapo|Egiptio|label= |lat=24/8/0 |long=35/29/0 |position=left |float=left |width=100 |caption= |type=landmark |region=EG |name=Nacia Parko Ŭadi-al-Gamal}}--> | align="center" style="padding:0" | |} == Historio == [[Dosiero:Lure of Mother Egypt NGM-v31-p272.jpg|eta|300ra|La rivero Nilo kaj la Granda Piramido.]] === [[Antikva Egiptujo]] === La rivero Nilo donis, per sia ĉiujara inundo, fruktodonan [[ŝlimo]]n, kiu ebligis intensan terkulturadon. Forestis aliaj povegaj popoloj, ĉar la lando situis en la valo de Nilo, izolita de vastaj dezertoj. Ĉio ĉi permesis la disvolviĝon de unu el la unuaj vere elstaraj [[civilizacio]]j en la historio de la homaro. Kiam la unuaj loĝantoj atingis la bordojn de Nilo, fuĝinte el la dezertiĝanta Saharo, la borda regiono de la rivero estis marĉaro kaj fokuso de [[malario]]. La unuaj komunumoj igis la landon loĝebla, kaj ĝi strukturiĝis en regionojn, kiuj post longa tempo iĝis konataj per la greka vorto [[Nomoso|''nomos'' (Νομός)]] anstataŭ la originala egipta ''sepat''. Post epokoj de interkonsentoj kaj disputoj, ĉirkaŭ la jaro [[4-a jarmilo a.K.|-4000]] la ''nomos''-oj grupiĝis en du pralandojn: [[Supra Egiptio|Supra Egiptujo]] kaj [[Malsupra Egiptio|Malsupra Egiptujo]]. Egiptujo unuiĝis ĉirkaŭ la jaro [[4-a jarmilo a.K.|-3100]], en la tempo de [[faraono]] [[Menes]] ([[Narmer]] laŭ la egipta nomo). La historio de la [[Antikva Egiptujo]] dividiĝas en tri imperioj kun intervenaj periodoj de internaj konfliktoj kaj hegemonio de eksterlandaj registoj. La [[Malnova Imperio de Egiptio|Malnovan Imperion]] karakterizis florado de artoj kaj konstruado de grandegaj [[piramido]]j. Dum la [[Meza Imperio de Egiptio|Meza Imperio]] (2050–1800&nbsp;a.&nbsp;K.), post epoko de discentrigo, Egiptujo travivis periodon de brilo en sia ekonomio. En la [[Nova Egipta Imperio|Nova Imperio]] (1567–1085&nbsp;a.&nbsp;K.), sub la regado de la [[faraono]]j de la [[18-a dinastio de Egiptio|18-a dinastio]] la egipta monarkio atingis hegemonion en la ĉirkaŭaj regionoj konkerante najbarajn popolojn kaj etendante siajn teritoriojn. La lastan dinastion venkis [[Persio|persoj]] en la jaro [[341 a. K.|341&nbsp;a.&nbsp;K.]]. Tiujn siavice anstataŭis regantoj [[Antikva Grekio|grekaj]] kaj [[Romia Imperio|romiaj]]. La [[Aegyptus|romia periodo]] komenciĝis ĉirkaŭ la jaro 30&nbsp;a.&nbsp;K. kiel rezulto de la venko de [[Marko Antonio]] en la [[Batalo de Aktio]], kaj konsistis el sep jarcentoj de relativa paco kaj ekonomia stabileco. Ekde la mezo de la 4-a jarcento, Egiptujo apartenis al la [[Bizanca Imperio|Orienta Roma Imperio]]. === De Egiptio mezepoka al la formado de la moderna ŝtato === Post la morto de [[Mahometo]], en 642, okazis la araba invado, kiu ekregis la landon kun akcepto de la tiama loĝantaro, nome kristanaj [[koptoj]]. La [[araboj]] enkondukis [[Islamo]]n kaj la [[araba]]n en la [[7-a jarcento]] kaj regis la venontajn ses jarcentojn. Fine de la 10-a jarcento, dum mallonge la Fatimidoj enpoviĝis. Poste venos la epoko de [[Saladino]] kiu estos kultura kaj ekonomia renaskiĝo favorata de la spirito de la [[Ĝihado]], sankta milito reage al la kristanaj [[krucmilitoj]]. {{Ĉefartikolo|Mamluka Sultanlando (Kairo)}} Inter 1250 kaj 1517, la [[mamlukoj]], kiuj estis parto de militista loka klaso, ekkontrolis la registaron ĉirkaŭ la jaro [[1250]], venkis sur la [[mongoloj]] en ties avanco tra Azio, sed ne estis kapablaj malhelpi la okupon de la lando nek la kontrolon de la regado fare de la [[Otomana Imperio|turkoj otomanaj]] en [[1517]]. La [[Otoman–Mamluka Milito (1516–17)|Otoman–Mamluka Milito de 1516–1517]] kondukis al la faligo de la [[Mamluka Sultanlando (Kairo)|Mamluka Sultanlando]] kaj al la aligo de [[Levantenio]], Egiptio kaj la Arabia Duoninsulo kiel provincoj de la Otomana Imperio. Sub la otomana regado, Egiptujo malaltiĝis al marĝena situacio ene de la granda [[Otomana Imperio]]. Kvankam la mamlukoj rekuperis la povon dum mallonga periodo, en 1798 la armeo de [[Napoleono]] okupis la landon. Ankaŭ la franca okupado ne daŭris longe, kiu apenaŭ lasis spurojn, sed markis la komencon de la studaro en Okcidento pri [[egiptologio]], nome pri la kulturo de la [[Antikva Egiptujo]]. [[Dosiero:Luny Thomas Battle Of The Nile August 1st 1798 At 10pm.jpg|eta|300ra|La Batalo ĉe la Nilo, 1798. Luny Thomas.]] {{Ĉefartikolo|Franca militiro al Egiptio}} === Nuntempa epoko === Post la eliro de la francaj trupoj estis serio de [[enlanda milito|enlandaj militoj]] inter otomanoj, mamlukoj kaj [[soldulo]]j [[Albanio|albanaj]], ĝis en [[1805]] Egiptujo akiris sendependon, kaj estis nomumita [[sultano]] [[Muhammad Ali (paŝao)|Muhammad Ali]] (Kavalali Mehmed Ali Paŝao), kiu estis alveninta al la lando kiel vicreĝo por rekonkeri ĝin je konto de la Turka Imperio, kaj kiu faros eksteran politikon por-okcidentan entreprenante serion de reformoj, kiuj kombinis tradiciajn strategiojn de centrigo de la povo kun la importado de eŭropaj modeloj por la kreado de novaj strukturoj kaj militaj, kaj edukaj, industriaj aŭ agrikulturaj, inklude planojn por [[irigacio]], kiujn daŭrigos kaj ampleksos lia nepo kaj sukcedanto [[Ismail Paŝao]], la unua [[kedivo]]. Post la malfermo de la [[Kanalo de Suez]] en [[1869]], Egiptujo iĝis grava centro de komunikado, sed falis en altan ŝuldon. La [[Batalo de Tel el-Kebir]] okazis inter la armeoj de egipta insurekcio estrita de [[Ahmed Urabi]] kaj la Brita ĉe [[Tall al Kabir]] en la 13a de Septembro 1882. La [[Granda Britio|britoj]] ekregis la egiptan registaron en formo de [[protektorato]] ĉirkaŭ [[1882]]. Tiu alilanda influo estis forte malakceptita; la naciisma-liberala partio [[Vafd-Partio|Varf]] kaj [[Saad Zaglul]] ricevis plimulton en la Leĝdona Asembleo. Britio [[ekzilo|ekzilis]] Zaghlul, sed per tio kaŭzis revolucion kaj devis en 1922 denove akcepti la sendependecon de Egiptio, kun nova konstitucio kaj reĝimo parlamenta, estante [[Fuad la 1-a]] unue [[sultano]] kaj poste reĝo de Egiptio. Saad Zaglul estis elektita kiel [[ĉefministro]] de Egiptujo en 1924 kaj restis tia, kun interrompeto, ĝis sia morto en 1927. Vafd subtenis moderajn rilatojn kun Britio, kiu en [[1936]] per la tiel nomata traktato Angla-Egipta ricevis certain rajtojn en Egiptujo, pli ol plaĉis al la naciistoj. La daŭraj britaj enmiksiĝoj plutenis politikan malstabilecon, ĝis en 1952 [[puĉo]] devigis la reĝon [[Faruk la 1-a]] abdiki (favore al sia filo Ahmad Fŭad) kaj enpovigi la kolonelon [[Gamal Abdel Nasser]], kiel prezidenton de la nova registaro. La {{daton|18|junio|1953}} Egiptujo iĝis respubliko. Nasser deklaris la ŝtatigon de la Kanalo de Suez kio estis tialo de grava plibonigo de la egipta trezoro, kvankam por tio li devis milite fronti en 1956 la kuntruparon de francoj, britoj kaj israelanoj, kiuj, sensukcese, klopodis elpostenigi la novan registaron ([[Sueza krizo]]). Tiu milita venko metis Nasser estre de la registaroj de [[Mezoriento]] kaj kiel imitendan ekzemplon por la [[araba mondo]] por liberigo de la eksterlandaj enmiksiĝoj. [[Dosiero:Nile.jpg|eta|maldekstra|270ra|Riverbordo de la [[rivero Nilo]], en Egiptujo.]] Inter [[1958]] kaj [[1961]] Egiptujo, dum la prezidanteco de [[Gamal Abdel Nasser]], formis parton, kun [[Sirio]], de la [[Unuiĝinta Araba Respubliko]]. La malvenko de la araba armearo kontraŭ [[Israelo]] en 1967 dum la [[Sestaga milito]], senigis Egiptujon el la duoninsulo [[Sinajo]] kaj el la [[zono Gazo]]. Post plia milito kontraŭ [[Israelo]], nome [[Milito de Jom Kippur]] de 1973, Egiptujo rericevis la Sinajon rezulte de la pactraktatoj de la [[Pactraktatoj de Camp David]], subskribitaj en [[1978]] fare de la sukcedanto de Nasser, [[Anvar Sadat]]. Tiuj pactraktatoj estis malakceptitaj de la araba mondo, kaj la konsekvencoj estis forpelo de Egiptujo el la [[Araba Ligo]] kaj la ascendo de la islama fundamentismo en la lando post la revolucio [[Irano|irana]]. Konsekvence, en [[1981]] Sadat estis murdita kaj sukcedis lin [[Hosni Mubarak]], kiu plutenis la politikon de sia antaŭulo. Enlanda politiko sukcesis venki la fundamentismon, spite kelkajn atencojn kontraŭ eksterlandaj turistoj, kiuj damaĝis la ĉefan enspezofonton de la lando: nome [[turismo]]. Januare de 2011 la [[Tunizia ribelo en 2010-2011|protestoj de nordafrika lando Tunizio]] etendiĝis al Egiptio, kie okazis multaj manifestacioj kaj en [[Kairo]] kaj en aliaj urboj: oni petis forigon de la delonga prezidento [[Hosni Mubarak]]. Post [[Protestoj en Egiptio en 2011|fortaj protestoj]] okazis [[Egipta revolucio de 2011|popola revolucio]] kaj demisiis la prezidento. Postaj liberaj balotoj donis la povon al partioj ligitaj al la politika [[islamismo]], kaj estis elektita prezidanto [[Mohamed Mursi]], gvidanto de la [[Islama Frataro]]. En novembro 2012 Mursi deklaris, ke liaj decidoj ne estas submeteblaj al [[juĝista povo|tribunala kontrolo]] kaj tiel donis al si kvazaŭ absolutan povon (kiun li poste iom malabsolutigis). Sekve okazis protestaj kaj ankaŭ subtenaj manifestacioj. Mursi prezentis proponon de konstitucio ellaboritan de islamistoj kaj en decembro aranĝis [[plebiscito]]n pri ĝi. Ĉar multaj juĝistoj rifuzis kunlabori pri la organizado de la plebiscito, necesis aranĝi ĝin en du fazoj; la partopreno estis modesta (ĉ. triono), sed la akcepto de la nova konstitucio klara (preskaŭ du trionoj de la voĉdonintoj). Dum la 2010-aj jaroj okazis multaj atencoj en Egipto aŭ kontraŭ aviadiloj venantaj el aŭ alirantaj al Egiptio, ofte kontraŭ policejoj en [[Sinajo]], ĉefe fare de ĝihadistoj aŭ kontraŭuloj al la registaro, kiaj ekzemple ĉe la [[Flugo 804 de EgyptAir]]. == Demografio == [[Dosiero:Mohammed-ali-basha-mosque.jpg|eta|230ra|Moskeo de [[Muhammad Ali (paŝao)|Muhammad Ali]] konstruita komence de la 19-a jarcento en Kairo.]] Egiptio estas la plej loĝata lando en [[Mezoriento]], kaj la tria plej loĝata en la afrika kontinento, kun proksimume 95 milionoj da loĝantoj en 2017. Ĝia populacio kreskis rapide de 1970 ĝis 2010 pro medicinaj progresoj kaj pliigoj en agrikultura produktado ebligita de la Verda Revolucio. La loĝantaro de Egiptio estis tamen taksita je nur 3 milionoj kiam Napoleono invadis la landon en [[1798]]. La popolo de Egiptio estas tre urbanizita, koncentrita laŭlonge de la Nilo (precipe Kairo kaj Aleksandrio), en la Delto kaj proksime de la Kanalo de Suez. Egiptanoj estas dividitaj demografie al tiuj, kiuj loĝas en la urbaj centroj kaj la ''[[fellaho]]j'' aŭ farmistoj, kiuj loĝas en kamparaj vilaĝoj. La tuta loĝata areo konsistigas nur 77.041&nbsp;km², metante la loĝantan densecon ĉe pli ol 1.200 homoj por km², nome io simila al tiu de [[Bangladeŝo]]. Dum migrado estis restriktita sub Nasser, miloj da egiptaj profesiuloj estis senditaj eksterlande en la kunteksto de la Araba Malvarma Milito. Egipta migrado estis liberigita en 1971, sub prezidanto Sadat, atingante rekordajn nombrojn post la krizo de petrolo de 1973. Proksimume 2.7 milionoj da egiptoj vivas eksterlande. Proksimume 70% de egiptaj migrantoj vivas en arabaj landoj (923,600 en Saud-Arabio, 332,600 en Libio, 226.850 en Jordanio, 190,550 en Kuvajto kun la cetero aliloke en la regiono) kaj la ceteraj 30% loĝas plejparte en Eŭropo kaj Nordameriko (318,000 en Usono, 110,000 en Kanado kaj 90,000 en Italio). La procezo de elmigrado al ne-arabaj ŝtatoj daŭris ekde la 1950-aj jaroj. === Etnaj grupoj === Etnaj egiptoj estas ege la plej granda etna grupo en la lando, kiuj konstituas 91% de la tuta loĝantaro. Etnaj minoritatoj inkluzivas la Abazojn, turkojn, grekojn, beduenajn arabajn tribojn loĝantajn en la orientaj dezertoj kaj la Sinaj Duoninsulo, la Berber-parolanta Sivisojn (Amazighoj) de la Siva Oazo, kaj la nubiaj komunumoj kolektitaj laŭlonge de la Nilo. Ekzistas ankaŭ tribaj Beja-komunumoj koncentritaj en la sudorienta plejparto de la lando, kaj kelkaj Dom-klanoj plejparte en la Nilo-Delto kaj Faiĝumoj kiuj iom post iom iĝas asimilitaj kiel urbigo pliiĝas. Kelkaj milionoj da enmigrintoj vivas en Egiptujo, plejparte sudanaj, "iuj el kiuj vivis en Egiptujo dum generacioj." Pli malgrandaj nombroj de enmigrintoj venas de Irako, Etiopio, Somalio, Sud-Sudano kaj Eritreo. La Oficejo de la Alta Komisiono de Unuiĝintaj Nacioj por Rifuĝintoj ĉirkaŭkalkulis, ke la tuta nombro da "homoj koncernaj" (rifuĝintoj, azilo-serĉantoj kaj senŝtatanoj) estis ĉirkaŭ 250,000. En 2015, la nombro da registritaj siriaj rifuĝintoj en Egiptujo estis 117,000, malpliigo de la antaŭa jaro. Egipta registaro asertas, ke duono da miliono da siriaj rifuĝintoj vivas en Egiptio, sed plej verŝajne tiu cifero estas troigita. Estas 28,000 registritaj sudanaj rifuĝintoj en Egiptujo. La iam-vibraj kaj malnovaj grekaj kaj judaj komunumoj en Egiptio preskaŭ malaperis, kun nur malgranda nombro en la lando, sed multaj egiptaj judoj vizitas religiajn aŭ aliajn lokojn kaj faras turismojn. Pluraj gravaj judaj arkeologiaj kaj historiaj lokoj troviĝas en Kairo, Aleksandrio kaj aliaj urboj. {| class = "wikitable" ! Grupo ! Observoj |----- | [[Egiptoj]] | 77 milionoj da loĝantoj. Plej granda parto de la loĝantaro (nome 98 %), kiu parolas la dialekton nomitan [[Egipt-araba lingvo|egipt-araba]]. |----- | [[Beduenoj]] | 1.300.000 loĝantoj, parolas [[Badavia lingvo|badavian]] (beduenaraban). |----- | [[Ciganoj]] | 1.270.000 loĝantoj, aŭ 2 %, parolas la araban en ties dialektoj ''navar'' kaj ''helebi''. |----- | [[Nubio|nubianoj]] | 1.240.000 loĝantoj, aŭ 2 %, parolas la [[dongola]]n. |----- | [[Beĝaoj]] | 177.000 loĝantoj parolas la [[biŝarina]]n. |----- | [[Berberoj]] | 5.800 loĝantoj, parolas la [[sivia]]n surloke en [[Oazo Siva|Siva]]. |----- | [[Turkio|Turkoj]] | |} === Lingvo === La oficiala lingvo de la Respubliko estas [[araba]]. La lingvo parolata estas subdividata jene: egipta araba (68%), Saidia araba (29%), orientegipta bedava araba (1.6%), sudana araba (0.6%), domaria (0.3%), nobiina (0.3%), beja ( 0.1%), sivia kaj aliaj. Aldone, greka, armena kaj itala, kaj pli ĵuse, ankaŭ afrikaj lingvoj kiel amara kaj tigrigna estas la ĉefaj lingvoj de enmigrintoj. La ĉefaj fremdaj lingvoj instruitaj en lernejoj, laŭ ordo de populareco, estas angla, franca, germana kaj itala. Historie egipta estis parolita, pri kiu la plej lasta etapo estas kopta egipta. Parolata kopta estis plejparte formortinta de la 17-a jarcento sed eble travivis en izolitaj lokoj en Supra Egiptio ĝis la 19a jarcento. Ĝi restas en uzo kiel la liturgia lingvo de la Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio. Ĝi formas apartan grupon inter la familio de afrikaziaj lingvoj. === Religio === Egiptio estas superregante sunaisma islama lando kun [[Islamo]] kiel ĝia [[ŝtata religio]]. La procento de aliĝintoj de diversaj religioj estas polemika temo en Egiptujo. Proksimume 85 - 90% estas identigitaj kiel islamanoj, 10 - 15% kiel koptaj kristanoj, kaj 1% kiel aliaj kristanaj nomadoj, kvankam sen koncerna popolnombrado la nombroj ne povas esti konataj. Aliaj taksoj metis la kristanan populacion pli alta ol 15 - 20% kaj nomadaj islamanoj en ĉirkaŭ 12% de la populacio. Egiptio estis kristana lando antaŭ la 7-a jarcento, kaj post la islamo alvenis, la lando estis laŭgrade [[Islamigo|islamigita]] en islama lando por la plimulto. Oni ne scias, kiam islamanoj atingis plimulton laŭgrade ĉirkaŭkalkulita en la jaro 1000 A.D. ĝis tiel malfrue kiel la 14-a jarcento. Poste Egiptio iĝis grava centro de politiko kaj kulturo en la [[islama mondo]]. Sub Anuar Sadat, Islamo fariĝis la oficiala ŝtata religio kaj [[ŝario]] la ĉefa fonto de [[juro]]. Oni supozas, ke 15 milionoj de egiptoj sekvas ordonojn de [[Sufiismo]], sed la sufiismaj aŭtoritatoj asertas, ke la ciferoj estas multe pli grandaj; ĉar multaj egiptaj sufis ne estas oficiale registritaj kun ordono sufiisma. Almenaŭ 305 homoj estis mortigitaj dum atako en novembro 2017 kontraŭ sufiisma [[moskeo]] en Sinajo. Ankaŭ ekzistas malplimulto de [[Ŝijaismo|ŝijaistoj]]. La Jerusalema Centro por Publikaj Aferoj taksas la loĝantaron de ŝiĵaistoj je 1 ĝis 2.2 milionoj kaj oni povus plimezuri tiom al 3 milionoj. La loĝantaro Amadija estas taksita je malpli ol 50,000, dum la Salafiisma (ultra-konservativa) populacio estas taksita je kvin ĝis ses milionoj. Kairo estas fama pro siaj multnombraj moskeoj kaj estis nomata "La Urbo de 1,000 Minaretoj". De la kristana loĝantaro en Egiptio pli ol 90% apartenas al la denaska [[Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio]], nome Orienta Ortodoksa Kristana Eklezio. Aliaj denaskaj egiptaj kristanoj estas partianoj de la Kopta Katolika Eklezio, de la Evangeliisma Eklezio de Egiptujo kaj de diversaj aliaj protestantaj nomoj. Ne-indiĝenaj kristanaj komunumoj estas plejparte trovataj en la urbaj regionoj de Kairo kaj Aleksandrio, kiel ekzemple la Siri-libana, kiuj apartenas al grekaj katolikaj, grekaj ortodoksaj kaj maronitaj katolikaj nomadoj. Etnaj [[grekoj]] ankaŭ faris grandan grekan ortodoksan populacion en la pasinteco. Same, [[armenoj]] formis la tiam pli grandajn armenajn ortodoksajn kaj katolikajn komunumojn. Egiptio ankaŭ havis grandan Romkatolikan Komunumon, plejparte formitan de italoj kaj maltanoj. Ĉi tiuj ne-denaskaj komunumoj estis multe pli grandaj en Egiptio antaŭ la reĝimo de Nasser kaj la ŝtatigo. Egiptio gastigas la Koptan Ortodoksan Eklezion de Aleksandrio. Ĝi estis fondita reen en la unua jarcento, konsiderita kiel la plej granda Eklezio en Mezoriento kaj Nord-Afriko. Egiptio ankaŭ estas la hejmo de la Universitato Al-Azhar (fondita en la jaro 969, komencis instrui en 975), kiu hodiaŭ estas la "plej influa voĉo de la Sunaisma Islamo" de la mondo, kaj estas, laŭ kelkaj mezuroj, la dua plej malnova kontinue funkcianta universitato en mondo. Egiptio rekonas nur tri religiojn: islamo, [[kristanismo]] kaj [[judismo]]. Aliaj kredoj kaj ankaŭ minoritataj islamaj sektoj praktikataj fare de egiptoj, kiel ekzemple la malgranda Bahaa kaj Ahmadia komunumoj, ne estas rekonitaj de la ŝtato kaj okazas foje ia persekutado fare de la registaro, kiu etikedas ĉi tiujn grupojn kiel minacon al la nacia sekureco de Egiptio. Individuoj, aparte Bahaanoj kaj ateistoj, dezirante inkludi sian religion (aŭ mankon de ĝi) sur siaj devigaj ŝtataj elsenditaj kartoj ricevas malkonfirmon pri ĉi tiu kapablo (vidu diskutadon pri egipta identiga karto), kaj estas metitaj en pozicio por aŭ ne ricevi postulitan identigilon aŭ por mensogi pri sia kredo. Kortumo de 2008 permesis al membroj de nekonataj kredoj akiri identigon kaj lasi la religian kampon malplena. === Vivnivelo === Ekzistas du precipaj klasoj. La unua estas la elitaro, edukita sub okcidenta influo, alt- aŭ mezklasa. Al la dua grupo, multe pli malaltnivela, apartenas la agrokulturistoj, la urbanaro kaj la [[laborista klaso]]. Ekzistas enormaj diferencoj en vivostilo, kutimoj, nutrado, vestado ktp. En [[1970]] la registaro enkondukis liberalan ekonomian politikon nomatan "la malferma pordo". Ĉi tiu politiko estas interesa precipe por la unua grupo, ĉar ĝi ligiĝas kun la eksterlandaj kulturo kaj kapitalo. Pasintece la [[virino]]j de la malaltaj klasoj laboris sur la kampoj kun siaj edzoj, por vivteni sian familion, dum la virinoj de la pli altaj klasoj restis en la domoj, ĉar iliaj edzoj vivtenis la familion. Nun multaj virinoj laboras for de la kuirforno kaj uzas koltukojn por kovri sian kapon por memorigi, ke ili estas islamanoj. [[Dosiero:Al Azhar1.jpg|eta|220ra|Universitato Al-Azhar, en Kairo.]] === Edukado === [[Dosiero:CairoUniv.jpg|eta|dekstra|300ra|Universitato de Kairo.]] La nelegipova proporcio malpliiĝis ekde 1996 de 39.4 ĝis 25.9 procentoj en 2013. La taksado de julio 2014 estis taksita je 73.9%. La nelegipoveco estas plej alta inter tiuj, kiuj havas pli ol 60 jarojn, taksante ĉirkaŭ 64.9%, dum [[analfabetismo]] inter junuloj inter 15 kaj 24 jaroj estis listigita je 8.6 procentoj. Eŭropa sistemo de edukado estis unue enkondukita en Egiptujon fare de la otomanoj en la frua 19-a jarcento por nutri klason de lojalaj burokratoj kaj armeoficistoj. Sub brita okupacio investado en edukado estis malprotektita draste, kaj nereligiaj publikaj lernejoj, kiuj antaŭe estis liberaj, komencis ŝarĝi kotizojn. En la 1950-aj jaroj, la prezidanto Nasser aprobis liberan edukadon por ĉiuj egiptoj. La egipta instruplano influis aliajn arabajn edukajn sistemojn, kiuj ofte uzis egiptajn trejnitajn instruistojn. Peto baldaŭ superis la nivelon de disponeblaj ŝtataj rimedoj, kaŭzante la fakton, ke la kvalito de publika edukado difektiĝis. Hodiaŭ ĉi tiu tendenco kulminis en malriĉaj instruistoj-studentoj (ofte ĉirkaŭ unu ĝis kvindek) kaj konstanta seksa neegaleco. Baza edukado, kiu havas ses jarojn de primara kaj tri jaroj de prepara lernejo, estas rajto de egiptaj infanoj de la aĝo de ses jaroj. Post la grado 9a, studentoj estas en unu el du flankoj de malĉefa edukado: ĝeneralaj aŭ teknikaj lernejoj. Ĝenerala malĉefa edukado preparas studentojn por plua edukado, kaj diplomiĝintoj de ĉi tiu kariero kutime kunigas altlernejajn institutojn bazitajn sur la rezultoj de la Tanaŭeja Amma, aprobinte ekzamenon. Teknika malĉefa eduko havas du fadenojn, unu daŭras tri jarojn kaj pli progresinta edukado daŭras kvin. Graduloj de ĉi tiuj lernejoj povas havi aliron al pli alta edukado bazita sur iliaj rezultoj sur la fina ekzameno, sed ĉi tio ĝenerale estas malofta. La [[Universitato de Kairo]] estas klasita kiel 401a-500a laŭ la Akademia Rangigo de Mondaj Universitatoj (Ŝanghaja Rangigo) kaj 551-600 laŭ ''QS World University Rankings''. [[Usona Universitato en Kairo]] estas klasita kiel 360a laŭ ''QS World University Rankings'' kaj Al-Azhar Universitato, Aleksandria Universitato kaj Ain Ŝams Universitato falis al la 701-a rango. Egiptio estas nuntempe malfermanta novajn esplorinstitutojn por la celo modernigi esplorojn en la nacio, kies plej freŝa ekzemplo estas Zeŭaila Urbo de Scienco kaj Teknologio. == Kuirarto == [[Egipta kuirarto]] multe uzas la [[legomo]]jn, [[guŝo]]jn kaj [[frukto]]jn el la riĉa Nilaj valo kaj delto de Egiptio. Ĝi kundividas similecojn kun la manĝaĵoj de la orienta mediteranea regiono, kiel [[rizo]] farĉita per legomoj, vinberoj, ŝaŭarmo, kebabo kaj koftoj. Ekzemploj de egiptaj pladoj estas ful medames, fabaj kaĉoj; kuŝari, lentoj kaj pastaĵo; kaj moloĥijo, ''Corchorus olitorius''; pita pano, konata loke kiel ''eiŝ baladi'' (en egipta araba: عيش [ʕeʕ]; moderna norma araba: ʿayš) estas baza elemento de egipta kuirarto, kaj fromaĝoj en Egiptio fontas el la Unua Dinastio de Egiptio, kun la domiato, kiu estas la plej populara speco de fromaĝo konsumita hodiaŭ. Kutimaj pladoj de la egipta kuirarto estas [[patkuko]]j, ''[[Koŝaraĵo|kusari]]'' (pastaĵo kun cepoj kaj diversaj herboj), fruktoj kaj freŝaj legomoj. [[Teo]] aŭ [[kafo]] kutime akompanas manĝojn. Riĉaj egiptoj kutimas enmeti en siajn menuojn eŭropajn pladojn, precipe el la [[franca kuirarto]]. == Politiko == La ĉefministro de Egiptio ([[arabe]] رئيس الوزراء المصري, رئيس الحكومة) estas la gvidanto de la registaro de Egiptio. En la malfruaj 1970-aj jaroj, Egiptio havis plurajn kompromisajn registarojn kiuj montriĝis esti malstabilaj, pro la lukto ekestanta inter la prezidanto kaj la ĉefministro. De 1981 ĝis 2011, la socialisma [[Naci-demokratia partio (Egiptio)|naci-demokratia partio]] havis signifan plimulton en la Popola Asembleo kaj provizis la ŝtatan prezidanton. La naci-demokratia partio estis malfondita per la supera administra tribunalo la 16-an de aprilo 2011, sekvante la egiptan ribelon kiu fine kaŭzis la demision de la ŝtata prezidanto [[Hosni Mubarak]]. La 19-an de septembro 2015 ekdeĵoris la nuna ĉefministro [[Ŝerif Ismail]]. == Historio de Esperanto en Egiptio == (laŭ [[Enciklopedio de Esperanto - E|EdE-E]] 1933) La unuaj pioniroj estis: A. Piotet en Ismailia, Robert Laussac kaj René Japiot en [[Aleksandrio]] en 1901. La lasta en 1903 presis artikolojn en "La Correspondance Egyptienne illustrée." En 1908 Fadie en Ĥartumo gvidis Esperanto-kursojn. En 1922 aperis propaganda gazeto Egipta Esperantisto. Laŭ la Dietterle-statistiko en 1928 esperantistoj estis en 6 urboj. Pri la progresado en la lastaj jaroj [antaŭ 1934] informas nin la ICK-raportoj. "La movado pli kaj pli atingas palpeblan formon, kiel i. a. pruvas la regule aperantaj prop. artikoloj en la enlanda gazetaro, precipe araba" (1929). "La grupo de Port Said, konsilita de C. M. Cather, faris bonegan laboron. Pli kaj pli montriĝas la fruktoj de koresponda kurso en araba lingvo" (1930). "Valoran instigon ricevis la laboro per la vizito de [[Joseph R. Scherer|Scherer]] kaj kelkaj paroladoj. La apero de araba lernolibro de Amin El-Mofti en Aleksandrio faciligis la instruadon" (1932). "La ekzisto de araba lernolibro, de arabaj ŝlosiloj kaj flugfolioj faciligis senteble la laboron. Specialan meriton pro sia senlaca laboro akiris Tadros Migalli en [[Fajumo]], kiu fariĝis la efektiva gvidanto nuntempa. Ĉiama helpemo de Nassif Marus. Lastatempe la grupo de Kairo tre vigliĝis danke al la kunlaboro de L. N. Newell, kiu organizis kurson laŭ Cseh-metodo" (1933). UEA-delegitoj en 1933 estis en [[Aleksandrio]] (ankaŭ Esperanto-grupo), [[Fajumo]], Ismailija kaj Kafr Ghannam. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de urboj de Egiptio]] * [[Administracia juĝistaro en Egiptujo]] * [[Al-Aŝraf Kajtbaj]] * [[Egiptoj]] === Pri geografio === * [[Nildeltaj inunditaj savanoj]] * [[Sahar-dezerta ekoregiono]] * [[Nilo]] * [[Sinajo]] * [[Ruĝa Maro]] * [[Golfo de Akabo]] * [[Golfo de Suezo]] * [[Sueza Kanalo]] === Pri antikva Egiptujo === Vidu la artikolojn * [[Egipta civilizo]] * [[Aegyptus]] (pri la romia provinco Egiptujo de la jaro 30 antaŭ Kristo ĝis 395 post Kristo) * [[Faraono]] (kun plena listo de tiuj) * [[hieroglifoj]] * [[Howard Carter]] * [[Kleopatro]] * [[Moseo]] * [[Nefertito]] * [[La Princo de Egipto]] * [[Rozeta ŝtono]] === Pri postaj epokoj === * [[Aleksandrio]] * [[Biblioteko de Aleksandrio]] * [[Ptolemeo]] * [[Origeno]] * [[Plotino]] * [[Sankta Antonio]] * [[Sultano de Egiptio]] * [[Nag-Hamado]] * [[Napoleono la 1-a de Francio]] * [[Nasser]] * [[Qutb]] * [[Brita regado en Egiptio]] * [[Egipta Reĝlando]] * [[Egipta revolucio de 2011]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Egypt |wiktionary=Egiptio |ReVo=egipt#egipt.E0ujo |n=n=Kategorio:Egiptujo }} * {{eo}} {{ueavikio|Egiptujo|{{paĝonomo}}}} {{Artikolo voĉlegita}} {{Afrika Unio}} {{Ligo de Arabaj Ŝtatoj}} {{Havenda artikolo|Egiptujo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Egiptio| ]] [[Kategorio:Artikoloj voĉlegitaj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1922]] qyvtq3hptm3ycax7tnkvw82wu1r1oj5 Final Fantasy 0 1321 9440933 8276185 2026-07-28T23:07:58Z Culex14 227165 /* Videoluda epizodaro */ 9440933 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Final Fantasy''}} {{Informkesto komputila kaj videoludo}} '''''Final Fantasy''''' ([[Japana lingvo|Japane]]:ファイナルファンタジー [fajnaru fantaĝii] ; angle [fajnl FANtasij] ; traduko: Fina Fantazio) estas unu el la plej fama serio de [[rolludo|rolludaj]] [[videoludo]]j de [[Squaresoft]], (nune [[Square Enix]]). Ĝi estas tradukebla "Fina Fantazio". Mallongigata nomo : "FF". Nun, ĝi estas pli ol simpla rolludo videoludo, ĉar serio de aliaj produktoj (gadĝetoj, animeoj, filmoj, mangaoj, etc.) havas ĉi tiu nomo. Oni komparas ĝin kun [[Dragon Quest]]. Square produktis la unuan bitvaron ''Final Fantasy'' je [[18-a de decembro]] [[1987]]. Tiame evoluintoj de Square kiu malprofitis en komputilludo, pensis ke la softvaro estus fina ludo, nomis ĝin "Final (fina)". Sed ĝi sukcesis supere ilian penson. == Nefermita esperantlingva muziko == En ''Fina Fantazio XI'', la malferma muziko de la ludo estas en esperanto. Ĝia titolo estas "Memoro de la ŝtono" Jen la teksto: <br /> <br /> ''Fluas nun sango senkulpa<br />'' ''Sur Vana’diel, vasta ter’.<br />'' ''Tremas la tuta mond’<br />'' ''Pro l’ plago en desper’.<br />'' <br /> ''Preventas ĝin<br />'' ''Nenia sort’;<br />'' ''Haltigas ĝin<br />'' ''Nenia fort’.<br />'' <br /> ''Sed tra la nokto tempesta<br />'' ''Brilas jen stelo de glor’!<br />'' ''Kontraŭ brutala kri’<br />'' ''Fontas jen kant-sonor’!<br />'' <br /> ''Stelo brilanta, kanto sonanta:<br />'' ''Revu kaj preĝu por ni!<br />'' <br /> ''Mano kaj man’ kunpremitaj<br />'' ''Trans la eterno sen lim’<br />'' ''Ne dismetiĝos plu<br />'' ''Ne disligiĝos plu!<br />'' <br /> == Videoluda epizodaro == * [[1987]]: ''[[Final Fantasy (videoludo)| Final Fantasy I]]'' - [[Nintendo Entertainment System]] * [[1988]]: ''[[Final Fantasy II]]'' - [[Nintendo Entertainment System]] * [[1990]]: ''[[Final Fantasy III]]'' - [[Nintendo Entertainment System]] * [[1991]]: ''[[Final Fantasy IV]]'' - [[Super Famicom]]/[[Super Nintendo Entertainment System]] * [[1992]]: ''[[Final Fantasy V]]'' - [[Super Famicom]] * [[1994]]: ''[[Final Fantasy VI]]'' - [[Nintendo Super Famicom]]/[[Super Nintendo Entertainment System]] * [[1997]]: ''[[Final Fantasy VII]]'' - [[PlayStation]] * [[1999]]: ''[[Final Fantasy VIII]]'' - [[PlayStation]] * [[2000]]: ''[[Final Fantasy IX]]'' - [[PlayStation]] * [[2001]]: ''[[Final Fantasy X]]'' - [[PlayStation 2]] * [[2002]]: ''[[Final Fantasy XI]]'' - [[PlayStation 2]] * [[2005]]: ''[[Final Fantasy XII]]'' - [[PlayStation 2]] * [[2009]]: ''[[Final Fantasy XIII]]'' - [[PlayStation 3]]/[[Xbox 360]] * [[2010]]: ''[[Final Fantasy XIV]]'' - [[Microsoft Windows|Windows]]-[[Komputilo|PC]] ** [[2013]]: ''[[Final Fantasy XIV: A Realm Reborn]]'' - [[Microsoft Windows|Windows]]-[[Komputilo|PC]]/[[PlayStation 3]] * [[2016]]: ''[[Final Fantasy XV]]'' - [[PlayStation 4|Playstation 4]]/[[Xbox One]] * [[2023]]: [[Final Fantasy XVI]] - [[PlayStation 5]] == Filmoj == * [[2001]] ''[[Final Fantasy: The Spirits Within]]'' * [[2005]] ''[[Final Fantasy VII: Advent Children]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://dorando.emuverse.com/html/final-fantasy.html Paĝo kun la ROM en esperanto] Tradukita de [[NESperanto]] * [http://eo.finalfantasy.wikia.com/wiki/Final_Fantasy Wikia.com] Final Fantasy Vikio [[Kategorio:Videoludaj serioj]] dkanvoa8ug7311s7kukgse0d9stz5ev Gujano 0 1489 9440743 9373023 2026-07-28T13:46:10Z Sj1mor 12103 9440743 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |sen banderolo= jes | nomoenlokalingvo = ''Co-operative Republic of Guyana'' | eonomo = Gujana Kooperativa Respubliko | flago = [[Dosiero:Flago-de-Gujano.svg|150px|Flago de Gujano]] | blazono = [[Dosiero:Coat of Arms of Guyana.svg|150px|Blazono de Gujano]] | nacia himno = Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains<br /> (Kara Lando Gujano, de Riveroj kaj Ebenaĵoj) | nacia devizo = One people, one nation, one destiny''<br /> (Unu popolo, unu nacio, unu destino) | lokigo-bildo = [[Dosiero:Guyana in its region.svg|250px|Situo]] | oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]] | lingvoj = [[Akaŭaja lingvo|akaŭaja]] <br /> [[Hindia lingvo|hindia]] <br /> [[Araŭakaj lingvoj|araŭakaj]] <br /> [[Karibaj lingvoj|kariba]] | ĉefurbo = [[Georgurbo (Gujano)|Georgurbo]] | religio = [[protestantismo]] (49,3%) <br /> [[hindio]] (28,4%) <br /> [[Romkatolika Eklezio|katolikismo]] (8,1%) <br /> [[islamo]] (7,2%) | km2 = {{nombro|214970}} | akvo = 8,4 | loĝantoj = gujananoj | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = 3,5 | vivlongeco = | valuto = [[Gujana dolaro]] | valuta kodo = GYD | horzono = -4 | ttt = gy | landkodo = GY | tel = 592 | politika sistemo = Kooperativa [[respubliko]] | ŝtatestro = [[Irfaan Ali]] | ĉefministro = [[Mark Phillips (Guyana)|Mark Phillips]] | nacia tago = [[23-a de februaro]] | sendependeco = [[26-a de majo]] [[1966]] | de kiu = [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] | esperanto-asocio = | MEP = [[Usona dolaro|$]]{{nombro|1378}} miliardoj | MEP jaro = 2005 | MEP pokapa = $ 4.612 }} [[Dosiero:Guyana-CIA WFB Map.png|eta|Mapo de Gujano]] '''Gujano'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Gujano_kd Gujano] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref>, oficiale '''Gujana Kooperativa Respubliko''' (angle ''Guyana,'' /ɡaɪˈɑːnə/ aŭ /ɡaɪˈænə/, kaj ''Co‑operative Republic of Guyana''),<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Longman pronunciation dictionary|familia nomo=Wells|persona nomo=John C|jaro=1990|loko=Harlow, England|eldoninto=Longman|ISBN=978-0-582-05383-0}} entry "Guyana"</ref><ref name="AH">{{Cite web|url=http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Guyana|title=Guyana – Dictionary definition and pronunciation – Yahoo! Education|publisher=education.yahoo.com|url-status=dead|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131029190609/http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Guyana|arkivdato=29 oktobro 2013|titolo=Arkivita kopio}}</ref><ref name="ISW">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.state.gov/s/inr/rls/4250.htm|titolo=Independent States in the World|eldoninto=state.gov}}</ref> estas lando ĉe la nordo de [[Sudameriko]] kun ĉefurbo [[Georgurbo (Gujano)|Georgurbo]]. Ĝi estas la plej okcidenta el la [[Gujanoj]]. La landlimoj de Gujano estas norde [[Atlantiko]], sude kaj sudokcidente [[Brazilo]], okcidente [[Venezuelo]] kaj oriente [[Surinamo]]. Kun {{Nombro|215000}} kvadrataj kilometroj ({{Nombro|83000}} kvadrataj mejloj), Gujano estas la tria plej malgranda [[suverena ŝtato]] laŭ areo en Sudameriko post [[Urugvajo]] kaj Surinamo; ĝi estas ankaŭ la suverena ŝtato kun la dua malpli granda loĝataro en Sudaameriko post Surinamo. Konsisto de la popolo de Gujano estas samtipa kiel konsisto de la popolo de insuloj de Karibia maro. Gujano estas kiel insulo ankaŭ en aliaj aferoj. Grandegaj pluvarbaroj izolas ĝin. Gujano ne eĉ havas ŝosean kontakton kun Brazilo kaj Venezuelo. Ĝi estas la plej arbara lando en la mondo. La regiono [[Gujanoj]] inkluzivas la terenon norde de la [[Amazono (rivero)|rivero Amazono]] kaj oriente de la [[Orinoko|rivero Orinoko]], kaj oni kredas ke la indiĝina nomo ''Guiana'' signifas "landon de multaj akvoj". Naŭ indiĝenaj [[tribo]]j loĝas en Gujano: Wai-Wai, Macushi, Patamona, Lokono, Kalina, Wapishana, Pemon, Akawaio kaj Warao. Historie dominite de la triboj Lokono kaj Kalina, Gujano koloniiĝis unue de Nederlando kaj post de Britio dum la fina parto de la 1700aj jaroj kun la nomo Brita Gujano (angle ''British Guiana''). Ĝi sendependiĝis en 1966 kaj oficiale fariĝis respubliko ene de la [[Komunumo de Nacioj]] en 1970. La loĝantaro inkluzivas etnojn baratajn, afrikajn, indiĝenajn, ĉinajn, portugalajn kaj aliajn. En 2017, 41&nbsp;% de la loĝantaro estis malriĉaj.<ref>{{Cite web|url=https://mondiplo.com/guyana-no-recuerda-a-walter-rodney|title=“Guyana no recuerda a Walter Rodney” – ''[[Le Monde diplomatique]]'' en la hispana|website=mondiplo.com}}</ref> Gujano estas la sola Sudamerika lando, en kiu la angla estas la [[oficiala lingvo]]. La loĝantaro tamen plej multe parolas kiel denaskan lingvon la gujanan kreolon, kiu estas angladevena kreola lingvo.<ref>Damoiseau, Robert (2003) ''Eléments de grammaire comparée français-créole guyanais'' Ibis rouge, Guyana, {{ISBN|2-84450-192-3}}</ref> Gujano estas parto de la [[Karibio anglalingva|anglalingva karibio]], kun fortaj kulturaj, historiaj kaj politikaj ligoj kun aliaj [[Karibio|karibiaj landoj]] kaj enhavas la sidejon de la [[Karibia Komunumo]]. En 2008, la lando aliĝis al la Unio de Sudamerikaj Landoj kiel fonda membro. La lando eksportas [[sukero]]n, [[rizo]]n, [[lignaĵo]]jn, [[diamanto]]jn kaj [[baŭksito]]. Gujano apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifiko]]. == Nomo == La angla nomo ''Guyana'' devenas de ''Guiana,'' nomo kiu antaŭe inkluzivis ĉiuj la [[Gujanoj]]n – tio estas, ankaŭ [[Surinamo]]n (Nederlanda Gujano), [[Franca Gujano|Franca Gujanon]] kaj partojn de Kolombio, Venezuelo kaj Brazilo. ''Guiana'' originas de [[indiĝena lingvo]]<ref>[https://www.etymonline.com/word/guyana Guyana] en etymonline.com (angla)</ref> kaj signifas laŭ ofta teorio “landon de multaj akvoj”.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/Guyana|titolo=Guyana|alirdato=9 majo 2015|eldoninto=Oxford Dictionaries|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150707214123/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/Guyana|verko=[[Oxford English Dictionary]]|arkivdato=7 julio 2015}}</ref><ref>[https://www.britannica.com/place/Guyana Guyana] en ''[[Encyclopædia Britannica]]'' (angla)</ref><ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana Guyana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230723180106/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/ |date=2023-07-23 }} en ''[[CIA World Factbook]]'' (angla)</ref> "La kooperativa respubliko" en la oficiala nomo indikas [[Kooperativo|kooperativan]] [[socialismo]]<nowiki/>n. La termino "kooperativo" reflektas politikan kaj ekonomian filozofion emfazantan [[komunumo]]<nowiki/>n kaj [[kunlaboro]]<nowiki/>n, anstataŭ nur [[Individuismo|individuisma]]<nowiki/>jn strebojn. En la kunteksto de Gujano, ĝi ankaŭ historie signifis provon integri diversajn etnajn grupojn en la [[registaro]]<nowiki/>n kaj trakti problemojn devenantajn de minoritata reganta grupo. La koncepto de "kooperativa respubliko" etendiĝis preter simpla kuraĝigo de kooperativoj; ĝi reprezentis pli larĝan vizion de nacia disvolviĝo kaj socia organizado. La "kooperativa" aspekto elstarigas fokuson sur komunum-bazita disvolviĝo, kun emfazo sur iniciatoj kiel kooperativoj en ĉiuj sektoroj de la ekonomio, kaj specife en [[agrikulturo]], agro-prilaborado, [[Konsumismo|konsuma]] [[Merkata ekonomio|merkato]] kaj [[transportado]]. La termino ankaŭ aperis kiel respondo al la politika pejzaĝo, kie minoritata grupo (la Popola Nacia Kongreso - PNC) havis plimulton en la Parlamento. Ĝi celis ŝanĝi la fokuson for de rasa identeco kiel determinanto de politika aparteno kaj krei pli inkluzivan regstrukturon. == Loĝantaro == Gujano estas [[multetna socio]] kun diversaj loĝantaroj, kaj la koncepto de la koopera respubliko celis kreskigi unuecon kaj integriĝon inter ĉi tiuj grupoj. Proksimume 90% de la {{Nombro|744000}} loĝantoj de Gujano loĝas en maldika marborda regiono, kiu varias de 16 ĝis 64 kilometroj enlanden kaj kiu inkluzivas nur 10% de la entuta areo de la lando.<ref>{{Cite web|url=http://www.geographia.com/guyana/geninfo.html|title=Guyana General Information|publisher=Geographia.com|access-date=2-a de majo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411064504/http://www.geographia.com/Guyana/geninfo.html|archive-date=11 aprilo 2010|url-status=dead}}</ref> La nuna loĝantaro de Gujano estas rase kaj etne diversa, kun etnoj el [[Barato]], [[Afriko]], [[Eŭropo]] kaj [[Ĉinio|Ĉinujo]] kaj ankaŭ [[Indiĝenaj popoloj de Ameriko|indiĝenaj popoloj]]. Malgraŭ la diversaj etnoj, ili kunhavas du komunajn lingvojn: la anglan kaj [[kreolo]]<nowiki/>n. La plej granda etno estas barataj gujananoj, la idoj de laboristoj el Barato, kiuj estas 43,5% de la loĝantaro laŭ censo de 2002. Dua estas la afrikaj gujananoj, la idoj de sklavoj el Afriko, kiuj estas 30,2%. Gujananoj de pli ol unu deveno estas 16,7% kaj indiĝenaj homoj estas 9,1%. Inter la indiĝenaj popoloj estas [[Aravaka lingvaro|Arawak]], Wai-Wai, the [[Kariboj]], Akawaio, Arecuna, Patamona, Wapixana, Macushi kaj Warao.<ref name="cia">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|titolo=The World Factbook: Guyana|alirdato=6-a de januaro 2014|eldoninto=CIA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210107032754/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|arkivdato=2021-01-07}}</ref> La barataj gujananoj devenas plejparte de laboristoj, kiuj migris de [[norda Barato]], precipe de la regionoj Boĝpur kaj Aŭad en la nuntempaj ŝtatoj [[Utar-Pradeŝo]], [[Biharo]] kaj [[Ĝarkhando]].<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/musicofhindutrin00myer|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/musicofhindutrin00myer/page/30 30]|title=Music of Hindu Trinidad|publisher=University of Chicago Press|author=Helen Myers|isbn=9780226554532|year=1999}}</ref> Iom venis el sudaj barataj ŝtatoj [[Tamilnado]] kaj [[Andra-Pradeŝo]] kaj tiuj estas la plej granda etno en la regiono East Berbice-Corentyne.<ref>{{Cite book|url=http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf|title=Indian Diaspora|website=Indiandiaspora.nic.in|access-date=3-a de oktobro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430175036/http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf|archive-date=30 aprilo 2011|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-25|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110430175036/http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf|arkivdato=2011-04-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430175036/http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf |date=2011-04-30 }}</ref> === Religio === En 2012 la loĝantaro estis 63% [[Kristanismo|kristanoj]], 25% [[Hinduismo|hinduoj]] kaj 7% [[islam]]anoj. Religio estas grava parto de gujana identeco kaj montras variajn eksterajn influojn de koloniismo kaj enmigrado. Kristanismo estis konsiderata la eminenta religio transdonante eŭropan kulturon kaj reprezentante riĉiĝeblon en la kolonia socio. Misiistoj kaj preĝejoj konstruis lernejojn kaj ĝis naciigo en la 1970aj jaroj, preskaŭ ĉiuj lernejoj estas religiaj. Kiam oni venigis baratajn laborantojn en la landon, hinduismo kaj islamo kreskis, sed dum jardekoj la lando ne agnoskis ilin pri laŭleĝa geedziĝo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=-Nx49xkfu-YC&q=christian&pg=PA298|titolo=Stains on My Name, War in My Veins: Guyana and the Politics of Cultural Struggle|familia nomo=Williams|persona nomo=Brackette F.|dato=1991-04-12|eldoninto=Duke University Press|ISBN=978-0-8223-1119-5|lingvo=en}}</ref> Iuj tradiciaj afrikaj kaj indiĝenaj kredoj restas apud la dominaj religioj. === Plej grandaj urboj === [[Dosiero:Guyana population.svg|eta|Loĝantaro de Gujano (1960-2017) laŭ takso de la Unuiĝintaj Nacioj]] {| class="wikitable sortable" |+Plej grandaj urboj kaj urbetoj de Gujano !Rango !Nomo !Regiono !Loĝantaro |- |'''1''' |Georgurbo |Demerara-Mahaica |{{Nombro|118363}}<ref name="cities2012">{{cite book|title=Guyana Population and Housing Census 2012: Preliminary Report|url=https://statisticsguyana.gov.gy/wp-content/uploads/2019/10/2012_Preliminary_Report.pdf|page=23|publisher=Bureau of Statistics, Guyana|date=junio 2014|access-date=10 marto 2021}}</ref> |- |'''2''' |Linden |Upper Demerara-Berbice |{{Nombro|27277}}<ref name="cities2012" /> |- |'''3''' |New Amsterdam |East Berbice-Corentyne |{{Nombro|17329}}<ref name="cities2012" /> |- |'''4''' |Corriverton |East Berbice-Corentyne |{{Nombro|11386}}<ref name="cities2012" /> |- |'''5''' |Bartica |Cuyuni-Mazaruni |{{Nombro|8004}}<ref name="village2012">{{Cite web|url=https://statisticsguyana.gov.gy/wp-content/uploads/2019/10/Population_by_Village_2012.zip|title=2012 Population by Village|website=Statistics Guyana|access-date=16 aŭgusto 2020}}</ref> |- |'''6''' |Mahaica |Demerara-Mahaica |{{Nombro|4867}}<ref name="village2012" /> |- |'''7''' |Rose Hall |East Berbice-Corentyne |{{Nombro|4413}}<ref name="village2012" /> |- |'''8''' |Parika |Essequibo Islands-West Demerara |{{Nombro|4385}}<ref name="village2012" /> |- |'''9''' |Triumph |Demerara-Mahaica |{{Nombro|3788}}<ref name="village2012" /> |- |'''10''' |Uitvlugt |Essequibo Islands-West Demerara |{{Nombro|2980}}<ref name="village2012" /> |} === Regionoj kaj najbarecaj konsilioj === [[Dosiero:Guyana regions numbered (GINA).png|eta|Regionoj de Gujano]] La regionoj de Gujano dividiĝas je 27 najbarecaj konsilioj.<ref>{{Cite web|url=http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/List_of_NDCs.pdf|title=''Government of Guyana, Statistics''|access-date=2 majo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091113142144/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/List_of_NDCs.pdf|archive-date=13 novembro 2009|url-status=dead}}</ref> Gujano havas la jenajn 10 regionojn:<ref>[https://web.archive.org/web/20191019085541/https://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter3_Population_Redistribution_Internal_Migration.pdf Bureau of Statistics – Guyana] (arkivita kopio), Ĉapitro 3, Tabelo 3.4: ''Population Density, Guyana: 1980–2002''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120226144920/http://gina.gov.gy/natprofile/gnprof.html Guyana – Government Information Agency, National Profile]. gina.gov.gy</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" !N-ro !Regiono !Areo km<sup>2</sup> !Loĝantaro (Censo 2012) !Loĝdenso laŭ km<sup>2</sup> |- |'''1''' | align="left" |Barima-Waini |{{nombro|20339}} |{{nombro|26941}} |{{Nombro|1.32}} |- |'''2''' | align="left" |Pomeroon-Supenaam |{{nombro|6195}} |{{nombro|46810}} |{{Nombro|7.56}} |- |'''3''' | align="left" |Essequibo Islands-West Demerara |{{nombro|3755}} |{{nombro|107416}} |{{Nombro|28.61}} |- |'''4''' | align="left" |Demerara-Mahaica |{{nombro|2232}} |{{nombro|313429}} |{{Nombro|140.43}} |- |'''5''' | align="left" |Mahaica-Berbice |{{nombro|4190}} |{{nombro|49723}} |{{Nombro|11.87}} |- |'''6''' | align="left" |East Berbice-Corentyne |{{nombro|36234}} |{{nombro|109431}} |{{Nombro|3.02}} |- |'''7''' | align="left" |Cuyuni-Mazaruni |{{nombro|47213}} |{{nombro|20280}} |{{Nombro|0.43}} |- |'''8''' | align="left" |Potaro-Siparuni |{{nombro|20051}} |{{nombro|10190}} |{{Nombro|0.51}} |- |'''9''' | align="left" |Upper Takutu-Upper Essequibo |{{nombro|57750}} |{{nombro|24212}} |{{Nombro|0.42}} |- |'''10''' | align="left" |Upper Demerara-Berbice |{{nombro|17040}} |{{nombro|39452}} |{{Nombro|2.32}} |- | | align="left" |'''Total''' |'''{{nombro|214999}}''' |'''{{nombro|747884}}''' |'''{{Nombro|3.48}}''' |} == Kulturo == Inter konataj gujanaj verkistoj troviĝas [[Walter Rodney]] (1942-1980) kaj [[Sharon Maas]] (n. 1951). ===Esperanto-movado=== Eble la unua esperantisto tie estis [[Louis Markovitz]], kiu tie loĝis en la 1920-jaroj<ref>Belga esperantisto n113-114 (jul-aug 1924)</ref>. == Politiko == Ŝtatestro de Gujano estas [[prezidanto de Gujano]]. Li regas ankaŭ la registaron. Li elektas la registaron kaj la ĉefministron. La parlamento havas 65 membrojn, la parlamentelekto estas ĉiu kvina jaro, kaj la voĉaĝlimo estas 18 jaroj. Gujano daŭre strebas plenumi sian vizion de Verda Ŝtato, fokusante sur [[daŭripova disvolviĝo]], [[socia justeco]] kaj ekonomia povigo. == Referencoj == {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Guyana|revizio=1035242888}} {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Kategorio:Gujano}} * [[Franca Gujano]] * [[Surinamo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.op.gov.gy Oficiala retejo de la prezidento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111121011945/http://www.op.gov.gy/ |date=2011-11-21 }}. * [http://www.guyana.org Aktualaĵoj kaj Informoj]. * [http://www.guyana-tourism.com Oficiala retejo de la Gujana Turisma Aŭtoritato]. * [http://www.goinvest.gov.gy Oficiala Retejo de la Gujana Oficejo por Investo]. {{Komunumo de Nacioj}} {{Ŝtatoj en Sudameriko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gujano| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1966]] h069hjcsz8zw8u6h0xna9zh2oihpj12 Moskvo 0 2720 9441022 9390354 2026-07-29T04:10:45Z Sj1mor 12103 9441022 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=ĉefurbo de Ruslando|samnoma rivero tra la urbo|Moskvo-rivero|apa=Moskva (apartigilo)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Moskvo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ru|Москва}} | kategorio = ĉefurbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Москва | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = MSK Collage 2015.png | dosiero2 = Moscow Alternative Collage (2013).png | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = [[Moskva Kremlo|Kremlo]], [[Katedralo de Kristo Savinto]], [[Moskva Ŝtata Universitato]], [[Bolŝoj-Teatro]], [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa Placo]], [[Moskva-Siti]] <!-- *** Simboloj *** --> <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Rusio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Federacia urbo (Rusio)|Federacia urbo]] | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Vladimir-suzdala princlando | histregiono1 = Moskva princlando | histregiono2 = Moskva ŝtato | histregiono3 = Rusa carlando | histregiono_tipo = | urbo = | urbo_noto = | urbo_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Moskvo-rivero]] | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Kremlo | memorindaĵo1 = Ĉefanĝela templo | memorindaĵo2 = Ruĝa Placo | memorindaĵo3 = Katedralo Sankta Bazilio | memorindaĵo4 = Novodeviĉij monaĥejo | memorindaĵo5 = Bolŝoj-teatro | memorindaĵo6 = Moskva Ŝtata Universitato | memorindaĵo7 = Maŭzoleo de Lenin | memorindaĵo8 = Caro-sonorilo | memorindaĵo9 = Katedralo de Kristo Savinto | memorindaĵo10 = [[Ŝtata ĉiovendejo (Moskvo)|GUM]] | memorindaĵo11 = Tretjakova galerio | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = | montaro1 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Moskvo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 55 | lat_m = 45 | lat_s = 20 | lat_NS = N | long_d = 37 | long_m = 37 | long_s = 03 | long_EW = E | plej_alta = 253 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = 130 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2511 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1147 | establita_tipo = Unua skribmencio | establita1 = | establita1_tipo = | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Moskva tempo|MT]] ([[UTC+03:00|UTC+3]]) | poŝtkodo = 101xxx-129xxx | areo_kodo = +7 495 , +7 499 | areo_kodo_tipo = | kodo = RU-MOW | kodo_tipo = ISO 3166-2:RU | kodo1 = 77, 99, 97, 177, 199, 197 | kodo1_tipo = [[Aŭtokodoj en Rusio|Aŭtokodoj]] | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Kremlo kaj Ruĝa Placo | unesko_jaro = 1990 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = i, ii, iv, vi | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 545 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Urbo-Heroo]] | libera_tipo = Honorigo | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Moskvo enkadre de Rusio | mapo_lokumilo = Rusio | mapo1 = | mapo1_priskribo = Situo de Moskvo enkadre de Eŭropo | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = Central Moscow.svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Mapo de centra Moskvo | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mos.ru/ www.mos.ru/] | commons = Moscow <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=7}} }} '''Moskvo''' ({{lang-ru|Москва́}} [maskva] {{aŭdigo|Ru-Moskva.ogg}}) estas ĉefurbo de [[Rusio]], kaj situas en [[Eŭropa Rusio|eŭropa parto de Rusio]] sur ambaŭ bordoj de [[Moskvo-rivero]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbego vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ loĝantaro (oficiale 11 979 529 loĝantoj en [[2013]]) de Moskvo estas plej ega urbo en Eŭropo kaj unu el plej egaj en tuta mondo. Ĝi estas centro de [[Aglomeraĵo|Moskva kunurbaĵo]]. Moskvo estas la grandurbego plej norda de la [[Tero]] kaj la urbo plej loĝata de [[Eŭropo]].<ref>[https://www.blatantworld.com/feature/europe/most_populous_cities.html Most Populous Cities In Europe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220205055355/http://blatantworld.com/feature/europe/most_populous_cities.html |date=2022-02-05 }} Alirita la 3an de Novembro 2021.</ref> Ĝi havis en 2014 jam 12 108 257 loĝantoj. Pro teritoria ampleksigo sudoriente de la [[Moskva provinco|oblasto de Moskvo]], la 1an de julio 2012 la ĉefurbo pliigis sian areon en 2,5 fojoj, el ĉirkaŭ 1 000&nbsp;km² ĝis 2 500&nbsp;km², kaj akiris aldonan loĝantaron de 230 000 pliaj personoj. Krome ĝi estas [[Federacia urbo (Rusio)|federacia urbo]], administra centro de [[Centra federacia regiono]] kaj de [[Moskva provinco]] (al la provinco tamen ĝi ne apartenas). Moskvo estis historia politika centro de [[Grandprinclando Moskvo]], [[Rusa carlando]], [[Rusia Imperio]] (nur portempe, dum alitempe estis [[Sankt-Peterburgo]]), [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]], kaj de [[Sovetunio]]. En Moskvo hejmas plejmulto de ŝtatorganoj de Rusio, ambasadoj de eksterlandaj ŝtatoj, stabejoj de ĉefaj rusiaj organizaĵoj ktp. Moskvo estas grava [[Publika transporto de Moskvo|transporta]] kaj turisma centro kaj de [[Orienta Eŭropo]] kaj Rusio. En Moskvo estas la [[Kremlo]], antikva fortikaĵo en kiu estas la oficejo de la [[Prezidanto de Rusio]]. Kremlo estas ankaŭ unu de kelkaj lokoj kiuj estas [[Monda heredaĵo de Unesko]] en la urbo.<ref>[http://whc.unesco.org/es/list/0545 «El kremlin y la Plaza Roja de Moscú».] UNESCO. Konsultita la 3an de Novembro 2021.</ref> Ankaŭ ambaŭ ĉambroj de la Rusa Parlamento (nome la Ŝtata [[Dumao]] kaj la [[Federacia Konsilio de Rusio]]) havas sidejon en Moskvo. La urbo posedas ampleksan reton de transporto kiu inkludas tri internaciajn [[flughaveno]]jn, naŭ staciojn de fervojo kaj unu el la plej profundaj sistemoj de [[metroo]] en la mondo, nome la [[Metroo de Moskvo]], superita nur per tiu de [[Metroo de Tokio|Tokio]] laŭ nombro de pasaĝeroj. Tiu metroa reto estas rekonata kiel unu de la plej riĉaj kaj variaj arkitekte pro siaj 215 metrostacioj, disigitaj tra la tuta urbo. Laŭ la gazeto [[Forbes]] en 2017, Moskvo estas la kvara urbo en la mondo laŭ nombro de [[Milionulo|multmilionuloj]], kaj la unua en Eŭropo.<ref>Ody, Elizabeth (10a de Marto 2011). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-03-09/carlos-slim-tops-forbes-list-of-billionaires-for-second-year «Carlos Slim Tops Forbes List of Billionaires for Second Year».] [[Bloomberg]]. Konsultita la 3an de Novembro 2021.</ref>​ == Fizika geografio == La urbo estis fondita sur la alta bordo de [[Moskvo-rivero]]. Dum multaj jarcentoj Moskvo pligrandiĝis, kaj en la [[20-a jarcento]] ĝia teritorio okupis areon 870&nbsp;km², kiun ekde la [[1940-aj jaroj]] ĉirkaŭis [[Moskva ĉirkaŭiganta aŭtovojo|cirkla aŭtovojo]]. En [[2012]] post administra ŝanĝo de urbaj limoj ĝi okupis areon 2511&nbsp;km². === Reliefo === Moskvo situas meze de eŭropa parto de Rusio inter riveroj [[Volgo]] kaj [[Okao]] ĉe [[Moskvo-rivero]] (maldekstra alfluanto de Okao). En Moskvo geografie limas [[Smolenska-Moskva altaĵo]] (en nord-orienta parto de la urbo), Moskva-Oka ebenaĵo (sud-okcidenta parto) kaj [[Meŝĉora ebenaĵo|Meŝĉora malaltebenaĵo]] (orienta parto). La plej alta punkto de Moskvo (255 metroj)<ref>[http://www.darwinmuseum.ru/expos/oopt/?t=40 Plej alta punkto de Moskvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141116005942/http://www.darwinmuseum.ru/expos/oopt/?t=40 |date=2014-11-16 }} (ruse)</ref><ref name="A">[http://moscowwalks.ru/2011/06/08/samaya-vysokaya-tochka-moskvy/ Plej alta kaj plej malalta punktoj de Moskvo] (ruse)</ref> estas en sud-orienta parto sur [[altaĵo Tjoplij Stan]], plej malalta (114,2 metroj) — apud la [[Pontoj Besedi (Moskvo)|pontoj Besedi]], kie rivero Moskva forfluas el la urbo<ref name="A" />. === Klimato === [[Dosiero:Moscow. (8682318573).jpg|eta|Moskvo dum sensuna vetero.]] Klimato de Moskvo estas [[Kontinenta klimato|modera-kontinenta]], kun malvarmaj neĝaj vintroj kaj varmaj someroj. [[Vintro]] (kun mezdiurna [[temperaturo]] malpli ol 0&nbsp;°C) averaĝe daŭras ekde mezo de [[novembro]] ĝis fino de [[marto]], kun mallongaj frostaj periodoj (nokte ĝis -20 — -25&nbsp;°C); la plej malvarma monato estas [[februaro]] (meza temperaturo −6,7&nbsp;°C). La plej malalta temperaturo (-42,2&nbsp;°C) estis fiksita la {{daton|17|1|1940}}. [[Somero]] (kun taga temperaturo pli ol +20&nbsp;°C kaj mezdiurna pli ol +15&nbsp;°C) daŭras ekde mezo de [[majo]] ĝis komenco de [[septembro]]; taga temperaturo ofte atingas +30&nbsp;°C. Ekstreme varma estis somero de 2010, kiam en Moskvo estis varmego ĝis +39&nbsp;°C (la {{daton|29|7|2010}}). Plej multe da [[precipitaĵo]]j en Moskvo okazas somere. Oftaj estas [[nebulo]]j kaj [[fulmotondro]]j; iam okazas pluvegoj kaj [[uragano]]j (okazis en [[1905]], [[1998]]). === Akvujoj === [[Dosiero:Yauza ustie.JPG|eta|maldekstra|Alfluejo de Jaŭza.]] Moskvo situas sur ambaŭ bordoj de [[Moskvo-rivero|Moskva]] en ties meza fluo. Krome, en Moskvo estas kelkaj dekoj da aliaj riveroj, el kiuj plej gravaj estas alfluantoj de Moskva: [[Jaŭza]], [[Setunjo]] kaj aliaj. Multaj malgrandaj riveroj plejparte estis forigitaj surteren dum konstruado de fabrikoj kaj loĝataj kvartaloj; inter ili ankaŭ rivero [[Neglinnaja]], kiu fluas subtere laŭ tuneloj sub la historia centro de la urbo kaj alfluas al Moskva apud Kremlo. Ekzistas ankaŭ kelkaj aliaj artefaritaj kanaloj. Unu el ili situas centre de Moskvo kaj kune kun rivero Moskva limigas insulon; ĝi estis konstruita por [[Ŝunto|ŝunti]] la akvon kaj tiamaniere defendi Moskvon de [[inundo]]j. La ĉefa kanalo de la regiono estas la [[Moskva Kanalo]], kiu kunligas Moskvon kun [[Volgo]]. En Moskvo estas ankaŭ multaj artefaritaj lagetoj, el kiuj la plej grandaj estas Borisov-lagetoj. === Flaŭro === Moskvo estas riĉa je verdaj teritorioj: diversaj parkoj kaj ripozterenoj okupas proksimume trionon de la ĉefa teritorio. En Moskvo plej verda estas [[Orienta administra arondismento]]: tie estas ankaŭ moskva parto de granda [[nacia parko]] "[[Alka Insulo]]" ({{lang-ru|Лосиный Остров}}). Aliaj grandaj parkoj estas [[Aleksandra ĝardeno]], Izmajlova, Butova, parko de Kuskovo kaj aliaj. Aparte rimarkindas parko de [[Gagarinskij (distrikto de Moskvo)|"Montoj Vorobjovi"]], kiu lokiĝas sur deklivoj de montoj Vorobjovi. === Bestaro kaj birdaro === [[Dosiero:Сходненскаячаша.JPG|eta|Valo de rivero Sĥodnja.]] En la parkoj vivas diversaj sovaĝaj animaloj: [[sciuro]]j, [[leporo]]j, [[erinaco]]j, [[vulpo]]j (plej grandaj [[rabobestoj]]). Estas multaj birdoj, kiel [[Granda botaŭro|granda]] kaj [[Malgranda botaŭro|malgranda]] [[botaŭroj]], [[knaranaso]], [[orokula klangulo]], [[marĉa cirkuo]], [[nizo]], [[migra falko]] kaj [[turfalko]], [[bonazio]], [[nigra fuliko]], [[vanelo]], [[ordinara galinago]], [[eŭrazia skolopo]], mevoj — [[Pigmea mevo|pigmea]], [[ridmevo]] kaj [[Griza mevo|griza]] -, [[palumbo]], [[turto]], [[orelstrigo]] kaj [[marĉostrigo]], [[noktuo]], [[kaprimulgo]], [[alciono]], [[dendrokopoj]], [[bordhirundo]], tre multaj [[kolombo]]j, [[paseredoj|paseroj]] kaj [[korniko]]j. === Ekologio === Al la ekologia situacio plejparte influas supero de okcidentaj kaj nord-okcidentaj ventoj. Ekologian kontroladon en Moskvo faras 39 aŭtomataj stacioj. Pli bonaj ekologie estas nord-okcidenta parto de Moskvo ([[Krilatskoje (distrikto de Moskvo)|Krilatskoje]], [[Strogino (distrikto de Moskvo)|Strogino]] kaj ĉirkaŭe), plej malbonaj estas orientaj kaj sud-orientaj distriktoj: [[Kapotnja (distrikto de Moskvo)|Kapotnja]], [[Marjino (distrikto de Moskvo)|Marjino]], [[Kosino-Uĥtomskij (distrikto de Moskvo)|Kosino-Uĥtomskij]] estas urbopartoj kun la plej malpura aero<ref>[http://www.interfax.ru/243725 Названы самые грязные районы Москвы] (ruse)</ref>. Kvalito de akvo en Moskva-rivero estas pli bona supren laŭ fluo, nord-okcidente de Moskvo. Moskvo estas unu el la plej malpurigitaj urboj de Eŭropo. La situacion plej malplibonigas aŭtomobila transporto, uzinoj kaj fabrikoj. Por gardado de raraj kreskaĵoj, [[fungoj]] kaj bestoj ekde [[2001]] ekzistas Ruĝa Listo de Moskvo, en [[2011]] enhavanta pli ol 450 [[specio]]jn. == Historio == {{Ĉefa|Historio de Moskvo}} La rusaj [[kronikoj]] unue mencias Moskvon en [[1147]], kiam [[Georgo la Longbraka]] - princo de [[Vladimir (urbo)|Vladimir]] - [[Suzdal]]a princlando - renkontiĝis ĉi tie kun sia aliancano ''Svjatoslav'' princo de [[Ĉernihivo]] kaj organizis grandan festenon. Al li plaĉis vilaĝeto situanta sur alta bordo de [[Moskvo-rivero]] nomata ''Borovickij'' monteto. De tiam Moskvo estas nomita laŭ la rivero per ordono de la princo. [[Dosiero:Moscow 05-2012 StBasilCathedral.jpg|eta|maldekstra|190px|Katedralo Sankta Bazilio]] Ekzistas tri ĉefaj versioj de [[etimologio]] kaj interpreto de la vorto ''Moskva''. La unua, plej ofte uzata, diras, ke ĉi-loko ĉiam estis malseka kaj do la praŭloj per sia antikva lingvo nomis ĝin tiel. La dua supozas, ke la [[vortradiko]] venis el lingvo de iu nerusa popolo kaj signifas ursino. La tria estas simila al la dua versio, sed signifo estas malsama - [[Vadejo|bovovadejo]]. Ekde la [[14-a jarcento]] danke al sia sukcesa geografia lokiĝo kaj energia politiko de moskvaj princoj ĝi komencis unuigi landojn ĉirkaŭ si. En la 14-a kaj 15-a jarcentoj Moskvo venkis en akra konkuro kun [[Tverj]] por ĉefa rolo en unuigado de rusaj landoj kaj gvidis lukton por liberigo de la [[Mongola Imperio|mongola jugo]]. Ĉirkaŭ [[1326]] en Moskvon estis transigita sidejo de [[metropolito]]j de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] kaj en 1327 Moskvo iĝis ĉefurbo de sendependa princlando, nome la [[Grandprinclando Moskvo|Princlando Moskvo]]. Moskva princo ''Dmitrij Ivanoviĉ'' en [[1380]] sukcesis fari decidan venkon super [[mongoloj]] sur [[Batalo de Kulikovo|Kulika Kampo]] situinta apud [[Don (rivero)|Don rivero]]. Pro ĉi-tio li restis en la analoj kiel princo [[Dmitrij Donskoj]]. La [[Militatako de Toktamiŝo al Moskvo]] estis milita atako de [[Ora Hordo|orhorda]] ŝtatestro [[ĥano]] [[Toktamiŝo]] al Grandprinclando Moskvo okazinta en 1382 (2 jarojn post [[batalo de Kulikovo]]). En aŭgusto de 1382 post kelktaga sieĝo Moskvo estis kaptita kaj forbruligita de horda batalantaro. En fino de la [[15-a jarcento]] moskva [[Grandprinco]] [[Ivano la Tria|Ivano la 3-a Vasiljeviĉ]] proklamis sin "[[caro]] de la tuta Rusujo": Moskvo fariĝis ĉefurbo de unueca Rusa ŝtato, kiu ege pligrandigis la iaman moskvan teritorion.<ref>J. L. I. Fennell, ''Ivan the Great of Moscow'' (1961) p. 354</ref><ref>Sergei M. Soloviev, kaj John J. Windhausen, eld. History of Russia. Vol. 8: Russian Society in the Age of Ivan III (1979)</ref> En tiu tempo komenciĝis grandskala rekonstruo de [[Kremlo|Moskva Kremlo]], estis konstruataj brikaj muroj, ĉefaj katedraloj de Kremlo kaj [[Sonorilturo Ivano la Granda|sonorilturo "Ivan Velikij"]] ("Granda Johano", alto 81 m). Dum regado de [[caro]] [[Ivano la Terura|Ivan la 4-a Vasiljeviĉ]] ([[Ivano la Terura|Ivan la Terura]] - la unua rusa reganto kun titolo de [[caro]]) kiel simbolo de venko super [[Ĥanlando de Kazano]] estis konstruita sur la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa placo]] la [[Katedralo Sankta Bazilio|Katedralo de Sankta Bazilo Beata]], kiu nune estas unu el ĉefaj simboloj de [[Rusio]]. En la [[17-a jarcento]] Moskvo fariĝis granda urbo, ĝia loĝantaro estis ĉirkaŭ 200 mil homoj. Post transigo de ĉefurbo en [[Sankt-Peterburgo]] en [[1712]] Moskvo konservis rolon de granda ekonomia, kultura kaj religia centro de Rusio; en [[1755]] tie estis malfermita la unua en la lando [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato|universitato]]. La {{daton|2|9|1812}} en Moskvon eniris truparo de [[Napoleono]] invadinta [[Rusio]]n (vidu [[Napoleona invado de Rusio]]). Post tri tagoj komenciĝis grandega [[incendio]] detruanta du trionojn de la urbo, kaj ekde la [[6-a de oktobro]] la franca armeo devis forlasi Moskvon, estis venkita en la milito ĉefe pro suferego de akrega vintro kaj ĉirkaŭ 400 000 soldatoj de [[Napoleono]] mortis dum tiu epoko.<ref>"The Russian Army of the Napoleonic Wars". Albert Seaton, Michael Youens (1979). p. 29. ISBN 0-88254-167-6</ref> Restaŭrado de la urbo kreis novan aspekton de ĝia centro. === 20-a jarcento === En fino de 19-a kaj komenco de [[20-a jarcento]] Moskvo fariĝis granda industria kaj komerca centro, ĝia loĝantaro atingis 1 milionon da homoj. Tie okazis gravaj eventoj de [[Rusia revolucio de 1905]] kaj de [[Rusia revolucio de 1917]]. Post fondiĝo de la Soveta potenco, al Moskvo marte de [[1918]] estis transigita statuso de ĉefurbo (anstataŭ [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]]) kaj tiel la tuta kerno de la povo de [[Sovetunio]] enradikiĝis en Moskvo.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm Revolutionary history. Moscow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm |date=2021-04-11 }} Alirita la 4an de Novembro 2021.</ref><ref>[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State".] Presidential Library. 2018. Alirita la 4an de Novembro 2021.</ref> En [[1935]] estis aprobita Ĝenerala plano de rekonstruo de Moskvo, laŭ kiu oni plenumis multajn konstruadojn, grandparte formintajn nuntempan aspekton de Moskvo. En la sama jaro en Moskvo ekfunkciis [[Metroo de Moskvo|metroo]]. Tamen en la 1920-aj kaj la 1930-aj jaroj estis detruitaj multaj konstruaĵoj, precipe ekleziaj, el kiuj la plej konata estis la poste restaŭrita [[katedralo de Kristo Savinto]]. En la tridekaj jaroj disvolviĝis la famaj moskvaj procesoj cele al la forigo de interna opozicio. Estis mortpafitaj multaj komunistoj akuzitaj pro [[trockismo]], kaj pluraj esperantistoj kiel [[Ernesto Drezen]]. [[Dosiero:RIAN archive 887721 Defense of Moscow.jpg|eta|250px|Sovetaj kontraŭ-aviadilaj pafistoj sur la tegmento de la Moskva hotelo dum la [[Batalo de Moskvo]].]] Dum la [[Granda patriota milito]] ([[1941]]-[[1945]]) Moskvo estis grava centro de defendo kaj ariero. Apud Moskvo decembre de [[1941]] germanaj trupoj spertis la unuan seriozan malvenkon dum la tuta mondmilito, kio likvidis senperan danĝeron por la urbo. La [[Batalo de Moskvo]] (en rusa: Битва за Москву, translit. Bitva za Moskvu) estis milita kampanjo kiu konsistis el du periodoj strategie gravaj de lukto sur sektoro de 600&nbsp;km de la Orienta Fronto dum la [[Dua Mondmilito]]. Ĝi okazis inter oktobro 1941 kaj januaro 1942. La soveta defendoklopodo malsukcesigis la atakon de Hitlero, tio estas de la germana armeo ''[[Wehrmacht]]'', al Moskvo. Moskvo estis unu el la ĉefaj militaj kaj politikaj celoj por la fortoj de la Akso en ilia invado de Sovetunio. Dekomence, la sovetaj fortoj faris strategian defendon de la Moskva provinco konstruante tri defendajn zonojn, deplojante ĵus preparitajn [[rezervarmeo]]jn, kaj alportante trupojn el [[Siberio]] kaj el [[Respubliko de Fora Oriento]]. Ĉar la Germanaj ofensivoj estis haltigitaj, sovetaj strategiaj kontraŭ-ofensivoj kaj malgrand-skalaj ofensivaj operacoj devigis la germanajn armeojn reveni al la pozicioj ĉirkaŭ la urboj [[Orjolo]], [[Vjazma (Smolenska provinco)|Vjazma]] kaj [[Vicebsko]], kaj preskaŭ ĉirkaŭis tri germanajn armeojn. Ĝi estis grava fiasko por la germanoj, nome fino de la ideo de rapida germana venko en Sovetunio.<ref>William L.Shirer, "The Rise and Fall of the Third Reich" - book III, Swedish ISBN 91-37-06690-0 ĉapitro 24, pp 275-287</ref> La [[Kvara Moskva Konferenco]], ankaŭ ''Tolstoja Konferenco'' pro sia kodonomo Tolstoj, estis kunsido en Moskvo inter [[Winston Churchill]] kaj [[Stalin]] el la 9a al la 19a de oktobro, [[1944]]. Churchill faris sekretan proponon sur paperpeco dividante post-militan Eŭropon en okcidenta kaj soveta [[influsfero]]j, jene: agnosko de sovetaj interesoj en Pollando; Sovetunio kontrolus 90% el Rumanio kaj 75% el Bulgario; Okcidento kontrolus 90% el Grekio; Hungario kaj Jugoslavio estus disigitaj 50-50. Stalin ekzamenis la paperpecon kaj malakceptis la proponon. Tamen oni konservis kopion de la paperpeco. Post la venko la {{daton|24|6|1945}} sur la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa Placo]] okazis solena parado. Dum la [[1950-aj jaroj|1950-aj]] ĝis la [[1980-aj jaroj]] okazis granda loĝejkonstruado por la urbanoj kaj pli ol duobla kresko de la urba teritorio. La konstruaĵoj havis kiel regulo kvin etaĝojn kaj estis faritaj el grandaj blokoj fabrikitaj en uzinoj.<ref>[https://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking".] Emporis. Alirita la 4an de Novembro 2021.</ref> Tiu ĉi nova konstrua teknologio permesis dum mallonga tempo parte decidi tre ĝenan kaj malfacilan problemon pri kontentigo de deziroj de moskvanoj loĝi en komfortaj kondiĉoj. La kvinetaĝaj konstruaĵoj okupis grandegan spacon de la ĉefurbo kaj do rezultigis novan problemon - transportan. La novaj urbaj distriktoj ne havis sufiĉajn laborlokojn kaj sekve plimulto de loĝantoj estis devigitaj ĉiumatene veturi al malproksimaj laborejoj kaj ĉiuvespere reveni hejmen. [[Dosiero:Moscow collage.jpg|eta|maldekstra|300px|Moskvo.]] === 21-a jarcento === Nuntempe Moskvo estas ĉefa ekonomia, politika kaj kultura centro de [[Rusio]], kies evoluado estas unu el la plej sukcesaj en la lando. En 1990-aj kaj komenco de la [[2000-aj jaroj]], post la [[Disfalo de Sovetunio]], okazis multnombra konstruado kaj restaŭrado, kiu multe influis la aspekton de la urbo, precipe de ĝia centra parto: aperis turdomoj de moskva afera kvartalo "[[Moskva-Siti]]", estis konstruitaj aliaj nuboskrapuloj; samtempe multaj arkitekturaj memorlokoj (preskaŭ 1000 konstruaĵoj) estis detruitaj <ref>[http://ria.ru/spravka/20110812/416336119.html La plej gravaj arkitekturaj perdoj de Moskvo] (ruse)</ref>. La [[850-jariĝo de Moskvo]] estis jubilea urbofesto de Moskvo festita en 1997. La 860-jara jubileo de Moskvo, kiun oni solenis en [[2007]] estis nova granda oficiala festo. En [[2011]] - [[2012]] jaroj en Moskvo okazis balotoj de [[Dumao]] kaj [[Prezidanto de Rusio|prezidentaj balotoj]], kiujn sekvis [[Politikaj protestoj en Rusio en 2011-2013|amasaj protestoj]] kontraŭ falsigoj dum balotadoj. La {{daton|6|5|2012}} [[Bolotnaja placo (Moskvo)|centre de Moskvo]] okazis forta konflikto inter protestantoj kaj polico, post tio multaj politikaj aktivuloj estis enprizonigitaj. En [[2012]] la teritorio de Moskvo estis pliigita preskaŭ trioble kiam oni aligis al la urbo grandan teritorion sud-okcidente ĝis la limo kun [[Kaluga provinco]]. == Demografio == La [[Moskva metropolo]] (ruse Московская агломерация, aŭ Moskva ĉefurba regiono, ruse Московский столичный регион, aŭ simple Granda Moskvo) estas unu el la plej grandaj metropoloj en la mondo, kaj la plej granda en Rusio, kun pli ol 17 milionoj da loĝantoj. Laŭ la taksoj de la Rusia Federacia Servo pri Ŝtata Statistiko, la totala loĝantaro en Moskvo kaj la Moskva provinco estas 20 349 638 homoj (2021). {{Demography 12col|830px|[[1400]]|[[1638]]|[[1710]]|[[1725]]|[[1738]]|[[1775]]|[[1785]]|[[1811]]|[[1813]]|[[1825]]|[[1840]]|[[1856]] |40 000|200 000|160 000|145 000|138 400|161 000|188 700|270 200|215 000|241 500|349 100|368 800}} {{Demography 12col|830px|[[1868]]|[[1871]]|[[1888]]|[[1897]]|[[1912]]|[[1920]]|[[1926]]|[[1939]]|[[1959]]|[[1979]]|[[1989]]|[[2002]] |416 400|601 969|753 459|1 038 600|1 617 157|1 027 300|2 101 200|4 609 200|6 133 100|8 142 200|8 972 300|10 383 000}} La loĝantaro de Moskvo estas mikso de multaj naciecoj. La rusoj estas la etna grupo plej granda de Moskvo per multe granda diferenco. Aliaj naciecoj estas [[ukrainoj]], [[tataroj]], [[belorusoj]] kaj [[armenoj]], kvankam ne ekzistas kvartaloj etne separataj. La registaro klopodis limigi la nombron de personoj kiuj loĝas en la urbo. [[Dosiero:Moscow ArmemianMonastery CathedralAndChapel 4106.jpg|eta|dekstre|250px|[[Armena katedralo de Moskvo]]. [[Armenoj]] estas la kvara etno en Moskvo.]] {| class="wikitable" |- ! style="text-align:center;" colspan="3"| Etnaj grupoj en Moskvo, laŭ la censo de 2010<ref name="2014 objectively assess">Rusia Federacia Ŝtata Statistika Servo (2011). Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 [2010 Tut-Rusia Populacicenso, vol. 1]. Всероссийская перепись населения 2010 года [2010 Tut-Rusia Populacicenso] (en rusa). Federacia Ŝtata Statistika Servo.</ref> (senkalkulo migrantajn laboristojn kaj eksterleĝajn enmigrantojn) |- ! [[Etneco]] !Loĝantaro !! Procento |- | [[Rusoj]] |9,930,410|| 91.6% |- | [[Ukrainoj]] |154,104|| 1.4% |- | [[Tataroj]] |149,043|| 1.4% |- | [[Armenoj]] |106,466 || 1.0% |- | [[Azeroj]] |57,123 || 0.5% |- | [[Judoj]] |53,145 || 0.5% |- | [[Belorusoj]] |39,225 || 0.4% |- | [[Kartveloj]] |38,934 || 0.4% |- | [[Uzbekoj]] |35,595 || 0.3% |- | [[Taĝikoj]] |27,280 || 0.2% |- | [[Moldavoj]] |21,699 || 0.2% |- | Aliaj | 234,804|| 2.2% |} ===Religioj=== [[Dosiero:Moscow Cathedral Mosque 2015-08.jpg|eta|maldekstre|Moskva Moskeo.]] [[Kristanismo|Kristanoj]] formas la majoritaton de la urba loĝantaro; plej el ili aliĝis al la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]]. La Patriarko de Moskvo servas kiel estro de la eklezio kaj havas sidejon en la [[Daniela monaĥejo (Moskvo)|Danilov Monaĥejo]]. Moskvo estis nomita la "urbo de 40 fojoj 40 eklezioj" — antaŭ 1917. Moskvo estas la ĉefurbo de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Kristana Ortodoksismo]] en Rusio, kiu estis la tradicia [[religio]] en Rusio. Aliaj religioj praktikitaj en Moskvo estas [[Budhismo]], [[Hinduismo]], [[Islamo]], [[Judismo]], [[Jezidoj|Jezidismo]], kaj ''Rodnoverij'' (slava novpaganismo). La Moskva Muftia Konsilio postulis, ke la [[islamanoj]] nombras ĉirkaŭ 1.5 milionoj el 10.5 milionoj de la urba loĝantaro en 2010;<ref name="Spie">Maxim Kireev, [http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,723799,00.html Planned Mosque Sparks Controversy in Russia] gazeto [[Der Spiegel]]</ref> Estas kvar [[moskeo]]j en la urbo.<ref>{{cite news|author=Kiran Moodley|title=Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html|newspaper=[[The Independent]]|access-date= 12a de Februaro, 2016}}</ref> == Organoj de povo == Laŭ Konstitucio de Rusio, Moskvo estas memstara subjekto de Rusia Federacio ([[Federacia urbo (Rusio)|federacia urbo]]). Strukturon de administra kaj municipa povo en Moskvo difinas la [[Statuto de Moskvo|statuto]]. La [[Leĝdona povo|leĝdona]] organo de Moskvo estas [[Moskva urba dumao|Dumao]], konsistanta el 35 deputitoj kaj elektata por 5 jaroj. [[Plenuma povo]] en Moskvo estas reprezentata de [[Registaro de Moskvo]] sub gvido de la [[Urbestro de Moskvo|urbestro]]. Krome, en Moskvo ekzistas municipa memregado. == Teritoria strukturo == {{Ĉefa|Administra divido de Moskvo}} [[Dosiero:Msk all districts.svg|eta|Administraj arondismentoj de Moskvo:1 - Centra, 2 - Norda, 3 - Nord-Orienta, 4 - Orienta, 5 - Sud-Orienta, 6 - Suda, 7 - Sud-Okcidenta, 8 - Okcidenta, 9 - Nord-Okcidenta, 10 - Zelenograda, 11 - Nov-Moskva, 12 - arondismento Troick]] Oficiale Moskvo konsistas el 12 administraj arondismentoj: [[Centra administra arondismento|Centra]], [[Orienta administra arondismento|Orienta]], [[Sud-Orienta administra arondismento|Sud-Orienta]], [[Suda administra arondismento|Suda]], [[Sud-Okcidenta administra arondismento|Sud-Okcidenta]], [[Okcidenta administra arondismento|Okcidenta]], [[Nord-Okcidenta administra arondismento|Nord-Okcidenta]], [[Norda administra arondismento|Norda]], [[Nord-Orienta administra arondismento|Nord-Orienta]], [[Zelenograd (Moskvo)|Zelenograda]], [[Administra arondismento Troick|Troick]], [[Nov-Moskva administra arondismento|Nov-Moskva]]. La lastaj du arondismentoj estis oficiale aldonitaj al konsisto de Moskvo la {{daton|1|6|2012}} laŭ projekto pri disvastigado de Moskvo (antaŭe ili apartenis al [[Moskva provinco]]). Arondismentoj estas dividitaj je [[Listo de distriktoj de Moskvo|distriktoj]], ekzemple [[Goljanovo (distrikto de Moskvo)|Goljanovo]], [[Ĥoroŝovo-Mnjovniki (distrikto de Moskvo)|Ĥoroŝovo-Mnjovniki]], [[Izmajlovo (distrikto de Moskvo)|Izmajlovo]], [[Izmajlovo Norda (distrikto de Moskvo)|Izmajlovo Norda]], [[Izmajlovo Orienta (distrikto de Moskvo)|Izmajlovo Orienta]], [[Kurkino (distrikto de Moskvo)|Kurkino]], [[Metrogorodok (distrikto de Moskvo)|Metrogorodok]], [[Novokosino (distrikto de Moskvo)|Novokosino]], [[Pokrovskoje-Streŝnevo (distrikto de Moskvo)|Pokrovskoje-Streŝnevo]], [[Sokolinaja Gora (distrikto de Moskvo)|Sokolinaja Gora]], [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)|Sokolniki]], [[Ŝĉukino (distrikto de Moskvo)|Ŝĉukino]], [[Tuŝino Norda (distrikto de Moskvo)|Tuŝino Norda]], [[Tuŝino Suda (distrikto de Moskvo)|Tuŝino Suda]], [[Veŝnjaki (distrikto de Moskvo)|Veŝnjaki]], [[Vostoĉnij (distrikto de Moskvo)|Vostoĉnij]], == Kulturo kaj vidindaĵoj == === Teatroj === La [[Bolŝoj-Teatro]] ("granda teatro") en Moskvo estas inter la plej famaj teatroj de la urbo. Ĝi estis fondita en [[1776]], kiam la princo Peter Urusov ricevis de la [[caro]] la rajton kiel ununura surscenigi teatraĵojn kaj kantaĵojn. La unuaj aktoroj estis servutuloj de la princo. Surscenigoj okazis unue en privata domo, nur en [[1780]] konstruiĝis la teatrejo en la nuna loko. La konstruaĵo staris sur lignaj pilieroj en marĉa parto de la centro de Moskvo. Unue la teatro nomiĝis laŭ la apuda strato ''Petrovski-teatro''. En la [[18-a jarcento]] montriĝis ĉefe [[opero]]j de rusaj komponistoj, sed ankaŭ [[dramo]]j kaj [[baleto]]j. En [[1805]] forbrulis la teatrejo kaj estis rekreita 20 jarojn poste fare de la arkitekto [[Joseph Bové]]. Nur tiam ĝi ricevis la nomon ''[[Bolŝoj-Teatro]]''. La {{daton|18|januaro|1825}} la nova Bolŝoj-teatro estis remalfermita per la [[uverturo]] ''La triumfo de la muzoj'' kun la muziko de [[Aleksej Verstovski]] kaj [[Aleksandro Aljabjev]]. En [[1853]] nova incendio detruis la enon de la teatrejo. Post tiam la arkitekto [[Albert Kavos]] renovigis la konstruaĵon eĉ ankoraŭ pli lukse. Ĝis nun konserviĝis - krom malgrandaj ŝanĝoj - tiu interna dekorumo. Pro sia aparta arkitekturo en la stilo de rusa klasikismo la Bolŝoj-teatro estas nuntempe unu el la plej belaj teatrejoj de la mondo. [[Dosiero:Moscow Bolshoi Theatre 2011.JPG|eta|maldekstra|Bolŝoj teatro.]] Laboras nuntempe en la [[Bolŝoj-Teatro]] ĉirkaŭ 900 geaktoroj, dancistoj, kantistoj kaj muzikistoj. La staruloj ofte gastrolas tra la mondo. La Bolŝoj-teatro estas la hejmo de unu el la plej malnovaj kaj plej bonaj [[baleto|baletkompanioj]] de la mondo, nome la mondfama [[Bolŝoj-baleto]]. Ekde [[2005]] la teatrejon oni rekonstruis kaj grave renovigis. La unuaj spektantoj venis al ĝi oktobre de [[2011]]. [[Malij-Teatro (Moskvo)|Malij teatron]] oni ofte nomas ''Domo de Ostrovskij'', ĉar apud ĝi estas enstarigita monumento honore al la granda rusa dramaturgo [[Aleksandr N. Ostrovskij|Aleksandro Ostrovskij]], kies teatraĵojn nepre ĉiusezone oni povas spekti en ĝi. Li estis denaska moskvano kaj do bone konis vivmanieron kaj loĝantaron el la [[19-a jarcento]]. Kvankam liaj verkoj ĉefe lumigis problemojn el tiama epoko, sed ili estas aktualaj kaj por la nuneco do ĉiujn oni spektas kun granda intereso. La [[Akademia Muzika Teatro Stanislavski kaj Nemiroviĉ-Danĉenko de Moskvo|Akademia Muzika Teatro Stanislavski kaj Nemiroviĉ-Danĉenko]] (Московский Академический Музыкальный Театр имени народных артистов К. С. Станиславского и В. И. Немировича-Данченко) estas muzika teatro kiu estis kreita en la [[1a de septembro]] [[1941]], kiam la Stanislavski Opera Teatro kaj la muzika teatro Vladimir Nemiroviĉ-Danĉenko unuiĝis. Entute en Moskvo funkcias 150 teatroj, multaj el kiuj konservas en siaj repertuaroj klasikajn teatraĵojn verkitajn de rusaj kaj eksterlandaj dramaturgoj. Verŝajne pro tio ties haloj estas ĉiam plenplenaj kaj ofte biletoj estas delonge disvenditaj. Inter ili raras ekzemple la [[Moskva Durov Teatro de Animaloj]]. La Ŝtata Akademia Centra [[Pupteatro Obrazcov]] (ruse Государственный академический центральный театр кукол имени С. В. Образцова) estis kreita en 1931 de elstara rusa artisto, aktoro, direktoro, pentristo kaj verkisto [[Sergej Obrazcov]], kiu surscenigis 61 spektaklojn, inkluzive la plej famajn produktojn kiel "La eksterordinara koncerto", "Aladino kaj la mirinda lampo," "Sur la susuro de viaj okulharoj," "Muelejo de Diablo", "Don Juano" kaj multaj aliaj. === Muzeoj === Inter la multaj [[muzeo]]j de la urbo nepre vizitendaj estas la [[Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin]] kun elstaraj eksponaĵoj pri la kulturhistorio de antikvo ĝis [[renesanco]] kaj tre vasta pentraĵokolekto de la okcidenteŭropaj artistoj. [[Dosiero:Laika ac State Historical Museum (6833919724).jpg|eta|{{centre|Moskva [[Ŝtata Historia Muzeo]]}}]] Tre interesa estas ankaŭ la [[Tretjakova galerio]] en la historia urbokvartalo [[Transmoskvo]] ({{lang-ru|Замоскворечье}}). Ĝi estas la plej granda muzeo de la rusia nacia arto kaj prezentas pli ol 100 000 pentraĵojn, grafikaĵojn kaj skulptaĵojn de la [[11-a jarcento]] ĝis la nuntempo. Ĝin fondis fratoj Sergio kaj [[Paŭlo Tretjakov]] - riĉaj negocistoj, kolektintaj bildojn (prefere de rusiaj pentristoj) ekde [[1856]]. En [[1892]] la kolekto konsistis jam el ĉirkaŭ 2 000 verkoj, pentraĵoj kaj [[ikono]]j. Samjare la fratoj donacis la kolekton kaj la konstruaĵon al moskvanoj, por ke tiuj povu libere spekti la ĉefverkojn de rusiaj grandaj majstroj. Poste la muzeon estris la komitato de la urba dumao, kiun partoprenis fama pejzaĝisto Ilja Ostrouĥov. Ekde la {{dato|3|6|1919}} la galerio estis ŝtatigita. Vizitindas ankaŭ la panoramo de la ''[[Batalo de Borodino]]'' verkita de [[Franz Roubaud]] ([[1856]]–[[1928]]), en la panorama muzeo de Borodino, la [[Ŝtata Historia Muzeo]] sur la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa placo]] kaj multaj aliaj artekspozicioj. Entute en Moskvo en [[2011]] funkciis 172 muzeoj, 102 eksponejoj kaj 243 galerioj. La [[Kremla Armomuzeo]] aŭ Kremla Armilejo (en rusa: Оружейная палата) estas unu el la plej malnovaj muzeoj de Moskvo, nome en la [[Moskva Kremlo]], nune parto de la komplekso de la Moskvaj Kremlomuzeoj. ==== Aliaj muzeoj ==== * [[Centra Muzeo de la Rusaj Armitaj Fortoj]] * [[Gulaga Muzeo (Moskvo)|Gulaga Muzeo]] (fermita) * [[Muzeo de la Granda Patriota Milito]] * [[Politeknika Muzeo (Moskvo)|Politeknika Muzeo]] === Monaĥejoj kaj preĝejoj === [[Dosiero:MoscowKremlin ChurchDepositionRobe2.jpg|eta|maldekstre|La [[Preĝejo de la Tuko]].]] Katedralo de la Perado de la Virgulino sur la Monteto (ruse Собор Покрова, что на Рву), plej konata kiel [[Katedralo Sankta Bazilio]], estas katedralo situanta sur Ruĝa Placo centre de Moskvo. Ĝi estas tutmonde konata pro ĝiaj diverskoloraj [[kupolo]]j ne similantaj unu alian. La [[Katedralo de la Anunciacio]] (ruse Благовещенский собор) estas preĝejo de la Rusa Ortodoksa Eklezio dediĉita al la [[Anunciacio]] de la [[Dipatrino]]. Ĝi situas en la sudokcidento de la Placo de la Katedraloj de la Kremlo, kie ĝi estas rekte komunikata kun la ĉefa konstruaĵo de la komplekso, nome la Granda Palaco de la Kremlo. La [[Katedralo de la Dormado]] (ruse: Успенский Собор) estas rusortodoksa preĝejo dediĉita al la [[Endormiĝo de la Dipatrino]]. Ĝi situas norde de la Placo de la Katedraloj de la Kremlo, kie mallarĝa vojeto disigas la nordon de la [[Preĝejo de la Dek du Apostoloj]]. Sudokcidente troviĝas la [[Sonorilturo Ivano la Granda]]. La [[Katedralo de Kristo Savinto]] (ruse Кафедральный Соборный храм Христа́ Спасителя) estas plej granda preĝejo de la Rusa Ortodoksa Eklezio. Ĝia plej alta punkto atingas 105 metrojn. En ĝi samtempe povas preĝi 10 000 homoj. La [[Katedralo de la Ĉefanĝelo]] aŭ Katedralo de la Arkianĝelo Mikaelo (ruse: Архангельский собор) estas unu el la katedraloj de la Kremlo, ĉe la Placo de la Katedraloj. En tiu katedralo oni celebris la venkojn de la Rusa Armeo kaj ĝis la 17-a jarcento ĝi estis la tombejo de la caroj kaj princoj de Rusio. Entute ĝi havas 54 tombojn kaj 48 morttabulojn. La [[Preĝejo de la Tuko]] de la Dipatrino estas rusortodoksa preĝejo situanta ĉe la Placo de la Katedraloj. Ĝi festas la tukon aŭ robon de la Virgulino Maria, transportita de Palestino al Konstantinopolo, kie ĝi laŭlegende protektis la urbon kontraŭ la konkerantoj. [[Dosiero:Moscow 05-2017 img29 Andronikov Monastery.jpg|eta|dekstre|260px|[[Monaĥejo Andronikov]].]] Oriente de la urba centro, en la iama [[monaĥejo Andronikov]], troviĝas la muzeo de la pentristo [[Andreo Rublov]] ([[1360]]–[[1430]]), en kiu vivis, mortis kaj estas entombigita en la [[15-a jarcento]] la majstro de la rusa ikonopentrarto kaj fondinto de la moskva pentroskolo. La muzeo entenas [[ikono]]jn de la [[14-a jarcento|14-a]] ĝis la [[17-a jarcento]]j. Unu el la plej belaj [[monaĥejo]]j de Moskvo estas la [[Novodeviĉij monaĥejo]] situanta ĉe la dekstra bordo de la [[Moskvo-rivero]], sudokcidente de la urba centro. En ĝi okazis dum 400 jaroj multaj historiaj eventoj rilate al personoj kiel [[Ivano la Terura]], [[Boris Godunov]] kaj [[Petro la Granda]]. La arkitektura komplekso de la monaĥejo estiĝis fine de la [[17-a jarcento]] kaj estas ĝis nun unu el la plej belaj en Rusio. En la Smolenskij katedralo videblas altvaloraj [[murpentraĵo]]j el la [[16-a jarcento]] kaj belega [[ikonostazo]]. Proksime al la monaĥejo troviĝas la [[Novodeviĉje tombejo]], kie estis enterigitaj multaj famuloj. La [[Daniela monaĥejo (Moskvo)|Daniela monaĥejo]] (monaĥejo de Sankta Danielo, ruse Дани́лов монасты́рь, Дани́ловский монасты́рь) estas vira ortodoksisma kristana monaĥejo de [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] sur dekstra riverbordo de Moskva. La monaĥejo estas administra centro de Rusa Ortodoksa Eklezio: tie situas ĉefa sidejo de Patriarko. La [[Kapelo de Sankta Danielo de Moskvo|Kapelo de Sankta Danielo]] (ruse Часо́вня Дании́ла Моско́вского) estas ortodoksisma kapelo je honoro de sankta princo [[Danielo la 1-a de Moskvo]]. Ĝi situas sur Serpuĥova placo proksime al Daniela monaĥejo (sur vojo al la monaĥejo de metrostacio "{{Mosmet|Tulskaja}}"). ===Aliaj preĝejoj=== * [[Holokaŭsta Memora Sinagogo]] * [[Templo al Sankta Serafim en Raev]] === Aliaj vidindaĵoj === [[Dosiero:Tverskaya13 Moscow 06-2015.jpg|eta|Urbestrejo de Moskvo.]] {{Div col|cols = 2}} * [[Urbestrejo de Moskvo]] * [[Monumento de Georgo la Longbraka (Moskvo)|Monumento de Georgo la Longbraka]] * [[Monumento de Aleksandro la 1-a (Moskvo)|Monumento de Aleksandro la 1-a]] * [[Monumento de Vladimiro la Granda]] * [[Monumento de Vladimir Majakovskij (Moskvo)|Monumento de Vladimir Majakovskij]] * [[Statuo de Petro la Granda]] * [[Kirko de Ĉefanĝelo Miĥaelo en Troparjovo]] * [[Triumf-Palaco]] * [[Triumfa placo (Moskvo)|Triumfa placo]] * [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa Placo]] ** [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] * [[Placo Puŝkinskaja]] * [[Suĥareva placo]] * [[Urbofesto de Moskvo]] * [[Ŝtata ĉiovendejo (Moskvo)|Ŝtata ĉiovendejo]] * [[Moskvo Pavilono]] * [[OKO (konstruaĵo)|Turoj OKO]] * [[Kaja Domo]] * [[Botanika ĝardeno]] [[Farmacia plantejo (Moskvo)|Farmacia Plantejo]] * [[Botanika ĝardeno en Moskvo (Rusio)|Botanika ĝardeno de Moskvo]] * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Japana ĝardeno]] * [[Parko Ekateriniskij]] * [[Parko Zarjadia]] * [[Preobraĵenka]] tombejo {{Div col end}} Moskvo estas bela urbo kun vigla etoso, videbla ekzemple pere de promenado laŭ ties avenuoj, ekzemple [[Prospekt Mira (Moskvo)|Prospekt Mira]] kaj aliaj. == Transporto == {{Ĉefartikolo|Publika transporto de Moskvo}} [[Dosiero:Киевский вокзал в Москве.jpg|maldekstra|eta|260px|[[Kieva stacidomo (Moskvo)]].]] Moskvo estas la plej granda transporta nodo en Rusio kaj unu el la plej grandaj en la mondo. En Moskvo komenciĝas multaj aŭtovojoj kaj fervojoj, ekde [[1935]] funkcias [[Metroo de Moskvo|metroo]]. La urbon priservas 5 flughavenoj (plej ofte uzataj estas [[Internacia flughaveno Domodedovo|Domodedovo]], [[Internacia flughaveno Ŝeremetjevo|Ŝeremetjevo]], [[Internacia flughaveno Vnukovo|Vnukovo]]), 9 fervojaj stacidomoj, 3 riveraj havenoj. Gravaj avenuoj estas [[Moskva ĉirkaŭiganta aŭtovojo]], [[Vernadskij-avenuo (Moskvo)|Vernadskij]], [[Lenin-avenuo (Moskvo)|Lenina]], [[Miĥail Lomonosov|Lomonosova]], [[Miĉurin-avenuo (Moskvo)|Miĉurina]] ktp. For de la centraj tagaj horoj funkcias [[nokta publika transporto en Moskvo]]. Moskvo ankaŭ disponas pri granda [[Tramtransporto en Moskvo|tramsistemo]]. [[Moskva fervojo]] ({{Lang-ru|Московская железная дорога}}) estas filio de [[Rusiaj Fervojoj]] kiu administras la duonon de ĉirkaŭurbaj fervojaj operacioj de Rusio kaj kvaronon de la pasaĝera trafiko de la lando. Ĝi administras fervojajn servojn en la plimulto de Centra Rusio, inkluzive de Moskvo kaj [[Moskva provinco]]. [[Moskva cirkla fervojo]] (ruse Московская окружная железная дорога) estas distrikta fervoja linio en Moskvo. De 1917 ĝis 1960 ĝi estis la oficiala urba limo. {{-}} == Servoj == * [[Banko de Moskvo]] * [[Komerca Komplekso Savëlovskio]] * [[Konstruaĵo Centrosojuz]] * [[Rusa Centro pri Esploro kaj Edukado de la Holokaŭsto]] * [[Rusia Ŝtata Biblioteko]] === Eduksistemo === Estas 1696 mezlernejoj en Moskvo, same kiel 91 altlernejoj. Krom tiuj, estas 222 institucioj kiuj proponas superan instruadon en Moskvo, inklude 60 ŝtatajn universitatojn,<ref>[https://web.archive.org/web/20070726055902/http://www.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=1716&news_unom=51989 «СТОЛИЦА РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ В ЗЕРКАЛЕ ЦИФР, ФАКТОВ И СОБЫТИЙ».] Moskva registaro. Arkivita el la originalo la 26an de julio 2007. Konsultita la 4an de Novembro 2021. (en rusa)</ref> kaj la Ŝtata Universitato Moskvo M.V. Lomonósov, kiu estis fondita en 1755.<ref>[https://www.msu.ru/en/info/history.html «MSU History».] Moscow State University. Konsultita la 4an de Novembro 2021.</ref>​ [[Dosiero:МГУ, вид с воздуха.jpg|eta|300px|{{centre|[[Moskva Ŝtata Universitato]]}}]] * [[Pleĥanova Rusia Universitato de Ekonomiko]] * [[Moskva Ĉajkovskij Konservatorio]] * [[Centra muziklernejo ĉe la Moskva Ĉajkovskij Konservatorio]] * [[Financa Universitato de Rusio]] * [[Instituto de la Monda Ekonomio kaj Internaciaj Rilatoj “E. M. Primakov”]] * [[Instituto Puŝkin]] * [[Literatura instituto Maksim Gorkij]] * [[MIREA – Teknologia Universitato de Rusio]] * [[Moskva Arkitektura Instituto]] * [[Moskva Homscienca Universitato]] * [[Moskva Ŝtata Universitato]] * [[Moskva Ŝtata Teknika Universitato]] * [[Moskva Ŝtata Lingvistika Universitato]] * [[Moskva Ŝtata Universitato de Fervojaj Inĝenieroj (MIIT)]] * [[Moskva Ŝtata Universitato de Geodezio kaj Kartografio]] * [[Moskva Ŝtata Universitato de Teradministrado]] * [[Rusa Ŝtata Hom-Scienca Universitato]] * [[Rusia Universitato de Amikeco inter Popoloj]] * [[Rusia Kemia-Teĥnologia Universitato]] === Sansistemo === * [[Sklif]] estas la plej granda en la urbo kaj en la tuta Rusio scienca kaj metodika centro, kiu organizas laboron de ambulanco kaj sukuro. === Sporto === * [[Olimpijskij stadion (Moskvo)|Olimpijskij stadion]] En 2003, 2004, 2007 kaj 2011 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Moskvo. == Amaskomunikiloj == Moskvo estas hejmo de preskaŭ la tutaj tutlandaj kanaloj de [[televido]], [[radio]]-stacioj, [[gazeto]]j kaj aliaj revuoj. ''[[Kommersant]]'', ''Vedomosti'' kaj ''[[Novaja gazeta]]'' estas rus-lingvaj gazetoj kun sidejoj en Moskvo. ''Kommersant'' kaj ''Vedomosti'' estas inter la ĉefaj amaskomunikiloj en la lando kaj la plej malnovaj rus-lingvaj gazetoj pri negocoj. [[Eĥo de Moskvo]] (Эхо Москвы, latinliterigo Eĥo Moskvi) estas rusia radiostacio el Moskvo. Ĝi ekestis en la epoko [[Glasnost]] (ruse гла́сность, malfermeco aŭ videbleco) fine de la [[1980-aj jaroj]], kiam permesiĝis politiko de travidebla kaj malferma konduto de la sovetunia ŝtato al la civitanoj. Kiam en Sovetunio de la gvido de [[Miĥail Gorbaĉov]] en 1990 unuafoje permesiĝis neŝtataj amaskomunikiloj, grupo de ĵurnalistoj kun starta kapitalo de 150 000 sovetuniaj rubloj fondis la stacion. La unua programo elsendiĝis la 22-an de aŭgusto 1990. Ke la stacio havas la "radiostacian licencon numero unu", ankaŭ hodiaŭ fierigas la redakcian teamon. [[dosiero:MEA MASI logo.jpg|eta|dekstra|120ra|{{centre|emblemo de [[Moskva Esperanto-Asocio "MASI"|MASI]]}}]] == Esperanto en Moskvo == Moskvo estis unu el la plej unuaj movadaj centroj fine de la 19-a jarcento. Tamen post la revolucio de 1917 kaj precipe la persekutoj de 1937 la dokumentado de la urba Esperanto-historio iĝis trua. Ekde 1987 en la urbo aktivas [[Moskva Esperanto-klubo "Lev Tolstoj"]], ekde 1991 aldone aktivas [[Moskva Esperanto-Asocio "MASI"]], kaj krome ekde la 1990-aj jaroj ankaŭ plurfoje okazis eventoj de la serio [[Lingva Festivalo]] kun forta partopreno de esperantistoj en la urbo. La sekva listo montras, ke inter la partneraj urboj de Moskvo estas multaj kun aktivaj Esperanto-societoj, pri kiuj do kunlaboro kaj ĝemeliĝo de la urbaj Esperanto-societoj eblas. == Partneraj urboj == Moskvo havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj: {{Div col|cols = 2}} * [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|border|20px]] [[Bonaero]], [[Argentino]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|border|20px]] [[Berlino]], [[Germanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Suda-Koreio.svg|border|20px]] [[Seulo]], [[Sud-Koreio]] * [[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|border|20px]] [[Tokio]], [[Japanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Aŭstrio.svg|border|20px]] [[Vieno]], [[Aŭstrio]] * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|border|20px]] [[Parizo]], [[Francio]] * [[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|border|20px]] [[Tel-Avivo]], [[Israelo]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|border|20px]] [[Duseldorfo]], [[Germanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|border|20px]] [[Pekino]], [[Ĉinio]] * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|border|20px]] [[Varsovio]], [[Pollando]] * [[Dosiero:Flago-de-Finnlando.svg|border|20px]] [[Helsinko]], [[Finnlando]] * [[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|border|20px]] [[Prago]], [[Ĉeĥio]] * [[Dosiero:Flago-de-Belgio.svg|border|20px]] [[Bruselo]], [[Belgio]] * [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|border|20px]] [[Romo]], [[Italio]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|border|20px]] [[Madrido]], [[Hispanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Grekio.svg|border|20px]] [[Ateno]], [[Grekio]] {{Div col end}} == Moskvo en beletro == Vidu [[Moskvo en beletro]] * [[Aleksandr Puŝkin]], "[[Eŭgeno Onegin]]" ({{ru}} "Евгений Онегин") * [[Miĥail Bulgakov]], "[[La Majstro kaj Margarita]]" ({{ru}} "Мастер и Маргарита") * [[Ilja Arnoldoviĉ Ilf|Ilja Ilf]], [[Eŭgeno Petroviĉ Petrov|Eŭgeno Petrov]], "[[Dek du seĝoj]]" ({{ru}} "Двенадцать стульев") * [[Vladimir Gilarovskij]], "Moskvo kaj moskvanoj" ({{ru}} "Москва и москвичи") === Moskvo en esperantaj beletroj === En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra [[Eŭropo]] kaj la venonta ĉiĉerono estas [[Maria Sklodovska]], kiu montros al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta [[Eŭropo]]. Jen kiel ŝi prezentas Moskvon kun kvin grandaj vidindaĵoj nome la [[Kremlo]], la [[Ĉielporto]], la [[Facetita Palaco]], la [[Placo Ruĝa]] kaj la [[Katedralo de Sankta Bazilo]]: :-Jen Katedraloj bulbaj sur ora holmo ĉe Kremlo, :tiu de l'Ĉielporto kun kupolaro majesta. :Ene de la muregoj, la Facetita Palaco :kun inkrustaĵoj gemaj kaj diamante rebrilaj, :kaj en la Placo Ruĝa, la Katedralo de Sankta :Bazilo, buntkupola, kun fantazia dekoro.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 120.</ref> == Konataj lokanoj == {{Div col|cols = 3}} * [[Aleksandro la 2-a (Rusio)]] * [[Fjodor Aleksejeviĉ]] * [[Boris Berezovskij]] * [[Boris Kordemskij]] * [[Andrej Borodin]] * [[Andrej Ĉemodanov]] * [[Elizabeto (Rusio)]] * [[Miĥail Ĥodorkovskij]] * [[Vladimiro Ipatiefo]] * [[Ivano la 5-a]] * [[Ivano la Terura]] * [[Anna Ivanovna]] * [[Roman Jakobson]] * [[Vasilij Kandinskij]] * [[Nikolaj Kiĵner]] * [[Aleksej Kudrjavcev]] * [[Vladimir Luginin]] * [[Aleksandr Menŝikov]] * [[Aleksej Miĥajloviĉ]] * [[Petro la Granda]] * [[Mikaelo Pogodin]] * [[Aleksandr Puŝkin]] * [[Artur Rudenko]] * [[Jurij Trifonov]] * [[Elsa Triolet]] * [[Henri Troyat]] {{Div col end}} En Moskvo mortis: * [[ĵurnalisto]] [[Lajos Magyar]] * [[pentristo]] [[Károly Markó (pli juna)]] * hungaraj [[politikisto]]j [[Dezső Bokányi]], [[József Kelen]], [[Jenő Hamburger]] kaj [[József Pogány]]. * verkisto [[Miĥail Matusovskij]] (1915-1990) == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * Nikolao Gudskov, Natalia Aroloviĉ, ''Malgranda gvidlibro pri Moskvo'', Moskvo, Impeto, 2000. ISBN 5-7161-0071-6 {{Projektoj|wikinewscat=Moskvo|ReVo=moskv}} == Vidu ankaŭ == * [[Urbofesto de Moskvo]] * [[Moskva Geja Parado]] * [[Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro]] * [[Listo de lokoj en Moskvo rilataj al historio de Esperanto]] * [[Listo de plej altaj nubskrapuloj de Moskvo]] * [[Moskvo en Usono]] * [[Trolebusa transporto en Ĥimki]] * [[Trolebusa transporto en Moskvo]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2009]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ru}}) * [http://www.esperanto2.narod.ru/3MkM.htm ESEO "Moskvo kaj moskva" de V. Lebedev] {{eo}} * [http://www.youtube.com/watch?v=Vm-ST27v4bM kanzono "Apudmoskvaj vesperoj" en la retejo] [[YouTube]] {{eo}} * [http://audvide.blogspot.com/search/label/Moskvo Videoj pri Moskvo en projekto Aŭdvide] {{eo}} <br/> {{Granda dosiero|Moscow KitayGorod banner2.jpg|1200px|panoramo de la ruĝa placo}} {{Urboj-Herooj}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Centra federacia distrikto}} {{Metropoloj}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Leginda|2022|08|15}} [[Kategorio:Moskvo| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Loĝlokoj fonditaj en 1147]] [[Kategorio:Urboj de Rusio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] 1f6b730w7t7p06384npwlhjlgq5x92p Madrido 0 2728 9441023 9422149 2026-07-29T04:11:10Z Sj1mor 12103 9441023 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Madrido | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|Madrid}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Madrid | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = MontajeMadrid.png | dosiero2 = CollageMadrid.jpg | dosiero3 = MadridCollage.jpg | dosiero4 = Collage de la ciudad de Madrid, capital de España.png | dosiero5 = Madrid Collage II.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Bandera de Madrid.png | blazono = Escudo de Madrid.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Iberio | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Madrida Regiono | distrikto_tipo = Provinco | distrikto = Provinco de Madrido | municipo = | municipo_tipo = Komarkoj | histregiono_faldo = | histregiono = Hispania Tarraconensis | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = | rivero = Manzanaro | montaro_tipo = | montaro = | urbo = | limo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Prado-Muzeo | memorindaĵo1 = Pordo de Alcalá | memorindaĵo2 = Palaco Sankta Kruco | memorindaĵo3 = Reĝa Palaco de Madrido | memorindaĵo4 = [[Vitra Palaco (Madrido)|Vitra Palaco]] | konstruaĵo_tipo = Fontanoj | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = Fontano Cibelo | konstruaĵo1 = Fontano Neptuno | konstruaĵo2 = Fontano Apolo | konstruaĵo3 = Fontano de la Falinta Anĝelo | konstruaĵo4 = Fontano Orfeo | planto_tipo = Parkoj | planto = Parko Retiro | planto1 = [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Madrido|Reĝa Botanika Ĝardeno]] <!-- *** Situo *** --> | situo = Madrido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 655 | lat_d = 40 | lat_m = 23 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 03 | long_m = 43 | long_s = 00 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 605.77 | areo_rondumo = 2 | areo_metropolo = 10506.0 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 3255944 | loĝantaro_dato = 2009 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_metropolo = 6458684 | loĝantaro_metropolo_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 9-a jarcento | establita_tipo = Fondita | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} ({{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P102|parameter=link}}) <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 28001 - 28080 | areo_kodo = +34 91 +34 81 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = Hispanio | mapo2 = Madrid (Madrid) mapa.svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.madrid.es www.madrid.es] | commons = Madrid <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=9}} }} '''Madrido''' estas la [[ĉefurbo]] de [[Hispanio]], de la [[Madrida Regiono]], kaj de la samnoma provinco.<ref>[[Constitución española de 1978|Constitución Española]], art. 5:</ref> Ankaŭ konata kiel ''La Vilaĝo kaj Kortego'', Madrido estas la plej granda kaj loĝata [[urbo]] en [[Iberio]], atingante oficiale 3 232 463 da loĝantoj ene de la [[municipo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2007%2F&file=pcaxis&N=&L=0 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141113203302/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2007%2F&file=pcaxis&N=&L=0 |arkivdato=2014-11-13 }}</ref><ref>[http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.199479e61b01b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=067e3188a0589110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=8db7566813946010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD%7C]</ref> Kiel ĉefurbo de la hispana ŝtato, Madrido gastigas la sidejojn de la Registaro, la Ĝeneralaj Kortumoj, Ministerioj, Institucioj kaj Organismoj, kaj la oficiala plentempa rezidejo de la gereĝoj de Hispanio. Laŭ ekonomika vidpunkto, Madrido estas la plej grava kaj ĉefa financa kaj entreprena centro de Hispanio, nuntempe, 50.1% el la enspezoj de la 5 000 ĉefaj hispanaj entreprenoj sidejas en Madrido. Madrido ankaŭ estas sidejo de la [[Burso de Madrido|ĉefa enlanda valormerkato]], de multnombraj naciaj entreprenoj kaj de pluraj el la plej grandaj korporacioj de la mondo.<ref>[[Banko Santandero]], [[Banko Bilbao]], [[Telefónica]], [[Repsol YPF]], [[Iberia]], [[Endesa]] aŭ [[FCC]] elstaras inter la unuaj 200 plej gravaj laŭ [[Forbes]] 2007. [http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000-Spain_10Rank.html The Global 2000]</ref><ref>En 2007, [[Standard & Poor's]] listigis Madridon en la tria loko laŭ monda klasifikado pri financaj centroj</ref> Laŭ internacia skalo, Madrido gastigas la tutmondan sidejon de [[Monda Organizaĵo pri Turismo]], la sidejon de la [[Ĝenerala Iberamerika Sekretariejo]], kaj la sidejon de la [[Organizo de Iberamerikaj Ŝtatoj por la Edukado, Scienco kaj Kulturo]]. La urbo ankaŭ gastigas la ĉefajn internaciajn instituciojn kiuj regulas kaj disvastigas la hispanan lingvon: la Konstantan Komisionon de la [[Asocio de Akademioj de la Hispana Lingvo]],<ref>[http://www.asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=4&menu=1%7C]{{404|date=November 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> la sidejon de la [[Real Academia Española]] (RAE) kaj la centran sidejon de la [[Instituto Cervantes]]. Madrido organizas multajn foirojn, inkluzive de [[FITUR]], [[Madrido Fusio]], [[ARCO]], [[SIMO TCI]], [[Salono Madrida de la Aŭtomobilo]] kaj la ''[[Cibeles Madrid Fashion Week]]''. La urbo estas influa kulturcentro, ĝi havas altkvalitajn muzeojn tutmonde konatajn inter kiuj elstaras la [[Prado-Muzeo]], sendube unu el la plej gravaj de la mondo, la muzeo [[Muzeo Thyssen-Bornemisza|Thyssen-Bornemisza]], kaj la [[Muzeo Reĝino Sofia]]. La hodiaŭa urbo havas siajn originojn en la hispan-islama fortikaĵo antaŭe nomata ''Maǧrīţ'' ([[AFI]] {{IPA|[maʤriːtˁ]}}), skribita en la [[araba lingvo|araba]]: مجريط; ankaŭ nomata en antikva kastilia lingvo kiel ''Magerit'' aŭ ''Matrit'', kaj kelkaj esploristoj, laŭ arkeologiaj restaĵoj, subtenas ke la urbo estis konstruita sur antaŭa [[visigotoj|visigota]] vilaĝo en la 7-a jarcento, nomita ''Matrice'' (rojo). La urbo estis konkerita de la kristana reĝo [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio]] en [[1083]], la vilaĝo estis nomumita en [[1561]] kiel sidejo de la kortego de [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]], kiu konvertis ĝin al la unua konstanta ĉefurbo de la hispana monarkio. Ekde tiam, escepte de mallonga periodo inter [[1601]] kaj [[1606]] kiam la ĉefurbeco portempe transloĝiĝis al [[Valadolido]], Madrido estas la ĉefurbo de Hispanio kaj sidejo de la Nacia Registaro.<ref>Scepte dum la [[Hispana Enlanda Milito de 1936-39]], kiam ekde novembro de 1936 al januaro de 1939, la Registaro de la Respubliko translokiĝis unue al [[Valencio]] kaj poste al [[Barcelono]].</ref> == Historio == === Prahistorio === Malgraŭ tio ke neniam troviĝis homaj restaĵoj, oni ja trovis plurajn utilaĵojn el praepokoj, ĉefe en la ĉirkaŭaĵo de [[Arganda del Rey]] kaj la [[Manzanaro|rivero Manzanares]], kiuj pruvas la ekzistadon de homaj setlejoj en la terasoj de la rivero en la parto kie hodiaŭ estas la urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nova.es/~jlb/mad_es04.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140224130445/http://www.nova.es/~jlb/mad_es04.htm |arkivdato=2014-02-24 }}</ref> === Romia kaj visigota epokoj === La romia konkero, koloniigo kaj pacigo de [[Iberio]] daŭris ĉirkaŭ 200 jarojn, ekde la [[Dua Punika Milito]] ĝis la [[jaro]] [[27]] [[a.K.]] kiam estis finita la pacigado de la nordo de la teritorio kaj ĝi estis dividita en tri provincoj.<ref>[http://www.sispain.org/spanish/history/roman.html]</ref> La regiono kie nuntempe troviĝas Madrido tiuepoke nomiĝis [[Hispania Tarraconensis]]. Ŝajnas ke dum la romia regado en [[Hispanio]], Madrido estis nura kamparana [[regiono]], favorigita de la vojkruciĝo kaj la natura riĉeco. La trovado de la restaĵo de bazliko el la hispan-visigota periodo ĉirkaŭ la [[preĝejo]] [[Virgulino de la Almudeno|Sankta Maria de la Almudeno]]<ref>El Madrid antiguo en época romana (2004) Estudios de Prehistoria y Arqueología Madrileñas</ref> estis prezentita kiel evidentaĵo de la ekzisto de stabila loĝloko en tiu periodo. Aliaj arkeologiaj pruvaĵoj de la homa estado estas du visigotaj tombejoj. Ene de la mezepoka urboparto, troviĝis memortabulo sufiĉe malbonkvalita kun la surskribaĵo «MIN.N. BOKATUS. INDIGNVS. PRS. IMO / ET TERTIO. REGNO. DOMNO. RVD. / MI. REGVM. ERA DCCxXV», kiu ne estas kompleta kaj multfoje interpretata laŭ diversaj kriterioj. Kvankam la surskribaĵo ankoraŭ ne estis deĉifrata, ĝi ja estas pruvaĵo pri la stabila loĝado almenaŭ ekde la [[7-a jarcento]] p.K. === Islama epoko === [[Dosiero:Madrid Iglesia de San Nicolas.jpg|eta|La [[Preĝejo Sankta Nikolao (Madrido)|Preĝejo Sankta Nikolao]] estas la plej antikva de Madrido, sen kalkuli la ne plu ekzistantan konstruaĵon sur kiu poste konstruiĝis la [[Katedralo de la Almudeno]]. La sonorilturo, el [[mudeĥaro|mudeĥara stilo]], ankoraŭ konservas sian originan strukturon de la [[12-a jarcento]], kvankam surkronita de barokstila kapitelo.<ref>Informo pri la preĝejo en [http://www.madridhistorico.com/seccion7_enciclopedia/index_enciclopedia.php?id=I&idinformacion=724&pag=1 Madrid histórico].</ref>]] La unua historia pruvo pri la ekzistado de stabila loĝado en la nuna Madrido dum la islama epoko.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nova.es/~jlb/mad_es08.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181016180317/http://www.nova.es/~jlb/mad_es08.htm |arkivdato=2018-10-16 }}</ref> En la dua duono de la 9-a jarcento, la emiro de Kordovo [[Mohamedo la 1-a de Kordovo|Mohamedo la 1-a]] (852-886) konstruis fortikaĵon sur monteto ĉe la rivero (en la loko kie hodiaŭ troviĝas la [[Reĝa Palaco de Madrido|Reĝa Palaco]]) kun la celo gardi la urbon ekde la [[Gvadarama Montaro]] kaj esti la elirpunkto kontraŭ la kristanaj reĝoj de la nordo. Apud la fortikaĵo disvolviĝas, sude, la [[vilaĝo]]. Ĉi tiu loĝloko ricevis la nomon ''Maǧrīţ'' (en malnova [[hispana]] ''Magerit'', kies signifo ne estas klara, sed ŝajnas esti hibridaĵo de du tre similaj toponimioj: ''matrice'', (fonto) kaj la alia ''majrà'', (fluejo). Ambaŭ vortoj aludas al la abundeco de rojoj kaj subteraj akvoj de la loko. === Kristana konkero === [[File:Puerta Del Sol Bear Statue.JPG|eta|maldekstre|Skulptaĵo de la simbolo de Madrido, urso manĝante de arbusto]] Post la falo de la [[tajfo]] de [[Tajfo de Toledo|Toledo]] en manojn de la kristana reĝo [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio]], la urbo estis okupita de la kristanaj trupoj en [[1085]] sen rezistado, eble per kapitulaco. La urbo kaj ĝia ĉirkaŭo estis aldonitaj al la [[Regno de Kastilio]] kiel reĝ-apartena teritorio. La kristanoj anstataŭis la islamanojn en la okupado de la centra parto de la [[vilaĝo]], restante la ĉirkaŭaj [[kvartalo]]j, kiuj en la antaŭa periodo estis loĝataj de [[mozaraboj|mozaraba]] [[komunumo]], kiel islamejo. Ankaŭ ekzistis juda kvartalo en la loko kie poste estis konata kiel la Kvartalo [[Lavapiés]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.guiadeviaje.net/espana/madrid-lavapies.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090312011927/http://www.guiadeviaje.net/espana/madrid-lavapies.html |arkivdato=2009-03-12 }}</ref> Dum la sekva jarcento, Madrido ankoraŭ ricevas atakojn de la novaj potencoj de la iberiaj islamanoj, la [[almoravidoj]], kiuj bruligis la urbon en [[1109]] kaj la [[almohadoj]], kiuj sieĝas ĝin en [[1197]]. La venko de la kristanoj en la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] definitive forigas la islaman influon en la iberia centro. De tiu epoko venas du elstaraj religiaj okazintaĵoj kiuj markas la evoluon de la populara [[kristanismo]] de Madrido: la «malkovro» de la bildo de la [[Virgulino de la Almudeno]] kaj la "mirakla" vivo de [[Isidro Labrador]], kiu pli malfrue estis sanktigita.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.agustinos-es.org/santos/mayo/SIsidro.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927043621/http://www.agustinos-es.org/santos/mayo/SIsidro.htm |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> Madrido iom post iom prosperis kaj ricevis la titolon [[Vilaĝo]] en 1123.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sevillainfo.com/madrid/historia.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061229223831/http://www.sevillainfo.com/madrid/historia.php |arkivdato=2006-12-29 }}</ref> Malgraŭ la madrida apogo al [[Pedro la 1-a (Kastilio)|Pedro la 1-a]], poste la suverenuloj de la [[Dinastio de Trastamaro]] ofte rezidis en la vilaĝo pro la abundeco kaj kvalito de la ĉasejoj, tre ŝatataj de la nobeluloj. Eĉ antaŭe en iu libro de Alfonso la 10-a, li skribis:: «''Madrido, bona loko de porkoj kaj ursoj''», kaj probable pro tiu karaktero estis dezajnata la ŝildo de la madridaj trupoj kiujn ili portis en la [[batalo de Las Navas de Tolosa]].<ref>[http://www.sitographics.com/enciclog/provincias/source/30.html]</ref> Poste, longa disputo inter la Urbodomo kaj la Eklezio, finiĝis per interkonsento pri disdonado de paŝtejo por la eklezio kaj arboj por la Urbodomo pro kio la arbo estis aldonita kiel simbolo en la urboŝildo kune kun la [[urso]] aŭ ursino kaj la sep steloj de la [[Granda Ursino]]. La identigado de la arbo kun la [[Okcidenta arbuto|arbuto]] estas iom malhela, kaj oni ne konas tiun historion. Eble pro la simileco de ĝia nomo en la hispana (arbuto) ''madroño'' kaj ''Madrid''. Kutime oni nomas Madridon kiel ''la urbo de la urso kaj la arbuto''. En la [[Milito de la Komunumoj de Kastilio]], gvidata de [[Juan de Zapata]], Madrido kuniĝas al la ribeliĝo kontraŭ la reĝo [[Karlo la 1-a (Hispanio)|Karlo la 1-a]] en (1520)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.revcyl.com/reportajes/Comuneros%20de%20Castilla.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070427161408/http://www.revcyl.com/reportajes/Comuneros%20de%20Castilla.html |arkivdato=2007-04-27 }}</ref> sed post la malvenko de la ribeliĝintoj en la [[batalo de Villalar|Villalar]], la vilaĝo estis sieĝata kaj okupata de reĝaj trupoj. Malgraŭ ĉio, la sukcedinto de Karlo la 1-a, [[Filipo la 2-a]] decidis [[ĉefurbo|ĉefurbigi]] Madrido en [[1561]] per la translokiĝo de la Kortego.<ref>[http://www.artehistoria.com/frames.htm?http://www.artehistoria.com/histesp/lugares/167.htm]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Tiu okazintaĵo estis decidiga por la disvolviĝo de la urbo kaj la vivo de la monarkoj kaj enlandaj okazintaĵoj iamaniere ĉiam influis la destinon de la urbo. Escepte de kurta periodo inter [[1601]] kaj [[1606]] kiam la Kortego translokiĝis al [[Valadolido]], la ĉefurbeco ĉiam restos en Madrido. Tiuepoka esprimo diris: «''nur Madrido estas kortego''», kio ankaŭ estis kvazaŭ vortoludo kiu inverse signifis ke «''Madrid estas '''nura''' kortego''».<ref>Deleito y Piñuela, José (1968) ''Sólo Madrid es corte: (la capital de dos mundos bajo Felipe IV)''. Madrid, Espasa-Calpe.</ref> [[Dosiero:Dibujo madrid 1562.JPG|eta|center|750px|Vidaĵo de Madrido ekde la Okcidento, kontraŭ la Pordo de la Vega, .<ref>Konsulteblaj tiuj bildoj kaj planoj de Madrido (tiu de Frederic de Witt kaj tiu de Pedro Teixeira Albernaz) en la 16-a kaj 17-a jarcentoj en [http://elmadridmedieval.jmcastellanos.com/Planos/planos00.htm tiu retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110815152941/http://elmadridmedieval.jmcastellanos.com/Planos/planos00.htm |date=2011-08-15 }}.</ref>]] Per la establiĝo de la Kortego en Madrido, ĝia loĝantaro signife ekkreskis. Al ĝi venis homoj el la tuta duoninsulo, kiuj serĉis pli bonan vivon. Krom tiuj homoj ankaŭ loĝis tie la nobelaro, kristanoj de la reloĝigado, judoj kaj kelkaj islamanoj periferie de la urbo. En [[1625]], [[Filipo la 4-a (Hispanio)]] detruigis la muregon de la urbo, kiu jam estis mallarĝa kaj konstruigis la lastan muregon de Madrido. Tiu murego, konstruita nur pro fiskaj celoj (enirimposto) limigos la kreskadon de la urbo ĝis la [[19-a jarcento]]. La registaraj aferoj estis centralizitaj en la [[Reĝa Alkazaro de Madrido|Reĝa Alkazaro]], komplekso de konstruaĵoj situantaj en la tereno kie poste estos konstruata la Reĝa Palaco kaj la [[Orienta Placo (Madrido)]]. === Klerismo kaj novklasikismo === [[Dosiero:El motín de Esquilache.png|eta|La rezistado al la dekreto, kiu malpermesis portadon de nigra mantelo kaj larĝa ĉapelo, finiĝis per la [[tumulto de Eskilaĉo]] ([[1766]]).]] La anstataŭo de la reganta [[dinastio]] alportis gravajn ŝanĝojn al la urbo. La monarkoj de la nova dinastio trovis ĝin kiel malhela vilaĝo, el mallarĝaj stratoj, sen kloakosistemo kaj definitive odoraĉa.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nova.es/~jlb/mad_e102.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927072946/http://www.nova.es/~jlb/mad_e102.htm |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> La [[Burbonoj]] sentis la bezonon egaligi ĝin je la rango de aliaj eŭropaj ĉefurboj. La [[Reĝa Alkazaro de Madrido]] bruliĝis pro incendio en [[1734]] (malfeliĉa okazintaĵo kiu kaŭzis la malaperon sub la fajro de ĉirkaŭ triono de la reĝa kolekto de pentraĵoj) estis preteksto por la konstruado de la [[Reĝa Palaco de Madrido|Reĝa Palaco]] laŭ la sama stilo de la [[Kastelo de Versailles|Palaco de Versailles]].<ref>[http://www.artehistoria.com/frames.htm?http://www.artehistoria.com/histesp/monumentos/16.htm En Arte Historia]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La konstruado daŭris ĝis [[1755]] kaj ne estis okupita ĝis la regado de [[Karlo la 3-a (Hispanio)]]. Pontoj, hospitaloj, parkoj, fontanoj, konstruaĵoj por scienca esplorado, kloakosistemo kaj aliaj aferoj estis gvidataj de la monarko, kiu ricevis la popularan titolon «la plej bona urbestro de Madrido», kun la kunlaboro de arkitektoj kaj eksterordinaraj urbanizistoj: [[Francesco Sabatini]], [[Ventura Rodríguez]], [[Juan de Villanueva]] inter aliaj. La projekto pri la [[Avenuo Prado]], en la periferio de la urbo, inter la komplekso de Buen Retiro (Bona Ripozo) kaj la kadro, eble estas la plej grava kaj tiu kiu plej bone lasis gravan heredaĵon al la urbo: la avenuoj Prado kaj Rekoleto, la fontanoj [[fontano Neptuno|Neptuno]], [[fontano Cibelo|Cibelo]] kaj [[fontano Apolo|Apolo]], la [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Madrido|Reĝa Botanika Ĝardeno]], la Astronomia Observejo aŭ la Kabineto de Natura Historio kiu pli malfrue konvertiĝis en la [[Prado-Muzeo]]. Tamen, ne ĉiam la rilatoj de la «reĝo urbestro» kun siaj subuloj-najbaroj estis bona: pluraj planoj de lia programo por la modernigado de la urbo estis perforte kontestataj dum la [[tumulto de Eskilaĉo]] [[1766]] kvankam ĝi ne nur okazis pro tio sed ankaŭ pro aliaj pli gravaj kaŭzoj.<ref>[http://www.tiemposmodernos.org/include/getdoc.php?id=447article=112mode=pdf En Tiempos Modernos]</ref> === La plilarĝiĝo kaj la industria epoko === [[Dosiero:EstacionAtochaMadrid2.JPG|eta|200px|maldekstra|eta|maldekstra|La [[Trajnstacidomo Atocha]], aŭ ''de la Sudo'', estis kreita en [[1851]], kvankam la ĉefa konstruaĵo, kiu ne estas uzata por trajnoj, estas el la jaro [[1888]]. Dum pluraj generacioj per ĝi eniris la kamparanaj enmigrantoj en Madridon.]] La ribeliĝo de la loĝantaro de Madrido kontraŭ la francaj trupoj la [[Insurekcio de la 2-a de majo|2-an de majo]] 1808 markis la komencon de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]].<ref>[http://www.historiasiglo20.org/HE/9a-2.htm En Historia del Siglo 20]</ref> La reĝo [[Joseph Bonaparte]] realigis reformojn en la ĉefurbo, kio oftigis la ordonojn detrui monaĥejojn por la kreado de placoj.<ref>[http://www.artehistoria.com/frames.htm?http://www.artehistoria.com/histesp/personajes/6581.htm En Arte Historia]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Malgraŭ lia urboplanado, la ŝanĝoproceso de la milito devigis lin forfuĝi de Madrido. La liberigo de la urbo okazigis la detruadon de pluraj konstruaĵoj, inter ili granda parto de la [[Parko Retiro|Palaco de Buen Retiro]]. Dum la [[19-a jarcento]], la loĝantaro daŭre kreskis.<ref>Instituto Nacional de Estadística www.ine.es. Censos y cifras oficiales de población (período 1900-2006)</ref> La perceptado de la ŝanĝoj kiuj malaperigos la antaŭindustrian urbon estimulis la aperadon de tipa madridisma literaturo, kiel tiu de [[Ramón Mesonero Romanos|Ramón de Mesonero Romanos]]. La statistika informado kaj pri io ajn kompilita de [[Pascual Madoz]] en sia ''Geografia-Statistika Vortaro'' por tuta Hispanio estis ĉefe tre ampleksa por Madrido, kies enkonduko estis tre signifa: "Madrido: aŭdienco, provinco, intendenco, vikariejo, partio kaj vilaĝo".<ref>Madoz, Pascual, op cit. Madrid: Abaco, 1981. Origina eldono de 1848 publikita kiel ''Diccionario Geográfico-Estadístico-Histórico de España y sus posesiones de ultramar''</ref> En [[1860]] finfine detruiĝis la palisaro de Filipo la 4-a kaj la urbo povis libere kreski, komence en ordo, danke al la plano [[Carlos María de Castro|Castro]] kaj la realigado de la ''plilarĝigo''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nova.es/~jlb/mad_es35.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071120102159/http://www.nova.es/~jlb/mad_es35.htm |arkivdato=2007-11-20 }}</ref> Tiu estos la ŝanco por grandaj negocoj kiuj riĉigis al [[José de Salamanca y Mayol|José de Salamanca y Mayol, Markizo de Salamanko]], kiu laŭ kiu nomiĝis la nova kvartalo kreata oriente de tio kio poste fariĝos kerna punkto de la urbo ([[Avenuo de la Kastilia]], plilongigo de la Avenuo Prado). Establiĝis nova kaj moderna sistemo por akvoprovizado (la [[Kanalo Izabela la 2-a]]) kaj la komunikado per fervojo kiu igos Madridon la centro de la komunikreto, kio ankaŭ lasis sian spuron en la ([[Trajnstacidomo Atocha]] kaj {{Senapartligilo|Príncipe Pío (metroo de Madrido)}}). === Restaŭrado === [[Dosiero:Palacio de Comunicaciones - 07.jpg|eta|maldekstra| Antikva [[Palaco de Komunikaĵoj]], hodiaŭ la Urbodomo, situanta en la [[Placo Cibelo]], dezajnita de la arkitekto [[Antonio Palacios]].]] En la unuaj 30 jaroj de la [[20-a jarcento]], la madrida loĝantaro preskaŭ atingis la milionon da personoj. Novaj ĉeurboj kiel ''Ventas'', ''Tetuán'' aŭ ''El Carmen'' gastigis la ĵusan alvenintan laboristaron, dume en la urbocentro ekloĝis la madrida burĝaro. Ĉi tiuj transformiĝoj stimulis la ideon pri la ''[[Linia Urbo]]'', elpensita de [[Arturo Soria]]. Paralele malfermiĝis la ''[[Granda Vojo (Madrido)|Granda Vojo]]'', kun la celo senkongestigi la malnovan urboparton de Madrido kaj ankaŭ inaŭguriĝis la [[Metroo de Madrido|metroo]] en [[1919]]. Dum la regado de la reĝo [[Alfonso la 13-a]], ĉi tiu monarko cedis terenon, nordoriente de la Reĝa Palaco, por la fondado de la Universitata Urbo. [[Dosiero:Lavapies escuelas pias.jpg|eta|maldekstra|La preĝejoj de la Piaj Lernejoj, Skolapiaj Pastroj, de [[Lavapiés]], bruligita dum la [[Hispana enlanda milito|Hispana Enlanda Milito]] fare de partianoj de la Popola Fronto. Ĝi ne rekonstruiĝis kaj restis ruine ĝis [[2002]], kiam ĝi estis parte reformita por funkcii kiel [[biblioteko]].]] === Dua Respubliko kaj enlanda milito === La municipaj balotadoj de la 12-a de aprilo 1931 supozigis la venkon de la kuniĝo de respublikan-socialistoj en Madrido, atingante 69,2% de la voĉdonoj<ref>Santos Juliá, David Ringrose, Cristina Segura, ''Madrid, historia de una capital'', Madrid, 1994, Fundación Caja Madrid-Alianza Editorial, ISBN 84-206-9695-1, p. 566</ref> (90 630 voĉdonoj por la respublikanoj-socialistoj kaj 31 616 por la monarĥistoj,<ref>[[Javier Tusell|Tusell, J.]], ''Sociología electoral de Madrid'', 1969</ref> kaj laŭ tiuj rezultoj regis en Madrido 15 socialistaj magistratanoj kaj 15 respublikanoj kontraŭ 20 monarĥiaj magistratanoj. [[Pedro Rico]], de la [[Federacia Respublika Demokratia Partio]], estis elektita kiel urbestro de la municipa korporacio. La respublikana venko en Madrido kaj la plimulto de la provincaj ĉefurboj supozigis la nuligon de la monarĥio kaj la veno de la [[Dua Hispana Respubliko]], apenaŭ du tagojn poste. La respublikana komitato atingis la povon la 14-an vespere, proklamante la Respublikon en la [[Reĝa Poŝt-Oficejo]] de la [[Pordo de la Suno (Madrido)|Pordo de la Suno]], sidejo de la Ministerio de la Regado, antaŭ fervora amaso kiu esperis la malaperon de la monarĥion.<ref>[http://www.sbhac.net/Republica/Colabora/FRincon.htm La proclamación de la Segunda República] Alirita en 13/03/2007</ref> La [[Konstitucio de la Hispana Respubliko de 1931]] promulgita en 1931 estis la unua, kiu menciis la ĉefurbecon de la Ŝtato, kiu eksplicite instalis ĝin en Madrido.<ref>La [[:s:Constitución de la República Española de 1931/ TÍTULO PRELIMINAR: Disposiciones generales|Constitución de la República Española de 1931]] asertas en sia artikolo 5 ke: "La ĉefurbeco de la Respubliko fiksiĝas en Madrido.</ref> La ekiĝo de la Enlanda Milito okazis en Melilo vendredon vespere la [[17-a de julio]] kaj estis konata en Madrido en la sekvantaj horoj. Ankoraŭ sabate kaj dimanĉe 18-an kaj 19-an respektive, la urbo estis trankvila. Post la subpremado de la ribeliĝo en Madrido, malbone planita, en la [[Kazerno de la Monto]] kaj en la kazernoj de Karabanĉelo, en kiuj la lojaluloj de la armeo kaj de la sekurec-armeo estis helpataj de la milicoj, ĉio rezultis en malvenko de la puĉistoj kaj grava socia revolucio. Kreiĝis grupoj de milicoj, kelkaj el kiuj komencis laboron de policado, tre ofte senkontrola, ne nur kontraŭ la partoprenantoj de la ribeliĝo, sed ankaŭ kontraŭ tiuj kiuj montriĝis kontraŭ ĝi. Alia parto de la milicoj foriris el la urbo por kontraŭbatali la ribelulojn, kiuj alproksimiĝis el aliaj partoj de Hispanio. Inter ili, unu el la plej gravaj estis gvidata de la esperantista militisto [[Julio Mangada]]. La direktoro de la ribelo, generalo [[Emilio Mola]] anoncis ke krom la kvar ĉefaj kolonoj alirantaj Madridon, estis ene ''Kvina Kolono'' (la partianoj de la puĉo ene de la ĉefurbo), kiu helpos. Tio enkondukis en tutmondajn lingvojn la esprimo ''[[kvina kolono]]''. [[Dosiero:Edificio Metrópolis (Madrid) 03.jpg|eta|La konstruaĵo Metropolo, en la vojkruciĝo de la [[strato Alkalao]] kaj la [[Granda Vojo (Madrido)|Granda Vojo]].]] Estis kreitaj demando-centroj kaj arestejoj el kiuj multaj arestitoj estis mortigitaj kaj iliaj kadavroj forĵetitaj en la ĉirkaŭurbo. Privataj domoj estis konfiskitaj kaj la saman sorton suferis la sidejoj de dekstremaj politikaj partioj. Ankaŭ okazis atakoj kontraŭ la preĝejoj, kio rezultigis neripereblajn kulturajn kaj artajn perdojn en multaj okazoj. Per oficiala dekreto de aŭgusto 1936, estis definitive fermitaj ĉiuj preĝejoj en Hispanio. La politika perforto ne malpliiĝis ĝis la enradikiĝo de la registara povo fine de 1937, sed antaŭ tio, dum la monatoj novembro kaj decembro de 1936, okazis gravaj okazintaĵoj konataj kiel [[Mortigadoj de Paracuellos]], en kiuj miloj da enkarcerigitoj de la madridaj karceroj, antaŭ la alveno de la frankismaj trupoj en la urbon, estis elkarcerigitaj kaj murditaj ekster la urbo, kiel puno por la jam konitaj similaj agadoj fare de la puĉistoj en aliaj teritorioj, kie ili jam estis venkintaj. La rezistado de la milicoj, gvidataj de la [[Defenda Junto de Madrido]], kaj poste parte ordigotaj kiel la [[Popola Armeo de la Respubliko]] en [[1937]], sukcesis bremsi la ofensivon dum la [[batalo de Madrido]] en la kvartaloj de la oriento de la urbo, ĉefe en la proksimaĵoj de la [[kvartalo Argüelles]] kaj la [[Universitata Urbo de Madrido|Universitata Urbo]], kie establiĝis la fronto, kaj kiu rezultis tute damaĝita pro la konflikto, kaŭzante la perdon de la konstruaĵoj de la universitato kaj la originala Palaco La Moncloa. La nuna palaco estas postmilita rekonstruado kaj same la [[Domo de Velázquez]].<ref>[http://www.ucm.es/info/hcontemp/madrid/madrid%201936.htm]</ref> La urbo ne plu suferis surteran atakon dum la milito, sed ĝi estis punata de la artileria pafado kaj la aerbombardadoj, la unuaj sur iu ajn [[ĉefurbo]], same kiel aliaj eŭropaj ĉefurboj suferos dum la [[Dua Mondmilito]]. La aviadoperacoj de la ribeliĝinta bando, subtenata de la aparatoj de la [[nazioj|Nazia Germanio]] kaj de la [[faŝismo|Faŝisma Italio]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.terra.es/personal2/mas_jag/madrid/index.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120415083428/http://www.terra.es/personal2/mas_jag/madrid/index.htm |arkivdato=2012-04-15 }}</ref> en kvar monatoj, de la [[7-a de novembro]] [[1936]] ĝis la [[9-a de marto]] [[1937]], okazigis 1 490 mortintojn, 430 malaperintojn kaj 3 502 vunditojn. Krom kaŭzado de multnombraj damaĝoj en simbolaj konstruaĵoj, kiaj la [[Prado-Muzeo]], la Muzeo de Moderna Arto, la [[Instituto Cajal]], la [[Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio]] kaj la [[Palaco de Liria]].<ref>Rafael Abella, ''La vida cotidiana durante la guerra civil. La España republicana'', Barcelona, 2006, Planeta DeAgostini, ISBN 84-674-1743-9, paĝoj 154-155</ref> La aviado estis uzata ankaŭ por timigi la malamikon, konata ekzemplo estis la ago de la [[15-a de novembro]] kiam estis forĵetita per paraŝuto sur la urbocentron, la dispecigitan kadavron de respublikana piloto enkarcerigita kelkajn horojn antaŭ tio; la skatolo havis la indikon "Al la Defenda Junto de Madrido".<ref>Ian Gibson, ''Ligero de equipaje. La vida de Antonio Machado'', Madrid, 2007, Punto de Lectura, ISBN 978-84-663-6929-9, paĝo 604; citas ankaŭ la libron de Gibson ''Paracuellos, cómo fue'', paĝo 238.</ref> La rezistado de Madrido estis ekzaltita de la propagando favore al la respublikanoj sub la moto «[[No pasarán]]!», sed la situacio devigis al la institucioj kaj al la Registaro kaj parto de la loĝantaro esti translokitaj al la internaj regionoj kaj la orienton de la lando. Dum tiu milita tempo la unua urbestro de la urbo estis la esperantisto [[Cayetano Redondo|Cayetano Redondo Aceña]]. La fino de la milito estis speciale kaosa en Madrido, pro la akra konfronto inter la koterioj de la respublikanoj kiel konsekvenco de la puĉo de la [[Segismundo Casado|kolonelo Casado]]. Finiĝinta la milito je la [[1-a de aprilo]] [[1939]], Madrido eksuferis la frankisman subpremadon; en julio tiujare, la grafo [[Galeazzo Ciano]], ministro de Eksteraj Aferoj de tiama [[Faŝisma Italio]], skribis en sia taglibro ke inter 200 kaj 250 personoj estis ekzekutitaj ĉiutage.<ref>Marcos Ana, ''Decidme cómo es un árbol. Memoria de la prisión y la vida'', Barcelona, 2007, Umbriel, ISBN 978-84-89367-40-1, p. 76</ref> === Diktaturo de Franco === [[Dosiero:Plaza de Cibeles (Madrid) 05.jpg|eta|250px|[[Strato Alkalao]] kaj [[Placo Cibelo]].]] Post la militfino, la urbo daŭre kaj senfine kreskis kaj ampleksiĝis. Centmiloj da hispanoj elmigris de la kamparo al la urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://club.telepolis.com/geografo/regional/espa/emigrar.htm |titolo=La emigración española y la inmigración actual |alirdato=2010-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070407171542/http://club.telepolis.com/geografo/regional/espa/emigrar.htm |arkivdato=2007-04-07 }}</ref> Madrido (kune kun [[Barcelono]] aŭ [[Bilbao]]) estis unu el la urboj plej favorigitaj de tiuj movoj. Ekde la [[5-a de junio]] [[1948]], komenciĝis la aneksado al Madrido de ĝis dek tri apudaj municipoj, kiuj finiĝis la [[31-a de julio]] [[1954]] (''[[Aravako]]'', ''[[Baraĥo]]'', ''[[Kaniljo]]'', ''[[Kaniljeĥo]]'', ''[[Ĉamartino de la Rozo]]'', ''[[Fuenkaralo]]'', ''[[Hortalezo]]'', ''[[Pardo]]'', ''[[Valjeko]]'', ''[[Vikalvaro]]'', ''[[Vilaverdo]]'', ''[[Supra Karabanĉelo]]'' kaj ''[[Malsupra Karabanĉelo]]''), kio igis ĝin de 66 [[km²]] al 607&nbsp;km²-a urbo kaj gajnante 300 000 novajn loĝantojn.<ref>Antonio Fernández García (director), ''Historia de Madrid'', Madrid, 1993, Editorial Complutense, ISBN 84-7491-474-4, p. 597</ref> La urboplanado estis kaosa kaj ĝi ne ekzistis: naskiĝis kvartalaĉoj (majstre priskribitaj de [[Luis Martín-Santos]] en la romano ''Tiempo de silencio''), kaj la spekulado en la historia urbocentro, per la detruado de historiaj kaj tradiciaj konstruaĵoj por la starigo de aliaj el moderna stilo, en ĉi tiu epoko estis konstruitaj la [[Turoj Colón]]. En kelkaj okazoj la arkitektura stilo intencis rimarkigi la politikan faŝisman karakteron, intencante vidigi la koncepton pri "Imperia Madrido" frankisma, kiel en la zono de Moncloa-Aravaca, kie stariĝis la [[Arko de Triumfo]] kaj la [[Ministerio de la Aero de Hispanio|Ministerio de la Aerarmeo]], aŭ la ''Sindikata Domo'' de la [[Frankismaj Vertikalaj Sindikatoj]]. [[Dosiero:MapaAMMadrid.png|eta|maldekstra|Mapo de la urbo Madrido kaj ĝia ĉirkaŭaĵo.]] La Plano de Ordigado de la Metropolita Areo, aprobita en [[1963]], ekigis la tendencon devojigi la loĝantaran koncentriĝon de Madrido al la metropolaj municipoj kiel [[Alcorcón]], [[Alcobendas]], [[Coslada]], [[Fuenlabrada]], [[Getafe]], [[Leganés]], [[Móstoles]], [[San-Sebastiano de la Reĝoj]], [[San-Fernando de Henaro]] kaj [[Torrejón de Ardoz]], kiuj konvertiĝis en dorm-urboj. En [[1973]] inaŭguriĝis la unuaj sekcioj de la avenuo M-30, unua avenuo kiu ĉirkaŭis la urbon. === Demokratio === [[Dosiero:View on Palacio Real, Almudena Cathedral, Madrid 2.jpg|eta|dekstra|300px|Nuna Madrida panoramo ekde la nordoriento de la ''Parko de la Okcidento''. En ĝi videblas la [[Reĝa Palaco de Madrido|Reĝa Palaco]] kaj la [[katedralo de la Almudeno]]. Sude (dekstre) videblas la [[Reĝa Baziliko Sankta Francisko la Granda]].]] Post la forpaso de la generalo [[Francisco Franco|Franco]], Madrido estis unu el la ĉefaj scenejoj de la hispana politika transiro. La unuaj monatoj de la jaro [[1977]] elstariĝis pro la politika kaj socia agadoj, per strikoj, manifestacioj kaj perfortaj kontraŭmanifestacioj kun mortintaj viktimoj. Aliaj gravaj okazintaĵoj estis la du forkaptoj fare de [[Grupo de Kontraŭ-Faŝisma Rezistado Unua de Oktobro|GRAPO]] kaj la epizodo de la [[mortigado de Atocha de 1977]], kiu rezultigis la murdadon fare de ekstremdekstruloj de la laboristaj advokatoj en oficejo situanta ĉe la samnoma strato. En tiu jaro estis leĝigita la [[Hispana Komunisma Partio]]. Per la konsolidiĝo de la demokratia reĝimo, la hispana konstitucio de [[1978]] konfirmas Madridon kiel ĉefurbon de la demokratia Hispanio en kies apogo okazis multnombraj manifestacioj post la malsukcesa [[puĉo en Hispanio en 1981|puĉo la 23-an de februaro 1981]]. En [[1979]], okazis la unuaj demokratiaj municipaj balotadoj ekde la Dua Respubliko. Kiel urbestro estis elektita [[Enrique Tierno Galván]], danke al la pakto de la socialistoj kun la komunistoj. Post sia forpaso, li estis anstataŭita de [[Juan Barranco]], de la [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]], kun la apogo de la [[Hispana Komunisma Partio]], poste ĝirante la urbon al pli konservativaj pozicioj kun [[Agustín Rodríguez Sahagún]], de la [[Demokratia kaj Socia Centro]], kaj [[José María Álvarez del Manzano]]. [[Alberto Ruiz-Gallardón]], de la [[Popola Partio]], estis nomumita urbestro post lia regado kiel prezidanto de la [[Madrida Regiono]]. La demokratia voĉdonado de urbestroj definitive alportis grandajn avantaĝojn por la urbo, ĉar ĝi devigis la urbestrojn plibonigi la vivkvaliton de la loĝantaro. La frankismaj urbestroj estis elektitaj de Franco mem. En la laborado de la sinsekvaj urbestroj troviĝas la konstruado de bibliotekoj, sportejoj, sancentroj, eliminado de ĉirkaŭaj lad-vilaĝoj; purigado de la rivero [[Manzanaro]]; plibonigo de la transportreto; fermado de la ŝoseo M-30 en la nordo kaj subterigado en la zono de la rivero Manzanaro; konstruado de novaj periferiaj ŝoseoj (M-40, M-45, M-50), kaj multaj aliaj aferoj kiuj ankoraŭ estas entreprenataj. En 2011 iĝis urbestrino de Madrido la iama skabenino [[Ana María Botella Serrano]], edzino de la iama hispana prezidanto [[José María Aznar]]. En la [[21-a jarcento]], la urbo ankoraŭ entreprenas novajn defiojn: restigado de la loĝantaro ene de la urba nukleo (Madrido estas la hispana municipo, kie la pliiĝo de la prezo de loĝejoj estis plej alta); etendiĝo de la urbo (per kreado de novaj kvartaloj: [[plilarĝiĝo de Valjeko]], [[Pau de Karabanĉelo]], [[Montekarmelo]], [[Arroyo del Fresno]], [[Las Tablas]], [[Sanĉinaro]], [[Valdebebo]]...); remodelado de la historia urbocentro; absorbado kaj integrado de la enmigrantoj, kiuj loĝas en la urbo. === Terorismo === [[Dosiero:11-amarto.jpg|200px|eta|dekstra|[[Poŝtmarko]] omaĝe al la mortintoj en la atencoj de la [[11-a de marto]] [[2004]].]] La atakoj de la [[11-a de marto]] [[2004]] kontraŭ Madrido estis serio de kunordigataj bomb-atencoj kontraŭ la trajna sistemo de Madrido en la mateno de la [[11-a de marto]] [[2004]]. La atakoj mortigis 192 homojn kaj vundis pli ol 1 600. Tiuj atencoj estis la plej mortigaj en [[Okcidenta Eŭropo]] post la bombo en aviadilo, kiu eksplodis super [[Lockerbie]] en [[Skotlando]] en [[1988]]. La hispana ĉefministro [[José María Aznar]], kiu tiutempe estis prezidanto de la [[Popola Partio (Hispanio)|Popola Partio]] (PP), senpruve akuzis [[ETA]]-on, ke ĝi estis farinta tiun atakon, kvankam poste evidentiĝis ke [[Al Qaeda]] estis la plej verŝajna kulpulo. Al tio cetere indikis jam la dato de la atenco, kiu okazis precize du kaj duonan jarojn post la atencoj de la [[11-a de septembro 2001]]. En Marto de 2004, laŭ [http://www.elmundo.es/elmundo/2004/03/12/espana/1079113316.html artikolo en la ĵurnalo ''El Mundo]'', 11 400 000 homoj (laŭ polica nombrado) manifestaciis en la ĉefstratoj de hispanaj urboj kontraŭ la atencoj. Tiutempe, pro la akuzoj de Aznar, oni ankoraŭ plejparte taksis ETA-on kulpa, sed kelkaj suspektoj pri Al Qaeda jam komencis aŭdiĝi. Laŭ la artikolo de ''El Mundo'' la manifestaciintoj diris interalie, ke ''ETA y Al Qaeda son la misma mierda'' – "ETA kaj Al Quaeda estas la sama fekaĵo". Kelkajn tagojn poste, la konservativa kandidato de la Popola Partio, [[Mariano Rajoy]] malvenkis en la balotado por ĉefministro kaj parlamento, dum kiu la voĉdonantaro sentis, ke li mensogis pri la efektivaj kulpintoj de la atakoj. Nuntempe, ekzistas konspir-teorioj, laŭ kiuj la atako eble estis antaŭkonata de la hispana polico aŭ eĉ de la marokaj sekretaj servoj. Kelkaj ĵurnaloj kaj radioj plu klopodas insisti pri la duboj rilate al kelkaj gravaj pruvoj. La juĝo kontraŭ la kulpintoj komenciĝis en februaro [[2007]]. La verdikto estis diskonigita la [[31-a de oktobro|31-an de oktobro]] de tiu jaro. Oni kondamnis 21 homojn, inter kiuj du estis kondamnitaj al po pli ol 40 000 jaroj de prizono. La verdikto asertas, ke neniu pruvo montras la kulpecon de ETA, kaj ke la aŭtoroj estis ĉiuj islamaj fundamentistoj. Omaĝe al la viktimoj ekzistas du gravaj memoraĵoj: la [[Bosque de los Ausentes]] (Bosko-parko) kaj la monumento en la placo de Atocha, inaŭgurita okaze de la tria datreveno de la atencoj. == Demografio == === Loĝantaro === {| border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="float:left; margin:0 1em 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- ! align="center" bgcolor="#cdcdcd" colspan="4" | Evoluo 1897 - 2008 |- align="center" bgcolor="#d5d5d5" ! ''Jaro'' ! ''Municipo'' ! ''Provinco'' ! ''Procento'' |- align="right" |1897 |542.739 |730.807 |74,27 |- align="right" |1900 |575.675 |773.011 |74,47 |- align="right" |1910 |614.322 |831.254 |73,90 |- align="right" |1920 |823.711 |1.048.908 |78,53 |- align="right" |1930 |1.041.767 |1.290.445 |80,73 |- align="right" |1940 |1.322.835 |1.574.134 |84,04 |- align="right" |1950 |1.553.338 |1.823.418 |85,19 |- align="right" |1960 |2.177.123 |2.510.217 |86,73 |- align="right" |1965 |2.793.510 |3.278.068 |85,22 |- align="right" |1970 |3.120.941 |3.761.348 |82,97 |- align="right" |1975 |3.228.057 |4.319.904 |74,73 |- align="right" |1981 |3.158.818 |4.686.895 |67,40 |- align="right" |1986 |3.058.812 |4.780.572 |63,98 |- align="right" |1991 |3.010.492 |4.647.555 |64,78 |- align="right" |1996 |2.866.850 |5.022.289 |57,08 |- align="right" |2001 |2.938.723 |5.423.384 |54,19 |- align="right" |2005 |3.155.359 |5.964.143 |52,90 |- align="right" |2008 |3.213.271 |6.271.638 |51,24 |} [[Dosiero:Demografía Madrid (España).PNG|250px|eta|demografia evoluo de Madrido inter [[1900]] kaj [[2006]].]] La loĝantaro de Madrido multe pliiĝis ekde ĝia transformiĝo en ĉefurbo. Ĉi tiu pliiĝo estis speciale signifa dum la periodo [[1940]] - [[1970]], pro la granda nombro de interna enmigrado.<ref>Tabelo kun nombroj de la [http://www.ine.es Instituto Nacional de Estadística de España] — [http://www.ine.es/inebase2/tabla.jsp?searchString=&L=0&idTabla=30&periodicidad=12&unidades=Personas&diviDescripcion=Poblaciones+de+hecho+desde+1900+hasta+1991&divi=DPOH&capitulo=Poblaci%F3n+de+hecho+por+municipios+desde+1900&tabla=Madrid&his=0 Censos y cifras oficiales de población (período 1900-1991).]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĉi tiu akcelita kreskado kaj la manko de urboplanado okazigis la organizadon de nukleoj de malbonkvalitaj domoj kaj rezidejaj zonoj, ĉefe en la distriktoj de la sudo, kie la publikaj servoj ne ekzistis ĝis multaj jaroj poste.<ref>[http://www.ucm.es/info/hcontemp/leoc/madrid%20III.htm#DE%20LA%20POSGUERRA%20AL%20PLAN%20DE%20ESTABILIZACION Plan de Estabilización]</ref> Ekde la [[1970-aj jaroj]], ĉi tiu pliiĝo malakceliĝis favore de la municipoj de la metropola zono kaj eĉ Madrido ekperdis loĝantojn. Ekde [[1995]] la loĝantara kreskado denove iĝis pozitiva, pro la enmigrado elekstere.<ref>Tasa de crecimiento del periodo [[2002]]-[[2003]]: Natalidad 9,83, Inmigración 47,43 – [http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.ec7bec4d2ccca0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=dfd9ef637004a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD Demografía y población]</ref> Laŭ la disponeblaj datumoj, je la [[1-a de januaro]] [[2007]] la madrida loĝantaro estis 3 132 463 loĝantoj, kompare al la 2 938 723 de la censo en [[2001]]. ==== Naskiĝoj ==== [[Dosiero:Población extranjera en laciudad de Madrid.PNG|eta|Evoluo de la eksterlanda loĝantaro en la urbo Madrido en la periodo [[1986]]–[[2007]].<ref>[http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.4acc01ad7bf0b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=1edb66847d31b010VgnVCM1000009b25680aRCRD&vgnextchannel=dfd9ef637004a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&pk=509815&rmColeccion=fdeb0a8321a7e010VgnVCM1000000b205a0aRCRD Población Extranjera] en [http://www.munimadrid.es/] Alirita en 13/03/2007</ref>]] En [[2004]] registriĝis 32 851 naskiĝoj en la urbo, kio estis kresko kompare kun la antaŭa jaro. En la lastaj kvar jaroj la naskiĝo-kvanto de la regiono daŭre kaj senhalte pliiĝis. La naskiĝ-indico estas 10,38 poentoj kiu signifas senhaltan kreskon ekde [[2000]]. ==== Mortado ==== En [[2004]] registriĝis 26 527 forpasoj en la urbo Madrido, kio estis pliiĝo kompare kun la antaŭa jaro, sed ankoraŭ restante kun plej malaltaj ciferoj ol en la jaroj [[2000]], [[2001]] kaj [[2002]]. La mort-indico estis 8,38 poentoj, multe pli malalta ol en la antaŭaj kvar jaroj. ==== Enmigrado ==== Laŭ la censo de [[2008]]<ref>[[Madrida Urbodomo]] - [http://www-1.munimadrid.es/CSE5/control/menuCSE?boletines=N&filtro=NS Anuario estadístico].</ref> la eksterlanda loĝantaro en Madrido estas de 547 282 personoj sur totalo de 3 238 191, (16,9%). La distriktoj kun pli da enmigrantoj estas [[Usero]] kun 28,37%, [[Centro (Madrido)|Centro]] kun 26,87%, [[Karabanĉelo]] kun 22,72% kaj [[Tetuano (Madrido)|Tetuano]] kun 21,54%. Male, la distriktoj kun malpli da enmigrantoj estas [[Fuenkaralo-Pardo]] kun 9,27%, [[Retiro (Madrido)|Retiro]] kun 9,64%, [[Ĉamartino]] kun 11,74% kaj [[San-Blazo (Madrido)|San-Blazo]] kun 13,43%. == Politik-administracia organizado == === Regado de la municipo === La urbo Madrido estas regata de la [[Madrida Urbodomo]], kies reprezentantoj estas elektataj ĉiun kvaran jaron de ĉiuj adoltaj civitanoj (ekde 18-jariĝo). La balotoj estas kunvokataj samtempe por ĉiuj municipoj de Hispanio, kun kandidatoj en listoj de politikaj partioj aŭ grupoj. Oni elektas urbkonsilistojn, kiuj siavice elektas la urbestron. La nuna (2020) urbestro estas [[José Luis Martínez-Almeida]], post interkonsento inter la tri dekstraj partioj. <center> {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center;" align="center" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Rezultoj de la municipaj balotoj en Madrido |----- | colspan="5"| |- style="background:#eee" !rowspan="2" colspan=2|Partio aŭ koalicio |colspan="3"|[[2019]] |- style="background:#eee" ||%||Urbkonsilistoj |- | bgcolor="#01C6A4"| |align=left|[[Más Madrid]]|| 30,94 || 19 |- | bgcolor="#1D84CE"| |align=left|[[Partido Popular|Partido Popular (PP)]] || 24,23 || 15 |- |- | bgcolor="EB6109"| |align=left|[[Ciudadanos|Ciudadanos (Cs)]] || 19,13 || 11 |- | bgcolor="#FF0000"| |align=left|[[Partido Socialista Obrero Español|Partido Socialista Obrero Español (PSOE)]] || 13,72 || 8 |- | bgcolor="#63be21"| |align=left|[[Vox (politika partio)|Vox]] || 7,63 || 4 |} </center> === Urbestroj === Jen listo de urbestroj de Madrido ekde la unuaj demokratiaj balotoj en 1979 post la fino de la diktaturo en Hispanio: <center> {|class="wikitable" |- bgcolor="#D8D8D8" |'''[[Urbestro]]''' |'''Komenco de la deĵorperiodo''' |'''Fino de la deĵorperiodo''' | colspan=2 |'''Politika partio''' |- | [[Enrique Tierno Galván]] |align=center | 1979 |align=center | 1986 | bgcolor=#FF0000| | [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]] |- | [[Juan Barranco]] |align=center | 1986 |align=center | 1989 | bgcolor=#FF0000| | [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]] |- | [[Agustín Rodríguez Sahagún]] |align=center | 1989 |align=center | 1991 | bgcolor=#049456 | | [[Centro Democrático y Social|CDS]] |- | [[José María Álvarez del Manzano]] |align=center | 1991 |align=center | 2003 | bgcolor=#1D84CE| | [[Partido Popular|PP]] |- | [[Alberto Ruiz-Gallardón]] |align=center | 2003 |align=center | 2011 | bgcolor=#1D84CE| | [[Partido Popular|PP]] |- | [[Ana Botella]] |align=center | 2011 |align=center | 2015 | bgcolor=#1D84CE| | [[Partido Popular|PP]] |- | [[Manuela Carmena]] |align=center | 2015 |align=center | 2019 | bgcolor=02C7AC | | Ahora Madrid |- | [[José Luis Martínez-Almeida]] |align=center | 2019 |align=center | - | bgcolor=#1D84CE| | [[Partido Popular|PP]] |} </center> === Distriktoj === [[Dosiero:Vista de Madrid - Carabanchel y Arganzuela 01.jpg|eta|300px|Vido de la distriktoj [[Latina]] kaj [[Karabanĉelo]].]] [[Dosiero:Districts of Madrid.jpg|eta|dekstra|300px|Madrido]] Madrido estas dividita en 21 distriktoj, kiuj samtempe dividiĝas en kvartaloj, kiuj ne ĉiam koincidas kun la tradiciaj kvartaloj. Ĉiu distrikto estas administrata de distrikta municipa konsilantaro. La lasta administra divido de Madrido okazis en 1988 kaj ĝi strukturigas la urbon en la sekvaj distriktoj kaj kvartaloj: # '''[[Centro (Madrido)|Centro]]''': [[Palaco (Centro)|Palacio]], [[Ambasadoroj (Madrido)|Ambasadoroj]], [[Kortesoj (Centro)|Kortesoj]], [[Justico (Centro)|Justico]], [[Malasanjo|Universitato]], [[Suno (Centro)|Suno]]. # '''[[Arganzuelo]]''': [[Imperia (Arganzuelo)|Imperia]], [[La Akacioj|Akacioj]], [[Laĉopero]], [[Legazpi (Arganzuelo)|Legazpi]], [[La Delicoj (Arganzuelo)|Delicoj]], [[Palos de Moguer (Arganzuelo)|Palos de Moguer]], [[Atoĉa (Arganzuelo)|Atoĉa]]. # '''[[Retiro (Madrido)|Retiro]]''': [[Pacifiko (Retiro)|Pacifiko]], [[Adelfo]], [[Stelo (Retiro)|Stelo]], Ibizo, Ĥeronimoj, [[Infano Jesuo (Retiro)|Infano Jesuo]]. # '''[[Salamanko (Madrido)|Salamanko]]''': [[Rekoleto (Salamanko)|Rekoleto]], [[Goya (Salamanko)|Goya]], [[Fontano de la Akvokreso]], [[Gindalero]], [[Lista (Salamanko)|Lista]], [[Kastilia (Salamanko)|Kastilia]]. # '''[[Ĉamartino]]''': [[Viso (Ĉamartino)|Viso]], [[Prospereco (Ĉamartino)|Prospereco]], [[Urbo Ĝardeno (Ĉamartino)|Urbo Ĝardeno]], [[Hispanameriko (Ĉamartino)|Hispanameriko]], Nova Hispanio, [[Kastilio (Ĉamartino)|Kastilio]]. # '''[[Tetuano (Madrido)|Tetuano]]''': Belaj Vidoj, Vojkruciĝo, [[Kastiljeĥo]], Almenaro, Valdeacedero, Berugeto. # '''[[Ĉamberio (Madrido)|Ĉamberio]]''': Gaztambide, Arapilo, Trafalgaro, Almagro, Valehermoso, Riveroj Rozoj. # '''[[Fuenkaralo-Pardo]]''': [[Pardo]], Fuentelarejno, [[Penjagrando]], [[Kvartalo Pilaro (Fuenkaralo-Pardo)|Kvartalo Pilaro]], La Paz, [[Valverdo (Fuenkaralo-Pardo)|Valverdo]], [[Mirasiero]], Goloso. # '''[[Monkloo-Aravako]]''': [[Kampardomo]], [[Argüelles (Monkloo-Aravako)|Argüelles]], [[Universitata Urbo de Madrido|Universitata Urbo]], Valdezarzo, [[Valdemarino]], [[Plantio]], [[Aravako]]. # '''[[Latina (Madrido)|Latino]]''': Karmenoj, [[Pordo de la Anĝelo]], [[Lucero (Latina)|Lucero]], [[Aluĉo]], La Agloj, [[Kampamento (Latina)|Kampamento]], Kvar Ventoj. # '''[[Karabanĉelo]]''': [[Kvartalo Komiljo|Komiljo]], [[Kvartalo Opanjelo|Opanjelo]], [[Kvartalo Sankta Isidro|Sankta Isidro]], [[Kvartalo Gaja Vido|Gaja Vido]], [[Kvartalo Bela Pordo|Bela Pordo]], [[Kvartalo Bonavido|Bonavido]], [[Kvartalo Abrantes|Abrantes]]. # '''[[Usero]]''': [[Orkasito]], Orkasuro, [[San-Fermino (Usero)|San Fermín]], Almendralo, Moskardoo, [[Zofio]], Pradolongo. # '''[[Ponto de Valjeko]]''': [[Entrevio]], San-Diego, Palomeras Bajas, Palomeras Sureste, Portazgo, Numanco. # '''[[Moratalazo]]''': [[Pavono]], Horcajo, Maroĥino, Media Legua, Fontarrón, Vinatero. # '''[[Linia Urbo (Madrido)|Linia Urbo]]''': [[Ventas (Linia Urbo)|Ventas]], [[Nova Vilaĝo (Linia Urbo)|Nova Vilaĝo]], [[Kintano]], Koncepciono, [[San-Paskvalo (Linia Urbo)|San-Paskvalo]], [[Sankta Johano Baptisto (Linia Urbo)|Sankta Johano Baptisto]], [[Kolino]], Atalajo, [[Ĉamartin-Pinaro]]. # '''[[Hortalezo]]''': [[Kolomboj (Hortalezo)|Kolomboj]], Valdefonto, Kaniljo, Pinaro de la Reĝo, Apostolo Santiago, Piovero. # '''[[Vilaverdo]]''': [[Alta Vilaverdo|Sankta Andreo]], [[Sankta Kristoforo de la Anĝeloj|Sankta Kristoforo]], [[Butarko]], La Rozarboj, [[La Anĝeloj (Vilaverdo)|La Anĝelo]]. # '''[[Valjeko]]''': Historia Urboparto de Valjeko, [[Sankta Eŭgenia (Valjeko)|Sankta Eŭgenia]]. # '''[[Vikalvaro]]''': Historia Urboparto de Vikalvaro, Ambrozo. # '''[[San-Blazo (Madrido)|San-Blazo]]''': Simanko, Heljino, Amposto, Arkozo, Rozoj, Reĥo, [[Kaniljeĥo]], Salvadoro. # '''[[Baraĥo]]''': [[Aleo Osuna]], [[Flughaveno (Baraĥo)|Flughaveno]], Historia Urboparto de Baraĥo, Timono, Koraleĥo. == Geografio == === Situo === La urbo Madrido troviĝas en la centro de [[Iberio]], je malmultaj kilometroj norde de la [[Monteto de la Anĝeloj]], geografia centro de la ibera duoninsulo. La meza alteco sur la marnivelo estas 667 [[msm|m]], kio igas ĝin la plej alta ĉefurbo de [[Eŭropo]]. La geografia kaj klimata kunteksto de Madrido estas tiu de la [[Suda Altebenaĵo]], ene de la [[Centra Plataĵo]]. La urbo troviĝas je malmultaj kilometroj de la [[Gvadarama Montaro]] kaj hidrografie ĝi troviĝas ĉe la baseno de la rivero [[Taĵo]]. === Hidrografio === [[Dosiero:MadridGeografia.png|eta|230px|Mapo montranta la akvofluejojn de Madrido kaj ĝia ĉirkaŭaĵo.]] La ĉefa rivero de Madrido estas la [[Manzanaro|rivero Manzanaro]], kiu eniras en la municipon en la ĉirkaŭaĵo de la [[Monto Pardo]] nutrigante la samnoman akvorezervujon, al kiu ankaŭ alvenas la akvoj de la rojoj Manina kaj Tejada. Preterpasata tiu natura regiono, la rivero komenciĝas trairi ĉirkaŭ la Universitata Urbo, poste enirante la Parkon Casa de Campo, kie ĝi ricevas la akvojn de la [[rojo Meaques]]. En la sekvanta sekcio, la rivero funkcias kiel limo por multnombraj distriktoj, lasante sian sudokcidentan bordon al la distriktoj [[Latina (Madrido)|Latino]], [[Karabanĉelo]], [[Usero]] kaj [[Vilaverdo]] kaj en la nordoriento al la distriktoj [[Centro (Madrido)|Centro]], [[Arganzuelo]], [[Ponto de Valjeko]], [[Valjeko]] kaj al la cetero de la urbo. En tiu ĉi fazo, pli konkrete inter la distriktoj Arganzuelo kaj Ponto de Valjeko, ĝi ricevas la fluejon de la subterigita [[rojo Abroñigal]], kies trafluado preskaŭ entute koincidas kun la [[aŭtoŝoseo M-30]], pro la uzado de la depresio kaŭzita de ĝia fluejo; ĝi ankaŭ ricevas la akvojn de la [[rojo Butarque]], ĉirkaŭ la distrikto Vilaverdo. Je ĝia eliro de la urbo, la rivero eniras en la orientan ekstremon de la municipo [[Getafe]], kie ĝi ricevas la akvojn de la [[rojo Culebro]], kaj poste enfluas en la rivero [[Ĥaramo]], ĉirkaŭ [[Rivas-Vaciamadrid]]. === Klimato === [[Dosiero:AZCA (Madrid) 04.jpg|eta|200px|Nuboskrapuloj de [[AZCA]] sub neĝo. La neĝofaloj en Madrido ne estas oftaj kaj ili okazas ĉefe dum vintro.]] La klimato de Madrido estas [[kontinenta mediteranea klimato]] kaj tre influata de la urbaj kondiĉoj. La vintroj estas malvarmaj, kun temperaturoj je 4-{{GdC|5}}, oftaj frostoj kaj porokazaj neĝofaloj. Someroj estas varmaj mezume {{GdC|24}} en julio kaj aŭgusto kaj kun maksimumaj kiuj kelkfoje superas la {{GdC|35}}. La ĉiutaga oscilado gravas en la urba periferio, sed ĝi reduktiĝas en la urbocentro pro la antropika efekto. La ĉiujara termika oscilado estas alta (19 gradoj) kiel konsekvenco de la granda distanco de la maro kaj la alteco (ĉirkaŭ 600 m). La ĉiujaraj pluvadoj superas la 400&nbsp;mm, kun la minimumoj tre markitaj somere (kvar sekaj monatoj, de junio ĝis septembro) kaj grandaj osciladoj inter la nordokcidenta zono, multe pli pluva, kaj la sudorienta zono kiu estas pli arida.<ref>Datos de la Agencia Estatal de Meteorología: Información climatológica. Extracto de la publicación ''Guía resumida del clima en España 1971-2000'' [http://www.aemet.es/es/elclima/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=3195 Madrid-Retiro] [http://www.aemet.es/es/elclima/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=3129 Madrid-Barajas]</ref> [[Dosiero:Clima Madrid-Retiro (España).PNG|eta|240px|Klimat-tabulo de Madrido (Retiro).]] {| class="wikitable" border="1" align="left" |+ <big>'''Observatorio de la Parko Retiro</big> |- style="background:#efefef;" ! 1971-2000 !! jan !! feb !! mar !! apr !! maj !! jun !! jul !! aŭg !! sep !! okt !! nov !! dec !! ''Totalo'' |- | Temperaturo<br />pleja (&nbsp;{{GdC|}})||9,7||12,0||15,7||17,5||21,4||26,9||31,2||30,7||26,0||19,0||13,4||10,1||''19,4'' |- | Temperaturo<br />malpleja (&nbsp;{{GdC|}})||2,6||3,7||5,6||7,2||10,7||15,1||18,4||18,2||15,0||10,2||6,0||3,8||''9,7'' |- | Pluvado (mm) ||37||35||26||47||52||25||15||10||28||49||56||56||''436'' |} [[Dosiero:Clima Madrid-Barajas (España).PNG|eta|240px|Klimat-tabulo de Madrido (Baraĥo).]] {| class="wikitable" border="1" align="left" |+ <big>'''Observatorio de la Flughaveno de Madrido-Baraĥo</big> |- style="background:#efefef;" ! 1971-2000 !! jan !! feb !! mar !! apr !! maj !! jun !! jul !! aŭg !! sep !! okt !! nov !! dec !! ''Totalo'' |- | Temperaturo<br />pleja (&nbsp;{{GdC|}})||10,6||12,9||16,3||18,0||22,3||28,2||33,0||32,4||27,6||20,6||14,7||11,0||''20,6'' |- | Temperaturo<br />malpleja (&nbsp;{{GdC|}})||0,3||1,5||3,2||5,4||8,8||13,0||16,1||16,0||12,7||8,3||3,8||1,8||''7,6'' |- | Pluvado (mm) ||33||34||23||39||47||26||11||12||24||39||48||48||''386'' |} {{-}} == Ekonomio == [[Dosiero:Skyline Madrid 5.jpg|eta|400px|Urba panoramo de Madrido. Akompanate de la ekonomia kreskado de la urbo, estis starigitaj nubskrapuloj, ĉefe en la nordo de la urbo ([[AZCA]] kaj [[Kvar Turoj Negoc-Areo]].]] La industrio en la urbo iom post iom perdas gravecon kaj ĝi translokiĝas al la municipoj de la metropola areo, speciale en la sudo-sudoriento. Malgraŭ tio la industrio ankoraŭ estas rimarkinda procento en la MEP de la urbo. La konstruado estas la sektoro kiu pli kreskas en Madrido, estimata en 8,2% en la jaro [[2005]]. La tendenco montras pliiĝon en la ne-rezideja konstruado, puŝata de la leĝera malakceliĝo de la kreskado de la prezo por la loĝejo en 2005. Tamen, la tutmonda [[ekonomia krizo]] severe damaĝis ĉi tiun sektoron kiu preskaŭ haltis, miloj da laboristoj perdis sian laborpostenon kaj miloj da loĝejoj restis sen aĉetantoj. Sed estas la servo-sektoro la plej grava el ĉiuj aliaj kiuj gvidas la ekonomian aktivecon de Madrido, kun 85% de la totalo, kaj ĝi dungigas du trionojn de la aktiva loĝantaro. Al la tradiciaj administraj funkcioj, por gastigi la centran Administracion de la Ŝtato, kaj financaj (Madrido estas la sidejo de multnombraj entreprenoj kiuj disvolvigas sian aktivecon en tuta Hispanio kaj gastigas la duonon de la nacia financa kapitalo), estis aldonitaj tiuj kiuj havas rilatojn kun la transportado aŭ kun la potenco de la [[Flughaveno Madrido-Baraĥo]]. Fakte, la plej grandaj dungocentroj kaj kontribuado al la MEP de la urbo Madrido, estas la flughaveno mem kaj [[IFEMA|Ifema]], la foirejo de la urbo, kiu kun 4,7 milionoj da ĉiujaraj vizitantoj estas la unua foiro de [[Hispanio]] kaj unu el la ĉefaj de Eŭropo. Krom tio, Madrido fariĝis unu el la plej vizitataj urboj de Eŭropo, nur malantaŭ [[Parizo]] kaj [[Londono]] kaj ĝi estas la unua de Hispanio. En la urbo disvolviĝas multnombraj turismaj, ludaj kaj kulturaj aktivaĵoj. == Edukado == [[Dosiero:Rectorado de la Universidad Complutense de Madrid.jpg|eta| [[Komplutensa Universitato de Madrido]], rektorejo.]] [[Dosiero:Escuela Técnica Superior de Arquitectura de Madrid - 01.jpg|eta|[[Politeknika Universitato de Madrido]], [[Supera Teknika Lernejo de Arkitekturo de Madrido]].]] La edukado en Madrido dependas de la Konsilantaro de Edukado de la [[Madrida Regiono]], kiu okupiĝas pri la edukado je regiona nivelo.<ref>[http://www.madrid.org/cs/Satellite?idConsejeria=1109266187254&idListConsj=1109265444710&c=CM_Agrupador_FP&pagename=ComunidadMadrid%2FEstructura&pid=1109265444699&language=es&cid=1109266187254 Consejería de Educación] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071009183048/http://www.madrid.org/cs/Satellite?idConsejeria=1109266187254&idListConsj=1109265444710&c=CM_Agrupador_FP&pagename=ComunidadMadrid%2FEstructura&pid=1109265444699&language=es&cid=1109266187254 |date=2007-10-09 }} de la [[Comunidad de Madrid]].</ref> === Baza, meza kaj gimnazia edukado === Oni ĉirkaŭkalkulas, ke en Madrido estas 167 000 studentoj en bazlernejoj, 320 800 en mezlernejoj, ĉirkaŭ 4 500 en specialaj lernejoj, kaj je 50 000 por profesiiĝo.<ref name="Not">[http://comunidad-escolar.pntic.mec.es/750/info7.html Más de un millón de escolares] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091221144355/http://comunidad-escolar.pntic.mec.es/750/info7.html |date=2009-12-21 }} en Madrid.</ref> La totalo de studentoj ne-universitataj superas la milionon da studentoj, el kiuj 600 000 studas en publikaj centroj, 260 000 en privataj interkonsentitaj centroj kaj ĉirkaŭ 150 000 en privataj centroj ne interkonsentitaj. En la 21 distriktoj de la urbo ekzistas 520 infanvartejoj (98 publikaj kaj 422 privataj), 235 publikaj lernejoj por infanedukado kaj 106 gimnazioj, 309 privataj lernejoj kaj 24 eksterlandaj centroj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.educa.madrid.org/portal/c/portal/layout?p_l_id=10970.9%26c=an |titolo=Consulta de Centros Educativos de la Comunidad de Madrid |alirdato=2010-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100310165134/http://www.educa.madrid.org/portal/c/portal/layout?p_l_id=10970.9&c=an |arkivdato=2010-03-10 }}</ref> === Universitata edukado === La [[Madrida Regiono]] estas la sidejo de ses publikaj universitatoj. El ili, kvar havas sian aŭditorion aŭ iun el siaj fakultatoj aŭ lernejoj en la urbo Madrido: * [[Komplutensa Universitato de Madrido]] (kun ĝia aŭditorio kaj plejparto de la fakultatoj en la [[Universitata Urbo de Madrido]]). * [[Aŭtonoma Universitato de Madrido]] (kun la universitata areo en [[Kantoblanko]]). * [[Politeknika Universitato de Madrido]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.etsin.upm.es/asoc/pagina/delegaciones/delegaciones.htm |titolo=Centros de la UPM |alirdato=2010-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070125042919/http://www.etsin.upm.es/asoc/pagina/delegaciones/delegaciones.htm |arkivdato=2007-01-25 }}</ref> * [[Universitato Reĝo Johano Karlo]] (plejparto de ĝiaj aktivecoj disvolviĝas en [[Mostolo]], [[Alkorkono]] kaj [[Fuenlabrado]], kvankam ĝi ankaŭ havas fakultatojn en la distrikto [[Vikalvaro]]). En la [[distrikto]] [[Monkloo-Aravako]] troviĝas la [[Universitata Urbo de Madrido]], kvartalo kie koncentriĝas la plejparto de la fakultatoj kaj superaj lernejoj de la universitatoj Komplutensa kaj Politeknika. En la centro mem troviĝas la [[Palaco La Moncloa]], Prezidentejo de la Registaro. La [[Reĝa Konservatorio Supra de Muziko ĉe Madrido]] (hispane ''Real Conservatorio Superior de Música de Madrid'') estas muzika altlernejo en Madrido. == Turismo == [[Dosiero:Puerta de Alcalá - 04.jpg|eta|maldekstra|200px|La [[Pordo de Alcalá]]. La loknomo «[[pordo]]» multfoje aperas en la madridaj stratnomoj, ĝi estas la nomo de monumentaj pordoj kiaj tiu ĉi (desegnita de [[Francesco Sabatini]], 1776), la [[Pordo Sankta Vincento]] (1775), la [[Pordo de Toledo]] ([[Antonio López Aguado]], 1827) modifado de antaŭa projekto de la epoko de la [[reĝo]] [[Joseph Bonaparte|Jozefo la 1-a Bonaparte]], aŭ la [[Fera Pordo (Madrido)|Fera Pordo]] (Francisco Nagle, 1753), enirejo al la Reĝa Loko de [[El Pardo]] kiu estis ĵuse translokigita je kelkaj metroj de ĝia originala situo pro la ampleksiĝo de la [[Aŭtoŝoseo de la Nordokcidento]]. Aliaj, rilatantaj al la planado de la mezepokaj muregoj, estis ĉirkaŭataj de la urbokreskado en la mezepoko mem aŭ en la moderna epoko, sed ili konservas la nomon: [[Placo Fermita Pordo]], Pordo de la Vega, Pordo de Gvadalaĥaro, [[Pordo de la Suno (Madrido)|Pordo de la Suno]]. La [[Parko Retiro]] havas plurajn monumentajn pordojn, kiel la Pordo de Hispanio kaj la Pordo de Mariana de Neoburgo.]] [[Dosiero:Portada hospicio.JPG|eta|La [[Muzeo de Historio de Madrido|Muzeo de Historio]], vidata ekde la metroenirejo de Tribunal, en la strato Fuencarral. Ĝi funkcias kiel la municipa muzeo kaj ĉirkaŭ ĝi disvolviĝas la noktumado en la [[kvartalo Malasanjo]].]] Madrido estis en [[2006]] la kvara plej vizitata urbo de [[Eŭropo]] kaj la unua de [[Hispanio]] pro akceptado de pli ol 3,9 milionoj da turistoj tiujare.<ref>3,9 milionoj da vizitantoj laŭ [http://www.euromonitor.com/Top_150_City_Destinations_London_Leads_the_Way Euromonitor] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100209063157/http://www.euromonitor.com/Top_150_City_Destinations_London_Leads_the_Way |date=2010-02-09 }} kaj laŭ [http://www.infohostels.com/notizia.php?chiave=348 Infohostels] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090928005025/http://www.infohostels.com/notizia.php?chiave=348 |date=2009-09-28 }}. Kaj 6,7 milionoj da vizitantoj laŭ informo de la Consejero delegado de Economía y Participación Ciudadana, Miguel Ángel Villanueva, kiu asertas, ke ĝi estis la kvara de Eŭropo kaj unua de Hispanio en [http://www.madridiario.es/2007/Enero/feria/feriamadrid/8577/turistas-madrid.html Madridiario.es].</ref> Ĝi ankaŭ estas la sidejo de la [[Monda Organizaĵo pri Turismo]] kaj de la Internacia Foiro de Turismo. === Arkitekturo === La plejparto de la turismaj lokoj de Madrido troviĝas en la eno de la nomata "centra migdalo" (la zono ĉirkaŭata de la [[aŭtoŝoseo M-30]]), ĉefe en la distriktoj [[Centro (Madrido)|Centro]], [[Salamanko (Madrido)|Salamanko]], [[Ĉamberio]], [[Retiro (Madrido)|Retiro]] kaj [[Arganzuelo]]. La kerna centro de Madrido, sendube estas la [[Pordo de la Suno (Madrido)|Pordo de la Suno]]. En ĝi, antaŭ la [[Reĝa Poŝt-Oficejo]], troviĝas la [[Kilometro Nulo]], teoria startpunkto de ĉiuj hispanaj ŝoseoj kaj stratoj.<ref>[http://www.guiarte.com/madrid/patrimonio/muestrapatrimonio.asp?id=49&titulo=Puerta%20del%20Sol Madrid – Puerta del Sol] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110913100622/http://www.guiarte.com/madrid/patrimonio/muestrapatrimonio.asp?id=49&titulo=Puerta%20del%20Sol |date=2011-09-13 }}.</ref> El tiu ĉi placo eliras dek stratoj. La [[strato Alkalao]] komenciĝas en la [[Pordo de la Suno (Madrido)|Pordo de la Suno]] ĝis la nordoriento de la urbo. Per ĝi atingeblas la [[Placo Cibelo]], en kiu troviĝas simbolaj lokoj kiel la [[fontano Cibelo]], la [[Konstruaĵo Banko de Hispanio|Banko de Hispanio]] aŭ la [[Palaco de Komunikaĵoj]] ([[Antonio Palacios]], 1918), nuna sidejo de la [[Madrida Urbodomo]]. Poste la strato atingas la [[Placo de la Sendependiĝo (Madrido)|placon de la Sendependiĝo]], kie troviĝas la [[Pordo de Alcalá]] kaj unu el la enirejoj al la [[Parko Retiro|Ĝardenoj de la Parko La Ripozo]], kiu gastas simbolaĵojn kiel la [[Vitra Palaco (Madrido)|Vitra Palaco]], ĉe la baseno (1887, [[Ricardo Velázquez Bosco]]). Proksime al la aŭtoŝoseo M-30 ĝi atingas la [[Toreejo Las Ventas]], de José Espeliús, malfrua ekzemplo de la [[novmudeĥaro|novmudeĥara stilo]] ([[1929]]). Per la [[strato Mayor]] atingeblas la [[Plaza Mayor (Madrido)|placo Mayor]], konstruita kaj rekonstruita laŭ sinsekvaj intervenoj de la Plejaj Majstroj de Agoj de Madrido, la arkitektoj plej elstaraj en la madrida plano, kiel [[Juan Gómez de Mora]] (1619) aŭ [[Juan de Villanueva]] (1790); la vojo daŭras tra la nomata ''[[Madrido de la Habsburgoj]]'' — reference al la [[Habsburgoj|dinastio de la Habsburgoj]]— fine atingante la straton Bailén, proksime de la [[Katedralo de la Almudeno]], kaj la [[Reĝa Baziliko Sankta Francisko la Granda]] ([[Francisco Cabezas]] kaj [[Francesco Sabatini]], 1784). [[Dosiero:Fachada del Palacio Real. Plaza de Oriente.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Madrida Reĝa Palaco|Reĝa Palaco]].]] La [[Madrida Reĝa Palaco|Reĝa Palaco]] konstruita de la arkitektoj [[Johano Baptisto Sacchetti]] kaj [[Francesco Sabatini]], estus unu el la rezidejaj palacoj plej grandaj de Eŭropo, grava pro ĝiaj kolektoj de meblaro, tapiŝoj, pentraĵoj kaj horloĝoj, konservataj preskaŭ sendifekte ekde ĝia konstruado, en la [[18-a jarcento]]. Proksime de tiu ĉi punkto troviĝas la placo ''Plaza de la Villa'' kun la [[Domo kaj Turo de Lujanes]] kaj la domo Cisneros, kaj aliflanke la ruinoj de la [[muzulmana murego de Madrido]] kaj de la [[Turo de la Ostoj]] antikva fortikaĵo de ''Mayrīt'' (muzulmana Madrido), kaj de la posta [[kristana murego de Madrido|kristana murego]]. En tiu ĉirkaŭaĵo troviĝas unu el ĝardenigitaj zonoj plej belaj de la urbo, kiel la [[Ĝardeno Kampo de la Maŭro]] kaj la [[Ĝardeno Sabatini]]. Iom pli okcidenten troviĝas la [[Parko Kampardomo]] kaj la ĉirkaŭaĵo de la rivero [[Manzanaro]], transirata de la [[Ponto Segovio (Madrido)|ponto Segovio]] ([[Juan de Herrera]]) kaj de la [[Ponto Toledo (Madrido)|Ponto Toledo]] ([[Pedro de Ribera]]). De tie la Strato Bailén iras ĝis la [[Placo Hispanio (Madrido)|Placo de Hispanio]] kie troviĝas la [[monumento]] al [[Miguel de Cervantes]], la [[Konstruaĵo Hispanio]] kaj [[Turo Madrido]] kaj la [[Templo de Debod]]. Ankaŭ en tiu ĉi [[placo]] komenciĝas la [[Granda Vojo (Madrido)|Granda Vojo]]. Meze de la Granda Vojo troviĝas la alternativa kaj gejetosa kvartalo [[Chueca]]. Ĝi finiĝas en la kruciĝo kun la [[strato Alkalao]]. La strato Arenal iras de Pordo de la Suno ĝis la [[Reĝa Teatro (Madrido)|Reĝa Teatro]], en la Placo de la Opero, daŭrigante la vojon ĝis la [[Madrida Reĝa Palaco|Reĝa Palaco]]. Dise tra la urbo estas gravegaj konstruaĵoj kaj palacoj kiaj la [[Domo Gallardo (Madrido)|Domo Gallardo]] ĉe angulo antaŭ la [[Placo de Hispanio (Madrido)|Placo de Hispanio]]. ==== Nubskrapuloj ==== [[Dosiero:Plaza de Castilla (Madrid) 06.jpg|eta|200px|[[Pordo de Eŭropo]] aŭ Turoj KIO.]] Madrido neniam estis urbo kiu elstaris pro nuboskrapuloj en la [[20-a jarcento]], ĉefe pro la konstruado de la [[Granda Vojo (Madrido)|Granda Vojo]], konstruiĝis la unuaj, kiuj ne povas esti konsiderataj kiel nuboskrapuloj, sed pli altaj ol la tiamaj aliaj konstruaĵoj de la urbo. Ne estis ĝis la jaro [[1953]] kiam konstruiĝis la unua nuboskrapulo en Madrido, nome la [[Konstruaĵo Hispanio]] kaj en [[1957]] superis ĝin la [[Turo Madrido]]. En la [[1980-aj jaroj]] konstruiĝis la nuboskrapuloj de [[AZCA]], kiel la [[Turo Pikaso]] kaj la turo de telekomunikaĵoj [[Torespanjo]], kvankam kutime oni ne konsideras ĝin kiel nuboskrapulo. Dum la jaroj 2006 kaj 2008, estis konstruitaj en la [[Avenuo de la Kastilia]] la entreprena parko [[Kvar Turoj Negoc-Areo]], projekto kie troviĝas kvar nuboskrapuloj kiuj superas 200 metrojn alte, inter kiuj la plej altaj estas la [[Turo Ŝparkaso Madrido]] kaj la [[Turo Kristalo]], kun 250 kaj 249 metrojn respektive. Nuntempe la listo de konstruaĵoj laŭ la alteco estas la jena. La konstruaĵoj kiuj montriĝas en pli malhela nigro ankoraŭ konstruiĝas. {| class="wikitable" |- ! Pozicio || Konstruaĵo || Alteco || Etaĝnombro || Jaro de inaŭguro² |- bgcolor="ffffff" | 1 || '''''[[Turo Ŝparkaso Madrido]]''''' || 250 m ||align=center| 45 ||align=center| '''''2009''''' |- bgcolor="efefef" | 2 || '''''[[Turo Kristalo]]''''' || 250 m ||align=center| 52 ||align=center| '''''2008''''' |- bgcolor="ffffff" | 3 || '''''[[Turo Sacyr Vallehermoso]]''''' ||align=center| 236 m ||align=center| 52 ||align=center| '''''2008''''' |- bgcolor="efefef" | 4 || ''[[Turo Spaco]]'' || 236 m ||align=center| 53 ||align=center| 2007 |- bgcolor="efefef" | 5 || [[Torespanjo]]<ref>[[Torespanjo]] povas esti konsiderata kiel anteno, ne kiel konstruaĵo, pro kio kelkfoje ĝi ne aperas en la listo.</ref>|| 231 m ||align=center| 4 kaj fusto ||align=center| 1982 |- bgcolor="ffffff" | 6 || [[Turo Pikaso]] || 157 m ||align=center| 43 ||align=center| 1988 |- bgcolor="ffffff" | 7 || [[Turo Madrido]] || 142 m ||align=center| 34 ||align=center| 1957 |- bgcolor="efefef" | 8 || [[Turo Eŭropo]] || 121 m ||align=center| 35 ||align=center| 1985 |- bgcolor="ffffff" | 9 || [[Konstruaĵo Hispanio]] || 117 m ||align=center| 25 ||align=center| 1953 |- bgcolor="efefef" | 10 || [[Pordo de Eŭropo]] || 114 m ||align=center| 26 ||align=center| 1996 |} === Urba skulptaĵaro === [[Dosiero:Buen Retiro Angel caido02.jpg|eta|Madrido laŭdire estas la sola ĉefurbo de la mondo kiu eksponas en publika placo<ref>En la kuba ĉefurbo, Havano, ankaŭ ekzistas bronza statuo de Lucifero sed en interna ĝardeno de la Kapitolio, informo en [http://arch1.cubaencuentro.com/desde/20041203/eea8f151485056e634aa57ff3e6f5fd1.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110708212609/http://arch1.cubaencuentro.com/desde/20041203/eea8f151485056e634aa57ff3e6f5fd1.html|date=2011-07-08}}</ref> statuon de Lucifero: la ''Falinta Anĝelo'' aŭ ''[[Fontano de la Falinta Anĝelo]]'', de [[Ricardo Bellver]], 1877, kiu prezentas la momenton kiam, laŭ la [[Biblio]], [[Lucifero]] estas forpelata de la Ĉielo pro sia ribeliĝo kontraŭ [[Dio]]. Ĝi troviĝas en la [[Parko Retiro]].]] La stratoj de Madrido estas vera subĉiela muzeo de skulptaĵoj, krom la nomata [[Muzeo de Publika Arto]], dediĉata al abstraktaĵoj. Ekde la [[18-a jarcento]], la spaco de la [[Avenuo Prado]] ornamiĝis per monumentaj [[fontano]]j el klasika inspiro: la [[Fontano de la Artiŝoko]], la [[Kvar Fontanoj (Madrido)|Kvar Fontanoj]], la [[Fontano Neptuno]], la [[Fontano Apolo]] kaj la [[Fontano Cibelo]], ĉiuj dezajnitaj de [[Ventura Rodríguez]]. En la [[Orienta Placo (Madrido)|Orienta Placo]] stariĝas statuoj al [[reĝo]]j de Hispanio ekde la [[visigotoj]] kaj la diversaj kristanaj mezepokaj reĝlandoj. Aliaj similaj statuoj troviĝas en la [[Ĝardeno Sabatini]], en la [[Parko Retiro]], en la [[Salono de Regnoj]] (antikva Muzeo de la Armeo), en la Promenejo Espolón de [[Burgoso]] kaj en [[Toledo]]. La rajdaj skulptaĵoj estas tre specialaj, kronologie komencante per du el la [[17-a jarcento]]: tiu de [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]], en la Placo Mayor, [[Monumento al Filipo la 4-a|tiu de Filipo la 4-a]], en la Placo de Oriento (sendube la plej grava de Madrido). De la 19-a jarcento estas la [[statuo de Espartero]], en la strato Alkalao antaŭ la Parko Retiro kaj tiu de la [[Manuel Gutiérrez de la Concha|Markizo de Doŭro]] en la Avenuo de la Kastilia.<ref>''Estudio sobre la estatua del Marqués del Duero'', de José Luis Melendreras en [http://www.cervantesvirtual.com/FichaObra.html?Ref=23692&portal=33 Cervantes Virtual]</ref> En [[Novaj Ministerioj]] estis la rajda statuo de [[Francisco Franco]], de [[José Capuz]], kiu retiriĝis en [[2004]] laŭ registara decido de [[José Luis Rodríguez Zapatero]], tio kaŭzis kelkajn skandalojn, koincidante kun la debato pri la [[historia memoro]]; dum la regado de [[Felipe González]] estis starigita ĉirkaŭ ĝi la statuojn de [[Indalecio Prieto]] kaj [[Francisco Largo Caballero]]. Sur la [[placo Antón Martín]] estas la monumento al la [[Mortigado de Atocha de 1977|advokatoj mortigitaj en Atoĉa en 1977]]. La Avenuo de la Kastilia ankaŭ gastigas rimarkindajn statuojn, kiaj tiu de [[Monumento al Kolumbo (Madrido)|Kolumbo]], tiu de [[Emilio Castelar y Ripoll|Emilio Castelar]] kaj la Monumento al [[José Calvo Sotelo]] en la Placo Kastilio, kiu ĵus metis en la centron de la placo la Obeliskon de Ŝparkaso Madrido. [[Dosiero:Madrid 14.JPG|eta|250px|dekstra|[[Fontano Cibelo]], unu el la plej simbolaj monumentoj de Madrido. Ĝi estis elpensita kiel parto de la urbo-reordigado de la [[Avenuo Prado]], aŭspiciita de la reĝo [[Karlo la 3-a (Hispanio)|Karlo la 3-a]].]] Disaj en tuta Madrido, sed ĉefe en la urbocentro, troviĝas multaj aliaj rimarkindaj skulptaĵoj: la plej famaj estas la leonoj de la [[Congreso de los Diputados|Kongreso de la Deputitoj]], antaŭ kiuj troviĝas iom kaŝita statuo de [[Miguel de Cervantes]]. En la tri pordoj de la [[Prado-Muzeo]] troviĝas statuoj de [[Francisco de Goya|Goya]], [[Diego Velázquez|Velázquez]] kaj [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], kaj antaŭ la [[Domego de la Bona Ripozo]] estas statuo de la reĝino regento [[Maria Kristina Burbono]]. En la Placo de la Lojaleco troviĝas la obelisko de la mortintoj pro Hispanio, kaj en la Placo Dua de Majo, kie estis la artilerikazerno de Monteleón, la skulptaĵara grupo de [[Daoíz y Velarde|Daoiz y Velarde]]. En la ŝtuparo de la [[Nacia Biblioteko de Hispanio]] troviĝas serio de statuoj de hispanaj beletristoj, kaj en ĝia interno rimarkinda statuo de [[Marcelino Menéndez Pelayo|Marcelino Menéndez y Pelayo]]. En la [[Placo Hispanio (Madrido)|Placo de Hispanio]] ankaŭ estas granddimensia skulptaĵo: la Monumento al Cervantes, de [[Federico Coullaut-Valera]]. == Arto kaj kulturo == === Kulturaj eventoj === Fine de majo kaj komence de junio, estas celebrata ĉiujare en la [[Parko Retiro|ĝardenoj de la parko Retiro]], la [[Librofoiro de Madrido]], kiu komenciĝis en la epoko de la Dua Respubliko, en [[1933]]. === Muzeoj === [[Dosiero:Museo del Prado (Madrid) 04.jpg|eta|200px|Vidaĵo de la ĉefa fasado de la [[Prado-Muzeo]].]] Madrido havas gravajn muzeojn, inter ili elstaras la [[pinakoteko]]j, kiuj estas unu el la ĉefaj turismaj allogaĵoj de la urbo. La tiel nomata ''[[Triangulo de la Arto]]'' arigas unu proksime de la aliajn, tri rimarkindajn kaj elstarajn centrojn: la [[Prado-Muzeo]], la [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], kaj la [[Muzeo Reĝino Sofia]]: * La '''[[Prado-Muzeo]]''' estas unu el la plej gravaj pinakotekoj de la mondo; unu diras ke ĝi ne estas la plej kompleta, sed jes la plej riĉa laŭ la akumulado de majstraj verkaĵoj. Ĝia kolekto koncentriĝas en pentraĵoj antaŭ la [[20-a jarcento]], ĉefe italaj, hispanaj kaj flandraj. Kelkaj el la verkaĵoj plej famaj kiujn ĝi havas estas ''[[Las Meninas]]'', ''[[La forĝejo de Vulkano]]'' aŭ ''[[La venko de Bako]]'', de [[Diego Velázquez|Velázquez]]; ''[[La maja desnuda]]'', ''[[La uvorikolto]]'' aŭ ''[[La atako de mamlukoj]]'', de [[Francisco de Goya|Goya]]; ''[[La tri Gracioj (Rubens)|La tri Gracioj]]'' de [[Peter Paul Rubens|Rubens]]; la ''[[Memportreto de Dürer (Prado-Muzeo)|Memportreto]]'' de [[Albrecht Dürer|Durero]]; ''[[La kavaliro de la mano surbruste]]'' de [[El Greco]]; la ''[[Malsupreniro de la kruco (Roger van der Weyden)|Malsupreniro]]'' de [[Roger van der Weyden]]; ''[[La ĝardeno de la delicoj]]'' de [[Hieronymus Bosch|El Bosco]]; ''[[Karlo la 5-a surĉevale en Mühlberg|Karlo la 5-a en Mühlberg]]'', de [[Tiziano]]... krom ege rimarkinda kolekto de grek-romiaj kaj renesancaj skulptaĵoj.<ref>[http://museoprado.mcu.es/historia.html Museo Nacional del Prado — Historia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071014003331/http://museoprado.mcu.es/historia.html |date=2007-10-14 }} — Las colecciones.</ref> [[Dosiero:ReinaSofiaMuseumElevatorMadrid.JPG|eta|200px|Fasado de la [[Muzeo Reĝino Sofia]].]] * La '''[[Muzeo Reĝino Sofia]]''' estas la nacia muzeo pri arto de la 20-a jarcento. Ĝi havas gravajn kolektojn de [[Pablo Picasso]] kaj [[Salvador Dalí]], kun majstraj verkaĵoj de ambaŭ aŭtoroj, kiel ''[[Gernika]]'', sendube la plej konata de la muzeo. Ĝi ankaŭ havas verkaĵojn de [[Juan Gris]], [[Joan Miró]], [[Julio González]], [[Yves Klein]], [[Lucio Fontana]], [[Eduardo Chillida]], [[Pablo Palazuelo]], [[Pablo Serrano]], [[Jean Arp]], [[Antoni Tàpies]], [[Francis Bacon]], [[Pablo Gargallo]], [[Alexander Calder]], [[Mark Rothko]], kaj [[José Gutiérrez Solana|José Luis Gutiérrez Solana]], inter aliaj. Ĝi gastigas bibliotekon por libera konsultado kiu fakas pri arto, kies posedaĵo havas pli ol 100 000 librojn, 3 500 sondosierojn kaj ĉirkaŭ 1 000 filmoj.<ref>[http://www.museoreinasofia.es/s-coleccion/autores.php?men=3 Colección permanente] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080205090422/http://www.museoreinasofia.es/s-coleccion/autores.php?men=3 |date=2008-02-05 }} de la [http://www.museoreinasofia.es Museo Nacional Reina Sofía].</ref> * La '''[[Muzeo Thyssen-Bornemisza]]''' reprezentas unu el la plej grandaj privataj kolektoj de la mondo, grandparte akirita de la hispana ŝtato. Ĝiaj kolektoj montras panoraman vidon de la Historio de la Arto, kronologie ordigata, komencante per la [[Renesanco]] kaj finiĝas en la [[20-a jarcento]]. En la dua etaĝo oni vojaĝas tra la fino de Gotiko kaj la Renesanco ĝis Baroko, pasante tra la itala [[Quattrocento]]; kun aŭtoroj de la germana kaj flandra skoloj, kiel [[Jan van Eyck|Jan Van Eyck]], [[Albrecht Dürer]] kaj [[Hans Holbein]], kaj galerio dediĉata al [[Tiziano]], [[Tintoretto]], [[Bassano]], [[El Greco]], [[Gian Lorenzo Bernini|Bernini]] kaj [[Caravaggio]], inter aliaj.<ref>[http://www.museothyssen.org/thyssen/coleccion/recorridos.html Obras de la colección] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080309204204/http://www.museothyssen.org/thyssen/coleccion/recorridos.html |date=2008-03-09 }} [http://www.museothyssen.org Museo Thyssen-Bornemisza].</ref> Ankaŭ aliaj madridaj muzeoj gravas: [[Dosiero:Dama de Elche.jpg|eta|200px|La [[Damo de Elĉo]], konservata en la [[Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio|Nacia Arkeologia Muzeo]].]] * La '''[[Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio|Nacia Arkeologia Muzeo]].''' enhavas elmontrojn de arto ekde la [[prahistorio]] ĝis la [[19-a jarcento]], ĉefe de [[Iberio]], distribuitaj en tri etaĝoj. Kelkaj el la plej famkonataj verkaĵoj de ĉi tiu muzeo estas la [[Damo de Elĉo]], la [[Damo de Baza]], aŭ la [[Granda Damo Oferente]] de la [[Monto de la Sanktuloj]], la [[Damo de Ibizo]], la [[Besteto de Balazote]], la [[Trezoro de Guarrazar]], la [[Poto de Zamoro]], la neperia abako, la [[Tombejo de Pozo Moro]], montraĵo de romiaj mozaikoj kaj la Tombejo de Doña Constanza de Castilla. Krome, la muzeo havas reproduktaĵon de la plurkolora plafono de la [[Altamira (groto)|Altamiro-groto]] en subtera salono sub la ekstera ĝardeno. * La '''[[Reĝa Akademio de Beletroj de Sankta Fernando|Muzeo de la Reĝa Akademio de Sankta Fernando]]''': en ĝi konstanta kolekto enhavas grandan kolektaron de verkaĵoj, ĉefe de la hispana, itala kaj flandra artoj de la [[18-a jarcento|18-a]] kaj [[19-a jarcento|19-a]] jarcentoj. Kelkaj reprezentitaj aŭtoroj estas [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], [[José de Ribera|Ribera]], [[Francisco de Zurbarán|Zurbarán]], [[Francisco de Goya|Goya]], kiu ankaŭ estis membro de ĉi tiu Akademio, [[Vicente López Portaña|Vicente López]], [[José Madrazo|José de Madrazo]], [[Federico Madrazo|Federico de Madrazo]], [[Joaquín Sorolla|Sorolla]], kaj inter la eksterlandanoj [[Giovanni Bellini]], [[Giuseppe Arcimboldo|Arcimboldo]] (''La Printempo'' estas la sola verkaĵo lia kiu troviĝas en Hispanio), [[Antonio Allegri da Correggio|Correggio]], [[Peter Paul Rubens|Rubens]] kaj [[Anton Raphael Mengs|Mengs]]. Ĝi ankaŭ havas verkaĵojn de modernaj aŭtoroj, kiel [[Juan Gris]] kaj [[Pablo Picasso|Picasso]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://rabasf.insde.es/ |titolo=Real Academia de Bellas Artes de San Fernando. |alirdato=2010-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121016060817/http://rabasf.insde.es/ |arkivdato=2012-10-16 }}</ref> * La '''[[Muzeo pri Ameriko]]''': ĝiaj ampleksaj kolektoj kovras kaj la antaŭkolumban Amerikon kaj la kolonian arton kaj la etnografion. * La '''[[Muzeo Sorolla]]''': troviĝas en la konstruaĵo kie la artisto havis sian loĝejon kaj atelieron. Ĝi fondiĝis pro la testamento de lia vidvino favore al la hispana ŝtato, sinjorino Clotilde García del Castillo, en kiu ĝi inkluzivis la lokon kaj la posedaĵojn. Ĝi estas la plej granda kolekto pri liaj pentraĵoj kaj desegnoj. Krom tio ĝi ankaŭ enhavas aliajn pentraĵojn kiujn Sorolla konservis, sed pentritaj de liaj amikoj. Aliflanke, la kolekto ankaŭ konsistis el skulptaĵoj, ceramiko, arkeologio, juveloj (etnografiaj) kaj fotografioj. Ĝi ankaŭ konservas la korespondadon de la pentristo. * La '''[[Muzeo Lázaro Galdiano]]''': privata fondaĵo kiu enhavas ĉiajn objektojn kaj instrumentojn de historiaj metiarto kaj oraĵarto kaj ankaŭ kolektoj de pentraĵoj, skulptaĵoj kaj desegnaĵoj, kun verkaĵoj de aŭtoroj kiel [[Diego Velázquez|Velázquez]], [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]] kaj, ĉefe, [[Francisco de Goya|Goya]].<ref>[http://www.flg.es/bus_listado.asp] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070314023625/http://www.flg.es/bus_listado.asp |date=2007-03-14 }} en [http://www.flg.es/]</ref> * La '''[[Nacia Muzeo de Dekoraciaj Artoj]]''': ĝiaj 40 000 objektoj troviĝas en moveblaĵoj, [[ceramiko]] ([[Manises]], [[Talavera de la Reina]], [[porcelano de Buen Retiro|Buen Retiro]], [[Sèvres]]), vitro (antikva, [[San Ildefonso (Segovio)|La Granja]], [[René Lalique|Lalique]]), teksaĵoj, tapiŝoj kaj grava kolekto de orientaj verkaĵoj ([[ĉina ceramiko]], [[ksilografio]]j [[Japanio|japanaj objektoj]], kostumoj, muzikiloj, bronzaĵoj, ktp.). * La '''[[Nacia Muzeo de Naturaj Sciencoj (Hispanio)|Nacia Muzeo de Naturaj Sciencoj]]''': kun pli ol 6 milionoj da specimenoj, ĝi ofertas ekspoziciojn dediĉataj al la disvastigado de la natursciencoj: [[Biologio]] ([[evoluo]], [[ekologio]]), [[geologio]] ([[roko]]j, [[mineralo]]j) kaj [[paleontologio]] ([[fosilio]]j). Elstaras historiaj ekzempleroj, kiel la [[Megatherium americanum|megaterio]] (kiu atingis Madridon tra [[Argentino]] en [[1789]]), la [[Diplodocus|diplodoko]] (repliko de [[dinosaŭro]] donacita de la usona milionulo [[Andrew Carnegie|Carnegie]] al la reĝo [[Alfonso la 13-a (Hispanio)|Alfonso la 13-a]]). * La '''[[Muzeo Cerralbo]]''': ĝiaj fondaĵoj havas verkaĵojn de [[El Greco]], [[Tintoretto]] kaj [[Francisco de Zurbarán|Zurbarán]], krom grava kolekto de kirasoj, porcelano kaj numismatiko. * La '''[[Monaĥejo de la Reĝaj Senŝuistinoj]]''': la monaĥejo havas gravan kolekton de pentraĵoj, skulptaĵoj, tapiŝoj kaj forĝiloj donacata al la ordeno dum regado de [[Karlo la 1-a (Hispanio)|Karlo la 1-a]] kaj [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]]. Ĝi enhavas verkaĵojn de [[Tiziano]], [[Peter Paul Rubens|Rubens]] kaj [[Francisco de Zurbarán|Zurbarán]], krom la tombejo de la imperiestrino [[Maria de Aŭstrio (1505-1558)|Maria de Aŭstrio]], verkaĵo de [[Juan Bautista Crescenzi|Crescenci]], kaj skulptaĵoj de [[Juan de Mena]]. * La '''[[Nacia Muzeo de Antropologio de Hispanio]]''': ĝi havas objektojn el pluraj ekzistantaj kulturoj ordigitaj laŭ kontinentoj, sed ĉefe pri [[Hispanio]] kaj ĝiaj antikvaj kolonioj [[Filipinoj]] kaj [[Ekvatora Gvineo]]. Inter ĝiaj objektoj troviĝas la gvanĉa momio de [[Tenerifo]], la skeleto de ''La Ekstremadura Giganto'' kaj reduktitaj homaj kapoj el [[Ekvadoro]]. * La '''[[Muzeo pri Historio de Madrido]]''': antaŭe nomata ''Municipa Muzeo'', enhavas objektojn kiuj rilatiĝas al la historio de la urbo en grava baroka konstruaĵo, verkaĵo de la arkitekto [[Pedro de Ribera]]. * La '''[[Madrida Muzeo de Fervojo]]''': ĝi troviĝas en la antikva Metrostacio Delicoj kie ĝi gastigas kolekton de lokomotivoj kaj vagonoj kiuj formis parton de la historio de la fervojoj kaj de antikvaj kompanioj. Aliaj gravaj muzeoj de la ĉefurbo estas la '''[[Muzeo de la Kostumo]]''', la '''Romantika Muzeo''', la '''[[Muzeo de Publika Arto]]''', '''[[Muzeo de la Originoj]]''', inter aliaj. === Parkoj kaj ĝardenoj === [[Dosiero:Palacio de Cristal - 02.jpg|eta|220px|[[Vitra Palaco (Madrido)|Vitra Palaco]] en parko Retiro.]] [[Dosiero:Real Jardín Botánico (Madrid) 01.jpg|eta|220px|[[Reĝa Pordego (Madrid)|Reĝa Pordego]] de la Reĝa Botanika Ĝardeno de Madrido, verko de Francesco Sabatini (1781).]] [[Dosiero:Casa de Campo Lago y vista.jpg|eta|220px|Lago de la [[Parko Kampardomo]] kaj nuboskrapuloj de la Placo de Hispanio fone.]] [[Dosiero:MADRID PARQUE DEL CAPRICHO EXEDRA VALIDA 3-12-2006.jpg|eta|220px|[[Kaprica Parko]].]] Madrido estas unu el la eŭropaj urboj kun plej alta proporcio de verdaj areoj por loĝanto, precize 70 m² kontraŭ 20 m² de averaĝo en Eŭropo. Krome, kun ĉirkaŭ 300 000 arboj, estas la dua urbo de la mondo laŭ nombro de tiuj sur stratoj kaj promenejoj, superita nur de Tokio.<ref>[http://www.belt.es/noticias/2005/agosto/02/arboles.asp Madrid es la segunda ciudad del mundo con más árboles en la calle, con cerca de 300.000] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181006010849/http://www.belt.es/noticias/2005/agosto/02/arboles.asp |date=2018-10-06 }}.</ref><ref>[http://www.elpais.com/articulo/madrid/Madrid/cambia/paisaje/elpepiautmad/20060605elpmad_1/Tes Madrid cambia de paisaje] en [http://www.elpais.com El País On-Line].</ref> Du el tri regionaj parkoj ekzistantaj en la Madrida Regiono protektas partojn de la municipo Madrido. Pli ol kvarono el la municipa teritorio troviĝas protektita danke al la [[Regiona Parko de la Alta Baseno de Manzanaro]], kie oni inkludas areojn [[Monto El Pardo]] kaj [[Soto de Viñuelas]], nome naturaj spacoj situantaj nordoriente kaj norde respektive de la urba kerno. Sude de tiu estas protektitaj 783 ha ene de la [[Regiona Parko de la Madrida Sudoriento]]. * La [[Parko Retiro]]: situanta en la centro de la urbo, kun 118 hektaroj, la Ĝardenoj de Retiro estas unu el la lokoj plej signifaj de Madrido. Ili enhavas interne nombrajn monumentojn kaj interesaĵojn, kiaj la [[Vitra Palaco de Retiro|Vitra Palaco]], la [[Pordego Hispanio (Madrido)|Pordego Hispanio]], el la strato [[Alfonso la 12-a]], La Rozujejo, la baseno kaj granda kvanto de fontoj. Ĝi havas ankaŭ laŭdire la unuan statuon dediĉitan al la [[diablo]] en la mondo: tiu de la [[Fontano de la Falinta Anĝelo|Falinta Anĝelo]]. * La [[Kampardomo (Madrido)|Kampardomo]]: situanta en la distrikto de [[Monkloo-Aravako]] kun etendo de 1 722,60 ha, la Kampardomo estas la vera spirigilo de Madrido. Ĝi estas tiom granda ke interne troviĝas la [[Distra Parko de Madrido]], la [[Bestoĝardeno de Madrido]], aŭ la [[Telfero]] kiu konektas kun la [[Okcidenta Parko (Madrido)|Okcidenta Parko]]. Historie aparteninta al la Reĝa Instanco, la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] signifis ties donon al la popolo de Madrido en 1931, kiam oni malfermis tiun arbaran parkon por la unua fojo por la distro de la madridanoj. * La [[Parko Madrido Rivero]], nova riverparko ĉe la rivero Manzanares inter la Ponto de la Francoj kaj la Suda Nodo, kaj kiu per 121 ha kaj 6&nbsp;km de longo, konektas kelkajn el la ĉefaj parkaj zonoj de la urbo kaj la centrajn kaj sudokcidentajn distriktojn. Kelkaj plej elstaraj areoj estas la jenaj, nome ''Salón de Pinos'' (Pinarsalono), ''Jardines de la Virgen del Puerto'' (ĝardenoj de la montopaseja virgulino), ''Jardines del Puente de Toledo'' (ĝardenoj de la toleda ponto) kaj la parko Arganzuela. * La [[Okcidenta Parko (Madrido)|Okcidenta Parko]], en la [[hispana lingvo|hispana]] ''Parque del Oeste'', estas situanta inter la [[ŝoseo]] de [[Korunjo]], la [[Universitata Urbo de Madrido]] kaj la [[distrikto]] [[Monkloo]]. Ĝi havas unikajn kaj belajn lokojn kun abioj, fagoj, tilioj, poploj kaj areojn kiaj «La Rosaleda» (La Rozujejo), kie estas ĉiujare okazigata internacia konkurso pri rozoj. Ankaŭ la [[Templo de Debod]] troviĝas en tiu verda parto de la [[parko]]. * La [[Kaprica Parko]] aŭ en hispana ''Parque de El Capricho'' [kaprIĉo] estas parko kaj ĝardena areo situanta en la kvartalo [[Aleo Osuna]], en la distrikto [[Baraĥo]], nordoriente de la urbo. Ĝi enhavas areon de 14 hektaroj. Ĝi estas konsiderata unu el la plej belaj parkoj de la urbo. Elstaras la placo El Capricho (la kaprico), la Palaco, la baseno, la placo de la Imperiestroj, aŭ la fontano de la Delfenoj kaj de la Ranoj. * La [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Madrido]] estas situanta ĉe la pentrarta [[Muzeo Prado]]. Ĉi tiu botanika ĝardeno gastigas en tri ŝtupigitaj terasoj, plantojn de Ameriko kaj Pacifiko, krom eŭropaj plantoj. * [[Parko Johano Karlo la 1-a]]: kun 220 ha, tiu parko estas unu el plej grandaj en la urbo. Gastigas la montrofoiron [[IFEMA]], kie okazas ĉiujare kelkaj plej gravaj ekspozicioj el Eŭropo kiaj [[SIMO TCI|SIMO]]. Krome elstaras la nomata ''Jardín de las Tres Culturas'' (trikultura ĝardeno), kiu enhavas tri ĝardenajn areojn reprezentantajn la kulturojn kristanan, judan kaj islaman. * La [[Vilaĝa Arbaro]]: situanta nordokcidente de la urbo, kies ĉefa karaktero estas pluhavo de arbarkondiĉo, plejparte sen ĝardenigo. Plej komuna arbo estas [[pino]], el kiu estas ses specioj, kun multaj aliaj specioj kiaj [[anzino]]j, [[akacio]]j aŭ [[cipreso]]j. La plej komunaj birdospecioj estas, kiel ĉe la cetero de la urbo, kolomboj, paseroj kaj pigoj, sed ankaŭ [[upupo]]j, [[pego]]j kaj [[ruĝgorĝulo]]j. * La [[Parko Enrique Tierno Galván]]: situanta en la distrikto [[Arganzuela]], posedas areon de 45 ha sude de la antikva trajnstacio Delicias, nuna [[Madrida Muzeo de Fervojo|Muzeo de Fervojo]] en areo konata kiel «Cerro de la Plata» (arĝentomonteto). * La [[Linia Parko Manzanares]]: paralela al la rivero Manzanares inter la distriktoj [[Usera]], [[Villaverde (Madrido)|Villaverde]] kaj [[Vajeko]]. Havas areon de 530 ha, kaj estas konata pro siaj grandaj ekologia, historia kaj kultura gravoj. En ĝi troviĝis gravaj geopaleontologiaj restaĵoj kiaj ĉe la Terasoj de Manzanares. * La [[Parko Félix Rodríguez de la Fuente (Madrido)|Parko Félix Rodríguez de la Fuente]]: malgranda parko de 1,55 ha situanta norde de la urbo inaŭgurita en 1980 rekone al [[Félix Rodríguez de la Fuente|la fama natursciencisto]]. * La Parko Johano Paŭlo la 2-a: sude de la distrikto [[Hortaleza]]. Kun areo de ĉirkaŭ 10 ha aktuale. Formita de ripoza areo (Ĝardeno de la Suno kaj de la Akvo), alia nome Tema Zono (Mediteraneaj Ĝardenoj), kaj alia, nome Sporta Zono (kun padelludejo kaj rugbeejo). La parko estas dediĉita al la Mediteranea Ĝardenarto, kun specioj de malalta akvopostulo, uzado de arbustoj anstataŭ herbejoj ktp. Estas reprezentataj areoj kiuj memoras pri kulturoj kiaj la mezopotamia, araba, mezepoka, same kiel palmarbaro, sunhorloĝo kaj insuleto Paradizo. * La [[Norda Parko (Madrido)|Norda Parko]]: en la kvartalo La Paz, distrikto [[Fuencarral-El Pardo]].<ref>[http://www.madrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.8b2184148b70b0aa7d245f019fc08a0c/?idioma=es&idiomaPrevio=es&rmColeccion=1fc38c2f8d2d6110VgnVCM1000000b205a0aRCRD&vgnextfmt=default&vgnextchannel=cb1a171c30036010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&vgnextoid=10d3ed24a83ce210VgnVCM1000000b205a0aRCRD Ayuntamiento de Madrid, Parque Norte] [[10a de januaro]] de 2013.</ref> === Aliaj vidindaĵoj === * [[Hispana Teatro]] * [[Teatro de la Komedio]] === Madrido kaj la modo === Madrid estas referenckadro de la hispana [[modo]] kaj ĝi disponas el diversaj internaciaj eventoj de tiu sektoro, kiaj la [[Cibeles Madrid Fashion Week]]. La [[Cibeles Madrid Fashion Week]], el [[2012]] [http://www.mercedesbenzfashionweekmadrid.com/ Mercedes-Benz Fashion Week] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180119102639/http://www.mercedesbenzfashionweekmadrid.com/ |date=2018-01-19 }}, estas la kvara paradeja modmontrejo plej grava en la mondo post tiuj de [[Novjorko]], [[Milano]] kaj [[Parizo]].<ref>[http://www.lukor.com/not-por/0609/15150412.htm Pasarela Cibeles se convierte en el primer desfile internacional que exige una 'imagen saludable' a todas sus modelos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130905204536/http://www.lukor.com/not-por/0609/15150412.htm |date=2013-09-05 }}. Konsultita la 28an de julio de 2012, EUROPA PRESS, de [[15a de julio]] de 2006</ref> Ĝi okazas dum la monatoj de februaro kaj septembro en [[IFEMA]]. Estas la unua modmontrejo kiu postulas sanan aspekton al ties modeloj.<ref>[http://www.lukor.com/not-por/0609/15150412.htm Pasarela Cibeles se convierte en el primer desfile internacional que exige una 'imagen saludable' a todas sus modelos.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130905204536/http://www.lukor.com/not-por/0609/15150412.htm |date=2013-09-05 }} Konsultita la [[28an de julio]] de 2012 EUROPA PRESS, 15a de julio de 2006.</ref> === Nokta vivo === {{Panoramo|Panomadrid.jpg|1100px|<center>Nokta panoramo de Madrido ekde [[Paracuellos de Jarama]], kaj la [[flughaveno Madrid-Barajas]] centre.</center>}} Madrido estas ĉefe konata pro sia nokta vivo, trinkejoj kaj dancejoj. Tio estas konata populare kiel «marcha» aŭ «fiesta» (marŝado, festo). Ĝi okazas ĉefe ĉe la [[Centro (Madrido)|distrikto Centro]], kie kuniĝas ĉiatipaj stiloj kaj naciecoj, per riĉa mikso, de multaj ebloj, ĝis ege malfrue nokte, do mateniĝe (3:30–6:00h). Estas diferencoj inter lokoj por enlanda turismo kaj por internacia. La zonoj tradicie orientitaj al la koncentro de distrejoj estas la placo Santa Ana, en la nomita «[[Barrio de las Letras]]» (beletra kvartalo), kaj la kvartaloj [[Malasaña]], ĉirkaŭ la placo Dua de Majo, [[Kvartalo La Latina|La Latina]], [[Lavapiés]], kaj [[Chueca]]. Elstaras ankaŭ zonoj kiaj [[Monkloo-Aravako|Monkloo]], la Avenuo Brazilo aŭ la [[Salamanko (Madrido)|kvartalo Salamanko]]. La Beletra kvartalo aŭ Huertas, estas konata pro sia socia heterogeneco, ĉar oni miksas tie grandan nombron de internaciaj turistoj kun turismo de enlandaj provincoj, kaj la surlokan madridan. Ankaŭ la aĝo ege varias. Malasaña estis tradicie distra kvartalo ege aparta aŭ eĉ bohemia, kaj komunas trinkejoj de «alternativa» muziko, ĉu de rok, pop aŭ elektronika muziko. Ĝi estis unu el pioniroj de la fenomeno «botellón» (botelego, nome surstrata alkohola diboĉado amasa) en Madrido. Lavapiés estas konata pro sia multkultureco, kaj trinkejoj kaj dancejoj, nome marokaj, barataj, flamenkaj, rokaj kaj koncertejoj. El tiuj zonoj, elstaras [[Chueca|Ĉŭeka]], karaktera pro la ampleksa propono orientita al la [[Gejo|geja]] publiko kaj kiu en 2007 estis sidejo de festivalo [[Eŭropa gejfiero]], kiu agnoskis internacie la antaŭajn sukcesojn de la amascelebroj de la ''fiertago''. [[Monkloo-Aravako|Monkloo]] estas difinita kvartalo por plej junaj, nome universitatanoj de 18 al 24 jaroj. Io simila okazas ĉe la Avenuo Brazilo, dum la [[Salamanko (Madrido)|kvartalo Salamanko]] estas la zono de dancejoj kaj noktotrinkejoj por plej alta klaso aŭ por famuloj el la televida etoso. La plej komuna horaro estas de 22:30–00:00, komence per bierumado (ankaŭ de vino), ĉe centraj trinkejoj, ĝis la 3:00h, kiu estas plej komuna horo por la fermo de tiaj lokoj. El la 3:00h nokte, plej rekomendinda estas veni al dancejo, kiu tiam estas kutime plenaj. Ili fermiĝas ĉefe ĉirkaŭ la 6.00h frumatene. Poste oni matenmanĝas ĉokoladon kun ''[[churro]]'', kaj lastatempe oftas plua «marcha» survoje al nomataj ''afterhours'' (posthorarejo), nome trinkejoj el la 6:00h frumatene eksterleĝaj en la municipo Madrido. Elstaras okazigoj de grandaj festivaloj de elektronika muziko, ĉefe gravaj tiuj de la [[1-a de januaro]] (nome ''Space of Sound'') kaj dum la festoj de Geja Fiero. === Kuirarto === [[Dosiero:Ración de Calamares (El Brillante).jpg|eta|Tipa porcio de [[kalmaro|frititaj kalmaroj]] en majoritato de madridaj trinkejoj.]] La tradicia kuirarto de Madrido enkadriĝas ene de la [[hispana kuirarto]] ĝenerale, kaj partikulare en la kastilia [[kuirarto]], el kiu ĝi konservas ĉe kelkaj pladoj la kuirkarakterojn hereditajn de la tempo de la instalo de la kortego de Filipo la 2-a: nome la [[madrida kocido]], [[madridaj tripoj]], la [[ajlsupo]], la [[tripaĵo|triparo]] ĝenerale kaj desertoj kiaj [[anizkringo]]j, la [[sanktulosto]]j aŭ la madridaj [[pankuko]]j. Ofte, la tipa [[odoro]] de la madrida kuirarto montras la ecojn de [[fritado]] en [[olivoleo]] kiel ĉe la popularaj trinkejoj, restoracioj kaj aliaj similaj lokoj en la urbo: ''[[churro]]'', [[hispana omleto]], [[sandviĉo]]j de [[kalmaro]]j servitaj en la trinkejoj de la [[Plaza Mayor (Madrido)|Plaza Mayor]], ''[[patatas bravas]]'', sepi- aŭ polpo-kruroj aŭ kok- aŭ ŝaf-tripoj. Post la [[Hispana Transiro]] al demokratio kaj la ŝanĝo kaj en ĝeneralaj sociaj kutimoj kaj en konsumkutimaro plivastiĝis la restoracioj kaj de [[rubomanĝo]] kaj de diversaj landoj aŭ etnoj kaj ĉefe italoj kaj ĉinoj kaze de [[pico]] aŭ de [[kebabo]].<ref>[http://www.elmundo.es/papel/2005/07/07/madrid/1828105.html Döner Kebab] Konsultita la 13an de marto de 2007</ref> Posta plialtigo de indicoj de la enmigrado el diversaj landoj komence de la [[21a jarcento]], kontribuis al la enkonduko de la diversaj respektivaj kuirartoj de diversaj kulturaj grupoj kiuj setlis en la urbo. Tiele pri la kuirartoj de [[Barato]], [[Ekvadoro]], [[Rumanio]] aŭ arabaj landoj. === Lokaj festoj === Kelkaj popularaj festoj estas la jenaj:<ref name="Lo">Pedro Montoliu Camps, (1990), ''Fiestas y Tradiciones Madrileñas'', Madrid, Ed. Silex, ISBN 84-7737-028-1, pp: 189-190</ref> * [[Kristnasko]]: precize el [[22-a de decembro]], pro [[loterio]], [[24-a de decembro]] kaj [[25-a de decembro]], familiaj renkontiĝoj, [[28-a de decembro]], trompofesto, [[31-a de decembro]] ĉe la [[Sunpordo]], [[1-a de januaro]], Novjaro, [[5-a de januaro]], ''cabalgata'', nome parado de la [[Tri Saĝuloj]]. * La [[17-a de januaro]], montrado de bestoj al [[Antonio (sankta)|Sankta Antonio]]. * Marto-aprilo, [[Sankta Semajno]], procesioj kun bildoj. * La [[1-a de majo]], laborfesto kun nepraj manifestacioj de la diversaj sindikatoj. * La [[2-a de majo]], memore al la insurekcio kontraŭ la franca invado. * La [[15-a de majo]], Festoj de [[Isidoro de Madrido|Sankta Isidro Labrador (kamparano)]], patrono de Madrido, ĉe [[Karabanĉelo]]. * La [[13-a de junio]], ĉe la [[Ermitejo Sankta Antono de La Florida]] ties ''verbena''. == Sporto == En 1979 kaj en 2001 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Madrido. == Transporto == === Aŭtoŝoseoj === [[Dosiero:MadridZonasTransporte.PNG|eta|Mapo de la [[Madrida Regiono]] signalante la areojn de la urba transporto en Madrido laŭ municipoj.]] La ĉefaj aŭtoŝoseoj de Madrido ĉirkaŭiras la urbon. La plej gravaj estas konataj naciskale: {| class="wikitable" border="1" ! Identigilo !! Itinero |---- | align="center" | [[Norda Aŭtoŝoseo|A-1]] || Madrido – [[Aranda de Duero]] – [[Burgoso]] – [[Miranda de Ebro]] – [[Vitorio]] – [[Donostio]] |---- | align="center" | [[Nordorienta Aŭtoŝoseo|A-2]] || Madrido – [[Gvadalaĥaro]] – [[Zaragozo]] – [[Lérida]] – [[Barcelono]] |---- | align="center" | [[Orienta Aŭtoŝoseo|A-3]] || Madrido – [[Valencio]] |---- | align="center" | [[Suda Aŭtoŝoseo|A-4]] || Madrido – [[Kordovo]] – [[Sevilo]] |---- | align="center" | [[Sudokcidenta Aŭtoŝoseo|A-5]] || Madrido – [[Talavera de la Reina]] – [[Navalmoral de la Mata]] – [[Merido]] – [[Badajoz]] – [[Portugalio|portugala landlimo]] |---- | align="center" | [[Nordokcidenta Aŭtoŝoseo|A-6]] || Madrido – [[Medina del Campo]] – [[Benavente]] – [[Astorgo]] – [[Ponferado]] – [[Lugo]] – [[Korunjo]] |} Ĉi tiuj aŭtoŝoseoj estas la heredintoj de la antaŭaj ''radiaj'' (numerigitaj laŭ romiaj numeraloj: N-I, N-II, ktp.). Kelkaj sekcioj de tiuj ĉi aŭtoŝoseoj estas de paspago nomumataj AP-X. Sed ankaŭ eblas daŭrigi la veturadon per ĝi sen la paspago. Aliaj aŭtoŝoseoj kiuj havas sian originon en Madrido kaj gravaj pro ilia graveco laŭ trafikado estas la [[Aŭtoŝoseo de Toledo|A-42]] kiu unuigas Madridon kun [[Toledo]] kaj la [[Aŭtoŝoseo M-607]], aŭtonomia aŭtoŝoseo kiu unuigas Madridon kun la [[Montopasejo de Navacerado]]. Madrido ankaŭ havas multajn aliajn periferiajn ŝoseojn, ili estas la [[Aŭtoŝoseo M-30]], kiu kreas la limojn de la centra ''migdalo'' de la urbo, la [[Aŭtoŝoseo M-40]] en la rezidejaj kvartaloj de la urbo, la [[Aŭtoŝoseo M-45]], bordigante la municipon sudoriente, kaj la [[Aŭtoŝoseo M-50]]. Ĉi tiuj ŝoseoj celas iri de unu loko al alia en la periferioj sen trairi la urbon. === Metroo === [[Dosiero:Madrid Metro Map.svg|eta|Skemo de la [[Metroo de Madrido]].]] [[Dosiero:Príncipe Pío (Madrid) Línea 10 de metro (4).jpg|maldekstra|eta|[[Metroo de Madrido]]. {{Madmet|Príncipe Pío}}]] Nuntempe la [[Metroo de Madrido]] estas la dua plej ampleksa metroreto de [[Okcidenta Eŭropo]] post la [[metroo de Londono]].<ref>[http://www.urbanrail.net/eu/mad/madrid-es.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070424170824/http://www.urbanrail.net/eu/mad/madrid-es.htm|date=2007-04-24}} [http://www.urbanrail.net/]</ref> La metroreto entute havas 281 780&nbsp;km longe kun 13 linioj. El ili, naŭ en la tuta municipo kaj la Branĉa Linio (de {{Madmet|Príncipe Pío}} al {{Madmet|Ópera}}), tri el ili eliras la municipon kaj unu el ili funkcias ekster la municipo. Ekzistas 238 metrostacioj-lineo (190 ''per se''), el kiuj 151 estas unuliniaj, 26 duliniaj, 10 triliniaj kaj 1 kvarlinia ({{Madmet|Avenida de América}}). 46 el ili estas ekstermunicipaj. Al la tradiciaj linioj aldoniĝas tri linioj de [[Malpeza Metroo de Madrido|leĝera metroo]], kiuj du el ili estas ekstermunicipaj. Krom tio ekzistas korespondeco kun 19 trajnstacidomoj de [[Proksimaĵoj Madrido]] la [[Nacia Reto de la Hispanaj Fervojoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.metromadrid.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120510202855/http://www.metromadrid.es/ |arkivdato=2012-05-10 }}</ref> === Fervojo === [[Dosiero:Cercanías Madrid Map.svg|eta|Mapo de la trajnlinioj de Madrido.]] La publika fervoja kompanio ([[Nacia Reto de Hispanaj Fervojoj|Renfe]]) funkcias en preskaŭ ĉiuj hispanaj trajnlinioj. La plej gravaj trajnstacidomoj de Madrido estas [[trajnstacidomo Atocha|Atoĉo]], [[Madrid-Chamartín (stacidomo)|Ĉamartino]] kaj, por var-transportado la stacidomo por klasifikado de Vikalvaro, oriente de la urbo. Ekde la trajnstacidomoj de Atoĉo kaj Ĉamartino, eliras trajnoj al ĉiuj ĉefurboj de la hispanaj provincoj. La trajnoretoj, [[Proksimaĵoj Madrido|proksimaĵoj]] kaj [[Metroo de Madrido|metroo]] estas amplekse interkomunikitaj per interŝanĝigiloj kiel tiuj de [[Trajnstacidomo Atocha|Atoĉo]], [[Madrid-Chamartín (stacidomo)|Ĉamartino]], {{Senapartligilo|Príncipe Pío (metroo de Madrido)}} aŭ {{Senapartligilo|Nuevos Ministerios (metroo de Madrido)}}. Krom tio ankaŭ ekzistas reto de [[alt-rapidaj trajnoj]], en kreskado, kiu ekiĝas en Madrido. La nunaj funkciantaj linioj estas:<ref>[http://www.renfe.es/ave/index.html] en [http://www.renfe.es/ RENFE]</ref> * '''Madrido''' – [[Ciudad Real]] – [[Puertollano]] – [[Kordovo]]. Branĉaj linioj al [[Sevilo]] kaj [[Malago]] * '''Madrido''' – [[Gvadalaĥaro]] – [[Calatayud]] - [[Zaragozo]] – [[Lérida]] – [[Taragono]] – [[Barcelona]] * '''Madrido''' – [[Toledo]] * '''Madrido''' – [[Segovio]] – [[Valadolido]] Kaj la sekvaj nun konstruadas:<ref>[http://www.altavelocidad.org/index.php?option=com_content&task=section&id=6&Itemid=62#internacionales Altavelocdad.Org – Los trazados]</ref> * '''Madrido''' – [[Cuenca]] – [[Valencio]] * '''Madrid''' – [[Cáceres]] – [[Merido]] – [[Badajoz]] – [[Lisbono]] * '''Madrido''' - [[Segovio]] - [[Valadolido]] - [[Leono (Hispanio)|Leono]] - [[Oviedo]] - [[Gijón]] * La ampleksiĝo ekde [[Barcelono]] ĝis la [[Francio|franca landlimo]] por la konektado kun la [[Société nationale des chemins de fer français|franca reto de alta rapido]]. Madrido estas konektita kun la franca landlimo nur tra Barcelono, per la linio Barcelono–Ĝerono–Montpeliero–Parizo. === Aŭtobusoj === Ekzistas urba busreto kontrolata, kiel la cetero de la publika transportreto, de la [[Regiona Konsorcio de Transportoj de Madrido]] kaj de la [[Municipa Entrepreno de Transportoj de Madrido]], kiu havas pli ol 2 000 veturilojn kaj 194 busliniojn.<ref>Informo de la [[Empresa Municipal de Transportes de Madrid]] ([http://www.emtmadrid.es/about/index.html oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081216011444/http://www.emtmadrid.es/about/index.html |date=2008-12-16 }}) en majo [[2005]].</ref> Multaj loĝantoj de la periferiaj kvartaloj de la ĉefurbo, la Madrida Regiono kaj la najbaraj provincoj uzas la fervojservon kaj la interurbajn busojn por atingi la ĉefurbon kaj poste uzi la metroon. Pro tio la busreto estas amplekse ligata al la fervojoj. La ĉefaj interŝanĝiloj troviĝas en {{Senapartligilo|Avenida de América (metroo de Madrido)}} kaj {{Senapartligilo|Méndez Álvaro (metroo de Madrido)}}, kvankam ekzistas aliaj pli malgrandaj kiel {{Senapartligilo|Moncloa (metroo de Madrido)}}, {{Senapartligilo|Príncipe Pío (metroo de Madrido)}} kaj {{Senapartligilo|Plaza Elíptica (metroo de Madrido)}}. === Aera transporto === [[Dosiero:Barajas interior6.jpg|250px|eta|Interno de la Terminalo 4 de la [[Flughaveno Madrido-Baraĥo]].]] La ĉefa flughaveno de Madrido estas la [[Flughaveno Madrido-Baraĥo]] ([[Internacia Asocio de Aera Transporto]], [[Internacia Organizo de Civila Aviado]]), situanta en la nordoriento de la urbo, je 12 kilometroj de la centro.<ref>[http://www.guiamundialdeaeropuertos.com/airport/362/airport_guide/Europa/Aeropuerto-de-Madrid-Barajas.html Madrid Airport (MAD)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070210085557/http://www.guiamundialdeaeropuertos.com/airport/362/airport_guide/Europa/Aeropuerto-de-Madrid-Barajas.html |date=2007-02-10 }} en [http://www.guiamundialdeaeropuertos.com/ Guía mundial de aeropuertos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070209002143/http://www.guiamundialdeaeropuertos.com/ |date=2007-02-09 }}</ref> Ekfunkciis en [[1928]], kvankam ĝi estis oficiale inaŭgurita en [[1931]] kaj unu gvidata de [[Hispanaj Flughavenoj kaj Aera Navigado]]. Ĝi estas la ĉefa flughaveno de [[Hispanio]] laŭ la pasaĝer-kvanto.<ref name="barajas">[http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55_666_2__ Passenger Traffic 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120429000000/http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55_666_2__ |date=2012-04-29 }}, informe de Airport Council International (ACI).</ref> En [[2005]] la flughaveno movis 45,5 milionojn da pasaĝeroj, kun kreskado kompare al la antaŭa jaro de 8%. Ĝi estis la 13-a mondskale kaj la kvina en Eŭropo laŭ kvanto de pasaĝeroj. En 2007, la trafiko kreskis al 52 122 702, konvertante la flughavenon Barajas en la deka en la mondo laŭ kvanto de pasaĝeroj kaj la kvara en Eŭropo, superante al la flughaveno Amsterdam-Schiphol.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cotizalia.com/cache/2008/03/19/8_madridbarajas_situa_entre_primeros_aeropuertos_mundo.html |titolo=Madrid-Barajas se sitúa entre diez primeros aeropuertos mundo por pasajeros |alirdato=2010-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080829205007/http://www.cotizalia.com/cache/2008/03/19/8_madridbarajas_situa_entre_primeros_aeropuertos_mundo.html |arkivdato=2008-08-29 }}</ref> La flughaveno estas komunikita kun la urbo pere de la [[Linio 8 (metroo de Madrido)|linio 8]] de Metroo kaj pluraj aŭtobusoj kaj taksioj. La urbo ankaŭ havas dukategorian flughavenon, nome la [[Flughaveno Madrido-Kvar Ventoj]], destinata por militistaj uzoj kaj fluglernejo. Ĉi lasta estis la unua konstruata en Hispanio.<ref>[http://www.aena.es/csee/Satellite?cid=1048519500070&pagename=Estandar%2FPage%2FAeropuerto&SMO=1&SiteName=LECU&c=Page&MO=3 Aeropuerto de Madrid-Cuatro Vientos en el sitio de Aena]</ref> == Popola kulturo == * [[Viadukto de Madrido]] == Famuloj == [[Dosiero:Luis Tristán de Escamilla - Portrait of Félix Lope de Vega - WGA23068.jpg|eta|dekstre|Portreto de [[Lope de Vega]] fare de [[Luis Tristán]] (1614); tiu verkisto hegemoniis en la kulturo de Madrido dum jardekoj.]] * [[Maslama al-Maĝriti]] (10a jarcento – 1007 aŭ 1008): astronomo kaj saĝulo hispanaraba * [[Isidoro de Madrido]] (1070–1130): katolika patrono kaj de [[kamparano]]j kaj de Madrido * [[Johanino la Beltranida]] (1462–1530): reĝino de Portugalio kaj [[tronpostulanto|postulanto de la trono]] de la [[Reĝlando Kastilio]] * [[Alonso de Ercilla]] (1533–1594): soldato kaj poeto * [[Félix Lope de Vega]] (1562–1635): teatristo kaj poeto; plinovigis la hispanan teatron kiam ĝi startis esti amasa kultura fenomeno * [[Filipo la 3-a (Hispanio)]] (1578–1621): hispana Habsburga monarko * [[Tirso de Molina]] (1579–1648): Baroka teatristo, poeto kaj katolika [[monaĥo]], konata kiel kreinto de la rolulo de [[Don Juan]] laŭ alia nomo * [[Francisco de Quevedo]] (1580–1645): nobelo, politikisto kaj verkisto de [[Baroko]] * [[Alonso de Contreras]] (1582–1648): [[korsaro]], amiko de [[Lope de Vega]] * [[Pedro Calderon de la Barca]] (1600–1681): Baroka teatristo, poeto kaj katolika [[pastro]] * [[Ferdinando la 6-a (Hispanio)]] (1713–1759): hispana monarko * [[Karolo la 3-a (Hispanio)]] (1716–1788): hispana monarko de [[Burbonoj]], de Napolo (kiel Karolo la 7-a) kaj Sicilio (kiel Karolo la 5-a) * [[Juan de Villanueva]] (1739–1811): arkitekto de [[Novklasikismo]] * [[Leandro Fernández de Moratín]] (1760–1828): teatristo kaj poeto * [[Andrés Manuel del Río]] (1764–1849): hispan-meksika sciencisto kaj natursciencisto * [[Manuela Malasaña]] (1791–1808): unu el madridanoj kiuj mortis dum la [[Insurekcio de la 2-a de majo]] kontraŭ la trupoj de [[Napoleono]] dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] [[Dosiero:1880-08-15, Madrid Cómico, Mesonero Romanos, Cilla (cropped).svg|dekstre|eta|Karikaturo de [[Ramón de Mesonero Romanos]] fare de Ramón Cilla en ''Madrid Cómico'' (1880). Mesonero priskribis la vivon de Madrido en verkoj kiel ''Mis ratos perdidos o ligero bosquejo de Madrid en 1820 y 1821'' (1822), ''Manual de Madrid. Descripción de la Corte y de la Villa'' (1831), ''Panorama matritense: cuadros de costumbres de la capital observados y descritos por un curioso parlante'' (1835), ''Escenas y tipos matritenses'' (1851), ''Nuevo manual histórico-topográfico-estadístico, y descripción de Madrid'' (1854), ''El antiguo Madrid'' (1861) kaj ''Memorias de un Setentón, natural y vecino de Madrid'' (1881).]] * [[Ramón de Mesonero Romanos]] (1803–1882): prozisto * [[Mariano José de Larra]] (1809–1837): verkisto kaj ĵurnalisto de la [[Romantismo]] * [[Francisco Asenjo Barbieri]] (1823–1894): komponisto de la populara [[opera]] formo, nome ''[[zarzuela]]'' * [[Isabel la 2-a (Hispanio)]] (1830–1904): hispana reĝino de [[Burbonoj]] * [[José Echegaray]] (1832–1916): inĝeniero, matematikisto kaj dramaturgo; [[Nobel Premio de Literaturo]] de 1904 * [[Arturo Soria]] (1844–1920): urboplanisto * [[Federico Chueca]] (1846–1908): komponisto de ''zarzuela'' * [[Alfonso la 12-a (Hispanio)]] (1857–1885): hispana reĝo de [[Burbonoj]] * [[Jacinto Benavente]] (1866–1954): dramaturgo; [[Nobel Premio de Literaturo]] de 1922 * [[José Ortega y Gasset]] (1883–1955): hispana liberalisma filozofo * [[Francisco Largo Caballero]] (1869–1946): politikisto kaj sindikatisto * [[Alfonso la 13-a (Hispanio)]] (1886–1941): hispana reĝo de [[Burbonoj]] * [[José Gutiérrez Solana]] (1886–1945): pentristo kaj presisto * [[Juan Gris]] (1887–1927): artisto de [[Kubismo]] * [[Pedro Salinas]] (1891–1951): poeto, membro de la [[Generacio de 27]] * [[Claudio Sánchez-Albornoz]] (1893–1984): historiisto * [[Dámaso Alonso]] (1898–1990): poeto, filologo kaj literatura kritikisto * [[Enrique Jardiel Poncela]] (1901–1952): dramaturgo kaj romanisto * [[José Antonio Primo de Rivera]] (1903–1936): politikisto kaj fondinto de [[Falange Española]] * [[Enrique Tierno Galván]] (1918–1986): politikisto kaj [[urbestro]] de Madrido el 1978 ĝis 1986 * [[Leopoldo Calvo-Sotelo]] (1926–2008): politikisto kaj ĉefministro dum la periodo de la [[Hispana transiro]] * [[Francisco Umbral]] (1932–2007): romanisto, ĵurnalisto, eseisto kaj biografiisto * [[Francisco J. Ayala]] (1934): hispan-usona biologo kaj filozofo ĉe la [[Universitato de Kalifornio ĉe Irvine]] * [[Plácido Domingo]] (1941): internacia tenoro kaj dirigento * [[Javier Solana]] (1942): politikisto kaj nomumita [[Alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio]] kaj la Ĝenerala Sekretario de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] * [[Julio Iglesias]] (1943): kantisto kaj kantoverkisto kiu vendis ĉirkaŭ 300 milionojn da registraĵoj tutmonde * [[Carmen Maura]] (1945): aktorino; kunlaboris ofte kun [[Pedro Almodóvar]] en kelkaj filmoj * [[Esperanza Aguirre]] (1952): 3a Prezidento de Madrido (2003–2012) kaj prezidanto de la [[Senato de Hispanio]] (1999–2012) [[Dosiero:Madrid - Parque Enrique Tierno Galván, Monumento a Enrique Tierno Galván 4.jpg|Monumento al [[Enrique Tierno Galván]], la plej alte konsiderita kaj memorata urbestro de Madrido en Parko Enrique Tierno Galván en [[Arganzuela]].|eta|dekstra|220px]] * [[José María Aznar]] (1952): ĉefministro el 1996 ĝis 2004 * [[Fernando Trueba]] (1955): kinreĝisoro; ricevis la [[Oskar-premio]]n pro Plej Bonkvalita Fremdalingva Filmo en 1994 * [[Ana Rosa Quintana]] (1956): ĵurnalistino kaj prezentistino de televido * [[Alberto Ruiz-Gallardón]] (1958): Ministro de Justico kaj [[urbestro]] de Madrido (2003–2011) * [[Filipo la 6-a (Hispanio)]] (1968): nuna hispana reĝo de [[Burbonoj]] * [[Alejandro Sanz]] (1968): kantisto kaj muzikisto * [[Maribel Verdú]] (1970): aktorino * [[Penélope Cruz]] (1974): unua hispana aktorino kiu ricevis [[Oskar-premio]]n kaj la unua hispana aktorino kiu ricevis stelon en la Holivuda Famulejo * [[Enrique Iglesias]] (1975): kantisto kaj aktoro * [[Pablo Iglesias Turrión]] (1978): politikisto, politikologo kaj estro de [[Podemos]] * [[Mecano (grupo)|Mecano]] (1981–1992): popgrupo * [[Mägo de Oz]] (1988): grupo de roko kaj folk/metalo * en Madrido mortis: ** [[hungaroj|hungara]] [[aktorino]] [[Lili Muráti]] ** [[János Németh (akvopilkisto)]] ** hungara [[arkeologo]] [[Lajos Márton (arkeologo)|Lajos Márton]] ** hungara [[fotisto]] [[Sándor Paál]] ** hungara [[ĵurnalisto]] [[Andor Révész]] ** hungara [[reĝisoro]] [[János Vaszary (reĝisoro)|János Vaszary]] ** hungara [[teologo]] [[Szaniszló László Jáki]] ** hungara gobelinistino [[Klára Lenz]] ** hungara toksologo [[László Gyarmati]] ** hungardevena filmaktoro [[Barri Barta]] == Madrido kaj Esperanto == [[Dosiero:Hispana_federacio.png|eta|dekstra|210px|Troviĝas en Madrido ĉefsidejo de [[Hispana Esperanto-Federacio]].]] La esperantista grupo de Madrido nomiĝas '''[[Madrida Esperanto-Liceo]]'''. Troviĝas en Madrido ĉefsidejo de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. === Esperanto en Madrido antaŭ la unua mondmilito === Esperanto ekfloris en Madrido en la fino de la [[19-a jarcento]]. La unua persono kiu interesiĝis pri Esperanto en Hispanio estis [[Joaquín de Arce y Bodega]], tiam bibliotekisto de la [[hispana Senato]] en Madrido. En 1889, li respondis al la publika alvoko de D-ro Zamenhof, kaj ricevis tri ekzemplerojn de lia gramatiko.<ref>[[Lupe Sanz Bueno]]: ''Historia del Esperanto en Madrid'' (dulingva eldono), Madrido, Esperanto-Liceo de Madrid, 1993.</ref> En 1899, [[Ramón Andreu]] gvidis la unuan publikan kurson en Madrido, en la sidejo de la [[Ateneo de Madrido|Ateneo]], kaj publikigis resumon de la esperanta gramatiko en la Revuo pri Stenografio kaj Fonetiko. Baldaŭ poste sekvis aliaj kursoj, gramatikoj kaj vortaroj. En 1904, [[Andrés Bravo del Barrio]], kiu estis publikiginte en [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] la unuan hispanan gazeton "Esperanto", translokiĝinte, fondis en Madrido esperantan fakon en la kultura societo ''Fomento de las artes'', kie li gvidis kurson. En 1907 estis fondita [[Madrida Esperanto-Grupo]], kies unua prezidanto estis kapitano [[José Perogordo]]. En 1908 estis fondita en Madrido la revuo "Hispana revuo", ĉefredaktita de José Menéndez, kiu vivis nur tri monatojn (junio-aŭgusto), kaj "El Esperantista" (dulingva). Sendepende de la grupo, [[Julio Mangada Rosenörn|Mangada]], [[Emilio González Linera]] kaj [[Fernando Redondo Ituarte|Redondo]] publikigis "Luz Española" (Hispana Lumo) hispane kaj Esperante, [[framasonismo|framasona]] monata revuo (marto 1911 - januaro 1912), al kiu sekvis "Homaro" tute en Esperanto (majo 1912 - jul. 1914). En 1911 fondiĝis en Madrido socialista grupo "Libera homo". En 15-a de aŭgusto 1911, ministra ordono permesis aranĝi kursojn de Esperanto en ĉiuj oficialaj lernejoj; sekve de tio, je la 1-a de oktobro 1911 komenciĝis la unua kurso de Esperanto en la [[Centra Universitato de Madrido]] (Lingva Fako). === Periodo intermilita === [[Dosiero:1923 El Moderna Hispana Parnaso 1.jpeg|eta|''El Moderna Hispana Parnaso'', 1923, verko de [[Julio Mangada Rosenörn]] eldonita en Madrido.]] Kaŭze de la [[Unua mondmilito|tutmonda milito]], malgraŭ la neŭtraleco de Hispanio, Esperanto suferis malprogreson; post malapero de Hispana Societo, stariĝis en Madrid "Zamenhofa Federacio" por propagandi Esperanton en la ceteraj hispanaj regionoj, krom Katalunio kaj Eŭskio (1916). Ĝia oficiala organo estis "Hispana Esperantisto", revuo plej bela aperinta ĝis tiam en Hispanio, fondita de Mangada (Madrido, januaro 1917 - marto 1923; eldonis Linera, San Lucas 5). Posteulo de tiu Federacio estis [[Hispana Esperantista Asocio]] (HEA), kiu havis sian sidejon en strato Sagasta, 10, ĉe la madrida fako de la [[Ruĝa Kruco]]. En Madrido okazis la 6-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]] (junio 1926), kiu starigis [[Hispana Esperanto-Instituto|Hispanan Esperanto-Instituton]], kaj la 9-a (15-22 majo 1932). Pastro [[Mariano Mojado]] disaŭdigis sep kursojn de Esperanto per la radio en Madrido, 1928-32. Dum multaj jaroj okazis kursoj kaj konferencoj en la kultura ejo '''Ateneo de Madrid'''. === Post la interna milito === La [[Hispana Enlanda Milito|enlanda milito]] okazigis, ke la normala agado por Esperanto haltis. Esperanto tamen estis uzita en propagandaj agadoj, ĉefe de la respublikana flanko, kaj kelkaj esperantistoj ĉefrolis en la milito. La supozata ligo de esperantismo kun separatismo kaj maldekstrismo kaŭzis ĉagrenojn por la agado por Esperanto post la venko de [[Francisco Franco]]. Tamen, fine de la [[1940-aj jaroj]], esperantistoj reaperis kaj komencis agi je loka nivelo. En [[1950]] fondiĝis Madrida Esperanto-Grupo, kaj la sekvan jaron estis lanĉataj novaj kursoj. En 1953 estis fondita ''Madrida Esperanto-Klubo''. En [[1962]] la klubo estis revigligita, kaj la nomo estas modifita al [[Madrida Esperanto-Liceo]] (MEL), kun prezidanteco de Santos Pérez Arranz. Madrido estis sidejo de la 18-a Hispana Kongreso de Esperanto en [[1957]] kaj de la 33-a en 1973. En [[1968]] la urbo estis gastigejo de la [[53-a UK 1968|53-a Universala Kongreso de Esperanto]]. En 1969 troviĝis en Madrido la sidejo de [[Hispana Esperanto-Federacio]], prezidita de [[Ángel Figuerola Auque]]. === Post la reveno de la demokratio === MEL multe revigliĝis dum la [[1980-aj jaroj]], danke al la agado de aktivuloj kiel [[Augusto Casquero]], [[Juan Carlos Ruiz Sierra]], [[Ĝermolisto de hispanaj esperantistoj#Pedro A. Garrote Escribano|Pedro Garrote]], [[Lupe Sanz]], Carmen Suárez, [[Miguel Fernández]], Angelita Sanz, [[Manuel Parra]], [[Ana Manero]], [[Ana Montesinos]] kaj aliaj. Multe helpis la loĝado en Madrido dum pluraj jaroj de la paro [[Gian Carlo Fighiera]] kaj [[Ada Fighiera-Sikorska]]. Multaj kursoj kaj aktivadoj okazis en sidejo en strato Atocha. La perdo de tiu sidejo multe malhelpis pluan disvolviĝon en postaj jaroj. Madrido estis sidejo de novaj [[Hispana Kongreso de Esperanto|hispanaj kongresoj]]: la 40-a en [[1980]], kaj la 47-a en [[1987]], centa datreveno de la naskiĝo de la lingvo. Hispana Kongreso okazis ankaŭ en tri urboj de la [[Madrida Regiono|regiono]], [[Alcobendas]] en [[1992]], [[San Sebastián de los Reyes]] en [[2000]] kaj [[Alcalá de Henares]] en [[2005]]. === Esperanto en Madrido nuntempe === Loĝas en Madrido famaj esperanto-verkistoj de la ibera grupo (nomata ankaŭ [[Ibera Skolo]]), nome [[Jorge Camacho]] kaj [[Miguel Fernández]]. Ĉiusemajnaj kunvenoj organizitaj de la Madrida E-Liceo okazas en la sidejo de Hispana Esperanto-Federacio, en strato Rodríguez San Pedro, 13. La [[86-a Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda]] okazis inter la 28-a de julio kaj 4-a de aŭgusto 2013 en Madrido, nome studenta restadejo Chaminade. En julio 2018 okazis en Madrido tuthispana Kongreso kaj samtempe la 51-a [[ILEI-Kongreso]]. Aliĝis 256 personoj. Ĝi okazis en la Universitato Complutense, pli precize en la fakultato pri neĉeesta instruado UNED. La du lastaj tagoj de la Kongreso estis por simpozio en kunlaboro kun la profesoroj de UNED. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Escultura del Oso y el Madroño, Puerta del Sol, Madrid, España, Spain.jpg|Statuo de la madrida simbolo (urso kaj arbuto) en la [[Puerta del Sol]]. Dosiero:Madrid -38 (43916854262).jpg|Nula kilometro en la [[Puerta del Sol]]. Dosiero:Muralla musulmana de Madrid - 03.jpg|Restaĵoj de la [[Muzulmana murego de Madrido|islama murego]] ĉe Cuesta de la Vega. Dosiero:El Tres de Mayo, by Francisco de Goya, from Prado in Google Earth.jpg|''[[La tria de majo en Madrido]]'' de [[Francisco de Goya|Goya]]. Dosiero:Arco de cuchilleros - 2013.jpg|Tipa angulo Arko Cuchilleros en Cava de San Miguel, ĉe [[Plaza Mayor (Madrido)|Plaza Mayor]]. Dosiero:Vista aérea de Madrid (España) 02.jpg|Elaera vidaĵo de Madrido. Dosiero:Plaza de España in Madrid (28693792130).jpg|[[Placo Hispanio (Madrido)|Placo Hispanio]]: maldekstre, la [[Turo Madrido]]; en la centro, la monumento al [[Miguel de Cervantes]]; kaj dekstre, la [[Konstruaĵo Hispanio]]. Dosiero:La Dama del Manzanares.jpg|''La Dama del Manzanares'' (Manuel Valdés Blasco kaj [[Ricardo Bofill]], 2003). Dosiero:Prada 2016 Madrid, Spain España.jpg|Entrepreno de luksaj varoj Prada. Dosiero:GUCCI, photography by david adam kess, madrid 2016.jpg|Entrepreno de luksaj varoj [[Gucci]]. Dosiero:Louis Vuitton or shortened to LV, is a French fashion house founded in 1854 by Louis Vuitton, photography by david adam kess, madrid 2016.jpg|Entrepreno de luksaj varoj Louis Vuitton. Dosiero:Hermès, Madrid, Spain España.jpg|Entrepreno de luksaj varoj Hermès. </gallery> {{Granda dosiero|Panoramic_of_Madrid.jpg|1500px|Panorama vido de Madrido}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=madrid}} {{Div col|cols=2}} * [[Trajnstacidomo Atocha]] ** [[Madrid-Puerta de Atocha-Almudena Grandes (stacidomo)]] ** [[Madrid-Atocha Cercanías (stacidomo)]] * [[Aluche (stacidomo)]] * [[Aravaca (stacidomo)]] * [[Asamblea de Madrid-Entrevías (stacidomo)]] * [[Cantoblanco Universidad (stacidomo)]] * [[Cuatro Vientos (stacidomo)]] * [[Delicias (stacidomo)]] * [[Doce de Octubre (stacidomo)]] * [[El Barrial-Centro Comercial Pozuelo (stacidomo)]] * [[El Goloso (stacidomo)]] * [[El Pozo (stacidomo)]] * [[Fuencarral (stacidomo)]] * [[Las Águilas (stacidomo)]] * [[Madrid-Nuevos Ministerios (stacidomo)]] * [[Madrid-Príncipe Pío (stacidomo)]] * [[Madrid-Recoletos (stacidomo)]] * [[Maestra Justa Freire-Polideportivo Aluche (stacidomo)]] * [[Mirasierra-Paco de Lucía (stacidomo)]] * [[Orcasitas (stacidomo)]] * [[Pitis (stacidomo)]] * [[Puente Alcocer (stacidomo)]] * [[Ramón y Cajal (stacidomo)]] * [[San Cristóbal de los Ángeles (stacidomo)]] * [[San Cristóbal Industrial (stacidomo)]] * [[Santa Eugenia (stacidomo)]] * [[Sol (stacidomo)]] * [[Universidad Pontificia de Comillas (stacidomo)]] * [[Valdebebas (stacidomo)]] * [[Vallecas (stacidomo)]] * [[Vicálvaro (stacidomo)]] * [[Villaverde Alto (stacidomo)]] * [[Villaverde Bajo (stacidomo)]] * [[Madrid (Kundinamarko)]] * [[Araba Domo kaj Internacia Instituto de Arabaj Studoj kaj Islama Mondo]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1969]] {{div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.munimadrid.es munimadrid] * [http://www.esmadrid.com Turismo, Distro kaj Kulturo en Madrido] * [http://www.lonelyplanet.com/destinations/europe/madrid Soleca Planedo: Madrido] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Elstara}} {{ADLS|2010|03}}<!-- kaj 04 --> {{Havenda artikolo|Madrido}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Madrido| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Milionurboj]] qq1agfk4y91jpp9lsrgn58wjasnkise Mezopotamio 0 2832 9440726 9423535 2026-07-28T13:33:10Z Sj1mor 12103 9440726 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Historia Regiono |lando = Irako |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = IQ/SY/TR |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Mezopotamio''' ({{lang-grc|Μεσοποταμία|t=''Mesopotamia''}} kiel traduko de antikva persa ''Miyanrudan'' aŭ de la {{lang-arc|ܒܝܬܢܗܪܝܢ|t=''Beth Nahrin''}}, {{lang-ar|بِلَاد ٱلرَّافِدَيْن|t=''Bilād ar-Rāfidayn''}} aŭ {{lang-ar|eبلاد مابين النهرين|t=''Bilād mā bain an-Nahrain''}}) signifas la landon ''"inter la du riveroj"'' kaj estas nomata ankaŭ la ''"Interrivera lando"''. Ĝi estas parto de sud-okcidenta [[Azio]] aŭ [[Proksima Oriento]], kaj situas en la regiono inter la riveroj [[Eŭfrato]] kaj [[Tigriso]] kaj la fruktodonaj ebenaĵoj ĉirkaŭ ili, kiu korespondas al la moderna [[Irako]] kaj areoj de la nordorienta [[Sirio]]. Ĝi estis la ''"lulilo de la unuaj civilizacioj"'' kaj regiono de altevoluinta kulturo de la antikva mondo dum 3 000 jaroj. La termino ''Mezopotamio'' aludas ĉefe al tiu zono en la [[Antikveco]], kiu dividiĝis en [[Asirio]] norde kaj [[Babilono]] sude. [[Babilono]] (konata ankaŭ kiel [[Ĥaldeio]]), siavice, dividiĝis en [[Akado]] (supre) kaj [[Sumero]] (malsupre).<ref>Klima, Josef, Sociedad y Cultura en la Antigua Mesopotamia, 1983, Madrid: Akal Editor, paĝo 9, isbn=84-7339-517-4</ref> Ties regantoj estis nomitaj ''patesi''. La nomoj de urboj kiel [[Ur (urbo)|Ur]] aŭ [[Nippur]], de legendaj herooj kiel [[Gilgameŝ]], de la [[Kodekso de Hamurabi]], de la mirindaj konstruaĵoj konataj kiel [[Zigurato]]j, devenas el la [[Antikva Mezopotamio]]. Kaj eĉ mitaj epizodoj kiel tiuj de la diluvo aŭ de la perdo de komuna lingvo pro la [[Babela Turo]] okazis laŭ tiuj mitoj en tiu zono. == Geografio == [[Dosiero:Babilono (eo).svg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|mapo de la unua dinastio de Babilono}}]] [[Dosiero:Karte Mesopotamien.png|eta|300px|Mezopotamio kaj la nuntempaj landlimoj.]] [[Dosiero:Zagros iraq.png|eta|230px|[[Zagros-montaro]].]] Larĝsence, Mezopotamio etendiĝas inter la [[Zagros-Montaro]] kaj [[Anti-Taŭruso]] en la nordo, kaj inter la [[Araba Plataĵo]] kaj [[Persa Golfo]] en la sudo, kio korespondas al la moderna [[Irako]], orienta [[Sirio]] kaj sud-orienta [[Turkio]], fakte inter la riveroj [[Eŭfrato]] kaj [[Tigriso]]. Tamen la fontoregionoj de Eŭfrato kaj de Tigriso geografie ne apartenas al Mezopotamio, sed al la [[Anti-Taŭro]].<ref name=Dietz1>Dietz-Otto Edzard: ''Geschichte Mesopotamiens.'' C.H. Beck, München 2004, p. 13-16.</ref> Ambaŭ riveroj estas nutrataj de nombraj alfluantoj, kaj la tuta riversistemo drenas vastan montaran regionon. Surteraj vojoj en Mezopotamio kutime sekvas laŭ la Eŭfrato ĉar la bordo de Tigriso estas ofte krutaj kaj malfacilaj. La klimato de la regiono estas duon-arida kun vasta dezerto etenda en la nordo kio malfermas vojon al regiono de 15 000&nbsp;km² de marĉoj, lagetoj, kotejoj kaj kareksaj bordoj en la sudo. En la plej ekstrema sudo, Eŭfrato kaj Tigriso unuiĝas kaj enfluas en la [[Persa Golfo]]n. [[Dosiero:Iraq physical map.svg|eta|maldekstre|Topografio de nuna Irako.]] La aridmediaj montaroj el la nordaj areoj de nurpluva agrikulturo ĝis la sudaj kie [[irigacio]] de [[agrikulturo]] estas esenca se surplusa energirevena indico el energia investo estas atingenda. Tiu irigacio estas helpita per alta akvotabelo kaj per la fandado de neĝo el la altaj montopintoj de la norda [[Zagros-montaro]] kaj el la Armeniaj Altaj Teroj, fonto de Eŭfrato kaj Tigriso kiuj havigas ties nomon al la regiono. La utilo de irigacio dependas el la kapablo mobilizi sufiĉan laborforton por la konstruado kaj bontenado de kanaloj, kaj tio, el la plej frua periodo, helpis la disvolvigon de urbaj setlejoj kaj centrigitaj sistemoj de politika aŭtoritato. [[Agrikulturo]] tra la regiono estis suplementita pere de nomada [[brutobredado]], per kiu [[tendo]]-loĝantaj nomadoj paŝtis arojn de ŝafoj kaj kaproj (kaj poste [[kamelo]]j) sur la ĉeriveraj paŝtejoj en la sekaj someraj monatoj, kaj foren por sezonaj paŝtejoj sur la dezertaj bordoj en la malseka vintra sezono. En la areo ĝenerale mankas konstruado el ŝtono, valoraj metaloj, kaj ligno, kaj tial historie dependis el long-distanca komerco de agrikulturaj produktoj por sekurigi tiujn varojn el najbaraj areoj. En marĉaj zonoj de la sudo de la areo, ekzistis kompleksa akvareo de [[fiŝkaptado]] ekde prahistoriaj tempoj kaj tio helpis al la kultura mikso. Periodaj elrompoj en la kultura sistemo okazis pro nombraj tialoj. La petoj por laborforto de tempo al tempo kondukis al pliigoj en la populacio kiuj rompis la limojn de la ekologia kapacito, kaj okaze de periodo de klimata nestabileco, kolapso de centra regado kaj malpliigo de la populacioj povis okazi. Alternative, milita vundeblo antaŭ invado de najbaraj montaraj triboj aŭ de nomadaj brutobredistoj kondukis al periodoj de komerca kolapso kaj neglekto de la irigaciaj sistemoj. Krome, centrotendencaj altiroj inter urbo-ŝtatoj rezultis en la fakto ke la centra aŭtoritato super la tuta regiono, se trudita, kutime estis efemera, kaj la propra lokemo rezultis en povo fragmentita en tribaj aŭ eĉ pli malgrandaj regionaj unuoj.<ref>Thompson, William R. (2004) "Complexity, Diminishing Marginal Returns, and Serial Mesopotamian Fragmentation" (Vol 3, Journal of World-Systems Research)</ref> Tiuj tendencoj pluis ĝis la nuntempo en Irako. == Historio == [[Dosiero:British Museum Queen of the Night.jpg|eta|dekstre|250px|[[Burney-reliefo]], Unua Babilonia dinastio, ĉirkaŭ 1800 a.K.]] La nomo ''Mezopotamio'' devenas de la [[greka]] kaj signifas ''inter riveroj''. La famo kaj riĉeco de la regiono baziĝas je tiuj du riveroj Eŭfrato kaj Tigriso. Ili ebligis [[irigacio]]n de la tero kaj evoluon de [[agrokulturo]]. La riveroj estis riĉaj je fiŝoj kaj la riverbordoj je sovaĝaj birdoj kaj bestoj. Fekundaj teroj donis sufiĉan nutraĵon, bezonatan por urba loĝantaro. La unuaj [[urbo]]j aperis en la suda Mezopotamio, kiuj fariĝis centroj de komerco, manufakturado, ŝtatadministrado kaj milita defendo. Mezopotamianoj trovis surloke konstrumaterialojn, inter kiuj estis [[argilo]], kiu estis uzata ne nur por la konstruado de domoj, sed ankaŭ por farado de tabuletoj por [[skribado]]. La riĉeco de Mezopotamio estis alloga por najbaraj popoloj. Rezulto estis multfojaj invadoj, dum kiuj fremdlandanoj okupadis lokojn de lokaj regantoj. Nur kelkaj dinastioj sukcesis regi pli ol unu jarcenton. Minaco de najbaroj estis plia kaŭzo por establi urbojn, kies fortikado kaj defendo estis kompare pli facilaj. === Antikvaj civilizoj === {{Ĉefartikolo|Antikvaj civilizoj de Mezopotamio|Frua Dinastia Periodo (Mezopotamio)}} Pri frua historio de la regiono vidu ĉe: * [[Akado]], [[Akada Imperio]] * [[Asirio]], * [[Babilonio]], * [[Sumero]]. === Eventotabelo === {| class="wikitable" |- ! 539 a.K. | Mezopotamio estis en konsisto de [[Persa imperio]], kiel ĝiaj satrapioj Babilona kaj Aŝura, kie [[Babilono]] estis pli grava en politiko kaj administrado. La sekva periodo karakterizis per ekonomia regreso de la regiono. |- ! 312 a.K. | [[Seleŭkidoj]] konkeris Babilonon, kaj la epoko de [[Helenismo|helenisma kulturo]] kaj ekonomia progreso venis en Mezopotamion. |- ! 250 a.K. | Mezopotamion konkeris [[Partoj]]. |- ! 226 a.K. | Mezopotamion konkeris [[Sasanidoj]]. Dum ilia regado la prospero daŭris kaj irigacio pliboniĝis. |- ! 635 p.K. | Mezopotamion konkeris islamanaj [[Araboj]]. |- ! 763 p.K. | [[Bagdado]] konstruiĝis por movi centron de Islama mondo de [[Damasko]] al Mezopotamia regiono. Tio kaŭzis komencon de la plej impona periodo de la regiono, kaj Mezopotamio fariĝis centro en multaj kampoj. |- ! 1258 | Post la invadoj de [[Mongoloj]], multaj ŝtat-strukturoj de Mezopotamio detruiĝis. La kulturo kaj ekonomio suferis. |- ! 16-a jc | Otomanaj [[Turkoj]] kaj Sefevidaj [[Persoj]] komencis militi por Mezopotamio. |- ! 17-a jc | [[Otomanoj]] kontrolis Mezopotamion. |- ! 1840 | Oni komencis la unuajn arkeologiajn elfosadojn. |- ! 1932 | Orienta, plejgranda parto de Mezopotamio, fariĝis parto de sendependa [[Irako]]. |- ! 1945 | [[Sirio]] sendependiĝis kun la teritorioj de okcidenta parto de Mezopotamio. |} == Kulturo kaj socio == === Ekonomio === [[Dosiero:VAM - Rollsiegel 1.jpg|eta|maldekstra|300px|Hejmigitaj bestoj ĉe [[cilindrosigelo]] de [[Sumero]]. 2500 a.K.]] En la 3-a jarmilo regis la sacerdotoprincoj, kiuj tenis la potencojn kaj politikan kaj religian. Ili organizis la konstruadon de [[kanalo]]j kaj la [[agrikulturo]]n. Necesis por tia administracio granda oficistaro. La sklavoj, kiuj laboris por la sacerdotoprincoj, ricevis naturaĵojn. Privataj posedaĵoj estiĝis nur en la epoko de [[Babilono]]. La taskoj de la ŝtato estis parte "privatigitaj" dum la epokoj, tio estas ke ekzemple luprenanto transprenis la laborojn kaj devis gajni ekzemple [[arĝento]]n por pagi la luprezon. En la 2-a kaj ĝis la 1-a jarmilo a.K., kamparanoj daŭre ŝanĝis siajn produktojn kontraŭ necesaj nutraĵoj aŭ teksaĵoj. La temploj kaj iliaj sacerdotoj en Asirio multe malpli influis la ekonomion. La asiria ŝtato akceptis privatajn posedaĵojn kaj financiĝis pere de tributoj kaj [[imposto]]j. La grundo estis posedaĵo de nobelaj familioj, kiuj pli kaj pli dependigis de si mem la terlaboristojn. Grandan avantaĝon havis la posedo de grundo - ĝi estis senimposta. Krom grundposedaĵoj la nobelaj familioj kutime posedis grandajn negocentreprenojn. Ankaŭ en Babilono ekzistis influriĉaj negocistoj, kiuj starigis verajn familiajn [[dinastio]]jn. Ili pligrandigis siajn posedaĵojn ne nur per negoco, sed ankaŭ per financaj aferoj. Surprize en tiu epoko ŝajne ne ekzistis [[bazaro]]j, kiel espereble en orienta lando. Sed la trovitaj dokumentoj tute ne parolas pri tia negocformo. Mezopotamio negocis kun la najbaraj landoj. Negocrilatoj atingis eĉ la [[Balta Maro|Baltan Maron]] kaj la delton de la [[Induso]]. Varoj atingis la landon perŝipe aŭ [[karavano|perkaravane]]. Karavanoj transportis la varojn unue per [[azeno]]j, kaj ekde la 1-a jarmilo a.K. per [[kamelo]]j. Malpli ofte estis uzataj [[ĉevalo]]j kaj [[ĉaro]]j. Konstruitaj vojoj estiĝis nur en la novasiria imperio. === Lingvo, skribo, nombroj === [[Dosiero:Cuneiform script.jpg|eta|[[Kojnoskribo|Kojnoskriba teksto]], [[Brita Muzeo]], [[Londono]]]] Antaŭ la 4-a jarmilo a.K. la loĝantoj de Mezopotamio uzis tiel nomatajn nombroŝtonojn por ĉiutaga kalkulado. Pro la disvastiĝanta negoco en la 3-a jarmilo evoluiĝis la [[kojnoskribo]]. Unue la skribo ekzistis ĉefe el bildosimboloj, poste ĝi iĝis pli abstrakta. Ĉar multaj homoj ne scipovis skribi, ili uzis la servon de skribistoj. Skribisto iĝis tiel respektata persono en la socio. Por skribi, la signoj estis gravuritaj per [[grifelo]] sur [[argiltabuleto]]jn. Unue oni kreis vertikalajn kaj horizontalajn liniojn. Sekve oni enmetis la simbolojn en tiujn kadretojn, puŝante triangulan finon de maldika bastoneto en la molan argiltabulon. Oni skribis kaj legis de maldekstre dekstren. La tiel nomata kojnoskribo plenumiĝis ĉirkaŭ 2.700 a.K. Ĝi estis uzata dum pli ol 2500 jaroj ne nur en Mezopotamio, sed ankaŭ en [[Sirio]], ĉe la [[hititoj]] kaj en la diplomataj arkivoj de [[Egiptujo]]. Ĉe la [[Sumero|sumeranoj]], simboloj reprezentis tutajn vortojn, kiuj foje havis plurajn signifojn. Oni kunmetis foje [[simbolo]]jn, ekzemple por prezenti agojn. Tiel la termino ''manĝi'' estis skribita kunmetante la simbolojn ''buŝo'' kaj ''pano''. Tia bildoskribo ebligis al la homoj pli bone organizi la aferojn de la ĉiutaga vivo. Laŭepoke la skribo iĝis pli kompleksa, unuopaj simboloj tiam prezentis ankaŭ sonojn, pluraj simboloj reprezentis tutajn frazojn. Tiel estiĝis [[literaturo]], kiel konstateblas ĉe la [[eposo pri Gilgameŝ]] konata en la tuta regiono. Antaŭ la 2-a jarmilo neniu inter la uzataj lingvoj superregis la aliajn. Oni uzis egalrajte la [[Sumera lingvo|sumeran]] kaj la [[Akada lingvo|akadan]] lingvojn. Pro la disvastiĝo laŭjarcenta de diversaj arameaj triboj en la tuta regiono, la [[aramea]] iĝis la plej parolata lingvo en la regiono. La sumera lingvo restis ĝis la komenco de nia erao la lingvo de la kleruloj, tiel kiel la [[greka lingvo]] estis tiu de la kleruloj de la [[Romia Imperio]] kaj la [[latina]] en la [[mezepoko]]. La arameoj kunportis ankaŭ la silaban skribon transprenitan de la [[fenicio|fenicoj]]. Oni skribis konsonantojn, sed ne ekzistis vokaloj, same kiel ĉe la praskribaĵoj de la [[Biblio]] kaj la [[hieroglifoj]] de la egiptoj. Tiuepoke oni skribis sur [[papiruso]] aŭ [[pergameno]]. === Literaturo === [[Dosiero:Enkidu.jpg|eta|maldekstra|[[Enkidu]], unu el la herooj de la [[Epopeo pri Gilgameŝ]].]] Estis bibliotekoj en urboj kaj temploj dum la [[Babilona Imperio]]. Antikva [[Sumero|sumera]] proverbo asertis, ke "kiu elstaras en la lernejo de la skribistoj devas stari kun la mateniĝo." Kaj viroj kaj virinoj lernis legi kaj skribi,<ref>Tetlow, Elisabeth Meier (28a de Decembro 2004). [https://books.google.es/books?id=ONkJ_Rj1SS8C&pg=PA75&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Women, Crime and Punishment in Ancient Law and Society: Volume 1: The Ancient Near East.] p. 75. ISBN 9780826416285.</ref> kaj ĉe la [[Ŝemida lingvaro|Ŝemidaj]] Babilonanoj, tio inkludis konon de la formortinta [[Sumera lingvo]], kaj komplika kaj etenda silabaro. Konsiderinda kvanto de Babilona literaturo estis tradukita el la Sumeraj originaloj, kaj la lingvo de religio kaj [[juro]] delonge plue estis la malnova aglutina lingvo de Sumero. Vortaroj, gramatikoj, kaj interliniaj tradukoj estis kompilitaj por uzado fare de studentoj, same kiel komentarioj pri malnovaj tekstoj kaj klarigoj pri la malhelaj vortoj kaj frazoj. La [[karaktro]]j de la silabaro estis ĉiuj aranĝitaj kaj nomitaj, kaj oni skizis prilaboritajn listojn. Multaj verkoj de la Babilona literaturo estas ankoraŭ studataj nuntempe. Unu el la plej famaj el tiuj estis la [[Epopeo pri Gilgameŝ]], en dekdu libroj, tradukitaj el la originalo sumerlingva fare de iu Sîn-lēqi-unninni, kaj aranĝita laŭ astronomia principo. Ĉiu dividaĵo enhavas la historion de unuopa aventuro en la kariero de Gilgameŝ. La tuta historio estas komponita produkto, kvankam eble kelkaj el la historioj estis artefarite ligitaj al la centra figuro. == Sciencoj kaj teknologio == === Matematiko === [[Dosiero:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|eta|250px|dekstra|Babilonia argiltabuleto YBC 7289 kun notoj. La diagonalo montras proksimumon de la [[kvadrata radiko de 2]] en kvar ciferoj de la [[sesdekuma sistemo]], 1 24 51 10, kio estas bona por ĉirkaŭ ses ciferoj de la [[dekuma nombrosistemo]].<br />1 + 24/60 + 51/60<sup>2</sup> + 10/60<sup>3</sup> = 1.41421296... La tabulo havigas ankaŭ ekzemploj kie unu flanko de la kvadrato estas 30, kaj la rezulta diagonalo estas 42 25 35 aŭ 42.4263888...]] Mezopotamia [[matematiko]] kaj scienco estis bazita sur [[sesdekuma sistemo|sesdekuma]] (bazo 60) [[nombrosistemo]]. Tio estas la fonto de la 60-minuta horo, la 24-hora tago, kaj la 360-[[Grado (angulo)|grada]] cirklo. La sumera [[kalendaro]] estis lunsuna, kun tri sep-tagaj semajnoj de luna monato. Tiu formo de matematiko estis instrumenta en la frua [[Kartografio|map-farado]]. La babilonanoj havis ankaŭ [[teoremo]]jn pri kiel mezuri la areon de kelkaj formoj kaj solidoj. Ili mezuris la cirkonferencon de cirklo kiel tri fojojn la diametro kaj la areo kiel unu dekduono de la kvadrato de la cirkonferenco, kio estus ĝusta se π estu fiksita je 3. La volumo de [[cilindro]] estis komprenita kiel la produto de la areo de la bazo por la alto; tamen, la volumo de [[Trunko (geometrio)|trunko]] de konuso aŭ de [[kvadrata piramido]] estis neĝuste komprenita kiel la produto de la alto por la duono de la sumo de la bazoj. Krome, estis ĵusa malkovro en kiu tabuleto uzis π kiel 25/8 (3.125 anstataŭ 3.14159~). La babilonanoj estas konataj ankaŭ pro la babilona mejlo, kiu estis mezuro por distanco egala al ĉirkaŭ sep modernaj mejloj (11&nbsp;km). Tiu distancmezuro finfine estis konvertita en tempo-mejlo uzata por mezuri la veturon de la Suno, tiele, reprezentante tempon.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/introductiontohi00eves_0 |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/introductiontohi00eves_0/page/31 31] |title=An Introduction to the History of Mathematics |publisher=Holt, Rinehart and Winston |last1=Eves |first1=Howard |year=1969 |isbn=9780030745508 }}</ref> === Astronomio === Ekde la tempo de [[Sumero]], templaj pastroj klopodis asocii tiutempajn okazaĵojn kun kelkaj pozicioj de la planedoj kaj la steloj. Tio pluis ĝis la tempo de Asirio, kiam oni kreis listojn de "Limmu", nome [[eponimo]]j de funkciuloj por ĉiu jaro kiel listo de jaroj kun asocio de okazaĵoj de planedaj pozicioj, kiuj, ĉar ili survivis ĝis nuntempe, havigas akuratajn asociojn de relativa kaj absoluta datado por establi la historion de Mezopotamio. [[Dosiero:MulApin-BritishMuseum.jpg|eta|maldekstre|240px|Mul.apin kojnformalfabeta argiltabuleto pri astronomio.]] La babilonaj astronomoj estis tre pretaj al matematiko kaj povis antaŭdiri [[eklipso]]jn kaj [[solstico]]jn. FAkuloj pensis, ke ĉio havas ioman celon en astronomio. Plej el tiuj rilatis al religio kaj al [[aŭguro]]j. Mezopotamaj astronomiistoj laboris pri 12-monata kalendaro bazita sur la cikloj de la Luno. Ili dividis la jaron en du sezonoj: somero kaj vintro. La originoj de astronomio same kiel tiuj de astrologio datas el tiu epoko. Dum la 8-a kaj 7-a jarcentoj a.K., babilonaj astronomoj disvolvigis novan alproksimigon al astronomio. Ili ekstudis filozofion rilate al la ideala naturo de la komenco de la [[universo]] kaj ekuzis internan logikon ene de siaj antaŭdiroj pri planedsistemoj. Tio estis grava kontribuo al astronomio kaj al la [[filozofio de scienco]] kaj kelkaj fakuloj referencis tiun novan alproksimigon kiel unua scienca revolucio.<ref name=Brown>D. Brown (2000), ''Mesopotamian Planetary Astronomy-Astrology'', Styx Publications, {{ISBN|90-5693-036-2}}.</ref> Tiu nova alproksimigo al astronomio estis adoptita kaj plue disvolvigita en la [[Antikva Grekio|greka]] kaj [[Helenisma epoko|helenisma]] astronomioj. En [[Seleŭkia Imperio|Seleŭkiaj]] kaj [[Partia Imperio|Partiaj]] tempoj, la astronomiaj registroj estis zorge sciencaj; kiom multe frue iliaj antaŭenirintaj sciaro kaj metodoj estis disvolvigitaj estas necerta. La babilonia disvolvigo de metodoj por antaŭdiri la movojn de la planedoj estas konsiderita la plej grava epizodo en la [[historio de la astronomio]]. La nura grek-babilonia astronomo konata kiu subtenis [[Suncentrismo|suncentrisman]] modelon de planeda movado estis [[Seleŭko de Seleŭkio]] (n. 190 a.K.).<ref>Otto E. Neugebauer (1945). "The History of Ancient Astronomy Problems and Methods", ''Journal of Near Eastern Studies'' '''4''' (1), p. 1–38.</ref><ref>George Sarton (1955). "Chaldaean Astronomy of the Last Three Centuries B.C.", ''Journal of the American Oriental Society'' '''75''' (3), p. 166–173 [169].</ref><ref>William P.D. Wightman (1951, 1953), ''The Growth of Scientific Ideas'', Yale University Press p.38.</ref> Seleŭko estas konata el la verkoj de [[Plutarĥo]]. Li subtenis la suncentrisman teorion de Aristarko de Samos laŭ kiu la [[Terrotacio|Tero rotacias]] ĉirkaŭ sian propran akson kiu siavice turnas ĉirkaŭ la [[Suno]]. Laŭ Plutarĥo, Seleŭko eĉ pruvis la suncentrisman sistemon, sed oni ne konas kiun argumentojn li uzis (escepte ke li ĝuste disvolvis teorion kiu klarigas la [[tajdo]]jn kiel rezulto de la altiro fare de la Luno). Babilonia astronomio servis kiel la bazo por multo de la [[Antikva Grekio|greka]], [[Hindio|klasika hindia]], sasanida, [[Bizanca Imperio|bizanca]], [[Sirio|siria]], [[Astronomio en mezepoka Islamo|mezepokislama]], [[Centra Azio|centrazia]], kaj [[Okcidenta Eŭropo|eŭropa]] astronomioj.<ref name=dp1998>{{Harvtxt|Pingree|1998}}</ref> === Medicino === [[Dosiero:Marduk and pet.jpg|dekstra|eta|La dio [[Marduk]] kaj sia drako Mušḫuššu.]] La plej antikvaj babiloniaj tekstoj pri [[medicino]] datas el la Unua Babilonia periodo en la unua duono de la [[2-a jarmilo a.K.]]. La plej etenda babilonia medicina teksto, tamen, estas la ''Diagnoza manlibro'' verkita de ''ummânū'', aŭ ĉefa fakulo, Esagil-kin-apli de [[Borsippa]],<ref name=Stol-99/> dum la regado de la Babilonia reĝo Adad-apla-iddina (1069-1046 a.K.).<ref>Marten Stol (1993), ''Epilepsy in Babylonia'', p. 55, [[Brill Publishers]], {{ISBN|90-72371-63-1}}.</ref> Kun la samtempa [[Antikvegipta medicino|egipta medicino]], la Babilonianoj enkondukis la konceptojn de [[Medicina diagnozo|diagnozo]], [[prognozo]], [[korpa ekzameno]], [[klistero]]j,<ref>{{cite journal |title=The History of the Enema with Some Notes on Related Procedures (Part I) |journal=Bulletin of the History of Medicine |volume=8 |issue=1 |pages=77 |date=Januaro 1940 |publisher=[[Johns Hopkins University Press]] |last1=Friedenwald |first1=Julius |last2=Morrison |first2=Samuel |jstor = 44442727}}</ref> kaj medicina preskribo. Aldone, la ''Diagnoza manlibro'' enkondukis la metodojn de [[terapio]] kaj [[etiologio]] kaj la uzado de [[empirismo]], [[logiko]], kaj [[racieco]] en diagnozo, prognozo kaj terapio. La teksto enhavas liston de medicinaj [[simptomo]]j kaj ofte detalajn empiriajn [[Observado|observaĵojn]] kun logikaj reguloj uzitaj por kombini observitajn simptomojn de la korpo de [[paciento]] kun ĝiaj diagnozo kaj prognozo.<ref>H.F.J. Horstmanshoff, Marten Stol, Cornelis Tilburg (2004), ''Magic and Rationality in Ancient Near Eastern and Graeco-Roman Medicine'', pp. 97–98, [[Brill Publishers]], {{ISBN|90-04-13666-5}}.</ref> La simptomoj kaj malsanoj de paciento estis traktitaj tra terapeŭtaj rimedoj kiaj [[bandaĝo]]j, [[Kuracila kremo|kremoj]] kaj [[pilolo]]j. Se paciento ne povis esti kuracita fizike, la babiloniaj kuracistoj ofte fidis al [[ekzorco]] por forpurigi la pacienton el ajna [[malbeno]]. La ''Diagnoza manlibro'' de Esagil-kin-apli estis bazita sur logika serio de [[aksiomo]]j kaj supozoj, inklude la nuntempan rigardon, ke tra ekzamenado kaj inspektado de la simptomoj de paciento, estas eble determini la [[malsano]]n de paciento, ties etiologion, ties estonta disvolviĝon, kaj la ŝancojn por rekupero de la paciento.<ref name=Stol-99>H.F.J. Horstmanshoff, Marten Stol, Cornelis Tilburg (2004), ''Magic and Rationality in Ancient Near Eastern and Graeco-Roman Medicine'', p. 99, [[Brill Publishers]], {{ISBN|90-04-13666-5}}.</ref> Esagil-kin-apli malkovris varion de [[malsano]]j kaj priskribis ties simptomojn en sia ''Diagnoza manlibro''. Tiuj inkludas la simptomojn el multaj variaĵoj de [[epilepsio]] kaj rilataj misordoj kun ties diagnozoj kaj prognozoj.<ref>Marten Stol (1993), ''Epilepsy in Babylonia'', p. 5, [[Brill Publishers]], {{ISBN|90-72371-63-1}}.</ref> === Teknologio === [[Dosiero:Ironie pile Bagdad.jpg|eta|maldekstre|Desegno de la tri pecoj de la [[Bagdad-baterio]].<ref>{{Cite web|url=http://www.unexplained-mysteries.com/gallery/images/1854/baghdad-battery|title=Paranormal Image Gallery - Ancient Mysteries/Aztec carving of ancient astronaut|publisher=Unexplained Mysteries|accessdate=November 14, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927131325/http://www.unexplained-mysteries.com/gallery/images/1854/baghdad-battery|archivedate=2011-09-27|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-09-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110927131325/http://www.unexplained-mysteries.com/gallery/images/1854/baghdad-battery|arkivdato=2011-09-27}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927131325/http://www.unexplained-mysteries.com/gallery/images/1854/baghdad-battery |date=2011-09-27 }}</ref>]] Mezopotamianoj inventis multajn teknologiojn inklude metalan kaj kupran laboradon, faradon de [[vitro]] kaj lampoj, tektilan teksadon, inundokontrolon, akvostokadon, kaj [[irigacio]]n. Ili estis ankaŭ unu el unuaj societoj de la [[Bronzepoko]] en la mondo. Ili disvolvis el kupro, bronzo kaj oro ĝis [[fero]]n. Palacoj estis ornamitaj per centoj da kilogramoj el tiuj tre multekostaj metaloj. Krome, kupro, bronzo, kaj fero estis uzitaj por armaĵoj sane kiel por diversaj armiloj kiel glavoj, ponardoj, lancoj, kaj [[madzo]]j. Laŭ ĵusaj hipotezoj, la nomita [[Arkimeda ŝraŭbo]] eble jam estis uzitaj en tempoj de Senakeribo, reĝo de Asirio, por irigacio de la [[Pendĝardenoj de Babilono]] kaj [[Ninivo]] en la 7-a jarcento a.K., kvankam ĉeftendencaj fakuloj subtenas, ke temas pri [[Antikva Grekio|greka]] invento de postaj tempoj.<ref>Stephanie Dalley kaj John Peter Oleson (Januaro 2003). "Sennacherib, Archimedes, and the Water Screw: The Context of Invention in the Ancient World", ''Technology and Culture'' '''44''' (1).</ref> Poste, dum la Partia aŭ Sasanida periodoj, la [[Bagdad-baterio]], kiu eble estis la unua baterio en la mondo, estis kreita en Mezopotamio.<ref name=BBC2>{{Citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4450052.stm |last=Twist |first=Jo |title=Open media to connect communities |work=BBC News |date=20a de Novembro 2005 |access-date=6a de Aŭgusto 2007}}</ref> == Religio == {{Ĉefartikolo|Mezopotamia mitologio}} [[Dosiero:Statue Gudea Met 59.2.jpg|210px|eta|Statuo de princo Gudea (2150-2125 a.K.), nome suvereno ''ensi'', akade ''iššakum'' "reganto", kiu ne atingas tamen la titolon de ''lugal'' (reĝo). ''Ensi'' indikas civitanan aŭtoritaton koordinanta la agrarajn laborojn kiu jam estis akirinta religian rolon. [[Metropola Muzeo de Arto|Metropola Muzeo]] de [[Novjorko]]. La evidentigita muskolaro indikas la moralajn virtojn, dum la pozicio de la kunplektitaj manoj aludas la religian kaj pian enan aspekton. La vesto montras skribaĵon dediĉitan al Ningiŝzida (sumera dio, celebrita en iuj [[Kojnoskribo|kojnoskribaj]] terkotaj cilindroj.]] La '''mezopotamia mitologio''' estas la kolektiva nomo donita al la [[mitologio]]j de la mezopotamiaj civilizoj antaŭaj al la [[Persio|persa civilizo]]: [[sumero|sumera]], [[akada Imperio|akada]], [[asirianoj|asiria]] kaj [[babilono|babilona]]. La sumeranoj praktikis [[politeismo|politeisman]] [[religio]]n kun ge[[dio]]j antropomorfaj kiuj reprezentis fortojn aŭ aliajn fenomenojn, kiel poste faros la [[Antikva Grekio|greka civilizo]]. En ĝiaj kredoj establiĝis, ke la gedioj origine kreis la homojn por ke ili estu iliaj servantoj, sed la gedioj liberigis la homojn kiam ili estis multegaj, ĉar ili pensis, ke ili povus regi ilin pro la granda nombro. Multaj historioj en la [[sumera religio]] estas preskaŭ identaj en aliaj religioj de [[Mezoriento]]. Ekzemple, la biblia rakonto pri la kreado de la homo, la kulturo de la [[Elamo|elamanoj]], samkiel la rakonto pri la [[tutmonda diluvo]] kaj la [[arkeo de Noa]] similas multe al la asiriaj historioj. La sumeraj gedioj havas similajn reprezentojn en la religioj [[Akada Imperio|akadaj]], [[Kanaano|kanaanaj]] kaj en aliaj kulturoj. Kelkaj el la historioj kaj diaĵoj ankaŭ havas grekajn paralelaĵojn; ekzemple, la Malsupreniro de [[Inanna]] en la submondon (Irkalla) similas al la historio de [[Persefono]]. === Dioj === {{Div col|cols = 3}} * [[Antu]] * [[Anu (mitologio)|Anu]] * [[Aŝuro]] * [[Baal]] * [[El]] * [[Enki]] * [[Enlil]] * [[Enuma Eliŝ]] * [[Hadad]] * [[Inanna]] * [[Iŝtar]] * [[Laharo]] * [[Marduk]] * [[Ninurta]] * [[Sin]] * [[Tamuzi]] * [[Tiamat]] * [[Uras]] {{Div col end}} === Filozofio === La nombraj civilizacioj de la areo influis super la [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]], speciale super la [[Hebrea Biblio]]; ties kulturaj valoroj kaj literatura influo estas speciale evidentaj en la [[Genezo|Libro Genezo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook to life in ancient Mesopotamia|familia nomo=Bertman|persona nomo=Stephen|dato=2005|eldono=Paperback|loko=Oxford [u.a.]|eldoninto=Oxford Univ. Press|ISBN=978-0-19-518364-1|paĝo=312}}</ref> Giorgio Buccellati kredas, ke originoj de [[filozofio]] povas esti datitaj el la frua [[saĝo]] de Mezopotamio, kiu enhavis kelkajn filozofiojn de vivo, partikulare [[etiko]]n, verkojn en la formoj de verkoj pri [[dialektiko]], [[dialogo]]j, [[epika poezio]], [[folkloro]], [[himno]]j, [[liriko]], [[prozo]], kaj [[proverbo]]j. Babiloniaj [[racio]] kaj [[racieco]] disvolviĝis trans [[empirismo|empiria]] observado.<ref>Giorgio Buccellati (1981), "Wisdom and Not: The Case of Mesopotamia", ''Journal of the American Oriental Society'' '''101''' (1), pp. 35–47.</ref> La plej frua formo de [[logiko]] estis disvolvigita de Babilonianoj, ĉefe en la rigora ne-ergodika naturo de la sociaj sistemoj. Babilonianoj pensis, ke ĝi estas [[aksiomo|aksioma]] kaj komparebla al la "ordinara logiko" priskribita de [[John Maynard Keynes]]. Babilonianoj pensis ankaŭ, ke ĝi estas bazita sur [[ontologio]] de malfermaj sistemoj kiu estas akordigebla kun ergodikaj aksiomoj.<ref name=Sheila>[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01603477.2005.11051453 "Axioms and Babylonian thought: A reply".] Journal of Post Keynesian Economics. 27 (3): 385–391. Aprilo 2005. doi:10.1080/01603477.2005.11051453 Alirita la 12an de Septembro 2021).</ref> Logiko estis uzita je ioma etendo en la babiloniaj astronomio kaj medicino. Babilonia pensaro havis konsiderindan influon super la frua [[Greka filozofio|Antikvgreka]] kaj [[Helenisma filozofio]]j. Partikulare, la babilonia teksto ''Dialogo de pesimismo'' enhavas similecon al la agonisma pensaro de [[Sofistoj]], la [[Heraklito|Heraklita]] doktrino de [[dialektiko]], kaj la dialogoj de [[Platono]], same kiel estas pioniraĵo de la [[Sokrata metodo]].<ref>Giorgio Buccellati (1981), "Wisdom and Not: The Case of Mesopotamia", ''Journal of the American Oriental Society'' '''101''' (1), pp. 35–47 43.</ref> La [[Ionoj (popolo)|iona]] filozofo [[Taleso de Mileto]] estis influita de la babiloniaj kosmologiaj ideoj. == Arto == {{Ĉefartikolo|Mezopotamia arto}} '''Mezopotamia arto''' estas kronologia kaj geografia dividaĵo de la [[historio de arto]] kiu temas pri Mezopotamio dum la [[Antikva Erao]]. Ĝi referencas al la artaj montroj de la kulturoj kiuj floris ĉe la bordoj de la riveroj [[Tigriso]] kaj [[Eŭfrato]] el la [[Neolitiko]] (ĉirkaŭ la 6-a jarmilo a.K.) ĝis la falo de Babilono antaŭ la [[persoj]] en la jaro 539 a.K. Post jarmiloj oscile inter la hegemonio de la [[Supra Mezopotamio|Supra]] kaj [[Malsupra Mezopotamio]], la regiono, kiam formiĝis la [[persa imperio]], aliĝis al spaca areo de pli supera ordo, kiun la [[Antikva Macedonio|imperio de Aleksandro la Granda]] kaj la helenismo konektis kun la [[Romia Imperio]] (persa arto, helenisma arto). Eĉ en la epoko antaŭa al la persoj, la Mezopotamia arto havis kelkajn kontaktovojojn, pere de militoj, diplomatio kaj komerco longdistanca, kun la arto de la ceteraj civilizoj de la [[Antikva Proksima Oriento]] (arto de la civilizacio de [[hititoj]] kaj aliaj de [[Malgranda Azio]]; [[fenicio|fenica arto]], de la antikva [[Israelo]] kaj de aliaj civilizacioj de la mediteranea [[Levantenio]]; kaj la arto de la [[Antikva Egipto]]), eĉ kun la [[Arto de Barato|arto de Hindio]] kaj de [[Centra Azio]]. <center> <gallery mode="packed" heights="200"> File:Female Statuette Halaf Culture 6000-5100 BCE.jpg|Ina figureto devena el [[Samarra]], ĉ. 6000 a.K. File:Stele of Vultures detail 02.jpg|Fragmento de la Steleo de la gipoj, komenco de la periodo de la 3a dinastio, 2600–2350 a.K. File:Nimrud ivory lion eating a man.jpg|Unu el la eburaĵoj de Nimrud, periodo nov-asira, 9-a al 7-a a.K.<ref>[http://www.britishmuseum.org/about_us/news_and_press/press_releases/2011/nimrud_ivories.aspx British Museum], fonto citita en [[:en:Nimrud ivories]]</ref> File:Ishtar gate Pergamon Museum.JPG|Rekonstruaĵo de la [[Iŝtar-pordo]] (Babilono, 575 a.K.) en la [[Pergamo-muzeo]] (Berlino). </gallery> </center> === Arkitekturo === {{Ĉefartikolo|Arkitekturo de Mezopotamio}} Inter la mezopotamiaj arkitekturaj atingoj estas la disvolvigo de urba planado, la domo kun centra [[korto]], kaj la [[zigurato]]j. Ne ekzistis arkitektura profesio en Mezopotamio; tamen, skribistoj skizis kaj administris konstruadon por la registaro, la nobelaro aŭ la monarkio. La Mezopotamianoj konsideris la 'arton de konstruado' kiel dia donaco lernigita al homo fare de dioj kiel aperas listigite en la me-dekreto 28a. == Bildaro == <gallery mode="packed"> |Sumera listo de dioj en [[kojnoskribo]], ĉ. [[24-a jarcento]] a.K. Dosiero:Gudea of Lagash Girsu.jpg|Kojnoskribisto, skulptaĵo de 22a jarcentoj a.K. ([[Luvro]], [[Parizo]]). Dosiero:Mesopotamië.jpg|Mapo de Mezopotamio. Dosiero:Mesopotamia (Romia Imperio).svg|<center>la romia provinco ''Mesopotamia'' en [[117]]. Dosiero:Tigr-euph.png|Mapo montranta la [[Tigrisa-eŭfrata aluvia salakva marĉo|Tigris-eŭfratan riversistemon]], kiu ĉirkaŭas Mezopotamion. </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Irak karte2.png|eta|dekstra|250px|Geografia mapo de la nuna [[Irako]].]] * [[Antikvaj civilizoj de Mezopotamio]] * [[Mezopotamia mitologio]] * [[Araba imperio|Araba Kaliflando]] * [[Irako]] * [[Sirio]] * [[Kulturo de Irako]] * [[Tell Hamoukar]] * [[Sumero]] * [[Akado]] * [[Sumera lingvo]] * [[Kojnoskribo]] * [[Eposo pri Gilgameŝ]] * [[Kodekso de Hamurabi]] * [[Zagros-montara arbarstepo]] * [[Gutidoj]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Atlas de la Mésopotamie et du Proche-Orient ancien, Brepols, 1996 ISBN|2503500463. * Benoit, Agnès; 2003. Art et archéologie : les civilisations du Proche-Orient ancien, Manuels de l'Ecole du Louvre. * Jean Bottéro; 1987.Mésopotamie. L'écriture, la raison et les dieŭ, Gallimard, coll. « Folio Histoire », ISBN|2070403084. * Jean Bottéro; 1992. Mesopotamia: writing, reasoning and the gods. Trans. by Zainab Bahrani and Marc Van de Mieroop, University of Chicago Press: Chicago. * Edzard, Dietz Otto; 2004. Geschichte Mesopotamiens. Von den Sumerern bis zu Alexander dem Großen, München, ISBN 3-406-51664-5 * Hrouda, Barthel and Rene Pfeilschifter; 2005. Mesopotamien. Die antiken Kulturen zwischen Euphrat und Tigris. München 2005 (4. Aufl.), ISBN 3-406-46530-7 * Joannès, Francis; 2001. Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne, Robert Laffont. * Korn, Wolfgang; 2004. Mesopotamien – Wiege der Zivilisation. 6000 Jahre Hochkulturen an Euphrat und Tigris, Stuttgart, ISBN 3-8062-1851-X * Kuhrt, Amélie; 1995. The Ancient Near East: c. 3000-330 B.C. 2 Vols. Routledge: Londono kaj Novjorko. * Liverani, Mario; 1991. Antico Oriente: storia, società, economia. Editori Laterza: Roma. * Matthews, Roger; 2005. The early prehistory of Mesopotamia – 500,000 to 4,500 BC, Turnhout 2005, ISBN 2-503-50729-8 * Oppenheim, A. Leo; 1964. Ancient Mesopotamia: Portrait of a dead civilization. The University of Chicago Press: Chicago and London. Revised edition completed by Erica Reiner, 1977. * Pollock, Susan; 1999. Ancient Mesopotamia: the Eden that never was. Cambridge University Press: Cambridge. * Postgate, J. Nicholas; 1992. Early Mesopotamia: Society and Economy at the dawn of history. Routledge: London and New York. * Roux, Georges; 1964. Ancient Iraq, Penguin Books. * Silver, Morris; 2007. Redistribution and Markets in the Economy of Ancient Mesopotamia: Updating Polanyi, Antiguo Oriente 5: 89-112. * Snell, Daniel (ed.); 2005. A Companion to the Ancient Near East. Malden, MA : Blackwell Pub, 2005. * Van de Mieroop, Marc; 2004. A history of the ancient Near East. ca 3000-323 BC. Oxford: Blackwell Publishing. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Mesopotamia|ReVo=mezopotami}} * http://www.touregypt.net/ebph5.htm * http://ojkumena.strana.de/cgi/ids/index.cgi?mode=album&album=mesopotamija {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041205032022/http://ojkumena.strana.de/cgi/ids/index.cgi?mode=album&album=mesopotamija |date=2004-12-05 }} <!-- _Mesopotamijos_ _žemėlapiai_ --> * http://www.nttei.com/british-museum/mesopotamia/menu.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _ブリティッシュ_ _ミュージアム_：Mezopotamio --> * http://ancientneareast.tripod.com/Mesopotamia.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230109080658/https://ancientneareast.tripod.com/Mesopotamia.html |date=2023-01-09 }} <!-- _古代近東の歴史_ --> {{Havenda artikolo|Mezopotamio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Irako]] [[Kategorio:Geografio de Irako]] [[Kategorio:Antikva epoko]] [[Kategorio:Mezopotamio| ]] [[Kategorio:Okcidenta Azio]] dayct27hhb1lwm4co0wz0dobx9uaeqz Pentrarto 0 3430 9441024 9427982 2026-07-29T04:11:47Z Sj1mor 12103 9441024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=''La pentristo en sia studio''<br> far [[Adriaen van Ostade]];<br> [[Memportreto]], 1663, oleo sur kverka ligno}} [[Dosiero:The_Three_Graces,_by_Peter_Paul_Rubens,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg|300px|eta|dekstre|''La tri Gracioj'' de [[Rubens]]]] [[Dosiero:Zurbaran - Bodegon.jpg|eta|dekstra|300px|[[Francisco de Zurbarán]]: ''[[Aĵpentraĵo]] kun kruĉo kaj tasoj'' (1636)]] [[Dosiero:Monet-Still-Life-with-Apples-and-Grapes-1880.jpg|eta|dekstra|300px|[[Claude Monet]] (1840-1926), ''Pomoj kaj Vinberoj'', (1880), [[Arta Instituto de Ĉikago]], aĵpentraĵo.]] [[Dosiero:God2-Sistine Chapel.png|eta|450px|''Kreo de Adamo'' de [[Mikelanĝelo]] en la [[Siksta Kapelo]].]] [[Dosiero:Istanbulpaint.JPG|dekstra|eta|250px|Pentrante Istanbulon]] '''Pentrarto''', '''pentrado''', '''pentroarto''' aŭ '''pentro-arto''' estas la [[arto]], [[metio]] kaj [[tekniko]] de la aplikado de [[koloro]]j al [[surfaco]] kiel [[muro]]j, [[papero]], [[kanvaso]], [[ligno]], [[vitro]], [[lako]], [[argilo]], [[betono]], [[folio]], [[kupro]] aŭ alia medio. Pentrita [[verko]] inkluzivas [[elementoj de arto|elementojn de arto]] por esprimi la konceptan intencon de la [[artisto]]. [[Pentraĵo]]j povas esti natura kaj figurema, kiel en [[senmova vivaĵo]] aŭ [[pejzaĝo]], [[abstrakta pentrarto|abstrakta]], didaktika, simbola, aŭ politika. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''pentri''' estas ''Reprodukti kolore objekton, pejzaĝon, estaĵon, sur papero, tuko, ligno, metalo, stuko, k.c. Kolorigi.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 161.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''pingere, pictum'' (pentri). Kaj li aldonas terminojn ''pentrado'', ''pentrarto'', ''pentristo'' kaj ''pentrilo'', krom tipojn de pentrado, nome [[olepentrado|oleo]], [[akvarelo]], [[tuĉo]], [[fresko]], [[detrempo]], [[enkaŭsto]], [[guaŝo]], [[paŝtelo]].<ref>Azorín, samloke.</ref> == Priskribo == [[Dosiero:2010_Chile_earthquake_-_Kids_playing_in_Talcahuano.jpg|eta|250x250ra|maldekstre|Knabinoj desegnas. Pentrado estas gravega aktiveco infanaĝe. Vidu artikolon [[Infana pentrado]].]] Pentrado estas la praktiko de surŝmirado de [[farbo]], [[pigmento]], [[koloro]] aŭ alia rimedo<ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/paint%5B1%5D |title=Paint[1&#93; - Definition |publisher=Merriam-webster.com |date=2012-08-31 |accessdate=2014-03-13}}</ref> al [[surfaco]] (subtenobazo). La rimedo estas ofte aplikita al la bazo per [[broso]] sed aliaj iloj, kiel ekzemple [[Tranĉilo|tranĉiloj]], [[Spongo (ilo)|spongoj]], kaj [[Aerpeniko|aerpenikoj]], povas esti uzataj. En arto, la esprimo pentrado priskribas kaj la agon kaj la sekvon de la ago. Pentraĵoj povas havi por sia subteno tre diversajn surfacojn kaj povas asimili multajn aliajn materialojn inkluzive de [[sablo]], [[argilo]], [[papero]], [[orfolio]] same kiel [[Objekto (filozofio)|objektoj]]. Pentrado estas [[reĝimo]] de kreiva esprimo, kaj la formoj estas multaj. [[Desegnaĵo|Desegnado]], [[kunmetado]] aŭ [[abstraktado]], inter aliaj [[Estetiko|estetikoj]], povas helpi manifesti la esprimplenan kaj koncipan intencon de la artisto. Pentraĵoj povas esti naturalismaj kaj reprezentaj (kiel en [[aĵpentraĵo]]j aŭ [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]), fotografiaj, abstraktaj, esti ŝarĝitaj per rakonta enhavo, simboleco, [[emocio]] aŭ esti [[Politiko|politikaj]] en naturo. Parto de la historio de pentrado en kaj orienta kaj okcidenta arto estas dominita per [[Spiriteco|spiritaj ĉeftemoj]] kaj ideoj; ekzemploj de tiu speco de pentr-arto prezentis [[Mitologio|mitologiajn figurojn]] sur [[ceramiko]] al [[Biblio|bibliaj scenoj]] igitaj en la internaj muroj kaj plafono de la [[Siksta Kapelo]], al scenoj de la vivo de [[Budho]] aŭ aliaj bildoj de orienta religia origino. == Estetiko == {{Ĉefartikolo|Estetiko}}Estetiko estas la studo de arto kaj beleco; ĝi estis grava afero por 18-a kaj 19-a jarcentaj filozofoj kiel [[Kant]] kaj [[Hegelo|Hegel]]. Klasikaj filozofoj kiel [[Platono]] kaj [[Aristotelo]] ankaŭ teoriadis pri arto kaj pentrado precipe. Plato asertis ke pentrarto ne povas prezenti la veron - ĝi estas kopio de realeco (ombro de la mondo de ideoj) kaj estas nenio krom [[metio]], simila al ŝufarado aŭ ferfandado. [[Leonardo da Vinci]], male, diris ke ''La Pittura è cosa mentale'' (pentrado estas afero de la menso). Kant distingis inter [[Belo|beleco]] kaj la [[sublimo]], en esprimoj kiuj klare donis prioritaton al la unua. Kvankam li ne rilatis al pentrado aparte, tiu koncepto estis prenita fare de pentristoj kiel ekzemple [[Joseph Mallord William Turner|J.M.W. Turner]] kaj [[Caspar David Friedrich]]. Hegel rekonis la malsukceson de havado de la universala koncepto de beleco kaj, en sia estetika eseo, argumentis ke pentrado estas unu el la tri "romantikaj" artoj, kune kun [[Poezio]] kaj [[Muziko]], por sia simbola, tre intelekta celo. Pentristoj kiuj verkis teorie pri pentrado inkludas [[Vasilij Kandinskij|Kandinskij]] kaj [[Paul Klee]]. En lia eseo, Kandinsky asertas ke pentrado havas spiritan valoron, kaj li alkroĉas [[Primaraj koloroj|primarajn kolorojn]] al esencaj sentoj aŭ konceptoj, ion kion [[Goethe]] kaj aliaj verkistoj jam provis fari. === Pentrado kiel imitado de la realo === La okcidenta percepto ke la estetika rolo de pentraĵo kiel imito de realeco ("[[Mimesis]]") jam ekzistis en greka pentrarto de la klasika kaj helenisma periodoj (de pentristoj kiel ekzemple [[Apollodorus]], [[Apelles]] kaj [[Zeuksis]]), kaj komencis reaperi en la renesanca periodo en Italio. En la eseo "Pri la Pentrado" (itale "''Della Pittura''", [[1435]]), verkita de [[Leon Battista Alberti]], la aŭtoro argumentis ke la rolo de la pentristo estas "desegni uzante linioj kaj pentri en koloroj sur surfaco ĉiun antaŭdonitan korpon en tia maniero, de fiksa distanco kaj antaŭdeterminita pozicio de la centra vidaĵo, tion, kion ĝi reprezentas, aspektos kiel [[Reliefo (arto)|reliefo]], kaj similos ĝuste la samajn korpojn reprezentitajn." [[Heinrich Wölfflin]] priskribis la esencon de la pentrado kiel traktants de fronta vido. Kompare kun la desegnado, kies klaraj limoj simbolis por li la [[Tuŝsenso|senson de la tuŝo]]. "Cirkonferenco de figuro en egala kaj fiksa linio," Wolfflin argumentis, "havas en ĝi ion de la tenado de korpa mano. Agado kiun la okulo faras, similas al la ago de mano kiu antaŭeniras kaj sentas laŭ la korpo." En kontrasto, Wolfflin komparas la agadon de pentrado, kaj la bilda priskribo, kun la agado de la okulo kaj li eĉ direktis al la senso de vido. Tiamaniere, la artisto kreas specon de "vidata kaj videbla bildo". === Ekstereŭropaj kulturoj === Samtempe la pentrarto disvolviĝis en aliaj lokoj kaj kulturoj. En [[Japanio]] la pentraĵo temigas la belecon de naturo same kiel bildigojn de [[milito]]j kaj [[portreto]]j de regantoj kaj [[reĝo]]j. La japanoj ofte asimilis literumon aŭ [[kanto]]n kiel parton de la kunmetaĵo de la pentraĵo. En [[Sudameriko]] la pentraĵo ne provas esti simila al aparta realeco. Ĝi pli temigis simbolojn kaj geometriajn formojn prezentantajn diojn, la sezonojn kaj aliajn simbolojn asociitajn kun la mondo de konceptoj de la indianaj triboj. == Teĥnikoj == [[Dosiero:Oil painting palette.jpg|eta|[[Paletro]] kun olefarboj.]] [[Dosiero:Gouache.jpg|eta|Iloj uzataj por pentrado, nome kolortubetoj kaj [[peniko]]j]] [[Oleo-pentrado]] estas metodo de pentrado per pigmentoj kunligitaj de sekiganta oleo (precipe de [[linoleo]] en renesanca Eŭropo). Ofte oleo kiel linoleo estis bolita kun [[rezino]], ekzemple pino-rezino aŭ eĉ [[olibano]]. Tiuj variaj oleoj donas al la uzita farbo diversajn proprecojn (malpli flava aspekto, malpli longa sekiĝtempo, ktp...). [[Akvarelo]] estas pentraĵo farita per akvosolveblaj, travideblaj farboj. La farboj el gumo kaj koloraj pigmentoj solviĝas en akvo kaj per fajna peniko pentriĝas sur papero, pergameno aŭ alia hela materialo. [[Guaŝo]] laŭ PIV estas preparaĵo farita el farboj akvigitaj kun gumo kaj mielo, kaj pentraĵo, en kiu oni uzis tian preparaĵon. [[Fresko]] estas pentraĵo per akvaj koloriloj sur freŝa stukaĵo de muro. La pentraĵo estas farita dum la stukaĵo estas ankoraŭ malseka, kaj stukaĵo kaj koloroj kune sekiĝos. La arto de [[paŝtelo]] apartenas al la nomataj sekaj teknikoj de pentrarto, ĉar diference de la pentratro je oleo aŭ je akvarelo, ĝi ne uzas ajnan solvaĵon kaj oni aplikas rekte sur la laborsurfaco. Kiel pentrobazo oni uzas bonkvalitan paperon, de specifa dikeco, de koloro neŭtra ne blanka kaj de ioma rugeco. [[Murpentraĵo]] estas pentraĵo, kiu ne estas verkita sur ligna tabulo aŭ tolaĵo, sed rekte sur la muro. La farboj estas ĉe murpentraĵoj aŭ rekte metitaj sur stukaĵon ankoraŭ malseketan (vidu: [[fresko]]) aŭ jam sekan (vidu: [[sekpentraĵo]]). La artisto provas aŭ konservi la ecan ebenon de la muro aŭ doni impreson de tridimensio (iluzidona murpentraĵo). [[Pentrotrompo]] aŭ okultrompo, el ''trompe-l'œil'', en franca por "trompi la okulon", prononce [tʁɔ̃p lœj], estas arta tekniko kiu uzas realismajn bildaron por krei la optikan iluzion ke la pentritaj aĵoj ekzistas reale en [[tri dimensioj]]. === Iloj === :[[Peniko]] - [[Farbo]] - [[Fono]] === Specifaj metodoj === :[[Akvarelo]] - [[Akvatinto]] - [[Akvaforto]] - [[Fresko]] - [[Gravurado]] - [[Guaŝo]] - [[Kaligrafio]] - [[Karbodesegno]] - [[Klozoneismo]] - [[Kolaĝo]] - [[Oleo-pentrado]] - [[Panoramo (pentraĵo)|Panoramo]] - [[Pastiĉo]] - [[Paŝtelo]] - [[Punktismo]] - [[Skizo]] - [[Tempero]] === Perkomputila pentrado === estas pentrarta laboro farita per komputilo aŭ prilaborita kun ĝia helpo. Anstataŭas en multaj kazoj la uzojn de tradicia ilustraĵo, precipe en la [[Interreto]], en [[gazeto]]j kaj [[revuo]]j, en [[televido]], sur konsumproduktaj [[pakaĵo]]j kaj pli. La komputilizita ilustraĵo povas esti aldonita al ilustraĵo farita per tradiciaj rimedoj, post esti [[Skanilo|skanita]] kaj igita cifereca dosiero. Estas haveblaj multaj [[Softvarojn|softvaroj]] kiuj helpas la artiston krei komputilizitan ilustraĵon, ĉu [[Vektora bildo|vektora]] (konsistanta el linioj kaj kurboj) aŭ [[Rastruma bildo|rastruma]] (konsistanta el kolekto de [[pikselo]]j, ĉiu en siaj propraj niveloj de la primeraj koloroj). Programaroj konataj hodiaŭ (2007) estas Photoshop, PaintShop Pro, Painter kaj pli. Uzante ĉi tiujn programojn, la artisto povas krei efikojn de la plej multaj el la koloroj listigitaj supre, kaj kombini ilin en maniero kiel oni ne povas esti farita per tradiciaj rimedoj. La rezulto ĉiam estos dosiero, kaj ĝia kvalito ĉiam malpliiĝos en [[Presarto|presado]]. Oni povas krei komputilan ilustraĵon uzante nur [[Komputila muso|muson]] kaj [[Komputila klavaro|klavaron]], sed ekzistas produktoj, kiuj helpas la artiston desegni en maniero simila al tradicia pentrado. Grafika tablojdo povas faciligi al artistoj atingi la rezulton, kiun ili serĉas, dum ili desegnas uzabne ciferecan skribilon kiun oni aplikas sur cifereca desegnobloketo anstataŭ uzi la muson. Krome, por prilaborado de bildoj oni havas diversajn alternativajn musojn dezajnitaj ĝuste por ĉi tiu celo. === Aliaj === * [[Vakso]] - Pentrado per vakso estas antikva tekniko. La koloroj estis miksitaj kun fandita vakso. Vakso-pentrado estas tekniko uzata jam en [[antikva Egiptio]] por pentri sur muroj. La pigmentoj estis miksitaj kun fandita vakso kaj pentritaj sur la ŝtono aŭ [[gipso]] kaj fine oni poluris la pentraĵon. Eminenta artisto kiu uzas ĉi tiun teknikon hodiaŭ estas la usona pentristo [[Jasper Jones]]. * [[Kazeino]] - Trovita en [[acida lakto]]. Oni diluas la kazeinajn farbojn per akvo. La avantaĝo de ili estas, ke ili sekiĝas rapide. La kolorombroj, kiuj povas esti kreitaj per ili, estas helaj. == Pentrarto laŭhistorie kaj laŭ skoloj == ===Prahistoria pentrarto=== [[Dosiero:Lascaux painting.jpg|eta|300px|maldekstra|[[Kavo de Lascaux]], galerio de taŭroj.]] {{Ĉefartikolo|Rokpentraĵo|Prahomaj pentraĵoj}} [[Rokpentraĵo]] estas termino uzata de [[historiisto]]j, fakte prahistoriistoj, pri [[pentraĵo]]j unue neidentigeblaj, kiel markoj, punktoj, strioj ktp., kaj poste de [[mano]]j, figuroj de animaloj, de homoj ktp. La brilaj pentraĵoj de animaloj, faritaj de [[ĉasisto]]j dum [[prahistorio]] sur la muroj de [[kaverno]]j estis trovitaj en multaj regionoj de la mondo. Plej ofte sur la pentraĵoj aperadis ĉevaloj, bizonoj, rangiferoj kaj [[mamuto]]j, kiuj post la epoko de tiuj pentraĵoj formortis. Simile en [[Saharo]] estas pentraĵoj de [[ĝirafo]]j kaj [[rinocero]]j kiuj de jarcentoj jam malaperis el tiu areo. La kavernaj desegnaĵoj eltrovitaj en kaverno de [[Altamira]] en norda Hispanio en 1879 kaj en la [[groto Lascaux]] apud Montignac, Francio, en 1940, estas mirigaj specimenoj de arto. Ili montras ke, fruaj homoj kapablis lertege desegni bestajn kaj homajn figurojn. ===Greka pentrarto=== Estis gravaj plinovigoj en greka pentrarto, kiuj devis esti esence rekonstruitaj pro manko de originaj survivaĵoj de kvalito, krom la distinga kampo de pentrita [[ceramiko]]. La fama kaj distinga stilo de greka ceramika pentrarto (ĉirkaŭ 100 000 gravaj komplete survivantaj artaĵoj<ref>[https://www.cvaonline.org/cva/default.htm Home page] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210425001031/https://www.cvaonline.org/cva/default.htm |date=2021-04-25 }} Arkivita en 2019-05-18 ĉe Wayback Machine de ''Corpus vasorum antiquorum'', alirita la 16an de Majo 2016</ref> kun figuroj pentritaj per fortaj [[konturo]]j, kun fajnaj internaj linioj, atingis sian pinton inter ĉirkaŭ 600 kaj 350 a.K., kaj estas dividata en du ĉefaj stiloj, preskaŭ malaj unu de la alia, de nigrafigura kaj [[ruĝfigura ceramiko]]j, el kiuj la alia koloro formas la fonon en ĉiu kazo. Kelkaj el tiuj ceramikaĵoj estis subskribitaj, plej ofte de la ceramikisto, sed kelkajn fojojn de la pentristo mem. ===Romia pentrarto=== {{Ĉefartikolo|Enkaŭstiko|Pompeja arto}} [[Dosiero:Roman_fresco_Villa_dei_Misteri_Pompeii_009.jpg|eta|Fresko de la "Vilao de la misteroj" en [[Pompejo]], la [[1-a jarcento p.K.|1-a jarcento p.K]].]] Restis malmultaj montraĵoj de la romia pentrarto. La plej bone konataj kaj plej gravaj estas la murpentraĵoj el [[Pompejo]], [[Herkulano]] kaj aliaj najbaraj lokoj, kiuj montras kiel loĝantoj de riĉa marborda areo ornamis siajn murojn en la jarcento antaŭ la tragedia erupcio de la Monto [[Vezuvio]] en la jaro 79 p.K. Ĝenerale la roma pentrarto havigas ampleksan varion de temoj: animaloj, [[aĵpentraĵo]]j, scenoj el la ĉiutaga vivo, realismaj [[portreto]]j, kaj kelkaj mitologiaj temoj. Dum la [[Helenisma epoko]], ĝi elvokis la plezuron de la kamparo kaj reprezentis scenojn de [[paŝtisto]]j, [[grego]]j, ruraj templojn, ruraj montaraj pejzaĝoj kaj kampardomoj.<ref>Piper, p. 253</ref> Ankaŭ erotikaj scenoj estas relative oftaj. En malfrua imperio, post la jaro 200 p.K., prakristanaj temoj miksiĝis kun [[Paganismo|pagana]] bildaro kaj survivis sur la [[Katakombo|katakombaj]] muroj.<ref>Piper, p. 260</ref> Oni scias do, ke romia arto estis tre influita de tiu greka kaj [[Etruska arto|etruska]]. La ĉefa plinovigo de la romia pentrarto kompare kun la greka arto estis la disvolvigo de pejzaĝoj, precize aligante teknikoj de [[perspektivo]], kvankam la vera matematika perspektivo disvolviĝos nur 1 500 jarojn poste. Kelkaj pejzaĝoj estis pure scenoj de naturo, precipe [[ĝardeno]]j kun [[floro]]j kaj [[arbo]]j, dum aliaj estis arkitekturaj vidaĵojn de urbaj konstruaĵoj. Aliaj pejzaĝoj montras epizodojn el [[mitologio]], el kio plej famaj montras scenojn el [[Odiseado]].<ref>Janson, p. 191</ref> Aparta arta stilo tre disvolvigita kaj bone konservita estas [[mozaiko]]j. En la greka kaj romia pentrarto unue aperis pentraĵoj, kiuj donis tridimensian iluzion. Ilia deklarita celo estis evoluigi realisman bildon kiu estu plaĉa al la okulo, kiel imito de realeco. Tamen, post la detruo de la [[Romia Imperio]] kaj la ekesto de [[Kristanismo]] unuflanke, kaj la transpreno de povo fare de la [[Islamo]] en [[Mediteraneo]] aliflanke - la pentrarto revenis al esti dudimensia, kies ĉefa celo estas klarigi kaj ekzempli religiajn principojn. === Mezepoka pentrarto === ==== Romanika pentrarto ==== {{Ĉefartikolo|Romanika arto|Libropentraĵo|Vitralo}} [[Dosiero:Kolumbanaltar.JPG|eta|500px|maldekstre|''La [[Epifanio]]-Altaro'' de [[Rogier van der Weyden]], proks. 1455, Alte Pinakothek, Munkeno (origine de Preĝejo Sankta Kolumba en Kolonjo), ekzemplo de [[Gotika pentrarto]].]] La karakterizaj trajtoj de la romanika pentrado estas dudimensieco pro rezigno pri la profundeco de la [[spaco]], firmaj konturolinioj, aranĝo de la bildobjektoj, kiu akcentas [[simetrio]]n kaj esprimiva [[gesto|gesta]] [[lingvo]]. Ĉi tie ankaŭ oni negas la tridimensiecon de la figuroj, anstataŭante ĝin per alegoria funkcio de [[koloro]] kaj [[proporcio]]. Sociaj fono kaj funkcio de la romanika pentrado evidentiĝas, se oni rigardas en kiuj kondiĉoj vivis la [[mezepoko|mezepokaj]] [[homo]]j: neniu - escepte de la [[kleriko|klerikaro]] - scipovis skribi kaj legi. La [[Biblio]] disponeblis nur en [[greka lingvo|greka]] aŭ [[latina lingvo]]. Ankaŭ la [[prediko]] dum la [[diservo]]j okazis nur latine. Por proksimigi la enhavon de la Biblio al la [[analfabeto|analfabeta]] [[popolo]], la [[muro]]j de romanikaj [[preĝejo]]j estis kovritaj per [[monumento|monumentecaj]] [[fresko]]j. Oni parolas pri "''[[biblia pauperum]]''", ''la biblio por malriĉuloj'' – por la spirite povraj, tio estas tiuj, kiuj povas nek skribi nek legi. En la skribejoj de la [[monaĥejo]]j produktiĝis [[libropentraĵo]]j por bildeca transdono de la biblioteksto. [[Vitralo]]j en la romanikaj [[fenestrorozo]]j peras unuan impreson de la pompo ĉiela. La pentraĵo sur moveblaj bildportiloj, kiel la [[Triptiko]] - en la romaniko plej ofte sur [[ligno]] - la [[Tabulpentrado|tabulpentraĵo]], etpaŝe ekiras sur la vojo de la eŭropa arto. Grandformataj [[murtapiŝo]]j, kiel tiu de [[Tapiŝo de Bayeux]], same servas al la bilda redono de [[historio|historiaj]] kaj bibliaj [[rakonto]]j. ====Bizanca pentrarto==== {{Ĉefartikolo|Bizanca arto}} [[Dosiero:Christ_Pantocrator_Deesis_mosaic_Hagia_Sophia.jpg|eta|Kristo Pantokrator: La plej fama el la bizancaj mozaikoj (12-a jarcento) de la Preĝejo de Sankta Saĝeco (Agia Sofia) konservita en Istanbulo (eksa Konstantinopolo).]] La emo por la riĉeco kaj la ornamenta [[Lukso|luksego]] de la bizanca arto, ĉefe por palacoj, postulis la revestado de la muroj de ties temploj per mozaikoj, no nur por kaŝi la malriĉecon de la uzitaj materialoj, sed ankaŭ kiel metodo por esprimi la religiecon kaj la duondian karakteron de la imperia povo. De la Unua Orepoko elstaras la komplekso de Raveno, kiu kuniĝas kun la prakristanaj mozaikoj de la [[5-a jarcento]]: en la preĝejoj de Sankta Apolinaro la Nova kaj Sankta Apolinaro en Klaso oni kaŝas ties suprajn murojn per mozaikoj kiuj reprezentas, en la unua preĝejo procesian kortanaron, sub antaŭeniro de la [[Tri reĝoj]], al la Teotokos aŭ Dipatrino, en la dua, en la absido, oni montras ĉielan scenon kie [[Sankta Apolinaro de Raveno]] kondukas gregaron. La majstroverko de la mozaika arto, estas sendube, la mozaikaro de la [[preĝejo de Sankta Vitalo en Raveno|Sankta Vitalo de Raveno]], prilaborita ĉirkaŭ la jaron [[547]], kie oni reprezentas diversajn bibliajn temojn kaj en la flankoj de la absido la grupojn de Justiniano la 1-a kaj de ties edzino Teodora kun ties respektivaj servantaroj. La pentrarto en la [[Bizanca imperio]] estis esprimita precipe en mozaiko, same kiel en la kreado de figuroj kun aŭdaca [[volumeno]] kaj konturoj. La figuroj montras iajn rigidecon kaj monotonecon, sed tre esprimivaj en sia [[simbolo|simbolismo]], kun evidenta malakcepto de tiu natura kaj de la spacaj leĝoj; ili estas longecaj kaj kun aspekto de ia malhomigo. La novaj [[Ikonografio|ikonografiaj]] tipoj adaptiĝas simbole, laŭ antaŭfiksita programo (''[[Hermeneŭtiko|Hermeneia]]''), al la diversaj partoj de la templo: la [[Pantokratoro|Pantokrator]] (Majesta Benanta Kristo) en la [[kupolo]], la [[Tetramorfo]]s (kvar evangelistoj) en la [[pendentivo]]j, la [[Virgulino]] en la [[absido]], la [[Listo de sanktuloj|sanktuloj]] kaj [[Evangelio|evangeliaj]] temoj en la muroj de la [[navo]]j. La plej ripetataj modeloj estas la figuroj de [[Kristo]] kun duonigita barbo kaj mezaĝa (siriaka modelo) kaj de la Virgulino reprezentata laŭ diversaj sintenoj (''Kyriotissa'' aŭ ''trono de Dio'') kie ŝi tenas sur siaj gamboj la Infanon. ==== Islama pentrarto ==== {{Ĉefartikolo|Islama arto|Islama pentrarto}} [[Dosiero:Arabic_Silk_Damask_of_the_11th_Century_(1878)_-_TIMEA.jpg|eta|[[Damasko (ŝtofo)|Damaska ŝtofo]] - Egiptio, 11-a jarcento]] Islama arto formiĝis laŭ la limigoj de [[Ŝario]] (islama juro). La plej rimarkinda limigo estas la severa malpermeso de la kreado de homaj figuroj en pentraĵo aŭ skulptaĵo. Tiu ĉi malpermeso nomiĝas "anikonismo". Tiu malpermeso validas precipe por la ornamado de [[moskeo]]j kaj aliaj religiaj konstruaĵoj, kaj por la pentraĵo de la figuro de [[Mohamedo]], aŭ aliaj esencaj figuroj de Islamo. En praktiko ekzistis multaj esceptoj al tiu regulo, tiel ke pentraĵoj de Mohamedo povas esti trovitaj, sed neniu [[ikonografio]] formiĝis. Anstataŭe disvolviĝis la [[kaligrafio]] de la [[araba skribo]], same kiel metodo de dekoracio kiu inkluzivas desegnaĵojn de branĉoj, folioj kaj floroj. Tiuj ornamadoj estas nomitaj "[[Arabesko (ornamaĵo)|arabeskoj]]" (esprimo derivita de la franca: arabesque). La dekoracio estas kutime disvastigita sur la tuta surfaco kun koncepto nomita en la arto ''la hororo de malpleneco''. La [[islama pentrarto]], kompare kun la [[islama arkitekturo]], estas unu de la artaj branĉoj malplej disvolvigitaj en la [[Islama mondo]]. Oni uzas ĉefe kiel dekoracia elemento en la konstruaĵoj, normale tra [[skribmaniero]] ([[kaligrafio|kaligrafia dekoracio]] pere de versoj el [[Korano]]), geometriaj aŭ vegetalaj desegnoj, kaj pli rare pere de la figura reprezentado de personoj (plej ofte malpermesataj kiel [[idolismo]]) kaj animaloj. Aparte elstaras la [[Ilustrita manuskripto|ilustrado]] en la libroj ĉu religiaj ĉu nereligiaj, pentraĵoj en [[ceramiko]] kaj [[azuleĥo]]j kaj la persaj [[miniaturo (pentraĵo)|miniaturoj]]. ====Gotika pentrarto==== {{Ĉefartikolo|Gotika pentrarto}} [[Dosiero:Saint Luke.jpg|eta|maldekstre|''Evangeliisto Lukaso'', ''Très Riches Heures du duc de Berry'', [[Fratoj Limburgo]], 1412–1416, [[Chantilly]], Musée Condé]] La '''gotika pentrarto''' evoluis ekde la 12-a ĝis en la 16-a jarcento. En sia frua kaj meza fazo ĝi estis signifopentrado, kiu starigis plejofte ne nur naturan prezentadon de personoj aŭ spacan perspektivon, sed la aranĝon, proporciigon kaj kolorigon laŭ religia senca enhavo („signifoperspektivo“<ref>Artikolo ''Perspektive'' en: ''Der große Brockhaus in zwölf Bänden'', 18-a eldono, volumo 8, Wiesbaden 1979</ref>). Je la elekto de motivoj klare superregis la religia (faldbildo-altaroj, meditobildoj ktp.), aperis tamen nepre ankaŭ profanaj motivoj kiel la kortega vivo, ĉasado kaj festoj. Favorite per la ekesto de grandaj fenestrofacoj komence de la gotiko norde de la [[Alpoj]] la ''[[vitralo|vitropentrado]]'' travivis florepokon, flankenŝovante la [[fresko]]n. Krom la [[vitropentrado]] en [[Francujo]] ekfloris ekde la mezo de la 13-a jarcento ankaŭ la ''[[gotika libroilustrado|libroilustrado]]'', kiu pli kaj pli ne nur plibeligis liturgiajn verkojn, sed ankaŭ horlibrojn kaj profanajn manskribaĵon. La pinton de ĉi tiu evoluo prezentis la [[Fratoj Limburgo]] per sia majstraĵo ''[[La tre riĉaj horoj de la duko de Berry]]'' (1413–1416). Longan tempon la libroilustrado restis la superrega formo de pentrado, ekzemple en Francujo ĝis komence de la 15-a jarcento, kaj tiel influegis ankaŭ la evoluon de la [[tabulpentrado]]. Alia grava pentristo estis [[Jean Fouquet]]. ==== [[Flandraj Primitivuloj]] ==== '''Flandraj Primitivuloj''' estas la nomo de grupo de [[pentristoj]] el la [[Malaltaj Landoj]] (proksimume la nunaj [[Benelukso]] kaj Norda [[Francio]]) en la 15-a kaj frua 16-a jarcentoj. Famuloj de tiu [[skolo]] estas [[Robert Campin]], [[Jan van Eyck]], [[Rogier van der Weyden]], [[Hugo van der Goes]], [[Hans Memling]], [[Dirk Bouts]] kaj [[Gerard David]]. Ĉefaj laborlokoj estis [[Bruĝo]], [[Gento]], [[Loveno]], [[Tournai]] kaj [[Bruselo]]. === Renesanca pentrarto === [[Dosiero:Raffael 058.jpg|eta|400px|dekstra|''[[La Lernejo de Ateno|La Skolo de Ateno]]'', pentrita de [[Rafaelo Sanzio|Rafaelo]].]] [[Dosiero:Lucca_Madonna_by_Jan_Van_Eyck_-_Städel_-_Frankfurt_am_Main_-_Germany_2017.jpg|eta|Madono kaj la Bebo Jesuo, pentraĵo de [[Jan van Eyck]], pioniroj de la uzo de oleofarboj en la Renesanco]] [[Dosiero:A_Young_Hare,_Albrect_Durer.jpg|eta|Juna kuniklo, akvarelpentraĵo de [[Albrecht Dürer]]]] Estas serio de karakteroj kiuj distingigas la renesancan pentrarton disde sia tuja antaŭaĵo, nome la mezepoka pentrarto... * Elvoko de antikveco, kies ideigitan belecon oni klopodis havi kiel ekzemplo. * Rekta observado de la [[naturo]]. La pentraĵoj montris naturajn pejzaĝojn kiujn oni klopodis rekrei fidele, aŭ arkitekturajn kadrojn, en kiuj kolonoj, frontonoj, palacoj kaj temploj utilis por perspektivo. * La homa figuro iĝis centro kaj mezurilo de ĉiuj montroj. La studo de la [[anatomio]], eĉ la realigo de [[nekropsio]]j, helpis la artistojn kompreni la realecon de la [[homa korpo]] kaj de ties movmekanismoj, kaj tiel oni reprezentis ĝin pli realisme, sed ankaŭ samtempe plej ofte ankaŭ pli ideigita. * Regado de la [[perspektivo]], kaj de la komponaj teknikoj. * La efikoj de lumo kaj mallumo, kiel la [[klaroskuro]] aŭ la [[grizajlo]]. De tie venis novaj teknikoj kiel la [[sfumato]] (nebula efiko, tekniko per kiu elstaris [[Leonardo da Vinci]]). * Plue oni faris ornamaĵojn per [[murpentraĵo]]j per [[tempero]] kaj [[fresko]]. * Oni disvastigis la uzadon de la [[tolo]], kiu estas malpli multekosta ol la tabulo. La grandaj [[retablo]]j, en kiuj ĉiu pentraĵo estas parto de temo pli ampleksa, perdas cefecon favore al la ununura pentraĵo, ĉu kiel altartabulo, ĉu kiel tolo. Oni adoptis preskaŭ ekskluzive la [[oleo-pentrado]]n. [[Jan van Eyck]] ne inventis ĝin, sed li ja plibonigis la teknikon de la pentrarto per tiu materialo. En [[Italio]], tamen, oni konservis la pentrarton sur tabulo kaj la teknikon de tempero en la pentrarto nomita ≪de stablo≫. Estis ĉefe en [[Venecio]] kie, pro flandra influo, oni enkondukis la uzadon de la oleo.<ref>Alfonso Emilio Pérez Sánchez, ''Historia del Arte'', ĉapitro ''Pintura del "Quattrocento" en Italia'', 1986, Madrid, Anaya, p. 374 ISBN = 84-207-1408-9</ref> * Se en la [[Mezepoko]] la pentrarto estis preskaŭ partikulare [[religio|religia]], en la Renesanco oni enkondukis novajn temojn, kiel tiuj [[mitologio|mitologiaj]], [[alegorio]] kaj temoj [[Historio|historiaj]]. Aperis la [[Nudeco (arto)|nudaj pentraĵoj]], ne per la nudaĵo mem sed kadre de pentrarto de specifa karaktero por ekzemplo mitologia. Estante la [[katolika eklezio]] unu de la ĉefaj mecenatoj de la epoko, plue oni pentris religiajn pentraĵojn. Oni kultivis eksterordinare vigle la [[portreto]]n fare de majstroj kiel [[Tiziano]] aŭ [[Antonio Moro]]. En tiu epoko ekis timide aliaj ĝenroj konsiderataj minoraj, kiel la [[pejzaĝismo]] aŭ la [[aĵpentraĵo]], kiuj en la Renesanco estis ankoraŭ duaranga elemento antaŭ la historio, io akcesora.<ref>Norbert Wolf, ''Pintura paisajista'', Taschen, Kolonjo, 2008. ISBN = 978-3-8228-5464-8, p. 9.</ref> === 17-a Jarcento === ====Baroka pentrarto==== {{Ĉefartikolo|Baroka pentrarto}} '''[[Baroko]]''' estas kultura movado inter [[16-a jarcento|16-a]] kaj [[18-a jarcento]]j, kiu en historio pri arto sekvas [[Renesanco]]n. Pli precize, baroko situas inter [[manierismo]] kaj [[rokoko]], kiam [[Kontraŭreformacio]] de [[katolikismo]] reagis al la novaj kulturaj movadoj, kiuj produktis [[Reformacio]]n kaj novan [[scienco]]n. La termino ''baroko'', el la [[itala lingvo]], origine signifis "stranga, ekstravaganca", kaj verŝajne devenas de la [[portugala]] vorto ''barroco'', kiu signifis "neperfekta perlo". Krom pro sia [[arkitekturo]], [[baroka muziko|muziko]] kaj [[literaturo]], la epoko aparte konatas pro sia stilo de [[skulptado]] kaj de baroka pentrarto, kiuj karakteras pro tro ornama akompano, uzado de koloraj [[kontrasto]]j, inter kiuj [[klarobskuro]], klino al ekstremaj temoj kiel funebraj, malbeleco, [[pentrotrompo]]j ktp. Jen elekto de kvin diversaŭtoraj ekzemplaj pentraĵoj, priskribataj en apartaj vikipediaj artikoloj: <gallery mode="packed" heights="150" perrow=""> Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|<center>[[Amoro venkas ĉion]] (1603) de [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]] Dosiero:Velázquez - El Triunfo de Baco o Los Borrachos (Museo del Prado, 1628-29).jpg|<center>[[La Ebriuloj]] (1629) de [[Diego Velázquez]] Dosiero:Johannes Vermeer (1632-1675) - The Girl With The Pearl Earring (1665).jpg|<center>[[Junulino kun perla orelringo|Junulino kun orelringo]] (1665) de [[Jan Vermeer]] Dosiero:The Nightwatch by Rembrandt - Rijksmuseum.jpg|<center>[[La noktaj gardistoj]] (1642) de [[Rembranto]] </gallery> ====Nederlanda pentrarta orepoko==== {{Ĉefartikolo|Nederlanda pentrarta orepoko}} '''Nederlanda pentrarta orepoko''' estas la pentrarto de la [[Ora jarcento de Nederlando]], nome periodo de la [[historio de Nederlando]] ĉirkaŭ la 17a jarcento,<ref>En ĝeneralaj historioj, 1702 estas foje prenita kiel fino de la Ora Epoko, dato kiu funkcias sufiĉe bone por la pentrarto. Slive, kiu evitas la terminon (vidu p. 296), dividas sian libron en du partoj: 1600–1675 (294 paĝoj) kaj 1675–1800 (32 paĝoj).</ref> dum kaj post la lasta parto de la [[Okdekjara Milito]] (1568–1648) por la sendependo de Nederlando. Distingiga trajto de la periodo estas la fekundeco de diversaj pentro-[[ĝenro]]j,<ref>Konfuzige, unu partikulara pentro-[[ĝenro]] estas nomita [[ĝenrismo]], nome pentrado de ajna tipo de ĉiutagaj scenoj kun neidentigitaj personoj. Sed, por ekzemplo, ankaŭ [[Aĵpentraĵo|aĵpentrarto]] estas pentroĝenro.</ref> kaj la majoritato de artistoj produktis la kernon de sia verkaro ene de unu el tiuj. La pinto de tiu specializigo okazis en la finaj 1620-aj jaroj, kaj la periodo el tiam ĝis la Francia invado de 1672 estas la kerno de la Nederlanda pentrarta orepoko. Artistoj pasigis plej el siaj karieroj pentrante nur portretojn, ĝenrismajn scenojn, pejzaĝojn, maraĵojn kaj ŝipojn, aŭ aĵpentraĵojn, kaj ofte ene de partikulara sub-tipo ene de tiuj kategorioj. Multaj el tiuj tipoj de teoj estis novaj en la pentrarto de [[Okcidento]], kaj la maniero laŭ kiu nederlandanoj pentris ilin en tiu periodo estis decidiga por ties estonta disvolvigo. === 18-a Jarcento === ==== Rokoko-stila pentrarto ==== {{Ĉefartikolo|Rokoko}} [[Dosiero:Fragonard, The Swing.jpg|eta|200px|''La balancilo'', majstroverko de [[Jean-Honoré Fragonard|Fragonard]], kie videblas la rafinita, agrabla kaj milda spirito de Rokoko.]] [[Rokoko]] estas eŭropa stilo de grafikaj kaj ornamaj artoj inter 1700 kaj 1750 proksimume. Rokoko estis difinita kiel individuisna, kontraŭformalisma kaj kortega arto, fare de la artisto Ronald Rizzo. Ties ĉefaj trajtoj estas la emo por lumigaj, mildaj kaj helaj koloroj. Hegemonias la formoj inspiritaj en la naturo, mitologio, reprezentado de nudaj korpoj, orienta arto kaj ĉefe la elegantaj kaj amaj temoj. Ĝi estas arto ĉefe civila, sen religiaj influoj, kiu pritraktas temojn de la ĉiutaga vivo kaj de la homaj rilatoj, nome stilo kiu celas ĉion kiu estu agrabla, rafinita, ekzota kaj sens-ama. Rokoko, kiel malfrua ido de [[baroko]] ŝatas [[movo]]jn, [[kurbo]]jn, malsimetrion. Ĝi malpli favoras la vastajn, pompajn artaĵojn, kaj ordinare produktas tre rafinitajn verketojn. ==== Novklasikisma pentrarto ==== {{Ĉefartikolo|Novklasikismo}} [[Novklasikismo]] estas stila tendenco en la historio de arto, kiu historieme baziĝas sur klasikaj modeloj de antikvaj [[Romio]] kaj Grekio. La nocio havas malsamajn signifojn en diversaj lingvoj kaj kulturaj regionoj kaj pro tio facile konfuzas. Novklasikismo serĉas siajn modelojn precipe en antikva Romio. Ĝiatempaj arkeologiaj esploroj kaj eltrovoj provizis abundan materialon. Ekzemple la elfosado de la urbo [[Pompejo]] en Italio malkovris al novklasikistoj la forgesitan antikvan ornaman pentrarton. Novklasikistoj ŝatis rektajn, simplajn formojn, vastajn kaj noblajn verkojn. Pentraĵoj prezentas solenajn scenojn per firma desegno, per ĝenerala geometria skemo el rektoj, per dampitaj koloroj. En sia pli intima flanko novklasikismo produktis ankaŭ belajn realismajn [[portreto]]jn. ==== Akademiisma pentrarto ==== {{Ĉefartikolo|Akademia pentrarto}} Akademismo estis stilo de pentrado tre diskonita tra Eŭropo je la 19-a jarcento, precipe en Francio danke al la Belarta Akademio. Tiu arta movado emfazas antikvajn pentraĵojn kaj seriozajn temojn. Akademaj pentristoj permesis nudaĵojn, sed nur senpekaj kaj malerotikaj. === Ekster Eŭropo === ====Ĉina pentrarto==== <!--[[Dosiero:Jiezi_yuan_huazhuan_Lotus_Flowers%2C_Leaf_from_the_Mustard_Seed_Garden_Painting_Manual.jpg|eta|maldekstre|Ĉina pentrilustraĵo de lotusfloroj en la lernolibro "Jieziĝŭan Huaĵŭan".]]--> La klasika ĉina pentrarto estas nomata en [[ĉina]]: 中國畫 zhōngguó huà, nome ĉina pentrarto, aŭ 國畫 guó huà, pentrarto de la lando, opozicie al la ĉina pentrarto de okcidenta inspiro aperinta en la [[19-a jarcento]]. Oni povas konsideri ĝin kiel aparta fako de la [[ĉina kaligrafio]] de kiu ĝi derivis, fondita sur la kvar pilieroj de la skribadarto: nome [[peniko]]j, [[inko]], inkujo kaj rizpapero. La tradicio de [[inkakva pentrarto]], praktikita ĉefe de fakul-funkciuloj kaj kortegaj pentristoj speciale de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]], floroj, kaj birdoj, disvolvigis [[Estetiko|estetikajn]] valorojn depende de la individua imagopovo kaj objektiva observado fare de la artisto, kio estis similaj al tiuj de Okcidento, sed delonge multe pli antaŭdataj je ties disvolviĝo en Ĉinio. La unua avangarda pentristo kiu fondis nuntempan ĉinan arton estis [[Ho-Kan]]. ====Japana pentrarto==== [[Dosiero:The_Great_Wave_off_Kanagawa.jpg|eta|<center>bildo ''Granda ondo ĉe marbordo de Kanagaŭa'' de [[Hokusai]], estas parto de la fama serio ''36 vidoj al la [[Fuĵi-Monto]]'' (1823-29)|maldekstre|250px]] [[Ukijo]]<ref>[[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]: [http://vortaro.net/#ukijo ukij/o]</ref> ({{lang-ja|{{rubentipo|浮世絵|うきよえ}}|t=''ukiyoe''}}), estas termino markanta bildojn (desegnaĵojn) kun ĝenra temo farataj per tekniko de japana [[tabulopreso]] (iam ankaŭ nomata lignopreso) en la [[17-a jarcento|17-a]] ĝis la [[20-a jarcento]]. La uzita tekniko de preso ebligis amasan produkton. Temis pri koloraj presiloj sur lignaj tabuloj helpe de ŝablonoj. La temo estis ĉefe provinca vivo kaj amuziga fako ([[lukto|luktantoj]] de [[sumoo]], [[kortegano]]j, [[artisto]]j ks.). Reproduktaĵoj estis alireblaj al pli malriĉaj, kiuj ne povis permesi al si originalajn laborojn de majstroj. Ukijo diras, vivu de tago al tago kaj vivĝoju la vivon liberigita de ĉiuj malproksimaj doktrinoj. ==== Afrikana pentrarto ==== La unua avangarda pentristo kiu fondis nuntempan afrikan arton estis [[Fathi Hassan]]. ==== Albana pentrarto ==== La unua avangarda pentristo kiu fondis nuntempan albanan arton estis [[Ibrahim Kodra]]. ==== Hungara pentrarto ==== La unua avangarda pentristo kiu fondis nuntempan hungara arton estis [[Ladislao de Gauss]]. ==== Mogola pentrarto ==== {{Ĉefartikolo|Mogola pentrarto}} [[Mogola pentrarto]] estas partikulara stilo de pentrarto en [[Suda Azio]] limigita al [[miniaturo]]j ĉu kiel [[libro]]-[[ilustraĵo]]j aŭ kiel solaj verkoj kolekteblaj en [[albumo]]j (''murakka''). Ĝi aperis el Persia miniaturpentrarto (ĝi mem parte el ĉina deveno), kaj disvolviĝis el la kortego de la [[Mogola Imperio]] el la 16a ĝis la [[18a jarcento]]j. La Mogolaj imperiestroj estis islamanoj kaj oni konsideras, ke ili plifirmigis [[Islamo]]n en Suda Azio, kaj etendis islamajn (kaj partikulare Persajn) [[arto]]jn kaj [[kulturo]]n same kiel la [[religio]]n.<ref>[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/mughalempire_1.shtml "BBC - Religions - Islam: Mughal Empire (1500s, 1600s)".] www.bbc.co.uk. Alirita la 1an de oktobro 2019.</ref> La Mogola pentrarto tuj ekprenis tre grandan intereson en realisma portretarto ol ĝi estis tipa de la Persaj miniaturoj. Animaloj kaj plantoj estis la ĉefaj temoj de multaj miniaturoj por albumoj, kaj estis pli realismaj priskribitaj. La temoj estas riĉaj en vario kaj inkludas [[portreto]]jn, eventojn kaj scenojn el la kortega vivo, scenojn de [[naturo]] kaj [[ĉasado]], kaj ilustraĵoj de [[batalo]]j. La Persa tradicio de riĉe ornamitaj limoj enkadrigantaj la centran bildon pluis, ĉar estis modifita formo de la persa konvencio de alta vidpunkto. === 19-a Jarcento === ==== Romantikisma pentrarto ==== [[Dosiero:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|eta|dekstre|250px|[[Vaganto super Nebulmaro]] (germane ''Der Wanderer über dem Nebelmeer'') estas pentraĵo plenumita ĉirkaŭ la jaro 1818 de la germana romantikista pentristo [[Caspar David Friedrich]]. Ĝi estas kutime rigardita kiel la plej fama majstroverko de tiu artisto, kaj iasence fariĝis ikono de la romantikisma movado.]] La '''romantikisma pentrarto''' sukcedis la novklasikisma pentrarton de fino de la 18-a jarcento, per novaj plaĉoj disvolvigitaj simile per la aliaj artaj fakoj de la [[Romantikismo]], kiel estas la literaturo, la filozofio kaj la [[romantikisma muziko|muziko]]. Ĝi estas asocia kun la sociaj kaj politikaj movadoj, kiuj plifortiĝis pere de la [[Franca Revolucio]]. La verkaro de [[Joseph Mallord William Turner|Turner]] karakteriziĝas per malorda kirlo de koloroj kaj lumo ĉirkaŭ rolulo aŭ temo kiu foje ne estas facile identigebla sen atenti la titolon. Ĝi altiras la atenton al la pejzaĝo kaj la [[naturo]], en kiu la homa figuro estas sub la forto de la naturo. Tiu sento rezultas en la fakto, ke la romantikaj pentristoj montras la enormecon, preĝejojn en ruinoj, vrakoj, tombejoj, ŝtormoj, nigraj noktoj, monstroj, masakroj kaj frenezeco. Kiel en literaturo, altiras la atenton temoj pri la mezepoko (iamaj tempoj, for el la nuntempo); ekzotaj etosoj, kiel arabaj kaj aliaj orientaj, for el la ĉitieco ktp. La violento kaj en formo kaj en enhavo ligiĝas tiun stilon kun simila baroka iama tendenco. En tiu drama panoramo la soleco de la rolulo aperas kiel personiĝo de la romantisma spirito, kiel en la [[Vaganto super Nebulmaro]]. Pli konektita al la socipolitikaj idearoj de la epoko [[Libereco gvidanta la popolon]] estas pentraĵo de [[Eugène Delacroix]], kiu en la malordo de la revolucio montras alegorian figuron de la franca patrio (kaj flago) en evidenta kontrasto inter la ideiigita centra virina figuro kaj la ceteraj revoluciuloj. Ĝi iĝis ikono de la modernepoka bildaro. Aliaj pli kolorplenaj pentraĵoj de Delacroix memorigas pri la forto de la koloroj de Rubens. Fantomoj kaj koŝmaroj estas influo de la germana literaturo, kaj tiel ili aperas ĉefe en germana pentrarto kaj en la hispana [[Francisco de Goya]] ekzemple. Sekvoj de romantisma pentrarto povas esti observeblaj en la usona [[Skolo de la rivero Hudsono]] kaj pli malfrue en la jarcento en [[La Antaŭ-Rafaelida Frataro]]. ==== [[Realisma pentrarto]] ==== [[Dosiero:Courbet LAtelier du peintre.jpg|eta|400px|maldekstre|''[[La ateliero de la pentristo]]'', de Courbet, pentraĵo de 1855 kiu okazigis la difinon de la movado de la [[Realisma pentrarto]].]] '''Realismo''' estas la nomo de [[stilo|pentrarta stilo aŭ movado]] okazinta en [[Francio]] meze de la [[19-a jarcento]], kies ĉefa reprezentanto estis [[Gustave Courbet]]. La propra pentristo stampis la terminon kiam nomigis la [[pavilono]]n kiun li konstruigis por provoka ekspozicio de [[1855]], alternativa al [[Pentrosalono de Parizo]], per la titolo "Realismo". Tie li ekspoziciis sian verkon ''[[La ateliero de la pentristo]]'', konsiderata [[manifesto]] de la stilo, kiu provokis skandalon en la artaj etosoj pro sia kontraŭ-[[Akademia pentrarto|akademiismo]] kaj malmildeco. Poste oni identigis kun la movado ĉefe pentristojn kiaj [[Honoré Daumier]], [[Jean-François Millet]] kaj [[Jules Breton]], kaj aliajn ([[Jean-Louis-Ernest Meissonier]], [[Henri Fantin-Latour]], [[Thomas Couture]], [[Jean-Léon Gérôme]], ktp.) La priarta kritikisto Jules Champfleury difinis teorie la stetikon de la movado.<ref>[http://www.musee-orsay.fr/es/colecciones/resena-courbet/el-realismo.html Museo D'Orsay]. Citas li kiel fonto Champfleury: ''Pri Realismo'', Letero al la Srino. Sand, septembro de 1855; kaj aliaj postaj tekstoj (1878).</ref><ref>Champfleury apartenis al amikaro de Courbet kiu ekde antaŭ la [[revolucio de 1848]] kunsidis en la ''Brasserie Andler'' (la "Templo de la Realismo" nomita poste, ĉar estis tie kie aperis la idea utiligi tiun terminon), tre proksime de la studio de Courbet. Inter ili estis [[Charles Baudelaire]], [[Pierre Proudhon]] kaj [[Max Buchon]], kuzo kaj amiko de la infanaĝo de Courbet. En la salono de 1848, revolucia jaro, Courbet ekspoziciis dek verkojn. Laŭ konsilo de Champfleury, Courbet abandonis romantisman temaron por reprezenti la ĉiutagan vivon de Ornans (kiel ĉe la monumenta ''[[Enterigo en Ornans]]'', kiun li pentris ekde 1849 kaj ekspoziciiĝis en la Salono de 1850-1851, kie ĝi ricevis tre akrajn kritikojn).</ref> Ĝenerale la deziro de realismaj pentristoj montri malidealismajn temojn kongruis kun la literaturaj tendencoj de la realismaj [[romano]]j hegemoniaj meze de la jarcento en Francio kaj poste en Rusio. En ambaŭ artoj aperas scenoj de la ĉiutagaj vivoj, kun speciala emfazo al detaloj kiuj antaŭaj movadoj tabue ne tiom malferme montris, kiel laboristaj penoj, malriĉeco, realisma erotismo, malsanoj, funebroj, akcidentoj, doloro ktp. [[La Skolo de Barbizon]] estis ekzemplo de tia movada tendenco. ====Teknikismaj tendencoj==== '''Simbolisma pentrarto''' estis stilo de fantasta kaj sonĝa tendenco aperinta kiel reago al la seka naturismo de la realisma pentrarto, kontraŭ kies objektiveco kaj detala priskribemo de la realo oni opoziciis per ekstrema subjektiveco kaj eĉ montro de tio kaŝita kaj neracia; kontraŭ la reprezentemo, oni proponia la elvokivon aŭ la sugestemon. Same kiel en poezio la ritmo de la vortoj utilis por esprimi esencan signifon, en pentrarto oni serĉis la manieron per kiu la koloro kaj la linio esprimu ideojn. Tiucele, ĉiaj artoj estis interrilataj kaj tial foje oni komparis la pentrarton de [[Odilon Redon]] kun la poezio de [[Baudelaire]] aŭ la muziko de [[Debussy]].<ref>Chilvers, 2007, p. 888.</ref> Tiu stilo speciale emfazis al la mondo de la sonĝoj kaj la [[mistikismo]], same kiel al diversaj aspektoj de la [[kontraŭkulturo]] kaj de la marĝenemo, kiel [[esoterismo]], [[satanismo]], [[teroro]], [[morto]], [[peko]], [[sekso]] kaj perverseco — rimarkindas tiukadre la fascino de tiuj artistoj por la figuro de la ''femme fatale'' ([[fatala virino]])—. Ĉio tio montriĝis kongrue kun la [[dekadencismo]], kultura tendenco de la fino de la jarcento kiu markis la aspektojn plej [[ekzistadismo|ekzistadismajn]] de la vivo kaj en la [[pesimismo]] kiel viva sinteno, same kiel klopodis la forestemon kaj la elstarigon de la [[senkonscio]]. Alia tendenco ligita al simbolismo estis la stetikismo, nome reago al utilismo hegemonia en la epoko kaj al la malbeleco kaj [[materiismo]] de la industria epoko. Kontraŭ tio, oni donis al arto kaj al la beleco aŭtonomecon propran, sintezigita en la formulo de [[Théophile Gautier]] «arto por arto» (''L'art pour l'art''). [[Dosiero:Seurat-La Parade detail.jpg|eta|dekstre|[[Georges Seurat]] - ''La Parado'' (1889) - detalo montranta teĥnikon de [[punktismo]]]] [[Impresionismo]] aŭ ''Impresismo'' estas stilo kiu iom forgesas pri la realisma detala montro de la priskribita objekto profite al la lum-kolora impreso kiun havigas la manipulitan distribuon de koloroj en la pentraĵo. Tiaj artistoj observas kaj respegulas la impresojn el la [[realo]], tio estas al la okula sentado de koloroj kaj lumoj en la naturo, sen konsidere la bildigotajn aĵojn, homojn, pejzaĝojn, senmovaĵojn (mutajn naturojn). Impresistoj favoris uzi ĝenerale purajn kolorojn sen enmikso de nigro aŭ blanko. Ili ankaŭ priprensis la sciencajn trovaĵojn pri funkciado de vido. Ĉi tiu pripenso forte aperis en la lasta fazo de impresismo, kromnomata [[Punktismo]]. En ĝi la pentristo apudmetis punktetojn de bazaj koloroj, taskigante la okulon de rigardanto per la kunmiksado de la koloroj kaj rekonstruado de bilda tuteco. Aliaj rilataj tendencoj estas [[Post-impresionismo]], [[Les-Nabis-a Pentrado]], [[Faŭvismo]], la [[Naiva arto]] kaj [[Primitivismo]]. === Fino de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a jarcento === Tiu grava periodo de la historio de la homaro karakteriziĝas per diversaj faktoroj kiuj tuŝis la evoluon de la pentrartoj, inter kiuj jenaj: * Internaciismo kaj enorma disvastigo de la komunikado, kio rezultis en svarmo de influoj inter la diversaj kulturaj etosoj. * Tiukadre definitiva apero en Okcidento de artaj trajtoj devenaj el [[Orienta Azio]], Afriko, Oceanio, indianoj el Ameriko ktp. * Koincido (parta aŭ totala) de diversaj nomigoj kaj tendencoj, kiuj sinsekvas unu la alian, konfliktas, disiĝas ktp. Tiom multaj iĝas la stiloj kaj skoloj ke malfacile eblas ĝeneraligi trajtojn. * Transiro de la pentrarto al rilataj artoj, kiaj [[afiŝo]]j, [[juvelarto]], [[tipografio]], grafikaj artoj, ktp., kaj inverse. * Forta pezo de [[ideologio]]j en la enhavo de la pentraĵoj, kio anstataŭas la iaman kontraston inter religia kaj nereligia pentrarto, nun pro influo de socialisma realismo, kontraŭrealismo, futurismo, industriismo, faŝismo ktp. * Centrigo de la pentrarta movado en grandurboj kiaj ĉefe [[Parizo]] (kun ofta translokigo de tre diversdevenaj pentristoj tien), sed ankaŭ al [[Berlino]], [[Vieno]], kaj pli ĝenerale en Rusio kaj Usono. Inter la diversaj skoloj kaj nomigoj menciindas [[Secesio]] kaj [[Art Nouveau]] por la epoko de transiro de unu jarcento al la venonta. Tiuj baziĝas sur [[estetikismo]] kaj influo de pesimismaj filozofioj, el kio oni aliras al brileco kaj kolorismo. Tio rezultos en ampleksa disvastigo de minoraj artoj, konata kiel [[Artdekora pentrarto]], ekzemple por mebloj, luksaĵoj, fenestroj ktp. <gallery mode="packed" heights="150" perrow=""> Cheret - Masquerade.jpg|''Maskerado'', de [[Jules Cheret]]. Georges de Feure 001.jpg|''Melankolio'', de [[Georges de Feure]]. Max Klinger Brahms-Phantasie.jpg|''Fantazio'', de [[Max Klinger]]. A New Generation 1892 Jan Toorop.jpg|''Nova generacio'', de [[Jan Toorop]]. Mucha, Alfons - Woman With a Burning Candle.jpg|''Virino kun kandelo'', de [[Alfons Mucha]]. Pallas athena crop.jpg|''Palas Atenea'', de [[Franz von Stuck]]. Kolo Moser - Drei kauernde Frauen - ca1914.jpeg|''Drei kauernde Frauen'', de [[Kolo Moser]]. Egon Schiele - Weibliches Liebespaar - 1915.jpeg|''Weibliches Liebespaar'', de [[Egon Schiele]]. The Kiss - Gustav Klimt - Google Cultural Institute.jpg|''[[La kiso (Gustav Klimt)|La kiso]]'', de [[Gustav Klimt]]. Van Rysselberghe 012.jpg|''Magnolioj'', de [[Théo van Rysselberghe]]. Santiago Rusinol Cafe des Incohérents 1889-1890 Museum Montserrat.jpg|''Café Montmartre'', de [[Santiago Rusiñol]]. BrullVinyoles-NinfesdelOcas1899-1341b.jpg|''Ninfas del ocaso'', de [[Juan Brull]]. Au Moulin de la Galette.jpg|''Au Moulin de la Galette'', de [[Ramón Casas]]. </gallery> [[Dosiero:The Scream.jpg|eta|''[[La krio]]'' de [[Edvard Munch]] (1893), kiu inspiris la 20a-jarcentajn ekspresionistojn.]] Ĉefe germandevena [[ekspresionismo]] estas arta orientiĝo, kiu en esprimo de ekstera mondo preferas la internan vivon, precipe sentojn, ol la objektivan naturan figuron. Por atingi la eksteran esprimon de la internaj [[sento]]j, la ekspresionisma arto-esprimo ofte deformas la eksteraĵon de la temo, por elstarigi trajtojn, kiuj estas influataj de la internaj, aŭ tiajn trajtojn analogie konformajn al la interna vivo. Ekspresionismo elstaris en [[Germanio]] kaj eŭropaj norda kaj centra: [[Oskar Kokoschka|Kokoschka]], [[Emil Nolde|Nolde]], [[George Grosz|Grosz]], [[Max Beckmann|Beckmann]], [[Erich Heckel|Heckel]], [[Paul Klee|Klee]]. En Germanio ĝi fariĝis kritika arto kontraŭ la burĝaj valoroj. La socia problemo de la unuaj jaroj de la 20-a jarcento okulfrapas ĉe tiuj artistoj, laŭ kiuj la arto ne estas nura belaĵo, sed oportuno postuli plibonigon en la homaj valoroj. Tamen tian artan vidpunkton ne akceptis la nazia estraro, sub kies inspiro fariĝis la ekspozicio de la "degenerita arto" por tujposta bruligado. [[Socialisma realismo]] estas stilo de realisma arto kiu estis evoluigita ĉefe en Sovetunio kaj iĝis domina stilo en diversaj socialismaj landoj. Ekzistis domina sento de [[optimismo]], ĉar la tasko de socialisma realismo estis montri la idealan sovetian socion. Ne nur estu la nuneco glorigita, sed ankaŭ la estonteco laŭsupoze estu prezentita en plaĉa maniero. Revolucia romantismo plialtigis la ĝeneraligitan [[laboristo]]n, ĉu fabrika aŭ agrikultura, per prezentado de lia vivo, laboro, kaj distro kiel admirindaj. Oftaj bildoj utiligitaj en socialisma realismo estis floroj, sunlumo, la korpo, juneco, flugo, [[industrio]], kaj nova teknologio. [[Abstraktismo]], [[Optika arto]] kaj [[Kubismo]] estis diversaj skoloj kiuj koincidis en la perforta manipulado de la maniero montri la pentraĵon malprofite al la klareco de la enhavo. ==== Superrealisma pentrarto ==== La moderna [[Superrealismo]] kombinis la dogman aŭtomatismon kun la esplorado por montri la etoson de [[sonĝo]]j kaj eĉ [[koŝmaro]]j. Ju pli malverŝajne estu la priskribita situacio, pejzaĝo, kombinaĵo ktp., des pli interesa estas la artaĵo. Tio kondukis al tre ekstremaj rezultoj en verkoj de pentristoj kiaj [[Salvador Dalí]], [[Paul Delvaux]], [[René Magritte]], [[Joan Miró]], [[Yves Tanguy]] kaj multaj aliaj. sed tio ankaŭ malfermis enorman kampon por la eksperimentado en pentrarto. === Hiperrealismo === La [[hiperrealismo]] estas ĝenro de pentrarto kaj skulptarto kiu estas simila al la fotografio. La hiperrealismo estas konsiderata avanco de la fotarta realismo pro la uzataj rimedoj. La ĉefa celo estas reprezenti la realon tiom detale kaj realisme ke la verko aspektu kvazaŭ la reprezentita aĵo mem. La rigardanto devas supozi, ke temas pri [[foto]] anstataŭ pentraĵo aŭ realaĵo anstataŭ skulptaĵo. == Famaj [[pentristoj]] == vidu ankaŭ: [[listo de pentristoj]] {{Div col|cols = 2}} === Aŭstriaj === * [[Ernst Fuchs]] * [[Oskar Kokoschka]] * [[Koloman Moser]] * [[Egon Schiele]] === Belgaj === [[Dosiero:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|eta|dekstre|P.P.Rubens, ''Rubens kaj Izabela Brant, sur kuŝejo de Lonicero'', ĉ. 1609]] * [[Hugo van der Goes]] * [[René Magritte]] * [[Hans Memling]] * [[Petro Paŭlo Rubens]] * [[Nicolaes van Verendael]] === Brazilaj === * [[José Ferraz de Almeida Júnior]] === Ĉinaj === * [[Qi Baishi]] * [[Gu Hongzhong]] * [[Guanxiu]] * [[Han Gan]] * [[Mei Qing]] * [[Mi Fu]] * [[Shen Jingdong]] * [[Ĝoŭ Ĉen]] * [[Tang Jin]] * [[Bada Ŝanĵen]] === Ĉeĥaj === * [[Majstro de Vyšší Brod]] * [[Majstro de Třeboň]] * [[Majstro Theodoriko]] * [[Václav Hollar]] * [[Karel Škréta]] * [[Jan Kupecký]] * [[Václav Vavřinec Reiner]] * [[Antonín Mánes]] * [[Josef Navrátil]] * [[Josef Mánes]] * [[Karel Purkyně]] * [[Mikoláš Aleš]] * [[Josef Lada]] * [[Julius Mařák]] * [[František Ženíšek]] * [[Václav Brožík]] * [[Alfons Mucha]] * [[František Kupka]] * [[Max Švabinský]] * [[Antonín Slavíček]] * [[Emil Filla]] * [[Rudolf Kremlička]] * [[Jiří Kolář]] === Danaj === * [[Carl Bloch]] * [[Emil Nolde]] === Francaj === [[Dosiero:Paul Gauguin 106.jpg|eta|dekstra|''Rajdantoj ĉestrande'' de Paul Gauguin, ([[1902]])]] [[Dosiero:Death of Marat by David.jpg|eta|280px|dekstre|[[La morto de Marat]] de [[Jacques-Louis David]].]] [[Dosiero:Edouard_Manet_036.jpg|eta|280px|dekstra|''La Muziko ĉe la Tuileries'' de [[Édouard Manet]]<br />[[1862]] (76 x 118 cm) [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], [[Londono]]]] * [[Georges Braque]] * [[Paul Cézanne]] * [[Jacques-Louis David]] * [[Edgar Degas]] * [[Eugène Delacroix]] * [[Paul Delaroche]] * [[Joseph Ducreux]] * [[Jean Fouquet]] * [[Paul Gauguin]] * [[Claude Lorrain|Claude Gellée]] "La lorenano" * [[Théodore Géricault]] * [[Antoine-Jean Gros]] * [[Ingres]] * [[Édouard Manet]] * [[Ernest Meissonier]] * [[Claude Monet]] * [[Camille Pissarro]] * [[Nicolas Poussin]] * [[Pierre-Auguste Renoir]] * [[Henri Rousseau]] ''la Doganisto'' * [[Théodore Rousseau]] * [[Henri de Toulouse-Lautrec]] * [[Antoine Watteau]] === Germanaj === * [[Albrecht Dürer]] * [[Otto Dix]] * [[Caspar David Friedrich]] * [[Matthias Grünewald]] * [[Emil Nolde]] === Hispanaj === * [[Salvador Dalí]] * [[Óscar Domínguez]] * [[Mariano Fortuny]] * [[Francisco Goya]] * [[El Greco]] * [[Juan Gris]] * [[Francisco de Herrera la Maljuna]] * [[Vicente López Portaña]] * [[Federico Madrazo]] * [[Juan Bautista Martínez del Mazo]] * [[Bartolomé Esteban Murillo]] * [[Francisco Pacheco]] * [[Pablo Picasso]] * [[Francisco Pradilla]] * [[José de Ribera]] * [[Eduardo Rosales]] * [[Joaquín Sorolla]] * [[Jorge Manuel Teotokopuli]] * [[Diego Velázquez]] * [[Ignacio Zuloaga]] * [[Francisco de Zurbarán]] === Hungaraj === * [[Vilmos Aba-Novák]] * [[István Csók]] * [[Tivadar Csontváry Kosztka]] * [[Gyula Derkovits]] * [[Árpád Feszty]] * [[Simon Hollósy]] * [[József Koszta]] * [[Károly Lotz]] * [[Károly Markó (1793)]] * [[László Moholy-Nagy]] * [[Mihály Munkácsy]] * [[Pál Szinyei Merse]] * [[József Rippl-Rónai]] * [[Bertalan Székely]] * [[Victor Vasarely]] === Israelaj === * [[Adolf Adler]] * [[Bracha L. Ettinger]] * [[Marcel Janco]] * [[Sára Káhán]] * [[Moŝe Kastel]] * [[Samuel Willenberg]] === Italaj === [[Dosiero:Andrea_Mantegna_036.jpg|eta|dekstre|A.Mantegna, ''La Agonio en la Ĝardeno'', 1455]] {{Ĉefartikolo|Listo de italaj pentristoj}} * [[Giuseppe Amisani]] * [[Sofonisba Anguissola]] * [[Giovanni Bellini]] * [[Jacopo Bellini]] * [[Sandro Botticelli]] * [[Fedele Bruni]] * [[Canaletto]] * [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]] * [[Giorgio de Chirico]] * [[Francesco Filippini]] * [[Salvatore Garau]] * [[Domenico Ghirlandaio]] * [[Giorgione]] * [[Giotto]] * ''[[Macchiaioli]]'' * [[Andrea Mantegna]] * [[Giuseppe Mentessi]] * [[Mikelanĝelo]] * [[Vincenzo Petrocelli]] * [[Raffaello Sanzio]] * [[Sebastiano Ricci]] * [[Antonio Rotta]] * [[Andrea del Sarto]] * [[Giovanni Segantini]] * [[Giambattista Tiepolo]] * [[Tintoretto]] * [[Tiziano]] * [[Paolo Uccello]] * [[Leonardo da Vinci]] === Japanaj === * [[Ando Hiroshige]] * [[Katsushika Hokusai]] * [[Yosa Buson]] === Nederlandaj === * [[Jan Steen]] * [[Karel Appel]] * [[Jan van der Heyden]] * [[Lucas van Leyden]] * [[Rembrandt van Rijn]] * [[Vincent van Gogh]] === Okcidentmodernartaj (ĉiuj landoj) === * [[Marc Chagall]] * [[Paul Delvaux]] * [[Maurits Escher]] * [[Roy Lichtenstein]] * [[L.S. Lowry]] * [[Andy Warhol]] === Polaj === * [[Daniel Schultz]] * [[Cyprian Norwid]] * [[Jan Matejko]] * [[Stanisław Wyspiański]] * [[Jacek Malczewski]] * [[Wojciech Kossak]] * [[Tamara de Lempicka]] * [[Stanisław Ignacy Witkiewicz]] * [[Bruno Schulz]] === Portugalaj === * [[António Carneiro]] * [[Pedro Nunes (pentristo)|Pedro Nunes]] * [[André Reinoso]] * [[António Carvalho de Silva Porto]] * [[Maria Helena Vieira da Silva]] === Rusaj === * [[Fedele Bruni]] * [[Nikolaj Ge]] * [[Ĥaim Sutin]] * [[Vladimir Evgrafoviĉ Tatlin]] === Serbaj === * [[Milena Pavlovic-Barili]] === Svisaj === * [[Albrecht Kauw]] === Usonaj === * [[George Bellows]] * [[Mary Cassatt]] * [[Jean Leon Gerome Ferris]] * [[Robert Henri]] * [[Maxfield Parrish]] * [[Julian Schnabel]] * [[James Abbott McNeill Whistler]] {{Div col end}} == [[Famaj pentraĵoj]] == [[Dosiero:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|eta|''[[Las Meninas]]'', [[Diego Velázquez]], 1656–1657]] * [[Damo kun ermeno]] * [[La edziniĝo de la Virgulino (Rafaelo)]] * [[Gerniko (pentraĵo)|Gerniko]] * ''[[Madonna del Cardellino]]'' * ''[[Las Meninas]]'' * [[Mona Lisa]] * [[Portreto de Adele Bloch-Bauer I]] * [[La senvestigo de Kristo]] * [[Septembra mateno]] * [[La ŝriko]] * [[La tri Gracioj (Rafaelo)]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri pentrado en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-04-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Ne pentru diablon sur la muro.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === En angla === * Aymar, Gordon C (1967). ''The Art of Portrait Painting''. Filadelfia: Chilton Book Co. * Daniel, H., (1971) "Encyclopedia of Themes and Subjects in Painting; Mythological, Biblical, Historical, Literary, Allegorical, and Topical". New York, Harry N. Abrams Inc. * Janson, H. W., kaj Anthony F Janson. ''History of Art''. 6a eld. New York: Harry N. Abrams, 2001. * Piper, David. ''The Illustrated Library of Art'', Portland House, New York, 1986, ISBN 0-517-62336-6 === En germana === * Wendy Beckett: Die Geschichte der Malerei. 8 Jahrhunderte in 455 Meisterwerken. Verlag K. Müller, Köln 2004, ISBN 3-89893-387-3. * [[Ernst Gombrich]]: Die Geschichte der Kunst. Phaidon, Berlin, ISBN 978-0-7148-9137-8. * Hugo Blümner: Technologie und Terminologie der Gewerbe und Künste bei Griechen und Römern. Olms, Hildesheim 1995, ISBN 3-487-02384-9 (4 Bde., Repr. d. Ausg. Leipzig 1884), siehe Bd. 3, S. 159–187. * Vinzenz Brinkmann (Hrsg.): Bunte Götter. Die Farbigkeit antiker Skulptur. Staatliche Antikensammlungen und Glyptothek, München 2003, ISBN 3-933200-08-3. (Ausstellungskatalog) * Vinzenz Brinkmann: Die Polychromie der archaischen und frühklassischen Skulptur. Biering & Brinkmann, München 2003, ISBN 3-930609-19-3. * Valentina Manzelli: La policromia nella statuaria greca arcaica. L’Erma, Rom 1994, ISBN 88-7062-854-X. * Harald Mielsch: Römische Wandmalerei. Theiss, Stuttgart 2001, ISBN 3-8062-1632-0. * Ingeborg Scheibler: Griechische Malerei der Antike. Beck, München 1994, ISBN 3-406-38492-7. * Monika Trümper: Griechische Malerei. In: Tonio Hölscher: Klassische Archäologie. Grundwissen. Theiss, Stuttgart 2002, ISBN 3-8062-1653-3, S. 277–292. * Annegret Laabs, Uwe Gellner, (Hrsg.): Heute: Malerei. JOVIS Verlag, Berlin 2012, ISBN 978-3-86859-247-4. * Werner Hirschfeld: Die Geschichte der römischen Fassadenmalerei im 16. und 17. Jahrhundert. Europäischer Hochschulverlag, Bremen 2011, ISBN 978-3-86741-642-9. === En hispana aŭ kataluna === * Calvo Serraller, Francisco (2005). ''Los géneros de la pintura''. Taurus, Madrid. ISBN 84-306-0517-7. * Chilvers, Ian (2007). ''Diccionario de arte''. Madrid: Alianza Editorial. ISBN 978-84-206-6170-4. * Diversaj (2004). La Gran enciclopèdia en català: Volum X. Barcelona: Edicions 62. ISBN 84-297-5438-5. * Diversaj (2004). La Gran enciclopèdia en català: Volum XVI. Barcelona: Edicions 62. ISBN 84-297-5444-X. * Diversaj (1984). ''Historia Universal del Arte''. Madrid: Sarpe. ISBN 84-7291-596-4. * Fuga, Antonella (2004). ''Técnicas y materiales del arte''. Barcelona: Electa-Mondadori. ISBN 84-8156-377-3. * Givone, Sergio (2001). ''Historia de la estética''. Barcelona: Lumen. ISBN 84-309-1897-3. * Gombrich, Ernst (2002). ''Història de l'art''. Barcelona: Columna. ISBN 84-8300-768-1. * Maltese, Conrado (2001). ''Las técnicas artísticas''. Madrid: Cátedra. ISBN 84-376-0228-9. * Pedrola i Font, Antoni (1988). ''Materials, procediments i tècniques pictòriques''. Barcelona: Universitat de Barcelona. ISBN 84-7528-588-0. * Suárez, Alícia; Vidal, Mercè (1989). ''Historia Universal del Arte'': Volum IX. Barcelona: Planeta. ISBN 84-320-8909-5. * Sureda, Joan (1988). ''Historia Universal del Arte: Las primeras civilizaciones'' Volum I. Barcelona: Editorial Planeta. ISBN 84-320-6681-8. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Abstrakta arto]] * [[Bildo]] * [[Bibliaj pentraĵoj]] * [[Desegnaĵo]] * [[Figura arto]] * [[Floroj en arto]] * [[Grafikaj artoj]] * [[Grafitio]] * [[Hajgao]] * [[Infana pentrado]] * [[Kabinetpentraĵo]] * [[Listo de la plej multekostaj pentraĵoj]] * [[Listo de pentristoj]] * [[Murpentraĵo]] * [[Pentristo (konstelacio)|Pentristo]] estas [[konstelacio]]. * [[Portretpentrarto]] * [[Vidaj artoj]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=art.pentr0o}} * [http://www.wikipaintings.org WikiPaintings] * [http://www.kessinger.net/searchresults-orderthebook.php?ISBN=1417948353 A Treatise on Painting by Leonardo da Vinci (Kessinger Publishing)] * Alberti, Leone Battista, De Pictura (pri pentrarto), 1435. [http://www.noteaccess.com/Texts/Alberti/ On Painting, anglie], [http://www.liberliber.it/biblioteca/a/alberti/de_pictura/html/depictur.htm De Pictura, Latine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061102203241/http://www.liberliber.it/biblioteca/a/alberti/de_pictura/html/depictur.htm |date=2006-11-02 }} * Doerner, Max – [http://www.amazon.com/Materials-Artist-Their-Use-Painting/dp/015657716X The Materials of the Artist and Their Use in Painting: With Notes on the Techniques of the Old Masters] * [http://store.doverpublications.com/0486234118.html Kandinsky – Concerning the Spiritual in Art (Dover Publications)] * [http://www.phaidon.com/Default.aspx/Web/the-journal-of-eugene-delacroix-9780714833590 The Journal of Eugene Delacroix (Phaidon Press)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090529060803/http://www.phaidon.com/Default.aspx/Web/the-journal-of-eugene-delacroix-9780714833590 |date=2009-05-29 }} * [http://www.fineartlib.info/ Masterpieces of painting]{{404|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [http://us.penguinclassics.com/nf/Book/BookDisplay/0,,9780140446746,00.html The Letters of Vincent van Gogh (Penguin Classics)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080526011105/http://us.penguinclassics.com/nf/Book/BookDisplay/0,,9780140446746,00.html |date=2008-05-26 }} * [http://lookatart.ru Rusaj pentristoj en tre alta difino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140605042952/http://lookatart.ru/index2.html |date=2014-06-05 }}. * [http://lookatart.ru/index2.html Plej famaj pentristoj en tre alta difino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140605042952/http://lookatart.ru/index2.html |date=2014-06-05 }}. {{Havenda artikolo|Pentrado}} [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Pentrado| ]] 3cmzkx670lguiiffokvieyh9srgwzeu Rok-muziko 0 3657 9440985 9372735 2026-07-29T02:55:55Z Sj1mor 12103 9440985 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Deep Purple guitars banner.jpg|center|775px]] {{Informkesto Muzika ĝenro |Nomo = Rok-muziko |Angla nomo = Rock music |Fonkoloro= crimson |Koloro= #ddbbbb |Kulturaj fontoj = [[Bluso]], [[ritmenbluso]], [[Kontreo]], [[Popola muziko]] |Stilaj fontoj = |Komenciĝo = [[Usono]], fino de [[1940-aj jaroj]] |Prosperado = |Subĝenroj = Rokmuzikaj ĝenroj |Vidu ankaŭ = [[Punko]], [[Hardroko]], [[Metalroko]] }} '''Rok-muziko''' aŭ simple '''roko''' (angle ''rock music'') estas muzika ĝenro evoluinta ĉirkaŭ post la [[dua mondmilito]] en [[Usono]] kaj disvastiĝinta tra la tuta mondo. Roko multege influis la evoluon al [[moderneco]] kaj la liberiĝo de la junularo el tradiciaj [[dogmo]]j. [[Dosiero:Rolling Stones 1965.jpg|250ra|eta|[[The Rolling Stones]].]] == Priskribo == [[Dosiero:Led Zeppelin.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Led Zeppelin]] en [[1969]].]] [[Dosiero:Led Zeppelin 2007.jpg|eta|dekstra|250ra|Led Zeppelin en [[2007]].]] '''Rok-muziko''' estas ĝenro de populara [[muziko]] kiu originis kiel "rokenrolo" en Usono de la [[1950-aj jaroj]], kaj evoluis en gamon de malsamaj stiloj en la [[1960-aj jaroj]] kaj poste, precipe en [[Britio]] kaj Usono.<ref name="studwell">W. E. Studwell and D. F. Lonergan, ''The Classic Rock and Roll Reader: Rock Music from its Beginnings to the mid-1970s'' (Abingdon: Routledge, 1999), ISBN 0-7890-0151-9</ref> Ĝi havas siajn radikojn en rokenrolo de la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj, influiten per [[ritmenbluso]] kaj [[kontreo]]. Rok-muziko ankaŭ tiris forte sur kelkaj aliaj ĝenroj kiel ekzemple [[bluso]] kaj [[popola muziko]], kaj asimilis influojn de [[ĵazo]], klasikajn kaj aliajn muzikajn fontojn. Ĝi parte baziĝas sur [[rokenrolo]] kaj [[rokabilo]], kaj ekeblis pro la inventiĝo de la [[elektra gitaro]] kaj ties uzado kiel ĉefa parto de [[Bando (muziko)|rokbando]]. Aliaj gravaj instrumentoj uzataj estas [[drumo]] kaj [[bas-gitaro]]. Tipe, roko estas kant-bazita muziko kutime kun 4/4 [[taktindiko]] uzanta vers-refrenkorusan formon, sed la ĝenro fariĝis ekstreme varia. Kiel [[pop-muziko]], kantoteksto ofte substrekas romantikecan amon sed ankaŭ traktas vastan gamon de aliaj temoj kiuj estas ofte sociaj aŭ politikaj en emfazo. La domineco de roko de blanka, viraj muzikistoj estis viditaj kiel unu el la pivotaj faktoroj formanta la temojn esploritajn en rok-muziko. Roko lokas pli altan gradon da emfazo de muzikisteco, vivan efikecon, kaj ideologion de aŭtenteco ol pop-muziko. De la fino de la 1960-aj jaroj, referitaj kiel periodo de la "ora epoko"<ref>Turner, Luke. [http://thequietus.com/articles/13500-music-golden-age-60s-beatles-dylan-balls How "The Baby Boomers Stole Music With Myths Of A Golden Age"]. ''The Quietus.com''. 3a de oktobro, 2013. Konsultita 21-1-14</ref> aŭ de "klasikroko"<ref name=studwell/>, kelkaj apartaj rok-muzikaj sub-ĝenroj emerĝis, inkluzive de hibridoj kiel blusrokmuziko, kiel [[folkroko]], kontre-muziko, kaj [[Rokĵazo|ĵazrok-muzika fuzio]], multaj el kiuj kontribuis al la evoluo de psikedela roko, kiu estis influita de la [[Kontraŭkulturo|kontraŭkultura psikedela sceno]]. Novaj ĝenroj kiuj eliris el tiu sceno inkludis [[Progresiva roko|progresivan rokon]], kiu etendis la artajn elementojn; glamrokon, kiu elstarigis fanfaronadon kaj vidan stilon; kaj la varian kaj elteneman gravan sub-ĝenron de [[Metalroko]], kiu emfazis volumenon, potencon, kaj rapidecon. En la dua duono de la [[1970-aj jaroj]], [[punkroko]] kaj intensigis kaj reagis kontraŭ kelkaj el tiuj tendencoj por produkti krudan, energian formon de muziko karakterizita per malkaŝaj sociaj kaj politikaj kritikoj. [[Punko]] estis influo en la 1980-aj jaroj sur la posta evoluo de aliaj sub-ĝenroj, inkluzive de nova ondo, post-punko kaj poste la [[Alternativa rokmuziko|alternativroka movado]]. De la 1990aj jaroj [[alternativa roko]] komencis domini rok-muzikon kaj rompi trae en la ĉeftendencon en la formo de ''grunĝo'', ''britpop'', kaj [[sendependa roko]]. Plia fuzio kiun sub-ĝenroj poste havas emerĝis, inkluzive de poppunko, kiel reproko, kaj repmetalo, same kiel konsciaj provoj reviziti la historion de roko, inkluzive de la reviviĝoj de garaĝroko, post-punka kaj sintezila popmuziko komence de la nova jarmilo. Rok-muziko ankaŭ enkarniĝis kaj funkciis kiel la vehiklo por kulturaj kaj sociaj movadoj, kondukante al gravaj subkulturoj inkluzive de modemaj adoleskantoj aŭ ''moduloj'' kaj ''rokuloj'' en la UR kaj la [[Hipio|hipia kontraŭkulturo]] kiuj atingis ĝis [[San Francisco]] en Usono en la [[1960-aj jaroj]]. Simile, punka kulturo de la 1970aj jaroj generis la karakterizajn subkulturojn de ''[[Gotika subkulturo|gotikuloj]]'' kaj ''[[Emoo (muziko)|emouloj]]''. Heredante la [[popoltradicio]]n de la [[protesta kanto]], rok-muziko estis asociita kun politika aktivismo same kiel kun ŝanĝemo en sociaj sintenoj pri ras-, seks- kaj drog-manioj, kaj ofte estas vidita kiel esprimo de [[junulara ribelo]] kontraŭ plenkreska [[konsumismo]] kaj [[konformeco]]. == Trajtoj == [[Dosiero:Rhcp-live-pinkpop05.jpg|eta|altdekstre=1.0|alt=A photograph of four members of the Red Hot Chili Peppers performing on a stage|[[Red Hot Chili Peppers]] en 2006, montranta kvartetan anaron tipan por rok-bando (el maldekstro dekstren: basisto, [[ĉefkantisto]], drumisto kaj gitaristo).]] La sono de roko estas tradicia centrita en la uzado de amplifita [[elektra gitaro]], kiu aperis en sia moderna formo en la 1950-aj jaroj kun la populareco de "rock and roll".<ref>J.M. Curtis, ''Rock Eras: Interpretations of Music and Society, 1954–1984'' (Madison, WI: Popular Press, 1987), {{ISBN|0-87972-369-6}}, pp.&nbsp;68–73.</ref> Ĝi estis ankaŭ ege influita de la sonoj de gitaristoj de [[elektra bluso]].<ref name=campbell>{{Cite book|last1=Campbell |first1=Michael |last2=Brody |first2=James |title=Rock and Roll: An Introduction |year=2007 |edition=2nd |publisher=Thomson Schirmer |location=Belmont, CA |isbn=978-0-534-64295-2 |pages=[https://books.google.com/books?id=RK-JmVbv4OIC&pg=PA80 80–81]}}</ref> La sono de elektra gitaro en rok-muziko estas tipe subtenita per elektra [[basgitaro]], kiu pioniris en ĵaz-muziko en la sama epoko,<ref>R.C. Brewer, "Bass Guitar", en Shepherd, 2003, p. 56.</ref> kaj per perkutado produktita el drumaro kiu kombinas drumojn kaj cimbalojn.<ref>R. Mattingly, "Drum Set", en Shepherd, 2003, p. 361.</ref> Tiu triopo de instrumentoj estis ofte komplementita per la inkludo de aliaj instrumentoj, ĉefe klavaroj kiel la piano, la [[Hammond-orgeno]], kaj la sintezilo.<ref>P. Théberge, ''Any Sound you can Imagine: Making Music/Consuming Technology'' (Middletown, CT, Wesleyan University Press, 1997), {{ISBN|0-8195-6309-9}}, pp.&nbsp;69–70.</ref> La baza rok-instrumentaro estis derivita el la baza instrumentaro de bando de [[bluso]] (elstara ĉefa gitaro, dua korda instrumento, baso kaj drumoj).<ref name=campbell/> Grupo de muzikistoj kiuj plenumas rok-muzikon estas nomita rok-bando aŭ rok-grupo. Krome, ĝi tipe konsistas el inter tri kaj kvin membroj. Klasike, rok-bando tenas la formon de [[kvarteto]] kies membroj plenumas ĉu unu ĉu pliajn rolojn, kiel kantisto, ĉefa gitaristo, ritma gitaristo, basgitaristo, drumisto kaj ofte [[klavaro|klavaristo]] aŭ alia instrumentisto.<ref>D. Laing, "Quartet", en Shepherd, 2003, p. 56.</ref> Ekde la fino de la 1950-aj jaroj,<ref>{{harvnb|Campbell|Brody|2007|p=[https://books.google.com/books?id=RK-JmVbv4OIC&pg=PA117 117]}}</ref> kaj ĉefe el la mezo de la 1960-aj jaroj antaŭen, rok-muziko ofte uzis la strukturon de versaro-ĥoro (versoj kaj rekantaĵo) derivita el bluso kaj folk-muziko, sed estis konsiderinda variado el tiu modelo.<ref>J. Covach, "From craft to art: formal structure in the music of the Beatles", en K. Womack kaj Todd F. Davis, eld, ''Reading the Beatles: Cultural Studies, Literary Criticism, and the Fab Four'' (New York: SUNY Press, 2006), {{ISBN|0-7914-6715-5}}, p. 40.</ref> Kritikistoj emfazis la eklektikismon kaj la stilan diversecon de rok-muziko.<ref>T. Gracyk, ''Rhythm and Noise: an Aesthetics of Rock'', (London: I.B. Tauris, 1996), {{ISBN|1-86064-090-7}}, p. xi.</ref> Pro ĝia kompleksa historio kaj ĝia tendenco pruntepreni el aliaj muzikaj kaj kulturaj formoj, oni argumentis, ke "estas malebla ligi rok-muzikon al rigide markita muzika difino."<ref>P. Wicke, ''Rock Music: Culture, Aesthetics and Sociology'' (Cambridge: [[Cambridge University Press]], 1990), {{ISBN|0-521-39914-9}}, p. x.</ref> [[Dosiero:Paul, George & John.png|eta|300ra|[[The Beatles]].]] Malkiel ĉe multaj pli fruaj stiloj de popola muziko, rok-muzika vortumado temis pri ampleksa gamo de temoj, kiel amaferoj, sekso, ribelo kontraŭ "The Establishment", sociaj aferoj, kaj vivmanieroj.<ref name="Ammer2004">C. Ammer, ''The Facts on File Dictionary of Music'' (New York: Infobase, 4a eld., 2004), ISBN 0-8160-5266-2, pp. 251–52.</ref> Tiuj temoj estis heredita el vario de fontoj kiel la pop-tradicio de [[Tin Pan Alley]], folk-muziko, kaj [[ritmenbluso]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Rock 'n' roll Wisdom: What Psychologically Astute Lyrics Teach About Life and Love|familia nomo=Farber|persona nomo=Barry A.|jaro=2007|loko=Westport, CT|eldoninto=Praeger|ISBN=978-0-275-99164-7|paĝoj=xxvi–xxviii}}</ref> Muzik-kritikistoj Robert Christgau karakterizas rok-vortumadon kiel "cool medium" (freŝa medio) kun simpla prononcado kaj ripetita rekantaĵo, kaj asertas, ke la unuaranga "funkcio" de rok-muziko "rilatas al muziko aŭ pli ĝenerale al [[bruo]]."<ref>{{Cite book|author= Christgau, Robert |editor-last=McKeen|editor-first=William|editor-link=|year= 2000|url=https://archive.org/details/rockrollishereto00mcke|url-access=registration|title=Rock & Roll Is Here to Stay: An Anthology|publisher= W.W. Norton & Company |pages= 564–65, 567|isbn=0-393-04700-8|display-authors=etal}}</ref> La hegemonio de blankulaj, masklaj, kaj ofte mezklasaj muzikistoj en rok-muziko estis ofte kritikita,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Rush, Rock Music and the Middle Class: Dreaming in Middletown|familia nomo=McDonald|persona nomo=Chris|jaro=2009|loko=Bloomington, IN|eldoninto=Indiana University Press|ISBN=978-0-253-35408-2|paĝoj=108–09}}</ref> kaj krome rok-muziko estis vidita ankaŭ kiel alproprigo de muzikaj formoj de nigruloj fare de junaj, blankulaj kaj ĉefe masklaj publikoj.<ref>S. Waksman, ''Instruments of Desire: the Electric Guitar and the Shaping of Musical Experience'' (Cambridge, MA: [[Harvard University Press]], 2001), {{ISBN|0-674-00547-3}}, p. 176.</ref> Kiel rezulto, oni notis ankaŭ, ke rok-muziko fakte kunigas la nuancojn de tiu grupo kaj laŭ stilo kaj laŭ vortumado.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Taking Popular Music Seriously: Selected Essays|familia nomo=Frith|persona nomo=Simon|jaro=2007|loko=Aldershot, England|eldoninto=Ashgate Publishing|ISBN=978-0-7546-2679-4|paĝoj=43–44}}</ref> Christgau, verkante en 1972, diris spite kelkajn esceptojn, "[[rokenrolo]] kutime plenumas identigon de maskla sekseco kaj agresemo".<ref>{{cite news|last=Christgau|first=Robert|date=11a de Junio 1972|url=https://www.robertchristgau.com/xg/news/nd720611.php|title=Tuning Out, Tuning In, Turning On|newspaper= Newsday |access-date=17a de Marto 2017}}</ref> Ĉar la termino "rock" ekestis uzata prefere al "rock and roll" el la finaj 1960-aj jaroj, ĝi estis kutime kontrastita kun pop-muziko, kun kiu ĝi kunhavis multajn karakterojn, sed el kiu ĝi estas ofte distancigita pere de emfazo al muzikisteco, koncerta ludado, kaj fokuso al seriozaj kaj progresemaj temoj kiel parto de ideologio de [[aŭtenteco]] kio estas ofte kombinita kun konscio de la historio kaj disvolvigo de la ĝenro.<ref name=Warner2003>T. Warner, ''Pop Music: Technology and Creativity: Trevor Horn and the Digital Revolution'' (Aldershot: Ashgate, 2003), {{ISBN|0-7546-3132-X}}, pp.&nbsp;3–4.</ref> En la nova jarmilo, la termino ''rock'' estis foje uzata kiel [[terminego]] inkludanta formojn kiel pop-muziko, [[regeo]], [[soulo]], kaj eĉ [[hiphopo]], el kiuj ĝi estis influita sed ofte ankaŭ kontrastigita tra multo de sia historio.<ref>R. Beebe, D. Fulbrook kaj B. Saunders, "Introduction" en R. Beebe, D. Fulbrook, B. Saunders, eld, ''Rock Over the Edge: Transformations in Popular Music Culture'' (Durham, NC: Duke University Press, 2002), {{ISBN|0-8223-2900-X}}, p. 7.</ref> Christgau uzis la terminon amplekse por referenci al popola kaj duonpopola muziko kio kontentigas sian sentivecon kiel "a rock-and-roller" (rokenrolisto), inklude klinemon al bona muzikfrapdo, signifoplena vortumado kun ingenio, kaj la temo de juneco, kio enhavas "eternan altiron" tiom objektive "ke ĉiu juna muziko kunhavas sociologion kaj la [[Kampolaboro|kampinformon]]." Skribante en ''Christgau's Record Guide: The '80s'' (1990), li diris, ke tiu sentiveco estas evidenta en la muziko de folk-muzika kantisto-kantoverkisto Michelle Shocked, repisto [[LL Cool J]], kaj sintezil-popa duo [[Pet Shop Boys]] —"ĉiuj junuloj kiuj disvolvigas siajn identecojn"— tiom multe kiom ĝi estas en la muziko de [[Chuck Berry]], [[the Ramones]], kaj the Replacements.<ref name="CG80s">{{Citaĵo el libro|titolo=Christgau's Record Guide: The '80s|alirdato=6a de Aprilo 2019|familia nomo=Christgau|persona nomo=Robert|jaro=1990|ĉapitro=Introduction: Canons and Listening Lists|ĉapitro-url=https://www.robertchristgau.com/xg/bk-cg80/in_canons.php|eldoninto=Pantheon Books|ISBN=0-679-73015-X}}</ref> == Historio == === Fine de la 1940–aj ĝis 1960-aj jaroj === ==== Rokenrolo ==== {{Ĉefartikolo|Rokenrolo}} [[Dosiero:Chuck Berry circa 1958.jpg|eta|altdekstre|dekstra|[[Chuck Berry]] en reklamaĵa foto de 1958.]] La fundamento de rok-muziko estas en rokenrolo, kiu originiĝis en Usono dum la fino de la 1940-aj kaj komenco de la 1950-aj jaroj, kaj tuj disvastiĝis tra multo de la cetero de la mondo. Ties tujaj originoj kuŝas en miksaĵo de variaj tiamaj ĝenroj de [[Afrikusona muziko|muzikoj de nigruloj]], kiel [[ritmenbluso]] kaj [[gospelo]], kun [[kontrea muziko|kontreo kaj vesterno]].<ref name="Bogdanov2002BrithofR&R">R. Unterberger, "Birth of Rock & Roll", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1303–04.</ref> En 1951, diskĵokeo de [[Cleveland]] nome Alan Freed ekmuzikigis ritmenbluson (tiam nomita "[[Rasregistraĵo|rasmuziko]]") por plur-rasa publiko, kaj oni supozas, ke li estis la unua kiu uzis la frazon "rock and roll" por priskribi tiun muzikon.<ref>T. E. Scheurer, ''American Popular Music: The Age of Rock'' (Madison, WI: Popular Press, 1989), {{ISBN|0-87972-468-4}}, p. 170.</ref> Estas polemikoj pri la multaj registraĵoj kiuj estis sugestitaj kiel "la unua [[Rokenrolo|rokenrola registraĵo]]". Kandidatoj estis la kanto "The House of Blue Lights" de Ella Mae Morse kaj Freddie Slack (1946);<ref>{{Cite web |title=The First Rock and Roll Song |url=https://www.liveabout.com/were-gonna-rock-were-gonna-roll-2521785 |access-date=2022-11-11 |website=LiveAbout |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027012654/https://www.liveabout.com/were-gonna-rock-were-gonna-roll-2521785 |archivedate=2022-10-27 }}</ref> "Good Rocking Tonight" de [[Wynonie Harris]] (1948);<ref>''Will the creator of modern music please stand up?'' Alexis Petridis [[The Guardian]] 16a de Aprilo 2004</ref> "Rock Awhile" de Goree Carter (1949);<ref name="palmer19">Robert Palmer, "Church of the Sonic Guitar", pp.&nbsp;13–38 en Anthony DeCurtis, ''Present Tense'', Duke University Press, 1992, p. 19. {{ISBN|0-8223-1265-4}}</ref> "Rock the Joint" de Jimmy Preston (1949), kiu estis poste [[Reludversio|versiigita]] de [[Bill Haley & His Comets]] en 1952;<ref>{{Citation |last=Bill Dahl |title=Jimmy Preston |work=Allmusic |url=http://www.allmusic.com/artist/p115739 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160520221527/http://www.allmusic.com/artist/p115739 |archive-date=20a de Majo 2016 |url-status=dead |access-date=27a de Aprilo 2012 }}</ref> kaj "Rocket 88" de Jackie Brenston kaj liaj Delta Cats (fakte, [[Ike Turner]] kaj lia bando "Kings of Rhythm"), registrita de [[Sam Phillips]] por [[Sun Records]] en 1951.<ref name=Campbell2008>{{Citaĵo el libro|titolo=Popular Music in America: The Beat Goes On|familia nomo=Campbell|persona nomo=Michael|jaro=2008|eldono=3|loko=Boston, MA|eldoninto=Cengage Learning|ISBN=978-0-495-50530-3|paĝoj=157–58}}</ref> Kvar jarojn poste, "[[Rock Around the Clock]]" de [[Bill Haley]] (1955) iĝis la unua rokenrola kanto en la listo de plej venditaj kaj plej aŭdigitaj de la gazeto ''[[Billboard (revuo)|Billboard]]'', kaj malfermis la pordon tutmonde por tiu nova ondo de popola kulturo.{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 55, track 2}}<ref>P. Browne, ''The Guide to United States Popular Culture'' (Madison, WI: Popular Press, 2001), {{ISBN|0-87972-821-3}}, p. 358.</ref> [[Dosiero:Elvis Presley promoting Jailhouse Rock.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|alt=A black and white photograph of Elvis Presley standing between two sets of bars|[[Elvis Presley]] en reklamaĵa foto por la filmo ''[[Jailhouse Rock (filmo)|Jailhouse Rock]]'' en 1957.]] Oni argumentis ankaŭ, ke eble "That's All Right (Mama)" (1954), de [[Elvis Presley]], nome unua unuopaĵo por Sun Records en [[Memphis (Tenesio)|Memphis]], estis la unua rokenrola disko,<ref>{{Citation|last=N. McCormick |title=The day Elvis changed the world |journal=The Telegraph |date=24a de Junio 2004 |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandjazzmusic/3619493/The-day-Elvis-changed-the-world.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430143756/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandjazzmusic/3619493/The-day-Elvis-changed-the-world.html |archive-date=30a de Aprilo 2011 |url-status=dead}}</ref> sed, samtempe, "Shake, Rattle & Roll" de [[Big Joe Turner]], poste reludita de Haley, estis jam en la pinto de la listo Billboard R&B charts. Aliaj artistoj kun fruaj rokenrolaj sukcesoj estis [[Chuck Berry]], [[Bo Diddley]], [[Fats Domino]], [[Little Richard]], [[Jerry Lee Lewis]], kaj [[Gene Vincent]].<ref name=Campbell2008/> Tuj rokenrolo estis la ĉefa forto en usonaj diskovendoj kaj ''crooners'' (melodikantistoj), kiel Eddie Fisher, [[Perry Como]], kaj [[Patti Page]], kiuj estis dominantaj la antaŭan jardekon de popolmuziko, trovis sian aliron al la sukcesolistoj ege malhelpita.<ref>R. S. Denisoff, W. L. Schurk, ''Tarnished Gold: the Record Industry Revisited'' (New Brunswick, NJ: Transaction, 3a eld., 1986), {{ISBN|0-88738-618-0}}, p. 13.</ref> Rokenrolo estis konsiderita plej grava por nombraj diferencaj subĝenroj, kiel [[rokabilo]], kombinanta rokenrolo kun "[[hillbilly]]" kontrea muziko, kiu estis kutime ludita kaj registrita meze de la 1950-aj jaroj fare de blankulaj kantistoj kiel Carl Perkins, Jerry Lee Lewis, [[Buddy Holly]] kaj kun la plej granda komerca sukceso, Elvis Presley.<ref name=AllmusicRbilly>{{Citation|title=Rockabilly |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wQb3jHWo?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d187 |archive-date=11a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> Movadoj de hispanamerikanoj kaj de latinamerikanoj en rokenrolo, kiuj finfine kondukos al la sukceso de [[Latinamerika rokmuziko]], inklude ĉikana rok-muziko ene de Usono, ekstaris en [[Sudokcidenta Usono|la Sudokcidento]]; kun la rokenrola normiga muzikisto [[Ritchie Valens]] kaj eĉ tiuj ene de aliaj heredoĝenroj, kiel Al Hurricane kun liaj fratoj Tiny Morrie kaj Baby Gaby ĉar ili ekkombinis rokenrolon kun kontre-vesternan muzikon ene de la tradicia Nov-Meksika muziko.<ref name="Lucero">{{cite web | last=Lucero | first=Mario J. | title=The problem with how the music streaming industry handles data | website=Quartz | date=3a de Januaro 2020 | url=https://qz.com/1773480/the-problem-with-how-the-music-streaming-industry-handles-data/ | access-date=14a de Februaro 2020}}</ref> Aliaj stiloj kiel "doo wop" metis emfazon al plurpartaj voĉharmonioj kaj apoga vortumado (el kio la ĝenro poste akiris sian nomon), kiuj estis kutime subtenita de malpeza instrumentaro kaj havis siajn originojn en voĉaj grupoj de [[afrikusonano]]j de la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj.<ref name="R. Shuker, 2005 p. 35">R. Shuker, ''Popular Music: the Key Concepts'' (Abingdon: Routledge, 2a eld., 2005), {{ISBN|0-415-34770-X}}, p. 35.</ref> Grupoj kiel the Crows, the Penguins, the El Dorados kaj the Turbans havis gravajn sukcesojn, kaj grupoj kiel [[the Platters]], kun kantoj kiel "The Great Pretender" (1955),{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 5, track 3}} kaj [[the Coasters]] kun humoraj kantoj kiel "Yakety Yak" (1958),{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 13}} rangiĝis inter la plej sukcesaj rokenrolaj grupoj de la periodo.<ref name=Bogdanov2002DooWop>R. Unterberger, "Doo Wop", en Bogdanov et.al., 2002, pp. 1306–07.</ref> [[Dosiero:Jerry Lee Lewis @ Credicard Hall 01.jpg|eta|[[Jerry Lee Lewis]] en 2009.]] En tiu epoko okazis ankaŭ kreskiĝo en populareco de la [[elektra gitaro]], kaj la disvolviĝo de specife rokenrola ludostilo pere de reprezentantoj kiel Chuck Berry, Link Wray kaj [[Scotty Moore]].<ref>J. M. Curtis, ''Rock Eras: Interpretations of Music and Society, 1954–1984'' (Madison, WI: Popular Press, 1987), {{ISBN|0-87972-369-6}}, p. 73.</ref> La uzado de [[Deformaĵo (sona efekto)|deformaĵo]], pionirita de gitaristoj de [[Sudokcidenta svingo]] kiel Junior Barnard<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Lance |title=Get It Low: The Dirty Guitar of Junior Barnard |url=http://www.adioslounge.com/get-it-low-the-dirty-guitar-of-junior-barnard/ |access-date=2022-11-11 |website=The Adios Lounge |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712222500/http://www.adioslounge.com/get-it-low-the-dirty-guitar-of-junior-barnard/ |archivedate=2018-07-12 }}</ref> kaj Eldon Shamblin estis popularigita de Chuck Berry meze de la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=0AgUAQAAIAAJ|titolo=Chuck Berry: The Biography|familia nomo=Collis|persona nomo=John|jaro=2002|eldoninto=Aurum|ISBN=978-1-85410-873-9|paĝo=38}}</ref> La uzado de kvina kordo, pionirigita de [[Francisco Tárrega]] en la 19-a jarcento kaj de [[Heitor Villa-Lobos]] kaj poste de Willie Johnson kaj Pat Hare komence de la 1950-aj jaroj, estis popularigita de Link Wray fine de la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JviHtOrIlkkC&q=link+wray+pencil+rumble&pg=PA17|titolo=Sixties Rock: Garage, Psychedelic, and Other Satisfactions|familia nomo=Hicks|persona nomo=Michael|jaro=2000|eldoninto=University of Illinois Press|ISBN=0-252-06915-3|paĝo=17}}</ref> En Unuiĝinta Reĝlando, movadoj kiel [[tradicia ĵazo]] kaj Angla popolmuziko alportis vizitantajn [[bluso|blusajn]] artistojn al Britio.<ref name=Schwartz2007>{{Citaĵo el libro|titolo=How Britain Got the Blues: The Transmission and Reception of American Blues Style in the United Kingdom|familia nomo=Schwartz|persona nomo=Roberta F.|jaro=2007|loko=Aldershot, England|eldoninto=Ashgate Publishing|ISBN=978-0-7546-5580-0|paĝo=22}}</ref> La sukceso de Lonnie Donegan de 1955 nome "Rock Island Line" estis grava influo kaj helpis disvolviĝon de grupoj de la tendenco [[skiflo]] tra la tuta lando, multaj el kiuj kiel [[The Quarrymen|Quarrymen]] de [[John Lennon]], ŝanĝiĝis por ludi rokenrolon.<ref>J. Roberts, ''The Beatles'' (Mineappolis, MN: Lerner Publications, 2001), {{ISBN|0-8225-4998-0}}, p. 13.</ref> Komentistoj tradicie notis dekadencon de rokenrolo fine de la 1950-aj jaroj kaj komence de la 1960-aj jaroj. Ĉirkaŭ 1959, la morto de Buddy Holly, de the Big Bopper kaj de Ritchie Valens en aviadila akcidento, la foriro de Elvis Presley al la armeo, la retiriĝo de Little Richard por iĝi predikisto, akuzoj al Jerry Lee Lewis kaj Chuck Berry kaj la eksplodo de la skandalo de "payola" (kontraŭleĝa pago al radielsendejoj por aŭskultigi specifan muzikon, laŭ kiu partoprenis gravaj figuroj, kiel Alan Freed, en [[fraŭdo]] kaj korupto en la promocio de individuaj grupoj aŭ kantoj), havigis la impreson ke la epoko de rokenrolo en tiu punkto estis alveninta al fino.<ref>{{harvnb|Campbell|2008|p=99}}</ref> ==== Pop-rokmuziko kaj instrumenta rokmuziko ==== {{Ĉefartikolo|Pop-rokmuziko|Soulo}} [[Dosiero:Everlys Brothers in concert.jpg|eta|maldekstra|alt=A color photograph of Don and Phil Everly on stage with guitars|''The Everly Brothers'' en 2006.]] La termino ''pop'' estis uzita jam el la frua 20-a jarcento por referenci popolan muzikon ĝenerale, sed el la mezo de la [[1950-aj jaroj]] ĝi ekestis uzata por distingita ĝenro, cele al junulara merkato, ofte karakterizita kiel pli milda alternativo al rokenrolo.<ref name=Firth2001>S. Frith, "Pop music" en S. Frith, W. Stray kaj J. Street, eld, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, pp. 93–108.</ref><ref name=AllMusicPR>{{Citation|title=Early Pop/Rock |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wZ37tFIB?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d283 |archive-date=17a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> El ĉirkaŭ 1967, ĝi estis iom post iom uzata en opozicio al la termino "rok-muziko", por priskribi formon kiu estas pli komerca, efemera kaj alirebla.<ref name=Warner2003/> Kontraste, rok-muziko estis konsiderita kiel fokuse al pli etendaj verkoj, aparte albumoj, estis ofte asociata kun partikularaj sub-kulturoj (kiel la [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]]), metis emfazon al artaj valoroj kaj "aŭtenteco", tendencis al koncerta ludado kaj al instrumenta aŭ voĉa virtuoseco kaj estis ofte vidita kiel enfermanta progresivajn disvolvigojn pli ol simple montranta jam ekzistantajn tendencojn.<ref name=Warner2003/><ref name=Firth2001/><ref name=AllMusicPR/><ref>R. Shuker, ''Understanding Popular Music'' (Abingdon: Routledge, 2a eld., 2001), {{ISBN|0-415-23509-X}}, pp. 8–10.</ref> Tamen, multo de pop- kaj rok-muziko estis tre simila en sono, instrumentaro kaj eĉ vortumada enhavo. La terminoj "pop-rock" kaj "power pop" estis uzataj por priskribi pli komerce sukcesan muzikon kiu uzas elementojn el, aŭ la formon de, rok-muziko.<ref>R. Shuker, ''Popular Music: the Key Concepts'' (Abingdon: Routledge, 2a eld., 2005), {{ISBN|0-415-34770-X}}, p. 207.</ref> Pop-rock estis difinita kiel "gaja vario de rok-muziko reprezentata de artistoj kiel [[Elton John]], [[Paul McCartney]], [[the Everly Brothers]], [[Rod Stewart]], [[Chicago (bando)|Chicago]], kaj [[Peter Frampton]]."<ref>L. Starr kaj C. Waterman, [https://web.archive.org/web/20110102063404/http://www.us.oup.com/us/companion.websites/019530053X/studentresources/chapter11/key_terms/ ''American Popular Music''] (Oxford: [[Oxford University Press]], 2a eld, 2007), {{ISBN|0-19-530053-X}}, arkivita el [http://www.us.oup.com/us/companion.websites/019530053X/studentresources/chapter11/key_terms/ la originalo] en la 17a de Februaro 2011.</ref> La termino ''power pop'' estis stampita de [[Pete Townshend]] de [[the Who]] en 1966, sed ne estis multe uzita ĝis ĝi estis aplikita al bandoj kiel [[Badfinger]] en la 1970-aj jaroj, kiuj montriĝis kiel kelkaj el la plej komerce sukcesaj de la periodo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Shake Some Action: The Ultimate Power Pop Guide|familia nomo=Borack|persona nomo=John M.|jaro=2007|eldoninto=Not Lame Recording Company|ISBN=978-0-9797714-0-8|paĝo=18}}</ref> La periodo de la fino de la 1950-aj kaj komenco de la 1960-aj jaroj estis tradicie konsiderita kiel erao de hiato por rokenrolo.{{sfn |Gilliland |1969 |loc=shows 20–21}} Pli ĵuse kelkaj fakuloj emfazis gravajn plinovigojn kaj tendencojn en tiu periodo sen kiuj estontaj disvolvigoj ne estus estintaj eblaj.<ref>B. Bradby, "Do-talk, don't-talk: the division of the subject in girl-group music" en S. Frith kaj A. Goodwin, eld, ''On Record: Rock, Pop, and the Written Word'' (Abingdon: Routledge, 1990), {{ISBN|0-415-05306-4}}, p. 341.</ref><ref name=Keightley2001/> Kvankam la frua rokenrolo, partikulare tra la alveno de rokabilo, atingis la plej grandan komercan sukceson ĉe viraj kaj blankulaj muzikistoj, en tiu epoko, la ĝenro estis dominata de nigrulaj kaj virinaj artistoj. Rokenrolo ne malaperis je la fino de la 1950-aj jaroj kaj iom da ĝia energio povas esti vidata en la [[Tvisto|tvista]] dancofrenezeco de la komenco de la 1960-aj jaroj, ĉefe profite al la kariero de [[Chubby Checker]].<ref name=Keightley2001/> [[Dosiero:James Brown Music Scene 1969.jpg|eta|dekstra|[[James Brown]] kantante en 1969.]] [[Cliff Richard]] atingis la unuan sukceson en la Britia rokenrolo pere de "Move It", efektive kantante laŭ stilo kiu poste estos nomita "British rock".<ref>D. Hatch kaj S. Millward, ''From Blues to Rock: an Analytical History of Pop Music'' (Manchester: Manchester University Press, 1987), {{ISBN|0-7190-1489-1}}, p. 78.</ref> Komence de la 1960-aj jaroj, lia helpa grupo [[the Shadows]] estis la plej sukcesa grupo registranta instrumentaron.<ref>A.J. Millard, ''The Electric Guitar: a History of an American Icon'' (Baltimore, MD: [[JHU Press]], 2004), {{ISBN|0-8018-7862-4}}, p. 150.</ref> Kvankam rokenrolo estis iom svagante al pli malpeza pop-muziko kaj baladoj, Britaj rok-grupoj en kluboj kaj dancejoj, tre influitaj de blus-rokaj pioniroj kiel [[Alexis Korner]], estis ekludantaj per intenseco kaj elano rare troveblaj en grupoj de usonaj blankuloj.<ref name=Bogdanov2003BritishBlues>B. Eder, "British Blues", en V. Bogdanov, C. Woodstra, S.T. Erlewine, eld, ''All Music Guide to the Blues: The Definitive Guide to the Blues'' (Milwaukee, WI: Backbeat Books, 3a eld., 2003), {{ISBN|0-87930-736-6}}, p. 700.</ref> Grava estis ankaŭ la alveno de [[soulo]] kiel ĉefa komerca forto. Disvolviĝante el ritmenbluso kun re-injekcio de gospela muziko kaj pop, farita de pioniroj kiel [[Ray Charles]] kaj [[Sam Cooke]] el la mezo de la 1950-aj jaroj,{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 55, track 3; shows 15–17}} de fruaj figuroj de la 1960-aj jaroj kiel [[Marvin Gaye]], [[James Brown]], [[Aretha Franklin]], Curtis Mayfield kaj [[Stevie Wonder]], ili estis dominantaj en la sukcesaj pintolistoj de R&B kaj elrompis en la ĉefaj pop-muzikaj pintolistoj, helpante al akcelo de ilia disgregigo, dum la diskeldonejoj [[Motown]] kaj Stax/Volt Records iĝis la ĉefaj fortoj en la diskindustrio.<ref name=Bogdanov2002Soul>R. Unterberger, "Soul", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1323–25.</ref> Ĉiuj tiuj elementoj, kiel la proksimaj harmonioj de ''doo-wop'' kaj grupoj de junulinoj, la zorgeme prilaborita kantoverkado de la ĝenro "Brill Building Sound" kaj la poluritaj produktovaloroj de soulo, estis konsiderataj kiel influantaj sur la sono de ''[[Bitmuziko|Merseybeat]]'', partikulare ĉe la fruaj verkoj de [[the Beatles]], kaj tra ili ankaŭ sur la formo de posta rok-muziko.<ref name=Bogdanov2002Mersey>R. Unterberger, "Merseybeat", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et.al., 2002]], pp. 1319–20.</ref> Kelkaj muzik-historiistoj indikis ankaŭ al gravaj kaj plinovigaj teknikaj disvolvigoj kiuj konstruis rokenrolon en tiu periodo, kiel la elektronika traktado de sono fare de plinovigistoj kiel [[Joe Meek]], kaj la prilaboritaj produktometodoj de la produktoformulo "Wall of Sound" (Sonmuro) fare de [[Phil Spector]].<ref name=Keightley2001>K. Keightley, "Reconsidering rock" en S. Frith, W. Straw kaj J. Street, eld, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, p. 116.</ref> === Meze de la 1960–aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj === ==== Brita invado ==== {{Ĉefartikolo|Brita invado|Bitmuziko|Brita bluso}} [[Dosiero:The Beatles arrive at JFK Airport.jpg|eta|maldekstra|alt=Black and white picture of the Beatles waving in front of a crowd with an set of aeroplane steps in the background |[[The Beatles]] alvenantaj en Novjorkon je la starto de la [[Brita invado]], Januaro 1964.]] Ĉirkaŭ la fino de 1962, tio kio iĝis la Brita rok-etoso startis per [[Bitmuziko|bit-grupoj]] kiel [[the Beatles]], Gerry & the Pacemakers kaj The Searchers el Liverpool kaj Freddie and the Dreamers, Herman's Hermits kaj [[the Hollies]] el Manchester. Ili estis ricevintaj ampleksan gamon de usonaj influoj kiel rokenrolo de la 1950-aj jaroj, soulo, ritmenbluso, kaj "surf music",<ref name=Stakes2001>R. Stakes, "Those boys: the rise of Mersey beat", en S. Wade, eld., ''Gladsongs and Gatherings: Poetry and its Social Context in Liverpool Since the 1960s'' (Liverpool: Liverpool University Press, 2001), {{ISBN|0-85323-727-1}}, pp. 157–66.</ref> dekomence reludante normigajn usonajn melodiojn kaj ludante por danculoj. Bandoj kiel [[the Animals]] el [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] kaj Them el [[Belfast]],<ref>I. Chambers, ''Urban Rhythms: Pop Music and Popular Culture'' (Basingstoke: Macmillan, 1985), {{ISBN|0-333-34011-6}}, p. 75.</ref> kaj pli precize tiuj el Londono kiel [[the Rolling Stones]] kaj [[the Yardbirds]], estis multe pli rekte influitaj de ritmenbluso kaj poste de blusmuziko.<ref>J.R. Covach kaj G. MacDonald Boone, ''Understanding Rock: Essays in Musical Analysis'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-510005-0}}, p. 60.</ref> Baldaŭ tiuj grupoj estis komponante sian propran materialon, kombinante usonajn formojn de muziko kaj fuzionante ilin per alta energia frapado. Bit-bandoj tendencis al "bouncy, irresistible melodies", dum la fruaj grupoj de [[Brita bluso]] tendencis al malpli sekse naivaj, pli agresemaj kantoj, ofte adoptante kontraŭ-sisteman sintenon. Estis tamen ĉefe en la pli fruaj etapoj, konsiderinda muzika miksaĵo inter ambaŭ tendencoj.<ref name=Bogdanov2002BI/> Ĉirkaŭ 1963, estrite de the Beatles, bit-grupoj ekatingis tutlandan sukceson en Britio, tuj sekvite en la sukcesaj pintolistoj de pli ritmenblusaj grupoj.<ref name=Bogdanov2002BritishR&B>R. Unterberger, "British R&B", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1315–16.</ref> "I Want to Hold Your Hand" estis la unua sukceso de the Beatles kun la numero unua en la pintolisto ''Billboard'' Hot 100,{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 28}} kaj estis sep semajnojn en la pinto kaj totalo de 15 semajnoj en la pintolisto.<ref name=BritannicaBI>{{Citation|last=I.A. Robbins |title=British Invasion |journal=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80244/British-Invasion |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221235217/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80244/British-Invasion |archive-date=21a de Decembro 2010 |url-status=dead}}</ref><ref>H. Bill, ''The Book Of Beatle Lists'' (Poole, Dorset: Javelin, 1985), {{ISBN|0-7137-1521-9}}, p. 66.</ref> Ilia unua apero en la usona televida programo ''The Ed Sullivan Show'' la 9an de Februaro 1964, atingis ĉirkaŭkalkule 73 milionojn da spektantoj (tiam rekordo ĉe usona televida programo) kaj tio estis konsiderata mejloŝtono en la usona pop-kulturo. Dum la semajno de la 4a de Aprilo 1964, the Beatles tenis 12 postenojn en la pintolisto ''Billboard'' Hot 100 de unuopaĵoj, inklude la tutajn kvin plej pintajn. The Beatles plue estis la plej vendanta rok-bando de ĉiuj tempoj kaj ili estis sekvitaj en la usonaj pintolisto de nombraj Britaj bandoj.<ref name=Bogdanov2002BI>R. Unterberger, "British Invasion", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp. 1316–17.</ref> Dum la sekvaj du jaroj Britaj grupoj hegemoniis kaj sialande kaj en Usono en la pintolistoj pere de Peter and Gordon, the Animals,{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 29}} [[Manfred Mann]], [[Petula Clark]],{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 29}} Freddie and the Dreamers, Wayne Fontana and the Mindbenders, Herman's Hermits, the Rolling Stones,{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 30}} the Troggs, kaj [[Donovan]]{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 48}} ĉiuj havante unu aŭ pliajn unuopaĵojn en la numero unua.<ref name=BritannicaBI/> Aliaj gravaj grupoj kiuj estis parto de la brita invado estis [[the Kinks]] kaj the Dave Clark Five.<ref name=BeatlesArrive>{{Citation|last=T. Leopold |title=When the Beatles hit America CNN 10a de Februaro, 2004 |website=CNN |url=http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Music/02/05/beatles.40 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411192509/http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Music/02/05/beatles.40/ |archive-date=11a de Aprilo 2010 |date=5a de Februaro 2004 |url-status=dead}}</ref><ref name=allmusicBI>{{Citation|title=British Invasion |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wQbXwJ0x?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d379 |archive-date=11a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> La Brita invado helpis la internaciigon de la produktado de rokenrolo, malfermante la pordon por ke sinsekvaj Britaj (kaj Irlandaj) muzikistoj atingu internacian sukceson.<ref name="allmusicBritpop">[https://www.allmusic.com/style/britpop-ma0000002480 "Britpop",] Allmusic, arkivita el la originalo la 12an de Februaro 2011.</ref> En Usono eble ĝi rezultis en la fino de la instrumenta "surf music", de la hegemonio de grupoj de kantistinoj kaj (por ioma tempo) de la [[Junulara idolo|junulidoloj]], kiuj estis dominantaj la usonajn pintolistojn fine de la 1950-aj kaj dum la 1960-aj jaroj.<ref>K. Keightley, "Reconsidering rock" en, S. Frith, W. Straw kaj J. Street, eld, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, p. 117.</ref> Ĝi markis la karierojn de establitaj R&B muzikistoj kiel [[Fats Domino]] kaj [[Chubby Checker]] kaj eĉ portempe ruinigis la pintolistajn sukcesojn de survivintaj rokenrolaj muzikistoj, kiel Elvis.<ref>F.W. Hoffmann, "British Invasion" en F.W. Hoffmann kaj H. Ferstler, eld, ''Encyclopedia of Recorded Sound, Volume 1'' (New York: CRC Press, 2a eld., 2004), {{ISBN|0-415-93835-X}}, p. 132.</ref> La Brita invado ankaŭ ludis gravan rolon en la starigo de distingita ĝenro de rok-muziko, kaj cementis la unuarangecon de la rok-grupo, bazita sur gitaroj kaj drumoj kaj produktante sian propran materialon kiel kanto-kantoverkistoj.<ref name="R. Shuker, 2005 p. 35"/> Sekvante la ekzemplon markitan ĉefe de la LP ''[[Rubber Soul]]'' de [[the Beatles]] de 1965, ankaŭ aliaj Britaj rok-muzikistoj publikigis rok-albumojn intencitajn kiel artaĵoj en 1966, kiel ĉe ''Aftermath'' de [[the Rolling Stones]], ''[[Revolver]]'' de the Beatles mem, kaj ''A Quick One'' de [[the Who]], same kiel ĉe usonaj muzikistoj kiel [[the Beach Boys]] (''Pet Sounds'') kaj [[Bob Dylan]] (''Blonde on Blonde'').<ref name="Simonelli">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=mnrwy7P3KvQC&q=%22jack+Kroll%22+%22A+Day+in+the+Life%22|titolo=Working Class Heroes: Rock Music and British Society in the 1960s and 1970s|familia nomo=Simonelli|persona nomo=David|jaro=2013|loko=Lanham, MD|eldoninto=Lexington Books|ISBN=978-0-7391-7051-9|paĝoj=96–97}}</ref> ==== Blusroko ==== {{Ĉefartikolo|Blusroko|Brita bluso}} Kvankam la unua efiko de la [[Brita invado]] sur la usona popolmuziko okazis tra muzikistoj de [[bitmuziko]] kaj de R&B, la elano estis tuj prenita de dua ondo de bandoj kiuj ekhavis sian inspiradon pli rekte el usona [[bluso]], kiel [[the Rolling Stones]] kaj [[the Yardbirds]].<ref>H.S. Macpherson, ''Britain and the Americas: Culture, Politics, and History'' (Oxford: ABC-CLIO, 2005), {{ISBN|1-85109-431-8}}, p. 626.</ref> Britblusaj muzikistoj de la fino de la 1950-aj jaroj kaj de la komenco de la 1960-aj jaroj estis inspiritaj de la akustika muzikado fare de figuroj kiel [[Lead Belly]], kiu estis grava influo sur la [[Skiflo|sklifa]] frenezeco, kaj [[Robert Johnson]].<ref>V. Coelho, ''The Cambridge Companion to the Guitar'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2003), {{ISBN|0-521-00040-8}}, p. 104.</ref> Iom post iom ili adoptis laŭtan amplifikitan sonon, ofte centritan ĉe la [[elektra gitaro]], bazite sur la [[Ĉikaga bluso]], ĉefe post la turneo de Britio fare de [[Muddy Waters]] en 1958, kiu kondukis [[Cyril Davies]] kaj la gitariston [[Alexis Korner]] formi la bandon ''Blues Incorporated''.<ref name=Bogdanov2003BluesRock>R. Uterberger, "Blues Rock", en V. Bogdanov, C. Woodstra, S.T. Erlewine, eld, ''All Music Guide to the Blues: The Definitive Guide to the Blues'' (Milwaukee, WI: Backbeat Books, 3a eld., 2003), {{ISBN|0-87930-736-6}}, pp.&nbsp;701–02.</ref> La bando kunlaboris kun kaj inspiris multajn el la figuroj de la sekva pinto de la [[Brita bluso]], kiel membroj de the Rolling Stones kaj [[Cream]], kombinante blusnormojn kaj formojn kun rok-muzika instrumentado kaj emfazo.<ref name=Bogdanov2003BritishBlues/> [[Dosiero:Eric "slowhand" Clapton.jpg|eta|dekstre|alt=A black and white photograph of Eric Clapton with a guitar on stage|[[Eric Clapton]] koncerte en Barcelono en 1974.]] La alia ŝlosila fokuso por la Brita bluso estis [[John Mayall]]; lia bando, [[John Mayall & the Bluesbreakers|the Bluesbreakers]], inkludis [[Eric Clapton]] (post la foriro de Clapton el the Yardbirds) kaj poste [[Peter Green (muzikisto)|Peter Green]]. Aparte grava estis la publikigo de la albumo ''Blues Breakers with Eric Clapton (Beano)'' (1966), konsiderata unu el la ŝlosilaj britblusaj diskoj kaj kies sonstilo estis multe imitita kaj en Britio kaj en Usono.<ref>T. Rawlings, A. Neill, C. Charlesworth kaj C. White, ''Then, Now and Rare British Beat 1960–1969'' (London: Omnibus Press, 2002), {{ISBN|0-7119-9094-8}}, p. 130.</ref> Eric Clapton plue formis supergrupojn Cream, [[Blind Faith]], kaj [[Derek and the Dominos]], sekvite de etenda soloista kariero kiu helpis porti blusrokon en la ĉefajn tendencojn.<ref name="Bogdanov2003BluesRock" /> Green, kun la ritma sekcio de Bluesbreaker nome Mick Fleetwood kaj John McVie, formis la grupon de Peter Green nome [[Fleetwood Mac]], kiu atingis kelkajn el la plej grandaj komercaj sukcesoj en la ĝenro.<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> Fine de la 1960-aj jaroj [[Jeff Beck]], ankaŭ lernanto de the Yardbirds, movis blusrokon en la direkto de ''heavy rock'' (peza roko) per sia bando, nome [[the Jeff Beck Group]].<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> La lasta gitaristo de the Yardbirds estis [[Jimmy Page]], kiu poste formis ''The New Yardbirds'' kio rapide iĝis [[Led Zeppelin]]. Multaj el la kantoj de iliaj unuaj tri albumoj, kaj foje poste en iliaj karieroj, estis etendaĵoj de tradiciaj bluskantoj.<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> En Usono, en blusa rok-muziko estis pionira en la komencaj 1960-aj jaroj gitaristo Lonnie Mack,<ref>P. Prown, H.P. Newquist kaj J.F. Eiche, ''Legends of Rock Guitar: the Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists'' (Milwaukee, WI: Hal Leonard Corporation, 1997), {{ISBN|0-7935-4042-9}}, p. 25.</ref> sed la ĝenro ekenmodiĝis en la mezo de 1960-aj jaroj dum muzikistoj disvolvis sonstilon similan al la brit-blusaj muzikistoj. Ŝlosilaj muzikistoj estis [[Paul Butterfield]] (kies bando ludis kiel la Bluesbreakers de Mayall en Britio kiel startpunkto por multaj sukcesaj muzikistoj), [[Canned Heat]], la dekomenca [[Jefferson Airplane]], [[Janis Joplin]], [[Johnny Winter]], [[the J. Geils Band]] kaj [[Jimi Hendrix]] kun sia "power" trioj, [[the Jimi Hendrix Experience]] (kio inkludis du britajn membrojn, kaj estis fondita en Britio), kaj la gupo por la koncertalbumo "Band of Gypsys", kies gitaro virtuoza kaj spektakleco estis inter la plej imitataj el la jardeko.<ref name="Bogdanov2003BluesRock" /> Blusrokaj bandoj el sudaj ŝtatoj, kiel the [[Allman Brothers Band]], [[Lynyrd Skynyrd]], kaj [[ZZ Top]], aligis [[kontreo|kontreajn]] elementojn en sia stilo por produkti la distingitan ĝenron nome "Suda rok-muziko".<ref name=Bogdanov2002SouthernRock>R. Unterberger, "Southern Rock", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1332–33.</ref> Fruaj blus-rokaj bandoj ofte imitis ĵazon, ludante longajn, improvizaĵojn, kio poste estos grava elemento de progresema rok-muziko. El ĉirkaŭ 1967 bandoj kiel Cream kaj the Jimi Hendrix Experience estis translokiĝintaj el pure blus-baza muziko en [[Psikedelo|psikedelan muzikon]].<ref name="amg" /> Ĉirkaŭ la 1970a- jaroj, blus-roko iĝis pli peza "heavy" kaj pli "riff"-bazita, ekzempligirta per la verkaro de Led Zeppelin kaj [[Deep Purple]], kaj la linioj inter blus-roko kaj [[ŝtonroko]] "estis apenaŭ videbla",<ref name="amg" /> dum bandoj elregistris rok-stilajn albumojn.<ref name="amg">{{Citation|title=Blues-rock |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wR7EB7K0?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d50 |archive-date=12a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> La ĝenro estis pluigita en la 1970-aj jaroj fare de figuroj kiel George Thorogood kaj Pat Travers,<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> sed, precize en la Britia sceno (escepte eble pro la alveno de grupoj kiel [[Status Quo (bando)|Status Quo]] kaj Foghat kiuj translokiĝis al formo de alta energio kaj ripetema "boogie rock"), bandoj fokusiĝis al [[Metalroko|metalroka]] plinovigo, kaj blus-roko ekdisiĝis el ĉeftendenco.<ref>P. Prown, H.P. Newquist kaj J.F. Eiche, ''Legends of Rock Guitar: the Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists'' (Milwaukee, WI: Hal Leonard Corporation, 1997), {{ISBN|0-7935-4042-9}}, p. 113.</ref> ==== Popol-roka muziko ==== [[Dosiero:Joan Baez Bob Dylan.jpg|eta|maldekstre|alt=A black and white photograph of Joan Baez and Bob Dylan singing while Dylan plays guitar|[[Joan Baez]] kaj [[Bob Dylan]] en 1963.]] Ĉirkaŭ la 1960-aj jaroj, la scenejo kiu estis disvolviĝinta el la revivigo de usona popolmuziko, estis kreskiĝinta ĝis grava movado, uzanta tradician muzikon kaj novajn komponaĵojn en tradicia stilo, kutime per akustikaj instrumentoj.<ref name=Mitchell2007p95>{{Citaĵo el libro|titolo=The North American Folk Music Revival: Nation and Identity in the United States and Canada, 1945–1980|familia nomo=Mitchell|persona nomo=Gillian|jaro=2007|loko=Aldershot, England|eldoninto=Ashgate Publishing|ISBN=978-0-7546-5756-9|paĝo=95}}</ref> En Usono la ĝenro estis pionirigita de figuroj kiel [[Woody Guthrie]] kaj [[Pete Seeger]] kaj ofte identigita kun progresema popolmuziko aŭ kun la [[Laborista movado|laborista tendaro]].<ref name=Mitchell2007p95/> Komence de la 1960-aj jaroj figuroj kiel [[Joan Baez]] kaj [[Bob Dylan]] venis al pinto en tiu movado kiel kantist-kantoverkistoj.<ref>{{harvnb|Mitchell|2007|p=72}}</ref> Dylan ekatingis ĉeftendencajn publikojn per sukcesaĵoj kiel "[[Blowin' in the Wind]]" (1963) kaj "Masters of War" (1963), kio rezultis en "[[Protesta kanto|protestaj kantoj]]" por pli ampleksa publiko,<ref>J.E. Perone, ''Music of the Counterculture Era American History Through Music'' (Westwood, CT: Greenwood, 2004), {{ISBN|0-313-32689-4}}, p. 37.</ref> sed, kvankam dekomence influis unu la alian, rok-popola muziko restis dumlonge apartaj ĝenroj, ofte kun reciproke ekskluzivaj publikoj.<ref name=Bogdanov2002FolkRock>R. Unterberger, "Folk Rock", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1308–09.</ref> Fruaj klopodoj kombini elementojn de popola kaj roka muziko estis la kanto de the Animals "[[House of the Rising Sun]]" (La domo de la sunleviĝo, 1964), kiu estis la unua komerce sukcesa popolkanto kiu estis registrita uzante rokenrolan instrumentaron<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Mods, Rockers, and the Music of the British Invasion|familia nomo=Perone|persona nomo=James E.|jaro=2009|loko=Westport, CT|eldoninto=Praeger Publishers|ISBN=978-0-275-99860-8|paĝo=128}}</ref> kaj la kanto de the Beatles "I'm a Loser" (Mi estas perdanto, 1964), eble la unua kanto de Beatles kiu estis influita rekte de Dylan.<ref>{{Citation|last=R. Unterberger |title=The Beatles: I'm a Loser |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wRzkNyBp?url=http://www.allmusic.com/song/t462339 |archive-date=12a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> Kutime oni supozas, ke la popol-roka movado eliris el la registraĵo fare de [[the Byrds]] de la kanto de Dylan nome "[[Mr. Tambourine Man]]" kiu pintis en la sukcesolistoj en 1965.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Kun membroj kiuj estis estintaj parto de la popol-muzika etoso bazita ĉe kafejo en [[Los-Anĝeleso]], the Byrds adoptis rok-instrumentaron, kiel drumoj kaj 12-kordaj gitaroj Rickenbacker, kiuj iĝis ĉefaj elementoj en la sonstilo de tiu ĝenro.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Pli poste tiun jaron Dylan adoptis elektrajn instrumentojn, multe por kolero ĉe multaj puristoj de popolmuziko, kaj lia kanto "[[Like a Rolling Stone]]" iĝis usona listopinta unuopaĵo.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Laŭ Ritchie Unterberger, Dylan (eĉ antaŭ sia adoptado de elektraj instrumentoj) influis rok-muzikistojn kiel the Beatles, montrante "al la rok-generacio ĝenerale ke albumo povas esti grava sendependa manifesto sen sukcesaj unuopaĵoj", kiel ĉe ''[[The Freewheelin' Bob Dylan]]'' (1963).<ref name="RU">{{Cite web|last=Unterberger|first=Richie|date=31a de Decembro 2018|url=http://www.richieunterberger.com/wordpress/2018/|title=2018|website=Folkrocks|access-date=3a de Junio 2021}}</ref> Popol-roka muziko partikulare aperis en Kalifornio, kie kondukis gravajn grupojn kiel [[the Mamas & the Papas]] kaj [[Crosby, Stills, and Nash]] ŝanĝiĝi al elektra instrumentaro, kaj en Novjorko, kie ĝi rezultis en bando kiel the Lovin' Spoonful kaj [[Simon and Garfunkel]], pere de la akustika kanto de tiuj lastaj nome "[[The Sounds of Silence]]" (La silentsonoj, 1965) kiu estis remiksita pere de rok-instrumentoj kaj estis la unua de multaj sukcesaĵoj.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Tiuj grupoj rekte influis britajn muzikistojn kiel Donovan kaj [[Fairport Convention]].<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> En 1969 Fairport Convention abandonis sian miksaĵon de usonaj reludversioj kaj Dylan-influitaj kantoj por ludadi tradician anglan popol-muzikon per elektraj instrumentoj.<ref>M. Brocken, ''The British Folk Revival 1944–2002'' (Ashgate, Aldershot, 2003), {{ISBN|0-7546-3282-2}}, p. 97.</ref> ==== Psikedela rokmuziko ==== {{Ĉefartikolo|Psikedela rokmuziko}} [[Dosiero:Woodstock redmond stage.JPG|eta|[[Woodstock-festivalo]] de 1969.]] [[Psikedela rokmuziko]] estas variaĵo de rokmuziko. Ĝi ekestis en 1965 en [[Britujo]] kaj [[Usono]], fariĝis grava ero de [[populara kulturo]] kaj daŭris ĝis pli malpli 1969. Sed ankaŭ multaj artistoj de la 1970-aj jaroj ekkaptis ĉin tiun eksperimentan [[popularmuziko]]. Ĝis nun tutmonde ekzistas bandoj de psikedela rokmuziko. Esenca komunaĵo de la muzikistoj estis la uzado de nekutimaj kaj novspecaj sonoj same kiel la eksperimentema traktado de kantostrukturoj, kiuj antaŭe en popularmuziko estis pli simplaj. La psikedela vivostilo, kiu elturniĝis ĉirkaŭ halucinigaj drogoj, estis jam disvolviĝinta ĉe [[San Francisco]] kaj precize fare de elstaraj produktistoj kiel [[Big Brother and the Holding Company]], [[the Grateful Dead]] kaj [[Jefferson Airplane]].<ref name=Bogdanov2002Psych/>{{sfn|Gilliland|1969|loc=shows 41–42}} La ĉefa gitaristo de [[Jimi Hendrix Experience]] nome [[Jimi Hendrix]] mem etendis distorditajn improvizaĵojn kio iĝis ŝlosila trajto de psikedelo.<ref name=Bogdanov2002Psych/> Psikedela roko atingis sian pinton en la lastaj jaroj de la jardeko. En 1967 the Beatles publikigis sian definitivan psikedelan manifestaĵon en la albumo ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', inklude la polemikan kanton "[[Lucy in the Sky with Diamonds]]", the Rolling Stones reagis poste tiun jaron per ''Their Satanic Majesties Request'',<ref name=Bogdanov2002Psych/> kaj [[Pink Floyd]] debutis per ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]''. Ŝlosilaj registraĵoj estis la albumoj ''[[Surrealistic Pillow]]'' de Jefferson Airplane kaj ''Strange Days'' de [[the Doors]].<ref>J.E. Perone, ''Music of the Counterculture Era American History Through Music'' (Westwood, CT: Greenwood, 2004), {{ISBN|0-313-32689-4}}, p. 24.</ref> Tiuj tendencoj pintis en la [[Woodstock-festivalo]] de 1969, kie okazis ludadoj de la plej gravaj psikedelaj artistoj.<ref name=Bogdanov2002Psych>R. Unterberger, "Psychedelic Rock", en Bogdanov et al., 2002, pp. 1322–23.</ref> ==== Progresiva roko ==== {{Ĉefartikolo|Progresiva roko|Eksperimenta rok-muziko}} Progresiva roko, sprimo uzata interŝanĝebla kun [[arta roko]], moviĝis trans establitaj muzikaj formuloj pere de eksperimentado pere de diversaj instrumentoj, kantotipoj kaj formoj.<ref name=Bogdanov2002Prog>R. Unterberger, "Progressive Rock", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1330–31.</ref> El la mezo de la 1960-aj jaroj the Left Banke, the Beatles, the Rolling Stones kaj the Beach Boys, pioniris la inkludon de sekcioj de [[klaviceno]]j, [[blovinstrumento]]j, kaj [[kordinstrumento]]j en siaj registraĵoj por produkti formon de Baroka roko kiu povas esti aŭdita en unuopaĵoj kiel plej fama de [[Procol Harum]] nome "[[A Whiter Shade of Pale]]" (1967), kun sia [[Bach]]-inspirita enkonduko.<ref name=Harrington2003>J.S. Harrington, ''Sonic Cool: the Life & Death of Rock 'n' Roll'' (Milwaukee, WI: Hal Leonard Corporation, 2003), {{ISBN|0-634-02861-8}}, p. 191.</ref> [[The Moody Blues]] uzis tutan orkestron por sia albumo ''[[Days of Future Passed]]'' (1967) kaj poste kreis orkestrajn sonojn per sinteziloj.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Klasika orkestrado, klavaroj, kaj sinteziloj estis ofta aldono al la establita rok-formato de gitaroj, basoj, kaj drumoj en posta progresiva roko.<ref>E. Macan, ''Rocking the Classics: English Progressive Rock and the Counterculture'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-509887-0}}, pp. 34–35.</ref> [[Dosiero:Yes concert.jpg|eta|altdekstre=1.15|maldekstre|alt=A color photograph of members of the band Yes on stage|Progresivroka bando [[Yes (bando)|Yes]] koncerte en [[Indianapolis]] en 1977.]] Instrumentaraj pecoj estis oftaj, dum kantoj kun vortumado estis foje konceptohavaj, abstraktaj, aŭ bazitaj en fantaszio kaj scienc-fikcio.<ref>E. Macan, ''Rocking the Classics: English Progressive Rock and the Counterculture'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-509887-0}}, p. 64.</ref> La debuta albumo de [[King Crimson]] de 1969 nome ''[[In the Court of the Crimson King]]'', kiu miksis energian gitaron kaj [[melotrono]]n, kun [[ĵazo]] kaj [[orkestro|simfonia muziko]], estas ofte konsiderata kiel la ŝlosila registraĵo en progresiva roko, helpante la disvastigitan adoptadon de la ĝenro komence de la 1970-aj jaroj inter ekzistantaj blus-rokaj kaj psikedelaj bandoj, same kiel ĉe ĵus formitaj grupoj.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Rilate al la muzika etoso de [[Canterbury]] ŝanĝiĝis Soft Machine el psikedelo, tra ĵazz-influoj, al pli ekspansiema dura roko, kiel ĉe [[Caravan (bando)|Caravan]], Hatfield and the North, Gong kaj National Health.<ref>E. Macan, ''Rocking the Classics: English Progressive Rock and the Counterculture'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-509887-0}}, p. 129.</ref> Pli granda komerca sukceso estis atingita de Pink Floyd, kiu same ŝanĝiĝis el psikedelo post la foriro de [[Syd Barrett]] en 1968, pere de ''[[The Dark Side of the Moon]]'' (1973), konsiderata majstroverko de la ĝenro, kiu iĝis unu el la plej vendataj albumoj el ĉiuj tempoj.<ref>R. Reising, ''Speak to Me: The Legacy of Pink Floyd's The Dark Side of the Moon'' (Aldershot: Ashgate, 2005), {{ISBN|0-7546-4019-1}}.</ref> Estis emfazo al instrumenta virtuozeco, kun [[Yes (bando)|Yes]] montrante la lertecon kaj de gitaristo Steve Howe kaj de la klavaristo [[Rick Wakeman]], dum [[Emerson, Lake & Palmer]] estis supergrupo kiu produktis kelkajn el la plej teknike postulemaj verkoj de la ĝenro.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Kaj [[Jethro Tull]] kaj [[Genesis (bando)|Genesis]] sekvis tre diferencajn, sed distingitajn anglajn muziktendencojn.<ref name="Brocken2003">M. Brocken, ''The British Folk Revival, 1944–2002'' (Aldershot: Ashgate, 2003), {{ISBN|0-7546-3282-2}}, p. 96.</ref> [[Renaissance (bando)|Renaissance]], formita en 1969 fare de eks-Yardbirds-anoj Jim McCarty kaj Keith Relf, evoluis al alt-koncepta bando kun la tro-oktava voĉo de Annie Haslam.<ref>{{Citation|last=B. Eder |title=Renaissance |work=Allmusic |url=|archive-url=https://www.webcitation.org/5wS0Jf18p?url=http://www.allmusic.com/artist/renaissance-p5251/biography |archive-date=12a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> Plej granda parto de britaj bandoj dependis de relative malgranda kultosekvantaro, sed kelkaj kiel Pink Floyd, Genesis, kaj Jethro Tull, sukcesis produkti listopintajn unuopaĵojn hejmlande kaj elrompi al la usona merkato.<ref>K. Holm-Hudson, ''Progressive Rock Reconsidered'' (London: Taylor & Francis, 2002), {{ISBN|0-8153-3715-9}}, p. 9.</ref> La usona tipo de progresiva roko variis el la eklektikisma kaj plinovigemaj [[Frank Zappa]], [[Captain Beefheart]] kaj [[Blood, Sweat & Tears]],<ref>N.E. Tawa, ''Supremely American: Popular Song in the 20th Century: Styles and Singers and What They Said About America'' (Lanham, MA: Scarecrow Press, 2005), {{ISBN|0-8108-5295-0}}, pp. 249–50.</ref> al pli pop-roke orientitaj bandoj kiel [[Boston (muzika grupo)|Boston]], Foreigner, Kansas, Journey kaj Styx.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Tiuj, krom britaj bandoj [[Supertramp]] kaj [[Electric Light Orchestra|ELO]], ĉiuj montris progresiv-rokan influon kvankam ili rangiĝis inter la plej komerce sukcesaj muzikistoj de la 1970-aj jaroj. La instrumenta tipo de tiu subĝenro rezultis en albumoj kiel tiu plej fama de [[Mike Oldfield]] nome ''[[Tubular Bells (albumo)|Tubular Bells]]'' (1973), la unua disko, kaj tutmonda sukceso, de la marko [[Virgin Records]], kiu iĝis ĉefa varmarko de la ĝenro.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Instrumenta rok-muziko estis aparte grava en tuta Eŭropo, ebligante bandojn kiel [[Kraftwerk]], [[Tangerine Dream]], [[Can (bando)|Can]], kaj [[Faust (bando)|Faust]] ĉirkaŭiri la lingvan barieron.<ref>P. Bussy, ''Kraftwerk: Man, Machine and Music'' (London: SAF, 3rd end., 2004), {{ISBN|0-946719-70-5}}, pp. 15–17.</ref> Ilia sintezila "[[krautrock]]", kun la laboro de [[Brian Eno]] (dum ioma tempo klavaristo ĉe [[Roxy Music]]), estos grava influo en posta [[elektronika roko]].<ref name=Bogdanov2002Prog/> Je la alveno de punk-roko kaj teknologiaj ŝanĝoj fine de la 1970-aj jaroj, progresiva roko estis iom post iom marĝenigita kiel tro pretendema kaj troiga.<ref>K. Holm-Hudson, ''Progressive Rock Reconsidered'' (London: Taylor & Francis, 2002), {{ISBN|0-8153-3715-9}}, p. 92.</ref><ref>{{Citation|first=Brian L. |last=Knight |title=Rock in the Name of Progress (Part VI -"Thelonius Punk") |journal=The Vermont Review |url=http://members.tripod.com/vermontreview/essays/progressif6.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717104234/http://vermontreview.tripod.com/essays/progressif6.htm |archive-date=17a de Julio 2011 |url-status=dead}}</ref> Multaj bandoj finis siajn karierojn, sed kelkaj, kiel Genesis, ELP, Yes, kaj Pink Floyd, regule atingis sukcesojn inter la dek pintaj albumoj kaj faris sukcesajn akompanajn tutmondajn turneojn.<ref name="G. Thompson; 2007; 134">Thompson, Graham (2007). ''American Culture in the 1980s''. Edinburgh, UK: Edinburgh University Press. p. 134. ISBN 978-0-7486-1910-8.</ref> Kelkaj bandoj kiuj aperis en la sekvo de punko, kiel [[Siouxsie and the Banshees]], [[Ultravox]], kaj [[Simple Minds]], montris la influon de progresiva roko, same kiel la pli ofte rekonatajn punk-influojn.<ref name="ClassicRock">T. Udo, "Did Punk kill prog?", ''Classic Rock Magazine'', vol. 97, Septembro 2006.</ref> === Komence de la 1990–aj ĝis fino de la 2000-aj jaroj === ==== Punko ==== {{Ĉefartikolo|Punko}} [[Dosiero:Sex Pistols in Paradiso - Johnny Rotten & Steve Jones.jpg|eta|desktre|280ra|Johnny Rotten kaj Steve Jones el [[Sex Pistols]].]] '''Punko''' aŭ '''punk-roko''' estas kontraŭ-establa ĝenro de rok-muziko kiu komencis ekzisti proksimume en [[1976]], kvankam preskaŭ prapunkaj stiloj povas esti trovebla antaŭe. La ĝenro devenas el [[Usono]], [[Britio]], kaj [[Aŭstralio]]. Laŭdire, [[Eŭropo]] estas la lulilo de la punko, kiu poste tutmondiĝis. Estas tre diversaj tendencoj ene de la ĝenro, inter kiuj menciindas jenaj: [[Postpunko]] ({{lang-en|Post-Punk}}) estas nomo por muzika stilo, kiu eliris precipe kaj unue en Britujo fine de la 1970-aj kaj komence de la [[1980-aj jaroj]] el la punko. [[Folklorpunko]] ({{lang-en|folk punk}}) nomiĝas la intermikso de stilelementoj kaj eroj de punko kun elementoj de folklora muziko kaj respektive aŭ de folklora rokmuziko. [[Anarkia punko]] (aŭ anarkiisma punko) estas punkroko, kiu antaŭenigas [[anarkiismo]]n. La termino "anarkia punko" foje estas aplikata ekskluzive al bandoj, kiuj estis parto de la originala anarki-punkisma movado en Britio fine de la 1970-aj jaroj kaj fruaj 1980-aj. Kelkaj uzas la esprimon pli larĝe por ajna punkmuziko kun anarkiisma kantovortuma enhavo, kiu eble aperas en krusto-punk, hardkora punko, folklorpunko, kaj aliaj stiloj. [[Pra-punko]] estas la rokmuziko interpretita de garaĝaj bandoj de la [[1960-aj jaroj]] ĝis meze de 1970-aj, kiuj antaŭvidis la punkrokan movadon. ==== Metalroko ==== {{Ĉefartikolo|Metalroko}} [[Dosiero:KISS in concert Boston 2004.jpg|eta|maldekstra|Usona grupo [[Kiss]] estas fama ankaŭ pro sia ŝminkado.]] '''Metalroko''' aŭ '''metalo'''<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.vinilkosmo.com/?newsletter=27&lge=e | titolo = Informletero de Vinilkosmo n-ro 27 | alirdato = 2012-07-15 | lasta = | unua = | dato = | jaro = 2010 | monato = 3 | eldonisto = Vinilkosmo}}</ref> ({{LingvoKunNomo|en|-|''heavy metal''}}) estas rokmuzika ĝenro, kiu naskiĝis en la [[1960-aj jaroj]]. Ĝi estas rekta ido de la [[ŝtonroko]], sed male al tiu ĉi, metalroko provas liberiĝi de siaj [[Bluso|blusaj]] influoj. De [[1967]] ĝis [[1974]], oni aŭdis la komencojn de metalroko, sed ekde la mezo de la [[1970-aj jaroj]], tiu ĉefa muzika ĝenro diseriĝis en kvantojn da subĝenroj kiel [[industria metalroko]], [[mortmetalo]], damna metalroko, rapida metalroko, [[simfonia metalroko]], nova metalroko, [[draŝa metalroko]], [[nigra metalroko]], [[progresiva metalroko]], ktp... == Specoj de roko == <center>[[Alternativa rokmuziko|Alternativa]] <small>([[Red Hot Chili Peppers]])</small> - [[Arta roko]] <small>([[King Crimson]])</small> - ''[[Biker metal]]'' - [[Blusroko]] <small>([[The White Stripes]])</small> - [[Emoo (muziko)|Emoo]] <small>([[Embrace]])</small> - [[Damna metalroko]] <small>([[Black Sabbath]])</small> - [[Draŝa metalroko]] - [[Folklora muziko|Folko]] <small>([[Bob Dylan]])</small> - [[Folklorpunko]] <small>([[Against Me!]])</small> - [[Garaĝa roko|Garaĝo]] <small>([[The Strokes]])</small> - [[Glama rock|Glamo]] <small>([[Slade]])</small> - [[Gotika muziko]] <small>([[The Cure]])</small> - [[Grunĝo]] <small>([[Nirvana]])</small> - [[Industria muziko|Industrio]] <small>([[Einsturzende Neubauten]])</small> - [[Ĵazroko]] <small>([[Miles Davis]])</small> - [[Kontreroko]] <small>([[The Eagles]])</small> - [[Kristana roko]] -[[Matematika roko]] ([[Slint]]) - [[Metalroko]]<small> ([[Iron Maiden]])</small> - [[Malaltfidelo]] <small>([[Beck Hansen|Beck]])</small> - [[Mortmetalo]] <small>([[Death]])</small> - [[Ne ondo]] <small>([[Sonic Youth]])</small> - [[Nigra metalroko]] <small>([[Bathory]] )</small> - [[Nua metalroko]] <small>([[KoRn]])</small> - [[Novondo]] <small>([[Depeche Mode]])</small> - [[Popmuziko]] <small>([[Michael Jackson]])</small> - [[Postpunko]] - [[Postroko]] <small>([[Talk Talk]])</small> - [[Potenca metalroko]] <small>([[Dragonforce]])</small> - [[Potenca popmuziko]] <small>([[Weezer]])</small> - [[Progresiva roko]] <small>([[Genesis]])</small> - [[Progresiva metalroko]] <small>([[Dream Theater]])</small> - [[Psikedela roko]] <small>([[Pink Floyd]])</small> - [[Punko]] <small>([[The Sex Pistols]])</small>- [[Punkroko]] <small>([[The Offspring]])</small> - [[Rapida metalroko]] <small>([[Metallica]])</small> - [[Rokabilo]] <small>([[Eddie Cochran]])</small> - [[Draŝa metalroko]] <small>([[Slayer]])</small> - [[Sendependa roko]] - [[Simfonia metalroko]] <small>([[Nightwish]])</small> - [[Ŝtonroko]] <small>([[AC/DC]])</small> - [[Sudroko]] <small>([[ZZ Top]])</small> - [[Surfmuziko]] <small>([[Dick Dale]])</small> </center> == Grupoj kaj unuopulaj artistoj == [[Dosiero:Rolling Stones.jpg |eta|dekstre|250ra|The Rolling Stones en 1963.]] [[Dosiero:ACDC-Hughes-long ago.jpg|eta|dekstre|250ra|AC/DC dum koncerto kun kantisto Bon Scott.]] {{Div col|cols = 3}} * [[...And You Will Know Us by the Trail of Dead]],<br />usona * [[AC/DC]], aŭstrala * [[Aerosmith]], usona * [[Akvarium]], rusa * [[Altaria]], finna * [[Arcade Fire]], kanada * [[Aviador Dro]], hispana, elektronika muziko * [[Bad Religion]], usona punko * [[Beatles]], angla * [[Belle & Sebastian]], skota * [[Ben Gibbard]] * [[Black Flag]], usona [[Hardcore punko|''hardcore''-punko]] * [[Black Sabbath]], angla * [[Bon Jovi]] * [[Budka Suflera]], pola * [[Chuck Berry]], usona * [[The Clash|Clash]], angla punko * [[Joe Cocker]] * [[Cocteau Twins]] * [[Colin Meloy]] * [[The Corrs]], irlanda * [[The Cranberries]], irlanda * [[Creedence Clearwater Revival]] * [[Crosby, Stills, Nash & Young]] * [[Dead Kennedys]], usona ''hardcore''-punko * [[DEATH|Death]] * [[The Decemberists|Decembrists]] * [[Deep Purple]], angla * [[Depeche Mode]] * [[Dire Straits]] * [[Dream Theater]], usona metalroko * [[Edda (rokgrupo)]], hungara * [[Engenheiros do Hawaii]], brazila * [[Erasure]] * [[Exploited]], angla ''hardcore''-punko * [[Fall Out Boy]] * [[Graĵdanskaja Oborona]], rusa psikedela punko * [[Green Day]], usona pop-punko * [[Helloween]], germana metalroko * [[Indochine]], franca * [[Iron Maiden]], angla metalroko * [[Jimi Hendrix]], usona * [[Judas Priest]], angla metalroko * [[Kino (rokgrupo)]], rusa rok-grupo * [[Led Zeppelin]], angla * [[Legião Urbana]], brazila * [[Locomotiv GT]], hungara * [[Madonna]] * [[Marilyn Manson]], usona rok-grupo * [[Megadeth]], usona metalroko * [[Metallica]], metalroko * [[Misfits]], usona ''hardcore''-punko * [[Mötley Crüe]], usona glammetalo * [[Motörhead]], angla * [[Mr Floppy]], aŭstralia * [[Los Muertos de Cristo]], hispana punko * [[Negu gorriak]], eŭska * [[Neutral Milk Hotel]], usona * [[Nina Hagen]], germana * [[Nirvana (muzikgrupo)|Nirvana]], usona * [[The Offspring|Offspring]], pop-punko * [[Omega]], hungara * [[Roy Orbison]], usona * [[Pegazus]], aŭstrala (metalroko) * [[Pink Floyd]], angla * [[The Police]] * [[La Polla Records]], hispana punk-bando * [[Queen]], angla * [[R.E.M. (muzikgrupo)|R.E.M.]], usona * [[Radio Futura]], hispana, pop-muziko * [[Radiohead]], angla * [[The Ramones|Ramones]], usona punko * [[Red Hot Chili Peppers]] * [[The Rolling Stones|Rolling]], brita * [[Rush]], kanada * [[Santana]] * [[Scorpions]], germana * [[Sepultura]], brazila (metalroko) * [[Sex Pistols]], angla punko * [[Ravi Shankar]], barata instrumentisto * [[Sons of Butcher]], kanada * [[The Shiva Furnace|Shiva Furnace]] * [[Slayer]], usona metalroko * [[Synergia]], israela * [[T. Rex]], glamroko * [[The Who]], angla * [[Thin Lizzy]], irlanda * [[U2]], irlanda * [[Van Halen]], usona * [[The Velvet Underground|Velvet Underground]] * [[X-japan]] * [[ZZ Top]], usona {{Div col end}} == Esperantaj rokgrupoj == [[Dosiero:Martin Wiese - Arkones 2009.jpg|eta|dekstre|250ra|Martin Wiese, [[ĉefkantisto]] kaj gitaristo de [[Persone]] en [[Arkones]] 2009]] * [[Dolĉamar]] * [[Jomo]] * [[Kore]] * [[Krio de Morto]] * [[La Kuracistoj]] * [[Merlin]] * [[Persone]] * [[La Porkoj]] * [[Supernova]] * [[Team']] === Vidu ankaŭ === * [[EUROKKA]] * [[Rok-gazet']] * [[Vinilkosmo]] * [[Kultura Esperanto-Festivalo]] * [[Kultura Arta Festivalo de Esperanto]] * [[Arkones]] == Festivaloj == [[Dosiero:Woodstock redmond hair.JPG|eta|dekstra|300ra|Du [[hipioj]] dum la [[Woodstock-festivalo]].]] * [[Rock in Rio]] * [[Woodstock-festivalo]] * [[Roskilde-festivalo]] * [[Live Aid]] * [[Live Earth]] {{-}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Jimi Hendrix 1967.png|[[Jimi Hendrix]]. The Who at Charlotte, NC (1971).jpg|[[The Who]] ĉe Coliseum, Charlotte, [[Norda Karolino]], 20a de Novembro 1971.<ref>Neill & Kent 2009, p. 294.</ref> Cream on Fanclub 1968 (2).png|[[Cream]] ludante por la nederlanda televido en 1968. Fleetwood Mac Billboard 1977.jpg|[[Fleetwood Mac]] en 1977. Jefferson Airplane early 1966.jpg|[[Jefferson Airplane]] komence de 1966. El maldekstro: Anderson, Casady, Balin, Spence, Kantner kaj Kaukonen. Pink Floyd, 1971.jpg|La anoj de [[Pink Floyd]] en 1971. Ĉi-tiu foto ĉeestas en la jaketo de la albumo [[Meddle]].<br />De maldekstre: [[Roger Waters|Waters]], [[Nick Mason|Mason]], [[David Gilmour|Gilmour]], [[Richard Wright|Wright]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === En angla === * Bogdanov, V.; Woodstra, C.; Erlewine, S. T., eld. (2002). ''All Music Guide to Rock: the Definitive Guide to Rock, Pop, and Soul'' (3a eld.). Milwaukee, WI: Backbeat Books. ISBN 0-87930-653-X. * Christgau, Robert (1992). [http://www.robertchristgau.com/xg/music/ten-det.php "B.E.: A Dozen Moments in the Prehistory of Rock and Roll".] Details. * Gilliland, John (1969). [https://digital.library.unt.edu/search/?fq=str_title_serial%3A%22The+Pop+Chronicles+%28John+Gilliland+Collection%29%22&sort=date_a&start=54 "Crammer: A lively cram course on the history of rock and some other things"] (audio). Pop Chronicles. [[University of North Texas|University of North Texas Libraries]]. * Robinson, Richard. ''Pop, Rock, and Soul''. New York: Pyramid Books, 1972. {{ISBN|0-0515-2660-3}}. * {{cite book |editor1-first=J. |editor1-last=Shepherd |title=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World: Volume II: Performance and Production |location=New York |publisher=Continuum |year=2003 |isbn=0-8264-6322-3 }} * Szatmary, David P. ''Rockin' in Time: a Social History of Rock-and-Roll''. Third ed. Upper Saddle River NJ: Prentice-Hall, 1996. xvi, 320 p., ill., mostly with b&w photos. {{ISBN|0-13-440678-8}}. === En germana === * Matthias S. Fifka: Rockmusik in den 50er und 60er Jahren. Von der jugendlichen Rebellion zum Protest einer Generation. Nomos, Baden-Baden 2007, ISBN 978-3-8329-2522-2. * Christian Graf, Burghard Rausch: Rockmusiklexikon Europa, Bd. 1., Fischer Tb., Frankfurt Juli 2005, ISBN 3-596-16428-1. * Christian Graf, Burghard Rausch: Rockmusiklexikon Europa, Bd. 2., Fischer Tb., Frankfurt Juli 2005, ISBN 3-596-16429-X. * Christian Graf, Burghard Rausch: Rockmusiklexikon Amerika, Afrika, Asien, Australien, Fischer Tb, Frankfurt Oktober 2003, ISBN 3-596-15869-9. * Tibor Kneif: Sachlexikon Rockmusik. Instrumente, Stile, Techniken, Industrie und Geschichte, Reinbek b. Hamburg: Rowohlt, überarbeitete und erweiterte Ausgabe 1980, ISBN 3-499-16223-7 (Lexikon und Beispielsammlung aus Rock ’n’ Roll, Rhythm & Blues, Jazzrock, Funk Metal, Country-Rock, Folk-Rock, Bluesrock, Hard Rock, Punk, New Wave sowie ein Register). * Tibor Kneif: Rockmusik. Ein Handbuch zum kritischen Verständnis. Mit einem Beitrag von Carl-Ludwig Reichert, Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1982, ISBN 3-499-16279-2 (mit einem Kapitel über die Grundlagen der Rockmusik, z. B. Elemente, Instrumente und stilistische Wurzeln sowie Materialien zu einer Theorie der Rockmusik, ihrer Soziologie, Ästhetik und Geschichte). * Frank Laufenberg, Ingrid Laufenberg: Frank Laufenbergs Hit-Lexikon des Rock und Pop., Ullstein Tb., Oktober 2002, ISBN 3-548-36362-8. * Steffen Siegel: Ein Rockstar kommt selten allein. Das fotografische Bandportrait. In: Ute Eskildsen, Christiane Kuhlmann (Hrsg.): A Star Is Born. Fotografie und Rock seit Elvis Presley, Göttingen 2010, S. 251–256, ISBN 978-3-86930-192-1. * Klaus Staib: Rockmusik und die 68er-Bewegung. Eine historisch-musikwissenschaftliche Analyse. Verlag Dr. Kovac, Hamburg 2009, ISBN 978-3-8300-4588-5. * Artemy Troitsky: Rock in Russland: Rock und Subkultur in der UdSSR, Hannibal-Verlag, Wien 1989, ISBN 3-85445-046-X. * Christa Zöller: Rockmusik als jugendliche Weltanschauung und Mythologie. Religion und Biographie. Bd. 2. Lit, Münster 2000, ISBN 978-3-8258-4517-9. === En franca === * Philippe Daufouy kaj Jean-Pierre Sarton, Pop music/rock, éditions Champ Libre, 1972 (ISBN 2-85184-202-1) * Nicolas Dupuy, Le Rock pour les Nuls, éditions First, 2009 (ISBN 978-2-7540-0819-8) * Fabien Hein, Le monde du rock. Ethnographie du réel, Bordeaux, IRMA/Éditions Mélanie Seteun, 2006 * Alain Lambert, Musique populaire et contre culture. Deuxième suite sur La loi du Rock de Claude Chastagner (en continuant de relire Rousseau), Musicologie.org, Montreuil 2009 * Daniel Lesueur, L'Héritage du rock'n'roll, 2003 * Florent Mazzoleni, L'Odyssée du Rock, 2004 * Florent Mazzoleni, Les racines du rock, Paris, Hors collection, 2008 (ISBN 978-2-258-07783-6), 160 paĝoj * Francis Métivier, Rock'n philo, Bréal, Paris, 2011 (ISBN 978 2 7495 3027 7), 406 paĝoj * Roger Pouivet, Philosophie du rock. Une ontologie des artefacts et des enregistrements, PUF, Paris, 2010 (ISBN 978-2-13-057364-7), 261 paĝoj * Jean-Marie Seca, 2001, Les Musiciens underground, Paris, PUF. * Nick Tosches, Héros oubliés du rock'n'roll, 2000 * Jean-Paul Bourre, Sexe, sang, et Rock'n roll, Ed. Camion Blanc, 2009 (ISBN 2-35779-022-9) * Volume ! La revue des musiques populaires, Bordeaux, Éditions Mélanie Seteun, 2002 à aujourd'hui. Rete. * Jérôme Alberola (2012), Les belles et les bêtes, Anthologie du rock au féminin, de la soul au metal Camion Blanc === En itala === * R. Bertoncelli, Enciclopedia Rock anni 50; anni 60; anni 70; anni 80; anni 90; 5 vol., Arcana, Milano. * R. Bertoncelli, Storia leggendaria della musica Rock, Giunti, Milano. 2010 * E. Gentile, A. Tonti, Dizionario del Pop Rock, Baldini&Castoldi, Milano. 2001 * F. Guglielmi, C. Rizzi, Grande Enciclopedia Rock, Giunti, Firenze. 2002 * G. Nanni, Rock progressivo inglese, Castelvecchi, Roma. 1998 * L. Signorelli, Heavy Metal I Classici, Giunti, Firenze. 2000 == Vidu ankaŭ == * [[Folkmuziko]] * [[Hipia revolucio]] * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] * [[Pop-rokmuziko]] * [[Rokenrolo]] * [[Rokopero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{citaĵo el la reto|url=https://bertilow.com/roko/ab.html|titolo=Rokmuzika terminaro|eldoninto=Bertilo|alirdato=2023-05-14|lingvo=eo}} * {{citaĵo el la reto|url=http://artista.ikso.net/eurokka/index.php|titolo=EUROKKA|alirdato=2023-05-14|lingvo=eo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Rock music|revizio=1130043088}} {{Havenda artikolo|Rok-muziko}} {{Leginda|2023|6|5}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rok-muziko| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] d987ud3043rpkuiewznkiz5uxat8gg3 Sokrato 0 3821 9440961 9431155 2026-07-29T02:41:32Z Sj1mor 12103 9440961 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo | dato de naskiĝo = [[-470|470 a.K.]] aŭ [[-469|469 a.K.]] | dato de morto = [[-399|399 a.K.]] | priskribo = Busto de Sokrato en muzeo de Luvro |AliajLingvoj = {{lang-el|Σωκράτης}} }} '''Sokrato''' ([[Antikva greka lingvo|greke]]: Σωκράτης ''Sōkrátēs''; naskiĝis en [[-470|470]]/[[-469|469 a.K.]], mortis en [[-399|399 a.K.]]<ref name="enc1911">{{citaĵo el la reto||url = https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Socrates |eldonisto=1911 Encyclopaedia Britannica|titolo=Socrates|jaro=1911|alirdato={{FormatoDato|2012-09-13}}}}</ref>) estis [[Antikva Grekio|klasika helena]] [[filozofo]] kiu estas konsiderata unu el ĉefaj fondintoj de [[okcidenta filozofio]]. Li famiĝis kiel interparoladanto kun junuloj sur la stratoj, la gimnastikejoj ([[gimnazio]]j), kaj en la [[agoro]] de la [[antikva Ateno]]. Li restas enigma figuro konata ĉefe tra la rakontoj de klasikaj verkistoj, ĉefe el la verkoj de liaj disĉiploj [[Platono]] kaj [[Ksenofono]] kaj per la verkoj de sia samtempulo [[Aristofano]]. La dialogo de Platono estas inter la plej kompletaj rakontoj pri Sokrato kiuj survivis el la antikveco, kvankam ne klaras la grado laŭ kiu Sokrato mem estas "kaŝita malantaŭ sia 'plej bona disĉiplo', Platono".<ref>{{citaĵo el libro||aŭtoro=Sarah Kofman|titolo=Socrates: Fictions of a Philosopher |jaro=1998| ISBN= 0-8014-3551-X|paĝo=34|citaĵo="Nietzsche indeed manages to trace a utilitarian Socrates in Plato's dialogues, a Socrates who is more or less hidden behind his 'best disciple', Plato: ..."}}</ref> Tra lia portretado en la dialogoj de Platono, Sokrato fariĝis fama por sia kontribuo al la kampo de etiko, kaj estas tiu platona Sokrato kiu aŭtoritatas la konceptojn de sokrata ironio kaj la [[sokrata metodo]], aŭ ''elenĥus''. Tiu lasta ofte estas uzita ilo en larĝa gamo de diskutoj, kaj estas speco de [[pedagogio]] en kiu serio de demandoj estas petita ne nur por eltiri individuajn respondojn, sed ankaŭ por apogi fundamentajn sciojn pri la temo ĉe mano. Sokrato de Platono ankaŭ faris gravajn kaj daŭrantajn kontribuojn al la kampo de [[sciteorio]], kaj la influo de liaj ideoj kaj aliro restas forta fundamento por multe de la okcidenta filozofio kiu sekvis. == Biografio == [[Dosiero:Socrates and Alcibiades, Christoffer Wilhelm Eckersberg.jpg|eta|Sokrato kaj [[Alkibiado]], de [[Christoffer Wilhelm Eckersberg]]]] === La sokrata problemo === Preciza bildo de la historia Sokrato kaj liaj filozofiaj vidpunktoj estas problemaj: temo konata kiel la [[sokrata problemo]]. Ĉar Sokrato ne verkis filozofiajn tekstojn, la kono de la viro, lia vivo, kaj lia filozofio estas tute bazita sur skribaĵoj fare de liaj studentoj kaj samtempuloj. Ĉefe inter ili estas [[Platono]]. Verkoj de [[Ksenofono]], [[Aristotelo]], kaj [[Aristofano]] disponigas gravajn komprenojn.<ref>Multaj aliaj verkistoj aldoniĝis al la modo de la sokrataj dialogoj (nome ''Sőkratikoi logoi'') dum la tempopaso. Aldone al Platono kaj al Ksenofono, ĉiu el la venonta meniotaj estas konsiderataj de kelkaj fontoj kiel aldonintaj al la ĝenro: [[Eskino de Sfeto]], [[Antisteno]], [[Aristipo]], Bryson, [[Kebo de Tebo|Cebes]], [[Kritono]], [[Eŭklido de Megara]], kaj Fedono. Estas malverŝjne ke Platono estis la unua tiufake (Vlastos, p. 52).</ref> La malfacileco de trovado de la "reala" Sokrato ekestas ĉar tiuj verkoj estas plejparte filozofiaj aŭ dramecaj tekstoj prefere ol simplaj historioj. Krom [[Tucidido]] (kiu faras neniun mencion de Sokrato aŭ filozofoj ĝenerale) kaj Ksenofonto, ekzistas fakte neniu simpla historio tiutempa kun Sokrato kiu traktis liajn propran tempon kaj lokon. Konsekvenco de tio estas ke tiuj fontoj kiuj mencias Sokrato'n ne nepre asertas ke ili estas historie precizaj, kaj ofte estas partiaj (tiuj kiu procesigis kaj kondamnis Sokrato'n forlasis neniun testamenton). [[Historiisto]]j tial renkontas la defion de unuigado de la diversaj tekstoj kiuj venas de tiuj viroj por krei precizan kaj koheran raporton pri la vivo de Sokrato kaj ties verko. La rezultoj de tia fortostreĉo ne estas nepre realismaj, simple koheraj. Platono estas ofte rigardita kiel la plej informa fonto pri la vivo kaj filozofio de Sokrato..<ref> {{Citaĵo el libro| |aŭtoro=May, H.|titolo=On Socrates |eldoninto=Wadsworth/Thomson Learning, |jaro=2000 |paĝo=20}}</ref> En la sama tempo, aliflanke, multaj akademiuloj kredas ke en kelkaj verkoj Platono, estanta literatura artisto, puŝis sian deklarite favoran version de "Sokrato" longe preter io ajn kion la historia Sokrato supozeble faris aŭ diris; kaj tiu Ksenofonto, estanta historiisto, estas pli fidinda atestanto al la historia Sokrato. Estas demando pri multe da debato super ĝuste kiu Sokrato estis kaj kiun Platono priskribis ĉe iu antaŭfiksita punkto - la historia figuro, aŭ la fikcio fare de Platono. Kiel Martin Cohen asertis, Platono, la idealisto, proponas "idolon, majstran figuron, por filozofio. Sanktulo, profeto de la "Suno-dio", instruisto kondamnita pro sia instruo kiel herezulo."<ref>Martin Cohen, Philosophical Tales (2008) ISBN 1-4051-4037-2</ref> Estas klara ankaŭ el aliaj skribaĵoj kaj historiaj artefaktoj, aliflanke, ke Sokrato ne estis simpla [[rolulo]], aŭ invento, de Platono. La atestaĵoj de Ksenofonto kaj Aristotelo, kune kun iuj el la verkoj de [[Aristofano]] (aparte ''La Nuboj''), estas utila en precizigo de la percepto de Sokrato preter la verkaro de Platono. === Vivo === [[Dosiero:SocratesCarnelianGemImprintRome1stBCE1stCE.jpg|eta|altdekstre|Juvelo el [[karneolo]] reprezentanta Sokraton, Romo, 1-a jarcento a.K.-1-a jarcento p.K.]] Detaloj pri Sokrato povas esti derivitaj de tri tiutempaj fontoj: la dialogoj de Platono kaj Ksenofono (ambaŭ fervoruloj de Sokrato), kaj la teatraĵoj de Aristofano. Li estis prezentita fare de kelkaj akademiuloj, inkluzive de [[Eric Havelock]] kaj [[Walter Ong]], kiel ĉampiono de parolaj sistemoj de komunikado, starante supren ĉe la krepusko de [[skribado]] kontraŭ ĝia hazarda difuzo.<ref>Ong, pp. 78–79.</ref> La teatraĵo ''[[La nuboj]]'' de Aristofano portretas Sokrato'n kiel klaŭno kiu instruas al siaj studentoj kiel trompi ilian elirejon de ŝuldo. La plej multaj el la verkoj de Aristofano, aliflanke, funkcias kiel [[parodio]]j. Tiel, estas supozite ke tiu karakterizado ankaŭ estis ne laŭvorta. La patro de Sokrato estis [[Sofronisko]],<ref>Plato, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0176:text=Lach.:section=180d ''Laches'' 180d], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0178:text=Euthyd.:section=297e ''Euthydemus'' 297e],[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0180%3Atext%3DHipp.+Maj.%3Asection%3D298c ''Hippias Major'' 298c]</ref> [[skulptisto]],<ref> [[G.W.F. Hegel]] (trad. Frances H. Simon), [https://d396qusza40orc.cloudfront.net/kierkegaard%2FLectures_on_the_History_of_Philosophy.pdf Lectures on History of Philosophy]</ref> kaj lia patrino [[Fenarete]],<ref>Plato, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0172:text=Theaet.:section=149a ''Theaetetus'' 149a], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0176:text=Alc.%201:section=131e ''Alcibiades 1'' 131e]</ref> [[akuŝistino]]. Sokrato geedziĝis kun [[Ksantipo]],<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0212%3Atext%3DSym.%3Achapter%3D2%3Asection%3D10 |titolo=Xenophon, '&#39;Symposium'&#39; 2.10 |eldonisto=Perseus.tufts.edu |dato=|alirdato={{FormatoDato|2012-08-19}}}}</ref> kiuj estis multe pli juna ol li kaj estis karakterizitaj kiel nedezirindaj en temperamento (kiu havis laŭdire malbonan karakteron, ne komprenis lin, konstante kritikis kaj prikriis lin, sed li toleris ŝin kun pacienco). Ŝi ekhavis por li tri filojn,,<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0170:text=Phaedo:section=116b |titolo=Plato, '&#39;Phaedo'&#39; 116b |eldonisto=Perseus.tufts.edu |dato=|alirdato={{FormatoDato|2012-08-19}}}}</ref> nome [[Lamproklo]], Sofronisko kaj [[Menekseno]]. Lia amiko Kritono de Alopece kritikis lin pro forlasado de siaj filoj kiam li rifuzis provi eskapi antaŭ sia ekzekuto.<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DCrito%3Apage%3D45 |titolo=Plato, '&#39;Crito'&#39; 45c-45e |eldonisto=Perseus.tufts.edu |dato=|alirdato={{FormatoDato|2012-08-19}}}}</ref> Sokrato komence gajnis sian porvivaĵon kiel majstra [[ŝtontajlisto]]. Laŭ [[Timono de Flio]] kaj pli postaj fontoj, Sokrato transprenis la profesion de ŝtonmasonaĵo de sia patro kiuj tranĉis ŝtonon por la [[Partenono]]. Ekzistis tradicio en antikvo, ne kreditita per moderna enketado, ke Sokrato kreis la statuojn de la [[Tri Gracioj]], kiu staris proksime de la [[Akropolo de Ateno|Akropolo]] ĝis la 2-a jarcento p.K.<ref>La antikva tradicio atestas en [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Paus.+1.22.1 1.22.8]; por moderna neado, vidu ''Kleine Pauly'', "Sokrates" '''7'''; tiu tradicio estas konfuzo kun la skulptisto, Sokrato de Tebo, menciita en Paŭzanio [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Paus.+9.25.1 9.25.3], samtempulo de [[Pindaro]].</ref> Antikvaj tekstoj ŝajnas indiki ke Sokrato ne laboris pri ŝtontondado post demisiado. En la ''Simpozio'' de Ksenofono, oni informas ke Sokrato diras, ke li dediĉas sin nur al kion li rigardas kiel la plej gravan arton aŭ okupon: diskutado de filozofio. En ''La nuboj'' Aristofano portretas Sokrato'n kiel akceptanto de pago por instruado kaj prizorgado de [[Sofismo|sofista]] lernejo kun Ĥajrefono, dum en la ''[[Apologio de Sokrato (Platono)|Apologio de Sokrato]]'' de Platono kaj en la ''Simpozio'' kaj en la rakontoj de Ksenofono, Sokrato eksplicite neas esti akceptinta pagon por instruado. Pli specife, en la ''Apologio'' Sokrato citas sian malriĉecon kiel pruvon ke li ne estas [[instruisto]]. [[Dosiero:Regnault Socrates Tears Alcibiades from the Embrace of Sensual Pleasure.jpg|eta|300ra|Sokrato elprenas Alkibiadon el la brakumo de Volupto, de [[Jean-Baptiste Regnault]] (1791)]] Sokrato batalis kiel [[hoplito]] en la [[Peloponesa Milito]]. En la jaro [[-399|399 a. K.]], kiam Sokrato aĝis 70 jarojn, [[Ateno|atenanaj]] samcivitanoj lin akuzis pri [[blasfemo]], [[ateismo]], kaj pri korupto de la junularo. La kortumo kondamnis lin je [[mortpuno]]. Anstataŭ defendi sin bone antaŭ la juĝistoj, aŭ fuĝi laŭ konsiloj de siaj amikoj, Sokrato akceptis sian kondamnon. Sokrato, kiu kredis je la [[senmorteco]] de la animo, ne timis la morton. Li diris, ke la juĝistoj, ĉar ili neniam ekzamenis siajn proprajn vivojn, jam estis mortaj. Sokrato trinkis venenon de [[konio]] ("[[konia kaliko]]"<ref>Diskuteblas, ĉu la aplikata veneno estas tiu de [[konio]] (Conium maculatum), ĉu tiu de [[cikuto]] (Cicuta virosa). Ambaŭ plantoj estas [[apiacoj]], sed ne aparte proksimaj parencoj. La distingo inter ambaŭ specioj ne ĉiam estis klara, tiel ke ankaŭ la sciencaj nomoj ŝanĝiĝis: por la planto, kiu hodiaŭ estas konata kiel ''Conium maculatum'', dum historio troviĝis jenaj sinonimoj: :''Cónium maculátum L. (= Coriandrum maculatum Roth, = Cicuta maculata Gaertner, Clairv., nec L., = Coriandrum cicuta offic. Crantz, = Conium cicuta Necker, = Cicuta officinalis Crantz, = C. maíor Lam., Conium maculosum Pallas, = Sium conium Vest, = Selinum conium E. H. L. Krause, = Conium nodosum Fischer ex Steudel). ''<br />citita el [http://212.185.118.226/publlehrbuch/XML/Frame.asp?D=10751088.xml&S=Conium ''Lehrbuch der biologischen Heilmittel'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de Gerhard Madaus (germane, interreta paĝo vidita 23 aug 2009). Madaus sampaĝe argumentas: :Sed iom certe supozeblas, ke la "koneion" de la grekoj kaj la "cicuta" de la romianoj identis kun nia Conium maculatum, des pli ĉar Cikuto (aŭ ''akvo-konio'') estas tre malofta en Grekio kaj Italio.</ref>), kaj mortis serene meze inter siaj amikoj. === La juĝo === {{Ĉefartikolo|Apologio de Sokrato (Platono)}} Kvankam dum la unua parto de sia vivo, li estis patrioto kaj homo de profundaj religiaj kredoj, Sokrato suferis tamen la malfidon de multaj samtempuloj, al kiuj ne plaĉis la nova sinteno kiun li adoptis antaŭ la [[Antikva Ateno|atena ŝtato]] kaj la establita [[religio]], ĉefe kontraŭ la metafizikaj kredoj, kiuj proponis «eteran ekzistadon sen konsento de iu ajn dio kiel evidenta figuro». Li estis akuzita en la jaro 399 a.n.e. je enkonduko de novaj dioj kaj je koruptado de la [[moralo]] de la junularo, malproksimigante ĝin disde la principoj de la [[Atena demokratio|demokratio]]. Tamen, Sokrato manifestiĝis devota de la [[Olimpanoj|dioj]], kaj li tute ne intencis enkonduki novajn diaĵojn, al kio li manifestis jenon: {{Citaĵo|«Kiel mi povus enkonduki novajn diojn dirante, ke dia voĉo manifestiĝas al mi por indiki al mi tion kion oni faru? [...] Aliflanke, ke la dieco scias antaŭvide tion kio estas okazonta kaj ke ĝi anoncas ĝin per signoj al tiuj kiujn ĝi deziras, tiel kiel mi ĝin diras, tion diras ankaŭ ĉiuj kaj ili kredas ĝin. Sed dum tiuj nomas aŭguroj, voĉoj, koincidoj kaj divenuloj tiujn kiuj anoncas al ili la signojn, mi nomas ĝin dia genio kaj opinias, ke nomante ĝin tiel, mi esprimiĝas pli verece kaj pia ol tiuj kiuj atribuaa al birdoj la povon de dioj».<ref>Ksenofono, Apologio de Sokrato, Fragmentoj: 12-14.</ref>}} [[Dosiero:Socrates' Cell.jpg|eta|250ra|Restaĵoj de la ŝtata prizono ekstermure del [[Antikva Agoro de Ateno|Agoro de Ateno]], kie supozeble Sokrato estis malliberigita kaj mortis.]] Sed la vera tialo por procesi Sokraton, laŭ Ksenofono, estas ke li akceptis kiel lernanton [[Kritias]], kiu kiel aliaj lernantoj de Sokrato estis membro de la frakcio pro-sparta poste nomita la [[Tridek Tiranoj]], kiuj enpoviĝis en Ateno post la [[Milito de Peloponezo]], kaj estis akuzitaj pro masakroj kaj enriĉiĝo fare de iliaj demokrataj rivaloj. La ''[[Apologio de Sokrato (Platono)|Apologio]]'' de Platono kolektas la esencon de la defendon de Sokrato en lia propra juĝo; fakte kuraĝa defendo de lia tuta vivo. Li estis mortokondamnita, sed dekomence la kondamno estis aprobita per malgranda majoritato. Kongrue kun la jura praktiko de Ateno, Sokrato faris ironiajn aludojn al la mortokondamno fare de la tribunalo proponante pagi nur malgrandan monpunon pro la malgranda valoro kiun havas por la ŝtato homo kiu havas nur filozofian mision. Oni menciis ankaŭ, ke Sokrato petis ŝerce, ke oni povus kondamni lin simple «invitante lin manĝi en komunumaj bankedoj», alude al la fakto ke ili estas malbonkvalitegaj. Ambaŭ reagoj kolerigis al la juĝistoj tiom ke ili revoĉdonis favore al la mortokondamno nun per pli granda majoritato. La amikoj de Sokrato proponis pagi [[kaŭcio]]n, kaj eĉ planis lian fuĝon el la prizono, sed li preferis obei la leĝon kaj li mortis tiutiale. Li pasigis siajn lastajn tagojn kun siaj amikoj kaj sekvantoj. === Morto === La venenigo per [[Conium maculatum|konio]] estis metodo kutime uzita de la [[Antikva Grekio|grekoj]] por plenumi [[Mortpuno|mortopunojn]]. Sokrato estis juĝita kaj deklarita kulpulo; oni plenumis tiun punon en la jaro [[-399|399 a.n.e.]]<ref name=":2" >[https://historia.nationalgeographic.com.es/edicion-impresa/articulos/socrates-juicio-a-filosofia_16443 «Sócrates, juicio a la filosofía».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230419182452/https://historia.nationalgeographic.com.es/edicion-impresa/articulos/socrates-juicio-a-filosofia_16443 |date=2023-04-19 }} historia.nationalgeographic.com.es. 10a de marto 2021. Konsultita la 5an de julio 2021.</ref> Li mortis estante 71-jaraĝa, serene akceptante tiun mortopunon. Laŭ rakontas Platono en la ''[[Apologio de Sokrato (Platono)|Apologio]]'' kiun li lasis pri sia majstro, tiu estis povinta eviti la morton, pere de la helpo de amikoj kiujn li ankoraŭ konservis, sed li pro honesteco preferis obei la juran decidon kaj morti. Je lia morto aperis variaj sokrataj skoloj, ĉar liaj doktrinoj estis interpretitaj diverse pere de liaj lernintoj. Tiele, krom la [[Akademio de Ateno|Platona Akademio]], aperis kvar minoraj sokrataj skoloj: nome la [[Cirenisma skolo|cirenisma]], la [[Ciniko|cinikisma]], la skolo de Elis kaj Eretria kaj la [[megara]].<ref>Macías Villalobos, Cristóbal (2009) [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3000144.pdf "Algunas notas sobre el ideario y el modo de vida cínicos"] en ''Analecta Malacitana'' nº 26, p. 8 ISSN=1697-4239 Alirita la 19an de junio 2020.</ref> [[Platono]] ne povis veni al la lastaj momentoj de Sokrato kaj ili estis rekonstruitaj en lia verko [[Fedono]], laŭ la rakonto de kelkaj lernantoj. La rakonto pri la lastaj simptomoj estas jena: [[Dosiero:David - The Death of Socrates.jpg|eta|320ra|''La morto de Sokrato''. Olepentraĵo de [[Jacques-Louis David]] de 1787.]] {{Citaĵo|Li promenis, kaj kiam li diris, ke pezis al li la kruroj, li kuŝiĝis alsupren, ĉar tion konsilis al li la individuo. Kaj samtempe tiu kiu donis al li la venenon ekzamenis lin tuŝante al li de tempo al tempo la piedojn kaj la krurojn, kaj poste, premis al li forte la piedon, demandis al li ĉu li sentas tion, kaj li diris, ke ne. Kaj poste li same faris ĉe liaj kruroj, kaj ascendante tiamaniere li diris al ni, ke li estis iĝante malvarma kaj rigida. Dum li tuŝadis li diris al ni ke kiam tio alvenos al lia koro, tiam li ekstingiĝos.<br /> Jam estis preskaŭ malvarma la zono de la ventro, kiam malŝirmante sin, ĉar li estis antaŭe ŝirminta sin, diris al ni, kaj tion laste diri:<br /> —Kritono, ni ŝuldas virkokon al Asklepio. Tial vi pagŭ ĝin al li kaj ne malzorgu tion.<br /> —Tiel oni faros, diris Kritono. Diru ĉu vi ion pli deziras.<br /> Sed al tiu demando li jam ne plu respondis, sed tuje li suferis ekskuon, kaj la homo malŝirmis lin, kaj li havis rigida la rigardon. Vidinte lin, Kritono fermis al li la buŝon kaj la okulojn.<br /> Tio estis la fino, Ekvekrato, kiun havis nia amiko, la plej bona homo, ni povus diri, el tiuj kiujn tiam ni konis, kaj, tre elstare, la plej inteligenta kaj la plej justa.|''[[Fedono]]'' 117e-118c.<ref>[[Platono]], ''Dialogoj''. Volumo III: Fedono, Bankedo, Fedro. pp. 141-142. Biblioteca Clásica Gredos 93. Madrid: Editorial Gredos, 1986 (2004). ISBN 978-84-249-1036-5.</ref>}}Poste, liahonore kaj kiel agnosko de lia graveco, la Moderna Akademio de [[Ateno]] starigis statuon pri Sokrato ĉe la enirejo de la institucio. == Filozofio == Sokrato parolis piedirante laŭlonge la vojoj, kaj faris multajn demandojn serĉante difinojn de (ĉefe etikaj) nocioj. Tiumaniere li inventis la [[dialogo]]n kiel metodon por malkovri la veron. Sian tipan metodon li nomis [[majeŭtiko]]n ("akuŝan arton"); t.e. la arto naskigi la ideojn, kiuj estas jam kaŝitaj en la kapo, sed pri kiuj oni konsciiĝas nur se oni "turnas" la menson tiel, ke oni ekvidas ilin. Ankaŭ [[ironio]]n li uzis: Ŝajne aprobante la ideojn, kiujn li deziris malpruvi, li montris, ke ili kondukas al absurdaj konkludoj, do ke ili estas malpravaj. De tio devenas la literatura senco de ''ironio''. Sokrato ne verkis ion, sed poste [[Platono]], lia adepto, verkis dialogojn, en kiuj Sokrato ludas ĉefan rolon. Tiele oniaj ĉefaj fontoj pri la vivo de Sokrato restas la jenaj: [[Platono]], [[Aristofano]], [[Ksenofono]]. Laŭ Sokrato, multe gravas ekzameni la vivon. Konversaciante kun multaj homoj, Sokrato uzis [[indukta racio|induktan racion]] por atingi la veron. Sed la ofta uzado de ironio en liaj diskursoj havigis al li malamikojn. Tamen Sokrato, laŭ propra aserto, lernis multon de siaj sekvantoj, kaj ofte li laŭ si mem ne havis propran opinion. Li neniam donis doktrinojn. [[Antaŭsokrataj filozofoj]] estas la [[filozofo]]j kiuj vivis antaŭ Sokrato. Ili loĝis en [[Antikva Grekio]]. Ili inkluzivas ĉefajn figurojn kiaj [[Taleso]], [[Alkmeono]], [[Hipokrato]], [[Empedoklo]], kaj [[Demokrito]]. == Heredo == [[Dosiero:Marcello Bacciarelli - Alcibiades Being Taught by Socrates, 1776-77 crop.jpg|eta|La atena militisto [[Alkibiado]] kaj Sokrato.]] La bazo de la instruoj de Sokrato kaj tio kion li disvastigis estis la kredo en objektiva kompreno de la konceptoj de [[justeco]], [[amo]] kaj [[virto]]; kaj ĉefe la konon de si mem. Sokrato priskribis la [[animo]]n (''psiĥe'') kiel tio laŭ kio oni kvalifikas onin kiel saĝuloj aŭ frenezuloj, bonaj aŭ malbonaj, kombino de inteligenteco kaj karaktero. Montrante sintenon de nescio, li pridemandis al homoj por poste evidentigi la nekongruon de iliaj asertoj; tio estis nomita «[[Sokrata metodo|sokrata ironio]]», kio esprimiĝis per sia fama frazo «[[Mi scias nur, ke mi nenion scias]]» (Ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα, ''hèn oîda hóti oudèn oîda''). Samtempe, li estis kapabla porti sian koherecon al tereno de la [[sciaro]], elteni, ke la kono estas virto kaj la nescio [[malvirto]]. Lia [[nekonformeco]] portis lin kontraŭi la popolan nescion kaj la konon de tiuj kiuj fanfaronis kiel saĝuloj, kvankam li mem ne konsideris sin saĝulo, eĉ se unu de liaj plej bonaj amikoj, [[Ĥajrefon]], demandis al la [[orakolo de Delfo]] ĉu estas iu pli saĝa ol Sokrato, kaj la [[Pitia]] respondis, ke ne estas greko pli saĝa ol li.<ref>(''[[Apologio de Sokrato (Platono)|Apologio]]'' 21a).</ref> Aŭskultante la okazaĵon, Sokrato dubis pri la orakolo, kaj ekserĉis iun pli saĝa ol li inter la plej famaj gravuloj siaepoke, sed li konstatis, ke vere ili kredis scii plie ol tio kion ili reale sciis. Filozofoj, poetoj kaj artistoj, ĉiuj kredis havis grandan sciaron, male Sokrato estis konscia kaj de la nesciaro kiu ĉirkaŭis lin same kiel de la propra sciaro. Tio kondukis lin al klopodoj por pensigi la homojn kaj fari ilin vidi la realan konon kiun ili havis pri la aferoj. [[Dosiero:The Debate Of Socrates And Aspasia.jpg|eta|''La debato de Sokrato kaj [[Aspasia de Mileto|Aspasia]]'']] Li kredis, ke ĉiu malvirto estas la rezulto de la nescio kaj ke neniu persono deziras la [[malbono]]n; siavice, la virto estas sciaro kaj tiuj kiuj konas la [[Bono (filozofio)|bonon]] agados je justa maniero. Lia logiko fokusis al la racia diskutado kaj al serĉado de ĝeneralaj difinoj. Tiusence li influis en sia lernanto [[Platono]] kaj tra li en [[Aristotelo]]. Li kredis en la supereco de la parola diskutado super la skribado kaj tial li pasigis la plej grandan parton de sia vivo jam plenkreskulo en bazaroj kaj publikaj placoj de Ateno, iniciatante [[dialogo]]jn kaj diskutojn kun ĉiu ajn kiu deziru aŭskulti lin, al kiu ili kutime respondis pere de demandoj. La saĝeco de Sokrato ne konsistis en la simpla akumulado de sciaro, sed en reviziado de la sciaro kiun jam oni posedas kaj el tio oni povu konstrui pli solidajn sciarojn. La povo de lia [[oratorio]] kaj lia atingo publike esprimiĝi estis lia plej grava kapablo akiri la atenton de la personoj. Alia pensulo kaj amiko, kiu estis influita de Sokrato, estis [[Antisteno]], nome la fondinto de la [[Ciniko|cinikisma skolo]] de filozofio. Sokrato estis instruisto ankaŭ de [[Aristipo]], kiu fondis la filozofia kirenan skolon pri sperto kaj plezuro, de kiu eliris la pli alta filozofio de [[Epikuro]]. Kaj por [[Stoikismo|stoikoj]] kiel la greka filozofo [[Epikteto]], Sokrato reprezentis la personigon kaj la gvidon por atingi superan vivon. Resume li havis grandan influon en la okcidenta pensaro, tra la verko de lia lernanto [[Platono]]. [[Aristotelo]], lernanto de Platono, indikis la du grandajn atingojn de Sokrato:{{Citaĵo|Du aferoj estas juste atribueblaj al Sokrato, unuflanke la indukta argumento (επακτικοί λόγοι)<ref>Kiu iom disputeble povas esti interpretata kiel procezo de indukto necesa kiu ebligas pasi de apartaj kazoj al ĝenerala koncepto. Ĝi povas estis tiel konsiderata ĉiam se ne entrudi en la pensaron de Sokrato la modernajn nuancojn kiujn la problemo de la indukto starigas.</ref> kaj aliflanke la ĝenerala difinon (ορίζεσθαι καθόλον) <ref>Kio signifas kiel indikas Aristotelo en Topikoj /A, 18, la ideon de ''universala koncepto'' aplikita al la [[difino]].</ref>|Metafiziko M, 4; 1078b 27}} === Dialektiko === [[Dosiero:Socrates Efes Museum.JPG|eta|Fresko pri Sokrato de la 1-a al 5-a jarcentoj.]] Li estis la vera iniciatinto de la [[filozofio]] pro tio ke li havigis al ĝi ĝian ĉefan celon esti la scienco kiu serĉas en la interno de la homa estaĵo. La dialektiko estas la metodo kunhavi sciaron, uzita ĉefe de Platono, inspirita en la majeŭtiko de Sokrato. Post starigi [[propozicio]]n, li analizis la demandojn kaj respondojn starigitajn de tiu propozicio. Tio faras lin eksterordinara figuro ege influa por la estonteco; li reprezentas la reagon kontraŭ la [[relativismo]] kaj la [[subjektivismo]] de la sofistoj, kaj li estas singulara ekzemplo de unueco inter teorio kaj konduto, inter pensaro kaj agado. [[Platono]] adoptis tiun metodon laŭ kiu pere de la dialogo kaj la konversacio oni povas alveni al la sciaro. === Majeŭtiko === Li disvastigis metodon, kiun li nomis [[majeŭtiko]] (probable inspirita de la fakto ke lia patrino estis akuŝistino, ĉar etimologie ''majeŭo'' estis greka vorto rilata al akuŝado), tio estas, atingi, ke la interparolanto malkovru siajn proprajn verojn. La majeŭtiko estis lia plej granda atuto, indukta metodo kiu permesas al li konduki siajn lernantojn al la solvo de la problemoj kiuj estis starigitaj pere de lertaj pridemandaroj kies logiko prilumis la sciaron. Laŭ lia pensaro, la kono kaj la memregado ebligus la restaŭradon de la rilato inter la homa estaĵo kaj la naturo. Por Sokrato tiu estis metodo pere de kiu la animo alvenus al sciaro, maniero konstrui sciaron el la solvo de demandoj kaj maniero analizi la veron komparante diversajn opiniojn. Sokrato kredis, ke la sciaro estas konstruebla el opinioj kaj rezonado. Uzante tiun metodon, li konstatis, ke la plej granda parto de la personoj al kiuj li demandadis en [[Ateno]] opinias sen havi sciaron: Sokrato demandadis kaj ili ne scipovis pravigi siajn opiniojn; pro tio li ricevis la kromnomon [[tabano]], ĉar liaj demandoj ŝajnis ĝenaj al demanditaj atenanoj. === Politiko === [[Dosiero:Raffael 069.jpg|eta|Sokrato diskutanta kun [[Ksenofono]]. ''[[La Lernejo de Ateno|La skolo de Ateno]]'', [[Rafaelo Sanzio|Rafael]].]] Oni argumentas, ke Sokrato kredis, ke "la idealoj apartenas al mondo kiun nur la saĝulo kapablas kompreni", kio faras la filozofon la nura tipo de persono taŭga por regadi aliulojn. En la dialogo de Platono, ''[[Respubliko (Platono)|Respubliko]]'', Sokrato kontraŭis malferme la [[demokratio]]n kiu regis Atenon dum lia vivo de plenkreskulo. Laŭ li la atena demokratio ne estis je taŭga nivelo de ideala registaro reprezentita de pli perfekta reĝimo regata de filozofoj. Tamen eble la Sokrato de ''Respubliko'' de Platono estas nuancigita de la propraj ideoj de Platono. Dum la lastaj jaroj de la vivo de Sokrato, Ateno estis en kontinua ŝanĝo pro la [[politika agitado]] kaj maltrankvilo.<ref>Ober, Josiah [https://books.google.com/books?id=iKXXc7AFuakC&pg=PA184&dq=Socrates+406,+the+Boule&hl=en&sa=X&ei=51kyVffKLYO7OKCTgZgH&redir_esc=y#v=onepage&q=Socrates%20406,&f=false Political Dissent in Democratic Athens: Intellectual Critics of Popular Rule] Alirita la 4an de oktobro 2017. 2an de decembro 2001, Princeton University Press ISBN = 0691089817</ref> La demokratio estis finfine elpovigita per [[Junto (politiko)|junto]] konita kiel la [[Tridek Tiranoj]], regata de parenco de Platono, nome [[Kritias]], kiu estis iama studanto kaj amiko de Sokrato. La nomitaj tiranoj regadis dum proksimume unu jaron antaŭ la atena demokratio estis restarigita, momento en kiu oni deklaris amnestion por ĉiuj ĵusaj okazaĵoj. La opozicio de Sokrato al demokratio estas ofte malakceptita de fakuloj, kaj la pridemando estas unu de la plej ardaj filozofiaj diskutoj dum klopodoj por precize determinado de tio kion vere Sokrato kredis.<ref name="Nails">Nails, Debra (2017) [https://plato.stanford.edu/archives/sum2017/entries/socrates/ The Stanford Encyclopedia of Philosophy] Alirita la 4an de oktobro 2017 Metaphysics Research Lab, Stanford University, Zalta, Edward N. Somero 2017</ref> La plej forta argumento de tiuj kiuj asertas, ke Sokrato ne kredis reale en la ideo de la filozofaj reĝoj estas ke tiu ideo ne aperas antaŭ la ''Respubliko'' de Platono, kiu estas amplekse konsiderata unu de la "mezaj" dialogoj de Platono kiu ne reprezentus klare la hisoórian kredaron de Sokrato. Krome, laŭ la ''[[Apologio de Sokrato (Platono)|Apologio]]'' de Platono, pli "frua" dialogo platona, Sokrato malakceptis sekvi la konvencian politikon; li ofte asertis, ke li ne povas rigardi la aferojn de aliuloj nek diri al tiuj kiel vivi siajn vivojn kiam li mem ankoraŭ ne sciis kiel vivi siana propran vivon.<ref>Colaiaco, James A. [https://books.google.com/books?id=pXAlieAIBD8C&pg=PT20&dq=Sophroniscus+the+Parthenon&hl=en&sa=X&ei=KfEwVcm3DY7raLDagNgJ&redir_esc=y#v=onepage&q=Sophroniscus%20the%20Parthenon&f=false Socrates Against Athens: Philosophy on Trial] Alirita la 4an de oktobro 2017. 15a de aprilo 2013, Routledge ISBN = 9781135024932</ref> Li kredis, ke li estas filozofo engaĝiĝinta en la serĉado de la [[Vero]], kaj li ne fanfaronis scii komplete ĉion. Ankaŭ la akcepto fare de Sokrato pri sia mortopuna kondamno povas utili por apogi tiun opinion.<ref>Linder, Doug [The Trial of Socrates: An Account http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/socrates/socratesaccount.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171108105251/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/socrates/socratesaccount.html |date=2017-11-08 }}] Alirita la 4an de oktobro 2017 en law2.umkc.edu</ref> Oni asertas, ofte ke granda parto de la tendencoj kontraŭdemokratiaj estas fakte propraj de Platono, kiu neniam estis kapabla superi sian malkontenton pro tio kion oni faris al lia majstro. Ajnaokaze, estas klara, ke Sokrato pensis, ke ankaŭ la leĝoj de la Tridek Tiranoj estas same objekteblaj; kiam oni alvokis lin petante lian helpon en la aresto de atena kamarado, Sokrato malakceptis kaj apenaŭ povis eviti sian propran morton antaŭ la elpostenigo de la tiranoj. Tamen, li plenumis sian devon servi kiel la sparta reĝo Pritanis kiam oni juĝis grupon de generaloj kiuj prezidis katastrofan marbatalan kampanjon; eĉ tiam, li montris netolereman sintenon, estante unu de tiuj kiuj malakceptis proceduri per maniero nebazita sur la leĝaro, spite la fortan premon.<ref>Munn, Mark H. [https://books.google.com/books?id=mxfvo6OMPOAC&pg=PA186&dq=proposal+of+Callixeinus.+in+generals+trial&hl=en&sa=X&ei=PMIyVcS1N87qOM-mgeAB&redir_esc=y#v=onepage&q=proposal%20of%20Callixeinus.%20in%20generals%20trial&f=false The School of History: Athens in the Age of Socrates] Alirita la 4an de oktobro 2017. 8a de junio 2000. University of California Press ISBN = 9780520929715</ref> Rigardinte iliajn agadojn, li konsideris la leĝojn de la Tridek Tiranoj malpli legitimaj ol tiuj de la Demokrata Senato kiu mortkondamnis lin. La ŝajna respekto de Sokrato al la [[demokratio]] estas unu de la temoj esploritaj en la verko de 2008, ''Socrates on Trial'' de Andrew David Irvine. Irvine subtenas, ke estis pro sia fideleco al la atena demokratio kial Sokrato estis preta akcepti la mortokondamnon fare de siaj samcivitanoj.<ref>[Trial of Socrates http://www.famous-trials.com/socrates] Alirita la 4an de oktobro 2017 en www.famous-trials.com</ref> Kiel diras Irvine: "Dum milittempo kaj granda socia kaj intelekta maltrankvilo, Sokrato sentis sin devigita esprimi siajn vidpunktojn malferme, sen priokupiĝi pro la konsekvencoj, pro kio nuntempe oni memoras lin ne nur pro sia sprita ingenio kaj pro sia alta etika nivelo, sed ankaŭ pro sia fideleco al vidpunkto ke en demokratio la plej bona maniero kiel homo servu sin mem, siajn amikojn kaj sian urbon - eĉ dum milittempo - estas montri fidelon kaj publike diri la veron".<ref>Irvine, Andrew D. "Introduction," de ''Socrates on Trial'' 2008, Toronto: University of Toronto Press. p. 19</ref> == Verkoj == [[Dosiero:The Old Library, Trinity College - Dublin 01.jpg|eta|dekstre|Statuo de Sokrato en la [[Biblioteko Trinity College (Dublino)|Biblioteko Trinity College]].]] Sokrato ne verkis tekston ĉar li kredis, ke «ĉiu devas disvolvigi siajn proprajn ideojn». Oni konas nur parte liajn ideojn pere de la atestoj de liaj lernantoj: ĉefe [[Platono]], [[Ksenofono]], [[Aristipo]] kaj [[Antisteno]].<ref>[Sócrates, el maestro de Grecia https://historia.nationalgeographic.com.es/a/socrates-maestro-grecia_13530 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230420133146/https://historia.nationalgeographic.com.es/a/socrates-maestro-grecia_13530 |date=2023-04-20 }}] Alirita la 2021-07-05, publikigita en 2018-12-30 en retejo historia.nationalgeographic.com.es</ref> Ankaŭ ne oni fondis regulan skolon de filozofio. Ĉio kion oni scias certe pri liaj instruoj oni elprenis el la verkaro de Platono, kiu ofte atribuis siajn proprajn ideojn al sia majstro, kaj li priskribis Sokraton ''kaŝanta sin malantaŭ ironia memmontrado de nescio, konata kiel [[Sokrata metodo|sokrata ironio]]'', havanta granda ingenion kaj mensan spriton. Krom la menciitaj lernantoj, Sokrato havis aliajn sekvantojn kaj aŭskultantojn, inter kiuj menciendas [[Eŭklido de Megara]], Fedono de Elis kaj [[Eskino de Sfeto]]. == Fontoj == Ĉar Sokrato ne verkis tekston, oni povas alproksimiĝi al lia figuro nur pere de kvar fontoj: * La komedio de [[Aristofano]], ''[[La nuboj]]'', kiu estis verkita kiam Sokrato estis nur 41-jaraĝa, ridindiga kaj metante lin en la loko de la [[sofistoj]]. * La dialogoj de [[Platono]] kiel plej grava materialo. * La verkoj de [[Ksenofono]] en kiuj li parolas pri Sokratoj, kiuj, tamen, enhavas historiajn kaj geografiajn erarojn. * Kaj finfine, la mencioj de [[Aristotelo]] laŭlonge de ĉiuj liaj verkoj; li ne konis lin rekte sed tradicie oni konsideras, ke lia rakonto estas la plej objektiva, ĉar li estis lernanto mem de Platono.<ref>«Del resto de la literatura socrática que se produjo en el período inmediatamente posterior a su muerte, no se ha conservado virtualmente nada, excepto unos pocos fragmentos de su seguidor Esquines, y las fuentes más tardías dicen poco que interese y que no esté tomado de Platón o de Aristóteles». Guthrie, W. K. C. ''Historia de la filosofía griega''. Volumo III. ''Siglo V. Ilustración. Parte Segunda: Sócrates. XII. El problema y las fuentes. 1. Generalidades''. 1988/2003, Madrid: Editorial Gredos p. 315 ISBN = 978-84-249-1268-0</ref> == Sokrato (teatraĵo) == ''Sokrato'' estas kvarakta [[tragedio]] de [[Charles Richet]], el la franca trad. en ritma prozo [[Jean Couteaux]], 1914, 101 p. Oni volis prezenti ĝin dum la [[UK 1914|10-a Universala Kongreso]], sur la p.&nbsp;5. oni eĉ legas: "Estas ludita dum la Deka UK de Esperanto (Parizo, aŭgusto 1914) de la jenaj geaktoroj: ..." - kvankam la kongreso fine pro la ĵus eksplodiĝinta [[Unua Mondmilito]] ne povis okazi kaj la jam alvojaĝintaj eksterlandaj esperantistoj havis grandajn problemojn reatingi siajn hejmlandojn. == Sokrato en arto == <gallery widths="130" heights="130" perrow="8" caption="Statuoj"> Socrates by Leonidas Drosis, Athens - Academy of Athens.JPG|Moderna Akademio, [[Ateno]] ([[Grekio]]) Socrates, plaster cast, Cambridge Museum of Classical Archaeology, 154262.jpg|Originala helenisma verko, en la Arkeologia Muzeo de [[Kembriĝo]] ([[Unuiĝinta Reĝlando]]) Socrates. Montevideo - Uruguay.JPG|Nacia Biblioteko, [[Montevideo]] ([[Urugvajo]]) 2016 Sócrates en el monumento a Jorge Enrique Rodó en Montevido (Uruguay).jpg|Montevideo, Urugvajo Bayreuth, Eremitage, Statue des Sokrates-001.jpg|Bayreuth, [[Bavario]] ([[Germanio]]) Socrates Botanic Gardens 1.jpg|Statuo de Sokrato en la Nacia Botanika Ĝardeno de Irlando, Glasnevin ([[Dublino]]) Statue of Socrates outside the College of Law building and George W. Hopper Law Library at the University of Wyoming in Laramie, Wyoming LCCN2015632805.tif|Statuo de Sokrato en la [[Universitato de Vajomingo]] ([[Usono]]) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Sokrato|ReVo=sokrat}} * [[Dialektiko]] * [[Sofismo]] * [[Grekaj filozofoj]] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Sócrates|revizio=150492173}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Sokrato| ]] [[Kategorio:Grekaj filozofoj]] [[Kategorio:Helenaj filozofoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en Ateno]] l6p8kdn4isn326kdm4tzqc225df6ed8 Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj 0 4322 9440739 9305770 2026-07-28T13:42:29Z Sj1mor 12103 9440739 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo| Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj [[egaleco|egalaj]] laŭ [[digno]] kaj [[homaj rajtoj|rajtoj]].<br /> Ili posedas [[racio]]n kaj [[konscienco]]n, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. |Artikolo 1 de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj}} {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Universal Declaration of Human Rights - eo - ac.ogg|eta|Laŭtparoligita kaj aŭdebla versio de la teksto de la deklaracio]] La '''Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj''' ('''UDHR''') estas dokumento de [[Unuiĝintaj Nacioj]], adoptita kaj proklamita de Rezolucio 217 A (III) de Ĝenerala Asembleo, la [[10-an de decembro]] [[1948]] en [[Palaco Chaillot]], [[Parizo]]. Ĝi agnoskas la neforpreneblajn rajtojn de ĉiuj membroj de la homa familio. Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj estas grava, ankaŭ laŭ historia vidpunkto, ĉar ĝi estas la unua oficiala dokumento kiu ''universale'', t.e. en ĉiu tempo kaj en ĉiu loko, agnoskas [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]]. Tiu dokumento naskiĝis el indigno kaŭzita fare de la kruelaĵoj okazintaj dum la [[Dua Mondmilito]] kaj do, ĉi tiu Universala Deklaracio konsistigas unu el la fundamentaj dokumentoj verkitaj de UN. Tiu dokumento estas simpla deklaro pri la principoj de Asembleo, do, ĝi ne havas rekte juran valoron, sed konsistigas nur etik-kodo. Malgraŭ tio, ĝi estas kreita por difini la esprimon ''homaj rajtoj'' de Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj mem, kaj aldone, en ĝi ĉeestas valoroj kiujn la ĝenerala internacia juro konsideras nemalhaveblaj ([[Latina lingvo|latine]] ''ius cogens''); sekve multaj postmilitaj internaciaj Ĉartoj (kaj do kun jura valoro) baziĝis sur ĉi tiu Deklaracio. Pri la preparlaboroj de [[René Cassin]], la ĉefaj dokumentaj bazoj de ĉi tiu Universala Deklaracio estis unue ''[[Deklaro pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]]'' kreita kaj proklamita dum [[Franca Revolucio]] ([[1789]]), la ''Dekkvar Punktoj'' de [[Woodrow Wilson]] ([[1918]]), la kvar principoj de [[Atlantika Ĉarto]] de [[Franklin D. Roosevelt]] kaj [[Winston Churchill]] ([[1941]]) kaj parte [[Berna Konvencio]] pri ekvilibro inter [[Aŭtorrajto|aŭtorrajtoj]], [[kopirajto]]<nowiki/>j kaj instrurajtoj. La filozofiaj bazoj troveblas ĝenerale ĉe la [[Klerismo]], sed ankaŭ ĉe [[John Locke]], [[Jean-Jacques Rousseau]], [[Voltaire]], [[Immanuel Kant]], [[Nietzsche]] kaj ankaŭ [[Jacques Maritain]], kiu persone partoprenis la redaktadon la deklaracion mem. La komisionon, kiu respondecis pri la starigo de tiu dokumento, prezidis [[Eleanor Roosevelt]]. La teksto de la Deklaracio haveblas en preskaŭ 300 lingvoj, pere de la oficejo de la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]]. La Deklaracio ankaŭ estas fundamento de [[internacia juro de homaj rajtoj]] kun [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj]]. == Adopto == [[Dosiero:EleanorRooseveltHumanRights.png|eta|300ra|[[Eleanor Roosevelt]] kun la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] La [[10an de decembro]] [[1948]], la Universala Deklaracio estis adoptita de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Asembleo]] dank' al 48 subtenataj voĉdonoj, neniu kontraŭa, kaj ok sindetenaj ([[Sovetio]], [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko | Ukraina SSR]], [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko | Belorusa SSR]], [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio]], [[Pola Popola Respubliko]], [[Unio de Sud-Afriko]], [[Ĉeĥoslovakio]], kaj [[Sauda Arabio]]).<ref name = "ccnmtl-10"> {{Citaĵo el la reto | url = http://ccnmtl.columbia.edu/projects/mmt/udhr/udhr_general/drafting_history_10.html | titolo = default | alirdato = 2013-07-12 | aŭtoro = CCNMTL | retejo = Centro por New Media Instruado kaj Lernado (CCNMTL) | eldonejo = Columbia University|lingvo = angle}} </ref><ref name = "UNAC-qaa">{{Citaĵo el la reto | url = http://www.unac.org/rights/question.html | arkivourl = https://web.archive.org/web/20120912162219/http://www.unac.org/rights/question.html | arkivodato = 2012-09-12 | titolo = Demandoj kaj respondoj pri la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj | aŭtoro = UNAC | ​​ eldonejo = [http: // www .unac.org Unuiĝintaj Nacioj Asocio en Kanado (UNAC)] | paĝo = "Who are the signatories of the Declaration?'' (Kiu estas la subskribintoj de la Deklaracio?) | lingvo = angle | alirdato = 2016-02-13 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20120912162219/http://www.unac.org/rights/question.html | arkivdato = 2012-09-12 }}</ref> [[Honduro]] kaj [[Jemeno]] — ambaŭ membroj de UN je la tempo — malsukcesis voĉdoni aŭ sindetenis.<ref name = "Tagesspiegel-menschenrechte"> {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tagesspiegel.de/politik/international/menschenrechte-die-maechtigste-idee-der-welt/1392182.html | titolo = ''Menschenrechte: Die mächtigste Idee der Welt'' (Homaj rajtoj: la plej potenca ideo en la modo) | alirdato = 2013-07-12 | aŭtoro = Jost Müller-Neuhof | dato = 2008-12-10 | laboro = Der Tagesspiegel | lingvo = germane}} </ref> <!--Sudafriko pozicio povas esti vidita kiel provo por protekti [[apartheid en Sud-Afriko | ĝia sistemo de apartismo]], kiu klare malobservis ajnan nombron de artikoloj en la Deklaracio. <ref name = "ccnmtl-10" /> la saud-delegitaro sindeteno estis instigita ĉefe per du el la Deklaracio artikoloj: Artikolo 18, kiu establu ke ĉiu havas la rajton "ŝanĝi sian religion aŭ kredon"; kaj Artikolo 16, sur egala geedzeco rajtoj. <ref name = "ccnmtl-10" /> La ses komunistaj nacioj sindetenoj centrita ĉirkaŭ la vidon ke la Deklaracio ne iris longen sufiĉe en kondamni faŝismo kaj naziismo. <ref name = "danchin" > {{cite web | url = http://ccnmtl.columbia.edu/projects/mmt/udhr/udhr_general/drafting_history_10.html|accessdate=2015-02-25 | Titolo = La Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj: Drafting History - 10. Plena Sesio de la Tria Ĝenerala Asembleo Sesio | aŭtoro = Peter Danchin}} </ ref> Eleanor Roosevelt atribuis la sindeteno de la [[sovetia bloko]] nacioj Artikolo 13, kiu disponigis la [[expatriación | rajton de civitanoj forlasi liajn landojn]]. <ref> {{harvnb | Glendon | 2002 | p = 169-70}} </ref>--> La sekvantaj landoj subtenis la Deklaracion:<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://unyearbook.un.org/1948-49YUN/1948-49_P1_CH5.pdf|titolo=''Yearbook of the United Nations 1948–1949'' (Jarlibro de Unuiĝintaj nacioj 1948-1949)|paĝo=535|alirdato=24an de julio 2014|lingvo=angle|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130927221000/http://unyearbook.un.org/1948-49YUN/1948-49_P1_CH5.pdf|arkivdato=2013-09-27}}</ref> {| class="wikitable sortable" <!--! Substanco !! Dilatkoeficiento<br />(linia, K<sup>−1</sup>)--> |- | [[Reĝlando Afganio|Afganio]] || [[Domingo]] || [[Kanado]] || [[Pakistano]] |- | [[Historio de Argentino|Argentino]] || [[Egipta Reĝlando|Egiptujo]] || [[Kolombio]] || [[Panamo]] |- | [[Aŭstralio]] || [[Ekvatoro]] || [[Kostariko]] || [[Paragvajo]] |- | [[Barato]] || [[Imperio Etiopio|Etiopio]] || [[Kuba Respubliko|Kubo]] || [[Peruo]] |- | [[Belgio]] || [[Filipinoj]] || [[Libano]] || [[Salvadoro]] |- | [[Birmo]] || [[Francujo]] || [[Liberio]] || [[Tajlando|Siamo]] |- | [[Bolivio]] || [[Reĝlando Grekio|Grekujo]] || [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] || [[Sirio]] |- | [[Brazilo]] || [[Gvatemalo]] || [[Unuiĝintaj Meksikaj Ŝtatoj|Meksiko]] || [[Svedujo]] |- | [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] || [[Historio de Haitio|Haitio]] || [[Nederlando]] || [[Turkio]] |- | [[Ĉilio]] || [[Irako]] || [[Nikaragvo]] || [[Urugvajo]] |- | [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Ĉinio]] || [[Irano]] || [[Norvegujo]] || [[Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko|Usono]] |- | [[Danio]] || [[Islando]] || [[Nov-Zelando]] || [[Venezuelo]] |} == Kio estas homaj rajtoj? == {{Ĉefartikolo|homaj rajtoj}} Ĉiu havas certajn rajtojn, simple pro la fakto esti homo. Tiuj estas rajtoj, ĉar oni rajtas esti tia, fari aŭ havi certajn aferojn. Ĉi tiuj rajtoj ekzistas por onia protekto kontraŭ homoj kiuj volas damaĝi aŭ dolorigi iun ajn. Ili ekzistas ankaŭ por realigi ke la homaro povas pace kunvivi. '''Ekzistas tridek bazaj homaj rajtoj.''' Iu, kiu kontrolis ĉu oni skribe fiksu ĉi tiujn rajtojn por ĉiu en ĉiu lando, estis sinjorino [[Eleanor Roosevelt]], la edzino de [[Franklin D. Roosevelt]], kiu estis prezidanto de Usono de 1933 ĝis 1945. == Kie fakte komenciĝas la universalaj rajtoj? == Ĉe ĉiu angulo de strato, en ĉiu vilaĝeto tro malgranda por mapo. Estas afero por la individuo aŭ la entrepreno kie laboras la individuo. Tiuj estas la lokoj kie ĉiu viro, ĉiu virino kaj ĉiu infano volas esti traktataj egale, volas esti juĝataj egale, volas havi egalajn ŝancojn. Se en tiuj ĉi lokoj la rajtoj ne havas sencon, ili havos sencon nenie. Se homoj ne respektas ĉi tiujn rajtojn etskale, ni ankaŭ ne povas esperi plibonigon grandskale. == Pri Unuiĝintaj Nacioj == [[Unuiĝintaj Nacioj]] estiĝis la 24-an de oktobro 1945, ĝuste post fino de la [[Dua Mondmilito]]. Ilin formis la kvin plej gravaj (tiutempaj) potencoj kiuj gajnis la militon: nome [[Britio]], [[Francio]], [[Usono]], [[Sovetunio]] kaj [[Ĉinio]]. Ili kunvenis kun 47 aliaj landoj kaj evoluigis organizaĵon por preventi, ke ontaj generacioj iam devus sperti plian militon. En la postaj jaroj pliaj landoj decidis, ke ankaŭ ili volas aliĝi al ĉi tiuj organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj. Nuntempe, 189 landoj membriĝas en Unuiĝintaj Nacioj. Gravan konfirmon de la homaj rajtoj portis post la fino de la [[dua mondmilito]] la konsistigo de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la verkado de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj, akceptita en Novjorko en 1948. Per ĉi tiu ĉarto estis establita, unuafoje en la moderna historio, la universaleco de tiuj rajtoj, ne plu restriktitaj al la okcidentaj landoj, sed validaj pri la popoloj de la tuta mondo kaj bazitaj sur koncepto de origina homa digno, neperdebla kaj universala. La deklaracio rekonas interalie la rajton je vivo, je libero kaj je persona sekureco, je agnosko kiel persono kaj je egaleco antaŭ la leĝaro, je specifitaj garantioj en punproceso, je libero moviĝi kaj elmigri, je [[azilo]], je nacieco, je posedo, je libero de pensado, de konscienco kaj de religio, je libero de asociiĝo, de opinioj kaj de esprimo, al sociala sekureco, je laboro en justaj kaj favoraj kondiĉoj kaj je libero sindikata, je adekvata vivnivelo kaj je kleriĝo. Ekde tiu momento la rolo de UN en la procezo de leĝigo kaj antaŭenigo de la homaj rajtoj estas fundamenta. Sed ankaŭ la aliĝintaj ŝtatoj de la [[Konsilio de Eŭropo]] faris plian paŝon, subskribante la {{daton|4|novembro|1950}} en [[Romo]] konvencion pri la savado de la homaj rajtoj kaj la fundamentaj liberoj, kiu ekvalidis en 1953. La konvencio interalie deklaras, ke profiti la rajtojn de ĝi garantiitajn ne estas submetita al ia diskriminacio surbaze de raso, lingvo, religio, publika opinio, nacia aŭ socia origino. De tiam la nocio Homaj Rajtoj vastiĝis danke al leĝoj kaj direktivoj kreitaj por kontroli kaj puni lezojn de tiuj rajtoj. Jenaj eventoj estas konsidereblaj markaj ŝtonoj de ĉi tiu procezo: * 1966: UNO adoptas la [[Internacia Pakto pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj|internacian traktaton pri ekonomiaj, sociaj kaj kulturaj rajtoj]] kaj la [[Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj|internacian konvencion pri civilaj kaj politikaj rajtoj]]. * 1967: La komisiono de UN kreas enket-meĥanismojn pri lezoj de la homaj rajtoj fare de membroj-landoj. * 1991: Unua internacia kunveno de la naciaj institucioj por antaŭenigo kaj protekto de la homaj rajtoj estas organizata de la franca konsulta nacia komisiono de la homaj rajtoj en Parizo sub kontrolo de la Unuiĝintaj Nacioj. * 1993: La [[Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj]] adoptas la agadprogramon de Vieno, kiu dediĉas multe da spaco al la demokratio kaj al la evoluigo, konsiderataj kiel integraj partoj de la homaj rajtoj. La programo alvokas ĉiujn membrojn-ŝtatojn krei naciajn instituciojn, kiuj garantiu la homajn rajtojn. * 2006: UN kreas sian Konsilion pri Homaj Rajtoj per la rezolucio A/RES/60/251 de la Ĝenerala Asembleo, de la {{dato|25|marto|2006}}. Ekzisto, valideco kaj enhavo de la Homaj Rajtoj plu estas debatataj kaj en filozofio kaj en la tiel nomataj politikaj sciencoj. El jura vidpunkto la Homaj Rajtoj estas difinitaj de internaciaj konvencioj kaj leĝoj, sed ankaŭ de la juraj preskriboj de multaj nacioj. Sed necesas aldoni, ke laŭ multaj la doktrino de la Homaj Rajtoj transiras unuopajn leĝojn kaj konsistigas la fundamentajn moralajn bazojn por reguligi la mond-politikan ordon. Eble kun tiaj intencoj la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] aprobis la Deklaracion pri la Rajto de la Popoloj je Paco per la rezolucio 39/11 de la {{dato|12|novembro|1984}}, tiel enskribante la pacon inter la homajn rajtojn kaj deklarante ĝian konservadon "fundamenta devo por ĉiu ŝtato". La rapidan progreson de respekto al la homaj rajtoj en la tiel nomataj okcidentaj nacioj pro multaj kialo ne akompanis simila procezo en la cetero de la mondo. Ankoraŭ [[nun en 2012|nun]] okazas luktoj similaj al tiuj, kiujn spertis Eŭropo kaj norda Ameriko, inter subpremantoj kaj subprematoj. Estas ironio en la fakto, ke ĝuste la popoloj de la okcidentaj nacioj, kiuj longe batalis por atingi siajn rajtojn, estas almenaŭ parte responsaj pri la subpremado de la tiel nomataj popoloj "de la sudo". {{Citaĵo|teksto=La tutmondigo de la homaj rajtoj devus kulmini per agnosko de la rajto de la homa specio je pluvivado|aŭtoro=Furio Cerutti}} La rajto je adekvata nutrado konsistigas fundamentan homan rajton, kiu estas firme sankciita en la internacia juro. Tamen ĉiutage po unu persono el kvin suferas pro malsato, do entute 800 milionoj da personoj tutmonde, kaj ĉiun jaron pli ol 20 milionoj mortas pro subnutrado kaj pro malsanoj ligitaj al ĝi. == Kio estas Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj? == Pro tio ke la celo de Unuiĝintaj Nacioj estas alporti pacon al ĉiuj landoj de la mondo, grupo da homoj, gvidata de sinjorino E. Roosevelt, verkis specialan dokumenton kiu deklaras la rajtojn, kiujn ĉiu en la tuta mondo posedas. Ĉi tiu dokumento nomiĝas Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj. La deklaracio komenciĝas per la rekono de la egala kaj neforprenebla digno de ĉiuj homoj. Ĝi emfazas rajtojn kiel: * La rajto je vivo, libero kaj persona sekureco * Malpermeso de sklaveco kaj torturado * Egaleco antaŭ la leĝo * Libereco de pensado, konscienco kaj religio * Libereco de esprimo kaj asociiĝo * La rajto je laboro, edukado kaj adekvata vivnivelo == La 30 homaj rajtoj == Jen versio kiu estas parte mallongigita, parte teksto ŝanĝiĝis kaj aldoniĝis<!-- vd. ekz. art. 1 sube-->. La originala teksto troveblas sur la paĝo [http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=1115 Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj] ĉe UN. '''1. Ni ĉiuj estas liberaj kaj egalvaloraj''' Ni ĉiuj naskiĝis [[libereco|liberaj]] kaj [[egaleco|egalaj]] laŭ [[digno]] kaj rajtoj. Ni ĉiuj havas niajn proprajn pensojn kaj ideojn. Ni ĉiuj devas agi unuj kun aliaj laŭ spirito de frateco. <!-- Originalo en la franca: "Tous les êtres humains naissent libres et égaŭ en dignité et en droits. Ils sont doués de raison et de conscience et doivent agir les uns envers les autres dans un esprit de fraternité." --> '''2.Ne diskriminaciu''' Ĉi tiuj rajtoj apartenas al ĉiu, malgraŭ niaj diferencoj. '''3.La rajto vivi''' Ni ĉiuj havas la [[rajto je vivo|rajton je vivo]] kaj la rajton vivi libere kaj sekure. '''4.Sklaveco forpasis''' Neniu havas rajton nin [[sklaveco|sklavigi]]. Ni povas sklavigi neniun. '''5.Torturado''' Neniu havas rajton nin turmenti aŭ [[torturo|torturi]]. '''6.Ni ĉiuj havas la saman rajton utiligi la leĝaron.''' Mi estas persono, same kiel vi! '''7.Ni ĉiuj estas protektataj de la leĝaro.''' La [[egaleco antaŭ la leĝo|leĝaro estas la sama por ĉiuj]]. La leĝoj devus trakti nin ĉiujn same kontraŭ [[diskriminacio]]j. '''8.Egala traktado de jure egalaj tribunaloj.''' Kiam ni estas neegale traktitaj, ni ĉiuj povas konsulti la leĝaron. '''9.Nejusta mallibereco''' Sen bona kialo, neniu havas rajton sendi nin al malliberejo kaj teni nin tie aŭ ellandigi nin. '''10.La rajto je proceso''' Se ni estas prijuĝataj, oni faru tion publike. La homoj kiuj juĝas pri ni, ne lasu sin influi de aliaj. '''11.Senkulpa, krom se kulpo pruvita.''' Neniu estu kulpigita pri io, ĝis lia kulpo estas pruvita. Kiam iuj opinias ke ni faris ion maljustan, ni havas rajton evidentigi ke tio ne estas vera. '''12.La rajto je privateco''' Neniu provu nin misfamigi. Neniu havas la rajton eniri nian domon aŭ malfermi niajn leterojn. '''13.Libereco moviĝi''' Ni ĉiuj havas rajton iri en nia lando kien ajn ni volas kaj vojaĝi laŭ niaj deziroj. '''14.La rajto je azilo''' Se ni timas esti malbone traktotaj en nia propra lando, ni ĉiuj havas rajton [[azilo|fuĝi al alia lando]] por esti sekuraj. '''15.La rajto je ŝtataneco''' Ni ĉiuj havas rajton aparteni al iu lando. '''16.Geedziĝo kaj familio''' Ĉiu plenkreskulo havas la rajton edz(in)iĝi kaj fondi [[familio]]n, se li aŭ ŝi tion deziras. Viroj kaj virinoj havas egalajn rajtojn. '''17.Aferoj kiuj estas viaj''' Ĉiu havas la rajton posedi aŭ dividi siajn posedaĵojn. Neniu devus forpreni niajn aferojn sen bona kialo. '''18.Libereco pensi''' Ni ĉiuj havas la rajton kredi kion ni volas kredi, havi [[religio]]n aŭ ŝanĝi je religio se ni tion deziras. '''19.Libere diri kion vi volas''' Ni ĉiuj havas la rajton formi niajn proprajn pensojn, pensi kion ni volas, diri kion ni pensas kaj dividi niajn pensojn kun aliaj. '''20.Renkonti homojn kie ajn''' Ni ĉiuj havas la rajton renkonti niajn geamikojn kaj pace kunlabori por defendi niajn rajtojn. Neniu povas devigi nin aparteni al grupo, se ni tion ne volas. '''21.La rajto je demokratio''' Ni ĉiuj havas la rajton partopreni en la registaro de nia lando. Oni devus permesi al ĉiu plenkreskulo elekti siajn gvidantojn. '''22.La rajto je [[sociala sekureco]]''' Ni ĉiuj havas la rajton je loĝado, medicina zorgo, edukado, zorgo pri infanoj kaj, se maljunaj aŭ malsanaj, sufiĉe da mono por vivi kaj por medicina helpo laŭ la disponeblaj rimedoj. '''23.La rajto de la dungito''' Ĉiu plenkreskulo havas la rajton praktiki metion, kontraŭ justa salajro kaj la rajton membri en sindikato. '''24.La rajto ludi''' Ni ĉiuj havas la rajton ripozi post laboro kaj malstreĉiĝi. '''25.Lito kaj ion por manĝi''' Ni ĉiuj havas la rajton je bona vivo. Patrinoj kaj infanoj, maljunuloj, senlaboruloj aŭ handikapuloj, ĉiuj homoj rajtas je bonaj prizorgoj. '''26.La [[rajto pri edukado]]''' Edukado estas rajto. Elementa [[edukado]] devus esti senpaga. Ni devus lerni pri Unuiĝintaj Nacioj kaj pri tio kiel trakti kun aliaj homoj. Niaj gepatroj povas elekti kion ni lernu. '''27.Kulturo kaj aŭtora rajto''' La aŭtora rajto protektas ies artistajn kreaĵojn kaj tion kion li aŭ ŝi verkis. Laŭ ĉi tiu [[aŭtorrajto|aŭtorrajta]] leĝo aliaj ne rajtas tion transpreni sen permeso. Ni ĉiuj havas la rajton je nia propra vivstilo. Ni havas la rajton profiti la bonajn aferojn de la vivo kiujn donas kulturo kaj scienco al ni. '''28.Libera kaj egalrajta mondo''' Devas ekzisti certa ordo tiel ke ni ĉiuj disponas niajn rajtojn kaj liberecojn en nia lando kaj ĉie en la mondo. '''29.Niaj respondecoj''' Ĉiu havas devojn al la komunumo, en kiu sola estas ebla la libera kaj plena disvolviĝo de lia [[personeco]]. Rilate aliajn homojn ni havas devon kaj ni devus protekti iliajn rajtojn kaj liberecojn. '''30. Neniu povas de ni forpreni ĉi tiujn rajtojn kaj liberecojn.''' == Antaŭaĵoj == [[Jurnaturalismo]] originis de longe, ekde [[Aristotelo]], kaj aperas en la antaŭparolo de la [[Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]] de [[1789]] en [[Francujo]]. La moderna, raciisma naturrajtismo naskiĝis inter 1600 kaj 1700 kaj estas dividebla al du branĉoj: tiu de la [[klerismo]] de la fino de la 17-a jarcento (kiu asertis la koncepton de la libero de la individuo, precipe en kontraŭposzicio al [[absolutismo]], la karakteriza regad-formo de la moderna erao), kaj tiu evoluinta el la pensaro de [[Thomas Hobbes]] (kiu verdire konsideris la veran naturan rajton nur en la natura stato, do en la kondiĉoj, en kiuj la homo troviĝas antaŭ fari la socian kontrakton, kiu kondukas al la institucio de ŝtato; tial Hobbes ne estas nomebla vera naturrajtisto). Inter la aŭtoroj, kiuj diversmaniere okupiĝis pri la temo de la natura rajto en la moderna epoko, estas menciindaj: * [[Thomas Hobbes]] * [[Hugo Grotius]] * [[John Locke]] * [[Jean-Jacques Rousseau]] * [[Immanuel Kant|Kantio]] Laŭ la tekstoj de Grotius kaj la raciismaj teoriuloj de naturrajtismo la homoj restas, ankaŭ je ekzisto de ŝtato kaj pozitiva aŭ civila juro, posedaj de kelkaj [[naturaj rajtoj]], kia la rajto je vivo, je posedo ktp., neperdeblaj rajtoj, kiujn leĝoj ne povas modifi. Tiuj naturaj rajtoj estas tiaj, ĉar ili estas racie justaj, ne ĉar establitaj per dia rajto; pli ĝuste, Dio agnoskas ilin kiel rajtojn, ĉar ili respondas al racio. Kontraŭe, Locke evoluigis la koncepton de natura rajto kiel derivaĵo de diaĵo, ĉar homo estas kreaĵo de Dio, kaj limigis tiun rajton nek al posedo de civitaneco nek al kriterioj de etneco, kulturo aŭ religio. === Deklaracio de 1789 en Francujo === Ekde la [[17-a de junio]] [[1789]] la temo estis lanĉita voĉdoni oficialan deklaracion pri la homaj rajtoj. Fare de la [[Konstitucifara Asembleo]] la diskutoj permesis, ke je la [[26-a de aŭgusto]] 1789 la [[Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]] estu adoptita. == Aplikado == El la Internacia Konvencio pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj ekestis agentejo, la "Komitato por la Homaj Rajtoj" por antaŭenigi la aplikon de la propraj normoj. La 18 membroj de la organizaĵo esprimas opiniojn pri ĉu iu aparta praktiko konsistigas aŭ ne lezon de la Homaj Rajtoj, sed ĝiaj opinioj ne estas jure devigaj. Modernan interpreton de la Deklaracio de la Homaj Rajtoj donis la Vienaj Deklaracio kaj Agadprogramo<ref>{{citaĵo el la reto| url=http://www.ohchr.org/english/law/vienna.htm| titolo=Vienna Declaration and Programme of Action| lingvo={{en}}| alirdato=2012-12-26| arkivurl=https://web.archive.org/web/20060810084032/http://www.ohchr.org/english/law/vienna.htm| arkivdato=2006-08-10}}</ref>, adoptita de la Monda Konferenco pri Homaj Rajtoj de 1993. La grado de interkonsento pri tiaj konvencioj, tio estas kiom da kaj kiuj landoj ilin ratifikas, varias, same la grado de respekto ene de UN. UN starigis certan aron da organoj por studi kaj ekzameni la Homajn Rajtojn, sub la gvido de la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]] (OHCHR). Tiuj organoj estas fakulaj komitatoj sendependaj, kiuj kontrolas la efikigon de la kerno de la internacia traktato pri la homaj rajtoj. Ili estis kreitaj per la traktato mem, kiun ili devas kontroli kaj protekti: * La Komitato pri la Homaj Rajtoj antaŭenigas la partoprenon kaj la membrecon pri la normoj de [[Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj|ICCPR]]. La 18 membroj esprimas opiniojn pri ŝtatoj-membroj kaj donas juĝojn pri individuaj plendoj kontraŭ ŝtatoj, kiuj ne ratifikis la traktaton. La opinioj ne estas jure devigaj. * La [[Internacia Pakto pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj|Komitato pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj]] kontrolas la [[Internacia Pakto pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj|tiuteman konvencion]] kaj eldonas nespecifajn komentojn pri la ratifikado fare de diversaj landoj. Ĝi ankoraŭ ne havas la rajton akcepti plendojn aŭ akuzojn; la tiucela aldona protokolo estis decidita en 2008, sed necesas, ke ratifiku ĝin dek ŝtatoj (en decembro 2012 estis ok<ref>{{citaĵo el la reto | url=http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-3-a&chapter=4&lang=fr | titolo=Protocole facultatif se rapportant au Pacte international relatif aŭ droits économiques, sociaŭ et culturels | alirdato=2012-12-26 | lingvo={{en}}, {{fr}} | arkivurl=https://web.archive.org/web/20130308035715/http://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-3-a&chapter=4&lang=fr | arkivdato=2013-03-08 }}</ref>). * La [[:en:International_Convention_on_the_Elimination_of_All_Forms_of_Racial_Discrimination|Komitato pri Elimino de Rasa Diskriminacio]] kontrolas la konvencion pri eliminado de rasa diskriminacio kaj eldonas nespedifajn komentojn pri ties ratifikado en diversaj landoj. Ĝi povas prijuĝi plendojn, sed ne en deviga maniero. Ĝi eldonas ankaŭ rekomendojn kaj avertojn por preventi seriozajn lezojn de la konvencio. * La [[Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj]] (angle: ''United Nations Human Rights Council'', UNHRC) estas ekde 2006 la ĉefa interregistara korpo de la Unuiĝintaj Nacioj, pri ĉiuj aferoj rilatantaj al homaj rajtoj. La ĉefsidejo de la Konsilio estas en [[Ĝenevo]], [[Svislando]]. Ĝia sekretariejo estas provizita per la Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj. La Ĝenerala asembleo povas suspendi la rajtojn kaj privilegiojn de ajna konsilio- membro, kiu persiste faris krudajn kaj sistemajn malobservojn de homaj rajtoj dum la daŭro de sia membreco. La proceso por tia suspendo postulas la plimulton de la du-trionoj el la tut-voĉdonoj de la Ĝenerala asembleo.<ref>UN General Assembly Resolution 60/251.8 (Rezolucio de la UN-Ĝenerala asembleo 60/251.8) (angle) (formato PDF) (3-a de aprilo 2006). Alirita 18-a de julio 2012.</ref> Fakte la rezolucio stariganta la membrecon asertas ke: "kiam elektante membrojn de la Konsilio, membroŝtatoj konsideras la kontribuon de kandidatoj por la promocio kaj protekto de homaj rajtoj kaj ilian memvolajn promesojn kaj devontigojn streĉi al ĉi tiujn", kaj ke: "membroj elektitaj al la Konsilio konfirmos la plej altajn normojn en la promocio kaj protekto de homaj rajtoj". === Aliaj iniciatoj === * La [[Internacia Instituto pri Homaj Rajtoj]] ({{lang-fr|''Institut international des droits de l'homme''}}, akronime '''IIDH''') estas asocio sub franca leĝo bazita en [[Strasburgo]], [[Francio]]. Ĝi konsistas el proksimume 300 membroj (individuaj kaj kolektivaj) tutmonde, inkluzive de [[universitato]]j, [[esploristo]]j kaj praktikistoj de homaj rajtoj. * La [[Premio Rafto]] aŭ ''Memorpremio Profesoro Thorolf Rafto'' ({{lang-no|''Raftoprisen''}}) estas premio aljuĝita fare de la fonduso Rafto al individuoj, organizoj aŭ grupoj kiuj batalas por ideoj kaj principoj kiuj subtenas la Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj. Thorolf Rafto estis profesoro pri ekonomia historio ĉe la Norvega Lernejo de Ekonomiko <ref>[https://snl.no/Thorolf_Rafto ''Thorolf Rafto''] Store norske leksikon</ref>. * La [[Premio Geuzen]] ({{lang-nl|''Geuzenpenning''}}) estas [[premio]] donita de la [[Nederlando|nederlanda]] organizaĵo "Stichting Geuzenverzet 1940 - 1945" (Geuzen Rezistomovado). La premio estas aljuĝita ĉiujare al homrajtoj organizaĵoj kaj individuoj kiuj laboris por [[demokratio]], homaj rajtoj kaj la eliminado de [[diskriminacio]] en la mondo. === Tago de Homaj Rajtoj === {{Ĉefartikolo|Tago de Homaj Rajtoj}} [[Dosiero:Commemorating Human Rights Day 2016 (31513370855).jpg|eta|dekstra|Tiama Brita Ministro de Eksterlandaj Aferoj Joyce Anelay diskurse dum la Tago de Homaj Rajtoj en Londono, 8a de Decembro 2016.]] La '''Tago de Homaj Rajtoj''' estas [[internacia tago]] kiu celebriĝas ĉiujare tra la mondo la [[10-a de decembro|10-an de decembro]]. La dato estis elektita honori la adopton kaj proklamon de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]], la 10-an de decembro, [[1948]], de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj, la unua tutmonda elparolo de homaj rajtoj. La memortago establiĝis en [[1950]], kiam la Ĝenerala Asembleo invitis ĉiujn ŝtatojn kaj interesitajn organizojn celebri la tagon kiel ili vidis konvenan. La tago estas la alta punkto en la kalendaro de UN-a stabejo en [[Novjorko]], [[Usono]], kaj kutime estas markita ambaŭ per alt-nivelaj politikaj kunvenoj kaj renkontoj kaj per kulturaj okazoj kaj ekspozicioj temantaj homajn rajtajn aktualaĵojn. Krome, ĝi tradicie estas la 10-a de decembro kiu la kvin-jara Premio de Unuiĝintaj Nacioj en la Kampo de Homaj Rajtoj estas aljuĝita. == Bibliografio en Esperanto == * En Esperanto, la plena teksto de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] troviĝas en la libro ''Homaj Rajtoj - Demandoj kaj respondoj''.<ref>''Homaj Rajtoj - Demandoj kaj respondoj'', trad. el la angla en Esperanto fare de Leah Levin, eld. Universala Esperanto-Asocio (UEA), 1998. 140p., ISBN 9290170581</ref> * Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj, ''Universala Deklaro de Homrajtoj'', Konsilantaro pri Homrajtoj, Internacia Traktato pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj, Internacia Traktatoj pri la Civilaj kaj Politikaj Rajtoj, Konvencio pri la Rajtoj de la Infano, Konvencio pri la Rajtoj de Handikapitoj, Protokolo pri abolo de mortpuno, Konvencio pri Indiĝenaj kaj Tribaj Popoloj. <ref>Tekstoj Esperantigitaj de [[Vilhelmo Lutermano]], [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2009, 230 paĝoj.</ref> * La revuo [[Unesko-Kuriero|"Kuriero" de Unesko]] dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de [[indiĝenaj lingvoj]] okaze de la proklamo de 2019 kiel [[Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj|Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvo]]j<ref>"Kuriero" de Unesko, n-ro 1 de januaro-marto 2019, ISSN 2521-7356 60 paĝoj. </ref>, sed iom for de tiu kadro aperas ankaŭ artikolo ''Pri homaj rajtoj, la sekulara ŝtato kaj ŝario hodiaŭ'', nome Intervjuo de Shiraz Sidhva al Abdullahi Ahmed An-Na’im, kiu temas pri la aktuala stato de la [[homaj rajtoj]] kaj ties rilato al [[ŝario]]. An-Na’im asertas, ke la stato de la homaj rajtoj en la mondo dependas de la [[ŝtato]]j, de la surlokaj socioj. Tiudirekte An-Na’im defendas la neceson de sekulara ŝtato por establi koncepton de ŝario pli kongrua kun la libereco de la reala [[Islamo]].<ref>''Pri homaj rajtoj, la sekulara ŝtato kaj ŝario hodiaŭ'', Intervjuo de Shiraz Sidhva al Abdullahi Ahmed An-Na’im, "Kuriero" de Unesko, n-ro 1 de januaro-marto 2019, paĝoj 47-49. Tradukis el la [[angla lingvo]] Potturu. V. RANGANAYAKULU (Barato).</ref> * ''HOMAJ RAJTOJ, demandoj kaj respondoj'' de Leah Levin, ilustrita de Plantu. eldonita de [[Universala Esperanto-Asocio|Universala Esperanto Asocio]]. Unuafoje aperis en la angla en 1981 kaj estis tradukita al multaj lingvoj. En 1996 aperis ĝis tria eldono, grave reviziita kaj aktualigita kun konsidero al lastatempajevoluoj en la kampo de homaj rajtoj. Ĝi donas bazajn informojn pri ĉefaj instrumentoj de homaj rajtoj, pri proceduroj por ilia realigo, kaj pri la aktivaĵoj de internaciaj organizaĵoj por antaŭenigi kaj protekti homajn rajtojn. ISBN 92-9017-058-1 == Bibliografio alilingva == * [[Gordon Brown|Brown, Gordon]] (2016). [https://www.openbookpublishers.com/books/10.11647/obp.0091 ''The Universal Declaration of Human Rights in the 21st Century: A Living Document in a Changing World''.] Open Book Publishers. ISBN 978-1783742189. * [[Mary Ann Glendon|Glendon, Mary Ann]] (2002). ''A world made new: Eleanor Roosevelt and the Universal Declaration of Human Rights''. Random House. ISBN 978-0375760464. * Hashmi, Sohail H. (2002). [https://books.google.es/books?id=2-vaZkbca2sC&redir_esc=y ''Islamic political ethics: civil society, pluralism, and conflict''.] Princeton University Press. ISBN 978-0691113104. * Holkebeer, Mieke (2004). "Out of the Crooked Timber of Humanity: Humanising Rights in South Africa". En Erik Doxtader; Charles Villa-Vicencio (eld.). ''To Repair the Irreparable Reparation and Reconstruction in South Africa''. Cape Town: David Philip Publishers. pp. 149–165. ISBN 978-0864866189. * Morsink, Johannes (1999). [https://books.google.es/books?id=w8OapwltI3YC&redir_esc=y ''The Universal Declaration of Human Rights: origins, drafting, and intent''.] University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0812217476. * Price, Daniel E. (1999). [https://books.google.es/books?id=YgF58rl4tCkC&redir_esc=y ''Islamic political culture, democracy, and human rights: a comparative study''.] Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0275961879. * Williams, Paul (1981). [https://archive.org/details/internationalbil00will ''The International bill of human rights''.] United Nations General Assembly. Entwhistle Books. ISBN 978-0934558075. == Vidu ankaŭ == * [[Homaj Rajtoj]] * [[Tago de Homaj Rajtoj]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Juro}} * [https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/esperanto Esperanto-traduko de la Deklaracio] kaj ligo al tradukoj en ĉ. 300 lingvoj ĉe la UN-oficejo pri Homaj Rajtoj * [http://www.homajrajtoj.org Ampleksa esperantlingva retpaĝaro pri homaj rajtoj kun 30 filmetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200105195914/http://www.homajrajtoj.org/ |date=2020-01-05 }} * [https://udhr.audio/UDHR_Video_Mobile.asp?lng=epo Voĉlegita versio] * [[Internacia juro de homaj rajtoj]] * [[Liberpensuloj]] * [[Internacia Humanista kaj Etika Unio]] * [https://www.tejo.org/homajrajtoj/ TEJO petis al homoj de la tuta mondo legi la 30 artikolojn de la deklaracio] – en Esperanto, en 2021, okaze de la datreveno de la oficiala adoptiĝo de La Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj la 10-an de decembro 1948. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Homaj rajtoj]] [[Kategorio:Aperis en 1948]] [[Kategorio:Dokumentoj de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:1948 en Francio]] [[kategorio:Deklaracioj|univ]] 10wrtva3yt3wxlirop4kadvsczogcbn 18-a de februaro 0 5094 9440995 9392477 2026-07-29T03:02:24Z Sj1mor 12103 9440995 wikitext text/x-wiki {{KalendaroFebruaro}} {{februaro}} La '''18-a de februaro''' estas la 49-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 316 tagoj restas (317 en superjaroj). Je la 18-a de februaro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-3102]]: Komenco de [[Kali Juga]], fera [[erao]], kvara kaj lasta (la plej malbona) erao en historio de la nuna mondo laŭ kredo de [[hinduismo|hinduoj]] - komencita per la [[milito de Kurukŝetro|batalo de Kurukŝetro]], priskribita en [[Mahabharato]] * [[1229]]: [[Krucmilitoj|Kvara krucmilito]]: germana reĝo [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] subskribis dekjaran armisticon kun [[sultano]] Al-Kamil regajnante [[Jerusalemo]]n, [[Bet-Leĥem]]on kaj [[Nazareto]]n * [[1248]]: Venko de defendantoj de [[Parmo]] kontraŭ armeo de romia-germana imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] * [[1268]]: Malvenko de germanaj-danaj [[kavaliro]]j en [[batalo]] de [[Rakvere]] * [[1327]]: [[Piastoj]]: [[Listo de teŝinaj princoj|teŝina princo]] Kazimiro la 1-a omaĝis al [[Listo de regnestroj de Bohemio|reĝo de Ĉeĥio]] [[Johano de Luksemburgo]] * [[1386]]: En [[katedralo]] de [[Vavelo]] okazis nupto de grandduko de Litovio [[Ladislao la 2-a]] kun [[Jadviga (Pollando)]] * [[1451]]: [[Sultano]] [[Mehmed la 2-a]] ektroniĝis la duan fojon * [[1495]]: En [[katedralo de Vilno]] okazis [[nupto]] de [[Aleksandro (Pollando-Litovio)|Aleksandro]] kun princino Helena el [[Rurikidoj]] * [[1519]]: [[Konkero de Meksiko]]: [[Hernán Cortés]] forlasis [[Kubo]]n por konkeri [[Meksiko]]n * [[1536]]: En [[Konstantinopolo]] [[Otomana Imperio]] kaj [[Francio]] kontraktis kontraŭhispanan aliancon * [[1574]]: Unua pola [[voĉdono|elekta]] reĝo [[Henriko la 3-a (Francio)|Henriko la 3-a]] alvenis al [[Krakovo]] * [[1634]]: [[Tridekjara milito]]: imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]] akuzis estintan ĉefkomandanton de sia armeo, [[princo]]n [[Albrecht von Wallenstein]], pri ŝtatperfido * [[1656]]: [[Sveda diluvo]]: venko de svedaj trupoj en batalo de Gołąb ([[distrikto Puławy]]) * [[1685]]: [[Franca Teksaso]]: franca esploristo [[René Robert Cavelier de La Salle]] establis unuan [[kolonio]]n en [[Teksaso]] * [[1745]]: [[Indonezio]]: urbo Soloo en [[Javo]] fondiĝis - hodiaŭ [[Surakarta]] * [[1762]]: [[Rusia Imperio]]: [[Petro la 3-a (Rusio)|Petro la 3-a]] malfondis la sekretan kancelarion kaj malpermesis apliki [[torturo]]jn dum enketado * [[1766]]: Ribelo de kaptitaj [[malagasa lingvo|malagasoj]] komenciĝis sur [[sklavoŝipo]] de [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]], kondukante al la duona detruo de la ŝipo en [[Kabo Aguljas]] - 30 malagasoj pereis * [[1797]]: Brita armeo invadis hispanan [[kolonio]]n sur insulo [[Trinidado kaj Tobago|Trinidado]] * [[1814]]: [[Napoleonaj militoj]]: en la batalo de [[Montereau-Fault-Yonne]] franca [[ariergardo]] venkis la malantaŭan gardistaron de feldmarŝalo [[Karl Philipp zu Schwarzenberg]] * [[1850]]: Inaŭguro de Muzeo pri Malnova [[Arto]] en [[Krakovo]] * [[1853]]: [[Aŭstro-Hungara imperio]]: sekve de atenco fare de hungara naciisto [[János Libényi]] en Vieno estis vundita imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]] * [[1859]]: Franca armeo konkeris [[Sajgono]]n * [[1861]]: Fine de la [[Unuiĝo de Italio]] reĝo de [[Sardinio]] [[Viktoro Emanuelo la 2-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 2-a]] iĝis unua reĝo de la [[Itala Reĝlando]] * [[1861]]: Konstanta [[parlamento]] de la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko]] establiĝis - [[Jefferson Davis]] iĝis en [[Montgomery (Alabamo)|Montgomery]] ununura prezidento * [[1869]]: [[Rekviemo]] ''[[Ein deutsches Requiem]]'' de [[Johannes Brahms]] unuafoje plenumita en [[Leipzig]] * [[1873]]: En [[Sofio]] estis pendigita de [[turkoj]] la [[bulgaroj|bulgara]] [[nacia heroo]] [[Vasil Levski]] * [[1885]]: Romano de [[Mark Twain]] ''[[La Aventuroj de Huckleberry Finn]]'' estis eldonita en Usono * [[1887]]: [[Benina Imperio]] falis antaŭ la brita armeo * [[1911]]: Inaŭguro de [[aerpoŝto]] en [[Barato]] - piloto Henri Pequet faris unuan oficialan flugon inter [[Allahabado]] kaj Naini ([[duobla urbo]]) * [[1911]]: [[Pamiro]]: en [[Taĝikio]], pro [[terglito]] kaŭzita de [[tertremo]], aperis [[lago]] [[Sarez]] * [[Unua mondmilito]]: ** [[1915]]: Komenciĝis [[batalo]] de [[Przasnysz]] — post semajno [[Rusia imperio|rusa]] armeo sukcesis kontraŭbatali la [[germanoj|germanan]]; ĝi daŭris ĝis la 26-a de marto ** [[1918]]: En [[Moskvo]] ekfunkciis [[Kieva stacidomo (Moskvo)|Kieva stacidomo]], kunkonstruata dum la tuta Unua mondmilito de [[Vladimir Ŝuĥov]]; unua amasa, sange subpremita de aŭstra ĝendarmaro [[manifestacio]] de pola loĝantaro en [[Działoszyce]], kontraŭ decidoj de la [[pactraktato]] de [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] el la [[9-a de februaro]] 1918 * [[1923]]: [[Dua Pola Respubliko]]: oni malfermis novan [[sidejo]]n de [[Nacia Muzeo en Lublin]] * [[1929]]: [[Palestino]]: fondo de setlejo [[Netanja]], nun la [[urbo]] * [[1930]]: [[Astronomio]]: usona astronomo [[Clyde Tombaugh]] malkovris [[nanplanedo]]n [[Plutono]] * [[1931]]: Kroata kaj jugoslava politikisto kaj [[Albanio|albanologo]] [[Milan Šufflay]] estas murdita en [[Zagrebo]] * [[1932]]: Komenco de laborista [[striko]] en Zagłębie Dąbrowskie ([[Baseno]]j de [[Dąbrowa Górnicza]] kaj [[Chrzanów]]) - en [[tumulto]] kun [[polico]] 4 personoj pereis * [[1932]]: [[Japanoj]] kreis en [[Manĉurio]] [[Marioneta ŝtato|marionetan ŝtaton]] [[Manĉukuo]] por apartigi ĝin de [[Ĉinio]] * [[1935]]: En malliberejo [[Memorigloko Plötzensee|Plötzensee]] en [[Berlino]] estis senkapigitaj du agentinanoj, varbitaj de pola [[spionado|spion]]agentejo, Benita von Falkenhaym kaj Renate von Natzmer, malkaŝintaj detalojn de la soveta-germana militista kunlaboro * [[1937]]: Sovetia altrangulo [[Sergo Ordĵonikidze]] supozeble mortigis sin sub premo kadre de la [[granda purigo]] * [[Dua mondmilito]]: ** [[1940]]: [[Norda Maro]]: komencita sensukcesa provo de germanaj [[militŝipo]]j (3-taga) kontraŭ la brita [[komunikado]] kun [[Skandinavio]] ** [[1941]]: Nordafrika Fronto: germana armeo en [[Libio]] ricevis la nomon "Deutsches Afrikakorps" ** [[1942]]: [[Japana imperia armeo]] komencis sisteman [[ekstermejo|ekstermadon]] de ĉinaj [[Singapuro|singapuranoj]], rigardataj kiel subhomoj; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: ĉirkaŭitaj 29-a Armeo (okcidente de [[Rĵev]]) kaj 39-a Armeo (okcidente de [[Vjazma (Smolenska provinco)|Vjazma]]) atakis por interligiĝi; okcidente de Vjazma alteriĝis 2 [[brigado]]j kaj atakis por rompi [[fervojlinio]]n Vjazma-[[Smolensk]] kaj ligiĝi kun 11-a Kavaleria Korpuso; Indonezia Fronto: alteriĝo de japana atakgrupo al [[Balio]]; [[Antiloj]]: post kolizio kun usona [[komerca ŝipo]] sinkis [[Libera Francio|franca]] submara krozŝipo ** [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: taĉmentoj de [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en Ochotnica 169 judojn; [[Gestapo]] arestis en [[Munkeno]] membrojn de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|kontraŭnazia]] organizo [[Blanka rozo]]; [[Joseph Goebbels]] dum parolado en [[Berlino|berlina]] Palaco de Sporto anoncis komencon de [[totala milito]]; germanoj komencis elfosi en [[Katin]] amasajn [[tombo]]jn de [[masakro de Katin|ekzekutitaj polaj oficiroj]] [[murditajn de sovetoj]]; trupoj de la Suda Fronto atingis la riveron [[Mius]], kie ili alfrontis organizitan germanan defendon; [[Aliancanoj]]: [[Mediteraneo|Mediteranea]] Aera Komandejo kaj Nord-Okcidentaj Afrikaj Aerfortoj komencis agadon; nokte de 18-a/19-a de februaro [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Wilhelmshaven]] ** [[1944]]: [[Volinia masakro]]: nokte de la 17-1/18-a de februaro [[Ukraina Ribela Armeo]] masakris ĉ. 200 loĝantojn de pola vilaĝo Ludwikówka; taĉmentoj de [[Pola Enlanda Armeo]] el areoj [[Kozienice]] kaj [[Puławy]] malarmigis germanojn okupinte [[Zwoleń]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: direktivoj al la [[Ruĝa Armeo]] prepari atakon al [[Ĉernivco]] kaj Uman ([[Ĉerkasa provinco]]); germana Armea Grupo "Nordo" komencis retiriĝi direkte al [[Narva]] kaj [[Pskovo]]; nokte de la 18-a/19-a de februaro soveta [[aviado]] atakis [[Pskovo]]n kaj la germana 9-a Aviada Korpuso [[Londono]]n; Itala Fronto: apud [[Cassino]] novzelanda bataliono konkeris kaj perdis la [[stacidomo]]n ** [[1945]]: [[Orienta Fronto (Dua Mondmilito)|Orienta Fronto]]: kirasita batalo pri [[Stargard]] finiĝis (germana Operaco [[Solstico]]); [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Żagań]] kaj denove [[Nowogród Bobrzański]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Loreno]] 15-a Armea Korpuso de la usona 7-a Armeo alpaŝis [[Forbach (Francio)|Forbach]]; inter [[Mozo]] kaj [[Rejno]] brita 30-a Armea Korpuso komencis [[sturmo]]n al [[Goch]] * [[1946]]: [[Pollando]]: Supera Nacia Tribunalo fondiĝis por prijuĝi germanajn-[[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziajn]] [[krimo|krimulojn]] - i. a. estis juĝata [[Rudolf Höß]] kaj skipo de [[Aŭŝvico]] * [[1946]]: Papo [[Pio la 12-a]] nomumis [[ĉefepiskopo]]n de [[Krakovo]] [[Adam Stefan Sapieha]] [[kardinalo]] * [[1947]]: [[Franca Hindoĉinio]]: [[francoj]] tute ekkontrolis [[Hanoi]] forpuŝante [[Việt Minh]] al montaro dum la [[Unua Hindoĉina Milito]] * [[1948]]: [[Hungario]] subskribis kun [[Sovetunio]] Traktaton de Amikeco, Kunlaboro kaj Reciproka Helpo * [[1952]]: [[Grekio]] kaj [[Turkio]] aliĝis al [[NATO]] * [[1954]]: [[Usono]]: unua [[scientologio|scientologia]] preĝejo malfermiĝis en [[Los-Anĝeleso]] * [[1959]]: [[Pola Popola Respubliko]]: Komitato pri Land-Defendo estis fondita * [[1960]]: La 8-a [[Vintra Olimpiko 1960|Vintra Olimpiko]] komenciĝis en [[Olympic Valley|Squaw Valley]] * [[1963]]: Sur indonezia insulo [[Balio]] [[erupcio|erupciis]] vulkano [[Monto Agung|Agung]] * [[1965]]: [[Gambio]] fariĝis sendependa de [[Unuiĝinta Reĝlando]] * [[1978]]: [[Kanzono]] ''[[Hotel California]]'' de la usona [[muzika grupo]] [[Eagles]] ricevis premion "[[Grammy Award]]" kiel muzikaĵo de la jaro * [[1979]]: Sur la [[dezerto]]n [[Saharo]] falis [[neĝo]] (ununura tia evento en la historio) * [[1981]]: [[Solidareco (Pollando)]]: oni subskribis interkonsenton finantan la plej longan en [[Eŭropo]] [[striko]]n (studentoj dum 29 tagoj ne forlasis siajn studejojn) de altlernejoj en [[Lodzo]] por fondi [[Sendependa Asocio de Studentoj|Sendependan Asocion de Studentoj]] - la unuan en [[Orienta Bloko]]; subskribo de la interkonsento [[Rzeszów]]-[[Ustrzyki Dolne]] pri garantio de la [[posedo]] de [[kamparano]]j * [[1981]]: [[Papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] vizitis [[ladurbo]]n en [[Manilo]] ([[Filipinoj]]) * [[1982]]: [[Beatigo]] de la renesanca pentristo, konata kiel [[Fra Angelico]] - protektanto de [[kristanismo|kristanaj]] [[artisto]]j * [[1984]]: Oni subskribis [[konkordato]]n inter [[Italio]] kaj [[Vatikano]] * [[2003]]: [[Sud-Koreio]]: [[incendio]] en la [[metroo]] de [[Teguo]] * [[2004]]: [[Irano]]: rezulte de eksplodo de [[trajno]] kun [[sulfuro]] kaj [[benzino]] 328 personoj pereis * [[2005]]: [[Natura nombro]]: malkovro de la plej granda konata [[primo]] (7 816 230 [[cifero]]j en [[dekuma sistemo]]) * [[2005]]: En [[Talino]] [[urbestro]]j de tri [[Baltio|baltaj]] ĉefurboj subskribis komunan rezolucion pri la disvolviĝo de la ĉefurbaj [[municipo]]j * [[2005]]: Malpermeso de [[hundoforta ĉasado]] kaj [[vulpoĉasado]] kun [[grego]] da [[ĉevalo]]j ekvalidas en [[Anglio]] kaj [[Kimrio]] * [[2006]]: En konstelacio [[Taŭro (konstelacio)|Taŭro]] oni registris [[Gamo-radia ekbrilo|Gamo-radian ekbrilon]] GRB 060218 * [[2006]]: [[Barato]] kaj [[Pakistano]] post 40 jaroj refunkciigis [[fervojo]]n tra la [[dezerto Tar]] * [[2010]]: [[WikiLeaks]] publikigis unuan parton el centmiloj da dokumentoj klasifikitaj kiel nepublikecaj, kaj diskonigitaj de [[Chelsea Manning]] * [[2010]]: En militista [[puĉo]] estis faligita prezidento de [[Niĝero]] [[Mamadou Tandja]] - [[militreĝimo]] transprenis la regopovon * [[2012]]: 75% de [[voĉdono|voĉdonantaj]] civitanoj de [[Latvio]] dum [[konstitucio|konstitucia]] [[referendumo]] estis kontraŭ atribuo al la [[rusa lingvo]] de statuso de dua [[oficiala lingvo]] * [[2013]]: Oficanta prezidento [[Serĵ Sargsjan]] gajnis prezidentan baloton en [[Armenio]] * [[2014]]: [[Eŭromajdano]]: [[Berkut]] atakis unue [[barikado]]jn kaj poste manifestaciantojn kontraŭ [[Viktor Janukoviĉ]] sur la [[Placo]] de [[Sendependeco]] en [[Kievo]] - 23 pereintoj kaj 200 vunditoj ambaŭflanke; en [[Lviva provinco]] transprenon de la regopovo proklamis opozicia Nacia Konsilio * [[2015]]: [[Ukrainio]]: en [[Donecka provinco]] [[separismo|separistoj]] konkeris [[Debalcevo]]n — 136 ukrainaj soldatoj pereis kaj pli ol 300 estis vunditaj * [[2016]]: [[Belorusio]]: en [[Minsko]] ekfunkciis sporta-spektakla [[halo]] * [[2021]]: [[Protestoj en Belorusio (2020-2021)|Protestoj en Belorusio]]: juĝejo en Minsko kondamnis al du jaroj de mallibero du [[Ĵurnalisto|ĵurnalistinojn]] el [[Televido Belsat]], kiuj filmis protestojn == Naskiĝoj == * [[1201]]: [[Nasir al-Din al-Tusi]], persa [[tutfakulo]], filozofo, astronomo, matematikisto (m. [[1274]]) * [[1374]]: [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]], katolika sanktulino, reĝo kaj patronino de Pollando (m. [[1399]]) * [[1404]]: [[Leon Battista Alberti]], itala [[humanismo|humanisto]], poeto, pentristo, arkitekto, lingvisto, filozofo, [[kriptologio|ĉifrosciencisto]] (m. [[1472]]) * [[1515]]: [[Valerius Cordus]], germana kunpatro de [[botaniko]], kuracisto, apotekisto, naturalisto, [[farmakopeo|farmakopeisto]] (m. [[1544]]) * [[1516]]: [[Maria la 1-a (Anglio)|Maria la 1-a]], reĝino de Anglio (m. [[1558]]) * [[1530]]: [[Uesugi Kenshin]], japana [[daimio]] (m. [[1578]]) * [[1552]]: [[Rudolfo la 2-a]], imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]] (m. [[1612]]) * [[1602]]: [[Per Brahe (la juna)]], sveda administranto kaj militestro (m. [[1680]]) * [[1732]]: [[Johann Christian Kittel]], germana orgenisto, komponisto kaj eldonisto de Bach-aĵoj (m. [[1809]]) * [[1745]]: [[Alessandro Volta]], itala fizikisto kaj fiziologo (m. [[1827]]) * [[1788]]: [[Ignaz von Döllinger]], germana teologo, kontribuinta al fondo de [[Prakatolika Eklezio]] (m. [[1890]]) * [[1825]]: [[Mór Jókai]], hungara verkisto (m. [[1904]]) * [[1836]]: [[Ramakriŝna]], bengala mistikulo, [[hinduismo|hinduisma]] sanktulo, guruo de [[Vivekananda]] (m. [[1886]]) * [[1837]]: [[Vasil Levski]], bulgara revoluciulo, politika stratego, [[nacia heroo]] (n. [[1873]]) * [[1838]]: [[Ernst Mach]], aŭstra fizikisto, filozofo kaj [[historio de scienco|historiisto de scienco]] (m. [[1916]]) * [[1849]]: [[Alexander Kielland]], norvega [[realismo|realisma]] verkisto (m. [[1906]]) * [[1857]]: [[Max Klinger]], germana [[simbolismo (literatura skolo)|simbolisto]], skulptisto, pentristo, grafikisto (m. [[1920]]) * [[1859]]: [[Georg Ferdinand Dümmler]], germana filologo klasika kaj arkeologo (m. [[1896]]) * [[1860]]: [[Anders Zorn]], sveda artisto, pentristo, skulptisto kaj gravuristo (m. [[1920]]) * [[1863]]: [[Christian Neff]], germana [[menoanismo|menoanisma]] teologo (m. [[1946]]) * [[1867]]: [[Hedwig Courths-Mahler]], germana verkistino (m. [[1950]]) * [[1882]]: [[Rudolf Novák]], ĉeĥoslovaka ĉefinĝeniero kaj [[esperantisto]] (m. nekonata) * [[1883]]: [[Nikos Kazantzakis]], greka verkisto kaj pensulo (m. [[1957]]) * [[1883]]: [[Nicolae Dărăscu]], rumana pentristo (m. [[1959]]) * [[1888]]: [[Sándor Bechnitz]], rumania hungara ĵurnalisto, kritikisto, novelisto (m. [[1951]]) *[[1889]]: [[Otto Faller]], germana jezuito, lernejestro kaj patrologo * [[1892]]: [[Béla Lám]], rumania hungara inĝeniero, verkisto (m. [[1973]]) * [[1896]]: [[André Breton]], franca poeto, eseisto (m. [[1966]]) * [[1901]]: [[Hugo Haas]], ĉeĥa aktoro kaj reĝisoro (m. [[1968]]) * [[1903]]: [[Béla Varga (politikisto)|Béla Varga]], hungara pastro, parlamentano (m. [[1995]]) * [[1904]]: [[Laura Mándy]], rumania hungara pentristino (m. [[1993]]) * [[1910]]: [[Hans-Georg Beck]], germana filologo, teologo kaj fakulo pri bizanciaj studoj (m. [[1999]]) * [[1912]]: [[Béla Angi]], hungara aktoro (m. [[1975]]) * [[1914]]: [[Endre Szőts]], hungara geologo, paleontologo (m. [[1984]]) * [[1914]]: [[Jaan Ojalo]], sovetia estona [[kooperativo|kooperativulo]], sekretario kaj prezidanto de [[Esperanto-Asocio de Estonio]] kontribuinta al renaskiĝo de [[Esperanto]] en [[Estonio]] kaj en [[Sovetunio]], honora membro de [[UEA]], tradukisto kaj kompilinto de ''[[Esperantaj Sinonimoj]]'' (m. [[2004]]) * [[1915]]: [[Clelia Conterno Guglielminetti]], itala instruistino kaj verkistino, doktorino pri [[beletristiko]], partoprenantino de [[UK 1934]] kaj de [[Belartaj Konkursoj de UEA]], kunlaborantino de "La Pirato" kaj "[[Nica Literatura Revuo]]", redaktorino de "[[L'Esperanto]]" kaj kunredaktorino de "[[Literatura Foiro]]", membro de la [[Akademio de Esperanto]] (m. [[1984]]) * [[1915]]: [[Fuchs Herman]], rumania hungara paleontologo (m. nekonata) * [[1916]]: [[Zija Dizdareviĉ]], bosnia verkistino, murdita en koncentrejo [[Jasenovac]], enestanta en ''[[Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo]]'' (m. [[1942]]) * [[1919]]: [[Jack Palance]], usona film-aktoro (m. [[2006]]) * [[1920]]: [[Cornelis Johannes van Houten]], nederlanda astronomo (m. [[2002]]) * [[1923]]: [[Róbert Rátonyi]], hungara aktoro, reĝisoro, verkisto (m. [[1992]]) * [[1927]]: [[Rik Battaglia]], itala aktoro (m. [[2015]]) * [[1927]]: [[Zoltán Szabó]], rumania hungara lingvisto (m. [[2007]]) * [[1928]]: [[Lajos Bálint (libroartisto)|Lajos Bálint]], rumania hungara libroartisto (m. [[2015]]) * [[1929]]: [[Len Deighton]], brita verkisto (m. [[2026]]) * [[1931]]: [[Toni Morrison]], [[afro-usonanoj|afrousona]] Nobelpremiita [[feminismo|feministino]], romanistino kaj eseistino (m. [[2019]]) * [[1932]]: [[Gergely Pongrátz]], komandanto dum la [[hungara revolucio de 1956]], politikisto (m. [[2005]]) * [[1932]]: [[Miloš Forman]], usona filmreĝisoro (m. [[2018]]) * [[1932]]: [[László Forró]], rumania hungara ĵurnalisto, verkisto (m. [[2001]]) * [[1933]]: [[Tamás Szabó]], rumania hungara fotisto * [[1933]]: [[Yoko Ono]], japana kantistino, komponistino kaj filmistino * [[1934]]: [[Paco Rabanne]], hispana mododesegnisto (m. [[2023]]) * [[1940]]: [[Fabrizio De André]], itala [[kantaŭtoro]] (m. [[1999]]) * [[1947]]: [[Béla Bíró (publicisto)|Béla Bíró]], rumania hungara ĵurnalisto, eseisto * [[1948]]: [[Annamária Móré-Sághi]], rumania hungara decoraciartistino, pentristino * [[1950]]: [[Cybill Shepherd]], usona aktorino * [[1954]]: [[János Lázok]], rumania hungara literaturhistoriisto * [[1954]]: [[John Travolta]], usona aktoro * [[1957]]: [[Vanna White]], usona aktorino * [[1960]]: [[Gazebo]], itala kantisto * [[1962]]: [[Gyula Both]], rumania hungara fotisto * [[1965]]: [[Dr. Dre]], [[afro-usonanoj|afrousona]] [[rapo|rapisto]] kaj [[produktoro]] * [[1968]]: [[Molly Ringwald]], usona aktorino * [[1969]]: [[Anne Igartiburu]], eŭska prezentistino de [[Telecinco]] kaj [[Televisión Española]] == Mortoj == * [[999]]: [[Gregorio la 5-a]], germana papo (n. [[972]]) * [[1294]]: [[Kublajĥano]], imperiestro de Mongola Imperio (n. [[1215]]) * [[1405]]: [[Timur]], fondinto de la dinastio de [[timuridoj]], centrazia konkeristo (n. [[1336]]) * [[1455]]: [[Fra Angelico]], itala dominikano kaj pentristo (n. [[1387]]) * [[1478]]: [[Georgo Plantaĝeneto (duko de Clarence)]], frato de [[Eduardo la 4-a (Anglio)]] kaj [[Rikardo la 3-a (Anglio)]] (n. [[1449]]) * [[1535]]: [[Agrippa von Nettesheim]], germana [[magio|mago]], [[okultismo|okultisto]], astrologo, alkemiisto kaj filozofo (n. [[1486]]) * [[1546]]: [[Marteno Lutero]], germana [[reformacio|reformaciisto]], aŭgustenana [[monaĥo]], profesoro, fondinto de [[protestantismo]] (n. [[1483]]) * [[1564]]: [[Mikelanĝelo]], itala renesanca pentristo, skulptisto, poeto kaj arkitekto (n. [[1475]]) * [[1660]]: [[Judith Leyster]], nederlanda pentristino (n. [[1609]]) * [[1668]]: [[Miklós Mikó (memuaristo)|Miklós Mikó]], hungara bienulo, memuaristo (n. [[1597]]) * [[1703]]: [[Helena Zrínyi]], kroata-hungara grafino, hungara heroino (n. [[1643]]) * [[1780]]: [[Kristijonas Donelaitis]], litova luterana pastro kaj poeto (n. [[1714]]) * [[1803]]: [[Johann Wilhelm Ludwig Gleim]], germana poeto (n. [[1719]]) * [[1807]]: [[Sophie von La Roche]], germana verkistino (n. [[1730]]) * [[1828]]: [[Leopold Friedrich Günther von Goeckingk]], germana verkisto kaj juristo (n. [[1748]]) * [[1851]]: [[Márton Debreczeni]], hungara inĝeniero, poeto (n. [[1802]]) * [[1873]]: [[Vasil Levski]], bulgara politika [[strategio|stratego]] por liberiĝo de [[Otomana Imperio]], ekzekutita (n. [[1837]]) * [[1875]]: [[Fagundes Varela]], brazila poeto (n. [[1841]]) * [[1884]]: [[Johann Christian Hertzer]], germana arĥitekto kaj politikisto (n. [[1807]]) *[[1886]]: [[Ernst Mende]], germana pedagogo, lernejfondinto kaj protestantisma pastoro * [[1887]]: [[Karl Grün]], germana filozofo kaj ĵurnalisto (n. [[1817]]) * [[1890]]: [[August Hartel]], germana arkitekto (n. [[1844]]) * [[1890]]: [[Gyula Andrássy]], hungara nobelo, ĉefministro de Hungario, politikisto en [[Aŭstrio-Hungario]] (n. [[1823]]) * [[1929]]: [[Karl Muthesius]], germana pedagogo (n. [[1859]]) * [[1931]]: [[Milan Šufflay]], kroata politikisto, historiisto kaj albanologo (n. [[1879]]) * [[1932]]: [[Frederiko Aŭgusto la 3-a (Saksio)]], reĝo (n. [[1865]]) * [[1933]]: [[Arnold Mendelssohn]], germana komponisto kaj [[muzikpedagogio|muzikpedagogo]] (n. [[1855]]) * [[1941]]: [[Karol Wojtyła (patro)|Karol Wojtyła]], pola [[kapitano]], patro de [[Johano Paŭlo la 2-a]] (n. [[1879]]) * [[1957]]: [[Carl Melville]], germana skulptisto kaj medaldezajnisto (n. [[1875]]) * [[1962]]: [[Emil Madarász]], hungara poeto, ĵurnalisto, politikisto (n. [[1884]]) * [[1962]]: [[Marek Wajsblum]], pola-juda historiisto pri [[reformacio]], kontribuinta al "[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]]" (n. [[1903]]) * [[1967]]: [[Robert Oppenheimer]], usona fizikisto, gvidanto de [[Projekto Manhattan]], evoluiginto de teorioj pri [[tunela efiko]], [[nigra truo]] aŭ [[kosma radiado]] (n. [[1967]]) * [[1975]]: [[Chivu Stoica]], rumana politikisto, ĉefministro kaj prezidento (n. [[1908]]) * [[1981]]: [[Gábor Darvas]], hungara komponisto, muzikhistoriisto (n. [[1911]]) * [[1983]]: [[Louis Beaucaire]], franca verkisto kaj [[Esperanto-verkisto]] (n. [[1925]]) * [[1996]]: [[Josef Meinrad]], aŭstra aktoro (n. [[1913]]) * [[2001]]: [[Balthus]], franca pentristo kaj [[ilustristo]] (n. [[1908]]) * [[2008]]: [[Alain Robbe-Grillet]], franca verkisto, scenaristo, filma reĝisoro (n. [[1922]]) * [[2013]]: [[Otfried Preussler]], germana verkisto (n. [[1923]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta Konstantina (''Constantia''), imperiestrino de [[Romia Imperio]], filino de [[Konstanteno la Granda]] ** [[Fra Angelico]], itala [[dominikanoj|dominikano]] kaj pentristo, protektanto de la kristanaj artistoj * [[Nacia tago]] en [[Gambio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''18-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:18-a de februaro| ]] [[Kategorio:Februaro|18]] [[Kategorio:18-a tago de la monato|#02]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0218]] r0yvmuk4cogiy2f6b8s1u87bha4t97y 31-a de julio 0 5276 9440993 9433533 2026-07-29T03:02:17Z Sj1mor 12103 9440993 wikitext text/x-wiki {{KalendaroJulio}} {{Julio}} La '''31-a de julio''' estas la 212-a tago de la jaro (la 213-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 153 tagoj restas. Je la 31-a de julio okazis, interalie: == Eventoj == * [[432]]: [[Siksto la 2-a]] iĝis papo * [[768]]: [[Filipo (kontraŭpapo)|Filipo]] iĝis [[papo]] kaj samtage kiel [[kontraŭpapo]] malpapiĝis * [[904]]: [[Araboj]] prirabis [[Tesaloniko]]n, la duan plej grandan urbon de [[Bizanca Imperio]] * [[1247]]: Malsukcesa [[ribelo]] de la ĉeĥa nobelaro eksplodis kontraŭ reĝo [[Venceslao la 1-a (Bohemio)|Venceslao la 1-a]] * [[1331]]: Dum milito inter Unuigita [[Krono de la Regno de Pollando|Pola Reĝlando]] kaj [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] la kruckavaliroj konkeris kaj bruligis [[Gniezno]]n * [[1431]]: Dum konflikto inter [[Krono de la Regno de Pollando]] kaj [[Grandprinclando Litovio]] ribelinta [[Švitrigaila]] bataletis apud [[Lucko]] * [[1459]]: En [[Brno]] [[Georgo de Podebrado]] ricevis de imperiestro [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]] [[Reĝlando Bohemio|Reĝlandon Bohemio]] kiel [[feŭdo]] * [[1498]]: [[Kristoforo Kolumbo]] malkovris la insulon [[Trinidado]] * [[1577]]: [[Okdekjara milito]]: hispana armeo venkis nederlandajn ribelantojn en batalo de [[Gembloux]] * [[1619]]: En [[Prago]] nekatolikaj terposedantoj de la [[Landoj de Krono Ĉeĥa]] fondis [[Konfederacio]]n, ampleksantan [[Ĉeĥio]]n, [[Moravio]]n, [[Silezio]]n, [[Supra Luzacio|Supran luzacion]] kaj [[Malsupra Luzacio|Malsupran Luzacion]] * [[1655]]: [[Rus-Pola Milito (1654-1667)|Rus-Pola Milito]]: rusa armeo por 6 jaroj okupis la ĉefurbon de [[Grandprinclando Litovio]] [[Vilno]]n * [[1658]]: [[Aŭrangzebo]] iĝis imperiestro de la [[Mogola Imperio]] * [[1667]]: Traktato de [[Breda]] finis la [[Dua angla-nederlanda milito|duan anglan-nederlandan militon]] * [[1689]]: [[Irlando|Irlanda]] milito: venko de [[protestantismo|protestantoj]] super [[jakobitismo|jakobitistoj]] en batalo de Newtonbutler (en [[kantono]] [[Fermanagh]]) * [[1703]]: Angla verkisto [[Daniel Defoe]] ekstaris apud [[punpilorio]] pro publikigo de broŝuro estanta politika [[satiro]] al funkciuloj de [[anglikanismo]] - amasiĝinta popolo ĵetis al senmovigita verkisto – anstataŭ kutimaj ŝtonoj, malpuraĵoj kaj aliaj objektoj – [[floro]]jn * [[1750]]: [[Jozefo la 1-a (Portugalio)|Jozefo la 1-a]] iĝis rego de Portugalio * [[1760]]: [[Sepjara milito]]: venko de brita-[[Hanovro (lando)|hanovra]]-[[Hesio|hesia]] armeo super la franca en batalo de [[Warburg]] * [[1763]]: Venko de indianaj [[otavoj]] super [[britoj]] en batalo de Bloody Run (proksime al [[Detrojto]]) * [[1853]]: Pola inventisto kaj entreprenisto [[Ignacy Łukasiewicz]] publike lumigis [[kerosena lampo|kerosenajn lampojn]] en urba hospitalo de [[Lvivo|Lvovo]], pro necesa operacio * [[1856]]: [[Christchurch]] kiel unua urbo de [[Novzelando]] akiris [[urborajto]]n * [[1872]]: Usona-germana astronomo [[Christian Heinrich Friedrich Peters|Christian Peters]] malkovris asteroidojn [[122 Gerdo|Gerdo]] kaj [[123 Brunhildo|Brunhildo]] * [[1893]]: [[Dúbhglás de hÍde]] fondis en [[Dublin]] [[gaela lingvaro|Gaelan]] Ligon por promocii la [[irlanda lingvo|irlandan lingvon]] * [[1909]]: Hispanaj regopovoj subpremis ĝeneralan [[striko]]n organizitan en [[Barcelono]] de [[anarkiismo|anarkiistoj]] kaj [[socialismo|socialistoj]] - pereis ĉirkaŭ 100 personoj * [[1913]]: [[Balkana duoninsulo]] subskribis [[armistico]]n en [[Bukareŝto]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: La [[Germana Imperiestra Regno]] anoncis [[ultimato]]n kontraŭ [[Francio]]; en [[Parizo]] okazis [[atenco]] kontraŭ [[Jean Jaurès]], murdita de franca naciisto; [[Flandrio|flandra]] ofensivo de [[Entento]] blokiĝis en [[koto]] * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: Tria batalo de [[Ipro]] komencita inter [[Reĝlando Britio]] kun [[Francio]] kontraŭ [[Germana Imperio]] * [[1918]]: [[Pollando]]: Ŝtata [[Arkivo]] de [[Lublin]] fondita * [[1919]]: Dua [[abdiko]] de la rumana princo [[Karolo la 2-a (Rumanio)|Karolo la 2-a]]; [[Dua Pola Respubliko]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] ratifis [[Traktato de Versajlo|Traktaton de Versajlo]]; [[Novembra Revolucio (Germanio)|Novembra Revolucio]]: germana parlamento proklamis konstitucion de la [[Vajmara Respubliko]] * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: [[Ruĝa Armeo]] ĉe la Okcidenta Fronto atingis linion [[Kovel|Kowel]]–[[Tykocin]]–[[Navahrudak|Nowogród]] * [[1932]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Gdynia]] oni unuafoje celebris [[Festo]]n de [[Maro]]; [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] gajnis balotadon al [[Reichstag]], akirante 37,7% da voĉoj * [[1934]]: [[Pollando]]: [[Stefan Starzyński]] estis nomumita komisara prezidanto de [[Varsovio]] * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: La germana armeo entreprenis ekstermigon de [[Olkusz]] [[torturo|torturante]] kaj [[ĉikano|ĉikanante]] kelkmil virojn (de 15-55 jaroj) en la urboplaco - pli frue ili murdis 20 homojn en [[Mysłowice]]; [[Mediteraneo]]: de [[Ĝibraltaro]] oni transigis 12 [[ĉasaviadilo]]jn de [[aviadilŝipo]] al [[Malto]] * [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: [[Hermann Göring]] ordonis al [[SS (organizo)|SS]]-generalo [[Reinhard Heydrich]] ellabori "ĝeneralan planon por la dezirata [[fina solvo]] de la juda demando"; germanoj [[deportado|deportis]] 1619 personojn de 12 vilaĝoj en [[Arbaro de Białowieża]]; [[Usono]] agnoskis [[Ĉeĥoslovaka ekzila registaro|ĉeĥoslovakan ekzilan registaron]]; germana delegito en [[Svedio]] postulis tralason de la dua germana [[divizio]] - registara rifuzo tralasi ĝin surtere * [[1942]]: Germanaj soldatoj pafmortigis en [[Navahrudak]] 63 personojn; [[Heinrich Himmler]] malpermesis uzi la vorton [[partizano]] kaj ordonis anstataŭigi ĝin per "bandito"; [[Batalo de Atlantiko]]: germana [[submarŝipo]] ''U-213'' estis sinkigita oriente de [[Acoroj]] de britaj unuoj - 50-persona skipo pereis; [[brita aerarmeo]] komencis dutagan aeratakon al [[Düsseldorf]]; en [[Taŝkento]] sovetaj regopovoj subskribis protokolon pri evakuo de la [[Pola Armeo en Sovetunio]] al [[Irano]] - la forveturon rifuzis grupo de [[oficiro]]j, kiu restante en Sovetunio kreos la Unuan Armeon de Pola Soldataro * [[1943]]: Germana kampa ĝendarmaro pafmortigis en [[distrikto Bjalistoko]] 12 personojn; en germana urbo [[Remscheid]] rezulte de bomba aeratako kaj kaŭzita de ĝi fajra [[ŝtormo]] pli ol mil personoj pereis kaj ĉirkaŭ 6 600 estis vunditaj; [[brita aerarmeo]] komencis dutagan aeratakon de [[Düsseldorf]] * [[1944]]: Kadre de [[Operaco Tempesto]] polaj, sovetiaj kaj ukrainaj soldatoj liberigis en [[Lublin]]-regiono 25 setlejojn kaj [[Siedlce]]; sovetaj regopovoj arestis en [[Lvovo]] (Lvivo) ĉirkaŭ 30 oficirojn de la Enlanda Armeo kaj tiean delegiton de la [[pola ekzila registaro]]; decidiĝis sekvatage komenci la [[Ribelo de Varsovio|ribelon de Varsovio]]; okcidente de [[insuloj Scilly]] estis sinkigita de [[britoj]] germana submarŝipo U-333; [[Antoine de Saint-Exupéry|A. de Saint-Exupéry]] komencis sur [[Lockheed P-38 Lightning|Lockheed F-5]] skoltan [[flugo]]n super suda Francio, de kiu li ne revenis * [[1945]]: [[Aliancita Kontrolkonsilantaro]] kreis por la registaro de [[Italio]] eblecon de [[internacia komerco]]; [[Pierre Laval]] estis arestita en [[Aŭstrio]]; [[Ĉeĥoslovakio]]: [[Masakro de Ústí]] — [[pogromo]] de la germandevena civila loĝantaro * [[1947]]: [[Pola Popola Respubliko]]: finiĝis kampanjo [[Vistulo]], dum kiu el sud-orienta parto de Pollando dum tri monatoj oni [[deporto|deportis]] al [[Regajnitaj Teritorioj]] pli ol 140 mil [[ukrainoj]]n, lemkojn kaj bojkojn * [[1948]]: [[Nov-Jorko]]: malfermo de la [[Internacia Flughaveno John F. Kennedy]] * [[1951]]: En [[Varsovio]] komenciĝis t.n. proceso de [[generalo]]j, al kiuj akuzistaro riproĉis [[spionado]]n kaj [[komploto]]n kontraŭ la popola regopovo - i.a. al Stanisław Tatar, Stefan Mossor kaj Jerzy Kirchmayer * [[1952]]: Plej Supera Armea [[Tribunalo]] en [[Varsovio]] verdiktis pri 5 [[mortpuno]]j kaj 2 kazoj de [[ĝismorta malliberigo]] en la [[justica murdo]] de t.n. gvidantaro de konspira grupo en [[Mararmeo]], kies membroj estis akuzitaj pri la ''provo faligi la popolan regopovon'' * [[1954]]: Itala [[ekspedicio]], gvidata de Ardito Desio, unuan fojon surgrimpis [[K2]], la duan laŭ alteco [[montopinto]]n de la [[Tero]] * [[1959]]: [[Vegetarismo]]: Ministerio pri Interna [[Komerco]] anoncis [[lundo]]n sen[[viando|vianda]] tago en [[Pola Popola Respubliko]]; [[Eŭskoj|Eŭska]] politika [[separismo|separisma]] organizaĵo [[ETA|''Eŭskio kaj Libereco'']] fondiĝis * [[1969]]: [[Paŭlo la 6-a]] kiel unua [[papo]] alvenis al [[Afriko]], komencante sian viziton de [[Ugando]] * [[1974]]: [[Kanado]]: [[franca lingvo]] estis deklarita unusola [[oficiala lingvo]] en [[Kebekio]] * [[1976]]: [[NASA]] unuafoje publikigis en gazetaro [[Cydonia Mensae|Sfinksan vizaĝon]], faritan de la [[kosmostacio]] Viking 1 ses tagojn pli frue * [[1980]]: [[Pollando]]: Proteste kontraŭ prezaltigo eksplodis [[striko]]j en 177 entreprenejoj tutlande - rezulte de la plej granda strikondo estiĝis [[Solidareco (Pollando)|''Solidareco'']] * [[1981]]: [[Pollando]]: Generalo [[Czesław Kiszczak]] iĝis ministro pri internaj aferoj; oni ŝtelis [[monumento]]n de [[Katin]] el la militista [[tombejo]]; Plena [[suna eklipso]] videbla super [[Azio]], [[Japanio]] kaj [[Pacifiko]] * [[1987]]: [[Mekko]]: [[Irano|iranaj]] [[pilgrimado|pilgrimoj]] protestis kontraŭ [[Usono]] kaŭzinte [[tumulto]]n dum kiu batalante kun polico 402 personoj mortis (en tio 275 irananoj) kaj 649 vundiĝis * [[1988]]: En [[Barato|barata]] [[Kaŝmiro]] eksplodis separisma [[islamo|islama]] ribelo pri [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]]; reĝo de [[Jordanio]] formale cedis al [[palestinanoj]] rajtojn al [[okupado|okupata]] de [[Israelo]] [[Cisjordanio]] * [[1991]]: [[Sovetunio]]: masakro de Medininkai: 7 [[Litova SSR|litovaj]] neoficialaj [[dogano|doganistoj]] pereis kaj unu estis grave vundita en atako supozeble farita de [[OMON]] kontraŭ kontraŭleĝe instalita litova doganejo ĉe la limo kun [[Belorusa SSR]] * [[1992]]: [[Kartvelio]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]]; [[katastrofo]]j de pasaĝeraj aviadiloj: en ĉina [[Nankino]] frakasis ''Jak-42'' (108 [[viktimo]]j), kaj apud [[Katmanduo]] en [[Nepalo]] tajlanda ''[[Airbus A310]]'' (113 viktimoj) * [[2000]]: [[Moŝe Kacav]] iĝis prezidento de Israelo * [[2002]]: Bombatenco en [[restoracio]] de la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] mortigis 5 studentojn, vundis 85 * [[2004]]: Malfermo de [[Muzeo de la Varsovia Ribelo]] * [[2006]]: [[Kubo]]: [[Fidel Castro]] provizore transdonis regopovon al sia frato [[Raúl Castro]] * [[2008]]: [[NASA]]: esplorado de [[grundo]] liverita de la usona [[kosmosondilo]] [[Fenikso (kosmosondilo)|Fenikso]] atestis ekziston de [[akvo]] sur [[Marso (planedo)|Marso]] * [[2011]]: [[Siria enlanda milito]]: pli ol 100 personoj pereis en masakro de [[Hamao]], farita de registara armeo; komenco de la plej granda de 50 jaroj [[inundo]] en [[Tajlando]] * [[2012]]: Usona naĝisto [[Michael Phelps]] iĝis rekordulo pri [[kolektado]] de [[olimpiko|olimpikaj]] medaloj (superis ukrainan [[gimnastiko|gimnastikistinon]] Larisa Letinina - 18 medaloj) * [[2014]]: 30 personoj pereis kaj 309 vundiĝis en serio de gaseksplodoj ([[propileno]]) en la tajvana urbo [[Kaoŝiung]] * [[2016]]: [[Pollando]]: [[Monda Junulara Tago]] finiĝis en [[Krakovo]] kun partopreno de la [[papo]] kaj preskaŭ duonmiliono de [[pilgrimado|pilgrimoj]] el 187 landoj * [[2019]]: Solena entombigo sur la [[Tombejo Powązki en Varsovio]] de la [[urno]] kun postrestaĵoj de [[Ryszard Białous]], revenintaj de [[Argentino]], kiu kiel [[skoltismo|skolta]] [[bataliono|batalionestro]] batalis dum la tuta [[ribelo de Varsovio]] * [[2022]]: 158-a tago de la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: per raketoj HIMARS ukraina armeo detruis trajnon kun 40 vagonoj, transportantan de [[Krimeo]] al [[Ĥersona provinco]] armeanojn kun armiloj kaj municio — 80-200 soldatoj estis mortigitaj aŭ vunditaj; [[prezidanto de Ukrainio]] alvokis loĝantojn de [[Donbaso]] al evakuo promesante ĉiuspecan helpon; de la invadkomenco en [[Ĥarkiva provinco]] pereis 996 civiluloj, inkluzive de 48 adoleskantoj; ukraina armeo ricevis senpilotajn aviadilojn de Fondaĵo de [[Petro Poroŝenko]]; Centro de Kontraŭbatalo pri Misinformado ĉe Konsilio de Nacia Sekureco: [[rusoj]] preskaŭ 60 fojojn pli ofte atakas civilajn celojn; Mondreago: [[Usono]] ĝis nun akceptis pli ol 100 mil ukrainajn rifuĝintojn; [[Varsovio]] atribuis honoran civitanecon al [[urbestro]] de [[Lvovo]] * [[2023]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: Pasinttage [[rusia armeo]] perdis 490 soldatojn; en matena atako de 3 senpilotaj aviadiloj al [[Moskvo]] unu [[turdomo]] estis damaĝita; rusa [[aviado]] detruis en [[julio]] ĉ. 180 000 tunojn da [[cerealo]] dum 9 tagoj; rusaj atakoj al [[Krivij-Riho]] kaj [[Ĥersono]] mortigis 10 personojn, 92 estis vunditaj; en bataloj pereis 5 [[volontulo]]j el [[Belorusio]], batalantaj flanke de Ukrainio; Mondreago: [[BBC]]: komandanto de 20 ukrainaj [[kaŝpafisto]]j: ĝis nun rande de [[Baĥmut]] ni likvidis 524 [[rusoj]]n; Ukrainio ricevis de [[Usono]] [[gratifiko (mono)|gratifikon]] de 1,25 mld da dolaroj; [[Parlamento]] de [[Moldavio]] plilongigis [[krizostato]]n je laŭvicaj 60 tagoj; 28 neeksplodaĵojn oni trovis sur [[strando]] apud [[Istanbulo]]; rusia [[disidento]] [[Vladimir Kara-Murza|Kara-Murza]] akuzita pri [[ŝtatperfido]]; [[Pollando]]: [[Konsekrado]] de milita [[tombejo]] en vilaĝo Pomiechówek ([[d:Q1979852|d]]) == [[Esperantujo]] == * [[1980]]: [[Manifesto de Raŭmo]] estas verkita kaj publikigita dum la 36-a [[Internacia Junulara Kongreso|IJK]] de [[TEJO]] en [[Raŭmo]] ([[Finnlando]]) * [[2020]]: Virtuala [[93-a SAT-Kongreso 2020|93-a SAT-Kongreso]] finiĝis == Naskiĝoj == * [[1391]]: [[Ciriako de Ankono]], itala humanisto, antikvaĵisto, arkeologo kaj fondinto de la [[epigrafo|epigrafiko]] (m. [[1455]]) * [[1396]]: [[Filipo la 3-a (Burgonjo)|Filipo la 3-a]], duko de [[Burgonjo]] (m. [[1467]]) * [[1526]]: [[Aŭgusto (Saksio)|Aŭgusto]], germana reganto de [[Saksio]] (m. [[1586]]) * [[1527]]: [[Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 2-a]], imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]], reĝo de [[reĝlando Bohemio|Bohemio]] kaj [[Reĝlando Hungario|Hungario]] (m. [[1576]]) * [[1595]]: [[Alessandro Algardi]], itala skulptisto (m. [[1654]]) * [[1640]]: [[Mikaelo Korybut Wiśniowiecki]], pola reĝo (m. [[1673]]) * [[1686]]: [[Benedetto Marcello]], itala verkisto kaj komponisto (m. [[1739]]) * [[1704]]: [[Gabriel Cramer]], svisa matematikisto kaj fizikisto (m. [[1752]]) * [[1768]]: [[Praskovia Kovaljova]], rusa aktorino, grafino Ŝeremeteva (m. [[1803]]) * [[1800]]: [[Friedrich Wöhler]], germana kemiisto (m. [[1882]]) * [[1802]]: [[Ignacy Domeyko]], pola geologo, mineralogo, inĝeniero (m. [[1889]]) * [[1835]]: [[Paul Belloni Du Chaillu]], franca esploristo, vojaĝisto kaj natursciencisto (m. [[1903]]) * [[1841]]: [[Fritz Schaper]], germana skulptisto kaj medalisto (m. [[1919]]) * [[1841]]: [[Ignác Kuncz]], hungara juristo, profesoro (m. [[1926]]) * [[1843]]: [[Peter Rosegger]], aŭstra verkisto (m. [[1918]]) * [[1851]]: [[August Trinius]], germana verkisto (m. [[1919]]) * [[1853]]: [[Teréza Nováková]], ĉeĥa verkistino (m. [[1912]]) * [[1860]]: [[János Bársony]], hungara kuracisto, akuŝisto, ginekologo, profesoro (m. [[1926]]) * [[1872]]: [[Aleksandra Miĥailovna Kolontaj]], soveta [[feminismo|feministino]], unua en la mondo ministrino kaj ambasadorino (m. [[1952]]) * [[1875]]: [[Yanagita Kunio]], japana [[etnologo]] kaj esploristo de [[folkloro]] (m. [[1962]]) * [[1880]]: [[Munshi Premchand]], barata verkisto (m. [[1936]]) *[[1880]]: [[Eduard Edert]], germana politikisto, lernejestro kaj verkisto * [[1883]]: [[Jenő Karafiáth]], hungara ministro, politikisto (m. [[1952]]) * [[1887]]: [[Hans Freyer]], germana sociologo (m. [[1969]]) * [[1891]]: [[Delfi Dalmau]], kataluna verkisto, [[sociolingvistiko|sociolingvisto]], redaktoro de "[[Kataluna Esperantisto]]", prezidanto de [[Kataluna Esperantista Federacio]], fondinto de [[Esperanto-movado]] en [[Bahía Blanca]] (Argentino) ([[1965]]) * [[1903]]: [[Walter Blankenburg]], germana teologo kaj muziksciencisto (m. [[1986]]) * [[1905]]: [[András Kocsis]], hungara skulptisto (m. [[1976]]) * [[1907]]: [[László Keleti]], rumania hungara pentristo (m. nekonata) * [[1909]]: [[Erik von Kuehnelt-Leddihn]], aŭstra juristo, ekonomikisto kaj publicisto (m. [[1999]]) * [[1911]]: [[László Farkas (lokhistoriisto)|László Farkas]], rumania hungara lokhistoriisto (m. [[1965]]) * [[1912]]: [[Milton Friedman]], usona ekonomikisto Nobelpremiita (m. [[2006]]) * [[1913]]: [[Domokos Kosáry]], hungara historiisto (m. [[2007]]) * [[1914]]: [[Tibor Andrásofszky]], hungara kuracisto (m. [[1978]]) * [[1914]]: [[Louis de Funès]], franca aktoro (m. [[1983]]) * [[1918]]: [[Hank Jones]], usona ĵaz-pianisto (m. [[2010]]) * [[1919]]: [[Primo Levi]], itala verkisto (m. [[1987]]) * [[1920]]: [[János Selmeczi dr.]], rumania hungara dirigento * [[1921]]: [[Zsuzsa Bánki]], hungara aktorino (n. [[1998]]) * [[1923]]: [[Zsombor Kádár]], rumania hungara inĝeniero pri arbarkulturo (m. [[2008]]) * [[1923]]: [[Stephanie Kwolek]], usona kemiistino kaj inĝenierino (m. [[2014]]) * [[1926]]: [[Mihály Guttman]] rumania hungara muzikinstruisto, kapelestro (m. [[2013]]) * [[1926]]: [[Erika Schirmer]], germana speciala pedagogino kaj verkistino * [[1930]]: [[Olego Popov]], sovetia [[klaŭno]] (m. [[2016]]) * [[1931]]: [[Ivan Rebroff]], germana kantisto (de soprano al baso) (m. [[2008]]) * [[1931]]: [[Ágoston Véső]], rumania hungara skulptisto * [[1932]]: [[John Searle]], usona filozofo (m. [[2025]]) * [[1933]]: [[Cees Nooteboom]], nederlanda verkisto (m. [[2026]]) * [[1935]]: [[Imre Antal (pianisto)|Imre Antal]], hungara pianisto, aktoro, humuristo, televidprezentisto (m. [[2008]]) * [[1936]]: [[István Sigmond]], rumania hungara verkisto, redaktoro (m. [[2014]]) * [[1936]]: [[Edita Pieĥa]], soveta kantistino * [[1941]]: [[András Payer]], hungara [[ŝlagro]]komponisto kaj ŝlagrokantisto (n. [[2011]]) * [[1944]]: [[Geraldine Chaplin]], usona aktorino * [[1944]]: [[Cecília Wéber]], rumania hungara psikologino, sociologino * [[1945]]: [[Sándor Benczédi (aktoro)|Sándor Benczédi]], rumania hungara/hungara aktoro * [[1946]]: [[Katalin Stahl Jencsik]], rumania hungara rapiristino (m. [[2009]]) * [[1952]]: [[József Simonfi]], rumania hungara poeto * [[1952]]: [[Gilbert Jakubczyk-Liberman]], belga pantomimisto kaj iluziisto * [[1955]]: [[Edit Lakatos]], hungara pentristino, skulptistino * [[1962]]: [[Wesley Snipes]], usona aktoro * [[1964]]: [[C. C. Catch]], nederlanda-germana kantistino kaj komponistino * [[1965]]: [[J. K. Rowling]], brita verkistino * [[1967]]: [[Grzegorz Turnau]], pola komponisto, pianisto, poeto kaj kantisto * [[1969]]: [[Antonio Conte]], itala futbalisto * [[1974]]: [[Emilia Fox]], angla aktorino * [[1978]]: [[Will Champion]], angla [[drumo|drumisto]] de la [[bando (muziko)|bando]] [[Coldplay]] * [[1986]]: [[Zoltán Kelemen]], rumania hungara artglitkuristo * [[1989]]: [[Viktoria Azarenka]], belorusa [[teniso|tenisistino]] * [[2002]]: [[Nils Lichtlein]], germana manpilkisto == Mortoj == * [[1556]]: [[Ignaco Lojola]], hispana [[listo de sanktuloj|sanktulo]] de la [[katolika eklezio]], mistikulo, fondinto de la Ordeno de [[Jezuitoj]] (n. [[1491]]) * [[1726]]: [[Nicolaus la 2-a Bernoulli|Nicolaus la 2-a]] [[familio Bernoulli|Bernoulli]], svisa matematikisto (n. [[1695]]) * [[1750]]: [[Johano la 5-a (Portugalio)|Johano la 5-a]], reĝo de Portugalio (n. [[1689]]) * [[1784]]: [[Denis Diderot]], franca filozofo, verkisto kaj [[enciklopediistoj|enciklopediisto]] (n. [[1713]]) * [[1795]]: [[Basílio da Gama]], brazila poeto (n. [[1741]]) * [[1840]]: [[Nachman Krochmal]], aŭstra teologo juda kaj filozofo (n. [[1785]]) * [[1849]]: [[Sándor Petőfi]], hungara poeto (n. [[1823]]) * [[1849]]: [[Domokos Zeyk]], hungara [[kapitano]], helpoficiro de [[Jozefo Bem]] (n. [[1916]]) * [[1862]]: [[Karlo Bernardo (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]], germana nobelo kaj verkisto kaj oficiro (m. [[1862]]) * [[1864]]: [[Louis Hachette]], franca [[eldonisto]], amaskomunikila [[magnato]], fondinto de libroeldonejo ''[[Hachette]]'' (n. [[1800]]) * [[1875]]: [[Andrew Johnson]], prezidento de Usono (n. [[1808]]) * [[1886]]: [[Franz Liszt]], hungara komponisto (n. [[1811]]) * [[1895]]: [[Ferdinánd Barna]], hungara lingvisto, tradukisto, bibliotekisto (n. [[1825]]) * [[1901]]: [[Dezső Szilágyi (politikisto)|Dezső Szilágyi]], hungara politikisto (n. [[1840]]) * [[1907]]: [[István Károlyi (politikisto, 1845)|István Károlyi]], hungara politikisto (n. [[1845]]) * [[1912]]: [[Allan Octavian Hume]], [[Brita Hindio|brita funkciulo]], ornitologo, kunkreinto de [[Barata Nacia Kongreso]] (n. [[1829]]) * [[1914]]: [[Jean Jaurès]], franca politikisto, socialista gvidanto (n. [[1859]]) * [[1917]]: [[Francis Ledwidge]], irlanda militpoeto (n. [[1887]]) * [[1920]]: [[Ion Dragumis]], greka filozofo kaj diplomato (n. [[1878]]) * [[1926]]: [[Alajos Hauszmann]], hungara arkitekto (n. [[1847]]) * [[1937]]: [[György Zala]], hungara [[skulptisto]] (n. [[1858]]) * [[1942]]: [[Francis Younghusband]], brita oficiro, diplomato, aŭtoro de [[spiriteco|spiritecaj]] libroj (n. [[1863]]) * [[1944]]: [[Antoine de Saint-Exupéry]], franca verkisto, poeto kaj aviadisto (n. [[1900]]) * [[1952]]: [[Waldemar Bonsels]], germana verkisto (n. [[1880]]) * [[1953]]: [[Kornel Makuszyński]], pola poeto, verkisto (n. [[1884]]) * [[1953]]: [[Robert Taft]], usona politikisto (n. [[1889]]) * [[1958]]: [[Eino Kaila]], finna filozofo kaj psikologo (n. [[1890]]) * [[1966]]: [[Bud Powell]], usona ĵazpianisto (n. [[1924]]) * [[1971]]: [[Gábor Devecseri]], hungara poeto kaj tradukisto (n. [[1917]]) * [[1972]]: [[Alfons Gorbach]], aŭstra politikisto kaj kanceliero (n. [[1898]]) * [[1972]]: [[Benito Losada]], venezuela pioniro de la [[Esperanto-movado]], fondinto de unua [[Esperanto-klubo]], poeto kaj tradukisto (n. ĉirkaŭ [[1892]]) * [[1972]]: [[Paul-Henri Spaak]], belga politikisto (n. [[1899]]) * [[1972]]: [[Ernst Fischer]], aŭstra politikisto kaj verkisto (n. [[1899]]) * [[1979]]: [[Béla Issekutz]], hungara kuracisto (n. [[1886]]) * [[1980]]: [[Pascual Jordan]], germana politikisto, teoria fizikisto kaj matematikisto, [[NSDAP|nazio]] (n. [[1902]]) * [[1981]]: [[Omar Torrijos]], panama politikisto, generalo kaj diktatoro (n. [[1929]]) * [[1986]]: [[Chiune Sugihara]], japana [[diplomato]], [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (n. [[1900]]) * [[1986]]: [[Teddy Wilson]], usona ĵaz-pianisto (n. [[1912]]) * [[1993]]: [[Baldueno la 1-a (Belgio)|Baldueno]], [[Listo de belgaj reĝoj|reĝo de la belgoj]] (n. [[1930]]) * [[2000]]: [[Hendrik Christoffel van de Hulst]], nederlanda astronomo kaj matematikisto (n. [[1918]]) * [[2001]]: [[Poul Anderson]], usona verkisto de [[sciencfikcio]] kaj [[fantasto]] (n. [[1926]]) * [[2002]]: [[Charlotte Irwin Kohrs]], usona esperantistino, fondinto kaj direktoro de ''Infanoj ĉirkaŭ la Mondo'', honora membro de [[Esperanto-Ligo por Norda Ameriko|ELNA]] (n. [[1910]]) * [[2003]]: [[Guido Crepax]], itala [[bildliteraturisto]] [[erotismo|erotisma]] (n. [[1933]]) * [[2005]]: [[Wim Duisenberg]], nederlanda politikisto, unua prezidanto de [[Eŭropa Centra Banko]] (n. [[1935]]) * [[2006]]: [[Ferenc Zenthe]], hungara aktoro (n. [[1920]]) * [[2012]]: [[Gore Vidal]], usona verkisto, [[scenaro|scenaristo]], aktoro kaj politikisto (n. [[1925]]) * [[2014]]: [[Heinz Dopsch]], aŭstra historiisto (n. [[1942]]) * [[2015]]: [[László Sinkó]], hungara aktoro, voĉoaktoro kaj reĝisoro (n. [[1940]]) * [[2016]]: [[Seymour Papert]], sud-afrika matematikisto, aŭtoro de [[programlingvo]] [[Logo (programlingvo)|Logo]], unu el pioniroj de [[artefarita intelekto]] (n. [[1928]]) * [[2016]]: [[Fazil Iskander]], sovetia verkisto (n. [[1929]]) * [[2016]]: [[Godo Lieberg]], germana-estona klasika filologo (n. [[1929]]) * [[2016]]: [[Chiyonofuji Mitsugu]], japana [[sumoo|sumoisto]] (n. [[1955]]) * [[2017]]: [[Jeanne Moreau]], franca aktorino, reĝisorino kaj kantistino (n. [[1928]]) * [[2020]]: [[Alan Parker]], angla reĝisoro, verkisto, scenaristo kaj film-produktisto (n. [[1944]]) * [[2022]]: [[Ajman az-Zaŭahiri]], egipta teroristo, ĉefo de [[Al-Kaida]] (n. [[1951]]) * [[2022]]: [[Fidel Ramos]], prezidento de [[Filipinoj]] (n. [[1928]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: Sankta [[Ignaco Lojola]], [[sacerdoto]], fondinto de la ordeno de [[jezuitoj]] * [[Liturgio]] de [[Ortodoksa Kristana Eklezio]]: [[Sankta Neot]], [[anglosaksoj|anglosaksa]] monaĥo * Tago de la [[Flago de Havajo]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''31-a de julio''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. [[Kategorio:31-a de julio| ]] [[Kategorio:Julio|31]] [[Kategorio:31-a tago de la monato|#07]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0731]] lzjmbhppo3o24apkiewcmzub7cp3grf 27-a de aŭgusto 0 5391 9440994 9433534 2026-07-29T03:02:21Z Sj1mor 12103 9440994 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAŭgusto}} {{aŭgusto}} La '''27-a de aŭgusto''' estas la 239-a tago de la jaro (la 240-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 126 tagoj restas. Je la 27-a de aŭgusto okazis, interalie: == Eventoj == * [[-479]]: Ĉi-tage, aŭ pli malpli, [[grek-persaj militoj]] finiĝis kun la [[batalo de Plateo]] kaj la [[marbatalo]] apud [[Mikale]] - [[persoj]] estis venkitaj de [[Antikva Grekio|aliancitaj grekaj malgrandaj ŝtatoj]] * [[1105]]: En tria batalo [[Jerusalema reĝlando|reĝo de Jerusalemo]] [[Baldueno la 1-a (Jerusalemo)|Baldueno la 1-a]] kun grandaj perdoj venkis [[egiptoj]]n - fino de la grandaj kampanjoj de [[kalifo]]j el [[Nord-Afriko]] * [[1172]]: Reĝo de Anglio [[Henriko la Juna Reĝo]] nuptis Margeriton, filinon de la franca reĝo [[Ludoviko la 7-a (Francio)|Ludoviko la 7-a]] * [[1301]]: [[Venceslao la 3-a (Bohemio)|Venceslao la 3-a]] kroniĝis en [[Székesfehérvár]] kiel [[Hungara reĝlando|reĝo de Hungario]] sub la nomo Ladislao la 5-a * [[1310]]: [[Karolo la 1-a (Hungario)|Karolo la 1-a]] kroniĝis kiel reĝo de Hungario * [[1382]]: Mongola [[ĥano]] [[Toktamiŝo]] konkeris [[Moskvo]]n * [[1597]]: Venko de japana armeo dum [[markolo|markola]] batalo sur [[duoninsulo Koreio]] inter korea ŝtato de [[Joseon-Dinastio]], apogata de ĉina [[Dinastio Ming]], kaj [[Japanio]] regata de [[Toyotomi Hideyoshi]] * [[1610]]: [[Pola-rusa milito 1609-1618|Pola-rusa milito]]: miloj da [[Moskvo|Moskvanoj]] kisis la [[kruco]]n de [[fideleco]] favore al la pola reĝido [[Ladislao la 4-a (Pollando-Litovio)|Ladislao la 4-a]] * [[1626]]: [[Tridekjara milito]]: venko de germana armeo super la dana en batalo de [[Lutter am Barenberge]] * [[1652]]: [[Sluck]] ricevis [[blazono]]n, atribuitan de la pola reĝo [[Ladislao la 4-a]] * [[1664]]: [[Franca Kompanio de Orientaj Hindioj]] fondiĝis - iniciate de la ministro pri financoj [[Jean-Baptiste Colbert]] la reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] donis plenajn rajtojn kun privilegio; Anglaj ŝipoj alnavigis al [[haveno]] Nova Amsterdamo (nun [[Novjorko]]), devigante [[kapitulaco]]n kaj transprenante kontrolon super la [[kolonio]] [[Nova Nederlando]] * [[1672]]: [[Kapitulaco]] de la [[fortreso]] [[Kamjanec-Podilskij|Kamieniec Podolski]], defendata de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] dum ties [[sieĝo]] fare de armeoj de [[Otomana Imperio]] kaj [[Krimea Ĥanlando]] * [[1689]]: [[Rusa carlando]] kaj [[Ĉinio]] subskribis [[Traktato de Nerĉinsko|traktaton de Nerĉinsk]], kiu iĝis la unua interkonsento pri [[landlimo]] laŭ rivero [[Amuro]] * [[1776]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: venko de brita armeo en la [[Batalo de Long-Insulo]] * [[1783]]: En [[Parizo]] leviĝis unua [[balono]] plenigita de [[hidrogeno]] * [[1793]]: [[Francaj revoluciaj militoj]]: urbo [[Toulon]] ribelis kontraŭ la [[Unua Respubliko de Francio]] akceptante britajn kaj hispanajn flotojn en la [[haveno]]n, kio kondukis al la [[Sieĝo de Toulon (1793)|sieĝo de Toulon]] fare de la [[Franca Revolucia Armeo]] * [[1798]]: Venko de irlanda-franca armeo super la brita en batalo de [[Castlebar]], dum [[Irlando|irlanda]] revolucio * [[1813]]: [[Napoleonaj Militoj]]: franca armeo [[batalo de Dresdeno|konkeris apud Dresdeno]] Ĉeĥan Armeon (konsistantan de aŭstraj, rusaj kaj prusaj soldatoj) - la lasta granda venko de [[Napoleono]] * [[1816]]: [[Bombardado de Alĝero (1816)|Bombardado de Alĝero]] fare de [[militŝiparo]] de la [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] kaj la [[Reĝlando de la Unuiĝintaj Nederlandoj]] - liberigo de 3000 [[sklavo]]j * [[1828]]: Rusa armeo konkeris la turkan fortikaĵon [[Aĥalciĥo]]; en traktato el [[Montevideo]] [[Argentino]] kaj [[Brazilo]] agnoskis sendependecon de [[Urugvajo]] * [[1859]]: Usona entreprenisto [[Edwin L. Drake]] sukcese boris [[nafto]]puton en [[Titusville (Pensilvanio)|Titusvilo]], unuan en la tuta mondo * [[1874]]: [[Bruselo]]: en [[konferenco]] oni akceptis deklaracion proponantan malpermeson de [[Ĥemia armilo|ĥemia armilaro]] * [[1883]]: [[Erupcio]] de vulkano [[Krakatoa]] kaŭzis grandegan [[cunamo]]n, kiu mortigis 36 mil homojn; [[vulkano|vulkana]] vintro sekvis * [[1884]]: [[Germana Sudokcidenta Afriko]] kreiĝis * [[1894]]: [[Incendio]] de la [[Monaĥejo Plasy]] en [[Ĉeĥio]] * [[1896]]: [[Angla-zanzibara milito]] eksplodis kaj finiĝis - la plej mallonga armita konflikto internacia inter [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] kaj [[sultanlando]] [[Zanzibaro]] * [[1906]]: Sukcesa atenco de Batala Organizo de [[Pola Partio Socialista]] kontraŭ generalo-[[guberniestro]] de [[Varsovio]] kaj de Varsovia [[Gubernio]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Pollando]]: [[Okcidenta Legio]] en [[Krakovo]] kaj Orienta Legio en [[Lvovo]] formiĝis * [[1916]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Reĝlando de Rumanio]] ekmilitis flanke de [[Entento]] - [[militdeklaro]] al [[Aŭstrio-Hungario]]; [[Italio]] deklaris militon al [[Germana Imperiestra Regno]] * [[1918]]: [[Unua Mondmilito]]: En aldono al la [[traktato de Brest-Litovsk]], [[Sovetunio]] rezignis pri [[suvereneco]] super [[Estonio]], [[Kartvelio]], [[Livonio]] kaj [[Kuronio]]; [[Aŭstrio-Hungario]]: [[Kazimierz Sosnkowski]] estis translokita al [[Magdeburgo]] al komuna [[prizono]] kun [[Józef Piłsudski]] * [[1919]]: Dum ofensivo al Kievo armeo de [[Ukraina Popola Respubliko]] okupis [[Ĵitomir]] kaj [[Bila Cerkva]] * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: Retiriĝantaj [[bolŝeviko]]j post malvenko en la [[batalo de Varsovio (1920)|batalo pri Varsovio]] transdonis [[Vilno]]n al [[litovoj]] * [[1922]]: [[Asocio de Poloj en Germanio]] fondiĝis en [[Berlino]] * [[1923]]: En greka urbo [[Ioanino]] nekonatoj murdis 5 italajn membrojn de internacia komisiono pri limoj, kio kaŭzis la italan [[Okupo de Korfuo|okupon de Korfuo]] * [[1927]]: [[La Fama Kvinopo (Kanado)|Kvin kanadaj]] virinoj demandis Superan Kortumon de Kanado pri la vorto [[persono]]j koncerne la britan [[leĝo (jura)|leĝan]] dokumenton pri [[Nordameriko]] el 1867 ĉu ĝi inkluzivas virinojn, al kiu la tribunalo fine respondis nee * [[1928]]: [[Pakto Briand-Kellogg]] estis subskribita en [[Parizo]] — la unuaj 3 el pli ol 60 membroŝtatoj de la [[Ligo de Nacioj]] rezignis pri [[milito]] kiel politika metodo * [[1932]]: Germana [[ĉefepiskopo]] de [[Vroclavo]], [[kardinalo]] Adolf Bertram [[kronado|kronis]] en [[Racibórz]] miraklan bildon de la ''[[Dipatrino]] de Racibórz'' * [[1939]]: Testoflugo de la unua germana [[reagaviadilo]] * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: [[Provinco Vartlando]]: en malliberejo de [[Poznań]] [[germanoj]] [[gilotino|gilotinis]] 11 [[poloj]]n * [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: masakro de [[Kamjanec-Podilskij]] komenciĝis (dum 2 tagoj pereis 23 600 [[judoj]]); dum trapaso de [[Hitler]] tra [[Krakovo]] antaŭtage kaj ĉi tage okazis homkaptado kun kontrolo; germanoj fondis en [[Bjalistoko]] [[militkaptito|militkaptitejon]] por [[Sovetunio|sovetaj]] soldatoj; [[Adolf Hitler]] kaj [[Benito Mussolini]] flugis al [[Krosno]] kaj iris al vilaĝo Stępina (proksime al [[Strzyżów]]) por kontrolo de germana-itala armeo * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: [[Gestapo]] kun kriminala polico helpe de [[ĝendarmo|ĝendarmaro]] de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]], [[Ordnungspolizei]] de [[Ternopil]] kaj Ukraina Helpa Polico kune kun [[Judenrat|Juda Polico]] okazigis unuan [[deportado]]n de [[judoj]] el la [[geto]] en Czortków apud Tarnopil ĝis [[ekstermejo Bełżec]] - ĉiujn judojn oni pelis al la foirplaco intertempe mortigante pli ol 300; [[masakro]] de Sarny ([[Rivna provinco]]) komenciĝis - dum 2 tagoj estis murditaj 14 ĝis 18 mil [[judoj]]; [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Niepołomice]] ĉirkaŭ 700 judojn * [[1943]]: Germana polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en ruinoj de [[Varsovia geto]] ĉirkaŭ 50 virojn kaj 20 virinojn, suspektitaj pri aparteno al juda [[nacieco]], kaj soldatoj de [[Wehrmacht]] 11 judojn en Malinówka, kiuj sin kaŝis en arbaraj bunkroj; al [[koncentrejo]] en [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Auŝvico]] alvenis transporto de 1 026 judoj de koncentrejo en [[Wolsztyn]]; taĉmento de Popola Gvardio liberigis 400 junajn laboristojn el tendaro en Jasice (proksime al [[Opatów]]) * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: reorganiziĝis defendo en Malnova Urbo, kiun nokte memvole forlasis 300 soldatoj de Popola Armeo ĝis najbara kvartalo [[Żoliborz]], restis nur 30 defendante [[barikado]]n; post peza [[batalo]] [[germanoj]] konkeris [[katedralo]]n; [[Franklin D. Roosevelt]] rifuzas helpon al ribelantoj de [[Varsovio]] sen konsento de [[Stalin]]; [[Hungario]]: sovetiaj aeratakoj trafis [[Uĵhorodo]]n * [[1945]]: Usonaj [[militŝipo]]j eniris [[golfo]]n antaŭ [[Tokio]]; Aliancita okupado: antaŭulo de "[[Kurier]]", la "Wiener Kurier" aperis, fondita de usonaj okupaciaj fortoj; en [[Moskvo]] oni subskribis interkonsenton pri ekonomia kunlaboro kaj interŝanĝo de [[varo]]j inter [[Sovetunio]] kaj [[Hungario]] * [[1946]]: Antaŭ Supera Nacia Tribunalo staris aŭstra komandanto de apudkrakova [[koncentrejo]] Amon Göth, unu el la plej grandaj [[militkrimo|militkrimuloj]], likvidanto de judaj [[geto]]j en [[Krakovo]] kaj [[Tarnów]] * [[1952]]: [[Federacia Respubliko Germanio]] interkonsentis kun [[Israelo]] altecon de [[reparacio]]j (3 miliardoj da [[germana marko|germanaj markoj]]) * [[1953]]: [[Hispanio]] kaj [[Apostola Seĝo]] subskribis [[konkordato]]n; Premiero de la usona [[komedio|komedia]] filmo [[Roman Holiday|''Ferio en Romo'']] * [[1955]]: Apero de la unua [[Guinness-libro de rekordoj]] * [[1965]]: [[Elvis Presley]] renkontiĝis kun muzikistoj de la grupo ''[[The Beatles]]'' * [[1971]]: Registaro de [[Ĉado]] akuzis [[Egiptio]]n pri sensukcesa provo de puĉo * [[1972]]: [[Kroata radiotelevido]]: komenca prov-elsendado de la 2-a programo de Televido [[Zagrebo]] * [[1975]]: Lasta, detronigita imperiestro de Etiopio [[Haile Selassie]] estis murdita de sekureca servo * [[1977]]: [[Ukrainio]]: unua [[reaktoro]] ekfunkciis ĉe la [[Nuklea centralo de Ĉernobilo]] * [[1979]]: [[IRA (Irlando)|IRA]] sukcesis atenci kontraŭ Louis Mountbatten, la lasta vicreĝo de [[Brita Hindio]] kaj ties [[guberniestro]] * [[1980]]: [[Strikoj en la Pola Marbordo|Pola aŭgusto]] de [[Solidareco (Pollando)|"Solidareco"]]: Laboristoj de [[Wałbrzych]], [[Bielsko-Biała]], [[Świdnik]] kaj Ursus (nun kvartalo de [[Varsovio]]) strikis; Interfaka [[striko|Strika]] Komitato de [[Ŝipfarejo]] en [[Gdańsk]] reprezentis jam 630 entreprenoj en la tuta lando - [[ĵurnalisto]]j de Pola Marbordo protestis kontraŭ misinformoj kaj malobjektivaj komentoj de centra [[gazeto|gazetaro]]; En [[Szczecin]] vic-ĉefministro forĵetis postulon krei liberan [[sindikato]]n * [[1985]]: Generalo [[Ibrahim Babangida]] faligis per [[puĉo]] prezidenton de Niĝerio [[Muhammadu Buhari]] * [[1987]]: En [[Filipinoj]] armeo provis sensukcese elpostenigi prezidentinon [[Corazón Aquino]] * [[1991]]: [[Eŭropa Ekonomia Komunumo|EEK]] agnoskis [[sendependeco]]n de [[Estonio]], [[Latvio]] kaj [[Litovio]]; [[Moldava Respubliko|Moldavio]] deklaris sendependecon sekve de la [[disfalo de Sovetunio]] * [[1992]]: En katastrofo de aviadilo Tu-134 en la urbo [[Ivanovo]] ([[Rusio]]) pereis 84 personoj * [[2000]]: [[Moskvo]]: [[incendio]] de la [[Ostankina televidturo]] * [[2003]]: [[Marso (planedo)|Marso]] ektroviĝis plej proksime al la [[Tero]] de preskaŭ 60 mil jaroj (55 758 006 km); Pola [[atletiko|atletikisto]] [[Robert Korzeniowski]] gajnis en [[Parizo]] mondĉampionecon en 50-kilometra [[sporto|sporta]] [[marŝado]], fiksante mondrekordon (3:36:03) * [[2005]]: [[Tatarstano]]: en la ĉefurbo [[Kazan]] ekfunkciis [[metroo]]; [[Svedio]]: en [[Malmö]] ekfunkciis la tria en [[Eŭropo]], la plej alta loĝebla [[nubskrapulo]] [[Turning Torso]] * [[2010]]: Nova [[konstitucio]] de [[Kenjo]] ekvalidis * [[2011]]: [[Uragano Irene]] komenciĝis * [[2020]]: [[Kamiono]] de pola [[humanitara helpo]] de [[Solidareco (Pollando)|"Solidareco"]] kun 18 tunoj da [[nutraĵo]] al belorusaj strikantoj estis haltigita ĉe la pola-belorusa [[ŝtatlimo]] kaj la [[ŝoforo]] arestita de [[KGB]] kaj enkatenigita; al Pollando venis [[belorusoj]] por kuraciĝi, el pli ol 450 torturataj en arestejoj fare de [[OMON]] lige al manifestacioj sekve de [[Aljaksandr Lukaŝenka|falsigitaj prezidentaj balotoj]]; samtage OMON arestis 39 [[ĵurnalisto]]jn * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: Pasinttage el [[Donecka provinco]] ukrainoj evakuis 1 096 civilulojn, kaj ukraina armeo likvidis 250 rusiajn soldatojn kaj detruis 3 tankojn; en pripafita [[vilaĝo]] de [[Zaporiĵa provinco]] pro rusa pripafo pereis 5 personoj; de postmateno dum 12 horoj la rusia armeo elpafis al [[Sumia provinco]] 220 raketojn; laŭ ukraina armea spionagentejo [[Rusio]] perdis ekde la invado ĝis 45% de raketoj, kaj pritaksas ke restis 30-40 supersonaj raketoj ''Kinĝal'', krome ĝi engaĝis 160 mil soldatojn (ne enkalkulante Nacian Gvardion, kiu firmigas okupatajn teritoriojn) kaj planas [[mobilizo|mobilizi]] pluajn 90 mil == Naskiĝoj == * [[1407]]: [[Aŝikaga Joŝikazu]], japana [[ŝoguno]] (m. [[1425]]) * [[1471]]: [[Georgo la Barbulo]], duko saksia, malamiko de Reformacio (m. [[1539]]) * [[1586]]: [[Joseph Clauder]], germana komponisto kaj teologo (m. [[1653]]) * [[1698]]: [[Baal Ŝem Tov]], juda [[rabeno]], kreinto de pola [[ĥasidismo]] (m. [[1760]]) * [[1730]]: [[Johann Georg Hamann]], germana filozofo, teologo, [[pietismo|pietisto]], muzikisto (m. [[1788]]) * [[1770]]: [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], germana filozofo (m. [[1831]]) * [[1776]]: [[Barthold Georg Niebuhr]], dana-germana historiisto, financa spertulo, politikisto kaj diplomato (m. [[1831]]) * [[1802]]: [[Alessandro Poerio]], itala verkisto, poeto-soldato, liberecbatalanto (m. [[1848]]) * [[1812]]: [[Bertalan Szemere]], ĉefministro de Hungario (m. [[1869]]) * [[1813]]: [[Giovanni Luppis]], kroata [[maristo]]-oficiro, projektinta [[torpedo]]jn (m. [[1875]]) * [[1825]]: [[Václav Zelený]], ĉeĥa literatura historiisto kaj ĵurnalisto (m. [[1875]]) * [[1845]]: [[Ödön Lechner]], hungara arkitekto (m. [[1914]]) * [[1856]]: [[Ivan Franko]], ukraina verkisto, poeto, [[slavistiko|slavistikisto]], [[tradukisto]], etnografo kaj politika aganto (m. [[1916]]) * [[1858]]: [[Giuseppe Peano]], itala matematikisto kaj logikisto, kreinto de la [[planlingvo]] ''[[Latino sen fleksio]]'', prezidanto de [[Akademio por Interlingua]] (m. [[1932]]) * [[1864]]: [[Imre Császár]], hungara aktoro, akademia instruisto (m. [[1933]]) * [[1867]]: [[Alexander Parvus]], aktivulo de rusa kaj germana [[socialismo|socialisma]] movado (m. [[1924]]) * [[1867]]: [[Umberto Giordano]], itala operkomponisto (m. [[1948]]) * [[1871]]: [[Theodore Dreiser]], usona verkisto (m. [[1945]]) * [[1875]]: [[Ferdinand Exl]], aŭstra aktoro kaj teatrestro (m. [[1942]]) * [[1878]]: [[Pjotr Vrangel]], rusa [[barono]] kaj generalo, unu el la gvidantoj de la [[Blanka movado]] (m. [[1928]]) * [[1881]]: [[Jenő Záray]], rumania hungara rakontisto, publicisto (m. [[1948]]) * [[1881]]: [[Hermann Kraußer]], germana sindikatano kaj politikisto (m. [[1928]]) * [[1883]]: [[László Verebélÿ]], hungara inĝeniero, profesoro (m. [[1959]]) * [[1884]]: [[Vincent Auriol]], prezidento de Francio (m. [[1966]]) * [[1890]]: [[Man Ray]], usona artisto, fotisto kaj reĝisoro (m. [[1976]]) * [[1892]]: [[Gusti Jirku]], aŭstra kaj sveda verkistino (m. [[1978]]) * [[1894]]: [[Márton Hosszú]], hungara pentristo (m. [[1953]]) * [[1894]]: [[Kazimierz Wierzyński]], pola poeto (m. [[1969]]) * [[1895]]: [[Edmund Słuszkiewicz]], pola [[antikvaĵisto]], prozisto, poeto, tradukisto (m. [[1980]]) * [[1906]]: [[Edmund Wojtyła]], pola kuracisto, frato de [[Johano Paŭlo la 2-a]] (m. [[1932]]) * [[1908]]: [[Lyndon B. Johnson]], prezidento de Usono (m. [[1973]]) * [[1909]]: [[Lester Young]], usona tenorsaksofonisto kaj klarnetisto (m. [[1959]]) * [[1924]]: [[Jean Thierry]], franca esperantisto, membro de la esperanta [[kabaredo]] [[Tri koboldoj]], ĝenerala sekretario de la [[Akademio de Esperanto]], redaktoro de "[[Franca Esperantisto]]", prezidanto de [[Franca Esperanto-Instituto]], subtenanto de [[Kastelo Gresillon]], aŭtoro de la lernolibro "[[L'espéranto sans peine]]", kunlaboranto de [[Esperanto en Perspektivo]], regula kontribuanto al "[[La Gazeto]]" kaj aliaj Esperanto-periodaĵoj (m. [[1995]]) * [[1924]]: [[Endre Göntz]], rumania hungara geologo-geografo (m. [[2022]]) * [[1927]]: [[János Zerkula]], rumania hungara muzikestro de popolmuziko (m. [[2008]]) * [[1928]]: [[Péter Boross]], ĉefministro de Hungario * [[1930]]: [[Erzsébet Galgóczi]], hungara verkistino kaj [[dramisto|dramistino]] (m. [[1989]]) * [[1931]]: [[Sri Chinmoy]], bengala filozofo, verkisto, pentristo, muzikisto kaj [[guruo]] (m. [[2007]]) * [[1936]]: [[Lien Chan]], ĉefministro de [[Tajvano]] * [[1937]]: [[Gabriella Vöő]], hungara folkloristino kaj etnografino (m. [[2006]]) * [[1941]]: [[Cesária Évora]], kantistino el [[Kabo-Verdo]] (m. [[2011]]) * [[1945]]: [[Marianne Sägebrecht]], germana aktorino * [[1949]]: [[Oliver Walz]], germana esperantisto (m. [[2025]]) * [[1958]]: [[Tom Lanoye]], flandra verkisto * [[1959]]: [[Jürgen Möller]], germana arme-historiisto * [[1964]]: [[Krisztina Bocsák]], hungara pentristino * [[1976]]: [[Audrey C. Delsanti]], franca astronomino kaj [[astrobiologio|astrobiologo]] * [[1983]]: [[Ĝamala]], ukrainia kantistino, gajnintino de [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2016]] * [[1986]]: [[Sebastian Kurz]], aŭstra politikisto, [[Kanceliero (Aŭstrio)|federacia kanceliero]] * [[1990]]: [[Soluna Samay]], dana kantistino, poliglotino * [[1992]]: [[Kim Petras]], germana [[transsekseco|transsekseca]] kantist(in)o == Mortoj == * [[387]]: [[Sankta Monika]], patrino de Sankta [[Aŭgusteno de Hipono]] (n. ĉirkaŭ [[332]]) * [[827]]: [[Eŭgeno la 2-a]], papo * [[1312]]: [[Arturo la 2-a (Bretonio)|Arturo la 2-a]], [[Listo de regantoj de Bretonio|duko de Bretonio]] (n. [[1261]]) * [[1521]]: [[Josquin Des Prez]], flandra-nederlanda komponisto (n. ĉirkaŭ [[1450]]) *[[1558]]: [[Gregor Lechner]], abato de la benediktana konvento je Kremsmünster (Aŭstrujo) * [[1574]]: [[Bartolomeo Eŭstako]], itala kuracisto, kunfondinto de moderna [[anatomio]] (n. [[1503]]) * [[1576]]: [[Ticiano]], venecia artisto (n. ĉirkaŭ [[1485]]) * [[1590]]: [[Siksto la 5-a]], papo (n. [[1521]]) * [[1611]]: [[Tomás Luis de Victoria]], hispana komponisto (n. [[1548]]) * [[1626]]: [[Justin Bertuch]], germana pedagogo kaj lernejestro (n. [[1564]]) * [[1635]]: [[Lope de Vega]], hispana poeto kaj dramisto (n. [[1562]]) * [[1664]]: [[Francisco de Zurbarán]], hispana pentristo (n. [[1598]]) * [[1680]]: [[Joan Cererols]], kataluna komponisto, benediktano (n. [[1618]]) * [[1746]]: [[Johann Caspar Ferdinand Fischer]], germana komponisto kaj muzikisto (n. [[1656]]) * [[1758]]: [[Bárbara de Braganza]], portugala princino, reĝino de Hispanio (n. [[1711]]) * [[1828]]: [[Eise Eisinga]], nederlanda [[amatora astronomio|amatora astronomo]] konstruinta [[planetario Eise Eisinga|planetarion]] (n. [[1744]]) * [[1838]]: [[István Nyiry]], hungara sciencisto, matematikisto, filozofo, profesoro (n. [[1776]]) * [[1864]]: [[Lajos Kuthy]], hungara verkisto (n. [[1813]]) * [[1894]]: [[Heinrich Keil]], germana klasika filologo kaj pedagogo (n. [[1822]]) * [[1906]]: [[Zoltán Thury]], hungara ĵurnalisto kaj verkisto (n. [[1870]]) * [[1910]]: [[Władysław Dybowski]], pola [[biologo]] (n. [[1838]]) * [[1914]]: [[Eugen Böhm von Bawerk]], aŭstra ekonomikisto kaj politikisto (n. [[1851]]) * [[1924]]: [[Robert Müller]], aŭstra verkisto kaj eldonisto (n. [[1887]]) * [[1925]]: [[Efraim Skljanskij]], soveta politikisto (n. [[1892]]) * [[1935]]: [[Otto Schott]], germana [[vitro|vitra]] ĥemiisto, teknikisto kaj entreprenisto (n. [[1851]]) * [[1937]]: [[Lionel Walter Rothschild]], brita financisto (n. [[1868]]) * [[1948]]: [[Rodion Markovits]], rumania hungara ĵurnalisto, verkisto (n. [[1884]]) * [[1950]]: [[Cesare Pavese]], itala verkisto kaj tradukisto (n. [[1908]]) * [[1958]]: [[Ernest Orlando Lawrence]], usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1901]]) * [[1963]]: [[W.E.B. DuBois]], usona civilrajta pioniro (n. [[1868]]) *[[1963]]: [[Adolf Grimme]], germana instruisto kaj edukad-ministro * [[1964]]: [[Gracie Allen]], usona aktoro kaj komediisto (n. [[1895]]) * [[1965]]: [[Le Corbusier]], franca arkitekto kaj artisto (n. [[1887]]) * [[1967]]: [[Brian Epstein]], manaĝero de [[the Beatles]] (n. 1934) *[[1967]]: [[Eduard Edert]], germana politikisto, lernejestro kaj verkisto * [[1969]]: [[J. B. de Mello e Souza]], brazila profesoro de [[portugala lingvo]], [[pioniro de Esperanto]], sekretario de [[Brazila Esperanto-Ligo]], redaktoro de "[[Brazila Esperantisto]]", prezidanto de [[Brazila Klubo Esperanto]], partopreninto de [[UK 1910]] kaj [[UK 1952]], fakdelegito pri [[skoltismo]], tradukanto de brazilaj poeziaĵoj en [[Esperanto]] (n. [[1888]]) * [[1969]]: [[Erika Mann]], germana verkistino, ĵurnalistino kaj aktorino (n. [[1905]]) * [[1973]]: [[Margit Zánszky]], rumania hungara redaktorino (n. [[1905]]) * [[1974]]: [[Otto Strasser]], germana politikisto kaj publicisto (n. [[1897]]) * [[1975]]: [[Haile Selassie]], lasta imperiestro de Etiopio (n. [[1892]]) * [[1976]]: [[Wanda Szmielew]], pola [[matematika logiko|matematika logikistino]] (n. [[1918]]) * [[1982]]: [[Anandamaji Ma]], barata adeptino de Bhakti Jogo el [[varno]] de [[bramano]]j, [[guruo]] (m. [[1896]]) * [[1986]]: [[Joyce Mansour]], egipta-franca poetino (n. [[1928]]) * [[1990]]: [[Stevie Ray Vaughan]], usona [[elektra gitaro|elektragitaristo]] kaj kantisto (n. [[1954]]) * [[1999]]: [[Hélder Câmara]], brazila ĉefepiskopo de [[Olinda]] kaj [[Recife]], [[teologio de liberigo|teologo pri liberigo]] (n. [[1901]]) * [[2005]]: [[Jan Moor-Jankowski]], usona [[primatologio|primatologo]] (n. [[1924]]) * [[2010]]: [[József Utassy]], hungara poeto, tradukisto, edukisto (n. [[1941]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romio]]: festo de Volturnus, omaĝata i.a. de [[etruskoj]] en [[Kampanio]] * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Monika]] ** [[Cezario el Arles]], franca ĉefepiskopo, [[teologo]], sanktulo * [[Nacia tago]] en [[Moldava Respubliko|Moldavio]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) == Tagoj de [[semajno]] == La '''27-a de aŭgusto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. {{Projektoj |commonscat=27 August |wikinewscat=27-a de aŭgusto }} [[Kategorio:27-a de aŭgusto| ]] [[Kategorio:Aŭgusto|27]] [[Kategorio:27-a tago de la monato|#08]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0827]] r011y2ahg0qe2wiculfv9tek3rrnsy5 16-a de majo 0 5524 9440991 9410876 2026-07-29T03:02:07Z Sj1mor 12103 9440991 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMajo}} {{majo}} La '''16-a de majo''' estas la 136-a tago de la jaro (la 137-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 229 tagoj restas. Je la 16-a de majo okazis, interalie: == Eventoj == * [[218]]: [[Elagabalo]] iĝis imperiestro de Romio * [[1532]]: [[Thomas More]] rezignis plenumi funkcion de la [[kanceliero]] de Anglio * [[1605]]: [[Paŭlo la 5-a]] iĝis papo * [[1654]]: Venko de turka ŝiparo kontraŭ [[Venecia respubliko]] en la batalo de [[Dardaneloj]] * [[1657]]: [[Polesio]]: dum [[masakro]] en Janów ([[Bresta regiono]]) estis murdita de [[kozakoj]] pola [[jezuitoj|jezuito]] [[Andrzej Bobola]] * [[1702]]: [[Incendio]] de [[Upsalo]] en Svedio * [[1763]]: Unua renkonto de angla [[leksikografio|leksikografo]] [[Samuel Johnson]] kun sia skota juristo [[James Boswell]], sia venonta [[biografio|biografo]] * [[1792]]: Malfermo de la plej granda operejo en [[Venecio]] - [[Teatro La Fenice]] per spektaklo de [[Giovanni Paisiello]] * [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] — prusa reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 2-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 2-a]] anoncis batalon kontraŭ la [[insurekcio]] ordoninte al sia armeo [[invado]]n * [[1803]]: [[Francio]] rompis [[pactraktato]]n kun [[Unuiĝinta Reĝlando]] * [[1833]]: [[Antonio López de Santa Anna]] iĝis unuafoje prezidento de Meksiko * [[1842]]: Unua organizita [[konvojo]] de [[veturilo]]j kun 100 setliĝontoj ekiris laŭ [[Oregona vojo]] al [[Sovaĝa okcidento]] * [[1846]]: En [[Portugalio]] eksplodis ribelo kontraŭ reĝino [[Maria la 2-a (Portugalio)|Maria la 2-a]] * [[1865]]: En hispana armeo oni forigis postulon de [[Limpieza de sangre|"sanga pureco"]] * [[1866]]: [[Norman Robert Pogson]] malkovris asteroidon [[87 Silvio|Silvio]] * [[1868]]: [[Nacia teatro (Prago)|Nacia teatro]] en [[Prago]] komencis konstruiĝi * [[1888]]: [[Emil Berliner]], usona [[elektrotekniko|elektroteknikisto]] prezentis inventitan de si [[gramofono]]n * [[1901]]: Unua [[matĉo]] de [[futbalo]] ekster [[Britio]] okazinta en [[Montevideo]] finiĝis per venko de [[Argentina nacia teamo de futbalo]] super [[Urugvaja nacia teamo de futbalo]] kun la rezulto 3:2 * [[1903]]: En [[Florenco]] aperis ''[[Pensoj de la moderna polo]]'', la plej konata libro de [[Roman Dmowski]] * [[1912]]: [[Itala-turka milito]]: venko de itala armeo en la [[batalo]] de [[Rodoso]] * [[Unua mondmilito]] ** [[1915]]: [[Batalo]] de Konary ([[distrikto Sandomierski]]) inter [[aŭstria-hungara armeo]] kaj la armeo de la [[Rusia Imperio]] komenciĝis ** [[1916]]: Subskribo de la [[Sykes-Picot-akordo]], sekreta interkonsento inter la [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] kaj la [[Tria Respubliko de Francio]] pri disdivido de influsferoj en [[Mezoriento]] post fino de la [[unua mondmilito]] * [[1919]]: Ŝtata Universitato fondiĝis en [[Erevano]], la ĉefurbo de [[Armena Respubliko (1918-1920)|Armena Respubliko]] * [[1920]]: [[Johana de Arko]] estis [[sanktigo|sanktigita]] de papo [[Benedikto la 15-a]] * [[1920]]: [[Dua Pola Respubliko]]: parlamentaj balotoj en [[Libera Urbo Dancigo]] okazis post ties forigo de [[Vajmara Respubliko]] * [[1921]]: [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] estis fondita * [[1929]]: [[Usono]]: transdono de [[Oskar-premio|la unuaj Oskar-premioj]] * [[1932]]: [[Sovetunio]] anoncis bataldirektivojn de la ŝtato kaj partio kontraŭ [[religio]] * [[1935]]: En [[Prago]] oni subskribis [[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovakan]]-[[Sovetunio|sovetan]] [[pakto]]n pri reciproka helpo * [[Dua mondmilito]] ** [[1940]]: En [[Krakovo]] komenciĝis ŝlosila por [[Eksterordinara Ekstermiga Agado]] konferenco pri enkonduko de sekureco kaj ordo en [[Ĝenerala Gubernio]]; [[Masakro de Katin]]: lasta informo pri forveturigo de polaj [[oficiro]]j internigitaj en [[Sovetunio]]; franca kampanjo: dum la batalo de Stonne ([[Ardennes (departemento)|Ardennes]]) franca peza [[tanko]] [[Renault B1|Char B1-bis]] komandata de [[kapitano]] Pierre Billotte atakis fronte grupon de germanaj tankoj detruante 13, ĝi mem malgraŭ ricevo de 140 paftrafoj, retiriĝis sendetrua; registaro de [[Francio]] decidis, ke ĝi ne forlasos [[Parizo]]n, kiun oni devas defendi - oni decidis alvenigi generalon [[Maxime Weygand]], guberniestro de Parizo generalo Pierre Hering postulis forlason de la ĉefurbo ** [[1941]]: [[Ólafur Thors]] iĝis [[listo de ĉefministroj de Islando|ĉefministro de Islando]] ** [[1943]]: [[ribelo en varsovia geto]] finita — germanaj taĉmentoj detruis la Grandan [[Sinagogo]]n; [[Operaco Reinhardt]]: germanaj policaj taĉmentoj pafmortigis en [[Skała (regiono Małopolskie)|Skała]] sur loka [[juda tombejo]] ĉirkaŭ 500 judojn; nokte de la 16-a/17-a de majo brita 617-a Bomba Skadro de [[Royal Air Force]] bombis [[akvobaraĵo]]jn en [[Ruhr-regiono]] (Möhne, [[Edersee]] kaj Sorpe) kaŭzante katastrofajn detruojn en valo de la rivero [[Ruhr]] ** [[1944]]: en [[Aŭŝvico]] komenciĝis [[ribelo]] de [[ciganoj]], kaj [[deportado]] de preskaŭ 438 mil [[judoj]] de [[Hungario]] al tiu ĉi germana-nazia koncentrejo; [[Kampanjo de Italio]]: Franca Ekspedicia Korpuso atingis [[Esperia]]; en [[Londono]] subskribo de interkompreno pri civila administrado de [[Norvegio]] inter la registaroj de [[Britio]], [[Usono]] kaj [[Sovetunio]], post ĝia liberigo fare de [[Aliancanoj]] ** [[1945]]: [[Malaka Markolo]]: brita 26-a [[Militŝiparo]] de [[Destrojero]]j sinkigis japanan pezan [[Krozoŝipo (armea)|krozoŝipo]]n "Haguro" — ĉirkaŭ 900 maristoj pereis; 21-a Bomba Korpuso atakis [[Nagojo]]n * [[1945]]: [[Okupacio de baltaj ŝtatoj]]: batalo de Kalniškės ([[Simnas]]) gajnita de [[litovoj|litovaj]] partizanoj kontraŭ [[NKVD]]-taĉmentoj; Prezidento [[Edvard Beneš]] revenis al [[Prago]] el la [[ĉeĥoslovaka ekzila registaro]] en [[Londono]] * [[1948]]: [[Arab-israela milito de 1948|Arab-israela milito]]: komenciĝis batalo inter [[Haganah]] kaj la [[Jordanio|jordana]] [[Araba Legio]] pri la juda kvartalo en [[Jerusalemo]] * [[1950]]: [[Opus Dei]] estis aprobita de papo kiel laika institucio * [[1953]]: [[Sovetunio]]: ribelo de puntendaroj en [[Norilsko]] ([[Krasnojarska regiono]]) komenciĝis - subpremita ĝis la 4-a de aŭgusto * [[1954]]: [[Kazaĥa SSR]]: eksplodo de la [[ribelo]] de ĉ. 8000 malliberuloj en la soveta puntendaro Kengir ([[provinco Karagando]]) — subpremita la 25-an de junio * [[1959]]: [[Aŭstralio]]: [[Gold Coast (Kvinslando)|Gold Coast]] iĝis urbo * [[1960]]: Usona [[fizikisto]] Theodore Maiman montris funkciadon de unua [[rubeno|rubena]] [[lasero]] * [[1961]]: Per sensanga [[puĉo]] generalo [[Park JungHee]] transprenis regon en [[Sud-Koreio]] * [[1966]]: En [[Ĉinio]] komenciĝis [[Kultura Revolucio]], aperis cirkuleroj kun kondamno de reviziistoj - oni enkodukis [[maoismo]]n * [[1974]]: [[Federacia Parlamento (Germanio)|Federacia Parlamento]]: [[Helmut Schmidt]] iĝis la 5-a [[kanceliero de Germanio]] * [[1975]]: [[Barato]] aneksis [[Sikimo]]n kiel [[Ŝtatoj de Barato|sian federacian ŝtaton]] * [[1983]]: [[Milita stato en Pollando]]: ekvalidis instrukcio de [[ministro]] pri supera [[edukado]] koncernanta kontrolon en [[altlernejo]]j * [[1991]]: [[Malvarma milito]]: en [[Moskvo]] estis subskribita traktato, solvinta teritoriajn konfliktojn pri la ĉirkaŭaĵo de [[Amuro]] * [[1992]]: Usona [[kosmopramo]] [[Kosmopramo Endeavour|Endeavour]] revenis al la [[Tero]] de sia unua [[flugo]] en la [[kosmo]]n * [[1995]]: Japana teroristo [[Asahara Ŝoko]] estis arestita * [[1996]]: [[Atal Behari Vajpayee]] iĝis [[ĉefministro de Barato]] * [[1997]]: Post falo de [[Mobutu Sese Seko]], prezidento de [[Zairio]], [[Laurent Kabila]] iĝis prezidento, kiu ŝanĝis ties nomon al [[Demokratia Respubliko Kongo]] * [[2000]]: Premiero de la ĉina filmo [[Wò hǔ zàng lóng|''Tigro kaj Drako'']] * [[2005]]: En [[Varsovio]] komenciĝis pintokunveno de la [[Konsilio de Eŭropo]] * [[2007]]: [[Nicolas Sarkozy]] ĵuriĝis kiel prezidento de Francio * [[2008]]: [[Leonel Fernández]] gajnis la trian fojon prezidentan balotadon en Domingo * [[2009]]: [[Enlanda milito]] de [[Srilanko]] finiĝis kun venko de la armeo super la [[tamilaj tigroj]] - en la konflikto pereis de 1972 ĝis 2008 pli ol 70 000 mortintojn * [[2009]]: La 54-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2009|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Moskvo]] * [[2010]]: En [[Mez-Eŭropo]] komenciĝis [[inundo]] * [[2011]]: [[NASA]]: la lasta misio de [[Kosmopramo Endeavour]] komenciĝis * [[2012]]: En [[Francio]] kreiĝis [[Ministraro unua de Jean-Marc Ayrault]] * [[2014]]: [[Kenjo]]: 12 personoj pereis en 2 eksplodoj en la [[bazaro]] de [[Najrobio]] * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: ** nokte 227-a [[bataliono]] de ukraina [[Teritoria Defend-Armeo]] restarigis [[limŝtono]]n nord-oriente de [[Ĥarkivo]]; al [[Sumia provinco]] provis eniri grupoj da rusaj flankatakistoj; [[Svedio]] oficiale decidis eniri al [[NATO]] ** [[2023]]: Ukrainio oficiale aliĝis al la Centro de Ciberdefenda Perfektigo de [[NATO]] en [[Talino]] == Naskiĝoj == * [[1418]]: [[Johano la 2-a (Kipro)|Johano la 2-a]], reĝo de [[Kipro]] (m. [[1458]]) * [[1578]]: [[Everard Digby]], angla konspirulo kontraŭ reĝo Jakobo la 1-a (m. [[1606]]) * [[1611]]: [[Inocento la 11-a]], papo (m. [[1689]]) * [[1678]]: [[Andreas Silbermann]], germana [[orgenkonstruo|orgenkonstruisto]] (m. [[1734]]) *[[1704]]: [[Johann Joachim Gottlob Am Ende]], germana teologo, instruisto kaj superintendanto * [[1754]]: [[Wilhelm Friedrich Hezel]], germana teologo, orientalisto kaj profesoro (m. [[1824]]) * [[1718]]: [[Maria Gaetana Agnesi]], itala matematikistino kaj filantropo (m. [[1799]]) * [[1763]]: [[Louis-Nicolas Vauquelin]], franca profesoro de kemio (m. [[1829]]) * [[1782]]: [[Emil Buczy]], hungara poeto, estetikisto (m. [[1839]]) * [[1788]]: [[Friedrich Rückert]], germana poeto, tradukisto, poligloto kaj [[orientalisto]] (m. [[1886]]) * [[1819]]: [[Johann Voldemar Jannsen]], estona poeto, aŭtoro de la nacia himno [[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm|''Mia patrujo, mia feliĉo kaj ĝojo'']], organizinto de la unua [[estonia kantofestivalo]] (m. [[1890]]) * [[1821]]: [[Pafnuti Ĉebiŝev]], rusa matematikisto (m. [[1894]]) * [[1827]]: [[Pierre Cuypers]], nederlanda arkitekturisto (m. [[1921]]) * [[1829]]: [[Sámuel Szabó]], hungara historiisto kaj instruisto (m. [[1905]]) * [[1831]]: [[David E. Hughes]], kimra-usona fizikisto kaj inventisto (m. [[1900]]) * [[1845]]: [[Ilja Meĉnikov]], rusa, franca bestosciencisto kaj Nobelpremiita [[mikrobiologio|mikrobiologo]] (m. [[1916]]) * [[1846]]: [[Ottomar Anschütz]], germana inventisto, [[fotisto]] kaj kronofotisto (m. [[1907]]) * [[1851]]: [[Johann Baptist von Anzer]], germana misiisto kaj episkopo (m. [[1903]]) * [[1859]]: [[Frida Schanz]], germana verkistino kaj eldonistino (m. [[1944]]) * [[1868]]: [[Béla Somogyi]], hungara instruisto, ĵurnalisto kaj tradukisto (m. [[1920]]) * [[1870]]: [[Antonín Slavíček]], ĉeĥa pentristo (m. [[1910]]) * [[1892]]: [[Lisbeth Filbrich-Weber]], germana muzikpedagogino (m. [[1975]]) * [[1884]]: [[Ferdinand von Bredow]], germana general-majoro, provizora estro de la milita sekreta servo [[Abwehr]] (m. [[1934]]) * [[1884]]: [[Eduard Kühnl]], ĉeĥoslovaka diplomato, [[ĉeĥa esperantisto]], E-[[turisto]] priskribinta sian vojaĝon en "[[Bohema Esperantisto]]", fondinto de [[Bohema Unio Esperantista]], alveninta al neokazinta [[UK 1914]], [[Esperanto-vortaristo]] kontribuinta i.a. al "[[Bohema Revuo Esperantista]]", tradukinto de la ''[[Fundamento de Esperanto]]'' al la ĉeĥa lingvo, membro de la [[Akademio de Esperanto]] (m. [[1966]]) * [[1898]]: [[Mizoguchi Kenji]], japana reĝisoro kaj scenaristo (m. [[1956]]) * [[1898]]: [[Tamara de Lempicka]], pola pentristino (m. [[1980]]) * [[1901]]: [[Géza Ambarus]], hungara etnografo (m. [[1970]]) * [[1902]]: [[Jan Kiepura]], pola [[opero|oper]]-[[kantado|kantisto]] kaj aktoro (m. [[1966]]) * [[1905]]: [[Henry Fonda]], usona aktoro (m. [[1982]]) * [[1906]]: [[József Kováts]], rumania hungara verkisto, kritikisto (m. [[1937]]) * [[1906]]: [[Arturo Uslar Pietri]], venezuela verkisto, poeto kaj politikisto (m. [[2001]]) * [[1907]]: [[József Molnár]], hungara grafikisto kaj afiŝprojektanto (m. [[1983]]) * [[1909]]: [[František Kožík]], ĉeĥa verkisto, subtenanto de [[Esperanto]], radioreĝisoro ĉe la [[Verda Stacio]], membro de esperantlingva aktora grupo [[TRAKT]] (m. [[1997]]) * [[1912]]: [[Johannes Hartog]], nederlanda filozofiema kaj literaturema [[esperantisto]] okupiĝinta pri lingvokonstruo kaj [[historio de Esperanto]] publikiginta en "[[Utrechta Esperantisto]]" kaj "[[Nederlanda Esperantisto]]" (m. nekonata) * [[1915]]: [[Mario Monicelli]], itala scenaristo kaj reĝisoro (m. [[2010]]) * [[1917]]: [[Juan Rulfo]], meksika verkisto kaj fotisto (m. [[1986]]) * [[1919]]: [[Liberace]], usona pianisto kaj [[distro|distristo]] (m. [[1987]]) * [[1920]]: [[Leopold Tyrmand]], pola verkisto, tradukisto kaj publicisto (m. [[1985]]) * [[1927]]: [[Attila Zsigmond]], rumania hungara pentristo, grafikisto (m. [[1999]]) * [[1929]]: [[Betty Carter]], usona ĵazkantistino (m. [[1998]]) * [[1929]]: [[Adrienne Rich]], usona poetino kaj [[radikala feminismo|radikala feministino]] pri [[deviga aliseksemo]] (m. [[2012]]) * [[1936]]: [[Klaus Zelzer]], aŭstra klasika filologo * [[1943]]: [[Attila Znorovszky]], rumania hungara ĵurnalisto, reĝisoro (m. [[1989]]) * [[1946]]: [[Lajos Molnár H.]], rumania hungara, hungara verkisto, ĵurnalisto * [[1953]]: [[Pierce Brosnan]], irlanda aktoro * [[1955]]: [[Olga Korbut]], sovetia [[gimnastiko|gimnastikistino]] * [[1966]]: [[Janet Jackson]], usona kantistino kaj aktorino * [[1974]]: [[Laura Pausini]], itala kantistino * [[1975]]: [[Tony Kakko]], finnlanda kantisto, fondinto de la muzikgrupo [[Sonata Arctica]] * [[1976]]: [[Hunor Pál]], rumania hungara aktoro * [[1978]]: [[Árpád Sándor]], rumania hungara operkantisto * [[1986]]: [[Megan Fox]], usona aktorino kaj fotomodelulino * [[1993]]: [[IU (kantistino)|IU]], korea popkantistino == Mortoj == * [[1160]]: [[Ubaldo de Gubbio]], itala episkopo kaj sanktulo (n. ĉirkaŭ [[1083]]) * [[1412]]: [[Giovanni Maria Visconti]], itala nobelo, [[duko de Milano]] (n. [[1388]]) * [[1592]]: [[Johano Mikaelo Brutus]], hungara historiisto (n. [[1517]]) * [[1620]]: [[William Adams]], angla navigisto, unua eŭropano-[[samurajo]] (n. [[1564]]) * [[1657]]: [[Andrzej Bobola]], pola [[jezuitoj|jezuito]], popola misiisto, [[predikisto]], [[martiro]] (n. [[1591]]) * [[1669]]: [[Pietro da Cortona]], itala pentristo kaj arkitekto (n. [[1596]]) * [[1696]]: [[Mariana de Aŭstrio]], reĝino de Hispanio (n. [[1634]]) * [[1703]]: [[Charles Perrault]], franca verkisto (n. [[1628]]) * [[1784]]: [[Johann Friedrich Böhler]], germana pentristo, skulptisto kaj desegnisto (n. [[1713]]) * [[1805]]: [[Friedrich Eberhard von Rochow]], germana [[magnato]], soldato, pedagogo kaj filantropo (n. [[1734]]) * [[1828]]: [[William Congreve (inĝeniero)|William Congreve]], angla oficiro kaj [[inventisto]] de [[misilo]]j (n. [[1772]]) * [[1830]]: [[Jean Baptiste Joseph Fourier]], franca matematikisto kaj fizikisto (n. [[1768]]) * [[1896]]: [[Mózes Turóczi]], hungara [[kanono|kanon]]muldisto (n. [[1813]]) * [[1905]]: [[Philibert Vrau]], franca industriisto kaj katolika aktivulo (n. [[1829]]) * [[1918]]: [[Eusapia Palladino]], itala [[mediumo]] (n. [[1854]]) * [[1921]]: [[Samuel Meyer]], franca ŝipa [[makleristo]] kaj [[interpretisto]], batalanta flanke de [[Louis de Beaufront]], komitatano de [[Espéranto-France|Societo Franca por la Disvastigo de Esperanto]], dekomenca membro de [[Lingva Komitato]], preleganto, poligloto kaj tradukisto (n. [[1864]]) * [[1933]]: [[John Henry Mackay]], skota-germana verkisto (n. [[1864]]) * [[1938]]: [[Philipp Kosack]], germana filatelisto (n. [[1869]]) * [[1942]]: [[Bronisław Malinowski]], pola [[antropologio|antropologo]], [[etnografoj|etnografo]], [[religiscienco|religisciencisto]] kaj vojaĝisto (n. [[1884]]) * [[1943]]: [[Alfred Hoche]], germana psikiatro (n. [[1865]]) * [[1953]]: [[Django Reinhardt]], belga gitaristo [[ciganoj|cigandevena]] (n. [[1910]]) * [[1954]]: [[Vladimir Ghika]], rumana nobelo, teologo kaj sacerdoto (n. [[1873]]) * [[1954]]: [[Clemens Krauss]], aŭstra dirigento kaj komponisto (n. [[1893]]) * [[1971]]: [[Karl Farkas]], aŭstra aktoro, reĝisoro, verkisto kaj kabaredisto (n. [[1893]]) *[[1971]]: [[Otto Faller]], germana jezuito, lernejestro kaj patrologo * [[1977]]: [[Modibo Keïta]], unua prezidento de [[Malio]] (n. [[1915]]) * [[1982]]: [[Jerzy Krzysztoń]], pola verkisto kaj tradukisto (n. [[1931]]) * [[1984]]: [[Irwin Shaw]], usona verkisto, [[pacismo|pacisto]] (n. [[1913]]) * [[1990]]: [[Jim Henson]], usona marionetisto kaj reĝisoro (n. [[1936]]) * [[1992]]: [[Humbert Fink]], aŭstra ĵurnalisto kaj verkisto (n. [[1933]]) * [[1995]]: [[Bolesław Monkiewicz]], pola redaktoro kaj [[tradukisto]], membro de [[SAT]], partopreninto de [[UK 1937]], dum germana [[okupado]] partoprenanto de [[konspiro|konspiraj]] kunvenoj de esperantistoj en [[Varsovio]], prezidanto de [[Lodzo|lodza]] filio de [[Pola Esperanto-Asocio]], delegito de [[Internacia Esperanto-Ligo]] kaj [[UEA]], de 1948 estrarano de PEA en Varsovio kaj de UEA, redakciano de "[[Pola Esperantisto]]" kaj "Pollando", vicprezidanto de [[Loka Kongresa Komitato|LKK]] ĉe [[UK 1959]], aktivulo de [[IKUE]], tradukisto kaj eldoninto de esperantlingvaj libroj pri Pollando (n. [[1905]]) * [[1995]]: [[Lola Flores]], hispana artistino (n. [[1923]]) * [[2000]]: [[Andrzej Szczypiorski]], pola verkisto (n. [[1928]]) * [[2002]]: [[Salcia Landmann]], svisa verkistino, ĵurnalistino, kunfondinto de la PEN-klubo [[Liĥtenŝtejno]] (n. [[1911]]) * [[2004]]: [[Marika Rökk]], hungara-germana aktorino, kantistino, dancistino (n. [[1913]]) * [[2004]]: [[Kamala Markandaya]], barata verkistino kaj ĵurnalistino (n. [[1924]]) * [[2010]]: [[Hank Jones]], usona ĵaz-pianisto (n. [[1918]]) * [[2013]]: [[Werner Bormann]], germana ekonomikisto kaj docento, prezidanto de fondaĵo [[FAME-fondaĵo|FAME]] kaj de [[Germana Esperanto-Asocio]], prezidanto de la [[Akademio de Esperanto]] (n. [[1931]]) * [[2015]]: [[Franciszek Bernaś]], pola verkisto kaj publicisto (n. [[1929]]) * [[2019]]: [[I. M. Pei]], ĉina-usona arkitekto [[Pritzker-premio|Pritzker-premiita]] (n. [[1917]]) * [[2019]]: [[Mick Micheyl]], franca kanzonistino kaj pentristino (n. [[1922]]) * [[2019]]: [[Bob Hawke]], [[ĉefministro de Aŭstralio]] (n. [[1929]]) * [[2020]]: [[Julio Anguita]], hispana politikisto, [[urbestro]] de [[Kordovo]] (n. [[1941]]) * [[2022]]: [[Josef Abrhám]], ĉeĥa aktoro (n. [[1938]]) * [[2025]]: [[Jan Terlouw]], nederlanda verkisto kaj politikisto (n. [[1931]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Rememoroj kaj festoj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta [[Posidio]], [[episkopo]] en [[Numidio]], unu el [[Patroj de la Eklezio]] ** Sankta [[Brendan]], irlanda [[abato]] kaj [[vojaĝisto]] ** Sankta [[Andrzej Bobola]], [[presbitero]], popola [[misiisto]], [[martiro]], apostolo de [[Polesio]], [[patroneco|patrono]] de [[Pollando]] ** [[Gema Galgani]], itala mistikulino (ĉi-tage honorigata flanke de la adeptoj de [[Paŭlo de la Kruco]]) * [[Malajzio]]: [[Tago de instruisto]] * [[Nacia tago]] sur [[Kajmaninsuloj]], ''Discovery Day'' == Tagoj de [[semajno]] == La '''16-a de majo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. ---- {{Projektoj |commonscat=16 May |wikinewscat=16-a de majo }} [[Kategorio:16-a de majo| ]] [[Kategorio:Majo|16]] [[Kategorio:16-a tago de la monato|#05]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0516]] d7raej044x08ak6ggoeck3vsblxssfv Akvo 0 7191 9440855 9439176 2026-07-28T18:59:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kemia substanco |sen banderolo=jes|Struktura formulo=H2O.svg}}[[Dosiero:Water drop animation enhanced small.gif|eta|Gutanta akvokrano ([[animacio]]).]][[Dosiero:Drinking water.jpg|eta|Fluanta akvo, trinkakvo.|323x323ra]] [[Dosiero:2006-01-28_Drop-impact.jpg|alternative=טיפת מים|eta|215x215ra|Akvoguto falinta sur akvon]] '''Akvo''' (etimologie el la [[latina lingvo|latina]] ''{{lang|la|aqua}}'') estas senkolora, senodora [[kemia kombinaĵo]] konsistanta el [[hidrogeno]] kaj [[oksigeno]] en la proporcio 2:1 (de numero de atomoj, sed maso de la oksigeno en la kombinaĵo estas 8-oble pli ol tiu de la hidrogeno). Ĝi estas en [[likvaĵo|formo likva]] inter temperaturoj de {{GdC|0}} ĝis {{GdC|100}} sub [[norma premo]], kaj estas grava en [[biologio|biologia]] funkciado de [[vivo]]. Sub la [[fandopunkto]] de {{GdC|0}}, ĝi estas en solida formo, [[glacio]]; super la [[bolpunkto]] de {{GdC|100}}, ĝi ŝanĝiĝas al [[vaporo]] (je norma [[atmosfera premo]] de 1 atm). La [[triobla punkto]], pri kiu la solida, likva kaj vapora formoj miksiĝas, okazas je 273,16&nbsp;[[K]] ({{GdC|0,01}}) kaj 611,7 [[Pa]] (6,117 [[baro (unuo)|milibaroj]]). Tri kvaronoj de la surfaco de la [[tero]] estas kovritaj per granda kvanto da akvo, la [[oceano]]j. Movado de akvo de la oceanoj ĝis la [[aero]] kaj reen grandparte kreas [[vetero]]n. Krome gravas [[lago]]j, [[rivero]]j, [[marĉo]]j, [[kanalo]]j ktp. Akvo estas la ĉefa [[trinkaĵo]] de ĉiuj [[animalo]]j, kiuj havas ĝin ĉu rekte ĉu tra aliaj manĝaĵoj, kiaj fruktoj, vegetaloj ktp. == Kemio == [[Dosiero:Turquoise Water.jpg|eta|Blua akvo sur kiu reflektoj de [[sunlumo]].]] Akvo estas tre simpla [[kemia kombinaĵo]]. Ĝia [[kemia formulo|formulo]] estas H<sub>2</sub>O. Tio signifas, ke [[molekulo]] de akvo havas 2 [[atomo]]jn de [[hidrogeno]], kaj 1 atomon de [[oksigeno]]. La [[temperaturo]], ĉe kiu akvo glaciiĝas, estas 0 gradoj Celsiusaj sub normala atmosfera premo; la temperaturo, kie akvo bolas, difinas 100 Celsiuso ĉe normala (marnivela) atmosfera premo. Ĝi estas la nura substanco, kiu pligrandiĝas, kiam ĝi glaciiĝas. Simpla sed grava kaj unika eco de akvo estas, ke ĝia solida formo flosas sur la likva. La solida fazo estas malpli densa ol likva akvo, pro la geometrio de la fortaj hidrogenaj ligoj kiuj estas formataj nur je malaltaj temperaturoj. Pro tio profunda akvo restas likva, pli varma ol la glacia surfaco, kaj akvaj organismoj (la unuaj vivantaj organismoj sur Tero) povas travivi glaciajn kondiĉojn. === Peza, duonpeza kaj superpeza akvo === Krom „normala“ akvo, ekzistas ankaŭ tiel nomata „[[duonpeza akvo]]“, „[[peza akvo]]“ ([[deŭterio|deŭteria]] oksido) kaj „[[superpeza akvo]]“ ([[tricio|tricia]] oksido). Ĉe peza kaj superpeza akvo la normala hidrogenatomo ([[procio]], simbolo H) estas anstataŭigita per ĝiaj pezaj izotopoj [[deŭterio]] aŭ [[tricio]]. Ĉe la duonpeza akvo, unu hidrogenatomo estas anstataŭigita per deŭterio. La peza akvo diferenciĝas de la kutima akvo en fizikaj kaj kemiaj ecoj, ekz. ĝi havas pli altan [[fandopunkto]]n, [[bolpunkto]]n kaj estas pli [[denso|densa]]. Surbaze de granda masa diferenco inter procio kaj deŭterio kaj tricio, (kiuj havas duoblan kaj trioblan mason), la [[Kinetiko|kinetika]] izotopa efiko estas tre akuta. Sekve de anstataŭigo de normala akvo ĉe kemiaj substancoj la ekvilibraj reakcioj ŝanĝiĝas, kio povas konduki ekzemple al korpodamaĝaj sekvoj en la homa korpo. La deŭteriizita akvo – surbaze de ties alia [[spino|spinproprecoj]] – estas uzata kiel [[solvenzo]] en la [[NMR]]-analitiko. === Molekula geometrio === La akvomolekulo konsistas el du [[hidrogeno|hidrogenatomoj]] kaj unu [[oksigeno|oksigenatomo]]. Geometrie la akvomolekulo estas angulita kaj konvenas al [[VSEPR-teorio]], al AB<sub>2</sub>E<sub>2</sub>-tipo. La du hidrogenatomoj kaj la du elektronparoj estas direktitaj en la angulojn de imagita [[kvaredro|tetraedro]]. La angulo, kiun la du O-H-ligiloj fermas, estas 104,45°. Ĝi devenas surbaze de la granda spacobezono de la liberaj elektronparoj for de la ideala kvaredra angulo (~109,47°). La ligila longo de O-H-ligiloj estas ĉirkaŭ 95,84 [[pikometro]]j. <gallery> Dosiero:H2O-Tetraeder.jpg|Spaca konstruo de akvomolekulo Dosiero:Water molecule dimensions.svg|Geometrio de akvomolekulo Dosiero:H2o hq2 alpha.png|Spaca modelo de akvomolekulo </gallery> === Akvo kiel solvanto === {{Ĉefartikolo|Akva solvaĵo}} Akvo ofte estas uzata kiel solvanto en kiu okazas reagoj. Tion oni skribas per rimarko '''(aq)''' analoge al rimarkoj (s), (l), (g) por [[materistato]]j, ekzemple: : CO<sub>2</sub> (g) + H<sub>2</sub>O (l) ⇄ CO<sub>2</sub> (aq) + H<sub>2</sub>O (l) ⇄ H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> (aq) == Biologio == [[Dosiero:2006-01-15 coin on water.jpg|eta|150ra|Hungara monero kiu kuŝas sur la surfaco pro la surfaca tensio.]] Akvo estas la plej necesa substanco por ĉiu vivanto, ĉar ĝi havas multajn maloftajn ecojn kiuj estas gravegaj por vivo. Ĝi estas bona [[solvilo]], kaj havas fortan [[surfaca tensio|surfacan tension]]. Freŝa akvo estas la plej densa ĉe {{GdC|4}}; ĝi maldensiĝas, kiam ĝi frostiĝas aŭ varmiĝas. Kiel stabila molekulo en nia atmosfero, ĝi grave rolas kiel absorbilo de [[transruĝa radiado]]. Ĉar akvo havas alian [[Masa varma kapacito|specifan varmon]] kiu stabiligas klimaton tutmonde. Akvo estas tre bona solvilo, kaj dissolvas multajn specojn de substancoj, kiel variajn salojn kaj [[sukero]]jn, kaj faciligas sian kemian interagon, kiu helpas kompleksajn matabolismojn. Tamen, iuj substancoj ne bone miksiĝas kun akvo, inkluzive [[oleo]]jn kaj [[hidrofoba]]jn substancojn. Ĉelaj membranoj uzas ĉi tiun econ por zorge kontroli interagojn inter siaj enhavaĵoj kaj eksteraj kemiaĵoj. Ĉi tiu estas faciligata iomete de la surfaca tensio de akvo. Akvaj gutoj estas stabilaj pro la forta surfaca tensio de akvo. Oni povas vidi ĉi tion kiam iometo da akvo estas metata sur malsolveblan surfacon kiel vitron. La akvo kuniĝas en gutojn. Ĉi tiu eco estas necesa por [[planta transpirado]]. [[Akva temperaturo]] estas grava eco de akvejoj, determinanta ilian taŭgecon kiel habitato por diversaj organismoj kaj rolanta en la cirkulado de akvo en lagoj kaj maroj. La oceana temperaturo havas gravegan rolon en la tuttera klimata sistemo. == Geografio == Sur la surfaco de [[Tero]] kolektiĝas akvomasoj fluantaj malsupren — ekzemple [[rojo]]j kaj [[rivero]]j — kaj stagnantaj sur certa nivelo — ekzemple [[lago]]j, [[maro]]j, kaj [[oceano]]j. Ĉar akvo estas bezonata por homa, besta kaj planta vivo, ĝia disponebleco havas altan gravecon socian kaj politikan. La apuda mapo montras per ruĝa koloro landojn, kiuj jare posedas malpli ol 500 m³ da renovigata akvo por ĉiu loĝanto. Flava koloro montras disponeblecon inter 500 kaj 1700 m³. Ĉar kelkaj riveroj, kiuj gravas por akvoprovizado (ekz. [[Jordano]], [[Kolorado (rivero)|Kolorado]]), transiras landlimojn, eblas interŝtataj konfliktoj pri trinkakvo. <gallery> Dosiero:Mountain stream.jpg|[[Rojo]] en [[alta montaro]], [[Grizono]], [[Svisio]] Dosiero:Rapides Joachims QC 2.jpg|La [[rivero]] [[Otavo (rivero)|Otavo]], en [[Kanado]] Dosiero:Lago Titicaca 001.jpg|[[Lago Titikako]], [[Peruo]]/[[Bolivio]] Dosiero:WorldWaterAvailability.png|Landoj kun manko de trinkebla akvo </gallery> [[Akvofluo]] estas la volumeno de akvo fluanta tra la sekco de akva fluanto je tempounuo. Ĝi mezuriĝas en fluunuoj (m³/s). En industrio, akva (likva) konsumo estas mezurata per flumezuriloj. [[Akva fluanto]] estas en hidrologio kolektiva esprimo por ĉiu surface fluantaj akvoj, do, fluantaj akvoj en la interno de la lando. Temas pri malfermaj akvoj. === Akvodisponeblo === {{Ĉefartikolo|Akvopurigado}} '''Akvopurigado''' estas ajna procezo kiu produktas akvon pli akceptebla por specifa finuzo. La finuzo povas esti drinkado, industria akvoprovizado, irigacio, rivera fluoprizorgado, akvodistro aŭ multaj aliaj uzoj, inkluzive de estado por esti sekure resendita al la medio. Akvopurigado forigas poluaĵojn kaj nedezirindajn komponentojn, aŭ reduktas ilian koncentriĝon tiel ke la akvo iĝu taŭga por sia dezirata finuzo. {{Ĉefartikolo|Akvoliverado}} [[Dosiero:WaterTruckCropped.JPG|eta|Akvo el [[krano]]j - el kamiono.]] '''Akvoliverado''' estas la havigo de akvo fare de publikaj verkoj, komercaj organizaĵoj, komunumaj klopodoj aŭ fare de unuopuloj, kutime pere de sistemo de pumpiloj kaj de [[Akvotubo|tuboj]]. [[Irigacio]] estas konsiderata separate. En 2010, ĉirkaŭ 85% el la tutmonda loĝantaro (6.74 mil milionoj da personoj) havis aliron al eltuba akvoliverado tra hejmaj konektoj aŭ al plibonigita akvofonto pere de aliaj rimedoj ol hejmo, inklude [[fonto]]jn, [[fontano]]jn, [[akvofonto]]jn kaj protektitajn [[puto]]jn. Tamen, ĉirkaŭ 14% (884 milionoj da personoj) ne havis aliron al plibonigita akvofonto kaj devis uzi neprotektitajn putojn aŭ akvofontojn, kanalojn, lagojn aŭ riverojn por ties akvonecesoj.<ref>Progress on Sanitation and Drinking-water: 2010 Update, UNICEF, WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation, ISBN 978-92-4-156395-6</ref> === Akvokolekta areo === {{Ĉefartikolo|Akvokolekta areo}} [[Dosiero:Ocean drainage.png|eta|Monda mapo pri akvokolektaj areoj. Grizaj mondopartoj montras [[Senelflua baseno|senelfluajn areojn]] ne ligitajn al [[maro]] aŭ [[oceano]].]] '''Akvokolekta areo''' aŭ '''Baseno''' estas tiu surtera kaj subtera areo, de kiu povas flui akvo al [[Rivero|riverego]] ĝîs [[maro]], [[oceano]] aŭ kelkfoje [[senelflua baseno]]. Ilin limas [[akvodividilo]], kiel [[montaro]]j. [[Kontinento]]j kaj [[lando]]j estas ofte dividitaj laŭ basenoj kaj ties akvoj fluas en diversaj direktoj. == Klasigoj kaj nomigoj de akvo == Akvo povas prezentiĝi en [[Materistato|stato]] solida, likva aŭ gasa, estante unu el la malmultaj substancoj kiuj povas troviĝi en ĉiuj el ili je natura formo.<ref>Davie (2003), paĝo 2.</ref> Akvo adoptas formojn tre diversajn sur la tero: kiel [[akvovaporo]], kunformante parton de la atmosfero; kiel [[marakvo]], eble kiel formo de [[glacimonto]] en la oceanoj; kiel [[glaĉero]]j kaj [[rivero]]j en la montoj, kaj en la subteraj akvujoj en likva formo. La akvo povas [[Solvaĵo|solvi]] multajn substancojn, pro kio ofte oni aludas al ĝi kiel universala solvanto. Kiel konsekvenco de ties nepra rolo por la vivo, la homa estaĵo — inter multaj aliaj [[animalo]]j — disvolvigis sentojn kapablajn pritaksi la trinkeblo de akvo, kiuj evitas la konsumon de [[salakvo]] aŭ [[Malkomponiĝado|putriĝanta akvo]]. La homoj ankaŭ ofte preferas la konsumon de malvarma akvo anstataŭ mezvarma, ĉar la malvarma akvo estas malpli klina al enhavo de [[mikrobo]]j. La sentebla gusto en la akvo de degelo kaj la [[mineralakvo]] derivas de la mineraloj dissolvitaj en ĝi; fakte la pura akvo estas [[gusto|sengusta]]. Por reguligi la homan konsumon, oni kalkulas la akvopuron rilate al la esto de [[toksino]]j, poluaj agentoj kaj [[mikroorganismo]]j. Akvo ricevas diversajn nomojn, laŭ formo kaj karakteroj:<ref>Datos del Centro del Agua del Trópico Húmedo para la América Latina y el Caribe (CATHALAC), en [http://www.imacmexico.org/ev_es.php?ID=17439_208&ID2=DO_TOPIC ''Tipos de agua''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090602192214/http://www.imacmexico.org/ev_es.php?ID=17439_208&ID2=DO_TOPIC |date=2009-06-02 }}, de la portalo agua.org.mx.</ref> [[Dosiero:Ice crystals on glass.jpg|eta|200ra|dekstra|Kristaloj de glacio.]] [[Dosiero:22 Regen ubt.jpeg|eta|[[Pluvo]] estas precipitaĵo.]] [[Dosiero:Iced power lines.JPG|eta|200ra|dekstra|Glaciiĝo pro frostiĝanta pluvo sur kablofosto.]] [[Dosiero:Poranna rosa na pajęczynie(Aw58).jpg|eta|Roso sur [[Aranereto|araneaĵo]].]] [[Dosiero:Snow on the mountains of Southern California.jpg|eta|dekstra|Neĝo sur la montoj de [[Suda Kalifornio]].]] [[Dosiero:Briksdalsbreen_(03_272).jpg|eta|250ra|dekstra|[[Norvegio]], [[glaĉero]] de Briksdal.]] [[Dosiero:Rime_ice.jpg|eta|dekstre|Prujno, sur ''Szczeliniec Wielki'', [[Pollando]].]] * Laŭ sia '''fizika stato''': ** [[Glacio]] (solida stato) ** Akvo (likva stato) ** [[Akvovaporo|Vaporo]] (gasa stato) * Laŭ sia '''situo en la akvociklo''': ** [[Meteo]] *** [[Precipitaĵo]] :{| border=0| ''' |- |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;||Precipitaĵo ''laŭ moviĝo''||&nbsp;&nbsp;||Precipitaĵo ''laŭ stato'' |- |&nbsp; |valign=top | * Vertikala precipitaĵo ** [[Pluvo]] ** [[Frostiĝanta pluvo]] ** [[Drezelo]] ** Glacia pluvo ** [[Neĝo]] ** [[Mola hajlo]] ** [[Neĝero]]j ** [[Glaciero]]j ** [[Pluvneĝo]] ** [[Hajlo]] ** Glacikristaloj * Horizontala precipitaĵo ** [[Roso]] ** [[Prujno]] ** [[Atmosfera frosto]] ** [[Glaceglacio]] ||&nbsp;&nbsp; |valign=top | * Likva precipitaĵo ** [[Pluvo]] ** Glacipluvo ** [[Drezelo]] ** Glacia pluvo ** [[Roso]] * Solida precipitaĵo ** [[Neĝoŝtormo]] ** [[Mola hajlo]] ** [[Neĝero]]j ** [[Glaciero]]j ** Glacipluvo ** [[Hajlo]] ** [[Frostoprismo]]j ** [[Prujno]] ** [[Atmosfera frosto]] ** [[Glaceglacio]] ** [[Pluvneĝo]] * Miksa precipitaĵo ** kun temperaturoj proksimaj al la {{GdC|0}} |} * '''Partikloj de akvo en la atmosfero''' ** Partikloj en suspensio *** [[Nubo]]j *** [[Nebulo]] *** [[Brumo]] ** Partikloj en ascendo (pelitaj de la vento) *** [[Neĝoŝtormo]] *** ''Disa neĝo'' * '''Laŭ sia cirkonstanco''' ** [[Subtera akvo]] ** Akvo de [[degelo]] ** [[Meteo|Metea akvo]] ** Interna akvo – tiu kiu formas parton de roko ** [[Fosilia akvo]] ** [[Nesala akvo]] ** [[Surfacakvo]] ** [[Mineralakvo]] – riĉenhava en mineraloj ** [[Saleta akvo]] iome sala ** Morta akvo – rara fenomeno kiu okazas kiam amaso de nesala akvo aŭ iome sala cirkulas sur amaso de akvo pli sala, mikse iome. Ili estas danĝeraj por la [[navigado]]. ** [[Marakvo]] ** [[Peklakvo]] - de alta enhavo de saloj, ĉefe de [[natria klorido]]. * '''Laŭ ties uzado''' ** [[Kranakvo]] ** [[Enbotela akvo]] ** [[Trinkakvo]] – taŭga por la homa konsumo, enhavas ekvilibran valoron de mineraloj kiuj ne estas danĝeraj por la sano. ** Pura akvo – korektita en laboratorio aŭ pliriĉigita per iu aganto – temas pri akvoj traktitaj por specifa uzado en scienco aŭ inĝenierio. Pura akvo havas malaltan [[elektra konduktivo|elektran konduktivecon]], kiu pliigas kun la [[solvo]] de malgranda kvanto do [[jono|jona]] materialo kiel [[Natria klorido|komuna salo]]. Oftaĵoj estas tri tipoj: *** [[Distilakvo]] *** Akvo de duobla [[distilado]] *** [[Jono|Senjonigita akvo]] * '''Laŭ aliaj proprecoj''' ** [[Malsaturita akvo]]: malriĉa en mineraloj ** [[Malmola akvo]]: de subtera deveno, enhavas altan mineralan valoron ** [[Kristalakvo]]: estas tiu kiu troviĝas ene de la kristalretoj ** [[Hidrato]]j: akvo trempita en aliaj kemiaj substancoj ** [[Peza akvo]]: estas akvo prilaborita enhavante pezajn atomojn de [[hidrogeno]]-[[deŭterio]]. En natura stato, ĝi formas parton de la normala akvo en malgranda koncentro. Oni uzis ĝin por la konstruado de atomaparatoj, kiaj [[Nuklea reakciujo|reaktoroj]]. ** akvo de [[tricio]] ** [[Fekakvo]]j ** [[Grizakvo]]j * '''Laŭ la [[mikrobiologio]]''' ** [[Trinkakvo]] ** [[Forĵetakvo]] ** [[Pluvakvo]] aŭ [[surfaca akvo]] Akvo estas ankaŭ protagonisto ĉe nombraj ritoj [[religio|religiaj]]. Oni scias pri senfino de ceremonioj ligitaj al akvo. [[Kristanismo]], por ekzemplo, atribuis tradicie certajn karakterojn al la [[benita akvo]]. Ekzistas aliaj tipoj de akvo kiuj, post ia procezo, akiras supozitajn proprecojn, kiaj la [[vivakvo]]. == Efiko sur la homa civilizo == [[Dosiero:Humanitarian aid OCPA-2005-10-28-090517a.jpg|eta|Infanino trinkante [[enbotela akvo|enbotelan akvon]].]] La historio montras ke la pracivilizoj floris en zonoj favoraj al la agrikulturo, kiel ĉe la [[Akvokolekta areo|basenoj]] de la [[rivero]]j. Ekzemple ĉe [[Mezopotamio]], konsiderita lulilo de homa civilizo, aperinta en la fekunda valo de la riveroj [[Eŭfrato]] kaj [[Tigris]]; kaj ankaŭ ĉe [[Egipto]], nome brila civilizo kiu dependis tute el la rivero [[Nilo]] kaj el ties periodaj inundoj. Multaj grandaj urboj, kiaj [[Roterdamo]], [[Londono]], [[Montrealo]], [[Parizo]], [[Novjorko]], [[Bonaero]], [[Ŝanhajo]], [[Tokio]], [[Ĉikago]] aŭ [[Hongkongo]] ŝuldas sian riĉon al la konekto kun iu akvovojo kiu favoris ties kreskon kaj prosperon. La insuloj kiuj havis sekuran {{N|natura haveno}} — kiaj [[Singapuro]] — floris pro la sama tialo. Simile, areoj en kiuj akvo estas tre malabunda, kiaj ĉe [[Nordafriko]] aŭ [[Mezoriento]], suferis historie malfacilaĵojn por sia disvolvigo.<ref>''"El país que no tiene agua o que tiene dificultades con el agua está condenado al subdesarrollo, salvo que tenga petróleo o algún otro recurso en cantidades ingentes"'', Alberto Crespo, en [http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/specials/newsid_4790000/4790600.stm «La crisis del agua refleja otras crisis.»] ([[14a de marto]] de [[2006]])[[BBC]]. Konsultita la 27an de aprilo de 2009.</ref> === UN deklaras akvon kaj akvo-disponeblon kiel esenca homa rajto === [[Dosiero:Juego de sombras.JPG|eta|maldekstra|Fluo de akvo el [[krano]].]] La Ĝenerala Asembleo de [[Unuiĝintaj Nacioj]], aprobis la [[28an de julio]] de [[2010]], en sia 64a sesi-periodo, [[rezolucio]]n kiu agnoskas la trinkakvon kaj bazan akvo-disponeblon kiel esenca [[homa rajto]] por la plena ĝuo de la vivo kaj de ĉiuj homaj rajtoj. Tiu rezolucio estis adoptita je iniciato de [[Bolivio]], post 15 jaroj de debatoj, per favora voĉdono de 122 landoj kaj 44 sindetenoj. La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj montriĝis “profunde priokupita ĉar proksimume 884 milionoj de personoj malhavas aliron al trinkakvo kaj pli ol 2600 milionoj de personoj ne havas aliron al baza akvo-disponeblo, kaj alarmita ĉar ĉiujare mortiĝas proksimume 1,5 milionoj de geinfanoj malpliaĝaj de 5 jaroj kaj perdiĝas 443 milionoj de labortagoj konsekvence de malsanoj rilataj kun akvo kaj akvadministrado”. La adopto de tiu rezolucio estis anstataŭata de aktiva kampanjo estrita de la prezidento de Bolivio, [[Evo Morales]] Ayma.<ref>Landoj kiuj kun Bolivio apogis la projekton de rezolucio konfirmanta la ''"Homan Rajton al Akvo kaj Akvadministrado"'': Angolo, Antikvo kaj Barbudo, Saudarabio, Azerbajĝano, Barejno, Bangladeŝo, Benino, Eritreo, Bolivio, Burundio, Kongo, Kubo, Dominiko, Ekvadoro, Salvadoro, Fiĝioj, Kartvelio, Gvineo, Haitio, Salomonoj, Madagaskaro, Maldivoj, Maŭricio, Nikaragvo, Niĝerio, Paragvajo, Centrafrika Respubliko, Domingo, Samoo, Sankta Vincento kaj Grenadinoj, Sankta Lucio, Serbio, Sejŝeloj, Srilanko, Tuvalo, Urugvajo, Vanuatuo, Venezuelo, kaj Jemeno.</ref> === Trinkakvo: neceso de la homa korpo === {{Ĉefartikolo|Trinkakvo}} La [[homa korpo]] estas komponita de el 55 % al 78 % de akvo, depende de ties mezuroj kaj kompleksio.<ref>[http://www.madsci.org/posts/archives/2000-05/958588306.An.r.html ''¿Qué porcentaje del cuerpo es agua?''] Jeffrey Utz, M.D., The MadSci Network</ref> Por eviti [[dehidratiĝo]]jn, la korpo bezonas ĉiutage ĉirkaŭ 2,5 litrojn da akvo; la preciza kvanto varias depende de la nivelo de aktiveco, la temperaturo, la humideco kaj aliaj faktoroj. La plej parto de tiu akvo absorboĝas tra la manĝaĵoj aŭ trinkaĵoj — ne nepre akvo —. Ne determiniĝis la preciza kvanto da akvo havenda de sana individuo, kvankam plej fakuloj konsideras ke ĉirkaŭ 6-7 glasoj da akvo ĉiutage (proksimume du litroj) estas la necesa minimumo por elteni taŭgan [[trinkakvo|hidratiĝon]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080423180541/http://www.bbc.co.uk/health/healthy_living/nutrition/drinks_water.shtml] Healthy Water Living, BBC, alirita la [[1an de februaro]] 2007.</ref> Eĉ tiel, laŭ fakuloj ĉiu organismo funkcias unike kaj diference kaj ĝi havas necesojn depende de la aktiveco disvolviĝanta.<ref>[http://www.ahorasaludybienestar.es/hidratacion-saludable-verano/4223] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160913132737/http://www.ahorasaludybienestar.es/hidratacion-saludable-verano/4223|date=2016-09-13}} Hidratación saludable: La tendencia de este verano, Ahora Salud y Bienestar, alirita la 23an de majo de 2014.</ref> La medicina literaturo defendas ne tiom grandan konsumon, tipe de unu litro de akvo ĉiutage por vira plenkreska individuo, eksklude aliajn eblajn postulojn pro la perdo de likvoj kaŭzita de altaj temperaturoj aŭ fizika ekzercado.<ref name="Rhoades_2003">Rhoades, R. A., Tanner, G. A. Medical Physiology, Lippincott Williams & Wilkins, 2a eld. Baltimore, 2003 isbn=0781719364 oclc=50554808</ref> Unu persono kun sanstataj [[reno]]j havos malfacilaĵojn por trinki troan akvon, sed — ĉefe en varmaj kaj humidaj klimatoj, aŭ dum la [[ekzercado]] — ankaŭ malmulte trinki povas esti danĝera. La homa korpo estas kapabla trinki multe pli da akvo ol necese kiam oni ekzercas, alvenante eĉ al danĝero pro [[hiperhidratiĝo]], aŭ venenigo pro troa akvo. La ''fakto'' populare akceptita ke plenkreskulo devas konsumi ok glasojn ĉiutage da akvo ne havas ajnan sciencan fundamenton.<ref>[http://ajpregu.physiology.org/cgi/content/full/283/5/R993 ''"Bebe al menos ocho vasos de agua al día." ¿De veras? ¿Hay algún indicio científico para el "8 × 8"?''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100420204226/http://ajpregu.physiology.org/cgi/content/full/283/5/R993 |date=2010-04-20 }}, de Heinz Valdin, Departemento de Fiziologio, [[Dartmouth College|Dartmouth Medical School]], Lebanon, Nov-Hampshire</ref> Estas aliaj mitoj<ref>Por ekzemplo, la rilato inter la konsumo de akvo, la pezoperdo kaj la mallakso.</ref> pri la rilacto inter akvo kaj sano kiuj iom post iom estas forgesataj.<ref>[http://www.factsmart.org/h2o/h2o.htm Drinking Water - How Much?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120410235912/http://www.factsmart.org/h2o/h2o.htm |date=2012-04-10 }}, Factsmart.org retejo kaj referencoj ene.</ref> Rekomendo<ref>Food and Nutrition Board, National Academy of Sciences. Recommended Dietary Allowances, reviziita 1945. National Research Council, Reprint and Circular Series, No. 122, 1945 (aŭgusto), pp. 3-18.</ref> pri konsumo de akvo fare de la ''Platformo de Manĝado kaj Nutrado'' indikis: {{Citaĵo|''Ordinara kvanto por diferencaj personoj estas es de unu 1 mililitro da akvo por ĉiu kalorio de manĝo. La plej parto de tiu kvanto jam estas enhavata en la preparitaj manĝaĵoj''|FNB, Nacia Konsilio de Esplorado de Usono, 1945}} La lasta referenco havigita de tiu sama organismo parolas pri 2,7 litroj de akvo ĉiutagaj por [[virino]] kaj pri 3,7 litroj por viro, inklude la akvokonsumo tra la manĝaĵoj.<ref>[http://www.iom.edu/report.asp?id=18495 Dietary Reference Intakes: Water, Potassium, Sodium, Chloride, and Sulfate] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051218142112/http://www.iom.edu/report.asp?id=18495 |date=2005-12-18 }}, Food and Nutrition Board</ref> Nature, dum la [[gravedo]] kaj la [[mamnutrado]] la virino devas konsumi pli da akvo por teni sin hidratita. Laŭ la Instituto de Medicino — kiu rekomendas averaĝon de 2,2 litroj/tago por virino, kaj 3,0 litroj/tago por viro — graveda virino devas konsumi 2,4 litrojn, kaj ĝis 3 litrojn dum la mamnutrado, konsiderinte la grandan kvanton de likvo kiun oni perdas dum idozorgado.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mayoclinic.com/health/water/NU00283 |titolo=Agua:¿Cuánta hay que beber cada día? - MayoClinic.com<!-- Bot generated title --> |alirdato=2016-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140102114913/http://www.mayoclinic.com/health/water/NU00283 |arkivdato=2014-01-02 }}</ref> Oni indikas ankaŭ ke normale, ĉirkaŭ 20 % de la akvo estas absorbita kun la manĝo, dum la cetero estas akirta pere de la konsumo de akvo kaj de aliaj trinkaĵoj. Akvo estas elpelita el la korpo laŭ tre diversaj sistemoj: tra la [[urino]], la [[fekaĵo]]j, en formo de [[ŝvito]], aŭ en formo de akvovaporo, per [[elspiro]] ktp. Persono malsana, aŭ eksponita rekte al varmo, perdos multe pli da likvo, pro kio pliiĝos ankaŭ ties necesoj de konsumo. ==== Seninfektigo de trinkakvo ==== {{Ĉefartikolo|Seninfektigo de trinkakvo}} [[Dosiero:Distribución del agua en la Tierra.PNG|eta|dekstre|Hispanlingvaj statistikoj kaj informo pri malabundo de trinkakvo.]] La trinkakvo estas unu de la ĉefaj transsendantoj de mikroorganismoj kaŭzantoj de malsanoj, ĉefe bakterioj, virusoj kaj protozooj intestaj. La grandaj epidemioj de la homaro prosperis pro la poluado de la trinkakvo. Laŭ referencoj oni konas ke oni rekomendis boligi la akvon ekde kvincent jaroj antaŭ nia erao.<ref name=RQ1>Rámirez Quirós, op. cit., pp. 8-20.</ref> Aktuale en la industriaj landoj estas praktike kontrolitaj ĉiaj problemoj okazigitaj de la poluitaj akvoj. La procezoj de filtrado kaj seninfektigo pere de [[kloro]] al kiuj oni metas akvon antaŭ ties homa konsumo estas jam sufiĉe disvolvigitaj en la 20a jarcento kaj oni ĉirkaŭkalkulas ke ĝi estas tialoj de la 50 % de pliigo de vivoespero de la industriaj landoj en la 20a jarcento. La klorigo kaj filtrado de akvo estis konsiderita de la revuo ''[[Life]]'' probable kiel la plej grava progresero de publika sano de la jarmilo. La kloro estas la materialo plej uzata kiel seninfektigilo de akvo. La hipotezo plej akceptata pri kiel ĝi funkcias kaj detruas tiujn mikroorganismojn patogenajn diras ke ĝi produktas fizikajn, kemiajn kaj biokemiajn ŝanĝojn en la membrano aŭ protekta muro de la ĉeloj okazigante la finon de ties vivaj funkcioj.<ref name=RQ1/> La [[kloro]] povas iĝi iritanta substanco por [[mukozo]]j kaj [[haŭto]] kaj pro tio ties uzado estas strikte kontrolata. La proporcio uzata varias inter 1 parto por miliono kiam temas pri purigo de akvo por ties konsumo, kaj inter 1-2 partoj por miliono por la preparado de akvo de [[higieno|bano]]. La maltaŭga apliko de kemiaj komponantoj en akvo povas rezulti danĝera aŭ damaĝa. La apliko de kloro kiel seninfektigilo ekis en 1912 en [[Usono]]. La venontan jaron Wallace kaj Tiernan desegnis ekipojn kiuj povis mezuri la kloran gason kaj formi koncentritan solvaĵon aldoneblan al traktota akvo. Ekde tiam la tekniko de klorigo plu progresis. Krom ties kapablo detrua de ĝermoj, ties kapablo oksidiga estas tre granda kaj ties agado estas ankaŭ tre profita en la eligo de la fero, manganezo, sulf-hidridoj, sulfuroj kaj aliaj substancoj malpliigantaj de akvo. Multaj landoj en siaj regularoj postulas seninfektigojn pere de kloro kaj devigas la plutenon de difinita koncentraĵo de forĵetaĵoj de seninfektigilo en sia retoj de tubaroj de distribuado de akvo. Foje oni uzas kloraminojn kiel duaranga seninfektigilo por pluhavi dum pli da tempo difinitan koncentraĵon de kloro en la sistemo de liverado de trinkakvo.<ref name=RQ2>Rámirez Quirós, op. cit., pp. 21-23.</ref> ==== Malhelpoj en la mondo por aliri al trinkakvo ==== [[Dosiero:Unsafe drinking water 04.jpg|eta|maldekstre|Infanino kun akvobotelo en Afriko kie diareo oftas inter infanoj. La akvomalabundo kaj la malsufiĉa infrastrukturo okazigas pli ol 5 milionoj de mortoj jare pro konsumo de akvo [[poluita]].]] Sur la surfaco de la Tero estas 1 386 000 000&nbsp;km³ de akvo,<ref>[http://water.usgs.gov/gotita/earthhowmuch.html]</ref> el tia kvanto, la 3 % estas nesala, kaj el tiu 3 % ĉirkaŭ 70 % troviĝas sur la polusaj tavoloj kaj 30 % estas subtera,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ecologiahoy.com/reservas-de-agua-dulce-en-el-mundo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161015060235/http://www.ecologiahoy.com/reservas-de-agua-dulce-en-el-mundo |arkivdato=2016-10-15 }}</ref> dum la cetera 0,3 % estas por la homa konsumo, el tiu 0,3 la 98 % troviĝas en lagoj kaj akvorezervejoj, kie ne ĉiu havas aliron al tio<ref>http://www.profesorenlinea.cl/fisica/aguadatos.htm</ref> (30 % en la [[Grandaj Lagoj de Afriko]], 21 % en la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj de Nordameriko]] kaj 20 % en la [[Bajkalo|lago Bajkalo]]), 2 % estas transportata de la riveroj<ref>[http://www.eea.europa.eu/es/articles/el-agua-en-la-agricultura]</ref> kie 70 %<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.figueraspacheco.com/EPlaS/CiES/Documents/Foros/Forum_aigua.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120813055353/http://www.figueraspacheco.com/EPlaS/CiES/Documents/Foros/Forum_aigua.pdf |arkivdato=2012-08-13 }}</ref> el ties liverado estas profitata por [[irigacio]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aguas.org.mx/sitio/03b01.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150218015601/http://www.aguas.org.mx/sitio/03b01.html |arkivdato=2015-02-18 }}</ref> lasante proksimume<ref>[http://www.fao.org/docrep/005/y3918s/y3918s03.htm]</ref> nur 0,00060 % por la homa konsumo.<ref>[http://actualidad.rt.com/actualidad/view/140863-eeuu-agua-guerras-cambio-climatico]</ref> La akvo taŭga por la homa konsumo nomiĝas [[trinkakvo]], dum tiu kiu ne havas taŭgajn kondiĉojn por ties konsumo povas esti trinkebligita pere de [[filtrado]] aŭ pere de aliaj procezoj fizik-kemiaj. La [[monda loĝantaro]] paŝis el 2 630 milionoj en 1950 al 6 671 milionoj en 2008. En tiu periodo (el 1950 al 2010) la urbana loĝantaro paŝis el 733 milionoj al 3505 milionoj. En la homaj setlejoj koncentriĝas la uzado de akvo neagrikultura kaj tie okazas la plej malsanoj rilataj kun la akvo.<ref>''2a Raporto de Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvigo de Akvorimedoj en la Mondo'', p.88-90</ref> Antaŭ la malfacilo disponi el [[trinkakvo]] por homa konsumo en multaj lokoj de la planedo, konsolidiĝis koncepto intermeza, nome [[sekura akvo]] kiel akvo kiu ne enhavas danĝerajn [[bakterio]]jn, dissolvitajn metalojn [[Tokseco|toksajn]], aŭ kemiajn produktojn damaĝajn por la sano, kaj ĝi estas tiele konsiderata sekure trinkebla, kaj pro tio ĝi uzatas kiam la liverado de trinkakvo ne estas certa. Temas pri akvo ne malprofita por la homa estaĵo, kvankam ĝi ne havas la idealajn kondiĉojn por ties konsumo. Pri diversaj tialoj, la disponeblo de akvo rezultas malfacila en granda parto de la mondo, kaj pro tio ĝi iĝis unu el la ĉefaj priokupoj de registaroj en la tuta mondo. Aktuale, oni ĉirkaŭkalkulas ke mil milionoj<ref>Laŭ tiu [http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/international/newsid_3601000/3601498.stm informaĵo] de la [[UN]], publikigita en BBC.com la [[26an de aŭgusto]] de 2004. Konsultita la 24an de aprilo de 2009.</ref> de personoj havas malsufiĉan aliron al trinkakvo. Tiu situacio problemiĝas pro la konsumado de akvo en malbona kondiĉo, kio favoras la plimultigon de epidemiaj malsanoj. Multaj el landoj kunvenintaj en Evian en la 29a Kongreso de la [[G8]] markis 2015 kiel limdato por atingi la universalan aliron al akvo en plibonaj kondiĉoj en la tuta mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.g8.fr/evian/english/navigation/2003_g8_summit/summit_documents/water_-_a_g8_action_plan.html |titolo=''El "plan de acción" decidido en la Cumbre de Evian de 2003'' |alirdato=2016-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140807160219/http://www.g8.fr/evian/english/navigation/2003_g8_summit/summit_documents/water_-_a_g8_action_plan.html |arkivdato=2014-08-07 }}</ref> Eĉ se oni atingas tiun malfacilan celon, oni kalkulas ke ankoraŭ restas ĉirkaŭ 500 milionoj kiuj ne havas aliron al trinkakvo, kaj pli ol mil milionoj malhavas taŭgan sistemon de [[salubrigo]]. La malbona kvalito de akvo kaj la neregula salubrigo tuŝas grave la salubran staton de la loĝantaro: nur la konsumo de poluita akvo okazigas 5 000 000 de mortoj jare, laŭ diversaj informoj<ref>[https://web.archive.org/web/20090418132353/http://actualidad.terra.es/articulo/html/av2210286.htm ''Día Mundial del Agua: 2.400 millones de personas la beben contaminada''], 22a de aprilo de 2005. Konsultita la 24an de aprilo de 2009.</ref> de [[Unuiĝintaj Nacioj]], kiuj deklaris 2005-2015 la ''"Jardeko de la agado"''. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] ĉirkaŭkalkulas ke la adopto de politikoj de sekura akvo povus eviti la morton de 1 400 000 infanoj jare, viktimoj de [[diareo]].<ref>[http://www.who.int/features/qa/70/en/ World Health Organization. Safe Water and Global Health.]</ref><ref>Laŭ aliaj [http://www.ecoestrategia.com/articulos/hemeroteca/unicef2.pdf ĉirkaŭkalkuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230925215858/http://www.ecoestrategia.com/articulos/hemeroteca/unicef2.pdf |date=2023-09-25 }}, 4 000 infanoj ĉiutage.</ref> 50 landoj, kiuj kunigas preskaŭ unu trionon de la monda loĝantaro, malhavas taŭgan sistemon de akvoliverado,<ref> [http://www.consumer.es/web/es/salud/2004/11/18/112095.php ''La ONU analizará la contaminación del agua con arsénico en China y en otros países de Asia''], [[18a de novembro]] de 2004. Konsultita la [[26an de aprilo]] de 2009.</ref> kaj 17 el ili elprenas ĉiujare pli da akvo el siaj akvejoj ol tio kio povas renoviĝi nature.<ref>Climate Change and Developing Countries, Nijavalli H. Ravindranath kaj Jayant A. Sathaye, 2002, Springer isbn=1402001045 oclc=231965991.</ref> La [[poluo]], aliflanke, ne nur poluas la akvon de [[rivero]]j kaj maroj, sed ankaŭ la akvajn rimedojn subterajn kiuj utilas por liverado por la homa konsumo.<ref>[https://web.archive.org/web/20090415161310/http://www.purdue.edu/envirosoft/manure-handle/spanish/src/ground.htm ''Problemas asociados con la contaminación del agua subterránea''], en www.purdue.edu. Konsultita la 26an de aprilo de 2009.</ref> === Akvomalabundo === {{Ĉefartikolo|Akvomalabundo}} '''Akvomalabundo''' (tio estas ''malabundo de akvo'', ''akvostreso'' aŭ ''akvokrizo'') estas la manko de resursoj de [[nesala akvo]] por kontentigi la normalan [[Mendado kaj ofertado|akvomendadon]]. La [[homaro]] frontas akvokrizon, pro malegala distribuado (akrigita pro la [[klimata ŝanĝo]]) rezulte en disigo inter kelkaj tre malsekaj kaj tre sekaj lokoj, plus akra pliigo en tutmonda akvomendo en ĵusaj jardekoj fare de la pliiĝanta [[industrio]]. Akvomalabundo povas esti okazigita ankaŭ pro [[sekego]], manko de [[pluvo]] aŭ poluado. Tio estis listigita en 2019 de la [[Monda Ekonomia Forumo]] kiel unu el la plej granda tutmondaj riskoj laŭ terminoj de ebla efiko al la venonta jardeko.<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/reports/the-global-risks-report-2019|title=Global risks report 2019|publisher=World Economic Forum|access-date=25a de Marto 2019|archive-date=25a de Marto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325101510/https://www.weforum.org/reports/the-global-risks-report-2019|url-status=live}}</ref> Tio manifestiĝis per parta aŭ totala malkontentigo de la esprimita akvomendado, ekonomia konkurenco por ava kvanto aŭ kvalito, disputoj inter uzantoj, nerevertebla forigo de [[grundakvo]], kaj negativaj efikoj sur la [[Ekologia niĉo|medio]].<ref name="FAO2012">{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/016/i3015e/i3015e.pdf |title=Coping with water scarcity. An action framework for agriculture and food stress |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] de [[United Nations]] |year=2012 |access-date=31a de Decembro 2017 |archive-date=4a de Marto 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304210442/http://www.fao.org/docrep/016/i3015e/i3015e.pdf |url-status=live }}</ref> === Hejma uzado de akvo === [[Dosiero:Mali water pump.jpg|eta|altdekstre|Knabino en [[Malio]] akirante por hejma konsumo grundakvon pere de permana [[pumpilo]].]] Homoj bezonas akvon krom por ekzisto ankaŭ por propra purigo kaj [[higieno]]. Oni ĉirkaŭkalkulis ke homoj konsumas «''rekte aŭ nerekte''» ĉirkaŭ 54 % el la [[nesala akvo]] surfaca disponebla en la mondo. Tiu procentaĵo povas dividiĝi jene: * 20 %, por elteni [[faŭno]]n kaj [[flaŭro]]n, por la transporto de havaĵoj ([[ŝipo]]j) kaj por [[fiŝkaptado]], kaj * la cetera 34 %, uzata tiele: 70 % en [[irigacio]], 20 % en [[industrio]] kaj 10 % en urboj kaj hejmoj.<ref>Miller (2005), p. 173</ref><ref>[http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/freshwater_supply/freshwater.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151129143052/http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/freshwater_supply/freshwater.html|date=2015-11-29}} Human Appropriation of the World's Fresh Water Supply, alirita la [[29an de aprilo]] 2009, University of Michigan, 4a de januaro 2006.</ref> La homa konsumo reprezentas malgrandan procentaĵon de la kvanto de akvo konsumita ĉiutage en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulis ke loĝanto de disvolvigita lando konsumas ĉirkaŭ 5 litrojn ĉiutage en formo de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj.<ref>Informo elprenita el [http://www.tmvw.be/Documenten/pdf/Blauwboek.pdf "libro Azul"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de la akvo, eldonita de la entrepreno de akvoj de Belgio. (en nederlanda).</ref> Tiuj nombroj plialtiĝas spektakle se konsideri la hejman industrian konsumon. Proksimuma kalkulo<ref>La informo estas de [http://www.intermonoxfam.org/es/page.asp?id=2379 Intermon Oxfam], kun propra prilaborado.</ref> de konsumo de akvo por persono/tago en [[disvolvigita lando]], konsiderinte la hejman industrian konsumon havigas la jenajn datumojn: <center> {| class ="wikitable" border="1" style="background:#ffffff" align="top" |+ align="center" style="background:DarkSlateBlue; color:white" |Proksimuma konsumo de akvo por persono/tago |- ! width="260" align="center" style="background:Lavender; color:Black" rowspan="1" |Aktiveco ! width="260" align="center" style="background:Lavender; color:Black" rowspan="1" |Akvokonsumo |- ! align="left"|Lavi vestaĵojn||align="rigt"| 60-100 litroj |- ! align="left"|Purigi hejmon ||align="rigt"| 15-40 litroj |- ! align="left"|Purigi teleraron maŝine ||align="rigt"| 18-50 litroj |- ! align="left"|Purigi teleraron mane ||align="rigt"| 100 litroj |- ! align="left"|Kuiri ||align="rigt"| 6-8 litroj |- ! align="left"| Duŝi ||align="rigt"| 35-70 litroj |- ! align="left"| Bani ||align="rigt"| 200 litroj |- ! align="left"| Purigi dentaron ||align="rigt"| 30 litroj |- ! align="left"| Purigi dentaron (kranferme) ||align="rigt"| 1,5 litroj |- ! align="left"| Lavi manojn ||align="rigt"| 1,5 litroj |- ! align="left"| Razi ||align="rigt"| 40-75 litroj |- ! align="left"| Razi (kranferme) ||align="rigt"| 3 litroj |- ! align="left"| Purigi aŭton hose ||align="rigt"| 500 litroj |- ! align="left"| Malŝarĝi la ujon sur fekujo ||align="rigt"| 10-15 litroj |- ! align="left"| Mezmalŝarĝi la ujon sur pisujo ||align="rigt"| 6 litroj |- ! align="left"| Irigacii malgrandan ĝardenon ||align="rigt"| 75 litroj |- ! align="left"| Irigacii hejmajn plantojn ||align="rigt"| 15 litroj |- ! align="left"| Trinki ||align="rigt"| 1,5 litroj |- |} </center> Tiuj menciitaj konsumomoroj kaj la pliiĝo de la monda loĝantaro en la lasta jarcento okazigis siavice pliigon en la akvokonsumo. Tio kondukis al fakto ke la aŭtoritatoj realigis kampanjojn por la bona uzado de akvo. Aktuale, la tiukadra konsciigo estas tasko de enorma gravo por garantii la futuron de akvo sur la planedoa, kaj tiele ĉio tio estas celo de konstantaj aktivecoj kaj je nacia nivelo kaj je municipa aŭ loka nivelo.<ref>Vidu la [https://web.archive.org/web/20170515151617/http://habitat.aq.upm.es/boletin/n10/amgar.html observojn] de GARCÍA NART, Marta; ''"El segundo catálogo español de Buenas Prácticas: reflexiones sobre el proceso, lecciones aprendidas y asignaturas pendientes"'', Eld. Instituto Juan de Herrera, Madrid, 1999, {{ISSN|1578-097X}}.</ref> Aliflanke, la grandegaj diferencoj inter la ĉiutaga konsumo por persono en disvolvigitaj landoj kaj en disvolviĝantaj landoj<ref>Nordameriko: 333-666 litroj/tage, Eŭropo: 158 litroj/tage, Azio: 64 litroj/tage, Afriko 15-50 litroj/tage, Hispanio: 147 litroj/tage. (Datumoj de [http://www.intermonoxfam.org/es/page.asp?id=2379 Intermon Oxfam], inkludas industrian konsumon).</ref> indikas ke la akvo modelo aktuala ne nur estas ekologie neeltenebla, sed ankaŭ el humana vidpunkto,<ref>La sveda hidrologo Malin Falkenmark formulis la terminon ''hidropremo'', por difini la landojn en kiuj la akvoliverado disponebla por persono ne atingas 1700 litrojn. Por pli scii pri hidropremo kaj elteneblo, vidu [http://www.infoforhealth.org/pr/prs/sm15/m15chap4_1.shtml "Escasez de agua"], publikigita en ''Population Information Program, Center for Communication Programs'', Volumo XXVIII, nº3, Aŭtuno de 2000, Serio M, #15, Eld. de la Universitato Johns Hopkins por la Publika Sano, Baltimore, Maryland, Usono.</ref> pro kio nombraj [[Ne-registara organizaĵo|NRO-oj]] baraktas<ref>Por ekzemplo, [https://web.archive.org/web/20140801175717/http://www.amnesty.org/es/library/asset/IOR10/002/2003/es/67b41bd6-d713-11dd-b0cc-1f0860013475/ior100022003es.html tiu] deklaro de [[Internacia Amnestio]] de la 24a de marto de 2003. Konsultita la [[30an de aprilo]] 2009.</ref> por inkludi la rajton al akvo inter la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|Homaj Rajtoj]].<ref>Tiu afero jam estis [http://www.radiolaprimerisima.com/noticias/1604 diskutita] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161013072912/http://www.radiolaprimerisima.com/noticias/1604 |date=2016-10-13 }} de komitato de fakuloj dum la okazigo de la 3a Monda Forumo pri Akvo, en marto 2006.</ref> Dum la 5a Monda Forumo pri Akvo, kunvokita por la 16a de marzo de 2009 en [[Istanbulo]] ([[Turkio]]), Loic Fauchon (Prezidanto de la Mond Konsilio de Akvo) substrekis la gravon de la regulado de la konsumo per la jenaj vortoj: {{Citaĵo|''"La epoko de la facila akvo jam foriris... El antaŭ 50 jaroj la politiko priakva en la tuta mondo konsistis en ĉiam havigo de plia akvo. Ni devas aliri al politiko de regulado de la akvopeto"''<ref>Yahoo [http://es.noticias.yahoo.com/3/20090316/tenvirom-el-v-foro-mundial-del-agua-busca-sol-c80110a.html novaĵoj], 16a de marto 2009. Konsultita la 30an de aprilo de 2009.</ref>}} === Kutimoj por akvoŝparo === [[Dosiero:Showerhead.JPG|eta|dekstra|200ra|[[Duŝo|Duŝilo]].]] Ĉar la kvanto de nesala akvo estas egala al 2,5-2,75 % el la totala akvo sur la tera surfaco, necesas fari responsan uzadon de la avo kiun oni akiras el la lagoj, fontoj, riveroj, putoj kaj eĉ maroj. Pro tio iĝis pli necesa la plibonigo de kutimaro kiu helpu al plej bona profito de tiu valorega rimedo, inter kiuj menciindas rilate al la hejma kaj ĉiutaga uzado: * Informi tuje pri nedezirita elirado de akvo (pro paneo aŭ simile) al la koncernaj aŭtoritatoj. * Irigacie plantojn krepuske aŭ nur dum varma klimato por eviti [[vaporado]]n. * Purigi la [[aŭto]]n per frotilo aŭ spongo kaj [[sitelo]], anstataŭ per [[hoso]]. * Alĝustigi la nivelon de akvo en la [[lavmaŝino]]. * Fermi la [[Duŝo|duŝilo]]n dum surmetado de [[sapo]], [[ŝampuo]] aŭ lavado de la [[hararo]]. * Fermi la [[krano]]n dum [[Dentobroso|dentopurigado]] aŭ [[razado]]. == Kulturoj, religioj kaj mitaroj == [[Dosiero:Tethys 83d40m AntakyaMuseum Turkey.JPG|eta|200ra|maldekstre|[[Titanoj|Titanino]] [[Tetiso (titanino)|Tetiso]], greka [[Maro|mara]] diino.]] === Antikvaj religioj kaj kredoj === [[Sulis]] estis [[keltoj|kelta]] [[diino]] pri varmaj fontoj. [[Enki]] estas la [[Sumero|sumera]] dio de la [[nesala akvo]], la "donema fonto de vivo". En la [[antikva Egiptio]] [[Ĥnum]], estro de la freŝa akvo, estas la dio de la [[Kataraktoj de Nilo|Unua Katarakto]], kiu regas la fekundigantajn [[Nilo|nilajn]] [[inundo]]jn. En klasikaj [[mitologio (mitaro)|mitaroj]] [[Neptuno]] estis la [[dio]] de la [[maro]]j por la [[romianoj]], kaj [[Posejdono]] rolis same por la [[Helena mitologio|grekoj]]. Laŭ la ''[[Teogonio]]'' de [[Heziodo]], tiujn diojn kaj [[titanoj]]<nowiki/>n, kiuj regas akvon, oni kalkulas inter la unuaj. [[Dosiero:Misogi Tsubaki-Jinja.jpg|eta|250ra|[[Rita sinlavado]] en [[ŝintoismo]] (misogio).]] === Nuntempaj religioj === En multaj religioj kiel [[hinduismo]] kaj [[ŝintoismo]], akvo rolas kiel [[Rito|rita]] purigilo. En [[kristanismo]], [[bapto]] okazas per akvo. En aliaj [[Monoteismo|unudiismaj religioj]] ekzistas [[Rita sinlavado|ritaj sinpurigadoj]]: [[mikveo]] en [[judismo]], granda kaj malgranda sinpurigadoj en [[islamo]]. === Aliaj kredoj === Akvo estas unu el kvar [[klasikaj elementoj]] en antikva greka [[filozofio]] (kun [[fajro]], [[aero]] kaj [[tero]]). En [[taoismo]] ĝi estas unu el kvin elementoj. == Industrio kaj teknologio == [[Dosiero:Irrigational sprinkler.jpg|eta|[[Irigacia ŝprucilo]] akvumanta gazonejon.]][[Inĝenierarto Sen Limoj - Florenco|Inĝenierarto Sen Limoj]] opinias ke akvo estas por ĉiuj homoj kondiĉo de vivrajto kaj tiucele lanĉis Manifeston pri Akvo<ref>Dr. Molnár Lajos, [http://www.ipernity.com/blog/45435/130721 La Manifesto pri Akvo de "Inĝenierarto Sen Limo] j, la 19-a de februaro 2009, alirita la 31-an de januaro 2017.</ref>. [[Dosiero:Osmaniye irrigation.JPG|eta|Irigacia kanaleto en [[Osmanije]], [[Turkio]].]] === Akvo en agrikulturo === Administroj de akvo en [[agrikulturo]] malsamas ekonomie kaj socie laŭ regionoj kaj landoj. [[Irigacio]] estas nura eblo en multaj regionoj por atingi sukcesajn rikoltojn, se ne sufiĉas [[pluvakvo]]. Por tio endis konstruado de [[akvobaraĵo]]j, irigaciaj [[kanalo]]j por transporti akvon al la areoj kiuj bezonas ĝin kaj tuta sistemo de administrado de akvo. Vidu ekzemple [[Plan Badajoz]] en Hispanio. Nun, tio koncernas precipe aridajn kaj duonaridajn zonojn sed; kaŭze de klimataj ŝanĝoj, ĝi eble povos damaĝi aliajn en la estonteco. Tio estas la kialo de la kalkulo de akvo kiel ero de [[strategio]]. En regionoj suferantaj de sekecaj periodoj, agrikulturo estas la unua formanĝanto de akvo. En [[Kalifornio]], la bezono de akvo por agrikulturo reprezentas 87% de tuta formanĝo kaj 80% en [[Hispanio]]<ref>''Agrikulturo, medio kaj teritorio'', eŭropa kongreso en [[Strasburgo]] ''La recherche agronomique européenne dans le monde du XXI<sup>è</sup> sciècle : quelle innovation pour l'alimentation, l'agriculture et le cadre de vie ?'' la 28-an - 29-an de novembro [[1996]], Carlos Tio, [[Universitato de Madrido]], Alessandro Nardone, Universitato de [[Viterbo]], [[Italio]]</ref>. Do, normala estas la peto de efikeco de uzado de akvo en agrikulturo kaj pliigi esploradojn en tiu fako. === Akvo en betonfako === :Betonada akvo :[[Agresiva akvo]] :Akvocementa faktoro === Forsolvilo === === Malvarmigilo en nuklea energikreadsistemoj === Akvo kaj vaporo estas uzataj kiel fluidoj por transportado de varmo en diversaj interŝanĝaj sistemoj pro ilia disponeblo kaj alta varmokapablo. Oni uzas ili ambaŭ por refrigerado kaj por hejtado. Malvarmeta akvo povas eĉ esti nature haveblaj el lago aŭ el la maro. Kondensinta vaporo estas aparte efika fluido por hejtado, pro la granda vaporadvarmo de la akvo. Malavantaĝo estas ke akvo kaj vaporo estas iom koroda, kaj tiu propraĵo pliiĝas kun temperaturo. En preskaŭ ĉiuj elektraj centroj, akvo estas la malvarmiganta substanco kiu vaporiĝas kaj pelas vaporajn [[turbino]]jn por tirado de [[generatoro]]j. En [[Usono]], malvarmigado en elektrocentroj postulas la plej grandan uzadon de akvo. En la [[industrio]] de [[nuklea energio]], akvo povas esti ankaŭ uzata kiel neŭtronmoderatoro: la akvo malakcelas la neutronojn kaj tiel ebligas la fisiajn reakciojn. En plej nukleaj [[reaktoro]]j, akvo estas ambaŭ malvarmiganto kaj moderatoro. Ĉi tio provizas iom da pasiva sekureco, pro tio ke forigi la akvon el la reaktoro bremsas la nuklean reakcion - tamen aliaj metodoj estas favoritaj por halti nukleajn reakciojn kaj oni preferas teni la nuklean kernon kovrita per akvo por tiel certigi adekvatan malvarmigon. === Vapormaŝinoj === [[Dosiero:Bailey Gatzert near Cascade Locks, circa 1910.jpg|image|eta|''Bailey Gatzert'', [[vaporŝipo]] sur la [[Rivero Kolumbio]] ĉirkaŭ 1910.]] La akvo servis en la [[industria revolucio]] en formo de [[vaporo]] kiel transformilo de kemia energio (per forbruligo de karbo, ligno) al mekanika energio per [[vapormaŝino]]j. Ĝi ankaŭ nun havas saman rolon ĉe la elektrocentraloj, forbrulantaj fosilaĵojn. == Ekzisto de akvo aliloke en la sunsistemo == [[Dosiero:Ice_water_vapor.jpg|eta|Glacio, likvida akvo kaj vaporo]] === Akvo sur Luno === Oni supozas, ke sur [[Luno]] ĉe la ombraj partoj de la poluso povas ekzisti akvo en formo de [[glacio]]. En la [[1990-aj jaroj]], du sondiloj (''Lunar Prospector'' kaj ''Clementina'') trovis verŝajne spurojn de ĉirkaŭ unu kubkilometro da akvo ĉe la poluso. La signoj ŝajnis konvinkaj, ĉar, kvankam la neŭtronspektometro montras nur ekziston de [[hidrogeno]], la sola ebla fonto de hidrogeno estas akvo. Oni volis kontroli la mezuradojn somere de [[1999]], kiam oni intence allunigis la sondilon ''Lunar Prospector'' en ĉiam-ombran [[kratero]]n. Oni atendis, ke aperus super la surfaco ĉirkaŭ 20&nbsp;kg da [[vaporo|akvovaporo]], sed nenio okazis. [[NASA]] volas plu esplori la lunon: la asocio lanĉis en [[2008]] la sondilon ''Lunar Reconnaisance Orbiter'' (LRO), kies unu el la ĉefaj taskoj estis la esploro de la akvospuroj. ==== Mezuriloj por esplori akvoglacion ==== * ''Lyman-Alpha Mapping Project'' (LAMP) analizas la [[stelo|stelan]] [[lumo]]n, respegulantan el la profundo de la kratero. * ''Lunar Orbiter Laser Altimeter'' mezuras la surfacon de Luno kaj eĉ analizas la forton de la respegulanta lumo. * ''Lunar Exploration Neutron Detector'' (LEND), la hidrogeno absorbas la [[neŭtrono]]jn, tiel la valo en la spektro montras ĉeeston de hidrogeno. La akvo gravus por la konstruado kaj funkciado de lunaj bazoj, ĉar oni ne povus malmultekoste alporti la akvon el la [[Tero]]. === Akvo sur Marso === En [[2005]] oni publikigis, ke rekte sub la surfaco de [[Marso (planedo)|Marso]] troviĝas glaciiĝinta maro ĉe la ekvatoro. La sondilo ''Mars Express'' de ESA (la Eŭropa Spaca Agentejo) volviĝas jam unu jaron ĉirkaŭ la planedo. Oni supozas, ke antaŭ ĉirkaŭ 5 milionoj da jaroj okazis inundo en la regiono kaj la glaciiĝintan akvon kovris cindro kaj polvo, malhelpante la [[sublimado]]n. Ĉe la polusoj de Marso bone videblas kaj akvaj kaj [[karbona dioksido|karbondioksidaj]] glacioj. == En Esperanto == La revuo "Kuriero" de [[Unesko]] dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de [[indiĝenaj lingvoj]] okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj.<ref>"Kuriero" de Unesko, n-ro 1 de januaro-marto 2019, ISSN 2521-7356 60 paĝoj.</ref> Kelkaj el ties artikoloj temas pri kiel la diversaj indiĝenaj [[komunumo]]j frontas la minacojn de la [[klimata ŝanĝo]] pere de tradicia sciaro. Tiukadre la artikolo ''Sekurigi akvon en ŝanĝiĝanta mondo'', de Howard S. Wheater, temas pri la ekologiaj konceptoj pri la manko de akvo pro la diversaj minacoj kiuj endanĝerigas la medion.<ref>''Sekurigi akvon en ŝanĝiĝanta mondo'', de Howard S. Wheater, "Kuriero" de Unesko, n-ro 1 de januaro-marto 2019, paĝoj 56-58. Tradukis el la [[angla lingvo]] Sidney Carlos Praxedes ([[Brazilo]]).</ref> == Proverboj == Ekzistas pluraj (21) [[proverbo]]j pri akvo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>:{{citaĵo|''Akvo kaj pano servas al sano.''}}<br />{{citaĵo|''Akvo kura -- akvo pura.''}}<br />{{citaĵo|''Ĉerpi akvon per kribrilo.''}} == Literaturo == === Uzita bibliografio === * AMERICAN CHEMICAL SOCIETY (2006). Chemistry in the community. Nueva York: W.H. Freeman. ISBN 9780716789192. * CORTÉS, Julio (1986). El Corán. Perseus Distribution. ISBN 0940368714. * DAVIE, TIM (2003). «I- Hidrology as a Science». Fundamentals of Hydrology. Londres: Routledge. ISBN 0415220289. * MILLER, Tyler (2005). «IX- Water resources and water pollution». Sustaining the earth. Thomson, Brooks & Cole. ISBN 0-534-49672-5. * PARK, Chris (2007). A dictionary of environment and conservation. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0198609957. * RAMÍREZ QUIRÓS, Francisco (2005). Tratamiento de Desinfección del Agua Potable. Canal Isabel II. ISBN 84-933694-3-8. * RASTOGI, S.C. (1996). Cell and molecular biology. New Age International. ISBN 8122412882. * STARR, Cecie. Mary Arbogast, ed. Biology: Concepts and applications (Fifth edition edición). Belmont: Wadsworth - Thomson Learning. ISBN 0-534-38549-4. * SWAIN, Ashok (2004). «I-Water Scarcity». Managing water conflict. Nueva York: Routledge. ISBN 071465566X. * TAUTSCHER, Carl (1991). «8.4». Contamination Effects on Electronic Products: Water. Nueva York: M. Dekker. ISBN 0824784235. === Aldona bibliografio (ne uzita rekte en tiu artikolo) === * John M. DeMan (1999). Principles of Food Chemistry 3a Eldono. * Vickie A. Vaclavik kaj Elizabeth W. Christian (2003). Essentials of Food Science 2nd Edition. * OA Jones, JN Lester kaj N Voulvoulis, Pharmaceuticals: a threat to drinking water? TRENDS in Biotechnology 23(4): 163, 2005 * Franks, F (Ed), Water, A comprehensive treatise, Plenum Press, New York, 1972–1982 * PH Gleick and associates, The World's Water: The Biennial Report on Freshwater Resources. Island Press, Washington, D.C. * Marks, William E., The Holy Order of Water: Healing Earth's Waters and Ourselves. Bell Pond Books ( a div. of Steiner Books), Great Barrington, MA, November 2001 [ISBN 0-88010-483-X] * DEBENEDETTI, P. G., y STANLEY, H. E.; "Supercooled and Glassy Water", Physics Today 56 (6), p.&nbsp;40–46 (2003). Downloadable PDF (1.9 MB) * IRWING, J.J. y SOICHET, B.K., "ZINC: A free database of commercially available compounds for virtual screening", en el Journal of Chemical Information and modeling 45, n.º 1, 2005, págs. 177-182. * POLING, B.E., PRAUSNITZ, J.M. y REID, R.C., The properties of gases and liquids (4.ª edición), McGraw-Hill, 1987. * PRAUSNITZ, J.M. REID, R.C. y SHERWOOD, T.K, The properties of gases and liquids (3.ª edición), McGraw-Hill, 1977. * REKLAITIS, G.V., Introduction to material and energy balances, John Wiley and Sons, Inc., 1983. === Akvo kiel natura rimedo === * Gleick, Peter H. ([[10a de novembro]] de [[2006]]). The World's Water: The Biennial Report on Freshwater Resources. Washington: Island Press. ISBN 978-1-59726-105-0. * Postel, Sandra (1997, dua eldono). Last Oasis: Facing Water Scarcity. Nueva York: Norton Press. * Anderson (1991). Water Rights: Scarce Resource Allocation, Bureaucracy, and the Environment. * Marq de Villiers (2003, reviziita eldono). Water: The Fate of Our Most Precious Resource. * Diane Raines Ward (2002). Water Wars: Drought, Flood, Folly and the Politics of Thirst. * Miriam R. Lowi (1995). Water and Power: The Politics of a Scarce Resource in the Jordan River Basin. Cambridge Middle East Library. * Worster, Donald (1992). Rivers of Empire: Water, Aridity, and the Growth of the American West. * Reisner, Marc (1993). Cadillac Desert: The American West and Its Disappearing Water. * Maude Barlow, Tony Clarke (2003). Blue Gold: The Fight to Stop the Corporate Theft of the World's Water. * Vandana Shiva (2002). Water Wars: Privatization, Pollution, and Profit. Londres: Pluto Press [u.a.] ISBN 0-7453-1837-1. OCLC 231955339. * Anita Roddick, et al (2004). Troubled Water: Saints, Sinners, Truth And Lies About The Global Water Crisis. * William E. Marks (2001). The Holy Order of Water: Healing Earths Waters and Ourselves. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 4}} * [[Ecoj de la akvo]] * [[Akva fluanto]] * [[Akvedukto]] * [[Akvobaraĵo]] * [[Akvobirdoj]] * [[Akvofalo]] * [[Akvofluo]] * [[Akvokastelo]] * [[Akvokolekta areo]] * [[Akvoliverado]] * [[Akvopilkado]] * [[Akvounuiĝo]] * [[Akvovaporo]] * [[Dihidrogenmonoksido]] * [[Firno]] * [[Glacio]] * [[Hajlo]] * [[Internacia Asocio por la Ecoj de Akvo kaj Vaporo]] * [[Inundo]] * [[Malpeza akvo]] * [[Mineralakvo]] * [[Neĝo]] * [[Nesala akvo]] * [[Pluvo]] * [[Precipitaĵo]] * [[Prujno]] * [[Salakvo]] * [[Saleta akvo]] * [[Sensaligo]] * [[Soifo]] * [[Sodakvo]] * [[Trosekeco]] * [[Vaporo]] * [[Akvo en Sud-Afriko]] * [[Viva akvo]] * [[Morta akvo]] * [[Kuracakvo]] * [[Sovaĝa akvo]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |wikt=akvo |ReVo=akv#akv.0o |n=Kategorio:Akvo }} {{Portalo|Kemio}} * [http://kontakto.tejo.org/2015/05/akvo-la-oro-de-la-tria-jarmilo-kontakto.html Akvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064233/http://kontakto.tejo.org/2015/05/akvo-la-oro-de-la-tria-jarmilo-kontakto.html |date=2019-01-29 }}, la oro de la tria jarmilo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2015:2 * [http://worldwater.org/ ''World Water''], informoj pri nesala akvo tutmonde * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Agua |revizio=94216703}} {{Leginda}} {{ADLS|2005|45}} {{Havenda artikolo}} [[Dosiero:Thomas Bresson - Creation-goutte-eau-redim (by).jpg|centre|775ra]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akvo| ]] [[Kategorio:Hidroksidoj]] [[Kategorio:Triatomaj molekuloj]] [[Kategorio:Oksidoj]] [[Kategorio:Likvaĵoj]] [[Kategorio:Trinkaĵoj]] [[Kategorio:Neorganikaj solvantoj]] [[Kategorio:Oksigenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Lubrikaĵoj]] [[Kategorio:Fridigaĵoj]] [[Kategorio:Travideblaj materialoj]] pf9jws81qmicirtppslf96zej4l4fxi Familio 0 7772 9440982 9424796 2026-07-29T02:53:46Z Sj1mor 12103 9440982 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=grupo de parencoj|taksonomia rango|Familio (biologio)|apa=Familio (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:W.H. Shumard family, circa 1955.jpg|eta|dekstra|alt=A man, woman, and two children smiling outside of a house|Tipa usona nuklea familio komponita de patrino, patro, kaj gefiloj ĉirkaŭ 1955.]] [[Dosiero:FamiliaOjeda.JPG|eta|300px|[[Etenda familio]] en Hispanio.]] [[Dosiero:Los duques de Osuna y sus hijos.jpg|eta|Portreto de familio, de [[Francisco de Goya|Goya]].]] [[Dosiero:Family by Edwina Sandys.JPG|eta|Gepatroj kaj filo; statua ''Familio'' en la ĝardeno de la [[Palaco de Nacioj]] ([[Ĝenevo]], [[Svisio]]).]] La [[vorto]] '''familio''' devenas de la latina ''familia'' (= familio, parencaro, tutaĵo de enloĝantaj homoj, inkluzive servistoj, en la sama domo), siavice el ''famulus'' (= servisto), enkadre de specife latina radiko. Semantike do familio evoluis el pli vasta signifo, formata per gepatroj kaj gefiloj, kune kun la servistoj vivantaj en la sama loĝejo, aŭ almenaŭ subordigataj al la familia ĉefo. Tiu vasta senco supozas iom da homogeneco kaj kelkajn rilatojn de origino. [[signifo|Striktasignife]] la '''familio''' estas la [[vivo]][[komunumo]] de geedza paro kaj ties [[filo]]j (kernofamilio). En pli vasta [[senco]] ĝi ampleksas ankaŭ [[komunumo]]n el pluraj kernofamilioj kiuj vivas kun komuna [[mastrumo]]. Ĉiukaze temas pri personaro ligita per samsangeco (komuna praularo, eĉ per agnoskita fileco: adoptado), alproksimiĝon (edzeco) aŭ kunloĝado. Membroj de tuja familio povas inkludi edz(in)on, patr(in)on, frat(in)on, kaj fil(in)on. Membroj de [[etenda familio]] povas inkludi geavojn, geonklojn, gekuzojn, genevojn kaj genepojn, krom [[bofilo]]jn. En plej socitipoj la familio estas la ĉefa institucio por sociigo de infanoj. Kiel baza unuo por zorgi kaj eduki gefilojn, antropologoj ĝenerale klasigas familiajn organizadojn kiel patrina familio (nome patrino kaj ŝiaj gefiloj); para (edzo, edzino, kaj iliaj gefiloj; nomita ankaŭ [[nuklea familio]]); avunkula (ekzemple frato, lia fratino, kaj ŝiaj gefiloj); aŭ etenda familio en kiuj gepatroj kaj gefiloj kunloĝas kun aliaj membroj de la familio de unu gepatro. Kiel unuo de sociigo, la familio estas celo de analizoj por [[antropologio|antropologoj]] kaj [[sociologio|familisociologoj]]. [[Seksumado]]n kun samfamiliano oni nomas [[incesto]], kio estas konsiderata [[tabuo]]. Tio ege komplikigus la familiajn rilatojn: se patro seksumas kun filino ekzemple, ŝia filo estus samtempe ŝia filo kaj ŝia nepo ktp. El biologia vidpunkto la renovigo de [[sango]] necesas por la bonfarto de la individuoj; tiel ne nur incesto, sed ankaŭ ripetita [[endogamio]] povas malbonigi la sanon kaj bonfarton de la membroj. La termino "Familio" estas uzata metafore ankaŭ por krei pli inkludajn kategoriojn kiaj [[komunumo]], [[nacio]], [[tutmonda vilaĝo]] kaj [[homaro]], eĉ biologia grupigo de [[vivulo]]j kiu arigas [[genro]]jn ktp. [[Genealogio]] estas fako kiu celas skizi la familiajn stirpojn tra historio. La [[genealogia arbo]] estas skemo kiu intencas montri la diversajn familianojn laŭlonge de [[generacio]]j. Tio estas antikva sistemo kiu jam aperas en la [[Biblio]], kiu klopodas montri la pravecon de la [[elektita popolo]] el [[Adamo kaj Eva]], tra la diversaj grandaj prapatroj, nome [[Noa]], [[Abrahamo]] ktp. Por la [[kristano]]j, tio ripetiĝas por montri la elektitan diecon de [[Jesukristo]]. Historie en diversaj epokoj, regoj, imperioj ktp la genealogia arbo (aŭ almenaŭ la hereda linio) estis grava ilo por pravigi la heredecon de la povo, kaj partikulare por ricevi, dispartigi, arigi la heredajn posedaĵojn aŭ regopostenojn, ekzemple en [[feŭdismo]]. Familio estas ankaŭ grava ekonomika unuo studita en [[familia ekonomiko]], historie por la familia [[agrikulturo]], poste ankaŭ en negocoj kaj artmetioj de la fruepoko de burĝaro en la [[Mezepoko]], poste en la grandaj kapitalismaj familioj ([[Mediĉoj]], [[Rothschild]]). == Diversaj konceptoj == La '''familio''' estas [[biologio|biologia]], [[ekonomio|ekonomia]], [[spirito|spirita]] kaj [[animo|anima]] [[komunumo]] kies ĉefa celo estas la produktado, zorgado kaj [[edukado]] de la ge[[filo]]j por pluigo de la stirpo, la genoj, la linio (plej amplekse la [[specio]]). Ĝia restanta trunko estas la edzeco, tio estas la geedzoj. El la vidpunkto de la socio, '''familio''' estas ĝia baza [[socia institucio|institucio]] aŭ "ĉelo". Aktuale, la tradiciaj celoj ŝanĝis, unue el ekonomia vidpunkto (filoj kiuj ne necese helpas la familian ekonomion), kaj poste el socia vidpunkto (familioj senfilaj, unuseksaj edzoj, adoptado, alternativaj familioj ktp). 'Figurasence', '''familio''' estas logika klaso, kiel aro da individuoj, homoj aŭ aliaj estaĵoj, simile vivantaj kiel familia grupo, kaj ofte pro sama deveno kaj ia simileco. Ekzemple, religia familio, familio de [[planto]]j, familio de [[animalo]]j, familio de [[lingvo]]j, vortofamilio, logikaj familioj. Oni povas koncepti '''familion''' laŭ diversaj vidpunktoj: * familio kiel aro da personaj travivantaj homajn rilatadojn kaj ligojn; * familio kiel ekonomia unuo; * familio kiel intima nesto (kaj kun "homaj rajtoj" al protekto de libereco); * familio kiel ''institucio''; * familio figure kiel ''logika klaso''; * familio kiel ''unua lernejo''; * familio postulanta ''naskoplanadon''; * familio kun ''antaŭa preparo''; * familio ''protektenda de la ŝtato''. Pluraj alia temoj rilatas al la sama afero: laŭforme - ''[[bigamio]]'', ''[[monogamio]]''; ''[[samseksa edziĝo]]'', laŭleĝe - ''[[divorco]]''; individue - ''[[edzo]]'' kaj ''[[edzino]]'', ''[[filo]]'', ''[[klono]]'', ''[[koncipo]]'', ''[[kontraŭkoncipo]]'', [[infano]] ktp. == Familitipoj == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-A0808-0008-001, Berlin, Passanten.jpg|eta|Patrino kun ŝiaj filoj, Berlino, Germanio, 1962.]] La diversspecaj datenoj venantaj de [[etnografio]], [[historio]], [[juro]] kaj socia [[statistiko]], establas ke la homa familio estas institucio kaj ne biologia fakto konstruita sur la natura rilato de parenceco aŭ samsangeco.<ref name="Lacan3801">Lacan 1938–2001, pp. 24–25, 56</ref><ref name="FugierPascal226">Fugier Pascal, 2007, p. 226-8</ref> La malsamaj specoj de familioj troveblas en multaj kuntekstoj, kaj iliaj specifaj funkcioj kaj signifoj dependas plejparte de sia rilato al aliaj sociaj institucioj. Kvankam la koncepto de parenceco origine rilatis al rilatoj de "sango", kulturantropologoj argumentis ke tiu unuo devas kompreni la ideon de "sango" metafore kaj ke multaj socioj komprenas familion tra aliaj konceptoj prefere ol tra genetika distanco.<ref name="Schneider p. 182">Schneider, David 1984 ''A Critique of the Study of Kinship''. Ann Arbor: University of Michigan Press. p. 182</ref> Sociologoj montras specialan intereson en la funkcio kaj statuso de tiuj formoj en plurtavolaj (aparte kapitalismaj) socioj. Laŭ la laboro de akademiuloj [[Max Weber]], Alan Macfarlane, Steven Ozment, Jack Goody kaj Peter Laslett, la enorma transformo kiu kaŭzis modernan geedziĝon en okcidentaj demokratioj estis "instigitaj per la religi-kultura valorsistemo disponigita per elementoj de [[judismo]], komenca [[kristanismo]], katolika [[kanona juro]] kaj la [[reformacio]]".<ref>{{cite web |url=http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |publisher=Religion-online.org |title=The Collapse of Marriage by Don Browning – The Christian Century |date=February 7, 2006 |pages=24–28 |accessdate=2007-07-10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |arkivdato=2007-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |archivedate=2007-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |arkivdato=2007-09-30 }}</ref> Multe da sociologia, historia kaj antropologia esplorado dediĉas sin al la kompreno de tiu vario, kaj de ŝanĝoj en la familio kiuj formiĝas dum tempo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1981/09/art4full.pdf|titolo=Working wives and mothers: what happens to family life?|alirdato=8a Januaro 2014|aŭtoro=Levitan, Sara|dato=2010}}</ref> [[Dosiero:Wm._Riley_Blankinship,_miner,_with_his_children._Koppers_Coal_Division,_Kopperston_Mine,_Kopperston,_Wyoming_County..._-_NARA_-_540984.jpg|eta|maldekstre|Ministo kun siaj gefiloj, Okcidenta Virginio, Usono, 1946.]] === Para (nuklea) familio === La esprimo "kerna familio" estas ofte uzita, precipe en [[Usono]], por rilati al geedzaj familioj. "Geedza" familio inkludas nur la edzon, la edzinon, kaj fraŭlajn gefilojn kiuj ne estas aĝaj.<ref>[http://oregonstate.edu/instruct/anth370/gloss.html Oregonstate.edu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150207201248/http://oregonstate.edu/instruct/anth370/gloss.html |date=2015-02-07 }}, Nuclear family – "A family group consisting of wife, husband (or one of these) and dependent children." – Definitions of Anthropological Terms – Anthropological Resources – (Court Smith) Department of Anthropology, Oregon State University</ref> Sociologoj distingas inter geedzaj familioj (relative sendependaj de la parencaro de la gepatroj kaj de aliaj familioj ĝenerale) kaj kernaj familioj (kiuj konservas relative proksimajn ligojn kun sia parencaro). La koncepto de fraŭla gefilo tuŝas grave la enhavon de la familio en la modernaj socioj, kiam ne nur oni forlasas la familian hejmon pro geedziĝo sed ankaŭ pro simpla emancipiĝo pro tialoj rilataj al laboro, sendependemo ktp. Tio komplikigas la statistikon konsiderinte, ke ne estas fiksaj aĝoj kaj certecoj pri kiam tio okazas. En multaj landoj ekde la 18-jara aĝo sed ĝis 30-a, 40-a ktp. En aliaj tute tio ne okazas. === Patrina familio === ''Patrina'' aŭ pli precize "Patrinfokusa" familio konsistas el patrino kaj ŝiaj gefiloj. Ĝenerale, tiuj gefiloj estas ŝiaj biologiaj idoj, kvankam adopto de infanoj estas praktiko en preskaŭ ĉiu socio. Tiu speco de familio estas ofta kie virinoj havas la resursojn por vivteni, zorgi kaj eduki siajn infanojn memstare, aŭ kie viroj estas pli moviĝemaj ol virinoj. === Grandfamilio aŭ etenda familio === [[Dosiero:Basankusu - typical fired brick house.jpg|eta|dekstre|Familio el Basankusu, [[Demokrata Respubliko Kongo]], antaŭ tipa brika domo, kun tegmento de palmoj.]] [[Etenda familio]] aŭ ankaŭ la esprimo "grandfamilio" estas ofta, precipe en [[Usono]]. Tiu esprimo havas du apartajn signifojn. Unue, ĝi funkcias kiel sinonimo de "samsanga familio" (''samsanga'' signifas "de la sama sango"). Due, en socioj dominitaj fare de la geedza familio, ĝi rilatas al "[[parencaro]]" (egocentra reto de parencoj kiu etendas preter la hejma grupo) kiuj ne apartenas al la geedza familio. Tiuj tipoj rilatas al idealaj aŭ normigaj strukturoj trovitaj en precizaj socitipoj. Ĉia socio elmontros iun varion en la fakta kunmetaĵo kaj koncepto de familioj. Plej ofte tia familio rilatas al estreco de maskla patro aŭ prapatro, tio estas [[patriarko]], kiel kerno de la sistemo [[Patriarkeco]]. {{Vidu ankaŭ|Familia reunuiĝo}} === Miksita familio === [[Dosiero:P051702-149695.jpg|eta|maldekstra|Maskla samseksa paro kun filo.]] {{Ĉefartikolo|Miksita familio}} La esprimoj ''miksita familio'', ''religita familio'' aŭ ''duonfamilio'' priskribas familiojn kun miksitaj gepatroj: kun unu aŭ ambaŭ gepatroj reedziĝinta, alportante gefilojn de la antaŭa familio en la novan familion.<ref>[http://www.blendedandblessed.com/BlendedBlog.dsp Blended and Blessed]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Encouraging Step-Families, blendedandblessed.com</ref> Ankaŭ en sociologio, precipe en la verkoj de socia psikologo Michael Lamb,<ref>{{Cite web |url=http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |title=Department of Social and Developmental Psychology: PPSIS Faculty, Academic Profile |publisher=Sdp.cam.ac.uk |accessdate=2011-03-26 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |arkivdato=2011-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |archivedate=2011-11-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |arkivdato=2011-11-25 }}</ref> tradicia familio rilatas al "mezaklasa familio kun pan-gajnanta patro kaj hejmpatrino, edziĝinta al unu la alia kaj kreskigante siajn biologiajn gefilojn", kaj netradicia al esceptoj de tiu regulo. La plej multaj el usonaj domanaroj nun estas ne-tradiciaj laŭ tiu difino.<ref>[http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf Civil Action No. 1:09-cv-10309] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101225193923/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf |date=2010-12-25 }} paragrafo 17</ref> Laŭ komunikadaj modeloj en familioj, ekzistas certa aro de kredoj ene de la familio kiuj reflektas kiel ĝiaj membroj devus komuniki kaj interrilati. Tiuj familiaj komunikadaj padronoj ekestiĝas de du subestaj aroj de kredoj. Unu estante konversacia orientiĝo (la grado laŭ kiu la graveco de komunikado estas aprezita) kaj duo, [[konformeco]]-orientiĝo (la grado laŭ kiuj familioj devus emfazi similecojn aŭ diferencojn koncerne sintenojn, kredojn, kaj valorojn).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reflect & Relate an introduction to interpersonal communication|familia nomo=McCornack|persona nomo=Steven|jaro=2010|loko=Boston/NY|eldoninto=Bedford/St. Martin's|paĝoj=369–370}}</ref> === Elektofamilio === La termino "familio de elekto", foje ankaŭ "elektita familio" aŭ "elektofamilio," estas aktuale ofta ene de la komunumo [[GLAT]], inter veteranoj, individuoj kiuj suferis familian mistraktadon, kaj tiuj kiuj ne havas kontakton kun siaj biologiaj "gepatroj". Tio referencas al la grupo de persono en la vivo de individuo kiu kontentigas la tipan rolon de familio kiel subtena sistemo. La termino diferencigas inter la "familio de origino" (nome biologia familio aŭ tiu en kiu la persono estis zorgita kaj edukita) kaj tiuj kiuj aktive alprenas tiun idealan rolon.<ref>{{Cite web |url= http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |title= ALGBTICAL LGBT Glossary of Terminology |date= 2005–2006 |website= ALGBTICAL Association for Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Issues in Counseling of Alabama |access-date= 4a de majo, 2016 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2019-12-04 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |arkivdato= 2016-05-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |archivedate= 2016-05-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |arkivdato=2016-05-06 }}</ref> La elektofamilio povas aŭ ne inkludi kelkajn aŭ eĉ ĉiujn el la membroj de la familio de origino. Tiu [[terminologio]] derivas el la fakto ke multaj [[GLAT]]-uloj, post [[elŝrankiĝo]], frontas malakcepton aŭ honton el la familioj en kiuj la personoj estis zorgitaj kaj edukitaj. === Poligamia familio === [[Poligamio]] estas [[geedzeco]] kiu inkludas pli ol du partneroj.<ref>{{Cite web|url=http://www.scienceofrelationships.com/home/2012/8/17/opening-up-challenging-myths-about-consensual-non-monogamy.html|title=Opening Up: Challenging Myths about Consensual Non-Monogamy – Science of Relationships|website=Scienceofrelationships.com|accessdate=12a de aprilo 2017|date=2012-08-17}}</ref><ref name="Zeitzen">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=WIzHjpTJgdQC&pg=PA3|titolo=Polygamy: a cross-cultural analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|eldoninto=Berg|ISBN=978-1-84520-220-0|paĝo=3}}</ref> Kiam viro estas edzo de pli ol unu edzino samtempe, la rilato estis nomita [[poliginio]]; kaj kiam virino estas edzino de pli ol unu edzo samtempe, tio estas nomita [[poliandrio]]. Se geedzeco inkludas multajn geedzojn, tio povas esti nomita [[pluramemo]],<ref>{{cite journal | last1 = McCullough | first1 = Derek | last2 = Hall | first2 = David S. | title = Polyamory – What it is and what it isn't | journal = Electronic Journal of Human Sexuality | volume = 6 | date = February 27, 2003 | url = http://www.ejhs.org/volume6/polyamory.htm | ref = harv }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210093927/http://www.ejhs.org/volume6/polyamory.htm |date=2020-12-10 }}</ref> [[Grupa geedzeco|grupa aŭ kuna geedzeco]].<ref name=Zeitzen/> [[Dosiero:Kwong Sue Duk with his three wives and fourteen children, Cairns, 1904 (9623512597).jpg|eta|maldekstre|Ĉina enmigranto kun siaj tri edzinoj kaj dekkvar gefiloj, [[Cairns]], [[Aŭstralio]], 1904.]] [[Poliginio]] estas formo de plura geedzeco, en kiu viro rajtas havi pli ol unu edzino.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam K.|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝo=9}}</ref> En modernaj landoj kiuj permesas poligamion, poliginio estas tipe la nura formo permesita. Poliginio estas praktikata ĉefe (sed ne nur) en partoj de [[Mezoriento]] kaj [[Afriko]]; kaj estas ofte asocia kun [[Islamo]], tamen, estas kelkaj kondiĉoj en Islamo kiun oni devas plenumi por rajti al poliginio. [[Poliandrio]] estas formo de plura geedzeco, en kiu virino rajtas havi pli ol unu edzo.<ref name="Starkweather/Hames 2012">{{cite journal | last1 = Starkweather | first1 = Katherine E. | last2 = Hames | first2 = Raymond | title = A survey of non-classical polyandry | journal = Human Nature | volume = 23 | issue = 2 | pages = 149–172 | doi = 10.1007/s12110-012-9144-x | pmid = 22688804 | date = June 2012 | ref = harv | url = http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1049&context=anthropologyfacpub |issn=1045-6767 }}</ref> Frata poliandrio, en kiu du aŭ eĉ pliaj fratoj estas edzoj de la sama edzino, estas foja formo de poliandrio. Poliandrio estas tradicie praktikata en areoj de Himalajaj montoj, inter Tibetanoj en [[Nepalo]], en partoj de [[Ĉinio]] kaj en partoj de norda [[Barato]]. Poliandrio estas plej ofta en socioj markitaj de alta maskla mortindico aŭ kie maskloj ofte estas for el la cetero de la familio dum konsiderinda tempoperiodo.<ref name="Starkweather/Hames 2012"/> == Parencara terminaro == {{Ĉefartikolo|Listo de familimembroj}} === Gradoj de parenceco === [[Dosiero:Family in a wagon, Lee County, Mississippi, 1935.jpg|eta|300 px|dekstra|Familio surĉare, Kantono Lee, Misisipio, Aŭgusto 1935.]] [[Dosiero:familio.png|eta|dekstra|330px|Parenctabelo en Esperanto.]] Unuagrada parenco kunhavas 50% el onia DNA, kia ĉe ido, patro aŭ praulo. {| class="wikitable" |- ! Parenceco ! Proksimeco ! Genetika<br />koincido |- | Identaj ĝemeloj || neaplikebla || 99.9% |- | Ido || Unuagrada || 50% |- | Patro || Unuagrada || 50% |- | Idaro || Unuagrada || 50% |- | Duonido || Duagrada || 25% |- | Geavoj || Duagrada || 25% |- | Geonkloj || Duagrada || 25% |- | Genevoj || Duagrada || 25% |- | Kuzo || Triagrada || 12.5% |- | Duononklo || Triagrada || 12.5% |- | Duonnevoj || Triagrada || 12.5% |- | Duonkuzo || Kvaragrada || 6.25% |- | Duaranga kuzo || Kvinagrada || 3.125% |- | Triaranga kuzo || Sepagrada || 0.781% |} * [[Bastarda filo]] aŭ ''[[eksterleĝeca filo]]'' estas la filo naskita ekster la edzeco aŭ de nekonata patro (pli malkutime patrino). == Esperantlingvaj familioj == Estas konstateble, ke relative multaj Esperanto-parolantoj havas esperanto-parolantajn familianojn. Ofte gepatro, geavo aŭ prageavo parolis aŭ parolas la lingvon, eble onklo, ofte la kunulo (se ili havas) kaj ankaŭ ofte la infanoj. Ĉe la infanoj tiuj aŭ akiras Esperanton jam ekde beba aĝo (kiel [[denaskuloj]]) aŭ ili eklernas Esperanton pli poste, ofte kiel dek- ĝis dekkvarjaruloj. Oni scias ekzemple ke [[Reinhard Selten]], kies patro parolis Esperanton kaj ankaŭ aktivis en Esperantujo, eklernis Esperanton kiel knabo post la morto de la patro (la patro [[Adolf Selten]] mortis en 1941; Selten eklernis en 1946 aŭ 1947, kiel eble 17-jara knabo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=J13uiSdYceo&feature=youtu.be&t=2163 Intervjuo kun Selten], min. 36:03</ref>). En aliaj okazoj estas la infano, kiu ekinteresiĝas pri Esperanto. La usona aŭtorino Mara Rockliff rakontas, ke ŝia filino, kiam tiu estis dekunujara (en 2014), vidis filmon pri Esperanto kaj tuj decidis lerni la lingvon. La patrino akompanis ŝian lernadon kaj ekde tiam ili kune vizitis jam plurajn Esperanto-renkontiĝojn<ref>Raporto aperonta en marto 2019 en la retejo de [https://nerdybookclub.wordpress.com/ Nerdy Book Club]</ref>. [[Nikola Rašić]] en sia enketo ĉe kongresanoj ĉirkaŭ 1985 konstatis, ke ĉe 66 % de la enketitoj kun vivkunulo tiu estis ankaŭ Esperantisto. 46 % de la enketitoj kun infanoj informis, ke la infanoj konas Esperanton; ĉe 14 % la infanoj "lernas aŭ lernos"<ref>Nikola Raŝiĉ. Familia rondo. Pisa (edistudio). 1994, p. 153, Tab. 70 kaj 71</ref> == Familio en kulturo kaj arto == [[Dosiero:Armadio degli argenti, fuga in egitto.jpg|eta|dekstre|Pentraĵo de [[Fra Angelico]] pri la [[Fuĝo al Egiptio]] en śranko de arĝentaĵoj, en la Nacia Muzeo Sankta Marko ([[Florenco]]). Veturanta familio.]] Se oni rigardas al [[Antikveco]], en la [[Grek-latina kulturo]] kaj [[mitologio]] rimarkindas, ke la familio ne ludas speciale gravan rolon kompare kun la rilata rigardo al la afero pri kiu estas la patro de iu filo; ekzemple oni konsideru la diversajn historiojn de la {{J|ekstergeedzeca amrilato}} de Zeŭso (respektive Jupitero) kun diinoj, heroinoj kaj mortontinoj, kio estis fonto de konfliktoj. Simile okazas kun la "familia" historio de aliaj [[rolulo]]j de la klasika mitologio. Ankaŭ en la [[Biblio]] abundas okazoj de neregulaj familioj, kiel ekzemple tiu de la prapatro [[Abrahamo]] kun konflikto inter liaj filoj, la adoptita [[Moseo]] ktp. Tiukadre por la kristana mitologio kio iĝos hegemonia kulturo dum preskaŭ du jarmiloj, la plej konata familio estas denove iu tute neregula: nome tiu komponita de la filo ([[Jesuo]]), kiu estas [[Dio]], la patrino Maria ([[Dipatrino]]) kiu naskis, sed ne koncipis el viro kaj certe ne el sia edzo, kaj la patro ([[Sankta Jozefo]]) kiu ne estis biologia patro. Tiu triopa familio estos reprezentita en [[arto]] oftege dum la du jarmiloj, ĉefe en la dekomenca momento ([[Kristnasko]] kaj adorado en [[Kripo]]), ankaŭ en aliaj ([[Fuĝo al Egipto]]), sed nur dum Jesuo estis infano; por la plej gravaj etapoj de la vivo de Jesuo, la familio malaperas kaj reaperos nur la patrino en la momento de la elkrucigo de la mortinta Jesuo, cetere pare kun [[Sankta Johano]] kaj ne kun Sankta Jozefo. Ankaŭ en [[Islamo]] revenos la bildo de konflikta familio, kiam post la morto de la profeto [[Mahomedo]] la islamanaro disiĝis en du ne reamikemaj branĉoj, nome la [[Sunaismo]] kaj la [[Ŝijaismo]], nome sekvantoj de diversa familia posteularo. Fakte se aperas tiaj konfliktoj en la plej gravaj kernoj de la kultura vivo estas paradokse pro tio, ke oni certas pri la senduba gravo de la familia ĉelo. En la [[Mezepoko]] estas du tre kontrastaj bildoj de familio, iel respegulante la tre diversajn sociajn klasojn. En folklora rakontaro aperas ofte la familio kiel kerno de la popolaj [[fabelo]]j: abandonitaj gefiloj, severaj patroj ktp., kun unu tre ripetita skemo: patro kiu komisias malfacilan mendon al tri filoj, el kiuj nur la plej juna plenumas tion (foje tri filinoj).<ref>Vladimir Propp, Морфология сказки (Morfologio de la fabelo), Akademia, 1928.</ref> En altklasaj familioj, la koncepto rilatas al heredoj kaj ĉefe en la [[reganta klaso]] ĝis la nivelo de gereĝoj kaj geimperiestroj. [[Dosiero:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Jan van Eyck]], nome ''[[La geedzoj Arnolfini]]'', 1434, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], Londono. Kvankam teorie temas nur pri geedzoj, fakte ŝi estas graveda, do temas pri la ekkonstruo de la familia ĉelo.]] En [[pentrarto]] oni komencas per prezento de geedzoj en la [[realismo]] de la [[Flandraj Primitivuloj|Flandra pentrarto]]. Tiuj paroj simbolas la bazon de la kerna familio, ankaŭ ĉelo de la frua etapo de [[kapitalismo]], do familia negocoj rilataj al metioj kaj ĉefe [[komerco]]. Poste la montritaro ampleksiĝas al tuta familio; vidu ekzemple pentraĵoj de reĝaj familioj, kiel [[La familio de Karlo la 4-a]] de [[Francisco de Goya]] jam en la komenco de la [[19a jarcento]] (rigardu la koncernan artikolon por la komplikeco de tiu familio). Meze de la jarcento stabiliĝis en literaturo la hegemonio de la [[realismo|realisma]] romano. Tiel en multaj landoj de Eŭropo enmodiĝis la plaĉo por romanoj kies agado okazas en medioj de burĝaj familioj (kiel ĉefa ĉelo de la burĝa socio), kiuj denove videblas minacataj pro la rekta apero en literaturo de la temo [[adolto]]. Vidu ekzemple [[Madame Bovary]] de [[Gustave Flaubert]] en franca literaturo aŭ [[La Regenta]] de [[Leopoldo Alas]] en hispana romano. Kelkaj el tiuj romanoj, ekzemple de [[Benito Pérez Galdós]], montras en la titolo la vorton "familio". Dum la [[20-a jarcento]], arto denove montris la evoluon kaj ŝanĝojn kiuj estis suferitaj de la tradicia familio. La bulgara romano [[La familio Gerak]] de [[Elin Pelin]] en la [[1920-aj jaroj]] montras la maldolĉan disiĝon de vilaĝa familio. Du jardekojn poste [[La familio de Pascual Duarte]] de [[Camilo José Cela]] montras la absolutan diskomponiĝon de same vilaĝa familio, kies patro freneziĝas, filino prostituiĝas, kripula nepo mortas akcidente kaj finfine la ekzistadisma protagonisto murdas sian maljunan patrinon pro diversaj okazaĵoj. Laŭlonge de la jarcento unue [[kinarto]] kaj poste [[televido]] montris diversajn rigardojn al la senfina temo pri familioj, ĉu kutimaj ĉu problemaj. Televido pro sia kapablo ripeti rolulojn kaj situaciojn en diversaj epizodoj de la sama serio montris en la diversaj landoj ankaŭ tre diversajn modelojn de familioj. [[The Flintstones]] (La ŝtonuloj) estas usona animacia televida serio kiu fantaste priskribas la vivojn de ŝtonepoka laboristo, lia najbaro/plej bona amiko, kaj ties familioj; ĝi estis produktita kaj elsendita en la [[1960-aj jaroj]]. [[Little House on the Prairie]] (Dometo sur prerio) estas usona vakera drama televidserio, en kiu stelulis [[Michael Landon]], [[Melissa Gilbert]] kaj [[Melissa Sue Anderson]], pri familio kiu vivas en farmo en Walnut Grove, Minesoto, en la 1870-aj kaj [[1880-aj jaroj]]; ĝi estis produktita kaj elsendita en la [[1970-aj jaroj]]. [[ALF]] estas usona televidserio elsendita de NBC inter la 22an de septembro 1986 kaj la 24an de marto 1990; la reala nomo de la ĉefrolulo ALF estis Gordon Shumway sed la familio Tanner nomis lin ALF (akronimo de Alien Life Form, do eksterterano) post surteriĝo en la garaĝon de la familio; tiu amuza [[rolulo]] estis iel signo de novaj komponantoj en la tradicia kerno de familio. En hispana televido furoris en la komenco de la 21a jarcento la televidserio "Cuéntame" kiu rakontas la vivo de "normala" familio de vilaĝanoj kiuj elmigris al ĉefurbo Madrido dum la 1970-aj kaj [[1980-aj jaroj]], tio estas la nomita [[Hispana Transiro al la demokratio]]. Samtempe la televidserio "Machos" el [[Ĉilio]] montris konservisman familion komponitan de ses viraj filoj, mejloŝtone en la historio de la ĉilia televido pro la serioza traktado de temoj tabuaj por la konservativa socio tiulanda, kiel la [[samseksemo]], la [[maĉismo]] kaj la [[adolto]]. En la [[2010-aj jaroj]] estis populara en la tuta mondo la serio "[[Modern Family]]", kiu prezentas tre bone strukturitan etendan familion, spite la fakton, ke temas pri dua edzino pli juna kun antaŭa filo, filino kies gefiloj konstante konfliktas adoleske kaj filo en samseksa edzeco kun adoptita filino. == Hejma perforto == {{Ĉefartikolo|Hejma perforto}} [[Dosiero:A_Husband_Beating_his_Wife_with_a_Stick_-_Google_Art_Project.png|eta|Viro batas sian edzinon per bastono. Ĉirkaŭ 1360.]] '''Hejma perforto''', '''hejma violento''', '''familia violento''' aŭ '''familiperforto''', estas modelo de [[konduto]] kiu implikas [[perforto]]n aŭ alian fitraktadon de unu persono kontraŭ alia en hejma kunteksto, kiel ekzemple en [[geedziĝo]] aŭ kunvivado. Ĝi povas esti nomita intimpartnera perforto kiam transigita fare de [[edzo]] aŭ partnero en intima rilato kontraŭ la alia geedzo aŭ partnero, kaj povas okazi en [[Aliseksemo|aliseksemaj]] aŭ [[samseksemo|sam-seksemaj rilatoj]], aŭ inter iamaj geedzoj aŭ partneroj. Hejma perforto ankaŭ povas impliki perforton kontraŭ [[infano]]j, gepatroj, aŭ [[maljunulo]]j, kaj escepte povas esti farita por mem-defendo. Ĝi prenas kelkajn formojn, inkluzive de fizika, [[Vorta mistraktado|parola]], emocia, ekonomia, religia, genera, kaj seksa misuzo, kiu povas intervali de subtilaj, trudaj formoj ĝis edzeca seksperforto kaj ĝis perforta fizika fitraktado kiel ekzemple sufokado, batado, ina genitala kripligo kaj [[Acida atenco|acidĵetado]] kiu rezultas ofte en deformado aŭ morto. Hejmaj murdoj inkludas [[ŝtonumo]]n, bruligon de novedzino, [[honormurdo]]jn, kaj dotmortigojn. Tutmonde, la viktimoj de hejma perforto estas ĉefe [[virino]]j, kaj virinoj plej ofte travivas pli severajn formojn de perforto.<ref>McQuigg, Ronagh J.A. (2011), "Potential problems for the effectiveness of international human rights law as regards domestic violence", en McQuigg, Ronagh J.A. (eld.), [https://books.google.es/books?id=ltJxlsoMV4wC&pg=PR13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false International human rights law and domestic violence: the effectiveness of international human rights law,] Oxford New York: Taylor & Francis, p. 13, ISBN 9781136742088, arkivita el la originalo la 15an de majo 2016, "This is an issue that affects vast numbers of women throughout all nations of the world. [...] Although there are cases in which men are the victims of domestic violence, nevertheless 'the available research suggests that domestic violence is overwhelmingly directed by men against women [...] In addition, violence used by men against female partners tends to be much more severe than that used by women against men. Mullender and Morley state that 'Domestic violence against women is the most common form of family violence worldwide.'"</ref><ref>García-Moreno, Claudia; Stöckl, Heidi (2013), "Protection of sexual and reproductive health rights: addressing violence against women", in Grodin, Michael A.; Tarantola, Daniel; Annas, George J.; et al. (eld.), [https://books.google.es/books?id=kJXM_eptt0MC&pg=PT780&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Health and human rights in a changing world,] Routledge, pp. 780–781, ISBN 9781136688638, arkivita el la originalo la 6an de majo 2016, "Intimate male partners are most often the main perpetrators of violence against women, a form of violence known as intimate partner violence, 'domestic' violence or 'spousal (or wife) abuse.' Intimate partner violence and sexual violence, whether by partners, acquaintances or strangers, are common worldwide and disproportionately affect women, although are not exclusive to them."</ref> En kelkaj landoj, hejma perforto ofte estas vidita kiel pravigita, precipe en kazoj de fakta aŭ ŝajna malfideleco sur la parto de la virino, kaj estas laŭleĝe permesita. Esplorado establis ke tie ekzistas rekta kaj signifa korelacio inter la nivelo en la lando de seksegaleco kaj proporcioj de hejma perforto.<ref>Swan, Suzanne C.; Gambone, Laura J.; Caldwell, Jennifer E.; Sullivan, Tami P.; Snow, David L. (2008). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2968709/ "A Review of Research on Women's Use of Violence With Male Intimate Partners".] Violence and Victims. 23 (3): 301–314. doi:10.1891/0886-6708.23.3.301. PMC 2968709. PMID 18624096.</ref> Foje viroj povas uzi intimpartneran violenton kiel [[memdefendo]]. Hejma perforto estas inter la plej subraportitaj [[krimo]]j tutmonde kaj por viroj kaj por virinoj.<ref>Strong, Bryan; DeVault, Christine; Cohen, Theodore (16a de februaro 2010). [https://books.google.es/books?id=qjvoSOMB5JMC&pg=PA447&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Marriage and Family Experience: Intimate Relationships in a Changing Society.] Cengage Learning. p. 447. ISBN 978-1133597469. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Concannon, Diana (11a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=-KdueQed_sgC&pg=PA30&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Kidnapping: An Investigator's Guide.] Newnes. p. 30. ISBN 978-0123740311. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref> Pro sociaj antaŭjuĝoj koncerne masklan ĉikanadon, viroj renkontas pliigitan verŝajnecon esti preteratentitaj fare de sanlaboristoj.<ref>Riviello, Ralph (1a de julio 2009). [https://books.google.es/books?id=keng9ELAE2IC&pg=PA129&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Manual of Forensic Emergency Medicine.] Jones & Bartlett Learning. p. 129. ISBN 978-0763744625. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Finley, Laura (16a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=AW-jAQAAQBAJ&pg=PA163M&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Domestic Violence and Abuse.] ABC-CLIO. p. 163. ISBN 978-1610690010. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Hess, Kären; Orthmann, Christine; Cho, Henry (1a de januaro 2016). [https://books.google.es/books?id=QbYaCgAAQBAJ&pg=PA323&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Criminal Investigation.] Cengage Learning. p. 323. ISBN 978-1435469938. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (2004), "Consequences of male abuse – direct and indirect", en Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (eld.), [https://web.archive.org/web/20090104074211/http://www.phac-aspc.gc.ca/ncfv-cnivf/familyviolence/pdfs/Intimate_Partner.pdf Intimate partner abuse against men (PDF),] Ottawa: National Clearinghouse on Family Violence, p. 6, ISBN 9780662379751, Arkivita el la originalo (PDF) la 4an de januaro 2009, Alirita la 8an de majo 2019.</ref> [[Hejma perforto]] estas tre larĝa difino, ofte uzata por inkludi aferojn kiel [[Mistraktado de infanoj]], Mistraktado de patroj, kaj aliaj perfortaj agoj fifaritaj inter familianoj.<ref>Wallace, p. 2</ref> == Familio en soci-politikaj kuntekstoj == La [[Internacia Tago de Familioj]] estas observita je la 15-a de majo ĉiu jaro. La Tago estis proklamita de la Ĝenerala Asembleo de UN en 1993 per rezolucio A/RES/47/237 kaj reflektas la gravecon ke la internacia komunumo metas al familioj. La Internacia Tago provizas ŝancon antaŭenigi konscion de aferoj rilatanta al familioj kaj pliigi scion de la sociaj, ekonomiaj kaj demografiaj procezoj influanta familiojn. En juraj kuntekstoj [[familia reunuiĝo]] estas [[juro|jura]] koncepto aplikebla al parto de familio, kiu restis en devenlando fare de alia parto de la familio kiu jam elmigris kaj eventuale ŝtataniĝis en alia lando: ekz, elmigrinta patro, kiu klopodas venigi sian familion (aŭ parton) al almigrinta lando. == Vidu ankaŭ == * [[Boparenco]] * [[Edzino (familio)]] * [[Edzo (familio)]] * [[Familia diktatoreco]] * [[Hejmo]] * [[Listo de familimembroj]] * [[Nepotismo]] * [[Parenceco]] == Proverbo == Ekzistas nur 2 [[proverbo]]j pri familio en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''En malsata familio mankas harmonio.''}} * {{citaĵo|''Ĉiu familio havas sian kriplulon.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Urszula Krupa (redaktoro), ''Współczesne zagrożenia dla zdrowia, życia i rodziny w dokumentach Parlamentu Europejskiego'' (Nuntempaj minacoj por [[sano]], [[vivo]] kaj familio en dokumentoj de [[Eŭropa Parlamento]]), Fundacja "Nasza Przyszłość" (Fondaĵo "Nia Estonto"), [[Szczecinek]] 2019, p.&nbsp;320, ISBN 978-83-64668-43-2 * ''Rodzina wspólnotą szczęścia'' (La familio komunumo de feliĉo), XXXI-a Internacia Kongreso de Familio, Gaudium, [[Lublin]] 2005, p.&nbsp;242, ISBN 83-89659-23-9 * Piotr Kryczka (redaktoro), ''Rodzina w zmieniającym się społeczeństwie'' (La familio en ŝanĝiĝanta [[socio]]), Redakcja Wydawnictw KUL ([[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"]]), [[Lublin]] 1997, p.&nbsp;329, ISBN 83-228-0518-7 * Chevallier, Denis. "Famille et parenté: une bibliographie". Terrain (france). Konsultita la 8an de Januaro, 2014. [http://terrain.revues.org/document2874.html%20] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724171236/http://terrain.revues.org/document2874.html |date=2008-07-24 }} * Forbes, Scott, A Natural History of Families, (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2005), ISBN 0-691-09482-9 * Foucault, Michel (1978). The History of Sexuality: Volume I: An Introduction. (New York: Vintage Books). ISBN 978-0-679-72469-8 * Gilroy, Paul, Identity Belonging and the Critique of Pure Sameness in Gilroy, Paul (2000) Against Race: Imagining Political Culture Beyond the Color Line, (Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press), Ch. I.3, pp.&nbsp;97–133 * Goody, Jack, The Development of the Family and Marriage in Europe (Cambridge University Press, 1980); tradukita al hispana, franca, itala, portugala.[http://books.google.com/books?id=LVkYFGqylfQC The Development of the Family and Marriage in Europe] * Mock, Douglas W., More Than Kin and Less Than Kind, (Belknap Press, 2004), ISBN 0-674-01285-2 * Schneider, David M., American Kinship: a cultural approach (Chicago: University of Chicago Press, 1980). * Tabak I., Mazur J., Granado M.C., Örkenyi Á., Zaborskis A., Aasvee K. & Moreno C. (2012). "Examining trends in parent-child communication in Europe over 12 years". The Journal of Early Adolescence. 32 (1). pp.&nbsp;26–54. doi:10.1177/0272431611419509. Konsultita la 8an de Januaro, 2014. [http://jea.sagepub.com/content/32/1/26.abstract] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121029084919/http://jea.sagepub.com/content/32/1/26.abstract |date=2012-10-29 }} * Ommer, Uwe. 1000 Families: das Familienalbum des Planeten Erde. Taschen, Cologne 2002, ISBN 3-8228-2264-7 [http://www.1000families.eu/1000families/ 1000 Families: das Familienalbum des Planeten Erde] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.edzperanto.org/index.php Edzperanto (serĉado de edz(in)oj por esperantistoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100518071352/http://www.edzperanto.org/index.php |date=2010-05-18 }} {{eo}} * [http://www.esperanto.mv.ru/PMEG/aldonoj/parencoj_familianoj.html Parencoj kaj familianoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050314155044/http://www.esperanto.mv.ru/PMEG/aldonoj/parencoj_familianoj.html |date=2005-03-14 }} {{-}} {{Projektoj|commonscat=Family|q=Familio|ReVo=famili}} {{Havenda artikolo|Familio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Familio| ]] [[Kategorio:Sociologio]] 9zpqvhyqeyi90qcc0fkeojxqkmv97rc Logiko 0 8625 9440984 9337823 2026-07-29T02:55:13Z Sj1mor 12103 9440984 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Kp130-logiko.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri Logiko, ponto inter sciencoj – interparolo kun logiko scienecisto. Logiko estas ponto inter pluraj sciencoj, matematiko, komputa scienco, filozofio, lingvoscienco, kaj eĉ naturaj sciencoj. Ni parolas kun Marcos Cramer, logikosciencisto pri lia fako]] {{Scienco}} '''Logiko''' ([[malnovgreka lingvo|malnovgreka]] λογικὴ τέχνη ''arto de rezonado'', tio de [[logos|λόγος]] [LOgos] ''vorto, diraĵo; racio'') estas branĉo de [[filozofio]], kiu okupiĝas pri ''racia rezonado''.<ref name="PopkinStroll1993">{{cite book |author1=Richard Henry Popkin|author2=Avrum Stroll|title=Philosophy Made Simple|url=http://books.google.com/books?id=TWNo-4euyesC&pg=PR7|accessdate=[[5-a de marto]] [[2012]]|date=[[1-a de julio]] [[1993]]|publisher=Random House Digital, Inc|isbn=978-0-385-42533-9|page=238}}</ref><ref name="jacquette2002">{{Citaĵo el libro|titolo=A Companion to Philosophical Logic|aŭtoro=Jacquette, D.|jaro=2002|eldoninto=Wiley Online Library|paĝo=2}}</ref> Ĝi povas esti konsiderata ankaŭ fako de [[matematiko]] kaj de [[komputoscienco]]. Tradicie ĝi estas dividita en du ĉefajn branĉojn: la ''dedukta logiko'' kaj la [[indukta logiko]]. Tamen, la vorto ''logiko'' plej ofte signifas nur ''deduktan logikon'', ĉar multaj modernaj logikistoj ne konsentas, ke indukta logiko apartenas al logiko. La resto de ĉi tiu artikolo temas nur pri ''dedukta logiko'' (de nun simple nomata ''logiko''). Logiko estas la [[studo]] de la valideco de [[argumento]]j. Argumento konsistas el du partoj: la [[premiso]]j kaj la [[konkludo]]. Ĝi estas nomata valida, se la vereco de la premisoj entenas la verecon de la [[konkludo]]. Oni povas diri ankaŭ, ke ĝi estas valida, se estas neeble, ke la konkludo malveras kiam la premisoj veras. Logikistoj uzas aron de specialaj [[simbolo]]j por pli preciza reprezento de [[aserto]]j, ĉar ordinara [[lingvo|lingvaĵo]] ĉiam estas iom malpreciza. [[Ekzemplo]]j de tiaj [[signo]]j estas → ("entenas", "nur se"), ∧ ("kaj"), ∨ ("aŭ"), ∃ ("ekzistas"), ∀ ("ĉiuj") kaj ordinaraj literoj (a,b,c,...; P,Q,R,...). Permesitaj kombinoj de tiaj simboloj nomiĝas [[formulo]]j. [[Dosiero:Young frege.jpg|dekstra|eta|[[Gottlob Frege]], unu el la plej grandaj logikistoj.]] La ĉefaj branĉoj de logiko estas la [[asertologiko]] kaj la [[predikata logiko]]. La predikata logiko estas etendiĝo de la asertologiko, ĉar ĝi aldonas pliajn logikajn simbolojn, sed ankoraŭ povas esprimi ĉiujn formulojn de la [[asertologiko]]. Eblas krei eĉ pli ampleksajn logikajn [[sistemo]]jn, kiel la [[epistema logiko]] aŭ la [[modala logiko]], sed ili estas pli [[disputo|disputeblaj]]. Logiko estis studita en kelkaj antikvaj civilizoj, kiaj [[Antikva Grekio|Grekio]], [[Hindio]],<ref name="syllogistic">Ekzemple, Njaja (silogisma rimedo) datas el antaŭ 1900 jaroj.</ref> kaj [[Ĉinio]].<ref name="mohist">Moismo kaj la Skolo de Nomoj datas el antaŭ 2200 jaroj.</ref> En Okcidento, logiko estis establita kiel formala [[fako]] fare de [[Aristotelo]], kiu donis al ĝi fundamentan lokon en filozofio. La studo de logiko estis parto de la klasika ''[[trivium]]'', kiu inkludis ankaŭ [[gramatiko]]n kaj [[retoriko]]n. Logiko estis poste etendita de [[Al-Farabi]] kiu kategoriis ĝin en du separitaj grupoj (ideo kaj pruvo). Poste, [[Aviceno]] revivigis la studon de logiko kaj disvolvis rilatojn inter tempo kaj ties implicon. En Oriento, logiko estis disvolvigita fare de [[Hinduismo|Hinduoj]], [[Budhismo|Budhistoj]] kaj [[Ĝajnismo|Ĝajnistoj]]. Alian specon de logiko [[difino|difinis]] [[Lewis Carroll]] en siaj verkaĵoj [[La Ludo de Logiko]] kaj [[Simbola Logiko (CARROLL)|Simbola Logiko]], kun [[ekzemplo]]j kaj [[ekzerco]]j. Ofte menciita logika [[problemo]] estas la problemo pri la [[Aktuala reĝo de Francio]]. == Etimologio kaj signifoj == [[Dosiero:Auguste Rodin - O Pensador 01.jpg|eta|300px|''[[La Pensanto]]'', de [[Auguste Rodin]]]] La vorto «logiko» derivas de la [[antikva greka]] λογική ''logikḗ'', kiu signifas «havanta racion, intelekta, dialektika, argumenta» kiu siavice derivas el λόγος (''lógos''), «[[vorto]], [[penso]], [[ideo]], [[argumento]], [[racio]] aŭ [[principo]]». En konversacia lingvaĵo, esprimoj kiel «logiko» kaj «logika pensaro» aldonas ankaŭ kroman sencon pri komparita «flanka pensaro», farante la enhavon de la [[aserto]] kohera en kunteksto, ĉu de la [[diskurso]] ĉu de [[teorio]] de la [[scienco]], aŭ simple kun la [[kredo]] aŭ "evidentoj" transdonitaj per la kultura [[tradicio]]. Same ekzistas la koncepto [[Sociologio|sociologia]] kaj kultura de logiko kiel por ekzemplo «sporta logiko», kiu ĝenerale povus esti konsiderata kiel «ĉiutaga logiko» - konata ankaŭ kiel «logiko de la komuna senco». En tiuj fakoj la «logiko» kutime havas lingvan referencon en la [[pragmatiko]]. Tiukadre argumento havas sian «logikon» kiam ĝi iĝas konvinka, racia kaj klara; definitive kiam ĝi plenumas funkcion de [[efikeco]]. La kapablo pensi kaj esprimi argumenton tiel korespondas al la [[retoriko]], kies rilato kun la [[vero]] estas [[Probablo|probabla]] rilato. == Temoj == === Inferenco === {{Ĉefartikolo|Inferenco}} [[Dosiero:Feral Pigeon Columba livia, Bangalore, Karnataka, India.jpg|eta|maldekstre|Se birdoj havas [[plumo]]jn, kaj kolombo havas plumojn, per inferenco oni konkludas, ke kolombo estas birdo. ''Columba livia'' en Barato.]] '''Inferenco''' estas procezo [[konkludo|konkludi]] surbaze nur de tio, kion oni jam scias. Inferencon oni studas en pluraj malsamaj kampoj. * Homa inferenco (t.e. kiel homoj konkludas) estas tradicie studata en la kampo de [[kogna psikologio]]. * Logiko studas la leĝojn pri valida inferenco. * [[Statistiko]] disvolvas formalajn regulojn por inferenco el kvantaj datumoj. * [[Artefarita intelekto]] disvolvas aŭtomatajn inferencosistemojn. La '''inferenco''' estas la procezo per kiu oni derivigas konkludojn el [[premiso]]j.<ref>Robert Audi (eld.). «Inference». The Cambridge Dictionary of Philosophy (en angla) (2a Eldono). Cambridge University Press.</ref> Kiam propozicio sekvas el aliaj tiel, oni diras, ke tiuj implicas tiun. La inferenco estas la celo de tradicia esploro de la logiko (same kiel la [[materio]] estas la celo de la [[kemio]] kaj la [[vivo]] estas de la [[biologio]]). La logiko esploras la fundamentojn per kiuj kelkaj inferencoj estas akcepteblaj, kaj aliaj ne. Kiam inferenco estas akceptebla, tio okazas pro ties logika strukturo kaj ne pro la specifa enhavo de la argumento aŭ de la uzita lingvaĵo. Pro tio oni konstruas formalajn sistemojn kiuj kaptas la esencajn faktorojn de la deduktoj kiel ili aperas en la [[natura lingvo]].<ref>[http://search.eb.com/eb/article-9034889 «formal system».] [[Encyclopedia Britannica]] (en angla). Konsultita la 3an de Aŭgusto 2009.</ref> Tradicie, oni distingas tri klasojn de inferencoj: nome la [[dedukto]]j, la [[Indukta logiko|induktoj]] kaj la abduktoj, kvankam foje oni enkalkulas la abduktojn kiel speciala tipo de indukto.<ref>[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t116.e1219 «inference».] The Oxford Companion to Philosophy (en angla). Oxford University Press. 2005. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2009.</ref> La valideco aŭ malvalideco de la induktoj estas celo de la [[Indukta logiko]] kaj de la problemo de la indukto. La deduktoj, male, estas studitaj de la plej parto de la nuntempa logiko. En la esploroj pri la [[artefarita intelekto]], la inferenco estas la logika operacio uzata en la motoroj de inferenco de la spertaj [[sistemo]]j. === Valideco === [[Dosiero:Mars Hubble.jpg|eta|dekstre|230px|Ĉiuj planedoj turniĝas ĉirkaŭ la Suno. [[Marso (planedo)|Marso]] estas planedo. Tial, Marso turniĝas ĉirkaŭ la Suno. Tio estas valida argumento.]] En logiko, la '''valideco''' estas propreco kiun havas la [[argumento]]j kiam la [[premiso]]j implicas la [[konkludo]]n. Se la konkludo estas logika [[konsekvenco]] de la premisoj, oni diras, ke la argumento estas ''dedukte valida''.<ref name="Consequence">Beall, J. C.; Restall, Greg. [https://plato.stanford.edu/archives/sum2009/entries/logical-consequence/ «Logical Consequence».] En Edward N. Zalta, ed. Stanford Encyclopedia of Philosophy (en angla) (Somero 2009). Alirita la 13an de Majo 2021.</ref> Kelkaj fakuloj konsideras tiujn du [[nocio]]jn identaj kaj uzas ambaŭ terminojn sendistinge. Aliaj male konsideras, ke povas esti argumentoj kiuj ne estas dedukte validaj, kiel la [[Indukta logiko|induktoj]]. Ajnakaze, de la induktoj oni diras foje, ke ili estas ''bonaj'' aŭ ''malbonaj'', anstataŭ validaj aŭ nevalidaj. Ekzemploj de argumentoj dedukte validaj estas la jenaj: {| | # Se sunas, tiam estas tage. # Sunas. # Tial, estas tage. | # Se ne estas lundo, tiam estas mardo. # Ne estas lundo. # Tial, estas mardo. | # Ĉiuj planedoj turnas ĉirkaŭ la Suno. # [[Marso (planedo)|Marso]] estas planedo. # Tial, Marso turnas ĉirkaŭ la Suno. |} Por ke argumento estus dedukte valida, ne estas [[Bezono|bezonata]] ke la premisoj aŭ la konkludo estu [[vero|veraj]]. Oni postulas nur, ke la konkludo estu logika konsekvenco de la premisoj. La formala logiko postulas nur kondiĉan rilaton inter la premisoj kaj la konkludo. Tio estas: ke ''se'' la premisoj estas veraj, tiam ankaŭ la konkludo estas vera (tia estas la semantika karaktero de la nocio de logika konsekvenco); aŭ alternative: ke la konkludo estu [[Dedukto|deduktebla]] el la premisoj kongrue kun la reguloj de logika sistemo (tia estas la sintaksa karaktero de la nocio de logika konsekvenco). Se argumento, krom esti valida, havas verajn premisojn, tiam oni diras, ke ĝi estas ĝusta. La esprimoj de kiuj dependas la valideco de la argumentoj estas nomataj logikaj konstantoj, kaj la logiko studas ilin pere de formalaj sistemoj.<ref>Otero, Carlos Peregrín (1989). Introducción a la lingüística transformacional. Siglo XXI. p. 213. ISBN 978-968-23-1541-1.</ref> === Paralogismo === {{Ĉefartikolo|Paralogismo}} [[Paralogismo]], aŭ pli konversacie ''falsaĵo'', estas [[aserto]], rompanta principojn de [[logika pruvo]]. Ĉar nur al malmultaj homoj tio estas unuavide evidenta, la paralogismoj estadas ŝatata parto de argumentado, propagando, insinuado kaj manipulado. La paralogismojn kaj iliajn diversajn specojn diferencigis jam [[Aristotelo]]. La falsa dilemo kaŭzas impreson, ke ekzistas nur du, tri aŭ alia limigita nombro da ebloj, dum fakte estas pli vasta vico da ili. [[Argumento]] alparolanta nescion asertas, ke la nepruvebleco de iu eldiraĵo signifas, ke validas malo. Oblikva areo asertas, ke enpraktikigo de dispono kondukos al ankoraŭ plua, kaj tio en sia sekvo kaŭzos la tutan ĉenon de ju pli des pli malmulte verŝajnaj sekvoj, kiuj kaŭzos totalan katastrofon. Kunigita demando estas demando fakte enhavanta du demandojn tiel, ke kia ajn respondo venigos la respondonton en nedeziratan situacion; ĝin ŝatas precipe [[juristo]]j. Evitiga manovro temas pri forkonduko de atentemo de la kerno de la afero al apudaĵoj. En logiko, ''falsaĵo'' estas [[argumento]] kiu ŝajnas valida, sed fakte ĝi ne estas tia.<ref name="hamblin">Hamblin, Charles Leonard (1970). [https://es.scribd.com/doc/86895391/HAMBLIN-Charles-Fallacies Fallacies.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210513110706/https://es.scribd.com/doc/86895391/HAMBLIN-Charles-Fallacies |date=2021-05-13 }} Methuen.</ref><ref name="sep2">Groarke, Leo. [https://plato.stanford.edu/archives/spr2013/entries/logic-informal/#Fal «Informal Logic».] En Edward N. Zalta, eld. Stanford Encyclopedia of Philosophy (en angla) (Printempo 2013).</ref> Kelkaj falsaĵoj estas farataj intencitaj por persvadi aŭ manipuli aliulojn, dum aliaj estas farataj senintence pro malzorgo aŭ nescio. Foje la falsaĵoj povas esti tre subtilaj kaj persvadaj, pro kio oni devas zorge atenti por povi detekti ilin.<ref>Hansen, Hans Vilhelm (2002). «The Straw Thing of Fallacy Theory: The Standard Definition of 'Fallacy'». Argumentation 16 (2): 133-155.</ref> Ke argumento estas falsema ne implicas, ke iliaj [[premiso]]j aŭ [[konkludo]] estas same falsaj nek ke ili estas veraj. Argumento povas havi verajn premisojn kaj konkludojn kaj eĉ tiel esti falseca. Kio faras falseca argumenton estas la nevalideco de la argumento per si mem. Fakte, inferenci ke propozicio estas falsa ĉar la argumento kiu enhavas ĝin por konkludo estas falsema estas en si mem falsaĵo konata kiel ''argumentum ad logicam''.<ref>Kenneth, S. Pope (2003). [https://kspope.com/fallacies/fallacies.php «Logical Fallacies in Psychology: 22 Types»] (en angla). Konsultita la 13an de Majo de 2021.</ref> La studo de la falsaĵoj datas almenaŭ ĝis [[Aristotelo]], kiu en siaj Περὶ σοφιστικῶν ἐλέγχωνen; lat.: De sophisticis elenchis; esperante: ''sofistaj refutoj'', identigis kaj klasigis dektri klasojn de falsaĵoj.<ref name="hamblin" /> Ekde tiam oni aldonis al la listo centojn de aliaj falsaĵoj kaj oni proponis variajn sistemojn de klasigo.<ref name="excepticos">[http://www.escepticos.es/webanterior/alojadas/falacias1.html ARP. Sociedad para el Avance del Pensamiento Crítico. Falacias lógicas]</ref> [[Dosiero:PulitzerHearstWarYellowKids.jpg|eta|maldekstre|alt=two men dressed as the Yellow Kid pushing on opposite sides of oversize building blocks bearing the letters W A R"|[[Joseph Pulitzer]] kaj [[William Randolph Hearst]] karikaturigitaj kiel ili pelis Usonon en la [[Hispan–Usona Milito]].]] La falsaĵoj estas interesaj ne nur por la logiko, sed ankaŭ por la [[politiko]], la [[retoriko]], la [[juro]], la [[scienco]], la [[religio]], la [[ĵurnalismo]], la [[merkatiko]], la [[kino]] kaj, ĝenerale, por ajna fako en kiu la argumentado kaj la persvado estu de speciala gravo. En la nuntempo akiris gravegon la [[falsaj novaĵoj]] (angle: ''fake news'', ankaŭ konataj kiel junecaj [[novaĵo]]j, pseŭdo-novaĵoj, friponaj novaĵoj, trompaj novaĵoj aŭ novaĵaĉoj)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://baltimore.cbslocal.com/2016/12/09/hillary-clinton-warns-about-hoax-news-on-social-media/|titolo=Hillary Clinton Warns About Hoax News On Social Media|alirdato=11a de decembro 2016|familia nomo=Bartolotta|persona nomo=Devin|dato=9a de decembro 2016|verko=WJZ-TV|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/erik-wemple/wp/2016/12/08/facebooks-sheryl-sandberg-says-people-dont-want-hoax-news-really/|titolo=Facebook's Sheryl Sandberg says people don't want 'hoax' news. Really?|alirdato=11a de decembro 2016|familia nomo=Wemple|persona nomo=Erik|dato=8a de decembro 2016|verko=[[The Washington Post]]|lingvo=en}}</ref> estas formo de novaĵoj konsistantaj el intenca misinformo aŭ [[hoakso]]j disvastigitaj per tradiciaj novaĵaj [[amaskomunikilo]]j (presitaj kaj elsenditaj) aŭ interretaj sociaj amaskomunikiloj.<ref name="wired.com">{{Cite web|url=https://www.wired.com/story/free-speech-issue-tech-turmoil-new-censorship?CNDID=50121752|title=It's the (Democracy-Poisoning) Golden Age of Free Speech|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|author=Tufekci, Zeynep|date=Januaro 16, 2018}}</ref><ref name="NYT-20170623">{{cite news |last1=Leonhardt |first1=David |last2=Thompson |first2=Stuart A. |title=Trump's Lies |url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/06/23/opinion/trumps-lies.html |work=[[New York Times]] |date=23 de junio 2017|accessdate=23a de junio 2017|language= angle }}</ref> Ciferecaj novaĵoj revenigis kaj pliigis la uzadon de falsaj novaĵoj, aŭ flava ĵurnalismo.<ref>{{Cite web|url=http://politi.co/2FaV5W9|title=The Long and Brutal History of Fake News|last=Soll|first=Jacob|website=POLITICO Magazine|language=en|access-date=2019-03-25|date=2016-12-18|language= angle}}</ref> La novaĵoj tiam ofte estas revortigitaj kiel misinformado en sociaj amaskomunikiloj, sed foje trovas sian vojon ankaŭ al la ĉefaj [[amaskomunikilo]]j.<ref>{{Cite journal|last=Himma-Kadakas|first=Marju|date=Julio 2017|title=Alternative facts and fake news entering journalistic content production cycle|url=|journal=Cosmopolitan Civil Societies: An Interdisciplinary Journal|volume=9|issue=2|pages=25–41|doi=10.5130/ccs.v9i2.5469|doi-access=free|language= angle |issn=1837-5391 }}</ref> Falsaj novaĵoj estas skribitaj kaj publikigitaj kutime kun la intenco misfamigi por damaĝi agentejon, enton, aŭ personon kaj/aŭ gajni finance aŭ politike,<ref name=Guardian12.17.16>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2016/dec/18/what-is-fake-news-pizzagate|title=What is fake news? How to spot it and what you can do to stop it|last=Hunt|first=Elle|date=17a de decembro 2016|newspaper=[[The Guardian]] |accessdate=15a de januaro 2017|language= angle}}</ref><ref name=USNewsWR>Schlesinger, Robert (14a de aprilo 2017). [https://www.usnews.com/opinion/thomas-jefferson-street/articles/2017-04-14/what-is-fake-news-maybe-not-what-you-think "Fake News in Reality"]. ''U.S. News & World Report''.({{en}})</ref><ref>[https://www.merriam-webster.com/words-at-play/the-real-story-of-fake-news "The Real Story of 'Fake News': The term seems to have emerged around the end of the 19th century"]. [[Merriam-Webster]]. Alirita la 13an de oktobro 2017.({{en}})</ref> ofte uzante sensacian, malhonestan, aŭ tute fabrikitan titolojn por pliigi legantaron. === Paradoksoj === {{Ĉefartikolo|Paradokso}} [[Dosiero:Impossible cube illusion angle.svg|eta|150px|La [[neebla kubo]] estas paradoksa objekto.]] [[Paradokso]] estas esprimita [[opinio]] kontraŭa al komune akceptita, kaj tial ŝajnanta ofte absurda, kvankam ĝi povas finfine montriĝi ĝusta, trafa aŭ prava. Paradokso (de la [[latina]] ''paradoxa'', ‘la malo de la komuna opinio’) estas ideo logike kontraŭdira aŭ opozicia al tio konsiderata vera fare de la ĝenerala opinio.<ref>Real Academia Española y Asociación de Academias de la Lengua Española (2014). [https://dle.rae.es/paradoja «paradoja».] Diccionario de la lengua española (23a eldono). Madrid: Espasa. ISBN 978-84-670-4189-7.</ref> Estas konsiderata ''paradokso'' ankaŭ propozicio laŭŝajne falsa aŭ kiu iras kontraŭ la [[komuna saĝo]], sed kiu ne enhavas [[Principo de nekontraŭdiro|logikajn kontraŭdiron]], male al [[sofismo]] kiu nur ŝajnas esti valida rezonado.<ref>"Paradojas Y Sofismas Físicos" V. Langue, Ed. Mir, Moscú 1984: 11.</ref> Kelkaj paradoksoj estas rezonadoj laŭŝajne validaj, kiuj eliras el [[premiso]]j ŝajne veraj, sed kiuj kondukas al kontraŭdiroj aŭ situacioj kontraŭaj al la komuna senco.<ref>Robert Audi (eld.). «paradox». The Cambridge Dictionary of Philosophy (en angla) (2a Eldono). Cambridge University Press. «A seemingly sound piece of reasoning based on seemingly true assuptions that leads to a contradiction (or other obviously false conclusión).»</ref> En la [[retoriko]], paradokso estas [[stilfiguro]] kiu konsistas en la uzado de esprimoj aŭ frazoj kiuj implicas kontraŭdiron. La paradoksoj estas stimulo por la meditado kaj ofte la filozofoj uzas ilin por montri la kompleksecon de la realo. La paradokso permesas montri ankaŭ la limojn de la homa kompreno; la identigo de paradoksoj bazitaj sur konceptoj kiuj laŭŝajne aspektas facilaj kaj raciaj helpis gravajn progresojn en [[scienco]]j, [[filozofio]] kaj [[matematiko]].<ref>Padilla Gálvez, Jesús (2017). «Capítulo III. La paradoja del mentiroso» (La paradokso de la mensogisto). Verdad. Controversias abiertas. Valencia: Tirant Humanidades. pp. 195 kaj ss.</ref> === Vero === {{Ĉefartikolo|Vero}} [[Dosiero:Truth-Warner-Highsmith.jpeg|eta|maldekstre|Vero, tenanta [[spegulo]]n kaj [[Serpento (simbolo)|serpenton]] (1896). [[Olin Levi Warner]], Kongresa Biblioteko, [[Konstruaĵo Thomas Jefferson]], [[Vaŝingtono]].]] '''Vero''' estas [[konformeco]] de [[informo]] kun [[fakto]] aŭ [[realo]]<ref name = Merriam-Webster-def>Merriam-Webster's Online Dictionary, [http://m-w.com/dictionary/truth truth], 2005</ref> aŭ fideleco al originalo aŭ al normo aŭ idealo.<ref name = Merriam-Webster-def/> Vera informo liveras [[fakto]](j)n. Problemon difini ĉi tiun [[nocio]]n pritraktis [[filozofo]]j de [[antikva epoko]]. Klasika difino de la vero devenas de [[Aristotelo]] kaj estas adekvateco de [[opinio]]j kun [[realo]], kiun la opinio koncernas. Pri la klasika difino okupiĝis antaŭ ĉio Sankta [[Tomaso de Akvino]] kaj pola logikisto [[Alfred Tarski]]. Malo de vero estas [[falso]]. La ofte komprenita kontraŭo de vero estas malvero aŭ falso, kiu, ekvivalente, povas ankaŭ preni logikan, faktan, aŭ etikan signifon. La koncepto de vero estas diskutita kaj disputita en pluraj kuntekstoj, inkluzive de [[filozofio]] kaj [[religio]]. Multaj homaj aktivecoj dependas el la koncepto, kie ĝia naturo kiel koncepto estas supozita prefere ol esti temo de diskuto; tiuj inkludas la plej multajn (sed ne ĉiujn) el la [[scienco]]j, [[juro]], kaj ĉiutagecon. Diversaj teorioj kaj vidoj pri vero daŭre estas diskutitaj inter akademiuloj, filozofoj, kaj teologoj.<ref name=PUP32014>{{Citaĵo el libro|url=http://press.princeton.edu/titles/9460.html|titolo=Truth|alirdato=4a de Oktobro 2014|aŭtoro=Alexis G. Burgess and John P. Burgess|dato=20a de Marto 2011|eldono=1|eldoninto=Princeton University Press|citaĵo=a concise introduction to current philosophical debates about truth|ISBN=978-0691144016|formato=hardcover}}</ref> [[Lingvo]] kaj vortoj estas rimedoj per kiuj homoj peras informojn unu al la alia; kaj la metodo uzita por determini kio estas "vero" estas nomita kriterio de vero. Ekzistas malsamaj asertoj en tiaj demandoj pri kio konsistigas veron: kiuj aĵoj estas verportantoj kapablaj je esti veraj aŭ falsaj; kiel difini kaj identigi veron; la roloj kiujn kred-bazita kaj empirie bazigita [[scio]] ludas; kaj ĉu vero estas subjektiva aŭ [[Objektivismo (filozofio)|objektiva]], relativa aŭ absoluta valoro. La demando pri kio estas bonorda bazo por decidado pri kiel vortoj, simboloj, ideoj kaj kredoj povas konvene esti konsideritaj veraj, ĉu de ununura persono aŭ de tuta socio, estas traktita per la kvin plej multe ĝeneralaj substantivaj teorioj, nome koresponda teorio, koher-teorio, konstruktiva teorio, interkonsenta teorio kaj pragmata teorio. Ĉiu teorio prezentas perspektivojn kiuj estas vaste kunhavitaj fare de publikigintaj akademiuloj.<ref name="EPT">Encyclopedia of Philosophy, Supp., "Truth", Michael Williams, p572-573 (Macmillan, 1996)</ref><ref>Blackburn, Simon, and Simmons, Keith (eld., 1999), ''Truth'', Oxford University Press, Oxford, UK. Inklude artikolojn de James, Ramsey, Russell, Tarski, kaj aliaj.</ref> Tamen, la substantivaj teorioj ne estas universale akceptitaj. Pli multaj ĵus evoluigis "deflaciajn" aŭ "minimumismajn" teoriojn de vero aperintaj kiel konkurantoj al la pli malnovaj substantivaj teorioj. Minimumisma rezonado centras ĉirkaŭ la nocio ke la apliko de esprimo kiel fidela al deklaro ne asertas ion ajn signifan koncerne ĝin, ekzemple, io ajn koncerne sian naturon. Minimumisma rezonado realigas veron kiel etikedo uzita en ĝenerala diskurso por esprimi interkonsenton, por stres-kompensajn postulojn, aŭ por formi ĝeneralajn supozojn.<ref name = EPT/><ref>Horwich, Paul, ''Truth'', (2a eldono, 1988),</ref><ref>Field, Hartry, ''Truth and the Absence of Fact'' (2001).</ref> == Historio == [[Dosiero:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|eta|150px|[[Aristotelo]], 384–322 a.n.e.]] Logiko derivas el la greka vorto ''logos'', origine kun signifo "vorto" aŭ "parolo", sed rezulte en "penso" aŭ "rezonado". En Okcidenta Mondo, logiko estis por la unua fojo disvolvigita de [[Aristotelo]], kiu nomis la subjekton 'analizo'.<ref>Ekz., Kline (1972, p. 53) verkis "A major achievement of Aristotle was the founding of the science of logic".</ref> La Aristotela logiko iĝis amplekse akceptita en scienco kaj matematiko kaj restis en ampleksa uzado en Okcidento ĝis la komenco de la 19-a jarcento.<ref>[http://chemistry.mtu.edu/%7Epcharles/SCIHISTORY/aristotle.html "Aristotle"] [https://web.archive.org/web/20100607132121/http://chemistry.mtu.edu/%7Epcharles/SCIHISTORY/aristotle.html Arkivita la 7an de Junio 2010 en la Wayback Machine,] MTU Department of Chemistry. Alirita la 14an de Majo 2021.</ref> La aristotela sistemo de logiko estis responsa pri la enkonduko de la "hipoteza silogismo,<ref>Jonathan Lear (1986). [https://books.google.es/books?id=lXI7AAAAIAAJ&pg=PA34&dq=&hl=en&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Aristotle and Logical Theory".] Cambridge University Press. p. 34. ISBN 0-521-31178-0 Alirita la 14an de Majo 2021.</ref> de la [[Tempa logiko|tempa]] [[modala logiko]],<ref>Simo Knuuttila (1981). [https://books.google.es/books?id=iCCUF_OtA8AC&pg=PA71&dq=&hl=en&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Reforging the great chain of being: studies of the history of modal theories".] Springer Science & Business. p. 71. ISBN 90-277-1125-9</ref><ref>Michael Fisher, Dov M. Gabbay, Lluís Vila (2005). [https://books.google.es/books?id=Ajsvo6jWNhgC&pg=PA119&dq=&hl=en&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Handbook of temporal reasoning in artificial intelligence".] Elsevier. p. 119. ISBN 0-444-51493-7 Alirita la 14an de Majo 2021.</ref> kaj de la [[indukta logiko]],<ref>Harold Joseph Berman (1983). [https://books.google.es/books?id=9-8fIBVgCQYC&pg=PA133&dq=&hl=en&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Law and revolution: the formation of the Western legal tradition".] Harvard University Press. p. 133. ISBN 0-674-51776-8</ref> same kiel pri influa vortotrezoro kiel ĉe [[terminologio|terminoj]], predikabloj, [[silogismo]]j kaj [[propozicio]]j. Estis ankaŭ la rivala [[Stoikismo|stoikisma logiko]]. En [[Eŭropo]] dum la fino de la Mezepoko, gravaj klopodoj estis faritaj por montri, ke la ideoj de Aristotelo estas kongrueblaj kun tiuj de la [[Kristanismo|kristana religio]]. Dum la [[Meza mezepoko]], logiko iĝis grava fokuso de filozofoj, kiuj engaĝiĝis en kritikaj logikaj analizoj de filozofiaj argumentoj, ofte uzante variaĵojn de la metodologio de [[skolastikismo]]. En 1323, la influa verko de [[Vilhelmo de Okhamo]] nome ''Summa Logicae'' estis publikigita. Ĉirkaŭ la 18-a jarcento, la strukturita alproksimiĝo al argumentoj estis degenerinta kaj ekvalidiĝinta, kiel priskribis [[Ludvig Holberg|Holberg]] en sis satira teatraĵo ''Erasmus Montanus''. Ĉina logikista filozofo Gongsun Long ({{nowrap|ĉ. 325–250 a.n.e.}}) proponis la paradokson "Unu kaj unu ne povas iĝi du, ĉar neniu el ili iĝas du."<ref>[https://es.scribd.com/document/408297103/Notes-in-Logic "Supplement #3: Notes on Logic | Logic | Argument | Free 30-day Trial".] Scribd. Alirita la 14an de Majo 2021.</ref><ref>(Belnap, Nuel. 1977. "A useful four-valued logic." En ''Modern Uses of Multiple-Valued Logic'', Dunn and Eppstein. Boston: Reidel; Jayatilleke, K. N.. 1967. "The Logic of Four Alternatives." En ''Philosophy East and West''. University of Hawaii Press.)</ref> En Ĉinio, la tradicio de fakula esplorado pri logiko, tamen, estis subpremita fare de la [[Qin dinastio]] laŭ la leĝisma filozofio de Han Feizi. [[Dosiero:George Boole.jpg|eta|maldekstre|230px|George Boole.]] En [[Hindio]], la Anviksiki skolo de logiko estis fondita de Medhātithi (ĉirkaŭ la 6-a jarcento a.n.e.).<ref>Vidyabhusana, S. C. 1971. ''A History of Indian Logic: Ancient, Mediaeval, and Modern Schools''. pp. 17–21.</ref> Plinovigoj en la skolastika skolo, nomita [[Njaja]], pluis el antikvaj tempoj en la komenco de la 18-a jarcento fare de la skolo Navja-Njaja. Ĉirkaŭ la 16-a jarcento, ĝi disvolvigis teoriojn similajn al la moderna logiko, kiel la ideoj de [[Gottlob Frege]] pri "distingo inter senco kaj referenco de propraj nomoj" kaj lia "difino de nombro", same kiel la teorio de "restriktaj kondiĉoj por universalaĵoj" antaŭante sin al kelkaj el la disvolvigoj en la moderna [[aroteorio]].<ref>Chakrabarti, Kisor Kumar. 1976. "Some Comparisons Between Frege's Logic and Navya-Nyaya Logic." ''Philosophy and Phenomenological Research'' 36(4):554–63. {{Doi|10.2307/2106873}} JSTOR 2106873. "This paper consists of three parts. The first part deals with Frege's distinction between sense and reference of proper names and a similar distinction in Navya-Nyaya logic. In the second part we have compared Frege's definition of number to the Navya-Nyaya definition of number. In the third part we have shown how the study of the so-called 'restrictive conditions for universals' in Navya-Nyaya logic anticipated some of the developments of modern set theory."</ref> Ekde 1824, la hindia logiko altiris la atenton de multaj okcidentaj fakuloj, kaj havis fortan influon sur gravaj logikistoj de la 19-a jarcento kiel [[Charles Babbage]], [[Augustus De Morgan]], kaj [[George Boole]].<ref>Jonardon Ganeri (2001). Indian logic: a reader. Routledge. pp. vii, 5, 7. ISBN 978-0-7007-1306-6.</ref> En la 20-a jarcento, okcidentaj filozofoj kiel [[Stanislaw Schayer]] kaj Klaus Glashoff esploris la hindian logikon pli etende. La [[Silogismo|silogisma]] logiko disvolvita de Aristotelo hegemoniis en Okcidento ĝis la mezo da la 19-a jarcento, kiam la intereso en la fundamento de [[matematiko]] stimulis la disvolvigon de simbola logiko (nune nomita [[matematika logiko]]). En 1854, George Boole publikigis ''The Laws of Thought'' (Pensoreguloj),<ref>[[George Boole|Boole, George]]. 1854. ''An Investigation of the Laws of Thought on Which are Founded the Mathematical Theories of Logic and Probabilities.''</ref> enkondukante simbolan logikon kaj la principojn de tio kio estas nuntempe konata kiel [[Bulea algebro|Bulea logiko]]. En 1879, Gottlob Frege publikigis ''Begriffsschrift'', kiu inaŭguris modernan logikon per la invento de [[Kvantizanto|kvantigila]] notacio, rekongruigante la Aristotelan kaj la Stoikisman logikojn en pli larĝa sistemo, kaj solvante problemojn por kiuj la Aristotela logiko estis nepova, kiel por la problemo de multobla ĝeneraligo. El 1910 ĝis 1913, [[Alfred North Whitehead]] kaj [[Bertrand Russell]] publikigis ''Principia Mathematica''<ref>Whitehead, Alfred North; Russell, Bertrand (1967). Principia Mathematica to *56. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-62606-4.</ref> pri la fundamento de matematiko, en klopodo derivi matematikajn verojn el [[aksiomo]]j kaj reguloj de [[inferenco]] en simbola logiko. En 1931, [[Gödel]] levis seriozajn problemojn kun la [[fondisma programo]] kaj logiko ĉesis fokusi al tiaj aferoj. La disvolvigo de logiko ekde Frege, Russell, kaj Wittgenstein havis fortan influon sur la praktiko de filozofio kaj la perceptita naturo de filozofiaj problemoj (vidu artikolojn [[analiza filozofio]]) kaj [[filozofio de matematiko]]. Logiko, speciale propozicia logiko, estas plenumita en komputilaj logikaj [[cirkvito]]j kaj estas fundamenta en [[komputa scienco]]. Logiko estas ofte instruata de universitataj departementoj pri filozofio, sociologio, reklamado kaj literaturo, ofte kiel deviga studobjekto. == Klasigo de la subfakoj de logiko kaj rilataj fakoj == Ekzistas multaj manieroj por klasigi la diversajn specojn de logiko, ĝiajn subfakojn kaj ĝiajn rilatajn temojn, laŭ diversaj kriterioj kiuj konsideras ties ecojn. Inter la aŭtoroj kiuj prilaboris klasigojn menciindas: [[Susan Haack]], [[Nicholas Rescher]], Dov M. Gabbay, Franz Guenthner, Maria Luisa Dalla Chiara, Francisco Miró Quesada, kaj [[Newton C. A. da Costa]]. Sekve estas ampleksa klasigo, bazita parte en klasigo fare de [[Nicholas Rescher]], sed eksplikindas ke: * Ekzistas multaj koincidoj, interkovroj kaj rilatoj inter subfakoj, foje la distingebleco inter logikoj ne estas klara. * Ekzistas nomoj plimalpli ĝeneralaj kiuj kovras totale aŭ parte plurajn el la klasoj de logiko malsupre listigitaj, kaj pri kies difinoj kaj limoj la esploristoj ne akordas tute, ekzemple: [[Klasika logiko]] kaj [[Matematika logiko]] (malnove: "Simbola logiko"). * Foje iu klaso de logiko malsupre menciita havas plurajn variantojn, disvolvitaj fare de pluraj esploristoj. * Ekzistas ankaŭ logikoj, kiuj kombinas kelkajn el la logikoj malsupre listigitaj, ekzemple: Akra intuiciisma logiko (kiel tiu disvolvita fare de Esko Turunen), Nemonotona akra logiko (kiel tiu disvolvita fare de Dimiter Driankov kaj Patrick Doherty), ktp. [[Dosiero:Aristotle Cod. vindob. phil. gr. 64.jpg|eta|[[Aristotelo]] laŭ manuskripto de lia ''Historia naturalis'' de [[1457]].]] 1. '''Baza logiko''' :1.1. Tradicia logiko (parto de [[klasika logiko]]) ::1.1.1. [[Aristotela logiko]] ::1.1.2. Ceteraj disvolvoj :::1.1.2.1. Mez-epoka teorio pri la ''consequentiae'' :::1.1.2.2. Pritrakto de ''Leĝoj de la Pensado'' en dealisma logiko :1.2. Ortodoksa moderna logiko (parto de [[klasika logiko]]) ::1.2.1. [[Asertologiko]] ::1.2.2. [[Kvantuma logiko]] :::1.2.2.1. [[Predikata logiko]] aŭ [[Predikatkalkulo]] de unua ordo :::1.2.2.2. [[Rilata logiko]] / logikoj de supera ordo :1.3. Neortodoksa moderna logiko ::1.3.1. [[Modala logiko]] :::1.3.1.1. [[Aleta logiko]] ("est-devi":pri ''kontingenco, nepreco, ebleco'') :::1.3.1.2. [[Doksasta logiko]] (pri kredo) :::1.3.1.3. [[Devo-logiko]] (aŭ ''deonta logiko'') (pri normoj, devoj kaj permesoj) (vidu: 4.3.1.) :::1.3.1.4. [[Epistema logiko]] (pri kono/scio, ''certeco, probableco'') :::1.3.1.5. [[Tempa logiko]] :::1.3.1.6. Fizikaj modaloj (vidu: 4.1.2.) ::1.3.2. [[Plurvalora logiko]] ::1.3.3. Nenormaj implicaj sistemoj :::1.3.3.1. Strikta [[implico]] :::1.3.3.2. [[Intuiciisma logiko]] :::1.3.3.3. Necesigo kaj reliefa implico :::1.3.3.4. Nenormaj kvantigaj sistemoj ::1.3.4. Logikoj por proksimuma rezonado :::1.3.4.1. [[Neakra logiko]] (en la senco de L. Zadeh) :::1.3.4.2. LT-neakra predikata logiko (en la senco de H. Rasiowa kaj Cat Ho) :::1.3.4.3. Aspra logiko (en la senco de Zdzisław Pawlak) ::1.3.5. [[Nemonotona logiko]] ::1.3.6. [[Kontraŭdirtolera logiko]] (parakonsistenta logiko) ::1.3.7. [[Parakompleta logiko]] (nekompletec-tolera logiko) [[Dosiero:Gottfried Wilhelm Leibniz.jpg|eta|dekstra|220px|Gottfried Wilhelm Leibniz.]] 2. '''Metalogiko''' :2.1. Logika sintakso :2.2. Logika semantiko ::2.2.1. Baza semantiko ::2.2.2. [[Modelteorio]] ::2.2.3. Specialaj temoj :::2.2.3.1. Teorioj pri difino :::2.2.3.2. Teorioj pri terminoj :::2.2.3.3. Teorioj pri priskribo :::2.2.3.4. Teorioj pri identeco :::2.2.3.5. Teorioj pri ekzisto :::2.2.3.6. Logiko de informo kaj komputiko :2.3. Logika pragmatiko ::2.3.1. Logika lingvistiko kaj logika teorio pri la naturaj lingvoj :::2.3.1.1. Teorio pri strukturo :::2.3.1.2. Teorio pri signifo :::2.3.1.3. Teorio pri valideco ::2.3.2. [[Retoriko|Retorika]] analizo ::2.3.3. "Kunteksta implico" (laŭ [[Herbert Paul Grice]]) ::2.3.4. Teorio pri la neformalaj (aŭ materialaj) malveroj ::2.3.5. Neortodoksaj aplikoj de logiko [[Dosiero:Bertrand Russell 1954.jpg|eta|dekstra|220px|Bertrand Russell en 1954.]] 3. '''Matematikaj disvolvoj''' (parto de [[Matematika logiko]]) :3.1. [[Aritmetiko|Aritmetikaj]] kaj [[Komputiko|Komputikaj]] ::3.1.1. [[Algoritmo|Algoritmaj]] ::3.1.2. [[Komputa logiko]] ::3.1.3. [[Komputilprogramado]] :3.2. Algebraj ::3.2.1. [[Bulea algebro]] ::3.2.2. Latisa logiko :3.3. Funkcio-teoriaj ::3.3.1. Rikuraj aŭ Rekursiaj funkcioj (mem-alvokaj [[Funkcio (matematiko)|funkcioj]]) ::3.3.2. [[Lambda-abstraktado|Lambda-konverto]] ::3.3.3. Kombinatora logiko :3.4. [[Pruvoteorio]] (teorio pri aksiomigebleco) :3.5. [[Probableca logiko]] :3.6. [[Aroteorio]] :3.7. Fundamentoj de [[Matematiko]] [[Dosiero:Jan Łukasiewicz.jpg|eta|dekstra|220px|Jan Łukasiewicz.]] 4. '''Sciencaj disvolvoj kaj aplikoj''' :4.1. Fizikaj aplikoj ::4.1.1. [[Kvantumteoria logiko]] / kvantuma logiko ::4.1.2. Teorio pri kaŭzaj kaj fizikaj modaloj (vidu: 1.3.1.6.) :4.2. Biologiaj kaj [[Sistemiko|sistemikaj]] aplikoj ::4.2.1. "[[Aksioma biologio]]" (precipe fare de Joseph Henry Woodger) ::4.2.2. [[Cibernetiko|Cibernetika]] logiko :4.3. Aplikoj en sociaj sciencoj, [[etiko]] kaj [[filozofio]] ::4.3.1. Logiko pri normoj: [[Deonta logiko]] (vidu: 1.3.1.3.) ::4.3.2. Logiko de taksado ::4.3.3. Juraj aplikoj ::4.3.4. Logiko de la agado ::4.3.5. Logiko de imperativoj ::4.3.6. Logiko de preferoj kaj opcioj == Gravuloj == * [[Aristotelo]] * [[Gottlob Frege]] * [[Kurt Gödel]] * [[Alfred Tarski]] * [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] * [[Bertrand Russell]] * [[Jan Lukasiewicz]] * [[Mezepoka skolastiko]] * [[Stoikismo]] == Vidu ankaŭ == * [[Abstraktado]] * [[Aserto]] * [[Formulo]] * [[Inferenco]] * [[Premiso]] * [[Konkludo]] * [[Matematika logiko]] * [[Matematiko]] * [[Filozofio]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Nuel Belnap, (1977). "A useful four-valued logic". In Dunn & Eppstein, ''Modern uses of multiple-valued logic''. Reidel: Boston. * Józef Maria Bocheński (1959). ''A précis of mathematical logic''. D. Reidel, Dordrecht, South Holland. * Józef Maria Bocheński, (1970). ''A history of formal logic''. 2a Eldono. Chelsea Publishing, New York. * {{Citaĵo el libro|titolo=Theory of computation: formal languages, automata, and complexity|familia nomo=Brookshear|persona nomo=J. Glenn|jaro=1989|loko=Redwood City, Calif.|eldoninto=Benjamin/Cummings Pub. Co.|ISBN=0-8053-0143-7}} * Cohen, R.S, kaj Wartofsky, M.W. (1974). ''Logical and Epistemological Studies in Contemporary Physics''. Boston Studies in the Philosophy of Science. D. Reidel Publishing Company: Dordrecht, Netherlands. ISBN 90-277-0377-9. * Copi, Irving M. (1982). Lógica simbólica. Continental. ISBN 9682601347. * Deaño, Alfredo (1974). Introducción a la lógica formal. Alianza Editorial. ISBN 8420620645. * Finkelstein, D. (1969). "Matter, Space, and Logic". in R.S. Cohen and M.W. Wartofsky (eld. 1974). * Gabbay, D.M., kaj Guenthner, F. (eld., 2001–2005). ''Handbook of Philosophical Logic''. 13 vols., 2a eldono. Kluwer Publishers: Dordrecht. * Garrido, M. (1974). Lógica simbólica. Tecnos. ISBN 8430905375. * Hilbert, D. kaj Ackermann, W, (1928). ''Grundzüge der theoretischen Logik'' (''Principoj de Matematika Logiko''). Springer-Verlag. [http://worldcat.org/oclc/2085765 OCLC 2085765] * Susan Haack, (1996).'' Deviant Logic, Fuzzy Logic: Beyond the Formalism'', University of Chicago Press. * Hodges, W., (2001). ''Logic. An introduction to Elementary Logic'', Penguin Books. * Hofweber, T., (2004), [http://plato.stanford.edu/entries/logic-ontology/ Logic and Ontology]. ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Edward N. Zalta (eld.). * Hughes, R.I.G., (1993, ed.). ''A Philosophical Companion to First-Order Logic''. Hackett Publishing. * {{Citaĵo el libro|titolo=Mathematical Thought From Ancient to Modern Times|familia nomo=Kline|persona nomo=Morris|jaro=1972|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-506135-7}} * Kneale, William, kaj Kneale, Martha, (1962). ''The Development of Logic''. Oxford University Press, London, UK. * {{cite web | url = http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2363716 | title = Logikos | first1 = Henry George | last1 = Liddell | authorlink1 = | first2 = Robert | last2 = Scott | authorlink2 = | work = A Greek-English Lexicon | publisher = Perseus Project | accessdate = 8a de Majo 2009}} * Mendelson, Elliott, (1964). ''Introduction to Mathematical Logic''. Wadsworth & Brooks/Cole Advanced Books & Software: Monterey, Calif. [http://worldcat.org/oclc/13580200 OCLC 13580200] * Mitchell, D. (1968). Introducción a la lógica. Labor. * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=logic|titolo=Logic|alirdato=8a de Majo 2009|familia nomo=Harper|persona nomo=Robert|jaro=2001|verko=Online Etymology Dictionary}} * Smith, B., (1989). "Logic and the Sachverhalt". ''The Monist'' 72(1):52–69. * Whitehead, Alfred North kaj [[Bertrand Russell]], (1910). ''Principia Mathematica''. Cambridge University Press: Cambridge, England. [http://worldcat.org/oclc/1041146 OCLC 1041146] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Logiko|ReVo=logik}} * [http://www.danielclemente.com/logica/dn.eo.html Enkonduko al natura dedukto] * [https://beta.wikiversity.org/wiki/Enkonduko_en_la_logikon Enkonduko en la logikon: kurso de Vikiversitato] {{eo}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Lógica|revizio=135507683}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Logic|revizio=1020318295}} {{Havenda artikolo|Logiko}} [[Kategorio:Logiko| ]] i8czxwwoj1tg6ioomdrd04ugokugayy Raimund Cech 0 10672 9440732 9161272 2026-07-28T13:36:56Z Sj1mor 12103 9440732 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1896]] |loko de naskiĝo = [[Vieno]] |dato de morto = [[1973]] |loko de morto = [[Vieno]] |loĝloko = [[Vieno]] }} '''Raimund CECH''',<ref name="onb"/> kies persona nomo en esperantaj dokumentoj ankaŭ iom esperantigite skribiĝis ''Rajmund'' kaj laŭ [[EdE]] lia familia nomo prononciĝus {{prononco|ĉeĥ}},<ref name="EdE"/> ne {{prononco|ceĥ}} - estis aŭstra esperantisto de ebla ĉeĥa familia deveno kaj ŝtata kalkuloficisto, do registara [[kontisto]]. Li naskiĝis la 2-an de majo [[1896]] en [[Vieno]], kaj estis esperantisto ekde 1912,<ref name="EdE">[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-c.htm laŭ la indikoj pri li el la] [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]] ({{eo}})</ref> do ekde la 15-a aŭ 16-a vivjaro. Interalie li estis kasisto, sekretario, kaj laŭ la stato de 1933-34 prezidanto de la Esperanto-societo "Danubio" en [[Vieno]]. Depost 1920 li gvidis kursojn pri Esperanto, kaj aktive partoprenis ankaŭ en la laboro de la aŭstriaj landaj Esperanto-ligoj. En 1930 li entreprenis vastan informan vojaĝon favore al Esperanto per lumbildoj en Hungario kaj Jugoslavio. Li publikigis tradukaĵojn al Esperanto en la revuoj [[Germana Esperantisto]], [[Aŭstria Esperantisto]] kaj [[Heroldo de Esperanto]]. Ankoraŭ en [[1946]] li estis [[delegito de UEA]] en Vieno.<ref>[[jarlibro de UEA]] el 1946</ref> Pri la posta vivo la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]] havas plurajn fotojn, inter alie ankoraŭ de lia partopreno en Zamenhof-festo de decembro [[1970]] en lia urbo, kaj indikon de li mortis en [[1973]].<ref name="onb">[https://onb.digital/search/1305474 informoj kaj ĉefe fotoj de portretoj kaj pri lia partopreno en Esperanto-eventoj] en la arkivoj de la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]]. </ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{EdE|C}} {{Vivtempo|Cech, Raimund}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] pd05ivt51nc8a8sxomspqp1n2566hgi UK 1934 0 11842 9440775 9319375 2026-07-28T14:44:02Z Sj1mor 12103 filmeto "Esperantistoj en Stokholmo" 9440775 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo}} [[Dosiero:UK1934.jpg|eta|300ra|Komuna foto]] La '''26-a Universala kongreso de Esperanto''' okazis en [[Stokholmo]], [[Svedio]], de la 4-a ĝis 11-a de aŭgusto 1934. Ĝi havis 2042 partoprenantojn. Dum la kongreso la Komitatanoj de UEA alelektis novajn kolegojn. Pro la neelektiĝo de [[Edmond Privat]], [[Andreo Cseh]] kaj [[Johannes Karsch]] prezidanto [[Eduard Stettler]] proteste rezignis pri sia posteno. Elektiĝis nova Estraro sub gvido de [[Louis Bastien]]. Post la antaŭa [[25-a UK 1933]] en Kolonjo UEA kaj la landaj asocioj preparis sin por la estonta kunlaboro sub la tegmento de novigita UEA. Jam estis akceptita la nova Statuto de [[1934]] kaj nomumitaj la Komitatanoj senditaj de la landaj asocioj. Oni intencis daŭrigi sub la ĝistiama prezidanto Eduard Stettler. Lia eksiĝo en [[Stokholmo]] venis kiel granda ŝoko por la kongresanoj. La ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' de [[1934]] notas pri la kongreso telegramstile ''"taŭga atmosfero, akraj debatoj, gravaj ŝanĝoj en UEA"''. La esperantista reĝisoro [[Jean Forge]] sinkronigis la filmon ''Morgen beginnt das Leben'' de [[Werner Hochbaum]] en Esperanton kaj montris ĝin sub la titolo [[Morgaŭ komenciĝos la vivo|''Morgaŭ komenciĝos la vivo'']] dum la tiu ĉi UK. Jen filmeto "Esperantistoj en Stokholmo", el 1934 - malofta novaĵfilmeta [[kinoĵurnalo]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=gXmfFuHfzYk</ref> Ĉu ĉi tio estas la unua filmregistraĵo (kun aŭdio) de esperantistoj? {{Projektoj|s=Kategorio:UK 1934}} {{Ĝermo|Esperanto-renkontiĝo}} {{UK|1934}} [[Kategorio:Historio de UEA]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Stokholmo]] [[Kategorio:1934 en Svedio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Svedio]] trrfnmpe5ps4vefh8c5gugiwjtkh0bt Pano 0 16561 9440863 9266757 2026-07-28T19:07:08Z Sj1mor 12103 9440863 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|manĝaĵo|[[Pajno]]}} [[Dosiero:Bread-banner-01.jpg |center|775px]] [[Dosiero:Strucla sweet bread02.jpg|eta|Pano kun papavsemoj]] [[Dosiero:FD_1.jpg|eta|Diversaj tipoj de pano.]] [[Dosiero:Breadindia.jpg|eta|Blanka pano (maldekstre) kaj bruna pano (dekstre).]] '''Pano''' estas homa nutraĵo, pretigita el [[faruno]], [[akvo]], fermentaĵo kaj eventuale kun aldonaĵoj (ekz. kemiaj elementoj, komponaĵoj, [[terpomo]]). Oni uzas farunon de la cerealoj surlokaj (ekz. [[tritiko]], [[maizo]], [[hordeo]], [[sekalo]] ktp). La kapablecon de la grenoj fari panon oni mezuras per pluraj metodoj: la Hagberg-a faltempo, la "W", la Chopin-a bobelmezurilo, la [[proteinoj|protein-kvoto]] (la [[Kanado|kanadaj]] tritikogrenoj entenas la plej altan kvoton). Pano farita el blanka faruno estas pli bone digestebla, pano el bruna faruno estas pli riĉa je kemiaj elementoj (B-[[vitamino]]). Specialaj panoj: * Diabeta pano (el faruno de tritiko kaj [[sojo]]) * Graham-pano por digestaj perturboj (riĉa je [[brano]]) == Panfarado == === Ingrediencoj === La ĉefa [[ingredienco]] de pano estas la [[faruno]] de iu [[greno]] (kutime de iu [[poacoj|poaco]]). Ne ĉiuj grenoj, tamen, taŭgas por panfarado. Krom kelkaj apartaj tipoj de pano, necesas sufiĉa procento de [[gluteno]], enkaptonta la bobelojn produktatajn de [[gisto]]. La plej uzata greno estas [[tritiko]]; ankaŭ taŭgas [[aveno]], [[hordeo]], [[sekalo]], sed ne [[maizo]] aŭ [[rizo]], kvankam oni povas produkti iajn panojn el [[maizo]] aŭ [[rizo]]. Iufoje, oni miksas farunojn de pluraj grenoj aŭ eĉ farunon de iu greno kun faruno de malsama tipo (ekzemple de [[sojo]]). La aspekto de tritika pano dependas forte de la [[brano|bran-enhavo]] de la faruno (bruna faruno, blanka faruno ktp), kaj iomete ankaŭ de ĝia fajneco. {{Pluraj bildoj | pozicio = center | direkto = horizontala | kaplinio = Panoj de malsamaj grenoj | kaplinio_pozicio = center | kaplinio_fono = | piedlinio = | piedlinio_pozicio = | piedlinio_fono = | dosiero1 = Rye bread.JPG | larĝeco1 = {{#expr: (150 * 2592 / 1944) round 0}} | alt1 = | priskribo1 = el sekalo | dosiero2 = Pane altamura.jpg | larĝeco2 = {{#expr: (150 * 828 / 1024) round 0}} | alt2 = | priskribo2 = el tritiko (blanka faruno) | dosiero3 = Pane integrale.JPG | larĝeco3 = {{#expr: (150 * 3968 / 2976) round 0}} | alt3 = | priskribo3 = el tritiko (bruna faruno) | dosiero4 = Various_grains.jpg | larĝeco4 = {{#expr: (150 * 2700 / 1825) round 0}} | alt4 = | priskribo4 = el hordeo / aveno | dosiero5 = Mischbrot aus Mecklenburg-Vorpommern-2021-02-08.jpg | larĝeco5 = {{#expr: (150 * 1197 / 1600) round 0}} | alt5 = | priskribo5 = el tritiko kaj sekalo, kun avenflokoj }} Oni knedas farunon kun [[akvo]]. Antaŭ la bakado, la pezo de la akvo estas normale de ĉirkaŭ du trionoj de la pezo de la faruno; post la bakado, ĝia pezo malgrandiĝas kaj, en multaj landoj, ne devas superi laŭleĝajn limojn. Ankaŭ la akvokvalito efikas sur la gusto de la pano. [[Dosiero:Compressed_fresh_yeast_-_1.jpg|eta|dekstre|200px|Gisto ordinara]] Nur faruno kaj akvo estas nepre devigaj ingrediencoj. Pluaj kutimaj ingrediencoj estas [[gisto]] kaj [[salo]]. Pano sengista estas manĝebla (kaj uzata en religiaj okazoj aŭ en kelkaj regionoj de la mondo), sed ĝenerale ĝi estas nekutima. Pano sensala estas tradicia en malmultaj lokoj (ekzemple en [[Florenco]]) kaj estas bezonata dum kelkaj malsanoj, sed ankaŭ ĝi ne estas kutima. [[Dosiero:Pain_depices_p1050128.jpg|eta|maldekstre|200px|Franca dolĉa pano (''pain d'épices'')]] Krom tiuj kvar normalaj ingrediencoj, iufoje oni aldonas pluajn ingrediencojn; la plej oftaj estas [[graso]]j ([[butero]], [[ŝmalco]], [[oleo]]), [[lakto]] aŭ [[laktopulvoro]], [[semo]]j de [[sezamo]] aŭ [[sunfloro]]. En kelkaj okazoj oni aldonas [[ovo]]jn, [[terpomo]]jn, [[olivo]]jn, [[juglando]]jn, [[spico]]jn ktp. Estas ankaŭ dolĉaj panoj, al kiuj oni aldonas [[sukero]]n, [[sekvinbero]]jn, [[ĉokolado]]n, [[mielo]]n ktp. En kelkaj okazoj, oni nomas "pano" kukojn, kiuj nur parte similas al pano. Kemie artefaritajn aldonaĵojn plurfoje enhavas la faruno: ekzemple la [[askorbata acido]]. Pluaj kemiaj ingrediencoj estas iufoje aldonataj dum la knedado. La permesataj aldonaĵoj dependas de la loka leĝaro. === Paŝoj === [[Dosiero:A Seaman of Fort Worth prepares dinner rolls in the Bake Shop.jpg|eta|[[Bakisto]] knedanta.]] [[Dosiero:Panproduktado.jpg|eta|300px|Etapoj de panproduktado el tritikokultivado en [[azuleĥo]] de hispana panvendejo.]] ==== Konvena, permana metodo ==== * Antaŭpreparo de la aldonaĵoj * Knedado en knedotrogo * Maturigo * Bakado ==== Industria metodo ==== * Antaŭpreparo de la aldonaĵoj * Knedado * Maturigo * Bakado * Malvarmigo kaj rezervado * Vendado loke aŭ transportado al vendejoj ==== Per hejma panpretigilo ==== * Antaŭpreparo de la aldonaĵoj * La funkcianta maŝino aŭtomate faras la paŝojn de la knedado ĝis la bakado == Historio de la pano == [[Dosiero:Ramses_III_bakery.jpg|eta|maldekstre|200px|Panfarado ĉe la tombo de [[Ramseso la 3-a]]]] [[Dosiero:7-alimenti, pane, Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182.jpg|eta|250px|''Panfarejo'', el gvidilo ''tacuina sanitatis'' el Norda Italio, komence de la 15a jarcento]] [[Neolitiko|Neolitikaj]] homoj jam eklernis kuiri panon antaŭ pluraj miloj da jaroj<ref>BBC News - [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/472505.stm Oldest bread in Britain] {{en}}</ref><ref>Direzione Regionale Beni Culturali... Marche - [http://marche.beniculturali.it/index.php?it/184/lalimentazione-nel-neolitico L'alimentazione nel Neolitico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140819084209/http://marche.beniculturali.it/index.php?it%2F184%2Flalimentazione-nel-neolitico |date=2014-08-19 }} {{it}}</ref>. Ja pano estas unu el la plej malnovaj pretigitaj manĝaĵoj. Indico de 30 000 jaroj antaŭe en Eŭropo rivelis [[amelo]]-restaĵon sur ŝtonoj utiligitaj por martelado de plantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.physorg.com/news/2010-10-prehistoric-ate-flatbread-years.html|titolo=Prehistoric man ate flatbread 30,000 years ago: study|alirdato=19-a de oktobro 2010|dato=19-a de oktobro 2010|verko=Physorg.com|eldoninto=AFP}}</ref> Estas eble, ke dum tiu tempo, amel-ekstrakto de la radikoj de plantoj, kiel ekzemple [[tifao]]j kaj [[filiko]]j, estis disvastigita sur plata roko, metita super fajro kaj kuirita en primitivan formon de platpano. Ĉirkaŭ 10 000 a.K., kun la krepusko de la Neolitika epoko kaj la disvastiĝo de [[agrikulturo]], grajnoj iĝis la ĉefa ingredienco por la farado de pano. Gistosporoj estas ĉieaj, inkluzive de la surfaco de cerealgrajnoj, tiel ke ĉiu pasto, kiu ripozis, iĝos nature fermentinta.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=On food and cooking|familia nomo=McGee|persona nomo=Harold|jaro=2004|eldoninto=[[Scribner]]|ISBN=0-684-80001-2|paĝo=517}}</ref> [[Dosiero:Pompei_pane.jpg|eta|maldekstre|180px|Karbigita romia pano, trovita en [[Pompejo]].]] Oni pretigis panon en la antikvaj [[Babilono]] kaj [[Egiptujo]]. La scio de la panofarado alvenis al la [[Romia Imperio]] plej verŝajne el la Orienta [[Mediteraneo]] Poste la romianoj disvastigis ĝin en multajn lokojn de la tiam konata mondo. Ekzistis multoblaj fontoj de fermentado haveblaj por frua pano. Aeraj gistoj povus esti jungitaj forlasante nekuiritan paston eksponita por aerumi por iom da tempo antaŭ kuirado. [[Plinio la Maljuna]] raportis, ke la [[Gaŭloj]] kaj [[Iberoj]] uzis la ŝaŭmon elirintan el [[biero]] por produkti "pli malpezan specon de pano ol tiun de aliaj popoloj." Partoj de la praa mondo, kie oni trinkis [[vino]]n anstataŭ biero, uzis paston kunmetitan el vinbersuko kaj faruno, kiu ebligis al ĝi ekfermenti, aŭ tritikbranon trempitan en vino, kiel fonto por [[gisto]]. La plej ofta fonto de fermentado devis reteni pecon el pasto de la antaŭa tago por esti uzata kiel formo de fermentpasta startigilo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Food in History|familia nomo=Tannahill|persona nomo=Reay|jaro=1973|eldoninto=Stein and Day|ISBN=0-8128-1437-1|paĝoj=68–69}}</ref> Ĝis la komenco de la [[19-a jarcento]] oni faris la panon permane, poste aperis la panfabrikoj, en kiuj ĉiu paŝo estas mekanikigita. En 1961 estis evoluigita la Chorleywood panum-proceso, kiu uzis intensan mekanikan prilaboradon de pasto por rimarkinde redukti la fermentadan tempon kaj la tempon necesan por produkti panon. La proceso, kies alt-energia miksado enkalkulas la uzadon de malpli protein-enhava greno, kiu nun estas vaste uzata ĉirkaŭ la mondo en grandaj fabrikoj. Kiel rezulto, pano povas esti produktata tre rapide kaj je malaltaj kostoj al la produktanto kaj al la konsumanto. Tamen ekzistas iu kritiko pri la efiko al nutrovaloro.<ref>[https://web.archive.org/web/20120522022319/http://www.allotment.org.uk/recipes/bread-making/chorleywood-process Chorleywood Industrial Bread Making Process]. allotment.org.uk</ref> Fine de la [[20-a jarcento]] aperis la panpretigilo, aŭtomata maŝino por hejme pretigi la panon. === Fermentado === Ne estas konata, kiam gisto estis ekuzita por baki panon. La plej fruaj raportoj venis el antikva Egiptujo.<ref name="Egypt">[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A2791820 "The History of Bread Yeast"]. [[BBC]]. Konsultita la [[24an de decembro]] de 2006. {{en}}</ref> Sciencistoj supozas, ke miksaĵo de faruno kaj akvo estis lasita pli longe ol kutime dum varma vetero, kaj ke la gistoj, kiuj estas en naturaj malpuraĵoj de la faruno, igis ĝin fermenti antaŭ la bakado. La rezultanta pano estis pli malpeza kaj pli bone gustis ol la kutimaj malmolaj panoj. Oni ĝenerale supozas, ke la fruaj variantoj de acidigo estis tre similaj al moderna fermentpasto. == Tipoj de pano == [[Dosiero:Turkish pide bread from london.jpg|eta|250px|{{centre|Pita-pano}}]] [[Dosiero:Pita felafel.jpg|eta|250px|{{centre|Pita-pano kun [[falaflo]]}}]] * [[Pita]] * [[Bastonpano]] * [[Branpano]] ** [[Pumperniklo]] * [[Bulko]] * [[Naan]] * [[Maco]] * [[Acidpasto|Acidpasta pano]] * [[Flanpano]] * [[Graham-pano]] * [[Grisino]] * Senglutena pano, ĉefe kontraŭ [[celiakio]]. == Konsumo == La pankonsumado estis kreskinta laŭlonge de la jarcentoj akompane de la kreskoritmo de la [[Troloĝiĝo|tutmonda liĝantaro]]. La pano estas malmultekosta nutraĵo kiu estas relative akirebla fare de granda parto de la tutmonda liĝantarom, kvankam kiel estas supozeble, la panprezo estas tre sensiva al la prezo de la tritiko kaj de la ceteraj cerealoj. La plialtigo de la prezo komence de la [[21-a jarcento]] estis okazigita parte de la tutmonda nutrokrizo. Granda procento de la laboroj en agrikulturo kiuj generas cerealojn fakte iras al nutrado de [[brutobredado|brutoj]] kaj alia granda procento al la prilaborado de [[kromprodukto|derivaĵoj]], inter kiuj estas la faruno. Ĝenerale la pano estas facile akirebla en urbaj zonoj ĉe [[panvendejo]]j, [[superbazaro]]j (en specifaj vendareoj) kaj ĉe [[Oportuna butiko|oportunbutikoj]] kiuj estas malfermitaj multaj horojn kaj ĉiutage en preskaŭ ĉiu kvartalo de granda urbo. La vendado de pano estas reguligata en la plej parto de landoj per specifaj normoj. La tutmonda tendenco ekde la fino de la 20-a jarcento estas de iompostioma malpliigo de la pankonsumado ĉe la industriigitaj disvolvigitaj landoj kiuj tradicie estis konsumintaj ĝin.<ref>B.C. Curtis, eld. (2002). [https://www.fao.org/3/Y4011E/y4011e04.htm#bm04 «Wheat in the world».] [https://www.fao.org/3/Y4011E/y4011e00.htm#Contents Bread Wheat (HTML)] (en angla) 30. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref> La averaĝa pankonsumo konstatebla en la ĉiutaga aĉetado ĉe la disvolvigitaj landoj kutime estas inter ĉirkaŭ 5 % kaj 10 % (depende de kulturaj faktoroj kaj la lokoj). La lando kun plej alta procento de pankonsumado por persono estas [[Germanio]] (proksimume 106 kilogramon/persono jare), sekvita de [[Ĉilio]] (proksimume 98 kilogramoj/persono jare).<ref name="Ten">Miguel Galdós. [https://web.archive.org/web/20140422132049/http://peru.grupopanera.com/pages/visor-revistas2.php?page=Rev-3 «El Consumo de Pan y las Tendencias a Nivel Mundial» (PDF).] [http://peru.grupopanera.com/pages/visor-revistas2.php?page=Rev-3 Arkivita] el la originalo la 22an de Aprilo 2014. Konsultita la 4an de Februaro 2009. p. 10.</ref> Aliaj fontoj indikas, ke la landoj kiuj plej konsumas panon estas unue [[Maroko]] kaj tre poste [[Urugvajo]]; tio dependas de la kriterioj per kiuj oni faras la esploron. === Eŭropo === [[Dosiero:Knaeckebroed.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Knäckebröd]], kutima pano en la nordo de Eŭropo.]] En Eŭropo la pankonsumado estas tre populara kaj estis asociita komplete al la muelado de la tritiko. [[Germanio]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]] estas la ĉefaj produktantoj en la eŭropa panmerkato (kun proporcio de 60 % de la produktado), [[Francio]], [[Nederlando]] kaj [[Hispanio]] kune produktas la 20 %. Kutime oni konsumas panon el diversaj cerealoj, kaj la bakejoj iompostiome tendencas al produktiva kaj tre industria sistemo de fabrikado de pano: nome la frostigita pasto. Tiel oni trovas pli kaj pli malgrandajn fornojn en [[superbazaro]]j kaj eĉ [[Oportuna butiko|oportunbutikoj]] kiuj proponas panon preskaŭ ĵus faritan sed el frostigitaj pastoj.<ref name="Europe">[https://web.archive.org/web/20090309010447/http://www.bakersfederation.org.uk/europe.aspx «Bakers Federation Europe (Ĉefpaĝo)»] (en angla). Arkivita el la originalo la 9an de Marto 2009. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref> En la nordo de Eŭropo, en la zono de la [[Skandinavio|skandinavaj landoj]], estas tre populara sengista ebena pano nomita ''[[knäckebröd]]'' kiu konservas siajn proprecojn dum longaj periodoj. Ĉiuokaze, la konsumo de [[sekalpano]] estas pli populara en la nordo de Eŭropo ol la pano produktita el faruno de tritiko.<ref name="PanUK" >[https://web.archive.org/web/20081230132100/http://www.bakersfederation.org.uk/resources/16novBread%20benefitseportFINAL.pdf «The role of bread in the British diet»] (en angla). Arkivita el la originalo la 30an de Decembro 2008. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref><ref name="Finl">Prättälä, Ritva; Ville Helasoja1 (Novembro 2000). [https://www.cambridge.org/core/journals/public-health-nutrition/article/consumption-of-rye-bread-and-white-bread-as-dimensions-of-health-lifestyles-in-finland/C9B2009E2FF70952128DB1C56D9042A1 «The consumption of rye bread and white bread as dimensions of health lifestyles in Finland» (PDF).] Public Health Nutrition (en angla) 4 (3): 813-819. doi:10.1079/PHN2000120. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref> Ekzistas nuntempaj tendencoj por panbakado en Eŭropo, kiel ekzemple la nomita ''Bake Off Technology'' (BOT) esplorita en la eŭropaj projektoj por disvolvigo (EU-FRESH BAKE).<ref>[http://eu-freshbake.eu/eufreshbake/ «EU-FRESH BAKE»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210224111811/https://eu-freshbake.eu/eufreshbake/ |date=2021-02-24 }} (en angla). Konsultita la 4an de Februaro 2009.</ref> La pankonsumado estis malpliiĝinta en Hispanio same kiel en aliaj eŭropaj landoj pro la kunfluo de diversaj tialoj: nome la pliigo de la aĉetpovo, kio kondukis al aliaj pli multekostaj kaj diversaj nutraĵoj, kaj la iompostioma perdo de sanigaj nutrokutimoj.<ref>Lamela Lopez, Francisco José. [https://web.archive.org/web/20150925091525/http://robotdecocinatop.com/el-pan-desaparece-paulatinamente-de-nuestra-dieta/ «El pan desaparece paulatinamente de nuestra dieta».] Arkivita el la originalo la 25an de Septembro 2015. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref> En 1964 en [[Hispanio]] la pankonsumado por persono kaj jaro estis de 134&nbsp;kg; en la jaro 1981 ĝi estis malaltiĝinta ĝis 75&nbsp;kg kaj en la jaro 1991 la konsumo estis de 59&nbsp;kg; ekde tiam ĝi stabiliĝis ĉe ĉirkaŭ 58&nbsp;kg. La rekomendo por konsumo de cerealoj fare de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] estas de ĉirkaŭ 91 kilogramoj por persono kaj jaro.<ref>Ciferoj el la sondesploro de la ''Encuesta Nacional de Nutrición y Alimentación'', baze sur la ''Encuesta de Presupuestos Familiares'' -sondesploro de familiaj buĝetoj-) (Varela y col., 1995; 1985; 1971.</ref> === Ameriko === [[Dosiero:TortaFrita.jpg|250px|eta|''Tortas fritas'' (''fritita pano'') de la zono de la Rio de la Plata.]] En Usono la pankonsumado bremsiĝis dum la dua duono de la 20-a jarcento, pro la internacia koncerno kiu ekzistas pri la eblaj malkonvenoj de la konsumado de blanka pano. En 1933 ĉirkaŭ 80 % de la pano vendita en [[Usono]] estis ofertata tranĉita. Inter la [[Latinameriko|latinamerikaj landoj]], la plej grandaj konsumantoj estas en [[Ĉilio]], [[Kostariko]] kaj [[Brazilo]], laŭ Latinamerika Studo pri Nutrado kaj Sano (ELANS).<ref>Lamela Lopez, Francisco José. [https://web.archive.org/web/20150925091525/http://robotdecocinatop.com/el-pan-desaparece-paulatinamente-de-nuestra-dieta/ «El pan desaparece paulatinamente de nuestra dieta».] Arkivita el la originalo la 25an de Septembro 2015. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2015.</ref> En kelkaj partoj de tiu mondoregiono estas tre tradicia kaj populara la produktado de pano uzante kiel cerealo [[maizo]]n en la famaj [[tortiljo]]j. En kelkaj lokoj de [[Meksiko]] oni faras per tradicia sistemo panon kun [[amaranto]]semoj tre popularan en la [[Aztekoj|azteka kulturo]]. En multaj lokoj la tradicia konsumo de tuberoj kiel la [[manioko]] aŭ la [[terpomo]] anstataŭas en la nutrado kaj en la dieto la uzadon de pano farita el cerealoj. La pano farita el tritiko estas populara en multaj landoj de Latinameriko; tamen, la panoramo estas tre diversa: kelkaj landoj havas tre altan konsumadon, kiel ĉe [[Ĉilio]], dum ĉe aliaj kiel [[Meksiko]], Venezuelo kaj Kolombio estas kompare malgranda.<ref>''El consumo de pan en América'' (XIV). Énfasis Alimentación. Aŭgusto 2008.</ref> En [[Meksika kuirarto|Meksiko]] oni konsumas dolĉan panon, same kiel panbulkojn ''bolillo'', ''birote'' kaj la tortiljojn el faruno (ĉefe en la nordo); tiujn lastajn kutime oni faras el pasto de tritikfaruno miksita kun porkograso aŭ butero. Oni diras ĝenerale, ke la konsumo de tradicia pano estas tre supera al la konsumo de industria pano. En kelkaj lokoj de Ameriko oni faras panon el tuberoj kiel la [[manioko]] (''Manihot esculenta'') nomita ''kasabe''. En [[Centrameriko]] estas tre populara la ''pupusa'', nome tortiljo el [[maizfaruno]], el kiu oni faras ankaŭ la [[arepo]]jn en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]]. Kelkaj landoj ricevis influojn el Eŭropo kaj aligis la tritikpanon al siaj dietoj; tiu estas la ekzemplo de [[Meksiko]] per sia populara ''birote''. En kelkaj okazoj la tritikpano formas parton de tradiciaj festoj kiel ĉe la ''guaguas de pan''. Siaflanke, landoj kiel [[Venezuelo]] aligis amase al sia manĝokutimoj la panon pere de la influo de migrotajdoj devenaj el Eŭropo (ĉefe el [[Portugalio]]), kaj fakte portugaloj kutime administras la bakejojn kaj panvendejojn por ties produktado kaj komercado. === Azio === [[Dosiero:Melonpan.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Meronpano]] estas dolĉa pano tipa en [[Japanio]].]] La pano tiel kiel ĝi estas konata en [[Okcidento]] havas relativan malaltan proporcion de konsumo en [[Azia kuirarto|Azio]]. Spite la altan konsumon de [[cerealo]]j, oni povas aserti, ke la ĉefa uzado de [[rizo]] kaj de [[nudelo]]j faras, ke oni evitas la panon tiel kiel ĝi estas konata en Okcidento.<ref name="Davidson">Davidson, Alan; Helen Saberi (2006). ''The Oxford Companion to Food'' (en angla) (2a eldono). Oxford. ISBN 0192806815.</ref> En [[Barata kuirarto|Barato]] oni konsumas grandan abundon de diversaj sengistaj ebenaj panoj kiuj estas proponitaj ĉu solaj ĉu ŝmiritaj el [[gio]]. Tre tipa pano en Japanio estas la {{nihongo|[[Meronpan]]o|メロンパン|''meronpan''}}, alia kun tradicio estas la [[anpan]] (あんパン) farĉita el [[Anno (dolĉaĵo)|anko]]; kvankam en Japanio la bakindustrio produktas tre ampleksan diversecon, inkludita la tipan francan panon. En Japanio estas ofte facile trovi [[rizpano]]n. En [[Vjetnama kuirarto|Vjetnamio]] estas tre populara la ''[[baguette]]'' en sandviĉo proponita en malgrandaj vendejoj nomita ''[[Bánh mì]]''; en [[vjetnama lingvo|vjetnama]] ''bánh'' signifas same "panon" aŭ "kukon" kaj tio formas parton de nombraj kuirartaj nomoj en la lando. Tamen, ia formo okcidentigita de pano estas kutime konsumata en kelkaj lokoj de Orienta Azio, ĉefe tiu kiu estas nomata "franca pano". En [[Filipina kuirarto|Filipinoj]] estas popular en kelkaj lokoj pro [[Hispana kuirarto|hispana influo]] la nomita ''[[pandesal]]'' (salpano). En [[Malajzio]] estas kutime konsumataj la ebenaj panoj ''[[naan]]'', ''puri'', ''roti kanai'', ''dosai'' kaj ''idli'' (el rizo kaj [[urdvigno]], ĉiuj el ili tre oftaj por la matenmanĝo. En [[Malajzio]] kaj [[Singapuro]] estas tre populara la ''tostada kaĝa'', same kiel la ''roti john'' (speco de slico farita el malfermita ''[[baguette]]''). [[Dosiero:Йемен Город Эль-Мукала Площадь в Старом Городе Эль-Мукаллы Тогровля хлебом поздно вечером.JPG|eta|240px|Panvendisto en la urbo Mukalla ([[Jemeno]]).]] === Afriko === La panoj de [[Kuirarto de Afriko|Afriko]] estas produktataj ĉefe el la faruno de [[Sorghum|sorgo]] kaj de [[Milio (cerealo)|milio]].<ref>JRN, Taylor (2003). [http://www.afripro.org.uk/papers/Paper01Taylor.pdf «Overview: importance of sorghum in Africa» (PDF).] JRN (en angla) (Pretoria). Konsultita la 18an de Januaro 2022.</ref> La blanka pano fabrikita el tritikfaruno estas konsiderata lukso en kelkaj zonoj, tamen ĝi povas esti trovebla en kelkaj landoj kun influo de la [[franca kulturo]] kaj de iama [[koloniismo]] ĝenerale. La prilaborado en plej parto de la afrikaj landoj estas ankoraŭ tre kosta laboro ĉar oni faras mane (tio okazas ĉefe en la [[Afriko sude de Saharo|subsahara Afriko]]).<ref>«Bread staple or luxury?». SPORE (en angla) (19). Januaro 1989.</ref> Kiel rezulto de la alta kosto importi tritikon (fakte malfacile kaj preskaŭ maleble pro la alta kosto kaj aliaj malhelpoj) la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|ONA]] estis organizinta programojn por uzi farunojn kiuj enhavu miksojn de cerealoj de lokaj specoj (nome komponitaj aŭ miksaj farunoj), kiel ĉe la "Composite Flour Programme" dezajnita en 1964 kaj plenumita en 1970. En multaj disvolvigitaj landoj la pano estis parto de la baza dieto de la urbaj zonoj, kaj tre ofte la metio de bakisto estas normala ĉiutagaĵo. En kelkaj lokoj kiel en [[Niĝerio]] la konsumo de cerealoj en la formo de pano iom anstataŭis la uzadon de la radiko de la [[kasavo]] en manĝaĵo nomita "eba". La kreskanta populareco de la pano en Afriko rezultis en la fakto ke ekde mezo de la [[20-a jarcento]] oni kreis [[kooperativo]]jn ĉefe de virinoj (kiuj fakte eltenas la ekonomiajn pezojn de la hejmo en multaj lokoj) dediĉitaj al la specifaj laboroj de la [[bakado]], tiuj klopodoj ne nur rezultis en parto de enspezoj sed ankaŭ enkondukis la panon en multaj zonoj de [[Afriko]].<ref>Ishrat, Husain; Rashid Faruqee (1994). [https://www.gale.com/databases/questia?a=o&d=99199513 Adjustment in Africa: Lessons from Country Case Studies (PDF) (en angla).] Sudafriko: World Bank Publications. ISBN 0-8213-2787-9. Konsultita la 3an de Februaro 2009.</ref> Unu de la uzataj cerealoj estas la "tefo" (''Eragrostis tef'') kiu ebligas la fabrikadon de pano nomita "inĝera". En [[Sudafriko]] estas tre populara pano nomita ''bunny chow'' farĉita el [[kareaĵo]]. En kelkaj lokoj oni faras panojn kun miksoj de rizo kaj sekalo.<ref name="HC">de Vedia, Enrique; Hernán Cortés, Francisco López de Gómara, Pedro de Alvarado, Diego de Godoy (1852). [https://books.google.es/books?hl=es&id=zW9UCNp1FU0C&dq=%22Historiadores+primitivos+de+Indias%22&printsec=frontcover&source=web&ots=jtr56Q_XEB&sig=Ex8a5QxETwoolrGooWHFEfhKvFM&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#v=onepage&q=%22Historiadores%20primitivos%20de%20Indias%22&f=false Historiadores primitivos de Indias (PDF).] Madrid. Konsultita la 18an de Januaro 2022.</ref> En Somalio, same kiel en la ĝenerala kuirarto de [[Orienta Afriko]] oftas ebena pano nomita "laxoox" aŭ "lahooh". [[Dosiero:Missa tridentina 002.jpg|maldekstre|eta|215px|La ĉefa sceno de la [[Trenta meso]] de la [[katolika eklezio]]. Oni supozas, ke en tiu momento la pano iĝas [[dio]].]] == Religia graveco == Pano aperas en nombraj religiaj ceremonioj de tre diversaj [[religio]]j, por ekzemplo en la [[kristanismo|kristana religio]] ĝi estas protagonisto en la [[Komunio]] (nomita ankaŭ "panfrakciigo", "Vespermanĝo de la Senjoro"<ref>Lockward, A. (2003). ''Nuevo diccionario de la Biblia'' (1a eldono). Miami: Unilit. p. 214. ISBN 8495303175.</ref> ktp.) en kiu la pano estas fakte oblato de krakanta sengista pano nomita [[hostio]]. La pano estis la manĝaĵo de la [[Lasta Vespermanĝo]] kaj prie estas celebrata la [[sakramento]] de la [[Eŭkaristio]] ([[Transsubstancigo]], tio estas mirakla konverto de pano en la korpo de Kristo, dum la vino iĝas lia sango, kiel rememoro de la lasta vespermanĝo antaŭ lia mortigo, kio rezultas en la elaĉeto el la origina peko, tio estas la plenumo de la misio de la veno de Kristo Dio al la Tero). Unu de la plej konataj mirakloj farita de Jesuo laŭ la evangelioj estas la Multobligo de la panoj kaj la fiŝoj en kiu el du bazaj manĝaĵoj li estis kapabla nutri invititojn al nupto. Pano aperas ankaŭ kiel baza manĝaĵo en diversaj partoj de la [[Biblio]] same kiel en la [[Patro nia]] (''"donu hodiaŭ nian ĉiutagan panon"''). En kelkaj islamaj landoj pano estas bakita por kelkaj festoj kiel [[Id al-Fitr]], kiu sekvas post [[Ramadano]]. La ''[[ĥalao]]'' (kiu signifas "proponitan paston") temas pri tradicia pano de juda deveno farita el pasto riĉa en ovoj kaj butero, estas proponita vendrede nokte por la vespermanĝo de la [[Ŝabato]]. La judoj manĝas ankaŭ sengistan panon dum la juda pasko nomita [[Maco (hebrea pasto)|maco]] kaj en kelkaj lokoj de Latinameriko la "hallulla" (festopano). Same kiel la ''ĥalao'' ĝi estas konsumata ŝabate kaj en la judaj festoj, eksklude la [[Pesaĥo]]n. La ''Prosphora'' (en [[greka]] πρόσφορον - oferpropono) estas pano uzata en la [[liturgio]] de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Ortodoksa Eklezio]]. Oni famas, ke [[Sankta Antonio la Granda|Sankta Antonio Abato]] estas la patrono de la bakistoj, kvankam lia patroneco lastatempe devojiĝis al la aldomigitaj animaloj kune.<ref>Rossetto Kasper, Lynne; Dana Gallagher (1999). ''The Italian Country Table'' (en angla) (1a eldono). Milano: Scribner. ISBN 0684813254.</ref> En [[Svedio]] oni preparas panon nomitan ''lussekatt'' kun formo de "S" kaj aromigita per [[safrano]], proponita dum la matenmanĝo de la tago de [[Sankta Lucia]] (13-a de Decembro). La ''fougasse'' [fuGAS] en [[Franca kuirarto|Francio]] estas proponita kiel parto de la dek tri desertoj (simbole al la dek du [[apostolo]]j kaj [[Jesuo|Kristo]]), same kiel la greka ''ĥristopsomo'' aŭ ''cureki'' (τσουρέκι) kiu havas la kristanan krucon en sia surfaco, la ''Hutzelbrot'' bavara pano de Kristnasko. En kelkaj kazoj kiel ĉe la [[Meksika kuirarto|meksika]] "pano de mortinto" en la celebro de la [[Tago de la mortintoj]]. Kelkaj kukoj plenumas similajn funkciojn en religiaj kaj nereligiaj celebroj tra la tuta mondo. == En kulturo == [[Dosiero:MBK190925 Museum aussen Eingang3 HF ©BFriese MBK15 0420 PR.jpg|eta|dekstre|''Deutsches Brotmuseum'' en [[Ulm]].]] La pano kaj ties medio aperas en la popola kulturo tre diversforme en la socio. La populareco de la pano estas tiom granda ke eblas trovi eĉ unutemajn [[muzeo]]jn en Eŭropo pri pano kiel la ''Deutsches Brotmuseum Ulm'' en [[Ulm]], kaj la ''Europäisches Brotmuseum'' (Eŭropa panmuzeo) en [[Ebergötzen]] ([[Germanio]]). La pano estas okcidenta manĝaĵo kiu ne estas tiom abunda en Azio.<ref name="Davidson" /> Internacia Asocio de Bakistoj determinis, ke la pantago estu la [[16-a de Oktobro]] kio koincidas kun la [[Monda Tago de Manĝo]] (patronita de la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|FAO]] ekde 1979).<ref>[http://www.world-bread-day.com/ título= www.world-bread-day.com] alirita la 3an de Februaro 2009, Arkivita en [https://web.archive.org/web/20090121054217/http://www.world-bread-day.com/] la 21an de Januaro 2009.</ref><ref>[https://www.expob2b.es/es/n-/11024/16-de-octubre-dia-mundial-del-pan 16 de Octubre: Día Mundial del Pan] alirita la 2020-10-15 en retejo www.expob2b.es en hispana.</ref> La pano rilatas al multaj signifoj kaj simboloj en la popola kulturo, sed ĉefe "pano" estas tre ofta [[sinonimo]] de la koncepto "manĝo". En [[Bavario]] por ekzemplo oni nomas ''Brotzeit'' (laŭvorte "tempo de pano") al la taga momento ripozi por aperitivo. === En la Esperanta kulturo === En la suda duono de [[Germanio]] ekzistas tuta vico de kafejoj, kiuj surprize havas simple la Esperantan nomon "Pano". Al la gastoj ofertiĝas multaj pladoj surbaze de plej diversaj panoj. Sube bildiĝas tri impresoj pri la kafejo "Pano" en la historia urbocentro de [[Aschaffenburg]], kies retejo informas pri la deveno de la kafeja nomo el Esperanto,<ref>[http://www.pano.coop/#ueber-uns informo germana pri la Esperanta deveno de la kafeja nomo (elektu la rubrikon "Wir sind pano")]</ref> kaj la servistoj mem, se demandate, ankaŭ informas pri la Esperanta deveno. <gallery> La esperanta kafejo Pano en Aschaffenburg 1.jpg La esperanta kafejo Pano en Aschaffenburg 2.jpg La esperanta kafejo Pano en Aschaffenburg 3.jpg </gallery> ===En politiko=== Unu de la plej fruaj popolaj konceptoj rilatantaj inter pano kaj socio aperis en [[Eŭropo]] dum la epoko de la [[Romia Imperio]] laŭ la esprimo ''[[panem et circenses]]'' (laŭvorte panon kaj cirkon, kiu konsideris, ke al la popolo sufiĉos havi bazajn manĝaĵojn kaj distraĵojn por teni scian trankvilon), kio derivis al similaĵoj kiel "pano kaj taŭroj" (por [[taŭrludado]] en Hispanio), "pano kaj futbalo" ktp., same kiel ĉe aliaj [[komparo]]j. La ideo estas mildigi la sociajn konfliktojn pere de havigo de simpla kaj baza plezuro al la [[popolo|malalta popolo]] kune kun senpaga aŭ malmultekosta pano aŭ manĝaĵo. Pri [[Marie-Antoinette]] oni rakontas la legendon<ref>[http://www.elpais.com/articulo/ensayo/Indulto/Maria/Antonieta/elpepuculbab/20070113elpbabens_6/Tes "Indulto para María Antonieta"] [[El País]] - Januaro 2007.</ref> ke dum la [[franca revolucio]] la popolo, senigita de faruno kaj de tritiko iris rekte al [[Versajlo]] por protesti kaj postuli aliron al pano fronte al la reĝino, kaj laŭdire tiu, al plendo ke ili ne havas panon, reagis per la frazo: “Ili manĝu kukojn” (''Qu’ils mangent de la brioche''), kio okazigis koleron de la popolo. [[Dosiero:La conquête du pain.jpg|eta|maldekstre|''La conquête du pain'' (''La pankonkero'', titolpaĝo de la 2a eldono de la libro de Kropotkin).]] ''La pankonkero'' (en franca: ''La Conquête du Pain'') estas libro de la rusa anarkiisto [[Piotr Kropotkin]], origine verkita en franca, aperinta kiel serio de artikoloj en la anarkiistaj gazetoj ''Le Révolté'' kaj ''La Revolte'' (ambaŭ eldonitaj de Kropotkin) kaj publikigita kiel libro por la unua fojo en Parizo en 1892 kun prefaco de [[Élisée Reclus]], kiu ankaŭ sugestis la titolon. En ĝi pano estas sinonimo de eliro el malsatego, tio estas el malriĉeco. En la epoko de [[Sovetunio]] la pano estis laŭdire ŝvelita per aero en 1963, pro la [[porciumado]] trudita de [[Nikita Ĥruŝĉov]], por ke la panbastono aspektu pli granda al la rigardo, pano kiu estis kromnomita ŝerce "Ĥruŝĉov pasto" (en [[rusa lingvo]]: хрущёвское тесто). Socia fakto pri la pano estas, ke oni faris historie [[klasbatalo|socian distingilon]] laŭ la koloro de la manĝata paninterno, por ekzemplo la [[sekalpano]] (pli malhela) korespondis al la [[malalta klaso|malriĉaj klasoj]] dum tiuj de tritikfarunoj (pli blankaj) al la [[alta klaso|riĉaj klasoj]].<ref name="Finl" /><ref name="Goody">Goody, Jack ''Cooking, cuisine, and class: A study in comparative sociology'', 1a eldono, 1982, [[Cambridge University Press]], Novjorko, en angla, ISBN = 0521286964</ref> Kurioze en la dua duono de la 20-a jarcento en kelkaj disvolviĝintaj landoj okazis inversa fenomeno: oni disvastigis la tendencon, ke pano el integra tritiko aŭ kun mikso de aliaj cerealoj, kutime de pli malhela interno estas pli saniga manĝaĵo. Ironie pro ne tiom amasa produktado kaj pro ne tiom granda mendado, la prezo estas pli alta, pro kio nuntempe ofte la malhela pano estas pli uzata de mez- kaj alta klaso. Ĉar pano estas [[simbolo]] de manĝaĵo (same kiel ties [[sinonimo]] en kelkaj kulturoj kaj lingvoj), tio rezultas en la fakto ke ekzistas movadoj kun nomoj laŭ tiu esprimo, kiel ''[[Bread for the World]]'' (''Pano por la tuta mondo''). La pano formas parton de unu de la ekonomikaj variabloj kiuj komponas la mezurilojn de la [[konsumpreza indico]] laŭ kiu en kelkaj landoj oni faras la reĝustigon de [[salajro]]j, kaj pro tio la ŝanĝo en la panprezoj estas tuj konsiderata kaj atentata fare de la diversdevenaj politikistoj. ===En belartoj=== [[dosiero:Livre d'heures de la reine Yolande, Bibliothèque Méjannes.jpg|eta|300px|[[Miniaturo]] pri mezepoka bankedo. La nura manĝaĵo rekonebla estas ringoformaj panoj.]] * La serio [[Animeo|animea]] ''Ĝakitate!! Ja-pan'' (Ja-pan ĵus bakita, aŭ Knedita Ja-pan) rakontas la aventurojn de juna bakisto kiu klopodas krei 'panon kun gusto pli bona ol la [[rizo]]'. Tio estas, pantipo kiun la japana popolo akceptu kiel baza manĝaĵo. * En la germana televidkanalo [[KI.KA]] la rolulo ''Bernd das Brot'' ("Bernardo Pano") estas [[ĉefrolulo]] kiel pano kiu posedas certajn opiniojn pri la ĉirkaŭa mondo. * La ĉilia poeto kaj [[Nobel-premio de Literaturo]] [[Pablo Neruda]] verkis "Odon al pano", manĝaĵo kiu en sia naskolando estas ĉefa en la dieto, kio metis la landon en la dua loko je tutmonda nivelo en pankonsumo. * En la hispana verko ''[[Lazarillo de Tormes]]'' aperas abundaj referencoj pri la gravo de la pano en la [[Mezepoka kuirarto|Mezepoko]] en Hispanio. Amuza epizodo temas pri la ruzaĵoj kiujn ideigas la ĉefrolula knabo por kaŝpreni sekajn panpecojn kiujn avarega pastro gardas en kofro. En aliaj similaj verkoj de [[pikareska romano]] aperas kutimo de baznobeloj kiuj malsategas, sed disigas panerojn sur sia brusto por ŝajnigi bonan ekonomian situacion. * Miguel N. Lira, elstara poeto el [[Tlaxcala]], verkis la ''Corrido de Domingo Arenas'': "Domingo la bakisto faris panon,/ dolĉan panon kaj salpanon;/ kringojn por infanoj kiuj vidis lin fari panon". * La stereotipa bildo de tipa [[Francoj|franco]] konsistas en viro kiu portas subbrake [[bastonpano]]n (france ''baguette''). == Interesaj faktoj == [[Dosiero:Panbakado.jpg|eta|maldekstre|250px|Pupa maketo de panbakejo en ekspozicio ĉe [[Elvas]], [[Portugalio]].]] En [[novembro de 2009|novembro 2009]] Matthew Mitnitsky, la posedanto de la manĝejo "Nonni's Italian Eatery" en la urbo [[Concord (Nov-Hampŝiro)|Concord]] ([[Nov-Hampŝiro]], [[Usono]]) bakis la plej grandan panon en la mondo — ĝia maso estis 101 kilogramoj. La novan rekordon konfirmis reprezentantoj de la [[Guinness-libro de rekordoj]]. La rekordorompa pano estis poste donacita al la «Amika Kuirejo» de Concord por nutri la malriĉulojn malsatajn. Por rompi la rekordon, la panego devas esti pli granda versio de la normala manĝaĵo kun la samaj klasikaj ingrediencoj, kaj esti preparita en la daŭro de unu tago, kaj ankaŭ esti manĝebla.<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/nordameriko/sportoj%20kaj%20distraĵoj/1705-plej-granda-pano-en-la-mondo-estas-usona- Plej granda pano en la mondo estas usona!]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref> ==Receptoj kun panbazo== * [[Pano kun tomato]] * [[Pansurmetaĵo]] * [[Sandviĉo]] * [[Tortiljo]] == Proverboj == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri pano en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Akvo kaj pano servas al sano.''}} * {{citaĵo|''Espero panon ne donas.''}} * {{citaĵo|''Pli bona pano sen butero, ol dolĉa kuko sen libero.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == [[Dosiero:Parmentier1778.jpg|eta|upright|Traktato de Parmentier.]] * Nicolaï, ''Tractatus singularis de panis natura, usu, affectionibus, operationibus, divisionibus et varietalibus'', Dantzig, 1651 * Antoine Augustin Parmentier kaj Antoine-Baudouin Poggiale, ''Rapport inédit de Parmentier sur le pain des troupes, annoté par M. Poggiale'', Impr. de H. et C. Noblet,‎ 1856 * J.C. Fawtier, ''De la fabrication du pain dans la classe agricole et de ses rapports avec l'économie politique'', Paris, 1845 * Roland, ''Appareils de panification, pétrin mécanique, four à air chaud et à sole tournante'', Paris, 1855 * André Garnier, Pains et viennoiseries : recettes et techniques, Lucerne, Suisse, Dormonval,‎ 1992 (ISBN 2-7372-2272-9)André Garnier, * Julia Child, Louisette Bertholle kaj Simone Beck (ill. Sidonie Coryn), ''Mastering the art of French cooking'', New York, Knopf,‎ 2001 (ISBN 978-0-375-41340-7 et 0375413405, LCCN 2009288212, rete) * Peter Reinhart, ''Crust and crumb : master formulas for serious bread bakers'', Berkeley, Calif, Ten Speed Press,‎ 2006 (ISBN 1-58008-802-3) * Laurel Robertson et al., ''The Laurel's kitchen bread book: a guide to whole-grain breadmaking'', New York, Random House,‎ 9 septembre 2003 (ISBN 978-0-8129-6967-2 et 0812969677, OCLC 53031878, rete) * Jean-Philippe de Tonnac (dir.) (enk. Steven Laurence Kaplan), ''Dictionnaire universel du pain'', Paris, R. Laffont, kol. «Bouquins»,‎ [[14a de oktobro]] [[2010]], 1222 p. (ISBN 2-221-11200-8 kaj 978-2221112007) * Michèle Barrière, «Le pain», ''Historia'',‎ novembre 2011, p.&nbsp;10 (ISSN 0750-0475) * Carson I. A. Ritchie, ''Comida y civilización'', Madrid 1986, Alianza Editorial, ISBN 84-206-0214-0. * Francisco Javier Alonso de la Paz, ''El libro del pan y de la leche''; Madrid 1999, Editorial Ágata. ISBN 84-8238-328-0. * Rick Curry, S.J., ''El pan de los jesuitas'', Madrid 2000, Alianza Editorial, ISBN 84-206-3873-0. (originala titolo en angla: ''The Secret of Jesuit Breadmaking'', 1995). == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:NCI flour tortillas.jpg|eta|dekstra|Tortiljoj.]] * [[Abelpano]] * [[Biskvito]] * [[Bulko]] * [[Kuko]] * [[Panarbo]] * [[Pansurmetaĵo]] * [[Sandviĉo]] * [[Sukerpano]] * [[Tortiljo]] {{Projektoj|ReVo=pan}} {{-}} {{Leginda|2023|4|11}} {{ADLM|2024|03}} {{Havenda artikolo|Pano}} [[File:Città del pane banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Panoj| ]] [[Kategorio:Manĝaĵoj]] [[Kategorio:Vegetara kuirarto]] iqwb8kmdei0o3s2h9bd6x7b0uge0y8s 9440864 9440863 2026-07-28T19:08:00Z Sj1mor 12103 9440864 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|manĝaĵo|[[Pajno]]}} [[Dosiero:Bread-banner-01.jpg |center|775px]] {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Diversaj tipoj de pano.}} <!--[[Dosiero:FD_1.jpg|eta|]]--> [[Dosiero:Strucla sweet bread02.jpg|eta|Pano kun papavsemoj]] [[Dosiero:Breadindia.jpg|eta|Blanka pano (maldekstre) kaj bruna pano (dekstre).]] '''Pano''' estas homa nutraĵo, pretigita el [[faruno]], [[akvo]], fermentaĵo kaj eventuale kun aldonaĵoj (ekz. kemiaj elementoj, komponaĵoj, [[terpomo]]). Oni uzas farunon de la cerealoj surlokaj (ekz. [[tritiko]], [[maizo]], [[hordeo]], [[sekalo]] ktp). La kapablecon de la grenoj fari panon oni mezuras per pluraj metodoj: la Hagberg-a faltempo, la "W", la Chopin-a bobelmezurilo, la [[proteinoj|protein-kvoto]] (la [[Kanado|kanadaj]] tritikogrenoj entenas la plej altan kvoton). Pano farita el blanka faruno estas pli bone digestebla, pano el bruna faruno estas pli riĉa je kemiaj elementoj (B-[[vitamino]]). Specialaj panoj: * Diabeta pano (el faruno de tritiko kaj [[sojo]]) * Graham-pano por digestaj perturboj (riĉa je [[brano]]) == Panfarado == === Ingrediencoj === La ĉefa [[ingredienco]] de pano estas la [[faruno]] de iu [[greno]] (kutime de iu [[poacoj|poaco]]). Ne ĉiuj grenoj, tamen, taŭgas por panfarado. Krom kelkaj apartaj tipoj de pano, necesas sufiĉa procento de [[gluteno]], enkaptonta la bobelojn produktatajn de [[gisto]]. La plej uzata greno estas [[tritiko]]; ankaŭ taŭgas [[aveno]], [[hordeo]], [[sekalo]], sed ne [[maizo]] aŭ [[rizo]], kvankam oni povas produkti iajn panojn el [[maizo]] aŭ [[rizo]]. Iufoje, oni miksas farunojn de pluraj grenoj aŭ eĉ farunon de iu greno kun faruno de malsama tipo (ekzemple de [[sojo]]). La aspekto de tritika pano dependas forte de la [[brano|bran-enhavo]] de la faruno (bruna faruno, blanka faruno ktp), kaj iomete ankaŭ de ĝia fajneco. {{Pluraj bildoj | pozicio = center | direkto = horizontala | kaplinio = Panoj de malsamaj grenoj | kaplinio_pozicio = center | kaplinio_fono = | piedlinio = | piedlinio_pozicio = | piedlinio_fono = | dosiero1 = Rye bread.JPG | larĝeco1 = {{#expr: (150 * 2592 / 1944) round 0}} | alt1 = | priskribo1 = el sekalo | dosiero2 = Pane altamura.jpg | larĝeco2 = {{#expr: (150 * 828 / 1024) round 0}} | alt2 = | priskribo2 = el tritiko (blanka faruno) | dosiero3 = Pane integrale.JPG | larĝeco3 = {{#expr: (150 * 3968 / 2976) round 0}} | alt3 = | priskribo3 = el tritiko (bruna faruno) | dosiero4 = Various_grains.jpg | larĝeco4 = {{#expr: (150 * 2700 / 1825) round 0}} | alt4 = | priskribo4 = el hordeo / aveno | dosiero5 = Mischbrot aus Mecklenburg-Vorpommern-2021-02-08.jpg | larĝeco5 = {{#expr: (150 * 1197 / 1600) round 0}} | alt5 = | priskribo5 = el tritiko kaj sekalo, kun avenflokoj }} Oni knedas farunon kun [[akvo]]. Antaŭ la bakado, la pezo de la akvo estas normale de ĉirkaŭ du trionoj de la pezo de la faruno; post la bakado, ĝia pezo malgrandiĝas kaj, en multaj landoj, ne devas superi laŭleĝajn limojn. Ankaŭ la akvokvalito efikas sur la gusto de la pano. [[Dosiero:Compressed_fresh_yeast_-_1.jpg|eta|dekstre|200px|Gisto ordinara]] Nur faruno kaj akvo estas nepre devigaj ingrediencoj. Pluaj kutimaj ingrediencoj estas [[gisto]] kaj [[salo]]. Pano sengista estas manĝebla (kaj uzata en religiaj okazoj aŭ en kelkaj regionoj de la mondo), sed ĝenerale ĝi estas nekutima. Pano sensala estas tradicia en malmultaj lokoj (ekzemple en [[Florenco]]) kaj estas bezonata dum kelkaj malsanoj, sed ankaŭ ĝi ne estas kutima. [[Dosiero:Pain_depices_p1050128.jpg|eta|maldekstre|200px|Franca dolĉa pano (''pain d'épices'')]] Krom tiuj kvar normalaj ingrediencoj, iufoje oni aldonas pluajn ingrediencojn; la plej oftaj estas [[graso]]j ([[butero]], [[ŝmalco]], [[oleo]]), [[lakto]] aŭ [[laktopulvoro]], [[semo]]j de [[sezamo]] aŭ [[sunfloro]]. En kelkaj okazoj oni aldonas [[ovo]]jn, [[terpomo]]jn, [[olivo]]jn, [[juglando]]jn, [[spico]]jn ktp. Estas ankaŭ dolĉaj panoj, al kiuj oni aldonas [[sukero]]n, [[sekvinbero]]jn, [[ĉokolado]]n, [[mielo]]n ktp. En kelkaj okazoj, oni nomas "pano" kukojn, kiuj nur parte similas al pano. Kemie artefaritajn aldonaĵojn plurfoje enhavas la faruno: ekzemple la [[askorbata acido]]. Pluaj kemiaj ingrediencoj estas iufoje aldonataj dum la knedado. La permesataj aldonaĵoj dependas de la loka leĝaro. === Paŝoj === [[Dosiero:A Seaman of Fort Worth prepares dinner rolls in the Bake Shop.jpg|eta|[[Bakisto]] knedanta.]] [[Dosiero:Panproduktado.jpg|eta|300px|Etapoj de panproduktado el tritikokultivado en [[azuleĥo]] de hispana panvendejo.]] ==== Konvena, permana metodo ==== * Antaŭpreparo de la aldonaĵoj * Knedado en knedotrogo * Maturigo * Bakado ==== Industria metodo ==== * Antaŭpreparo de la aldonaĵoj * Knedado * Maturigo * Bakado * Malvarmigo kaj rezervado * Vendado loke aŭ transportado al vendejoj ==== Per hejma panpretigilo ==== * Antaŭpreparo de la aldonaĵoj * La funkcianta maŝino aŭtomate faras la paŝojn de la knedado ĝis la bakado == Historio de la pano == [[Dosiero:Ramses_III_bakery.jpg|eta|maldekstre|200px|Panfarado ĉe la tombo de [[Ramseso la 3-a]]]] [[Dosiero:7-alimenti, pane, Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182.jpg|eta|250px|''Panfarejo'', el gvidilo ''tacuina sanitatis'' el Norda Italio, komence de la 15a jarcento]] [[Neolitiko|Neolitikaj]] homoj jam eklernis kuiri panon antaŭ pluraj miloj da jaroj<ref>BBC News - [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/472505.stm Oldest bread in Britain] {{en}}</ref><ref>Direzione Regionale Beni Culturali... Marche - [http://marche.beniculturali.it/index.php?it/184/lalimentazione-nel-neolitico L'alimentazione nel Neolitico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140819084209/http://marche.beniculturali.it/index.php?it%2F184%2Flalimentazione-nel-neolitico |date=2014-08-19 }} {{it}}</ref>. Ja pano estas unu el la plej malnovaj pretigitaj manĝaĵoj. Indico de 30 000 jaroj antaŭe en Eŭropo rivelis [[amelo]]-restaĵon sur ŝtonoj utiligitaj por martelado de plantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.physorg.com/news/2010-10-prehistoric-ate-flatbread-years.html|titolo=Prehistoric man ate flatbread 30,000 years ago: study|alirdato=19-a de oktobro 2010|dato=19-a de oktobro 2010|verko=Physorg.com|eldoninto=AFP}}</ref> Estas eble, ke dum tiu tempo, amel-ekstrakto de la radikoj de plantoj, kiel ekzemple [[tifao]]j kaj [[filiko]]j, estis disvastigita sur plata roko, metita super fajro kaj kuirita en primitivan formon de platpano. Ĉirkaŭ 10 000 a.K., kun la krepusko de la Neolitika epoko kaj la disvastiĝo de [[agrikulturo]], grajnoj iĝis la ĉefa ingredienco por la farado de pano. Gistosporoj estas ĉieaj, inkluzive de la surfaco de cerealgrajnoj, tiel ke ĉiu pasto, kiu ripozis, iĝos nature fermentinta.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=On food and cooking|familia nomo=McGee|persona nomo=Harold|jaro=2004|eldoninto=[[Scribner]]|ISBN=0-684-80001-2|paĝo=517}}</ref> [[Dosiero:Pompei_pane.jpg|eta|maldekstre|180px|Karbigita romia pano, trovita en [[Pompejo]].]] Oni pretigis panon en la antikvaj [[Babilono]] kaj [[Egiptujo]]. La scio de la panofarado alvenis al la [[Romia Imperio]] plej verŝajne el la Orienta [[Mediteraneo]] Poste la romianoj disvastigis ĝin en multajn lokojn de la tiam konata mondo. Ekzistis multoblaj fontoj de fermentado haveblaj por frua pano. Aeraj gistoj povus esti jungitaj forlasante nekuiritan paston eksponita por aerumi por iom da tempo antaŭ kuirado. [[Plinio la Maljuna]] raportis, ke la [[Gaŭloj]] kaj [[Iberoj]] uzis la ŝaŭmon elirintan el [[biero]] por produkti "pli malpezan specon de pano ol tiun de aliaj popoloj." Partoj de la praa mondo, kie oni trinkis [[vino]]n anstataŭ biero, uzis paston kunmetitan el vinbersuko kaj faruno, kiu ebligis al ĝi ekfermenti, aŭ tritikbranon trempitan en vino, kiel fonto por [[gisto]]. La plej ofta fonto de fermentado devis reteni pecon el pasto de la antaŭa tago por esti uzata kiel formo de fermentpasta startigilo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Food in History|familia nomo=Tannahill|persona nomo=Reay|jaro=1973|eldoninto=Stein and Day|ISBN=0-8128-1437-1|paĝoj=68–69}}</ref> Ĝis la komenco de la [[19-a jarcento]] oni faris la panon permane, poste aperis la panfabrikoj, en kiuj ĉiu paŝo estas mekanikigita. En 1961 estis evoluigita la Chorleywood panum-proceso, kiu uzis intensan mekanikan prilaboradon de pasto por rimarkinde redukti la fermentadan tempon kaj la tempon necesan por produkti panon. La proceso, kies alt-energia miksado enkalkulas la uzadon de malpli protein-enhava greno, kiu nun estas vaste uzata ĉirkaŭ la mondo en grandaj fabrikoj. Kiel rezulto, pano povas esti produktata tre rapide kaj je malaltaj kostoj al la produktanto kaj al la konsumanto. Tamen ekzistas iu kritiko pri la efiko al nutrovaloro.<ref>[https://web.archive.org/web/20120522022319/http://www.allotment.org.uk/recipes/bread-making/chorleywood-process Chorleywood Industrial Bread Making Process]. allotment.org.uk</ref> Fine de la [[20-a jarcento]] aperis la panpretigilo, aŭtomata maŝino por hejme pretigi la panon. === Fermentado === Ne estas konata, kiam gisto estis ekuzita por baki panon. La plej fruaj raportoj venis el antikva Egiptujo.<ref name="Egypt">[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A2791820 "The History of Bread Yeast"]. [[BBC]]. Konsultita la [[24an de decembro]] de 2006. {{en}}</ref> Sciencistoj supozas, ke miksaĵo de faruno kaj akvo estis lasita pli longe ol kutime dum varma vetero, kaj ke la gistoj, kiuj estas en naturaj malpuraĵoj de la faruno, igis ĝin fermenti antaŭ la bakado. La rezultanta pano estis pli malpeza kaj pli bone gustis ol la kutimaj malmolaj panoj. Oni ĝenerale supozas, ke la fruaj variantoj de acidigo estis tre similaj al moderna fermentpasto. == Tipoj de pano == [[Dosiero:Turkish pide bread from london.jpg|eta|250px|{{centre|Pita-pano}}]] [[Dosiero:Pita felafel.jpg|eta|250px|{{centre|Pita-pano kun [[falaflo]]}}]] * [[Pita]] * [[Bastonpano]] * [[Branpano]] ** [[Pumperniklo]] * [[Bulko]] * [[Naan]] * [[Maco]] * [[Acidpasto|Acidpasta pano]] * [[Flanpano]] * [[Graham-pano]] * [[Grisino]] * Senglutena pano, ĉefe kontraŭ [[celiakio]]. == Konsumo == La pankonsumado estis kreskinta laŭlonge de la jarcentoj akompane de la kreskoritmo de la [[Troloĝiĝo|tutmonda liĝantaro]]. La pano estas malmultekosta nutraĵo kiu estas relative akirebla fare de granda parto de la tutmonda liĝantarom, kvankam kiel estas supozeble, la panprezo estas tre sensiva al la prezo de la tritiko kaj de la ceteraj cerealoj. La plialtigo de la prezo komence de la [[21-a jarcento]] estis okazigita parte de la tutmonda nutrokrizo. Granda procento de la laboroj en agrikulturo kiuj generas cerealojn fakte iras al nutrado de [[brutobredado|brutoj]] kaj alia granda procento al la prilaborado de [[kromprodukto|derivaĵoj]], inter kiuj estas la faruno. Ĝenerale la pano estas facile akirebla en urbaj zonoj ĉe [[panvendejo]]j, [[superbazaro]]j (en specifaj vendareoj) kaj ĉe [[Oportuna butiko|oportunbutikoj]] kiuj estas malfermitaj multaj horojn kaj ĉiutage en preskaŭ ĉiu kvartalo de granda urbo. La vendado de pano estas reguligata en la plej parto de landoj per specifaj normoj. La tutmonda tendenco ekde la fino de la 20-a jarcento estas de iompostioma malpliigo de la pankonsumado ĉe la industriigitaj disvolvigitaj landoj kiuj tradicie estis konsumintaj ĝin.<ref>B.C. Curtis, eld. (2002). [https://www.fao.org/3/Y4011E/y4011e04.htm#bm04 «Wheat in the world».] [https://www.fao.org/3/Y4011E/y4011e00.htm#Contents Bread Wheat (HTML)] (en angla) 30. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref> La averaĝa pankonsumo konstatebla en la ĉiutaga aĉetado ĉe la disvolvigitaj landoj kutime estas inter ĉirkaŭ 5 % kaj 10 % (depende de kulturaj faktoroj kaj la lokoj). La lando kun plej alta procento de pankonsumado por persono estas [[Germanio]] (proksimume 106 kilogramon/persono jare), sekvita de [[Ĉilio]] (proksimume 98 kilogramoj/persono jare).<ref name="Ten">Miguel Galdós. [https://web.archive.org/web/20140422132049/http://peru.grupopanera.com/pages/visor-revistas2.php?page=Rev-3 «El Consumo de Pan y las Tendencias a Nivel Mundial» (PDF).] [http://peru.grupopanera.com/pages/visor-revistas2.php?page=Rev-3 Arkivita] el la originalo la 22an de Aprilo 2014. Konsultita la 4an de Februaro 2009. p. 10.</ref> Aliaj fontoj indikas, ke la landoj kiuj plej konsumas panon estas unue [[Maroko]] kaj tre poste [[Urugvajo]]; tio dependas de la kriterioj per kiuj oni faras la esploron. === Eŭropo === [[Dosiero:Knaeckebroed.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Knäckebröd]], kutima pano en la nordo de Eŭropo.]] En Eŭropo la pankonsumado estas tre populara kaj estis asociita komplete al la muelado de la tritiko. [[Germanio]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]] estas la ĉefaj produktantoj en la eŭropa panmerkato (kun proporcio de 60 % de la produktado), [[Francio]], [[Nederlando]] kaj [[Hispanio]] kune produktas la 20 %. Kutime oni konsumas panon el diversaj cerealoj, kaj la bakejoj iompostiome tendencas al produktiva kaj tre industria sistemo de fabrikado de pano: nome la frostigita pasto. Tiel oni trovas pli kaj pli malgrandajn fornojn en [[superbazaro]]j kaj eĉ [[Oportuna butiko|oportunbutikoj]] kiuj proponas panon preskaŭ ĵus faritan sed el frostigitaj pastoj.<ref name="Europe">[https://web.archive.org/web/20090309010447/http://www.bakersfederation.org.uk/europe.aspx «Bakers Federation Europe (Ĉefpaĝo)»] (en angla). Arkivita el la originalo la 9an de Marto 2009. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref> En la nordo de Eŭropo, en la zono de la [[Skandinavio|skandinavaj landoj]], estas tre populara sengista ebena pano nomita ''[[knäckebröd]]'' kiu konservas siajn proprecojn dum longaj periodoj. Ĉiuokaze, la konsumo de [[sekalpano]] estas pli populara en la nordo de Eŭropo ol la pano produktita el faruno de tritiko.<ref name="PanUK" >[https://web.archive.org/web/20081230132100/http://www.bakersfederation.org.uk/resources/16novBread%20benefitseportFINAL.pdf «The role of bread in the British diet»] (en angla). Arkivita el la originalo la 30an de Decembro 2008. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref><ref name="Finl">Prättälä, Ritva; Ville Helasoja1 (Novembro 2000). [https://www.cambridge.org/core/journals/public-health-nutrition/article/consumption-of-rye-bread-and-white-bread-as-dimensions-of-health-lifestyles-in-finland/C9B2009E2FF70952128DB1C56D9042A1 «The consumption of rye bread and white bread as dimensions of health lifestyles in Finland» (PDF).] Public Health Nutrition (en angla) 4 (3): 813-819. doi:10.1079/PHN2000120. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref> Ekzistas nuntempaj tendencoj por panbakado en Eŭropo, kiel ekzemple la nomita ''Bake Off Technology'' (BOT) esplorita en la eŭropaj projektoj por disvolvigo (EU-FRESH BAKE).<ref>[http://eu-freshbake.eu/eufreshbake/ «EU-FRESH BAKE»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210224111811/https://eu-freshbake.eu/eufreshbake/ |date=2021-02-24 }} (en angla). Konsultita la 4an de Februaro 2009.</ref> La pankonsumado estis malpliiĝinta en Hispanio same kiel en aliaj eŭropaj landoj pro la kunfluo de diversaj tialoj: nome la pliigo de la aĉetpovo, kio kondukis al aliaj pli multekostaj kaj diversaj nutraĵoj, kaj la iompostioma perdo de sanigaj nutrokutimoj.<ref>Lamela Lopez, Francisco José. [https://web.archive.org/web/20150925091525/http://robotdecocinatop.com/el-pan-desaparece-paulatinamente-de-nuestra-dieta/ «El pan desaparece paulatinamente de nuestra dieta».] Arkivita el la originalo la 25an de Septembro 2015. Konsultita la 16an de Januaro 2022.</ref> En 1964 en [[Hispanio]] la pankonsumado por persono kaj jaro estis de 134&nbsp;kg; en la jaro 1981 ĝi estis malaltiĝinta ĝis 75&nbsp;kg kaj en la jaro 1991 la konsumo estis de 59&nbsp;kg; ekde tiam ĝi stabiliĝis ĉe ĉirkaŭ 58&nbsp;kg. La rekomendo por konsumo de cerealoj fare de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] estas de ĉirkaŭ 91 kilogramoj por persono kaj jaro.<ref>Ciferoj el la sondesploro de la ''Encuesta Nacional de Nutrición y Alimentación'', baze sur la ''Encuesta de Presupuestos Familiares'' -sondesploro de familiaj buĝetoj-) (Varela y col., 1995; 1985; 1971.</ref> === Ameriko === [[Dosiero:TortaFrita.jpg|250px|eta|''Tortas fritas'' (''fritita pano'') de la zono de la Rio de la Plata.]] En Usono la pankonsumado bremsiĝis dum la dua duono de la 20-a jarcento, pro la internacia koncerno kiu ekzistas pri la eblaj malkonvenoj de la konsumado de blanka pano. En 1933 ĉirkaŭ 80 % de la pano vendita en [[Usono]] estis ofertata tranĉita. Inter la [[Latinameriko|latinamerikaj landoj]], la plej grandaj konsumantoj estas en [[Ĉilio]], [[Kostariko]] kaj [[Brazilo]], laŭ Latinamerika Studo pri Nutrado kaj Sano (ELANS).<ref>Lamela Lopez, Francisco José. [https://web.archive.org/web/20150925091525/http://robotdecocinatop.com/el-pan-desaparece-paulatinamente-de-nuestra-dieta/ «El pan desaparece paulatinamente de nuestra dieta».] Arkivita el la originalo la 25an de Septembro 2015. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2015.</ref> En kelkaj partoj de tiu mondoregiono estas tre tradicia kaj populara la produktado de pano uzante kiel cerealo [[maizo]]n en la famaj [[tortiljo]]j. En kelkaj lokoj de [[Meksiko]] oni faras per tradicia sistemo panon kun [[amaranto]]semoj tre popularan en la [[Aztekoj|azteka kulturo]]. En multaj lokoj la tradicia konsumo de tuberoj kiel la [[manioko]] aŭ la [[terpomo]] anstataŭas en la nutrado kaj en la dieto la uzadon de pano farita el cerealoj. La pano farita el tritiko estas populara en multaj landoj de Latinameriko; tamen, la panoramo estas tre diversa: kelkaj landoj havas tre altan konsumadon, kiel ĉe [[Ĉilio]], dum ĉe aliaj kiel [[Meksiko]], Venezuelo kaj Kolombio estas kompare malgranda.<ref>''El consumo de pan en América'' (XIV). Énfasis Alimentación. Aŭgusto 2008.</ref> En [[Meksika kuirarto|Meksiko]] oni konsumas dolĉan panon, same kiel panbulkojn ''bolillo'', ''birote'' kaj la tortiljojn el faruno (ĉefe en la nordo); tiujn lastajn kutime oni faras el pasto de tritikfaruno miksita kun porkograso aŭ butero. Oni diras ĝenerale, ke la konsumo de tradicia pano estas tre supera al la konsumo de industria pano. En kelkaj lokoj de Ameriko oni faras panon el tuberoj kiel la [[manioko]] (''Manihot esculenta'') nomita ''kasabe''. En [[Centrameriko]] estas tre populara la ''pupusa'', nome tortiljo el [[maizfaruno]], el kiu oni faras ankaŭ la [[arepo]]jn en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]]. Kelkaj landoj ricevis influojn el Eŭropo kaj aligis la tritikpanon al siaj dietoj; tiu estas la ekzemplo de [[Meksiko]] per sia populara ''birote''. En kelkaj okazoj la tritikpano formas parton de tradiciaj festoj kiel ĉe la ''guaguas de pan''. Siaflanke, landoj kiel [[Venezuelo]] aligis amase al sia manĝokutimoj la panon pere de la influo de migrotajdoj devenaj el Eŭropo (ĉefe el [[Portugalio]]), kaj fakte portugaloj kutime administras la bakejojn kaj panvendejojn por ties produktado kaj komercado. === Azio === [[Dosiero:Melonpan.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Meronpano]] estas dolĉa pano tipa en [[Japanio]].]] La pano tiel kiel ĝi estas konata en [[Okcidento]] havas relativan malaltan proporcion de konsumo en [[Azia kuirarto|Azio]]. Spite la altan konsumon de [[cerealo]]j, oni povas aserti, ke la ĉefa uzado de [[rizo]] kaj de [[nudelo]]j faras, ke oni evitas la panon tiel kiel ĝi estas konata en Okcidento.<ref name="Davidson">Davidson, Alan; Helen Saberi (2006). ''The Oxford Companion to Food'' (en angla) (2a eldono). Oxford. ISBN 0192806815.</ref> En [[Barata kuirarto|Barato]] oni konsumas grandan abundon de diversaj sengistaj ebenaj panoj kiuj estas proponitaj ĉu solaj ĉu ŝmiritaj el [[gio]]. Tre tipa pano en Japanio estas la {{nihongo|[[Meronpan]]o|メロンパン|''meronpan''}}, alia kun tradicio estas la [[anpan]] (あんパン) farĉita el [[Anno (dolĉaĵo)|anko]]; kvankam en Japanio la bakindustrio produktas tre ampleksan diversecon, inkludita la tipan francan panon. En Japanio estas ofte facile trovi [[rizpano]]n. En [[Vjetnama kuirarto|Vjetnamio]] estas tre populara la ''[[baguette]]'' en sandviĉo proponita en malgrandaj vendejoj nomita ''[[Bánh mì]]''; en [[vjetnama lingvo|vjetnama]] ''bánh'' signifas same "panon" aŭ "kukon" kaj tio formas parton de nombraj kuirartaj nomoj en la lando. Tamen, ia formo okcidentigita de pano estas kutime konsumata en kelkaj lokoj de Orienta Azio, ĉefe tiu kiu estas nomata "franca pano". En [[Filipina kuirarto|Filipinoj]] estas popular en kelkaj lokoj pro [[Hispana kuirarto|hispana influo]] la nomita ''[[pandesal]]'' (salpano). En [[Malajzio]] estas kutime konsumataj la ebenaj panoj ''[[naan]]'', ''puri'', ''roti kanai'', ''dosai'' kaj ''idli'' (el rizo kaj [[urdvigno]], ĉiuj el ili tre oftaj por la matenmanĝo. En [[Malajzio]] kaj [[Singapuro]] estas tre populara la ''tostada kaĝa'', same kiel la ''roti john'' (speco de slico farita el malfermita ''[[baguette]]''). [[Dosiero:Йемен Город Эль-Мукала Площадь в Старом Городе Эль-Мукаллы Тогровля хлебом поздно вечером.JPG|eta|240px|Panvendisto en la urbo Mukalla ([[Jemeno]]).]] === Afriko === La panoj de [[Kuirarto de Afriko|Afriko]] estas produktataj ĉefe el la faruno de [[Sorghum|sorgo]] kaj de [[Milio (cerealo)|milio]].<ref>JRN, Taylor (2003). [http://www.afripro.org.uk/papers/Paper01Taylor.pdf «Overview: importance of sorghum in Africa» (PDF).] JRN (en angla) (Pretoria). Konsultita la 18an de Januaro 2022.</ref> La blanka pano fabrikita el tritikfaruno estas konsiderata lukso en kelkaj zonoj, tamen ĝi povas esti trovebla en kelkaj landoj kun influo de la [[franca kulturo]] kaj de iama [[koloniismo]] ĝenerale. La prilaborado en plej parto de la afrikaj landoj estas ankoraŭ tre kosta laboro ĉar oni faras mane (tio okazas ĉefe en la [[Afriko sude de Saharo|subsahara Afriko]]).<ref>«Bread staple or luxury?». SPORE (en angla) (19). Januaro 1989.</ref> Kiel rezulto de la alta kosto importi tritikon (fakte malfacile kaj preskaŭ maleble pro la alta kosto kaj aliaj malhelpoj) la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|ONA]] estis organizinta programojn por uzi farunojn kiuj enhavu miksojn de cerealoj de lokaj specoj (nome komponitaj aŭ miksaj farunoj), kiel ĉe la "Composite Flour Programme" dezajnita en 1964 kaj plenumita en 1970. En multaj disvolvigitaj landoj la pano estis parto de la baza dieto de la urbaj zonoj, kaj tre ofte la metio de bakisto estas normala ĉiutagaĵo. En kelkaj lokoj kiel en [[Niĝerio]] la konsumo de cerealoj en la formo de pano iom anstataŭis la uzadon de la radiko de la [[kasavo]] en manĝaĵo nomita "eba". La kreskanta populareco de la pano en Afriko rezultis en la fakto ke ekde mezo de la [[20-a jarcento]] oni kreis [[kooperativo]]jn ĉefe de virinoj (kiuj fakte eltenas la ekonomiajn pezojn de la hejmo en multaj lokoj) dediĉitaj al la specifaj laboroj de la [[bakado]], tiuj klopodoj ne nur rezultis en parto de enspezoj sed ankaŭ enkondukis la panon en multaj zonoj de [[Afriko]].<ref>Ishrat, Husain; Rashid Faruqee (1994). [https://www.gale.com/databases/questia?a=o&d=99199513 Adjustment in Africa: Lessons from Country Case Studies (PDF) (en angla).] Sudafriko: World Bank Publications. ISBN 0-8213-2787-9. Konsultita la 3an de Februaro 2009.</ref> Unu de la uzataj cerealoj estas la "tefo" (''Eragrostis tef'') kiu ebligas la fabrikadon de pano nomita "inĝera". En [[Sudafriko]] estas tre populara pano nomita ''bunny chow'' farĉita el [[kareaĵo]]. En kelkaj lokoj oni faras panojn kun miksoj de rizo kaj sekalo.<ref name="HC">de Vedia, Enrique; Hernán Cortés, Francisco López de Gómara, Pedro de Alvarado, Diego de Godoy (1852). [https://books.google.es/books?hl=es&id=zW9UCNp1FU0C&dq=%22Historiadores+primitivos+de+Indias%22&printsec=frontcover&source=web&ots=jtr56Q_XEB&sig=Ex8a5QxETwoolrGooWHFEfhKvFM&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#v=onepage&q=%22Historiadores%20primitivos%20de%20Indias%22&f=false Historiadores primitivos de Indias (PDF).] Madrid. Konsultita la 18an de Januaro 2022.</ref> En Somalio, same kiel en la ĝenerala kuirarto de [[Orienta Afriko]] oftas ebena pano nomita "laxoox" aŭ "lahooh". [[Dosiero:Missa tridentina 002.jpg|maldekstre|eta|215px|La ĉefa sceno de la [[Trenta meso]] de la [[katolika eklezio]]. Oni supozas, ke en tiu momento la pano iĝas [[dio]].]] == Religia graveco == Pano aperas en nombraj religiaj ceremonioj de tre diversaj [[religio]]j, por ekzemplo en la [[kristanismo|kristana religio]] ĝi estas protagonisto en la [[Komunio]] (nomita ankaŭ "panfrakciigo", "Vespermanĝo de la Senjoro"<ref>Lockward, A. (2003). ''Nuevo diccionario de la Biblia'' (1a eldono). Miami: Unilit. p. 214. ISBN 8495303175.</ref> ktp.) en kiu la pano estas fakte oblato de krakanta sengista pano nomita [[hostio]]. La pano estis la manĝaĵo de la [[Lasta Vespermanĝo]] kaj prie estas celebrata la [[sakramento]] de la [[Eŭkaristio]] ([[Transsubstancigo]], tio estas mirakla konverto de pano en la korpo de Kristo, dum la vino iĝas lia sango, kiel rememoro de la lasta vespermanĝo antaŭ lia mortigo, kio rezultas en la elaĉeto el la origina peko, tio estas la plenumo de la misio de la veno de Kristo Dio al la Tero). Unu de la plej konataj mirakloj farita de Jesuo laŭ la evangelioj estas la Multobligo de la panoj kaj la fiŝoj en kiu el du bazaj manĝaĵoj li estis kapabla nutri invititojn al nupto. Pano aperas ankaŭ kiel baza manĝaĵo en diversaj partoj de la [[Biblio]] same kiel en la [[Patro nia]] (''"donu hodiaŭ nian ĉiutagan panon"''). En kelkaj islamaj landoj pano estas bakita por kelkaj festoj kiel [[Id al-Fitr]], kiu sekvas post [[Ramadano]]. La ''[[ĥalao]]'' (kiu signifas "proponitan paston") temas pri tradicia pano de juda deveno farita el pasto riĉa en ovoj kaj butero, estas proponita vendrede nokte por la vespermanĝo de la [[Ŝabato]]. La judoj manĝas ankaŭ sengistan panon dum la juda pasko nomita [[Maco (hebrea pasto)|maco]] kaj en kelkaj lokoj de Latinameriko la "hallulla" (festopano). Same kiel la ''ĥalao'' ĝi estas konsumata ŝabate kaj en la judaj festoj, eksklude la [[Pesaĥo]]n. La ''Prosphora'' (en [[greka]] πρόσφορον - oferpropono) estas pano uzata en la [[liturgio]] de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Ortodoksa Eklezio]]. Oni famas, ke [[Sankta Antonio la Granda|Sankta Antonio Abato]] estas la patrono de la bakistoj, kvankam lia patroneco lastatempe devojiĝis al la aldomigitaj animaloj kune.<ref>Rossetto Kasper, Lynne; Dana Gallagher (1999). ''The Italian Country Table'' (en angla) (1a eldono). Milano: Scribner. ISBN 0684813254.</ref> En [[Svedio]] oni preparas panon nomitan ''lussekatt'' kun formo de "S" kaj aromigita per [[safrano]], proponita dum la matenmanĝo de la tago de [[Sankta Lucia]] (13-a de Decembro). La ''fougasse'' [fuGAS] en [[Franca kuirarto|Francio]] estas proponita kiel parto de la dek tri desertoj (simbole al la dek du [[apostolo]]j kaj [[Jesuo|Kristo]]), same kiel la greka ''ĥristopsomo'' aŭ ''cureki'' (τσουρέκι) kiu havas la kristanan krucon en sia surfaco, la ''Hutzelbrot'' bavara pano de Kristnasko. En kelkaj kazoj kiel ĉe la [[Meksika kuirarto|meksika]] "pano de mortinto" en la celebro de la [[Tago de la mortintoj]]. Kelkaj kukoj plenumas similajn funkciojn en religiaj kaj nereligiaj celebroj tra la tuta mondo. == En kulturo == [[Dosiero:MBK190925 Museum aussen Eingang3 HF ©BFriese MBK15 0420 PR.jpg|eta|dekstre|''Deutsches Brotmuseum'' en [[Ulm]].]] La pano kaj ties medio aperas en la popola kulturo tre diversforme en la socio. La populareco de la pano estas tiom granda ke eblas trovi eĉ unutemajn [[muzeo]]jn en Eŭropo pri pano kiel la ''Deutsches Brotmuseum Ulm'' en [[Ulm]], kaj la ''Europäisches Brotmuseum'' (Eŭropa panmuzeo) en [[Ebergötzen]] ([[Germanio]]). La pano estas okcidenta manĝaĵo kiu ne estas tiom abunda en Azio.<ref name="Davidson" /> Internacia Asocio de Bakistoj determinis, ke la pantago estu la [[16-a de Oktobro]] kio koincidas kun la [[Monda Tago de Manĝo]] (patronita de la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|FAO]] ekde 1979).<ref>[http://www.world-bread-day.com/ título= www.world-bread-day.com] alirita la 3an de Februaro 2009, Arkivita en [https://web.archive.org/web/20090121054217/http://www.world-bread-day.com/] la 21an de Januaro 2009.</ref><ref>[https://www.expob2b.es/es/n-/11024/16-de-octubre-dia-mundial-del-pan 16 de Octubre: Día Mundial del Pan] alirita la 2020-10-15 en retejo www.expob2b.es en hispana.</ref> La pano rilatas al multaj signifoj kaj simboloj en la popola kulturo, sed ĉefe "pano" estas tre ofta [[sinonimo]] de la koncepto "manĝo". En [[Bavario]] por ekzemplo oni nomas ''Brotzeit'' (laŭvorte "tempo de pano") al la taga momento ripozi por aperitivo. === En la Esperanta kulturo === En la suda duono de [[Germanio]] ekzistas tuta vico de kafejoj, kiuj surprize havas simple la Esperantan nomon "Pano". Al la gastoj ofertiĝas multaj pladoj surbaze de plej diversaj panoj. Sube bildiĝas tri impresoj pri la kafejo "Pano" en la historia urbocentro de [[Aschaffenburg]], kies retejo informas pri la deveno de la kafeja nomo el Esperanto,<ref>[http://www.pano.coop/#ueber-uns informo germana pri la Esperanta deveno de la kafeja nomo (elektu la rubrikon "Wir sind pano")]</ref> kaj la servistoj mem, se demandate, ankaŭ informas pri la Esperanta deveno. <gallery> La esperanta kafejo Pano en Aschaffenburg 1.jpg La esperanta kafejo Pano en Aschaffenburg 2.jpg La esperanta kafejo Pano en Aschaffenburg 3.jpg </gallery> ===En politiko=== Unu de la plej fruaj popolaj konceptoj rilatantaj inter pano kaj socio aperis en [[Eŭropo]] dum la epoko de la [[Romia Imperio]] laŭ la esprimo ''[[panem et circenses]]'' (laŭvorte panon kaj cirkon, kiu konsideris, ke al la popolo sufiĉos havi bazajn manĝaĵojn kaj distraĵojn por teni scian trankvilon), kio derivis al similaĵoj kiel "pano kaj taŭroj" (por [[taŭrludado]] en Hispanio), "pano kaj futbalo" ktp., same kiel ĉe aliaj [[komparo]]j. La ideo estas mildigi la sociajn konfliktojn pere de havigo de simpla kaj baza plezuro al la [[popolo|malalta popolo]] kune kun senpaga aŭ malmultekosta pano aŭ manĝaĵo. Pri [[Marie-Antoinette]] oni rakontas la legendon<ref>[http://www.elpais.com/articulo/ensayo/Indulto/Maria/Antonieta/elpepuculbab/20070113elpbabens_6/Tes "Indulto para María Antonieta"] [[El País]] - Januaro 2007.</ref> ke dum la [[franca revolucio]] la popolo, senigita de faruno kaj de tritiko iris rekte al [[Versajlo]] por protesti kaj postuli aliron al pano fronte al la reĝino, kaj laŭdire tiu, al plendo ke ili ne havas panon, reagis per la frazo: “Ili manĝu kukojn” (''Qu’ils mangent de la brioche''), kio okazigis koleron de la popolo. [[Dosiero:La conquête du pain.jpg|eta|maldekstre|''La conquête du pain'' (''La pankonkero'', titolpaĝo de la 2a eldono de la libro de Kropotkin).]] ''La pankonkero'' (en franca: ''La Conquête du Pain'') estas libro de la rusa anarkiisto [[Piotr Kropotkin]], origine verkita en franca, aperinta kiel serio de artikoloj en la anarkiistaj gazetoj ''Le Révolté'' kaj ''La Revolte'' (ambaŭ eldonitaj de Kropotkin) kaj publikigita kiel libro por la unua fojo en Parizo en 1892 kun prefaco de [[Élisée Reclus]], kiu ankaŭ sugestis la titolon. En ĝi pano estas sinonimo de eliro el malsatego, tio estas el malriĉeco. En la epoko de [[Sovetunio]] la pano estis laŭdire ŝvelita per aero en 1963, pro la [[porciumado]] trudita de [[Nikita Ĥruŝĉov]], por ke la panbastono aspektu pli granda al la rigardo, pano kiu estis kromnomita ŝerce "Ĥruŝĉov pasto" (en [[rusa lingvo]]: хрущёвское тесто). Socia fakto pri la pano estas, ke oni faris historie [[klasbatalo|socian distingilon]] laŭ la koloro de la manĝata paninterno, por ekzemplo la [[sekalpano]] (pli malhela) korespondis al la [[malalta klaso|malriĉaj klasoj]] dum tiuj de tritikfarunoj (pli blankaj) al la [[alta klaso|riĉaj klasoj]].<ref name="Finl" /><ref name="Goody">Goody, Jack ''Cooking, cuisine, and class: A study in comparative sociology'', 1a eldono, 1982, [[Cambridge University Press]], Novjorko, en angla, ISBN = 0521286964</ref> Kurioze en la dua duono de la 20-a jarcento en kelkaj disvolviĝintaj landoj okazis inversa fenomeno: oni disvastigis la tendencon, ke pano el integra tritiko aŭ kun mikso de aliaj cerealoj, kutime de pli malhela interno estas pli saniga manĝaĵo. Ironie pro ne tiom amasa produktado kaj pro ne tiom granda mendado, la prezo estas pli alta, pro kio nuntempe ofte la malhela pano estas pli uzata de mez- kaj alta klaso. Ĉar pano estas [[simbolo]] de manĝaĵo (same kiel ties [[sinonimo]] en kelkaj kulturoj kaj lingvoj), tio rezultas en la fakto ke ekzistas movadoj kun nomoj laŭ tiu esprimo, kiel ''[[Bread for the World]]'' (''Pano por la tuta mondo''). La pano formas parton de unu de la ekonomikaj variabloj kiuj komponas la mezurilojn de la [[konsumpreza indico]] laŭ kiu en kelkaj landoj oni faras la reĝustigon de [[salajro]]j, kaj pro tio la ŝanĝo en la panprezoj estas tuj konsiderata kaj atentata fare de la diversdevenaj politikistoj. ===En belartoj=== [[dosiero:Livre d'heures de la reine Yolande, Bibliothèque Méjannes.jpg|eta|300px|[[Miniaturo]] pri mezepoka bankedo. La nura manĝaĵo rekonebla estas ringoformaj panoj.]] * La serio [[Animeo|animea]] ''Ĝakitate!! Ja-pan'' (Ja-pan ĵus bakita, aŭ Knedita Ja-pan) rakontas la aventurojn de juna bakisto kiu klopodas krei 'panon kun gusto pli bona ol la [[rizo]]'. Tio estas, pantipo kiun la japana popolo akceptu kiel baza manĝaĵo. * En la germana televidkanalo [[KI.KA]] la rolulo ''Bernd das Brot'' ("Bernardo Pano") estas [[ĉefrolulo]] kiel pano kiu posedas certajn opiniojn pri la ĉirkaŭa mondo. * La ĉilia poeto kaj [[Nobel-premio de Literaturo]] [[Pablo Neruda]] verkis "Odon al pano", manĝaĵo kiu en sia naskolando estas ĉefa en la dieto, kio metis la landon en la dua loko je tutmonda nivelo en pankonsumo. * En la hispana verko ''[[Lazarillo de Tormes]]'' aperas abundaj referencoj pri la gravo de la pano en la [[Mezepoka kuirarto|Mezepoko]] en Hispanio. Amuza epizodo temas pri la ruzaĵoj kiujn ideigas la ĉefrolula knabo por kaŝpreni sekajn panpecojn kiujn avarega pastro gardas en kofro. En aliaj similaj verkoj de [[pikareska romano]] aperas kutimo de baznobeloj kiuj malsategas, sed disigas panerojn sur sia brusto por ŝajnigi bonan ekonomian situacion. * Miguel N. Lira, elstara poeto el [[Tlaxcala]], verkis la ''Corrido de Domingo Arenas'': "Domingo la bakisto faris panon,/ dolĉan panon kaj salpanon;/ kringojn por infanoj kiuj vidis lin fari panon". * La stereotipa bildo de tipa [[Francoj|franco]] konsistas en viro kiu portas subbrake [[bastonpano]]n (france ''baguette''). == Interesaj faktoj == [[Dosiero:Panbakado.jpg|eta|maldekstre|250px|Pupa maketo de panbakejo en ekspozicio ĉe [[Elvas]], [[Portugalio]].]] En [[novembro de 2009|novembro 2009]] Matthew Mitnitsky, la posedanto de la manĝejo "Nonni's Italian Eatery" en la urbo [[Concord (Nov-Hampŝiro)|Concord]] ([[Nov-Hampŝiro]], [[Usono]]) bakis la plej grandan panon en la mondo — ĝia maso estis 101 kilogramoj. La novan rekordon konfirmis reprezentantoj de la [[Guinness-libro de rekordoj]]. La rekordorompa pano estis poste donacita al la «Amika Kuirejo» de Concord por nutri la malriĉulojn malsatajn. Por rompi la rekordon, la panego devas esti pli granda versio de la normala manĝaĵo kun la samaj klasikaj ingrediencoj, kaj esti preparita en la daŭro de unu tago, kaj ankaŭ esti manĝebla.<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/nordameriko/sportoj%20kaj%20distraĵoj/1705-plej-granda-pano-en-la-mondo-estas-usona- Plej granda pano en la mondo estas usona!]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref> ==Receptoj kun panbazo== * [[Pano kun tomato]] * [[Pansurmetaĵo]] * [[Sandviĉo]] * [[Tortiljo]] == Proverboj == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri pano en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Akvo kaj pano servas al sano.''}} * {{citaĵo|''Espero panon ne donas.''}} * {{citaĵo|''Pli bona pano sen butero, ol dolĉa kuko sen libero.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == [[Dosiero:Parmentier1778.jpg|eta|upright|Traktato de Parmentier.]] * Nicolaï, ''Tractatus singularis de panis natura, usu, affectionibus, operationibus, divisionibus et varietalibus'', Dantzig, 1651 * Antoine Augustin Parmentier kaj Antoine-Baudouin Poggiale, ''Rapport inédit de Parmentier sur le pain des troupes, annoté par M. Poggiale'', Impr. de H. et C. Noblet,‎ 1856 * J.C. Fawtier, ''De la fabrication du pain dans la classe agricole et de ses rapports avec l'économie politique'', Paris, 1845 * Roland, ''Appareils de panification, pétrin mécanique, four à air chaud et à sole tournante'', Paris, 1855 * André Garnier, Pains et viennoiseries : recettes et techniques, Lucerne, Suisse, Dormonval,‎ 1992 (ISBN 2-7372-2272-9)André Garnier, * Julia Child, Louisette Bertholle kaj Simone Beck (ill. Sidonie Coryn), ''Mastering the art of French cooking'', New York, Knopf,‎ 2001 (ISBN 978-0-375-41340-7 et 0375413405, LCCN 2009288212, rete) * Peter Reinhart, ''Crust and crumb : master formulas for serious bread bakers'', Berkeley, Calif, Ten Speed Press,‎ 2006 (ISBN 1-58008-802-3) * Laurel Robertson et al., ''The Laurel's kitchen bread book: a guide to whole-grain breadmaking'', New York, Random House,‎ 9 septembre 2003 (ISBN 978-0-8129-6967-2 et 0812969677, OCLC 53031878, rete) * Jean-Philippe de Tonnac (dir.) (enk. Steven Laurence Kaplan), ''Dictionnaire universel du pain'', Paris, R. Laffont, kol. «Bouquins»,‎ [[14a de oktobro]] [[2010]], 1222 p. (ISBN 2-221-11200-8 kaj 978-2221112007) * Michèle Barrière, «Le pain», ''Historia'',‎ novembre 2011, p.&nbsp;10 (ISSN 0750-0475) * Carson I. A. Ritchie, ''Comida y civilización'', Madrid 1986, Alianza Editorial, ISBN 84-206-0214-0. * Francisco Javier Alonso de la Paz, ''El libro del pan y de la leche''; Madrid 1999, Editorial Ágata. ISBN 84-8238-328-0. * Rick Curry, S.J., ''El pan de los jesuitas'', Madrid 2000, Alianza Editorial, ISBN 84-206-3873-0. (originala titolo en angla: ''The Secret of Jesuit Breadmaking'', 1995). == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:NCI flour tortillas.jpg|eta|dekstra|Tortiljoj.]] * [[Abelpano]] * [[Biskvito]] * [[Bulko]] * [[Kuko]] * [[Panarbo]] * [[Pansurmetaĵo]] * [[Sandviĉo]] * [[Sukerpano]] * [[Tortiljo]] {{Projektoj|ReVo=pan}} {{-}} {{Leginda|2023|4|11}} {{ADLM|2024|03}} {{Havenda artikolo|Pano}} [[File:Città del pane banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Panoj| ]] [[Kategorio:Manĝaĵoj]] [[Kategorio:Vegetara kuirarto]] hr1oakrjjywdnkmwuvzmoaf8jncnpuv Kukurbacoj 0 18905 9440835 9154933 2026-07-28T18:32:10Z Filozofo 3592 Korektis evidentan mistajpaĵon 9440835 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kukurbacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = ARS cucumber.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = [[kukumo]] (''[[Cucumis sativus]]'') |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[rozedoj]] ''[[Rosidae]]''<br> [[fabedoj]] ''[[Fabidae]]'' |ordo = [[kukurbaloj]] ''[[Cucurbitales]]'' |familio = '''[[kukurbacoj]]''' '''''[[Cucurbitaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[kukurbo]] ''[[Cucurbita]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Thladiantha_dubia.jpg|alternative=Ilustracja|eta|Morfologia dyniowatych na przykładzie ziemniaczki sercowatej]] [[Dosiero:Hodgsonia_heteroclita_female.jpg|eta|Hodgsonia heteroclita]] [[Dosiero:Gc3_ecballium_elaterium.jpg|eta|Tryskawiec sprężysty]] [[Dosiero:Hodgsonia_heteroclita_fruit.jpg|alternative=Hodgsonia heteroclita.|eta|Hodgsonia heteroclita.]] La '''kukurbacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Cucurbitaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)| familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[kukurbaloj]] (''[[Cucurbitales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 120 genrojn kaj preskaŭ 1000 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[kukurbo]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#kukurbo ''kukurbo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Ilia [[tigo]] ĝenerale estas mola, kuŝanta, kroĉiĝanta per [[ĉiro]]j, grimpanta, ofte dika, kava. Iliaj folioj estas glatrandaj aŭ entranĉitaj. La [[floro]] havas [[Rotacia simetrio|rotacian simetrion]] de ordo 5. La floro ĝenerale estas unuseksa kun kunkreskintaj [[korolo|korolaj]] folioj, kiuj formas funelon aŭ [[Kloŝo|kloŝeto]]n. La [[antero]]j staras libere; la [[stameno]]j estas duope kunkreskintaj. La [[ovario]]j staras sube kaj estas triĉambraj. La [[frukto]] estas ĝenerale granda, multgrajna bero aŭ [[kalabaso]]. La [[fasko]]j de la planto (''fasciculus'') estas duflankaj (''bicollateralis''). Floroformulo Ka(5)Ko(5) G<sub>(3-5)</sub> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Cucurbitaceae 2.jpg|multaj diversaj fruktoj Dosiero:Cucurbita moschata (zapallo espontáneo) flor M02 antesis vista superior poros de acceso al néctar.JPG|''Cucurbita moschata'' Dosiero:Luffa operculata 01.JPG|''Luffa operculata'' Dosiero:Lagenaria flower fruit.jpg|''Lagenaria siceraria'' Dosiero:Trichosanthes Cucumerina aka Snake Gourd.jpeg|''Trichosanthes Cucumerina'' Dosiero:Flower in Cochin, India.JPG|''Trichosanthes'' sp. Dosiero:Trichosanthes ovigera compose.jpg|''Trichosanthes ovigera'' Dosiero:Trichosanthes kirilowii.jpg|''Trichosanthes kirilowii'' Dosiero:0892 Narafrucht Sossusvlei.JPG|''Acanthosicyos horridus'' Dosiero:Spritzgurke.jpg|''Ecballium elaterium'' Dosiero:Xerosicyos danguyi RBGK.JPG|''Xerosicyos danguyi'' </gallery> == Taksonomio == Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(20 maj. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000160 ''Cucurbitaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Cucurbitaceae/ |titolo=''Cucurbitaceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-05-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170618042619/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Cucurbitaceae/ |arkivdato=2017-06-18 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{kolumnoj|nombro=2| {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Cucurbitales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[kukurbaloj]] ***''[[Cucurbitaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[kukurbacoj]] ****''[[Abobra]]'' Naudin - [[abobro]] ****''[[Acanthosicyos]]'' Welw. ex Hook. f. - [[akantosicio]] ****''[[Actinostemma]]'' Griff. - [[aktinostemo]] ****''[[Alsomitra]]'' (Blume) M. Roem. - [[alsomitro]] ****''[[Ampelosicyos]]'' - [[ampelosicio]] ****''[[Ampelosycios]]'' Thouars - [[ampelosucio]] ****''[[Anacaona]]'' Alain - [[anakaono]] ****''[[Anangia]]'' W.J. de Wilde & Duyfjes - [[anangio]] ****''[[Apodanthera]]'' Arn. - [[apodantero]] ****''[[Austrobryonia]]'' H. Schaef. - [[aŭstrobrionio]] ****''[[Baijiania]]'' A.M. Lu & J.Q. Li - [[baijanio]] ****''[[Bambekea]]'' Cogn. - [[bambekeo]] ****''[[Bayabusua]]'' - [[bajabuzuo]] ****''[[Benincasa]]'' Savi - [[beninkazo]] ****''[[Biswarea]]'' Cogn. - [[bisvareo]] ****''[[Bolbostemma]]'' Franquet - [[bolbostemo]] ****''[[Borneosicyos]]'' - [[borneosicio]] ****''[[Brandegea]]'' Cogn. - [[brandegeo]] ****''[[Bryonia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[brionio]]<ref>[http://vortaro.net/#brionio ''brionio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Calycophysum]]'' H. Karst. & Triana - [[kalikofizo]] ****''[[Cayaponia]]'' Silva Manso - [[kajaponio]] ****''[[Cephalopentandra]]'' Chiov. - [[cefalopentandro]] ****''[[Cerasiocarpum]]'' Hook. f. - [[ceraziokarpo]]<big>*</big> ****''[[Ceratosanthes]]'' Adans. - [[ceratozanto]] ****''[[Chalema]]'' Dieterle - [[kalemo]] ****''[[Cionosicyos]]'' - [[cionosicio]] ****''[[Cionosicys]]'' Griseb. - [[cionosiciso]] ****''[[Citrullus]]'' Schrad. - [[citrolo]]<ref>[http://vortaro.net/#citrolo ''citrolo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Coccinia]]'' Wight & Arn. - [[kokcinio]] ****''[[Cogniauxia]]'' Baill. - [[konjaŭksio]] ****''[[Colocynthis]]'' - [[kolocinto]] ****''[[Corallocarpus]]'' Welw. ex Benth. & Hook. f. - [[koralokarpo]] ****''[[Cremastopus]]'' Paul G. Wilson - [[kremastopodo]]<big>*</big> ****''[[Ctenolepis]]'' Hook. f. - [[ktenolepido]] ****''[[Cucumella]]'' Chiov. - [[kukumelo]]<big>*</big> ****''[[Cucumeropsis]]'' Naudin - [[kukumeropso]] ****''[[Cucumis]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kukumiso]]<ref>[http://vortaro.net/#kukumiso ''kukumiso'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>: i.a. [[kukumo]] kaj [[angurio]] ****''[[Cucurbita]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kukurbo]]<ref name="PIV"/> ****''[[Cucurbitella]]'' Walp. - [[kukurbitelo]] ****''[[Cyclanthera]]'' Schrad. - [[ciklantero]] ****''[[Cyclantheropsis]]'' Harms - [[ciklanteropso]] ****''[[Dactyliandra]]'' Hook. f. - [[daktiliandro]] ****''[[Dendrosicyos]]'' Balf. f. - [[dendrosicio]] ****''[[Dieterlea]]'' E.J. Lott - [[dieterleo]] ****''[[Diplocyclos]]'' (Endl.) T. Post & Kuntze - [[diplociklo]] ****''[[Doyerea]]'' Grosourdy - [[dojereo]]<big>*</big> ****''[[Ecballium]]'' A. Rich. - [[ekbalio]]<ref>[http://vortaro.net/#ekbalio ''ekbalio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Echinocystis]]'' Torr. & A. Gray - [[ekinocisto]]<big>*</big> ****''[[Echinopepon]]'' Naudin - [[ekinopepono]] ****''[[Edgaria]]'' C.B. Clarke - [[edgario]] ****''[[Elateriopsis]]'' Ernst - [[elateriopso]] ****''[[Eureiandra]]'' Hook. f. - [[eŭreiandro]] ****''[[Fevillea]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[fevileo]] ****''[[Gerrardanthus]]'' Harvey in Hook. f. - [[gerardanto]] ****''[[Gomphogyne]]'' Griff. - [[gomfogino]] ****''[[Gurania]]'' (Schltdl.) Cogn. - [[guranio]] ****''[[Guraniopsis]]'' Cogn. - [[guraniopso]] ****''[[Gymnopetalum]]'' Arn. - [[gimnopetalo]] ****''[[Gynostemma]]'' Blume - [[ginostemao]] ****''[[Halosicyos]]'' Mart. Crov. - [[halosicio]] ****''[[Hanburia]]'' Seem. - [[hanburio]] ****''[[Helmontia]]'' Cogn. - [[helmontio]] ****''[[Hemsleya]]'' Cogn. ex F.B. Forbes & Hemsl. - [[hemslejo]] ****''[[Herpetospermum]]'' Wall. ex Hook. f. - [[herpetospermo]] ****''[[Hodgsonia]]'' Hook. f. & Thomson - [[hoĝsonio]] ****''[[Hymenosicyos]]'' Chiov. - [[himenosicio]] ****''[[Ibervillea]]'' Greene - [[ibervileo]] ****''[[Indofevillea]]'' Chatterjee - [[indofevileo]] ****''[[Kedrostis]]'' Medik. - [[kedrosto]] ****''[[Lagenaria]]'' Ser. - [[lagenario]]<ref>[http://vortaro.net/#lagenario ''lagenario'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Lemurosicyos]]'' Keraudren - [[lemurosicio]] ****''[[Linnaeosicyos]]'' H. Schaef. & Kocyan - [[lineosicio]] ****''[[Luffa]]'' Mill. - [[lufo]]<ref>[http://vortaro.net/#lufo ''lufo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Marah]]'' Kellogg - [[maraho]] ****''[[Megarrhiza]]'' Torr. & A. Gray - [[megarizo]] ****''[[Melancium]]'' Naudin - [[melancio]] ****''[[Melothria]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[melotrio]] ****''[[Micrampelis]]'' - [[mikrampelido]] ****''[[Microlagenaria]]'' (C. Jeffrey) A.M. Lu & J.Q. Li - [[mikrolagenario]] ****''[[Microsechium]]'' Naudin - [[mikrosekio]] ****''[[Momordica]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[momordiko]]<ref>[http://vortaro.net/#momordiko ''momordiko'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Muellerargia]]'' Cogn. - [[mulerargio]] ****''[[Mukia]]'' Arn. - [[mukio]] ****''[[Neoachmandra]]'' W.J. de Wilde & Duyfjes - [[neoakmandro]]<big>*</big> ****''[[Neoalsomitra]]'' Hutch. - [[neoalsomitro]] ****''[[Odosicyos]]'' Keraudren - [[odosicio]]<big>*</big> ****''[[Oreosyce]]'' Hook. f. - [[oreosico]]<big>*</big> ****''[[Parasicyos]]'' Dieterle - [[parasicio]] ****''[[Pepo]]'' Mill. - [[pepoo]]<big>*</big> ****''[[Peponium]]'' Engl. - [[peponio]] ****''[[Peponopsis]]'' Naudin - [[peponopso]] ****''[[Pilogyne]]'' Eckl. ex Schrad. - [[pilogino]]<big>*</big> ****''[[Polyclathra]]'' Bertol. - [[poliklatro]] ****''[[Praecitrullus]]'' Pangalo - [[precitrolo]] ****''[[Pseudocyclanthera]]'' Mart. Crov. - [[pseŭdociklantero]] ****''[[Pseudosicydium]]'' Harms - [[pseŭdosicidio]] ****''[[Psiguria]]'' Neck. ex Arn. - [[psigurio]] ****''[[Pteropepon]]'' (Cogn.) Cogn. - [[pteropepono]] ****''[[Raphidiocystis]]'' Hook. f. - [[rafidiocisto]] ****''[[Ruthalicia]]'' C. Jeffrey - [[rutalicio]] ****''[[Rytidostylis]]'' Hook. & Arn. - [[ritidostilido]] ****''[[Schizocarpum]]'' Schrad. - [[skizokarpo]] ****''[[Schizopepon]]'' Maxim. - [[skizopepono]] ****''[[Scopella]]'' W.J. de Wilde & Duyfjes - [[skopelo]]<big>*</big> ****''[[Scopellaria]]'' W.J. de Wilde & Duyfjes - [[skopelario]] ****''[[Sechiopsis]]'' Naudin - [[sekiopso]] ****''[[Sechium]]'' P. Browne - [[sekio]]<ref>[http://vortaro.net/#sekio ''sekio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Selysia]]'' Cogn. - [[selizio]] ****''[[Seyrigia]]'' Keraudren - [[serigio]] ****''[[Sicana]]'' Naudin - [[sikano]] ****''[[Sicydium]]'' Schltdl. - [[sicidio]] ****''[[Sicyocarya]]'' (A. Gray) H. St. John - [[siciokario]]<big>*</big> ****''[[Sicyocaulis]]'' Wiggins - [[siciokaŭlo]]<big>*</big> ****''[[Sicyos]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[sicio]] ****''[[Sicyosperma]]'' A. Gray - [[siciospermo]] ****''[[Sinobaijiania]]'' C. Jeffrey & W.J. de Wilde - [[sinobaijanio]] ****''[[Siolmatra]]'' Baill. - [[siolmatro]] ****''[[Siraitia]]'' Merr. - [[siraitio]] ****''[[Skottsbergiliana]]'' H. St. John - [[skocbergiliano]]<big>*</big> ****''[[Solena]]'' Lour. - [[solenao]] ****''[[Tecunumania]]'' Standl. & Steyerm. - [[tekunumanio]] ****''[[Telfairia]]'' Hook. - [[telfajrio]] ****''[[Thladiantha]]'' Bunge - [[tladianto]] ****''[[Trichosanthes]]'' L. - [[trikozanto]] ****''[[Tricyclandra]]'' Keraudren - [[triciklandro]]<big>*</big> ****''[[Trochomeria]]'' Hook. f. - [[trokomerio]] ****''[[Trochomeriopsis]]'' Cogn. - [[trokomeriopso]] ****''[[Tumamoca]]'' Rose - [[tumamoko]] ****''[[Vaseyanthus]]'' Cogn. - [[vazejanto]] ****''[[Wilbrandia]]'' Silva Manso - [[vilbrandio]] ****''[[Xerosicyos]]'' Humbert - [[kserosicio]] ****''[[Zanonia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[zanonio]] ****''[[Zehneria]]'' Endl. - [[zenerio]] ****''[[Zygosicyos]]'' Humbert - [[zigosicio]]<big>*</big> {{Genealogia arbo2/fino}} }} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small> == Elektitaj specioj == * [[pepono]] aŭ [[kukurbo]] (''Cucurbita pepo'') * [[potirono]] (''Cucurbita maxima'') * [[akvomelono]] (''Citrullus lanatus'') * [[flava melono]]? (''Cucumis melo'') * [[kukumo]] (''Cucumis sativus'') * [[furaĝmelono]] (''Citrullus colocynthoides'') * [[ĉajoto]] (''Sechium edule'') * [[Acanthosicyos horridus|Nara]] (''Acanthosicyos horridus'') Kalabaskukurbo (''Lagenaria siceraria'') aŭ lagenario aŭ [[botelkukurbo]] Ĝi havas diversajn fruktojn kiel pipoforma, cilindroforma, botelforma. Ĝia ŝelo tiel malmoliĝas, ke la fruktoj iĝas utilegeblaj kiel kruĉoj aŭ por suĉi vinon el botelo. Bonodoira, blankflora unujara kukurbo, kiu venas el la tropikoj. Kultivata jam 7000 jarojn. La junaj fruktoj uzeblas kiel [[legomo]]. [[Pepono]] (''Cucurbita pepo'') unujaraj volovogrimpantaj plantoj, kies tre vaiaj ofte grandegaj fruktoj estas uzataj nemature kiel legomo, en konservaĵo aŭ maturaj por ornamaj celoj. Ĝiaj varietoj estas ankaŭ furaĝaj kaj industriaj plantoj. Ĝi devenas el la sudfa parto de Nord-Ameriko, ĝia praplanto estas Cucurbita texana. Ĝi havas multajn varietojn kurttigajn (alta 50–80&nbsp;cm) kaj grimpotigajn (longa 3–6 m) (kuirkukurbo, ornamkukurbo, furaĝkukurbo). Iliaj grajnoj enhavas 30-50 % da oleo. Flavaj floroj kelkfoje havas la diametron de 20&nbsp;cm. La folioj estas grandaj, ties nervuroj kaj petioloj estas dornecaj. Ĝi venas el la tropika Ameriko [[Potirono]] (''Cucurbita maxima'') uzatas kiel bakkukurbo aŭ furaĝcele. Ĝi venas el la tropika Ameriko, kie estas konata jam 7 mil jarojn. La fruktoj povas atingi eĉ la pezon de 200&nbsp;kg. [[Akvomelono]] (citrolo) (''Citrullus lanatus'') greka melono. Moltiga planto devenanta el tropika Afriko. La ŝelo estas malhelverda, la interno ruĝa aŭ hela. Dolxca, vitaminriĉa (B2, C), renopuriga frukto. [[Furaĝmelono]] (''Citrullus colocynthoides'') Ĝi havas helverdan aŭ strian, glob aŭ ovalforman, nedolĉan frukton. Elokvanta vitaminriĉa [[furaĝo]], kiu estas longe deponebla en malvarmeta loko. Ĝi instigas la laktoproduktigon. [[flava melono]] (''Cucumis melo'') unujara afrikdevena [[planto]]. Praplanto estas ''C. pubescens''. Ĝia frukto estas satiga, enhavas multan vitaminon. Uzas ĝin ankaŭ la konserva industrio. Jam 500 jare kultivita [[frukto]] kun flava aŭ verda [[karno]]. Aperis la sengrajnaj triploidajn melonojn. [[Ĉajoto]] (''Sechium edule''), manĝebla [[sekio]] de Ameriko, estas pirforma kaj havas faldetojn. Ilia '''planta malsano''' estas la '''fusaria velkiĝo'''(''Fusarium'') ''Fusarium'' estas granda genro de konidiaj [[fungoj]], kiuj karakterizas la sporodoĥioj. en kiuj estiĝas unu, duĉelulaj mikrokonidioj kaj la multĉelula duonlune kurbiĝanta makrokonidioj. Mulparto de ili estas plantopatogenaj kaŭzantajn velkiĝon, tigradikan kaj fruktoputriĝon. Unu parto de ili havas la formon de askuso, tiuj apartenas al genroj ''Gibberella, Hypomyces, Nectria ==Referencoj== {{referencoj}} {{projektoj|commonscat=Cucurbitaceae|ReVo=kukurb1}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Kukurbacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] hbc2mdp2e7jdjh1p4bjsou61as5qclk 9440836 9440835 2026-07-28T18:34:52Z Filozofo 3592 Riparis evidentan misaĵon 9440836 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kukurbacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = ARS cucumber.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = [[kukumo]] (''[[Cucumis sativus]]'') |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[rozedoj]] ''[[Rosidae]]''<br> [[fabedoj]] ''[[Fabidae]]'' |ordo = [[kukurbaloj]] ''[[Cucurbitales]]'' |familio = '''[[kukurbacoj]]''' '''''[[Cucurbitaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[kukurbo]] ''[[Cucurbita]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Thladiantha_dubia.jpg|alternative=Ilustracja|eta|Morfologia dyniowatych na przykładzie ziemniaczki sercowatej]] [[Dosiero:Hodgsonia_heteroclita_female.jpg|eta|Hodgsonia heteroclita]] [[Dosiero:Gc3_ecballium_elaterium.jpg|eta|Tryskawiec sprężysty]] [[Dosiero:Hodgsonia_heteroclita_fruit.jpg|alternative=Hodgsonia heteroclita.|eta|Hodgsonia heteroclita.]] La '''kukurbacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Cucurbitaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)| familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[kukurbaloj]] (''[[Cucurbitales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 120 genrojn kaj preskaŭ 1000 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[kukurbo]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#kukurbo ''kukurbo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Ilia [[tigo]] ĝenerale estas mola, kuŝanta, kroĉiĝanta per [[ĉiro]]j, grimpanta, ofte dika, kava. Iliaj folioj estas glatrandaj aŭ entranĉitaj. La [[floro]] havas [[Rotacia simetrio|rotacian simetrion]] de ordo 5. La floro ĝenerale estas unuseksa kun kunkreskintaj [[korolo|korolaj]] folioj, kiuj formas funelon aŭ [[Kloŝo|kloŝeto]]n. La [[antero]]j staras libere; la [[stameno]]j estas duope kunkreskintaj. La [[ovario]]j staras sube kaj estas triĉambraj. La [[frukto]] estas ĝenerale granda, multgrajna bero aŭ [[kalabaso]]. La [[fasko]]j de la planto (''fasciculus'') estas duflankaj (''bicollateralis''). Floroformulo Ka(5)Ko(5) G<sub>(3-5)</sub> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Cucurbitaceae 2.jpg|multaj diversaj fruktoj Dosiero:Cucurbita moschata (zapallo espontáneo) flor M02 antesis vista superior poros de acceso al néctar.JPG|''Cucurbita moschata'' Dosiero:Luffa operculata 01.JPG|''Luffa operculata'' Dosiero:Lagenaria flower fruit.jpg|''Lagenaria siceraria'' Dosiero:Trichosanthes Cucumerina aka Snake Gourd.jpeg|''Trichosanthes Cucumerina'' Dosiero:Flower in Cochin, India.JPG|''Trichosanthes'' sp. Dosiero:Trichosanthes ovigera compose.jpg|''Trichosanthes ovigera'' Dosiero:Trichosanthes kirilowii.jpg|''Trichosanthes kirilowii'' Dosiero:0892 Narafrucht Sossusvlei.JPG|''Acanthosicyos horridus'' Dosiero:Spritzgurke.jpg|''Ecballium elaterium'' Dosiero:Xerosicyos danguyi RBGK.JPG|''Xerosicyos danguyi'' </gallery> == Taksonomio == Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(20 maj. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000160 ''Cucurbitaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Cucurbitaceae/ |titolo=''Cucurbitaceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-05-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170618042619/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Cucurbitaceae/ |arkivdato=2017-06-18 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{kolumnoj|nombro=2| {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Cucurbitales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[kukurbaloj]] ***''[[Cucurbitaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[kukurbacoj]] ****''[[Abobra]]'' Naudin - [[abobro]] ****''[[Acanthosicyos]]'' Welw. ex Hook. f. - [[akantosicio]] ****''[[Actinostemma]]'' Griff. - [[aktinostemo]] ****''[[Alsomitra]]'' (Blume) M. Roem. - [[alsomitro]] ****''[[Ampelosicyos]]'' - [[ampelosicio]] ****''[[Ampelosycios]]'' Thouars - [[ampelosucio]] ****''[[Anacaona]]'' Alain - [[anakaono]] ****''[[Anangia]]'' W.J. de Wilde & Duyfjes - [[anangio]] ****''[[Apodanthera]]'' Arn. - [[apodantero]] ****''[[Austrobryonia]]'' H. Schaef. - [[aŭstrobrionio]] ****''[[Baijiania]]'' A.M. Lu & J.Q. Li - [[baijanio]] ****''[[Bambekea]]'' Cogn. - [[bambekeo]] ****''[[Bayabusua]]'' - [[bajabuzuo]] ****''[[Benincasa]]'' Savi - [[beninkazo]] ****''[[Biswarea]]'' Cogn. - [[bisvareo]] ****''[[Bolbostemma]]'' Franquet - [[bolbostemo]] ****''[[Borneosicyos]]'' - [[borneosicio]] ****''[[Brandegea]]'' Cogn. - [[brandegeo]] ****''[[Bryonia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[brionio]]<ref>[http://vortaro.net/#brionio ''brionio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Calycophysum]]'' H. Karst. & Triana - [[kalikofizo]] ****''[[Cayaponia]]'' Silva Manso - [[kajaponio]] ****''[[Cephalopentandra]]'' Chiov. - [[cefalopentandro]] ****''[[Cerasiocarpum]]'' Hook. f. - [[ceraziokarpo]]<big>*</big> ****''[[Ceratosanthes]]'' Adans. - [[ceratozanto]] ****''[[Chalema]]'' Dieterle - [[kalemo]] ****''[[Cionosicyos]]'' - [[cionosicio]] ****''[[Cionosicys]]'' Griseb. - [[cionosiciso]] ****''[[Citrullus]]'' Schrad. - [[citrolo]]<ref>[http://vortaro.net/#citrolo ''citrolo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Coccinia]]'' Wight & Arn. - [[kokcinio]] ****''[[Cogniauxia]]'' Baill. - [[konjaŭksio]] ****''[[Colocynthis]]'' - [[kolocinto]] ****''[[Corallocarpus]]'' Welw. ex Benth. & Hook. f. - [[koralokarpo]] ****''[[Cremastopus]]'' Paul G. Wilson - [[kremastopodo]]<big>*</big> ****''[[Ctenolepis]]'' Hook. f. - [[ktenolepido]] ****''[[Cucumella]]'' Chiov. - [[kukumelo]]<big>*</big> ****''[[Cucumeropsis]]'' Naudin - [[kukumeropso]] ****''[[Cucumis]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kukumiso]]<ref>[http://vortaro.net/#kukumiso ''kukumiso'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>: i.a. [[kukumo]] kaj [[angurio]] ****''[[Cucurbita]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kukurbo]]<ref name="PIV"/> ****''[[Cucurbitella]]'' Walp. - [[kukurbitelo]] ****''[[Cyclanthera]]'' Schrad. - [[ciklantero]] ****''[[Cyclantheropsis]]'' Harms - [[ciklanteropso]] ****''[[Dactyliandra]]'' Hook. f. - [[daktiliandro]] ****''[[Dendrosicyos]]'' Balf. f. - [[dendrosicio]] ****''[[Dieterlea]]'' E.J. Lott - [[dieterleo]] ****''[[Diplocyclos]]'' (Endl.) T. Post & Kuntze - [[diplociklo]] ****''[[Doyerea]]'' Grosourdy - [[dojereo]]<big>*</big> ****''[[Ecballium]]'' A. Rich. - [[ekbalio]]<ref>[http://vortaro.net/#ekbalio ''ekbalio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Echinocystis]]'' Torr. & A. Gray - [[ekinocisto]]<big>*</big> ****''[[Echinopepon]]'' Naudin - [[ekinopepono]] ****''[[Edgaria]]'' C.B. Clarke - [[edgario]] ****''[[Elateriopsis]]'' Ernst - [[elateriopso]] ****''[[Eureiandra]]'' Hook. f. - [[eŭreiandro]] ****''[[Fevillea]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[fevileo]] ****''[[Gerrardanthus]]'' Harvey in Hook. f. - [[gerardanto]] ****''[[Gomphogyne]]'' Griff. - [[gomfogino]] ****''[[Gurania]]'' (Schltdl.) Cogn. - [[guranio]] ****''[[Guraniopsis]]'' Cogn. - [[guraniopso]] ****''[[Gymnopetalum]]'' Arn. - [[gimnopetalo]] ****''[[Gynostemma]]'' Blume - [[ginostemao]] ****''[[Halosicyos]]'' Mart. Crov. - [[halosicio]] ****''[[Hanburia]]'' Seem. - [[hanburio]] ****''[[Helmontia]]'' Cogn. - [[helmontio]] ****''[[Hemsleya]]'' Cogn. ex F.B. Forbes & Hemsl. - [[hemslejo]] ****''[[Herpetospermum]]'' Wall. ex Hook. f. - [[herpetospermo]] ****''[[Hodgsonia]]'' Hook. f. & Thomson - [[hoĝsonio]] ****''[[Hymenosicyos]]'' Chiov. - [[himenosicio]] ****''[[Ibervillea]]'' Greene - [[ibervileo]] ****''[[Indofevillea]]'' Chatterjee - [[indofevileo]] ****''[[Kedrostis]]'' Medik. - [[kedrosto]] ****''[[Lagenaria]]'' Ser. - [[lagenario]]<ref>[http://vortaro.net/#lagenario ''lagenario'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Lemurosicyos]]'' Keraudren - [[lemurosicio]] ****''[[Linnaeosicyos]]'' H. Schaef. & Kocyan - [[lineosicio]] ****''[[Luffa]]'' Mill. - [[lufo]]<ref>[http://vortaro.net/#lufo ''lufo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Marah]]'' Kellogg - [[maraho]] ****''[[Megarrhiza]]'' Torr. & A. Gray - [[megarizo]] ****''[[Melancium]]'' Naudin - [[melancio]] ****''[[Melothria]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[melotrio]] ****''[[Micrampelis]]'' - [[mikrampelido]] ****''[[Microlagenaria]]'' (C. Jeffrey) A.M. Lu & J.Q. Li - [[mikrolagenario]] ****''[[Microsechium]]'' Naudin - [[mikrosekio]] ****''[[Momordica]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[momordiko]]<ref>[http://vortaro.net/#momordiko ''momordiko'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Muellerargia]]'' Cogn. - [[mulerargio]] ****''[[Mukia]]'' Arn. - [[mukio]] ****''[[Neoachmandra]]'' W.J. de Wilde & Duyfjes - [[neoakmandro]]<big>*</big> ****''[[Neoalsomitra]]'' Hutch. - [[neoalsomitro]] ****''[[Odosicyos]]'' Keraudren - [[odosicio]]<big>*</big> ****''[[Oreosyce]]'' Hook. f. - [[oreosico]]<big>*</big> ****''[[Parasicyos]]'' Dieterle - [[parasicio]] ****''[[Pepo]]'' Mill. - [[pepoo]]<big>*</big> ****''[[Peponium]]'' Engl. - [[peponio]] ****''[[Peponopsis]]'' Naudin - [[peponopso]] ****''[[Pilogyne]]'' Eckl. ex Schrad. - [[pilogino]]<big>*</big> ****''[[Polyclathra]]'' Bertol. - [[poliklatro]] ****''[[Praecitrullus]]'' Pangalo - [[precitrolo]] ****''[[Pseudocyclanthera]]'' Mart. Crov. - [[pseŭdociklantero]] ****''[[Pseudosicydium]]'' Harms - [[pseŭdosicidio]] ****''[[Psiguria]]'' Neck. ex Arn. - [[psigurio]] ****''[[Pteropepon]]'' (Cogn.) Cogn. - [[pteropepono]] ****''[[Raphidiocystis]]'' Hook. f. - [[rafidiocisto]] ****''[[Ruthalicia]]'' C. Jeffrey - [[rutalicio]] ****''[[Rytidostylis]]'' Hook. & Arn. - [[ritidostilido]] ****''[[Schizocarpum]]'' Schrad. - [[skizokarpo]] ****''[[Schizopepon]]'' Maxim. - [[skizopepono]] ****''[[Scopella]]'' W.J. de Wilde & Duyfjes - [[skopelo]]<big>*</big> ****''[[Scopellaria]]'' W.J. de Wilde & Duyfjes - [[skopelario]] ****''[[Sechiopsis]]'' Naudin - [[sekiopso]] ****''[[Sechium]]'' P. Browne - [[sekio]]<ref>[http://vortaro.net/#sekio ''sekio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Selysia]]'' Cogn. - [[selizio]] ****''[[Seyrigia]]'' Keraudren - [[serigio]] ****''[[Sicana]]'' Naudin - [[sikano]] ****''[[Sicydium]]'' Schltdl. - [[sicidio]] ****''[[Sicyocarya]]'' (A. Gray) H. St. John - [[siciokario]]<big>*</big> ****''[[Sicyocaulis]]'' Wiggins - [[siciokaŭlo]]<big>*</big> ****''[[Sicyos]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[sicio]] ****''[[Sicyosperma]]'' A. Gray - [[siciospermo]] ****''[[Sinobaijiania]]'' C. Jeffrey & W.J. de Wilde - [[sinobaijanio]] ****''[[Siolmatra]]'' Baill. - [[siolmatro]] ****''[[Siraitia]]'' Merr. - [[siraitio]] ****''[[Skottsbergiliana]]'' H. St. John - [[skocbergiliano]]<big>*</big> ****''[[Solena]]'' Lour. - [[solenao]] ****''[[Tecunumania]]'' Standl. & Steyerm. - [[tekunumanio]] ****''[[Telfairia]]'' Hook. - [[telfajrio]] ****''[[Thladiantha]]'' Bunge - [[tladianto]] ****''[[Trichosanthes]]'' L. - [[trikozanto]] ****''[[Tricyclandra]]'' Keraudren - [[triciklandro]]<big>*</big> ****''[[Trochomeria]]'' Hook. f. - [[trokomerio]] ****''[[Trochomeriopsis]]'' Cogn. - [[trokomeriopso]] ****''[[Tumamoca]]'' Rose - [[tumamoko]] ****''[[Vaseyanthus]]'' Cogn. - [[vazejanto]] ****''[[Wilbrandia]]'' Silva Manso - [[vilbrandio]] ****''[[Xerosicyos]]'' Humbert - [[kserosicio]] ****''[[Zanonia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[zanonio]] ****''[[Zehneria]]'' Endl. - [[zenerio]] ****''[[Zygosicyos]]'' Humbert - [[zigosicio]]<big>*</big> {{Genealogia arbo2/fino}} }} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small> == Elektitaj specioj == * [[pepono]] aŭ [[kukurbo]] (''Cucurbita pepo'') * [[potirono]] (''Cucurbita maxima'') * [[akvomelono]] (''Citrullus lanatus'') * [[flava melono]]? (''Cucumis melo'') * [[kukumo]] (''Cucumis sativus'') * [[furaĝmelono]] (''Citrullus colocynthoides'') * [[ĉajoto]] (''Sechium edule'') * [[Acanthosicyos horridus|Nara]] (''Acanthosicyos horridus'') Kalabaskukurbo (''Lagenaria siceraria'') aŭ lagenario aŭ [[botelkukurbo]] Ĝi havas diversajn fruktojn kiel pipoforma, cilindroforma, botelforma. Ĝia ŝelo tiel malmoliĝas, ke la fruktoj iĝas utilegeblaj kiel kruĉoj aŭ boteloj. Bonodoira, blankflora unujara kukurbo, kiu venas el la tropikoj. Kultivata jam 7000 jarojn. La junaj fruktoj uzeblas kiel [[legomo]]. [[Pepono]] (''Cucurbita pepo'') unujaraj volovogrimpantaj plantoj, kies tre vaiaj ofte grandegaj fruktoj estas uzataj nemature kiel legomo, en konservaĵo aŭ maturaj por ornamaj celoj. Ĝiaj varietoj estas ankaŭ furaĝaj kaj industriaj plantoj. Ĝi devenas el la sudfa parto de Nord-Ameriko, ĝia praplanto estas Cucurbita texana. Ĝi havas multajn varietojn kurttigajn (alta 50–80&nbsp;cm) kaj grimpotigajn (longa 3–6 m) (kuirkukurbo, ornamkukurbo, furaĝkukurbo). Iliaj grajnoj enhavas 30-50 % da oleo. Flavaj floroj kelkfoje havas la diametron de 20&nbsp;cm. La folioj estas grandaj, ties nervuroj kaj petioloj estas dornecaj. Ĝi venas el la tropika Ameriko [[Potirono]] (''Cucurbita maxima'') uzatas kiel bakkukurbo aŭ furaĝcele. Ĝi venas el la tropika Ameriko, kie estas konata jam 7 mil jarojn. La fruktoj povas atingi eĉ la pezon de 200&nbsp;kg. [[Akvomelono]] (citrolo) (''Citrullus lanatus'') greka melono. Moltiga planto devenanta el tropika Afriko. La ŝelo estas malhelverda, la interno ruĝa aŭ hela. Dolxca, vitaminriĉa (B2, C), renopuriga frukto. [[Furaĝmelono]] (''Citrullus colocynthoides'') Ĝi havas helverdan aŭ strian, glob aŭ ovalforman, nedolĉan frukton. Elokvanta vitaminriĉa [[furaĝo]], kiu estas longe deponebla en malvarmeta loko. Ĝi instigas la laktoproduktigon. [[flava melono]] (''Cucumis melo'') unujara afrikdevena [[planto]]. Praplanto estas ''C. pubescens''. Ĝia frukto estas satiga, enhavas multan vitaminon. Uzas ĝin ankaŭ la konserva industrio. Jam 500 jare kultivita [[frukto]] kun flava aŭ verda [[karno]]. Aperis la sengrajnaj triploidajn melonojn. [[Ĉajoto]] (''Sechium edule''), manĝebla [[sekio]] de Ameriko, estas pirforma kaj havas faldetojn. Ilia '''planta malsano''' estas la '''fusaria velkiĝo'''(''Fusarium'') ''Fusarium'' estas granda genro de konidiaj [[fungoj]], kiuj karakterizas la sporodoĥioj. en kiuj estiĝas unu, duĉelulaj mikrokonidioj kaj la multĉelula duonlune kurbiĝanta makrokonidioj. Mulparto de ili estas plantopatogenaj kaŭzantajn velkiĝon, tigradikan kaj fruktoputriĝon. Unu parto de ili havas la formon de askuso, tiuj apartenas al genroj ''Gibberella, Hypomyces, Nectria ==Referencoj== {{referencoj}} {{projektoj|commonscat=Cucurbitaceae|ReVo=kukurb1}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Kukurbacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] jygjyulpymgu3vjl92cvl1hwhn99d28 Alkaloido 0 19017 9441086 9060853 2026-07-29T08:01:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441086 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:LSD.png|eta|200ra|<center>[[LSD]]]] La '''alkaloidoj''' estas [[organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]] de plantoj kun forta efiko je la besta organismo. Ili estas komplikaj, [[Nitrogeno|N]]-entenaj, [[bazo (kemio)|bazaj]], plej ofte [[veneno|venenaj]] materialoj. La termino originas de la vorto [[alkalo]]. La plimulto de la alkaloidoj estas senkolora, senodora, kristala materialo. Ili solviĝas en maldensa acido, tiel ili estas eltireblaj el la dispecigitaj partoplantoj per ili. Ili ne solviĝas en [[akvo]]. Ankaŭ alkaloido estas la nebaza alkaloido de la [[pipro]] (piprino) kaj la neŭtrala (nevenena) [[kafeino]] en [[kafo]]. La rolo de la alkaloidoj en la plantoj estas ankoraŭ esplorata, sed la plibonigoj rezultis plantojn senalkaloidajn, kio montras ilian malhaveblecon. La venenaj alkaloidoj eble servas kiel defendaĵoj kontraŭ herbovoraj bestoj. == Grupigo == La alkaloidojn oni povas grupigi surbaze de: * kemia strukturo * [[aminoacido]], kies derivaĵo ĉiam estas alkaloido * plantoj kaj plantopartoj, kiuj entenas la alkaloidojn == Konataj alkaloidoj == Kelkaj konataj alkaloidoj estas jenaj: * [[Pirolizidinaj alkaloidoj]] * [[akonitino]] de [[akonito]] * [[amanitino]] de [[amanito]] * [[Atropino]] de [[beladono]], [[mandragoro]] * [[Kinino]] de [[kinkono]] * [[Kokaino]] de [[kokao]] * [[Kodeino]] * [[Kolĥicino]] de [[Aŭtuna kolĥiko|kolĥiko]] * [[Efedrino]] * [[Kafeino]] de [[kafo]] * [[Lupenino]] de [[Lupenoj|lupeno]] * [[Heroino]] * [[Meskalino]] * [[Morfino]] el [[opio]] * [[Ergometrino]] de [[Claviceps purpurea|ergoto]] * [[Ergotamino]] de [[Claviceps purpurea|ergoto]] * [[Nikotino]] de [[nikotiano]] * [[Papaverino]] de [[papavo]] * [[Solanino]] de [[Solanacoj]] * [[Piprino]] de [[pipro (genro)|piproarbedo]] * [[Skopolamino]] * [[Striknino]] de [[strikno]] el Loganiacoj * [[Teobromino]] de [[teo]] * [[Teofilino]] de [[teo]] * [[Johimbino]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=alkalo}} * http://www.maturita.cz/referaty/referat.asp?id=5979 * http://www.jergym.hiedu.cz/~canovm/alkaloid/prirlatk/a2.html{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050322091617/http://www.jergym.hiedu.cz/~canovm/alkaloid/prirlatk/a2.html |date=2005-03-22 }} * http://www.giftpflanzen.com/giftklassen.html * http://www.oci.unizh.ch/edu/lectures/material/OCV/Kap2/kap2.4.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060113172211/http://www.oci.unizh.ch/edu/lectures/material/OCV/Kap2/kap2.4.html |date=2006-01-13 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alkaloidoj| ]] a25h14skx10l7hgnoj5ufi08a95soov Ŝablono:ĈefPaĝoMondAktualaĵo 10 20057 9441080 9439922 2026-07-29T07:50:08Z Kani 670 /* Tageventoj */ 9441080 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Edifícios colapsados e danificados em Los Palos Grandes, 2026-06-26.png|90ra]]</div>{{centre|<small>Konstruaĵo kolapsinta pro tertremo en Venezuelo</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|28|07|2026}} * {{flago|Peruo}} [[Keiko Fujimori]] estis proklamita prezidento de [[Peruo]]. ;{{dato|20|07|2026}} * {{flago|GBR}} [[Andy Burnham]] iĝas nova [[ĉefministro de Britio]] anstataŭ [[Keir Starmer]]. ;{{dato|19|07|2026}} * {{flago|Hispanio}}{{flago|Argentino}} La [[Hispana nacia teamo de futbalo|futbala teamo de Hispanio]] venkis en finalo kontraŭ [[Argentina nacia teamo de futbalo|tiu de Argentino]] je 1:0 [[golo]] en plilongigita matĉo de 120 minutoj, kaj gajnis la [[Futbala Mondpokalo 2026|Mondpokalon]] duan fojon. ;{{dato|11|07|2026}} * {{flago|Usono}} Forpasis usona politikisto, senatano [[Lindsey Graham]]. Lia fratino [[Darline Graham]] estas nomumita anstataŭ lin. Ŝi estas la unua virina senatano de [[Sud-Karolino]]. ;{{dato|07|07|2026}} * Pli ol mil homoj en 59 landoj arestitaj en [[Interpol]]-gvidata operacio por kontraŭbatali {{N|homa trafiko}} ([https://www.bbc.com/news/articles/c5yzzzdwqjko BBC]) ;{{dato|30|06|2026}} * {{flago|Azerbajĝano}} [[Azerbajĝano]] malpermesis al siaj civitanoj malpli ol 16 jarojn aĝaj registriĝi je la sociaj retoj. ;{{dato|29|06|2026}} * {{flago|Monako}} Unua terorisma atako en [[Monako]]: bombo en poŝta sendaĵo eksplodis ĉe domo de ukraina oligarĥo Vadim Jermolajev: li estis grave vundita, al lia edzino oni amputis ambaŭ krurojn, ilia 13-jara filo estas en hospitalo. La oligarĥo estas sub sankcioj de [[Ukrainio]] ekde 2023, lia pli aĝa filo estis akuzita de [[Estonio]] pri establo de friponaj vokcentroj. ;{{dato|24|06|2026}} * {{flago|Venezuelo}} [[Tertremo]] en [[Venezuelo]] okazigis almenaŭ 3 800 mortojn, pli ol dek ses mil vunditojn kaj enormajn damaĝojn. ;{{dato|20|06|2026}} * {{flago|Bolivio}} La [[prezidanto de Bolivio]] deklaras [[krizostato]]n post ses semajnoj da protestoj. <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> 196or9kf2o7ejr9nzk56pysjllkx9e4 Frida Kahlo 0 22422 9440964 9407723 2026-07-29T02:41:58Z Sj1mor 12103 9440964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Frida KAHLO''', plennome '''Magdalena Carmen Frieda KAHLO y CALDERÓN''' (naskiĝis la [[6-a de julio|6-an de julio]] [[1907]], mortis la [[13-a de julio|13-an de julio]] [[1954]]) estis [[Meksiko|meksika]] pentristino. Ŝi estis edzino de la surmura pentristo meksika [[Diego Rivera]]; ŝia vivo suferis la malfeliĉon de infana malsano kaj terura akcidento junaĝa kiu tenis ŝin kuŝanta dum longaj tempoperiodoj, kaj ŝi suferis ĝis 32 {{JN|kirurgia operacio}}.<ref name="vida">[https://www.pbs.org/weta/fridakahlo/life/people_esp.html La vida de Frida Khalo, alirita la 4-an de aprilo 2014]</ref> Ŝi havis malmulte konvencian vivon, estis ambaŭseksema, kaj inter ŝiaj amantoj troviĝis [[Lev Trockij]].<ref name="vida" /> Ŝia pentroverkaro temas pri ŝia vivosperto kaj ŝia propra sufero. Ŝi estis aŭtoro de ĉirkaŭ 200 verkoj, ĉefe memportretoj, en kiujn ŝi projekciis siajn malfacilaĵojn por supervivi. La verkaro de Kahlo estas influita de tiu de ŝia edzo, la fama pentristo Diego Rivera, kun kiu ŝi kunhavis emon al la popola meksika arto de indiĝenaj radikoj, inspiranta aliajn pentristojn meksikajn de la postrevolucia periodo. En 1939 ŝi ekspoziciis siajn pentraĵojn en Francio laŭ invito de [[André Breton]], kiu klopodis konvinki ŝin ke ŝiaj pentraĵoj estas «superrealismaj», kvankam Frida defendis, ke tiu tendenco ne respondis al ŝia arto, ĉar ŝi ne pentris revojn sed sian propran vivon. Unu el tiuj verkoj (''Autorretrato- El Marco'', kiu aktuale estas en la [[Centro Georges Pompidou]]) iĝis la unua pentraĵo de meksika artisto akirita de la [[Muzeo Luvro]]. Ĝis tiam, Frida Kahlo estis pentrinta nur private kaj ŝi mem malfacile akceptis, ke ŝia verkaro havu ĝeneralan intereson. Kvankam ŝi ĝuis admiron de elstaraj pentristoj kaj intelektuloj tiuepokaj, kiaj [[Pablo Picasso]], [[Vasilij Kandinskij]], [[André Breton]] aŭ [[Marcel Duchamp]], ŝia verkaro atingis famon kaj veran internacian agnoskon post ŝia morto, ekde la [[1970-aj jaroj]]. == Biografio == === Unuaj jaroj (1910-1925) === ; Familio kaj origino [[Dosiero:Guillermo Kahlo - Matilde, Adriana, Frida and Cristina Kahlo - Google Art Project.jpg|eta|maldekstre|Kahlo (dekstre) kaj ŝiaj fratinoj Cristina, Matilde, kaj Adriana, fotitaj de ilia patro, 1916.]] Frida Kahlo naskiĝis kiel tria filino en la domo de siaj gepatroj en Coyoacán, [[Meksikurbo]]. Ŝia patro, Carl Wilhelm Kahlo (1871–1941), [[fotisto]] kaj pentristo, estis el burĝa familio el [[Pforzheim]]. Frida Kahlo poste asertis, ke la patra familio havis [[hungaroj|hungaran]]-[[judismo|judan]] devenon,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.frida2007.com/frida-kahlo/biografia-frida-kahlo.html |titolo=El Corazón de Frida - Magdalena Carmen Frida Kahlo Y Calderón 1907-1954 |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220328230622/http://www.frida2007.com/frida-kahlo/biografia-frida-kahlo.html |arkivdato=2022-03-28 }}</ref><ref name="Rico1993-114" />. Pli novaj biografioj tamen konfirmas, ke li estis el [[luteranismo|luterana]]-[[germanoj|germana]] familio kun radikoj en [[Pforzheim]] kaj [[Frankfurto ĉe Majno]].<ref name="Franger">Gaby Franger kaj Rainer Huhle: ''Fridas Vater: Der Fotograf Guillermo Kahlo. Von Pforzheim bis Mexiko'' eldonejo Schirmer/Mosel; 2-a eldono decembro 2009, ISBN 3-8296-0197-2</ref> La enketado sukcesis starigi [[Genealogia arbo|genealogian arbon]] kun ascendantoj kontrolitaj ĝis la jaro 1597.<ref name="Franger" /><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bad-bad.de/gesch/f_kahlo1.htm |titolo=Retejo de la germana urbo Baden-Baden |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111204011324/http://www.bad-bad.de/gesch/f_kahlo1.htm |arkivdato=2011-12-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cervantes-muenchen.de/de/02_kultur/archiv/02_2006/fridasVater.htm |titolo=Ekspozicio en la Instituto Cervantes de Munkeno ''El padre de Frida – El fotógrafo Guillermo Kahlo'' |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190204014430/http://www.cervantes-muenchen.de/de/02_kultur/archiv/02_2006/fridasVater.htm |arkivdato=2019-02-04 }}</ref> La versio kiun kolektis Hayden Herrera en sia antaŭa biografio de Frida Kahlo, male konfirmis ke la geavoj de Frida devenas el [[Hungario]], precize el [[distrikto Arad]], regiono kiu nun apartenas al [[Rumanio]], kaj ili estus setlintaj en Germanio en la urbo [[Baden-Baden]] (ankaŭ en Baden-Virtembergo) kie estus naskiĝinta la patro de Wilhelm en la jaro 1872.<ref name="Herrera">Hayden Herrera, 2010, 1983, ''Frida Kahlo. Ein leidenschaftliches Leben'', germane, Frankfurto ĉe Majno, [[eldonejo S. Fischer]], paĝoj (a)16; (b)29 isbn=978-3-59618037-0</ref> La patrino de Wilhelm Kahlo mortis kiam naskiĝis la dua infano, kaj la patro edziĝis duan fojon. Ĉar Wilhelm ne harmoniis kun la nova edzino de la patro, li en majo 1890, en la aĝo de 18 jaroj, elmigris al Meksiko, enŝipiĝis en [[Hamburgo]] kaj alvenis al [[Veracruz]]. Li iĝis fotisto en [[Meksik-urbo]], kaj en 1894 li edziĝis al la meksikanino María Cardeña Espino (nomata ankaŭ Cerdeña en kelkaj fontoj).<ref>[http://www.geneall.net/H/per_page.php?id=348205 Geneall.net]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://us.catlin.edu/faculty/villar/student/picketts.html |titolo=Sansarae Pickett: Eso Es Frida Kahlo |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111204004705/http://us.catlin.edu/faculty/villar/student/picketts.html |arkivdato=2011-12-04 }}</ref>. Post kvar jaroj li ricevis la meksikan ŝtatanecon kaj de tiam nomiĝis ''Guillermo'' Kahlo. Kiam María mortis en 1897, li edziĝis al Matilde Calderón y Gonzalez el [[Oaxaca]], meksikanino kun [[Hispanio|hispanaj prapatroj]].<ref name="Rico1993-114">[http://books.google.es/books?id=aaHqCiOUcTMC&lpg=PP1&pg=PA114 Juana Rico, Araceli Rico, ''Frida Kahlo: fantasía de un cuerpo herido''], 1993, eldonejo Plaza & Valdes, ISBN 9789688561164<nowiki>, paĝo 114}}</nowiki></ref> Frida Kahlo naskiĝis en julio 1907 kiel tria infano de Matilde kaj Guillermo Kahlo. Ŝi poste ŝanĝis sian naskiĝjaron al 1910, la jaro de la [[Meksika Revolucio]].<ref>Hayden Herrera: ''Frida. Biographie de Frida Kahlo.'' [[Franca]] traduko el [[angla]] originalo de Philippe Beaudoin. Éditions Anne Carrière, Parizo 1996, paĝo 20</ref> Al ŝi gravis akcenti, ke ŝia vivo laŭ propra konvinkiĝo komenciĝis tiam, kiam naskiĝis la nova Meksiko. La revolucio por la familio signifis grandajn financajn problemojn, tiel ke necesis preni [[hipoteko]]n pri la familia domo kaj vendi parton de la franca meblaro.<ref>Hayden Herrera: ''Frida. Biographie de Frida Kahlo.'' [[Franca]] traduko el [[angla]] originalo de Philippe Beaudoin. Éditions Anne Carrière, Parizo 1996, paĝo 29</ref> Ŝiaj du pli aĝaj fratinoj estis Matilde kaj Adriana; post tiuj naskiĝis ununura frato kiu supervivis nur tagojn. Nur dekunu monatojn post la naskiĝo de Frida, naskiĝis ŝia pli juna fratino Cristina. Ŝi estis konstanta kunulino kaj la ununura el la fratinoj Kahlo kiu lasis posteularon. Krome, Frida havis aliajn tri duonfratinojn de la patra flanko: Luisa, la plej aĝan, duan fratinon mortintan dumnaske kaj Margarita, ĉiujn filinojn el la unua edziĝo de ŝia patro. En 1904, tri jarojn antaŭ la nasko de Frida, la familio translokiĝis al [[Coyoacán]] en la geografia centro de Meksikurbo, al la nune tre konata ''Casa Azul'' de la 247 de la strato Londres, nuntempe konvertita en muzeo. ; ;Infanaĝo [[Dosiero:Guillermo Kahlo - Frida Kahlo, June 15, 1919 - Google Art Project (restored).jpg|210ra|eta|Frida Kahlo 11-jaraĝa.]] La vivo de Frida estis frue markita de fizika sufero kaj malsanoj. La unua estis [[poliomjelito]] kiun ŝi akiris en [[1913]], kio ekigis serion de sinsekvaj malsanoj, diversaj lezoj, akcidentoj kaj operacioj. Tiu unua malsano devigis ŝin resti naŭ monatojn surlite kaj lasis al ŝi dumvivan konsekvencon: la dekstra kruro iĝis multe pli maldika ol la maldekstra. Kuraĝigite de sia patro, kaj kiel parto de sia rekapabliĝo, Frida praktikis diversajn sportojn, el kiuj kelkaj estis maloftaj por la tiama meksika socio ĉe junulino, kiaj [[futbalo]] aŭ [[bokso]]. Tamen, la evidenta movolimiĝo, same kiel konstantaj kirurgiaj operacioj kaj kuractraktadoj kaŭzis, ke Frida malsame disvolviĝis ol samaĝuloj, kaj ofte ne eblis al si partopreni agadojn kun aliaj infanoj. Kelkaj ŝiaj pentraĵoj poste montros la temaron de la soleco de ŝia infanaĝo. Ekzemplo ofte citita estas la verko de 1938 ''Cuatro habitantes de Ciudad de México'' (''Kvar loĝantoj de Meksikurbo''),<ref>http://www.fridakahlofans.com/c0210.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140820033913/http://fridakahlofans.com/c0210.html |date=2014-08-20 }} Cuatro habitantes de Ciudad de México, alirita la 17an de julio 2012.</ref> olepentraĵo sur metalo de 32,4 x 47,6 kiu montras infaninon side sur altaĵo, en tipa vestaĵo ''tehuana''. La infanino ŝajnas forlasita kaj trista, kaj suĉas sian fingron solece. Alia samjara pentraĵo (''Niña con máscara de muerte'' aŭ ''Ella juega sola'', ''Infanino kun mortomasko'' aŭ ''Ŝi solludas'')<ref>[http://www.fridakahlofans.com/c0230.html Niña con máscara de muerte] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120618054909/http://www.fridakahlofans.com/c0230.html |date=2012-06-18 }}, alirita la 17-an de julio 2012.</ref> kiun Frida pentris laŭ du versioj, montras infaninon ĉirkaŭ kvarjaran kun kranimasko. Kvankam temas pri la fama ''Tago de Mortintoj'', celebro kiu en Meksiko havas karakteron de festo ege populara, oni komentis la senton de soleco kiu transdonas la infanino, kaj kiu supozeble prezentas Frida mem. Dum la rilato de Frida kun sia patrino estis markita de sentoj duflankaj de amo kaj malamo, la rilato kun sia patro ĉiam estis de multa amo kaj proksimeco. Kaj tio pligrandiĝis pro la poliomjelito de Frida, ĉar ĉefe la patro estis tiu, kiu akompanis ŝin al ekzercado kaj gvidis ŝin en la rekapabliĝaj programoj.<ref name="Herrera" /> ; ;Junaĝo Oni ne sukcesis identigi precize la lernejon kiun ĉeestis Frida antaŭ 1922. Ripete oni asertis, ke ŝi estis lernanto de la Colegio Alemán (Germana Lernejo) ĝis 1921, kaj ke tie ŝi ricevis la koncernan titolon.<ref name="García" /> Tamen tion pruvas nek la lernejaj protokoloj nek Frida regadis kiel atendeble la germanan lingvon, kiel ŝi mem diris al Hans-Joachim Kahlo en 1949 en letero, per kiu ŝi klopodis sciiĝi pri siaj praavoj kaj familio en Germanio.<ref name="Franger" /> En [[1922]] ŝi eniris en la Escuela Nacional Preparatoria de [[Meksikurbo]], prestiĝa eduka institucio en [[Meksiko]], kiu ĵus ekakceptis lernantinojn. Estis nur 35 virinoj el entute du mil gelernantoj.<ref name="Smith">Lucie Smith Edward, Vidas de los grandes artistas del siglo XX. Frida Kahlo, 1999, Ediciones Polígrafa, paĝoj 206-208, isbn = 84-343-0882-7.</ref> Tiam ŝi intencis iam studi [[medicino]]n. En tiu lernejo ŝi ekkonis estontajn meksikajn intelektulojn kaj artistojn, kiel [[Salvador Novo]], kaj ŝi partoprenis grupon de lernantoj konataj kiel ''Los Cachuchas'' [kaĉUĉas], tiel nomitaj pro iliaj ĉapoj. Al tiu grupo apartenis nur du virinoj: Carmen Jaime kaj Frida mem. Ĉiuj aliaj estis viroj kiuj en siaj maturaj vivoj havis intelektulan aŭ profesian sukceson en la meksika socio: Agustín Lira, Miguel Lira, Alfonso Villa, Manuel González Ramírez, Jesús Ríos y Valles, José Gómez Robleda kaj tiu, kiu poste iĝis ŝia fianĉo, Alejandro Gómez Arias. La ''cachuchas'' estis ribeluloj, difiniĝis kiel kritikema grupo kontraŭ la aŭtoritato, protestis kontraŭ maljustaĵoj kaj agadis por la reformoj de la eduksistemo. Sed krome ili amuziĝis kaj ŝercis en la lernejo ege entuziasme. Ties politikaj agadoj kaj pozicioj estis ie inter la idearoj de [[anarkiismo]] kaj revolucia romantikismo.<ref name="TBA1" /> En [[1925]] ŝi ricevis lecionojn de desegnarto en la ateliero de gravurarto de Fernando Fernández Domínguez kie ŝi kopiis gravuraĵojn de [[Anders Zorn]].<ref name="TBA1" /> === Akcidento kaj eko de ŝia pentragado (1925-1928) === [[Dosiero:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 4.jpg|eta|maldekstre|250ra|Kahlo en 1926.]] En la aĝo de 18 jaroj Frida Kahlo spertis teruran busakcidenton. La vundoj estis tiel gravaj, ke ŝi longan tempon de sia vivo devis pasigi kuŝante en gipsa aŭ ŝtala korseto. Ŝi tiam komencis pentri en sia lito kaj trovis en tiu ĉi okupo eblecon por majstri sian sorton. Kiam Frida Kahlo havis 19 jarojn, estiĝis ŝia unua memportreto. Dum sia vivo ŝi kreis 55, el 143 pentraĵojn. Spite al ĉiuj prognozoj de kuracistoj, Frida Kahlo relernis piediri, tamen ŝiaj vundoj tutvive turmentis ŝin. Pentrante ŝi esprimis siajn korpajn kaj animajn dolorojn. La [[17-a de septembro]] de [[1925]] ŝi suferis teruran akcidenton kiam la [[buso]] per kiu ŝi veturis estis surveturita de [[tramo]], kaj ĝi restis premita antaŭ muro kaj komplete detruita. Ŝi estis reveninte el lernejo hejmen, kun sia tiama fianĉo Alejandro Gómez Arias. Ŝia vertebraro rompiĝis en tri partoj, kaj ŝi suferis ankaŭ rompojn en du ripoj, en la [[klaviklo]] kaj tri en la [[pubio]]. Ŝia dekstra kruro rompiĝis en dekunu partoj, ŝia dekstra piedo disiĝis, ankaŭ ŝia maldekstra ŝultro disiĝis kaj ferstango trapasis ŝin ekde la maldekstra [[kokso]] ĝis eliri tra la [[vagino]]. Tiurilate, Frida komentis, ke tiu estis la malhumana maniero per kiu ŝi perdis sian virgecon. La medicino tiutempe torturis ŝin per multaj kirurgiaj operacioj (almenaŭ 32 laŭlonge de ŝia vivo), ortopediaj korsetoj el gipso kaj de diversaj tipoj, same kiel per diversaj mekanismoj por "streĉigado".<ref>[http://books.google.com.mx/books?ei=H0iiTv74JMrKsQLh7MHDBQ&ct=result&hl=en&id=m5YEcBKBaGYC&dq=Kahlo+32+operaciones&q=+32+operaciones#search_anchor Herrera, Hayden, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo''], alirita la 22-an de oktobro de 2011, Diana, México, ISBN 978-968-131-684-6 paĝo 62.</ref> Dum sia longa konvalesko ŝi ekpentris pli kontinue. En septembro de 1926 ŝi pentris sian unuan memportreton kiel [[olepentraĵo]] kiun ŝi dediĉis al Alejandro Gómez Arias.<ref name="TBA5">Trayectoria biográfica y artística en Frida. Edición conmemorativa, p. 237.</ref> En tiu unua memportreto ŝi ekis dinamikon kiun ŝi pluigos dum la resto de sia vivo: nome respeguli en siaj pentraĵoj la eventojn de sia vivo kaj la sentojn kiujn tiuj produktis al ŝi.<ref name="Smith" /> En 1927 ŝia pentrarto iĝis pli komplika. Tiun jaron ŝi pentris la ''Portreton de Miguel N. Lira'', olepentraĵo sur tolo de 99,2 x 67,5&nbsp;cm kie ŝi aperigas sian kunulon ''kaĉuĉa'' sur fono tre partikulara kaj simbola plena je aĵoj kaj signoj kiuj aludas lian nomon. Apenaŭ post unu jaro ŝi realigis la portreton de sia fratino Cristina per linioj tre puraj kaj mildaj nuancoj.<ref name="TBA5"/> Tiam, Frida jam estis ĉeestinta politikajn, artistajn kaj intelektajn etosojn. Pere de Germán de Campo, studentestro tre admirita de Frida, ŝi konis la kuban komuniston [[Julio Antonio Mella]] kiu loĝis ekzile en Meksiko kun sia usona partnerino, la fotistino [[Tina Modotti]], pere de kiuj Frida kontaktis kun la pentristo [[Diego Rivera]]. Frida kaj Tina rapide amikiĝis kaj tiu lasta ekalportis Frida al la politikaj kunsidoj de la Komunista Partio de Meksiko, organizo el kiu jam formis parton kelkaj de ŝiaj amikoj ''kaĉuĉas'' kaj al kiu ankaŭ ŝi aliĝis formale Frida. Diego Rivera estis aliĝinto de la Komunista Partio ekde 1922.<ref name="García">García Sánchez, Laura, Frida Kahlo, Genios del arte, Coordinación científica de Juan Ramón Triadó Tur, 2004, Susaeta ediciones, Madrido, paĝoj 11(a) 21(b) ISBN 84-305-3640-X.</ref><ref name="TBA1">Trayectoria biográfica y artística en Frida. Edición conmemorativa, p. 236.</ref><ref name="TBA5"/> [[Dosiero:Frida_Kahlo_Diego_Rivera_1932.jpg|eta|dekstre|200ra|Frida Kahlo kun [[Diego Rivera]] en [[1932]], fotitaj de [[Carl van Vechten]].]] === Geedziĝo kun Diego Rivera (1929-1931) === En [[1929]] Frida Kahlo edziniĝis al la pentristo [[Diego Rivera]], kiun ŝi longtempe estis admirinta, kaj kiu kunhavis ŝiajn fortajn [[komunismo|komunismajn]] kredojn. Kaj lia malfideleco kaj la pluraj disiĝoj retroviĝis en ŝiaj pentraĵoj. Sed malgraŭ tiuj malfacilaĵoj, Diego Rivera restis grava parto de ŝia vivo. Kvankam Rivera je la tempo de la geedziĝo jam estis mondfama artisto, li neniam influis la agadon de sia edzino, sed plene respektis ŝian stilon. Post ŝia morto li diris, ke ŝi estis plej grava en sia vivo, kaj ŝi esprimis en siaj taglibroj, ke sen lia amo ŝi ne povintus elteni siajn turmentojn. Frida konatiĝis kun Diego Rivera per Tina Modotti. Antaŭe, en 1922, ŝi povis observi lin, dum la realigado de lia unua murpentraĵo en la ''Anfiteatro Simón Bolívar'' de la ''Escuela Nacional Preparatoria''. En 1928 ŝi renkontis denove Diego Rivera dum kelkaj vesperoj kaj kunsidoj al kiuj ŝi ĉeestis kun Tina Modotti, sed ŝi estis parolinta neniam rekte kun li. Unu tagon ŝi kuraĝis viziti lin spontane, dum li estis laboranta en serio de murpentraĵoj por la konstruaĵo de la Sekretarejo de Publika Edukado, cele montri al li siajn proprajn verkojn. Diego impresiiĝis el ŝiaj pentraĵoj kaj kuraĝigis ŝin plupentradi. Ekde tiam ŝi estis konstante invitita hejme de Kahlo. [[Dosiero:Block Kahlo Rivera 1932.jpg|eta|maldekstre|200ra|Kahlo (centre) kaj Rivera en 1932 (foto de [[Carl Van Vechten]]).]] La artistino edziniĝis al Diego Rivera la [[21-a de aŭgusto]] de [[1929]]. Ilia rilato inkludis amon, amaferojn kun aliaj personoj, kreativan ligilon, malamon, divorcon en [[1939]] kaj denovan geedziĝon post unu jaro.<ref>[http://www.google.com.mx/search?tbm=bks&tbo=1&hl=en&q=Diego+infiel&btnG=#sclient=psy-ab&hl=en&tbo=1&tbm=bks&source=hp&q=El+le+fue+infiel+muchas+veces%2C+la+m%C3%A1s+dolorosa+para+Frida+con+su+propia+hermana.+Esto+caus%C3%B3+su+divorcio+en+1939&pbx=1&oq=El+le+fue+infiel+muchas+veces%2C+la+m%C3%A1s+dolorosa+para+Frida+con+su+propia+hermana.+Esto+caus%C3%B3+su+divorcio+en+1939&aq=f&aqi=&aql=1&gs_sm=s&gs_upl=33065l33065l2l34181l1l0l0l0l0l0l0l0ll0l0&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.,cf.osb&fp=55241c4679779cb1&biw=1366&bih=636 Amozorrutia, Alina, 101 mujeres en la historia de México], alirita la 22-an de oktobro 2011, Grijalbo, Meksiko, ISBN 978-970-810-328-2 paĝo 115.</ref> Tiu paro estis nomita kiel unuiĝo de elefanto kun kolombo, ĉar Diego estas enorma kaj dika dum ŝi estas malgranda kaj maldika. Aliflanke, Frida, pro siaj lezoj, neniam naskis, kion ŝi dum multaj jaroj malakceptis.<ref>[http://books.google.com.mx/books?id=EHPwGdoLLZMC&pg=PA339&dq=Kahlo+no+hijos+lesiones&hl=en&ei=WEmiTpmuGI-asgLYl9C_BQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDgQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false Cordero Reiman, Karen, kaj aliaj ''Crítica feminista en la teoría del arte''], alirita la 22-an de oktobro 2011, 2007, [[Universidad Iberoamericana de México|Universidad Iberoamericana]], Meksiko, ISBN 978-968-859-633-3 paĝo 339; [http://books.google.com.mx/books?id=vi-qZ2n3T60C&pg=PA165&dq=Kahlo+incapacidad+hijos&hl=es-419&ei=rUmiTrzAFMGrsQKkwqDBBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Kahlo%20incapacidad%20hijos&f=false Tibol, Raquel, ''Frida Kahlo: una vida abierta''], alirita la 22-an de oktobro 2011, 2002, Universidad Nacional Autónoma de México, Meksiko ISBN 968-36-6766-X, paĝo 165.</ref> Spite al amaferoj de Diego kun aliaj virinoj (inklude la fratinon de Frida<ref>[http://books.google.com.mx/books?id=1EiALxCnuc0C&pg=PA42&dq=Diego+hermana+Frida&hl=en&ei=ykuiTpTdJMKIsQL0yPWdBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDEQ6AEwAQ#v=onepage&q=Diego%20hermana%20Frida&f=false Havesteen, Marianne, Hernández M., Estíbaliz, ''Frida Kahlo y Diego Rivera''], alirita la 22-an de oktobro 2011, 2002, Gyldendal Uddannelse, ISBN 87-02-00630-8 paĝo 42.</ref>) kaj de la propra malfideleco de Frida la paro sukcesis komplementiĝi en multaj aspektoj. === Loĝado en Usono (1931-1934) === La politika etoso de Meksiko por la simpatiantoj de maldekstro komplikiĝis dum la reakcia lasta fazo de la registaro de [[Plutarco Elías Calles (politikisto)|Plutarco Elías Calles]]. La mendoj de murpentraĵoj al Diego Rivera komencitaj de la ministro pri eduksistemo [[José Vasconcelos]] paraliziĝis. Ĉar la famo kaj reputacio de Rivera kreskiĝis en [[Usono]], aperis mendoj tie, kaj ili translokigis loĝejon tien el [[1931]] al [[1934]] kaj pasigis la plej parton de la tempo en [[Novjorko]] kaj [[Detroit]].<ref name="Smith" /> En 1932 oni mendis al Diego Rivera murpentraĵojn por Muzeo de Detroit. En aprilo Frida pentris ''Ŝranko surstrate de Detroit'' tre influita de [[Giorgio de Chirico]]. Ŝi iĝis kritika kun la usona vivostilo kaj respegulis tion en siaj tiamaj pentraĵoj.<ref name="TBA5"/> En aŭgusto de 1932 ŝi rigardis [[suneklipso]]n kaj aldonis al siaj pentraĵoj la duismo nokto kaj tago, kio iĝis ikona elemento ofta kaj ripetata de sia verkaro.<ref name="TBA6">Trayectoria biográfica y artística en Frida. Edición conmemorativa, p. 240.</ref> En tiu urbo Frida suferis duan aborton. Dum sia rekuperado ŝi pentris memportreton ''Aborto en Detroit'', realigita laŭ stilo pli penetra, inspirita en la malgrandaj pentraĵoj [[eksvoto|eksvotaj]] de la popola meksika arto kiuj ricevas la nomon de ''retablo''. Tiu pentraĵo estis totale sendependa el tio kion faris lia edzo. Rivera, konscia pri la valoro de ŝia verkaro kaj de tiu periodo, diris: «Frida eklaboris en serio de majstroverkoj senprecedencaj en la historio de arto, pentraĵoj kiuj elstarigis la inan kvaliton de la vero, la realon, la krudelecon kaj la aflikton. Neniam antaŭe virino estis metinta similan turmentitan poezion sur la tolaĵo kiel faris Frida en tiu epoko de Detroit.»<ref name="Smith" /> === Unuaj ekspozicioj (1935-1939) === [[Dosiero:San-Angel-Casa-Rivera-Kahlo.jpg|250ra|eta|dekstre|[[Dom-Muzeo Diego Rivera kaj Frida Kahlo]] konstruita de la arkitekto [[Juan O'Gorman]] en 1932. En ĉi tiu domo en San Ángel (Meksikurbo) loĝis Rivera kaj Kahlo de 1934 ĝis 1940. En la aktualo estas muzeo dediĉita al la geedzoj.]] Ili revenis al Meksiko en 1933. Rivera havis amaferon kun Cristina, la pli juna fratino de Frida. Antaŭe estis aliaj malfidelecoj flanke de Rivera, sed tiu aventuro kun Cristina tuŝis multe Frida kaj okazigis grandan ŝanĝon en ilia parrilataro. Kvankam ili sukcesis superi siajn konfliktojn, Frida ekis aliajn amrilatojn kaj kun viroj kaj kun virinoj kiuj pluis la ceteron de ŝia vivo. Rivera suferis violentan ĵaluzon pri la eksterparaj rilatoj de sia edzino kvankam pli bone eltenis la lesbajn rilatojn de Frida ol tiuj aliseksajn.<ref name="Smith" /> El [[1937]] al [[1939]] la ukrainia revoluciulo (kiu disvolvigis sian politikan vivon en Rusio) nome [[Lev Trocki]] loĝis ekzile en la hejmo de Frida en [[Coyoacán]], kun sia edzino. Tie Frida havis amaferon kun la komunista estro.<ref>[http://books.google.com.mx/books?id=yQnŜOVEf4kC&pg=PA323&dq=Trotsky+Kahlo+romance&hl=es-419&ei=_EKiTtiONqmasgKkz6WaDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CFAQ6AEwBw#v=onepage&q=Trotsky%20Kahlo%20romance&f=false Mitchel, Helen Buss, Raíces de sabiduría]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, alirita la 22-an de oktobro de 2011, 2006, Litográfica Ingramex, México isbn=978-970-686-498-7 paĝo 323.</ref> Post la murdo de Trocki fare de la membro de la stalinista [[NKVD]] nome la hispana kaj kataluna [[Ramón Mercader]], Frida estis akuzita kiel murdisto. Ŝi estis arestita sed finfine ŝi estis liberigita same kiel ŝia edzo. En [[1938]] la poeto kaj eseisto de la surrealismo [[André Breton]] konsideris ŝian verkaron kiel propra de [[surrealismo]] en eseo kiun li verkis por la ekspozicio de Kahlo en la galerio Julien Levy de [[Novjorko]]. Tamen ŝi mem poste deklaris: "Oni kredis, ke mi estas surrealista, sed mi ne estas tia. Neniam mi pentris miajn revojn. Pentris mian propran realon".<ref>[http://www.google.com.mx/search?q=Cre%C3%ADan+que+yo+era+surrealista%2C+pero+no+lo+era.+Nunca+pint%C3%A9+mis+sue%C3%B1os.+Pint%C3%A9+mi+propia+realidad&ie=utf-8&oe=utf-8&aq=t&rls=org.mozilla:es-MX:official&client=firefox-a#q=Cre%C3%ADan+que+yo+era+surrealista%2C+pero+no+lo+era.+Nunca+pint%C3%A9+mis+sue%C3%B1os.+Pint%C3%A9+mi+propia+realidad&hl=es-419&client=firefox-a&hs=eKn&rls=org.mozilla:es-MX:official&prmd=imvns&source=lnms&tbm=bks&ei=NC-iTvmoNKf-sQLdo-WeBQ&sa=X&oi=mode_link&ct=mode&cd=5&ved=0CBEQ_AUoBA&prmdo=1&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.,cf.osb&fp=885a3a253bb40246&biw=1366&bih=636 2007, Estudios románicos, volumeno 1, volumenoj 16-17, Murcia, Departamento de Filología Románica de la Universidad de Murcia], alirita la 22-an de oktobro de 2011.</ref> En [[1939]] Frida Kahlo finfaris memportreton kie ŝi respegulis siajn du personecojn: ''Las dos Fridas'' (ambaŭ Fridoj). En tiu pentraĵo, post la geedza krizo, ŝi aperas pere de la separo inter Frida en vesto de tipa tehuana, la favorita de Diego, kaj la alia Frida, vestita pere de eŭropaj radikoj, kiu ekzistis antaŭ ŝia renkonto kun li. La koroj de ambaŭ virinoj estas konektitaj unu al alia per vejno, la eŭropa parto malakceptita de Frida Kahlo minacas perdi sian tutan sangon. Samjare ŝi ekspoziciis en [[Parizo]] en la galerio Renón et Collea danke al Bretón. Ŝia estado en la franca ĉefurbo permesis al ŝi rilati kun la malaga pentristo [[Picasso]] kaj eĉ aperi sur la kovrilpaĝo de la franca gazeto ''[[Vogue]]''. === Arta agnosko (1939-1949) === [[Dosiero:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 2.jpg|eta|maldekstre|170ra|Kahlo fotita de sia patro en 1926.]] La [[6an de novembro]] [[1939]] Kahlo kaj Rivera divorcis, post serio de malfidelaĵoj, el kiuj la plej dolora por Frida estis la rilato inter Diego kaj ŝia fratino. Frida revenis tiam portempe al sia hejmo de Coyoacán. Estis periodo depresia en kiu la artistino drinkegis por konsoliĝi el fizika kaj mensa suferoj. Estas du produktaĵoj gravaj en tiu periodo de separo: ''Las dos Fridas'' (ambaŭ fridoj) kaj ''Dos desnudos en un bosque'' (du nudaĵoj en arbaro). La 24an de majo de 1940 okazis la unua atenco (malsukcesa) fare de [[Siqueiros]] kontraŭ [[Trocki]], post kiu oni eniris en la hejmo de Frida nome la ''Casa Azul'' (blua domo) kaj ŝi estis arestita de la polico dum kelkaj horoj. En aŭgusto de tiu jaro Trocki estis finfine murdata kiel konsekvenco de dua atenco. Frida estis denove pridemandita de la polico. Rivera veturis al [[San-Francisko]], [[Usono]], en junio de 1940 kaj Frida sekvis lin post kelkaj monatoj, post la murdo de Trocki por ricevi en tiu urbo novan kirurgian operacion fare de la kirurgo Leo Eloesser, kiu jam traktis ŝin antaŭ dek jaroj, en la unua restado de la paro en San-Francisko. Post rekuperiĝi el tiu operacio, ŝi veturis al Novjorko. Post la divorco, Frida kaj Diego plukunhavis grandan parton de la socia, arta kaj politika vivo, kio unuigis ilin. Frida alvenis en septembro al San-Francisko kaj nur post du monatoj, la paro decidis regeedziĝi. La nova amika interkonsento konsistis je vivi kune, kunhavi elspezojn, pluigi la artan kunlaboradon kaj sen havi seksan vivon kiel paro.<ref name="Billeter">Billeter, Erika, 1988, ''Das Blaue Haus. Die Welt der Frida Kahlo'', (La blua domo. La mondo de Frida Kahlo, Christoph Vitali, Frankfurto, Bonn kaj Wabern-Berno (Sviso), Schirn Kunsthalle Frankfurt kaj VG Bildkunst Bonn, germana, paĝo 256 isbn=3-608-76279-5.</ref> Dum tiuj jaroj, la arta agnosko de ŝia verkaro pliiĝis, ĉefe en Usono. Ŝi partoprenis en gravaj grupaj ekspozicioj en la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]], en la Instituto de Nuntempa Arto de Bostono kaj en la Muzeo de Arto de Filadelfio.<ref name="Smith" /> El [[1943]] ŝi instruis en la lernejo La Esmeralda de [[Meksikurbo]]. En 1950 ŝi enhospitaliĝis en Meksikurbo kaj restis en la hospitalo unu jaron.<ref name="Smith" /> === Lastaj jaroj (1950-1954) === [[Dosiero:OutsideCasaAzul.JPG|eta|dekstre|250ra|La ''Casa Azul'' (blua domo), [[Muzeo Frida Kahlo]].]] En la jaro [[1953]] ŝiaj pentraĵoj estis montritaj en aparta ekspozicio en ŝia hejmurbo. Ŝi tiutempe ne plu povis piediri, sed partoprenis la inaŭguron kuŝante en sia lito: ŝi estis ege kontenta. Samjare oni devis amputi al ŝi kruron sub la genuo pro infekto je [[gangreno]]. Tio metis ŝin en granda depresio, kio kondukis ŝin al klopodoj de memmortigoj pare de fojoj. Dum tiu tempo, ŝi verkis poemojn en siaj taglibroj, ĉefe rilatajn kun doloro kaj sufero. En februaro de 1954 Frida verkis klare en sia taglibro pri siaj memmortigaj ideoj. Ŝi priskribis kiel granda torturo la fizikajn kaj mensajn dolorojn de la lastaj ses monatoj (post la amputo) kaj diris, ke kvankam ŝi plupensis ankoraŭ memmortigi, retenis ŝin nur Diego Rivera, kiun ŝi ne deziras abandoni ĉar li havas "la vantecon" krei, ke ŝi mankos al li. La [[19an de aprilo]] de [[1954]] enhospitaliĝis denove post nova klopodo memmortigi, kaj kvankam ŝi skribis en sia taglibro, ke ŝi estis promesinta ne ripeti, la 6an de majo, post nova klopodo, oni devis enhospitaligi ŝin denove. Tamen ŝi foje ankoraŭ kuraĝis: sur sia rulseĝo, la [[2an de julio]] partoprenis, kun Diego Rivera kaj [[Juan O'Gorman]] en manifestacio por protesti kontraŭ la usona interveno en Gvatemalon.<ref>Tibol, Raquel, ''Frida Kahlo. Über ihr Leben und ihr Werk'', germane, 1980, Neue Kritik, Frenkfurto, paĝoj 43-46.</ref> [[Dosiero:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 3.jpg|maldekstre|eta|200ra|Frida fotita en 1932 de sia patro, Guillermo.]] Frida Kahlo mortis en Coyoacán en la [[13-a de julio]] de [[1954]]. Oni ne faris nekropsion, sed oni diris, ke pro pulma embolio. Ŝiaj restoj estis funebr-omaĝitaj en la [[Palaco de Belartoj (Meksikurbo)|Palaco de Belartoj de Meksikurbo]] kaj oni kovris ŝian ĉerkon per la flago de la [[Meksika Komunisma Partio]], kion la nacia gazetaro ege kritikis. Ŝia korpo estis kremaciita en la Civila Kremaciejo Dolores kaj ŝiaj cindroj konserviĝas en la [[Muzeo Frida Kahlo|Blua Domo de Coyoacán]], kie ŝi iam naskiĝis. Ankaŭ ŝia lasta pentraĵo montriĝas en la Muzeo Frida Kahlo. Temas pri olepentraĵo sobre mazonito kiu montras kelkaj akvomelonajn pecojn en fortaj koloroj. En unu el tiuj pecoj kun ŝia subskribo legeblas «VIVA LA VIDA. Coyoacán, 1954, México» (vivu la vivo). La lastaj vortoj en sia taglibro estis: "Espero alegre la salida y espero no volver jamás" (mi kontenta atendas la eliron kaj mi esperas neniam reveni).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fridakahlofans.com/LastDiaryEntry.html |titolo=Lastaj vortoj de la taglibro de Frida Kahlo |alirdato=2014-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090228212002/http://www.fridakahlofans.com/LastDiaryEntry.html |arkivdato=2009-02-28 }}</ref> == Gravo == Ŝia famo estis iom malgranda antaŭ la [[1980-aj jaroj]], kiam la nova stilo de ''Neomexicanismo'' (novmeksikismo) vaste rememorigis je ŝiaj pentraĵoj. Ekspozicio estiĝis ĉe ''Whitechapel Gallery'' en [[Londono]] en majo [[1982]], kaj poste en [[Svedio]], [[Germanio]], [[Novjorko]], kaj [[Meksikurbo]]. Biografioj pligrandigis ŝian famon tiom, ke en 2001 ŝia vizaĝo aperis sur usona [[poŝtmarko]], kaj en 2010 la Banko de Meksiko cirkuligis 500-[[Meksika peso|pesan]] [[monbileto]]n, kiu montris Kahlo'n sur unu flanko, kaj Rivera'n sur la alia. === Verkaro === Frida partoprenis per du verkoj (''La mesa herida'' (La vundita tablo) kaj ''Las dos Fridas'' (La du Frida-oj)) en la meksika versio de la granda evento en Parizo de 1938: nome la ''Exposición Internacional de Surrealistas'' (Internacia Ekspozicio de Superrealistoj) de la ''Galería de Arte Mexicano'' de Inés Amor, ekspozicio, kiun apogis Breton kaj en kiu partoprenis krome [[Leonora Carrington]] kaj [[Remedios Varo]].<ref name="Billeter" /> Ŝi ekpentris dum ŝi resaniĝis post la akcidento, kiun ŝi suferis revenante hejmen de la lernejo per buso la 17-an de septembro 1925, kiu lasis ŝin grave vundita kaj suferanta postefikojn por la cetero de ŝia vivo. Ŝi klarigis ĝin jene: {{citaĵo|Mia patro havis skatolon da oleaj farboj, kelkajn penikojn... kaj paletron en angulo de sia malgranda fotografia studio dum multaj jaroj... Mi rigardadis la skatolon da farboj. Mi ne povas klarigi kial. Ĉar mi estis malsana en lito tiel longe, mi kaptis la okazon kaj petis ĝin de mia patro... Mia patrino mendis ĉarpentiston fari bildstablon... kiu povus esti alkroĉita al la lito kie mi estis, ĉar la gipsa muldado ne lasis min sidiĝi. Do mi komencis pentri mian unuan pentraĵon, portreton de amikino mia... Apud la lito estis spegulo kie Frida vidus sin, malkovrante kaj eksperimentante kun sia propra modelo; tio estis la komenco de ŝiaj multaj memportretoj. Ĉi tiu unua juneca stilo estis influita de meksika portretpentraĵo de eŭropa inspiro de la 19-a jarcento.<ref name="K2">Kettenmann (1999). Frida Kahlo, pp. 17-20.</ref>}} Edziniĝinta al Diego Rivera en aŭgusto 1929, la influo de Diego sur la pentrarto de Frida estis agnoskita de tiam kun signifa ŝanĝo en stilo orientita al ''meksikismo'', al la plifirmigo de meksika nacieco. Tiel, ŝi aliĝis al la grupo de artistoj, en kiu Diego partoprenis, kiuj pledis por indiĝena meksika arto, integrante objektojn el populara arto kaj antaŭkolumba kulturo. En siaj memportretoj, Frida prezentis sin vestita kiel kamparanino aŭ indiĝena virino, esprimante sian identiĝon kun la indiĝena loĝantaro.<ref name="K5">Kettenmann (1999). Frida Kahlo, pp. 20-26.</ref> Dum kvar jaroj la paro loĝis en Usono, de novembro 1930 ĝis 1934. En [[Detrojto]], ŝi reflektis en sia oleopentraĵo ''Henry Ford Hospital'' sian tragedian duan aborton: Frida videblas nuda en hospitala lito kun la blanka tuko trempita je sango, el ŝia ventro eliras ses ruĝaj vejnoj, kiuj estas ligitaj al ses objektoj, kiuj estas simboloj de ŝia sekseco kaj la malsukcesa gravedeco.<ref name="K6">Kettenmann (1999). Frida Kahlo, pp. 31-33</ref> {{citaĵo|Pentrado plenigis mian vivon. Mi perdis tri filojn kaj kelkajn aliajn aferojn, kiuj povus esti plenigintaj mian teruran vivon. Pentrado anstataŭigis ĉion. Mi kredas, ke estas nenio pli bona ol laboro.|Frida Kahlo<ref> Rauda Jamis, eld. (2011) [​1988​]. ''Frida Kahlo'' (21a eldono). Barcelono: CIRCE. p. 271. ISBN 978-84-7765-002-7. </ref>}} En siaj pentraĵoj, Frida prezentis sin en vastaj medioj, aridaj pejzaĝoj, aŭ en malvarmaj, malplenaj ĉambroj, kiuj emfazis ŝian solecon. La pli intimismaj kap- aŭ bust-portretoj estis kompletigitaj per objektoj de simbola signifo. Koncerne ŝiajn plenlongajn portretojn, ili estis integritaj en enscenigitajn reprezentojn kaj enkadrigis ŝian propran biografion: ŝian rilaton kun ŝia edzo, kiel ŝi sentis pri sia korpo, ŝiaj malsanoj rezultantaj de ŝia infantempa akcidento, ŝia nekapablo naski infanojn, ŝia filozofio pri naturo kaj la mondo. Ŝi esprimis siajn fantaziojn kaj sentojn per sia propra vortprovizo per simboloj, kiujn oni devas deĉifri por plene kompreni ŝian verkon. Ĉi tiuj reprezentoj rompis [[tabuo]]jn, precipe koncerne la inajn korpon kaj seksecon.<ref name="K2" /> En la portreto de Alicia Galant (1927), la [[nekonformeco]] de Frida estas evidenta. La kromata komponaĵo diferencas konsiderinde de tiu uzita en ŝiaj pli postaj verkoj. Ĉi tiu pentraĵo prezentas malhelajn kolorojn kaj linion kiu estas samtempe orda kaj mallerta. La elementoj, kiujn ŝi plej ŝatis, kaj kiuj estis ripetitaj en ŝiaj pli postaj verkoj, ne ĉeestas ĉi tie, kvazaŭ ilia esenco forestis de ĉi tiu pentraĵo.<ref>{{Harv|Del Conde|1976|p=196}} </ref> Kvankam ŝi ĝuis sukceson dum sia vivo, Frida Kahlo malrapide atingis rekonon kiel artistino. Ŝiaj pentraĵoj estis aprezataj nur post ŝia morto, kaj nur post jardeko ili atingis veran internacian rekonon: Post ŝia morto en 1954, oni plejparte silentis pri ŝia verko dum longa tempo, kaj nur komence de la 1970-aj jaroj ŝi estis remalkovrita en la kunteksto de la movado por virina liberigo. De tiam, okazis multaj ekspozicioj de ŝiaj verkoj kaj diversaj omaĝoj al virino kaj artistino Frida Kahlo, kaj ŝia famo konstante kreskis. Rilate al ŝia efiko, ŝi jam delonge superis tiun de Diego Rivera.<ref>{{harv|Genschow|2007|p=120}}</ref> Kvar jarojn post ŝia morto la ''Casa Azul'' iĝis [[Muzeo Frida Kahlo]]. Gravaj internaciaj muzeoj kaj artgalerioj organizis porvivajn ekspoziciojn: kiel la ''Instituto Nacional de Bellas Artes'' de Meksikurbo (1977), la [[Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago]] (1980), la Whitechapel de [[Londono]] (1982), la Schirn Kunsthalle de [[Frankfurto ĉe Majno]] (1993), la [[Tate Modern]] de Londono (2007),<ref>[https://web.archive.org/web/20120110235011/http://www.tate.org.uk/modern/exhibitions/kahlo/ «Tate Modern| Past Exhibitions | Frida Kahlo»] (en angla). 10a de januaro 2012. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2012. </ref> la ''Museo de Arte Contemporáneo'' de Monterrey (2007) kaj la Nacia Muzeo de Kolombio, [[Bogoto]] (2009). === ''Casa Azul'' === La ''Casa Azul'' (Blua Domo) en Coyoacán, [[Meksikurbo]], estas la familia hejmo en kiu Frida Kahlo loĝis dum infanaĝo, kaj al kiu ŝi revenis dum siaj lastaj jaroj. Ŝia patro, Guillermo Kahlo, konstruis la domon en 1904 ĉe la angulo de stratoj Londres kaj Allende, en la najbarejo Colonia del Carmen. La du-etaĝa konstruaĵo enfermas korton kaj ĝardenon, origine nur triflanke, sed poste ĉiuflanke. [[Lev Trockij]] loĝis tie de tempo al tempo post li venis Meksiken en 1937. La domon al la ŝtato donacis Diego Rivera kiel testamentaĵon okaze de sia morto en 1957, tri jarojn post la morto de Frida, kaj nuntempe la konstruaĵo estas muzeo enhavanta aĵojn el iliaj vivoj. Ĝi estas populara je turistoj, kaj ricevas po 25 000 vizitantojn monate. <gallery mode="packed" heights="170"> Dosiero:PhotoOneCasaAzul.JPG Dosiero:PatioCasaAzulDetail.JPG Dosiero:WalkwayCasaAzul.JPG Dosiero:CafeCasaAzul.JPG Dosiero:StairwayCasaAzul.JPG Dosiero:PyramidCasaAzul.JPG Dosiero:Kahlo Museum interior.png </gallery> ===Mito kaj legendo=== [[Dosiero:Toni Frissell - Frida Kahlo, seated next to an agave.jpg|eta|dekstre|Foto de 1937 fare de Toni Frissell, el moda foto por ''Vogue''.]] La graveco de ŝia pentroverkaro, la komplekseco de ŝia vivo, kaj ŝia influo sur la postrevolucia meksika kulturo, kie formiĝis la muraĵista movado gvidata de ŝia edzo, estis amplekse studitaj el pluraj perspektivoj, kaj multaj kritikaj studoj estis publikigitaj. Ŝian personecon formis vivo turmentita de malsanoj, kiuj kaŭzis al ŝi konstantan doloron, same kiel personaj rilatoj kun aliaj gvidaj kulturaj figuroj. Ŝia verko reflektas ĉi tiun vivon, ŝian propran fantazion, kaj la meksikan popularan tradicion, inkluzive de votoferoj kaj antaŭhispana tradicio. Por Araceli Rico, Kahlo estas "la malsana kreinto (kiu) spertas la dramon de sia ekzisto en la malakcepto de aliaj, klopodante konservi situacion favoran al la realigo de sia kreiva verko." Kahlo admiris la revolucian pentrarton kaj konsideris ĝin necesa en sia tempo, sed ŝi konsciis, ke ŝia propra pentrarto ne estis tia, kaj skribis: "Miaj pentraĵoj estas bone pentritaj, ne malpeze, sed kun pacienco. Mia pentraĵo portas la mesaĝon de doloro. Mi kredas, ke almenaŭ kelkaj homoj interesiĝas pri ĝi. Ĝi ne estas revolucia; kial mi daŭre trompu min, ke ĝi estas batalema? Mi ne povas." Tial, ŝia verko ne povas esti asociita kun la revolucia [[naciismo]] praktikata de ŝia edzo, Diego Rivera; prefere, ĝi estas enradikiĝinta en populara arto. Laŭ Araceli Rico, "ni observas en Frida Kahlo zorgon pri la serĉado de ŝiaj originoj kiel individuo, kiu apartenas al kaj strebas malkovri kulturan tradicion. Tiel, en ŝiaj komponaĵoj, ŝi elvokas tutan mondon de kutimoj, kredoj, objektoj, mallonge, manieroj esti kaj senti." Maltrankviliga aspekto de ŝia verko estas la ofta disiĝo de si mem en pluraj el ŝiaj memportretoj, ĉi tiu dueco povas deveni de ŝia propra historio same kiel de la fantazio pri la meksika popolo.<ref>Rodríguez Prampolini, en ''Presentación de "Frida Kahlo. Fantasía de un cuerpo herido"'' (1993), pp. 9-13.</ref> Por Raúl Mejía, Frida Kahlo forĝis sian propran [[mito]]n kaj [[legendo]]n per la kreado de sia propra [[rolulo]], kiu aperas en la plimulto de ŝia verkaro. Forte malobeema al multaj el la normoj kaj konvencioj de sia tempo, ŝi ankaŭ elektis fari sin la ĉefrolulino de siaj pentraĵoj. Anstataŭ produkti dolĉan verkon, kiel oni atendus de virino de sia tempo, ŝi konstruis verkaron plenan de unikeco kun forta drama enhavo kaj en la temoj kaj en la reprezentoj de si mem.<ref name="MM1">Mejía Moreno, Raúl (2006). ''El simbolismo en la obra de Frida Kahlo'', pp. 84-97.</ref> En siaj pentraĵoj, Kahlo montris sin kunekzistanta kun kaj vivo kaj morto, precipe en siaj oftaj kirurgioj, kie la konstanta ĉeesto de ŝia doloro estis evidenta. En ''La columna rota'' (Rompita kolono), ŝia korpo aperas kovrita per ungoj. Ŝi ankaŭ aperas kiel produktanto de vivo kaj energio, aŭ kiel fonto de amo kaj sentoj. La temo de rilatoj kaj amo ofte aperas en ŝia verko, precipe kun ŝia granda amo Diego. Sed, ĉefe, la rolulo, kiun ŝi kreis pri si mem, estas la ĉefa motivo kaj ĉeftemo de ŝiaj pentraĵoj. Ŝia mesaĝo, tra la tempo, restas plene aktuala kiel krio de protesto kontraŭ subpremado.<ref name="MM1" /> En sia [[taglibro]], kiun ŝi konservis ekde la aĝo de 35 jaroj, ŝi rakontis siajn spertojn kaj de sia lasta jardeko kaj de siaj fruaj jaroj. Ŝi skribis pri siaj pensoj, sia sekseco, fekundeco, kaj sia fizika kaj psikologia suferado.<ref name="K1">Kettenmann (1999). Frida Kahlo, p. 61.</ref> [[Dosiero:2013-12-22 Frida Kahlo Totenmaske anagoria.JPG|eta|altdekstre|dekstre|[[Mortmasko]] de Kahlo sur ŝia lito en La Casa Azul.]] ===En kulturo=== Ŝia vivo estis foje filmigita: * ''Frida, naturaleza viva'' (1983) de [[Paul Leduc]], kun [[Ofelia Medina]] kaj Juan José Gurrola * ''Frida'' (2002) de [[Julie Taymor]], kun [[Salma Hayek]] kaj [[Alfred Molina]] * ''Eisenstein en Guanajuato'' (2015) kun Cristina Velasco Lozano * ''Coco'' (2017) kun Natalia Cordova-Buckley (angla voĉo) kaj Ofelia Medina (latinamerika voĉo) En 1983, la usona historiistino kaj biografo Hayden Herrera, publikigis ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', nome biografio pri la vivo kaj kariero de Kahlo.<ref> [https://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/radar/9-459-2002-11-03.html Kahlomanía] en pagina12, 3a de novembro 2022, alirita la 31an de majo 2022</ref> En 2000, la meksika verkistino [[Elena Poniatowska]] en sia verko ''Las siete cabritas'' (La sep kaprinetoj), inkludas rakonton en kiu ŝi klopodas anstataŭi Frida, rakontante siajn malĝojojn en unua persono.<ref> Poniatowska, Elena (2000). [https://archive.org/details/lassietecabritas0000poni_h4f3 ''Las siete cabritas'']. México: Era. ISBN 968-411-498-2. </ref> Estas pluraj romanoj inspiritaj en la vivo de Frida Kahlo, same kiel en la paro formita de Frida kaj Diego kaj kelkaj romanigitaj biografioj en diversaj lingvoj, kiel por ekzemplo ''Diego ist der Name der Liebe: das Schicksal der Frida Kahlo'' (''Diego estas la amnomo: la destino de Frida Kahlo'') (2000), de Bárbara Krause.<ref> Krause, Barbara (1992). ''Diego ist der Name der Liebe : das Schicksal der Frida Kahlo''. Neues Leben. ISBN 3-355-01350-1. </ref> Rauda Jamis (2000), Bárbara Mujica (2003), [[Jean-Marie Gustave Le Clézio]] (2002) ktp. == Vidu ankaŭ == * [[David Alfaro Siqueiros]] * [[Leonora Carrington]] * [[Remedios Varo]] * [[Leonor Fini]] * [[Salvador Dalí]] * [[Chavela Vargas]] * [[René Magritte]] * [[Surrealismo]] * [[Diego Rivera]] * [[Tina Modotti]] == Literaturo == * Del Conde, Teresa (1976). [https://www.analesiie.unam.mx/index.php/analesiie/article/view/1020/1007 «Lo popular en la pintura de Frida Kahlo».] ''Anales del Instituto de Investigaciones Estéticas'': pp. 195-203. Konsultita la 1an de oktobro 2023. * Franger, Gaby; Huhle, Rainer (2005). ''Fridas Vater. Der Fotograf Guillermo Kahlo'' [La patro de Frida. La fotisto Guillermo Kahlo] (en germana). Kun tekstoj de Juan Coronel Rivera, Cristina Kahlo Alcalá, Helga Prignitz-Poda kaj Raquel Tribol (1a eldono). Munkeno: Schirmer-Mosel. ISBN 3-8296-0197-2. * Genschow, Karen (2007). «Wirkung». Frida Kahlo - Leben, Werk, Wirkung [Frida Kahlo - Vivo, verko, efiko] (en germana) (1a eldono). Frankfurto de Meno: Suuhrkamp. p. 120. ISBN 3-518-18222-6. * Herrera, Hayden (1984). [https://books.google.com.mx/books?ei=H0iiTv74JMrKsQLh7MHDBQ&ct=result&hl=en&id=m5YEcBKBaGYC&dq=Kahlo+32+operaciones&q=+32+operaciones#search_anchor ''Frida: una biografía de Frida Kahlo''.] México: Diana. ISBN 978-968-131-684-6. Konsultita la 22an de oktobro 2011. * Herrera, Hayden (2010) [​1983​]. ''Frida Kahlo. Ein leidenschaftliches leben'' (en germana) (4a eldono). Frankfurto de Meno: Fischer Taschenbuch Verlag. ISBN 978-3-59618037-0. * Kahlo, Isolda P. (2004). ''Frida íntima''. Ediciones Dipon kaj Ediciones Gato Azul. * Kettenmann, Andrea (1999). ''Frida Kahlo''. Taschen. ISBN 3-8228-6548-6. [http://www.mav.org.es/documentos/ENSAYOS%20BIBLIOTECA/Kettenmann,%20Andrea%20-%20Frida%20Kahlo.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170828184539/http://www.mav.org.es/documentos/ENSAYOS%20BIBLIOTECA/Kettenmann,%20Andrea%20-%20Frida%20Kahlo.pdf |date=2017-08-28 }} * Martín Lozano, Luis (2007). ''Frida Kahlo, El círculo de los afectos''. Cangrejo Editores. * Mejía Moreno, Raúl (2006). ''El simbolismo en la obra de Frida Khalo'' "Frida el ser doble o rebis la piedra filosofal". Red de Revistas Científicas de América Latina y el Caribe, España y Portugal. Universidad Autónoma de México. [http://redalyc.uaemex.mx/pdf/874/87400307.pdf]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Rodríguez Prampolini, Ida (1993). «Presentación». En Rico, Araceli. ''Frida Khalo. Fantasía de un cuerpo herido''. 1993 Plaza y Valdés. ISBN 968-856-116-9. * Smith Edward, Lucie (1999). ''Vidas de los grandes artistas del siglo XX. Frida Kahlo''. Ediciones Polígrafa. ISBN 84-343-0882-7. * Diversaj aŭtoroj. (2007). ''Frida (Segunda edición conmemoración de los 100 años del nacimiento de Frida Kahlo edición)''. México: Océano. ISBN 978-970-777-341-7. * Diversaj aŭtoroj. (2010). ''Frida Kahlo. Sus fotos''. Editorial RM. ISBN 978-84-92480-74-6. {{Projektoj|q=Frida Kahlo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://cgfa.sunsite.dk/kahlo/index.html Pentraĵaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050404020624/http://cgfa.sunsite.dk/kahlo/index.html |date=2005-04-04 }} * [http://www.mexconnect.com/mex_/travel/grandall/grfridamuseo.html la muzeo Casa Azul pri Frida Kahlo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090301035435/http://www.mexconnect.com/mex_/travel/grandall/grfridamuseo.html |date=2009-03-01 }} ({{en}}) * [http://www.fantasyarts.net/Frida_Kahlo.htm Pentraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060427040905/http://www.fantasyarts.net/Frida_Kahlo.htm |date=2006-04-27 }} * [http://www.bad-bad.de/fridakahlo Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050421202852/http://www.bad-bad.de/fridakahlo/ |date=2005-04-21 }} ({{de}}) == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Leginda|2016|07|27}} {{ADLS|2016|33}} {{Vivtempo|Kahlo, Frida}} [[Kategorio:Meksikaj pentristoj]] [[Kategorio:Personoj sur meksikaj monbiletoj]] mbtyfpq9i6d7sq5pdkc2ivm9k30jkyh Libereco 0 23150 9440977 9407638 2026-07-29T02:47:45Z Sj1mor 12103 9440977 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=filozofia kaj politika termino|apa=Libereco (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Statue of Liberty frontal 2.jpg|eta|[[Statuo de Libereco]] en Novjorko. Tra la jaroj, la statuo fariĝis unu el la plej gravaj simboloj de libereco en la mondo. La statuo vidita elgrunde sur la insulo Libereco.]] [[Dosiero:Statue of Freedom, Washington, D.C.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Statuo de Libereco, de skulptisto Thomas Crawford]] '''Libereco''' estas [[Abstraktado|abstrakta]] koncepto, [[Abstraktado|kiu]] priskribas la foreston de limoj kaj senlimajn agopovojn. La demando pri libereco tuŝas multajn areojn de la homa vivo inkluzive de la filozofia, politika-politika, socia, psikologia kaj mensa sfero. La koncepto de libereco ankaŭ estas interpretata por diversaj specoj kiel: [[Libereco|homa libereco]], [[sendependeco]], penslibereco, [[Libera sinesprimado|libereco de esprimo]], [[religia libereco]] kaj [[Ferio|ferioj]]. Socia libereco estas fundamenta valoro en multaj [[Socio|socioj]] kaj ankaŭ kaŭzas multajn argumentojn kaj luktojn. Iuj specoj de homa libereco estas enmetitaj en la [[Konstitucio|konstitucian]] infrastrukturon de multaj [[Ŝtato|landoj]] en la mondo kaj formas parton de bazaj civilaj rajtoj. Hodiaŭ disvastiĝas la percepto, ke la grado de persona libereco de la civitanoj de aparta lando aŭ socio proporcios al la klereco kaj progreso de la socio. Filozofie la demando pri la kapablo de la homo elekti sian destinon libere estas unu el la plej polemikaj filozofiaj demandoj. Du filozofiaj teorioj kontraŭas la koncepton de libereco. La unua estas [[fatalismo]] - kredo pri destino, ke ĉio, kio okazas, devenas de supre per intenca mano kaj la "fino anticipe estas konata" en iu ajn elektita movo kaj [[determinismo]], kiu kredas, ke ne eblas ŝanĝi kaj elekti ion ajn. alie en la mezo. [[Dosiero:FDR_Memorial_wall.jpg|dekstra|eta|200x200ra|Gravuraĵo de la Kvar Liberecoj ĉe la Franklin Delano Roosevelt Memorial en Vaŝingtono]] [[Dosiero:OURS_TO_FIGHT_FOR._4_FREEDOMS_ON_ONE_SHEET_-_NARA_-_513635.jpg|dekstra|eta|[[Kvar Liberecoj]], serio da pentraĵoj celantaj priskribi la liberecojn por kiuj aliancitaj nacioj batalis en la dua mondmilito.]] == Homo kaj libereco == La signifo de homa libereco havas du ĉefajn aspektojn, unu internan kaj la alian eksteran. La interna kredas, ke la unikeco de homo kompare kun aliaj bestoj estas en lia kapablo havi {{N|libera volo}}, kiu agas ne laŭ [[Instinkto|liaj]] naturaj [[Instinkto|instinktoj]] kaj impulsoj, sed laŭ lia intelekto, komprenoj, principoj kaj konscienco. Ju pli kreita kaj malpli primitiva estaĵo estas, des pli facile estas por ĝi liberiĝi de diktitaj ŝablonoj de instinktoj kaj impulsoj, kaj la homo staras ĉe la pinto de evolucio. Dum li evoluis, li povis forigi de li biologiajn kaj fizikajn limigojn, kiujn la naturaj kaj mondaj leĝoj metis antaŭ lin. Laŭ la reganta percepto hodiaŭ, ĉiu persono rajtas esti libera. La ekstera aspekto opinias, ke situacio, en kiu persono estos posedata aŭ kontrolita de aliaj faktoroj ekster ĝi, devas esti ekskludita. En multaj periodoj de homa historio, iuj homoj ne estis liberaj. En antikvaj tempoj estis tutaj socioj, kies socia strukturo dekomence inkluzivis du klasojn, mastrojn kaj [[Sklaveco|sklavojn]]. Homoj estis kidnapitaj, kaptitaj en militoj, naskita en sklavojn, aŭ venditaj (foje de siaj gepatroj) sur la foirejo kiel posedaĵo kaj dorlotbestoj, kaj tiel fariĝis sklavoj. Ĉi tiuj homoj estis konsiderataj posedaĵoj de siaj posedantoj kaj estis devigitaj labori por siaj posedantoj sen konsidero, kelkfoje ĝis la tago de sia morto, sen apelacia rajto. La valoro de la vivo de sklavoj ne estis fiasko de homoj, sed pli proksima al vivado aŭ posedaĵo. En multaj societoj mastro, kiu mortigis sian sklavon pro justa kaŭzo, estis esceptita de iu ajn puno, kaj majstro, kiu mortigis alian sklavon, devis pagi al li kompenson. Ĉi tiu stato de homa sklaveco estis praktikata al la homoj de la afrika kontinento ĝis la lastaj jarcentoj precipe en la amerika kontinento. En la [[mezepoko]] homoj estis ligitaj al sia rolo en socia ordo kaj statuso, kaj ĝenerale al la plimulto de la loĝantaro mankis persona libereco, ne estis eblo transiri de statuso al statuso kaj pozicio al pozicio, kaj homo devis socio per diversaj devoj. Nur en la [[Renesanco]] la moderna libereca procezo, kia ni konas ĝin hodiaŭ, komencis disvolviĝi. Socia tavoligado de la [[Feŭdismo|feŭda]] subfosado kaj kapitalo fariĝis grava referenco, kaj efektive rompis la [[Liberalismo|liberalulon]], la ŝarĝon de la gildo super la homoj, kaj povis liberigi ilin dum la fiksa aranĝo feŭda, kaj [[protestantismo]] rompis la jugon de [[katolikismo]], kaj permesis libereco de penso por Eŭropo {{Refn|אריך פרום, מנוס מחופש, פרקים א'-ד'}}. == La malamikoj de libereco == Laŭ psikologoj [[Erich Fromm]], aŭtoro de [[Fuĝo for de libereco]], (kiun li analizas la historion de homa libereco), kaj [[Viktor Frankl]], la fondinto de [[Ekzistanalizo|logoterapio]], du kontraŭaj sintenoj kaj perceptoj pri homa libereco kaj la [[aŭtoritatismo]] kaj [[konformeco]]. Fromm argumentas, ke la ĉefa aliro kontraŭbatalanta liberecon estas '''aŭtoritatismo'''. Edukado por blinda obeo kaj aŭtomata submetiĝo al eksteraj entoj inkluzive de institucioj, ideoj kaj homoj. La komunaj ekzistantaj modeloj estas kutime totalismaj registaroj kaj religiaj institucioj, kiuj ambaŭ postulas homojn en sia ombro, kiuj rezignos pri la persona libereco donita al ili, kaj esprimos sin nur laŭ la manieroj, kiujn tiuj kadroj diktas kaj permesas al ili. Obeemo, kiu per si mem estas sensenca kaj senvalora, fariĝas supera valoro kaj bona virto en la okuloj de tiaj kadroj, kaj malobeo estas perceptata kiel grava ofendo punota per ĝi. Alia fenomeno, kiu abolicias la homan liberecon, laŭ Frenkel kaj Fromm, estas '''konformeco,''' kiu esprimiĝas en obeo, adaptiĝemo, irado en la fendo kaj akcepto de la aŭtoritato de sociaj normoj aŭtomate kaj sen ia apelacio. La homaro, precipe en la okcidenta mondo, vivas en la falsa iluzio pri libereco kaj senlimo, sed pro adaptiĝo kaj blinda obeo al konvencioj homoj imitas aliajn. Ili pensas, volas, sentas kaj eĉ agas laŭ tio, kion ŝajnas al ili, ke socio kaj komuna prudento postulas de ili, kaj neas ĝin al si mem, ĉar ĝi metos ilin en ilian izolecon kaj fortigos siajn timojn resti solaj en la vizaĝo de la hororo de ekzisto. Fromm demandas, kial persono bezonas sinesprimliberecon, se li ne havas siajn proprajn, verajn kaj originalajn proprajn pensojn. == Specoj de libereco == [[Dosiero:Industrial-Chicken-Coop.JPG|dekstra|eta|150x150ra| Gekokoj en ŝafidejo]] La filozofo Isaiah Berlin distingas inter negativa libereco kaj pozitiva libereco, aŭ inter 'libereco de' kaj 'libereco de' al 'libereco por' kaj 'libereco tie'. "Libereco M" aŭ "Libereco De" estas ekstera libereco, en kiu homo liberigas sin de la jugo kaj limoj de fremdaj elementoj ekster li, kaj li ne estas ligita de certa percepto aŭ ago trudita al li de ekstere, sed li eble tamen restu kun interna malpleneco, dum 'libero' aŭ 'libereco tie' estas dua etapo, post kiam la persono ricevis la liberecon fari laŭplaĉe, li ankaŭ faras aferojn, kiuj esprimas lian liberan volon, kaj sentigas lin sento de libereco, memplenumado kaj interna bonfarto. Dum libereco en ĝiaj multaj eroj estas fundamenta rajto donita al civitanoj en okcidentaj landoj, tamen plej multaj pensuloj konsentas, ke ankaŭ ĝi havas limojn, kiam ĝi konfliktas kun aliaj valoroj kaj idealoj. Unu el la ĉefaj limigoj kutime ne damaĝas aliajn homojn, kelkfoje la limoj ampleksas ne damaĝi la instituciojn de la kompanio, aŭ konflikti kun normoj kaj limigoj, kiujn la kompanio starigis por la taŭga kaj bonorda administrado de la kompanio. En ĉi tiu kunteksto validas la aserto de la filozofo Isaiah Berlin, ke "libereco por [[Lupo|lupoj]] estas [[morto]] por [[Ŝafo|ŝafoj]] ". Ekzemple, en plej multaj demokratiaj socioj, libereco de esprimo estos limigita kaj limigita, ekzemple, kiam ĝi fariĝos malestimo, humiligo de aliaj, kalumnio kaj rasismo, kaj pli. Moviĝ-libereco estos limigita tiel, ke ne endanĝerigas aliajn homojn, ekzemple per limigo de vojoj kaj rapidoj. Kaj la libereco de asocio limiĝos al la malpermeso establi asocion de malamo aŭ sabotado, kiu celas damaĝi aliajn civitanojn aŭ la fundamentojn de la reĝimo. Eĉ en la kunteksto inter homo kaj li mem, libereco povas levi moralajn demandojn, ekzemple kiam la persono elektas aŭ celas damaĝi sin nur, ekzemple pri la problemo pri [[eŭtanazio]] kaj [[Sinmortigo|memmortigo]]. Hodiaŭ en plej multaj socioj en la mondo estas konsentite praktiki severajn liberecajn limojn, en formo de aresto kaj malliberigo kaj rifuzo de ĉi tiuj rajtoj, al tiuj, kiuj malobservis kompaniajn leĝojn kaj faris krimojn. Laŭ [[Viktor Frankl|Victor Frankel]] libereco kaj respondeco estas du flankoj de la sama monero. Post kiam persono prenas liberecon por si mem, li ankaŭ akceptas respondecon. Multaj timas preni respondecon kaj respondecon kaj tial rifuzas fari decidojn, kiuj etendos sian liberecon. Frenkel alvokas homojn respondeci pri ilia sorto kaj asertas, ke tio estas la granda novigo de lia metodo. Li ankaŭ deklaris, ke Usono starigu sur la Okcidenta Marbordo la Respondecan Statuon, kiu kompletigus la [[Statuo de Libereco|Liberecan Statuon]]. Simile, [[Abraham Isaak Kook|rabeno Kook]] kredis, ke la esenco de pento, kiu estas la korekto de homo, estas ĉesi trudi respondecon pri la kondiĉo de homo al aliaj, kaj en respondeco pri sia propra destino, kredante, ke kompleta sukceso dependas nur de la bona volo de la homo {{Refn|אורות התשובה ט' א'}}. == Sociaj rajtoj kiuj estas inkluzivitaj en libereco == En ĝiaj diversaj evoluoj, ekzistas pluraj specoj de rajtoj kiuj inkludas la rajton al libereco: * Penslibereco kaj opinio - la libereco pensi tion, kion oni volas, kaj espirimi onies opinion libere, sentime. * Religia libereco, kultado kaj kredo kaj libereco de konscio - la libereco kredi tion, kion homo volas, kaj la rajto elekti kaj observi sian religion aŭ ne observi ajnan religion laŭ siaj personaj konsideroj. * Esprimlibereco - la rajto de ĉiu persono esprimi siajn opiniojn kaj pensojn en malsamaj manieroj. ** Libereco de informo - la kapablo preni informojn de la Interreto sen restriktoj aŭ cenzuro. ** Libereco de manifestacio kaj protesto - esprimante subtenon aŭ kritikon de individuoj en sendependa aŭ organizita maniero. * Libereco de gazetaro kaj publikigo (Gazetaro) - la libereco publikigi (ĉi tio ne estas la libereco de esprimo ). * La libereco de arta kreado - la libereco esprimi ideojn kaj pensojn per artaj rimedoj. * La rajto al privateco - la rajto al privateco permesas al persono fizikan aŭ virtualan privatan spacon sub lia kontrolo, rekonante ke ekzistas areoj en la vivo de persono kiuj ne devus esti en la publika domeno sen lia eksplicita konsento. * La libereco de edukado - la libereco por gepatro eduki siajn infanojn kiel oni volas, la libereco por edukisto eduki kiel oni volas, la libereco por hejma edukado kaj la libereco por grupo de gepatroj organizi por eduki. kune. * La libereco de asocio - la libereco esti en kontakto kun kiu ajn la persono volas, sen sektoraj aŭ grupaj limigoj. (Ĉi tio ne estas libereco de asocio). * Libereco de asociiĝo - la libereco por iu grupo de homoj kolekti kaj kuniĝi. * Libereco de moviĝo - la libereco moviĝi de loko al loko sen limigoj. * Seksa libereco. * Okuplibereco - la rajto de ĉiu homo praktiki ajnan profesion, kiun oni elektas. == Bestoj kaj libereco == La rajto al libera vivo en bestoj estas en la tagordo por bestamantoj kaj organizoj pri protektado de bestoj. Laŭ la ideologio, en kiu ili kredas, ke ne nur homoj rajtas je libereco, sed ankaŭ bestoj. Laŭ ilia percepto, la natura medio de bestoj estas la naturo en kiu ili povas vivi kaj agi libere strebante akiri manĝon sendepende. Homoj ofte prenas la liberecon de bestoj, kaj tenas ilin malliberigitaj malantaŭ kradoj, ĉu en [[Bestoĝardeno|zooj]], en privataj plumoj, aŭ en hejmaj [[Kaĝo|kaĝoj]]. En multaj landoj ekzistas bestoj por homoj ne devas esti protektataj individue por [[Ĉasado|Ĉasi]] aŭ kapti ilin kaj movi ilin de siaj naturaj vivmedioj. Kiel parto de tutmonda tendenco, la hodiaŭaj zooj estas desegnitaj tiel, ke ili havigos pli da viva spaco, ol enfermi ilin en mallarĝa kaĝa areo. Frapanta ilustraĵo de ĉi tiu ŝanĝo estas en la diferenco inter la malnova [[Zoologia ĝardeno de Jerusalemo|biblia zoo]] kaj la nova en la urbo [[Jerusalemo]]. Krome ekzistas movadoj, kiuj pledas por humanitara [[Aldomigo|traktado de malsovaĝaj bestoj]], inkluzive la eblon de libera vivo, kadre de la bienoj, en kiuj ili kreskas. Ekzemple, permesu al ovodemetaj [[Koko|kokinoj]] vagi libere en tio, kio estas konata en la hebrea kiel liberaj ovoj, anstataŭ levi ilin en bateria kaĝo, kio severe limigas manovran spacon, moviĝemon, la eblon de mediaj stimuloj kaj la eblon esprimi naturajn kondutoj kiel disvastigado de [[Flugilo|flugiloj]], ruliĝado kaj tunelo en la tero. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=liber.0eco}} * [[Libereco|Homa libereco]] * [[Libera sinesprimado|Libereco de Esprimo]] * Libereco de Okupado * moviĝ-libereco * [[Libera programaro]] * [[Kunvenlibereco]] * [[Libero de asociiĝo]] * [[Religia libereco]] * Ovoj de libereco * [[libera volo]] * [[Anarkiismo]] * Informo volas esti senpaga, kampanjo * sepaga kontraŭ libera ([[d:Q13415025]]) == Por plua legado == * [[Erich Fromm]], '''Fuĝo el Libereco''', Eldonado Dvir, 1992, el la angla: Tamar Amit * [[John Stuart Mill]], '''Pri Libereco''', 1859, Eldonejo Shalem, 2007 == Piednotoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Homaj rajtoj]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] 3xs148ypt7jxtas0fa5dkfz26571mok Viando 0 23332 9440838 9414571 2026-07-28T18:45:01Z Sj1mor 12103 9440838 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Meat-banner-01.jpg|center|775px]] [[Dosiero:NCI meatpile.jpg|eta|Viandoj el bovo, porko kaj koko.]] [[Dosiero:Cheeseburger.jpg|eta|Hamburgero el [[ruĝa viando]].]] [[Dosiero:043 - Ĉu homoj bezonas manĝi viandon -scivolemo - zdf.webm|eta|"Ĉu homoj bezonas manĝi viandon?" - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]. ]] [[Dosiero:London - Smithfield Market - 3663.jpg|eta|Vendado de viando en londona merkato.]] [[Dosiero:Standing-rib-roast.jpg|eta|Antaŭkuirita [[Bovaĵo|bovripoj]].]] [[Dosiero:Roast beef.jpg|eta|Rostita [[bovaĵo]].]] '''Viando''' estas la [[karno]] de besto rigardata aŭ uzata kiel [[manĝaĵo]].<ref>Ayyıldız, Esat. [https://ia601504.us.archive.org/30/items/klasik-arap-edebiyatinda-et-motifi/Klasik%20Arap%20Edebiyat%C4%B1nda%20Et%20Motifi.pdf “Klasik Arap Edebiyatında Et Motifi”]. ''International Malatya Gastronomy Culture and Tourism Conference''. ed. Aynur Ismayilova – Gunay Rzayeva. 19-24. Malatya: IKSAD Publishing House, 2022. ({{en}})</ref> Ĝi estas biologie [[muskolo|muskola]] maso aŭ [[histo]], ofte kun [[graso]]. Viando por homa manĝado devenas ĉefe de breditaj bestoj, mortigitaj en [[buĉejo]]. Temas pri populara kaj komerca klasigo (ne scienca) kiu aplikiĝas nur al surteraj animaloj — normale [[vertebruloj]]: [[mamuloj]], [[birdoj]] kaj [[reptilioj]] —, ĉar, spite la fakton ke oni povas apliki tiun difinon al la maraj animaloj, tiuj eniras en la kategorio de ''[[fiŝaĵo]]'', ĉefe ĉe [[fiŝoj]] —la [[krustulo]]j, [[molusko]]j kaj aliaj grupoj kutime ricevas la nomon de ''[[marfrukto]]j''—. Trans ties ĝusta [[taksonomio|biologia klasigo]], aliaj animaloj, kiaj la [[marmamulo]]j, estis foje konsiderataj ''viando'' kaj foje ''fiŝaĵo''. == Ĝeneralaĵoj == Tre oftaj bestoj kies viandon oni manĝas tra la mondo povas esti [[bovo]], [[ŝafo]] kaj [[koko]], kaj aliaj [[kortobirdo]]j. Diversaj [[kulturo]]j malpermesas manĝadon de malsamaj tipoj de viando konforme al propraj [[tradicio]]j kaj [[tabuo]]j. Ekzemple, kvankam francoj kaj japanoj manĝas [[Ĉevalaĵo|ĉevalan]] viandon, britoj opinias tion preskaŭ same neakceptebla kiel [[kanibalismo]]n. Simile, eŭropanojn ŝokas la korea manĝado de [[hundo|hunda]] viando, kaj same [[judoj]]n kaj [[islamano]]jn tiu de [[porko|porka]]. Kelkaj landoj surprizas, ke [[hispanoj]] kaj [[francoj]] manĝas [[rano]]jn (plej ofte nur krurojn), kio transigas la koncepton de viando, tre ofte ĝeneraligite konsiderata nur el [[mamuloj]] aŭ [[birdoj]], sed ne el [[amfibioj]] aŭ [[reptilioj]], dum [[fiŝoj]] kompreneble eniras en absolute alia koncepto, neniam nomita ''viando''. Tio menciita lasus for viandon el ekzemple [[testudo]]j, [[lacerto]]j aŭ [[serpento]]j, manĝeblaj aŭ manĝataj en diversaj kulturoj. Ĝenerale, oni ne manĝas la viandon de karnivoroj. El [[antropologio|kultur-antropologia]] vidpunkto (ekzemple [[Marvin Harris]]), oni klarigas la nemanĝindon de hunda (aŭ homa) viando tiel, ke la hundo (resp. homo) mem devas manĝi pli da viando ol ĝi produktos jam buĉite, kio kontraŭas bazajn principojn de [[ekonomio]]; ĝia manĝado estas do neeviteble [[lukso|luksaĵo]]. Moroj pri manĝado estas ĉiam plenaj de kulturaj signifoj, kiel montris [[Claude Lévi-Strauss]] kaj aliaj antropologoj. Argentinanoj, ekzemple, pensas bezoni manĝi ĉirkaŭ po 5&nbsp;kg da viando monate por esti bone nutritaj, ili rigardas brazilanojn kiel mizerulojn, ĉar ili manĝas malmulte da bovviando kaj ovoj. Male, meksikano povus rigardi argentinanojn kiel mizere malbonnutritajn, ĉar ili ne manĝas sufiĉon da [[maizo]], ktp. Ekde la vidpunkto de [[manĝado]] viando estas kutima fonto de [[proteino]]j, [[triglicerido|grasoj]] kaj [[mineralo]]j en la homa [[dieto]]. El ĉiuj [[manĝaĵo]]j kiujn oni akiras el [[animalo]]j kaj [[planto]]j, viando estas tiu kiu plej valorigojn kaj aprezon atingas en la merkatoj kaj, paradokse, ĝi estas ankaŭ unu el la plej evitataj manĝaĵoj kaj tiu kiu plej polemikojn okazigas.<ref name="McGEE">"On Food and Cooking", Harold McGEE, [[Scribner]], 2004</ref> La animaloj kiuj nutriĝas nur el viando nomiĝas [[karnovorulo]]j, male al [[herbivorulo]]j. La plantoj kiuj manĝas insektojn kaj aliajn animalojn nomiĝas same ''karnovoruloj'' (spite ties faktan [[entomofagio]]n). Tiuj kiuj manĝas viandon el predoj mortigitaj de ili mem nomiĝas [[Predado|predantoj]] kaj tiuj kiuj akiras ilin el jam mortintaj animaloj nomiĝas [[kadavromanĝanto]]j. La plej parto de la [[konsumo]] de viando fare de la homoj devenas de [[mamulo]]j, kvankam ĝi apenaŭ uzatas por manĝo de malgranda kvanto de la 3.000 specioj kiuj ekzistas.<ref name="Elton" /> Oni konsumas ĉefe viandon de animaloj [[Hufuloj|hufulaj]], [[Aldomigo|aldomigitaj]] por havigi homan [[manĝaĵo]]jn. La konsumaj specioj bazaj por la [[konsumo]] estas [[ŝafo]]j, [[bovo]]j, [[porko]]j kaj [[kortobirdo]]j, dum komplementaj specioj estas [[kapro]]j, [[ĉevalo]]j kaj [[ĉasado]] (ĉu granda (aproj, cervoj) aŭ malgrandaj (perdrikoj, kunikloj)). La [[viandindustrio]] estas la [[nutraĵa industrio]] kiu plej grandan vendokvanton movas.<ref name="Elton" > "Principles of Meat Science", Elton D. Aberle; 2001, Kendall Hunt</ref> La konsumo de viando kreskas tutmonde kongrue kun la pliigo de la monda loĝantaro, el kiuj la disvolviĝantaj landoj estas kiuj posedas pli grandan proporcion de kresko, kio sugestas estontan neceson de solvoj por respondi al la pliiĝanta mendo de tiu nutraĵo. == Historio == [[Dosiero:Egyptian Domesticated Animals.jpg|250ra|maldekstra|eta|Komenco de aldomigo (de [[bovo]]j) en [[Antikva Egipto]].]] Komunas ĉe [[Homo sapiens|homoj]] la manĝado surbaze de viando en la dieto, same kiel por aliaj animalaj [[specio]]j, kaj eĉ por kelkaj [[Karnovoraj plantoj|vegetalaj specio]]. La nutrado de la unuaj homedoj (''[[Australopithecus]]'' kaj ''[[Homo habilis]]'') estas celo de studo kaj debato, kvankam ŝajne la viando de malgrandaj animaloj aŭ devena el kadavromanĝado formus parton de ties dieto, kiel okazas ĉe kelkaj simioj antropomorfaj ([[ĉimpanzo]]j). La kontrolo de [[fajro]], unu el ĉefaj trajtoj de la procezo de [[homiĝo]] kutime klarigeblas rilate al la transformado en [[kuirarto]] de manĝaĵoj, ĉefe de viando. Kelkaj el la antropologiaj hipotezoj plej famaj tuŝas tiun temon partikulare (''[[Kruda kaj kuirita]]'', de [[Claude Lévi-Strauss]]). La ''[[Homo neanderthalensis]]'' kaj la unuaj reprezentantoj de la homa specio ''[[Homo sapiens]]'', same kiel la [[Homo de Kro Magnon]], submetitaj al la cirkonstancoj klimataj de la glaciepokoj en Eŭropo kaj Azio, havis necese predadan kutimaron kaj altan proporcion de viando en sia dieto.<ref>[[Juan Luis Arsuaga]] ''El collar del neandertal'', ''El Enigma de la Esfinge'' kaj aliaj publikaĵoj.</ref> [[Dosiero:Rumunia 5806.jpg|dekstra|eta|230ra|Paŝtisto en la Făgăraş-montoj en [[Rumanio]].]] La revolucio de la [[Neolitiko]] okazigis, ke la dieto de la agrikulturaj komunumoj iĝu pli dependa el la vegetalaj specioj, dum la karnovora dieto jam ne plu dependis de la ĉasado kaj ja el la [[aldomigo]] de iaj animaloj (kiaj ''[[Bos primigenius]]'' antaŭ 7000 jaroj en [[Makedonio]], [[Kreto]] kaj [[Anatolio]]) kaj el la laboroj por [[bestobredado]] de la socioj de [[paŝtisto]]j.<ref name="Zeuner">"A History of Domesticated Animals", Zeuner, F.E.; 1963</ref> La viando kaj ties konsumo limiĝis plej ofte al okazoj ĉur esceptaj, festaj, kaj tre ofte asocia ĉe la antikvaj kulturoj al diversaj formoj de religiaj [[ceremonio]]j, kiaj la greka [[hekatombo]] (nome granda [[bestofero|ofero]] de cent oksoj, de la [[greka lingvo|greka]] ἑκατόν, ''hekatón'', «cent» kaj βοῦς, ''boũs'', «okso»), la juda [[pesaĥo]], aŭ la [[porkobuĉo]] praktikata en multaj socioj. Dum la epoko de la [[Romia Imperio]] oni konsumis ofte la viando de aldomigitaj [[porko]]j, [[ŝafo]]j kaj [[kapro]]j, devena ĉefe el la aktiveco de paŝtado. La [[kultura evoluo]] de distingaj modeloj de konsumo de viando kaj de specioj konsiderataj manĝeblaj, malpermesitaj ([[Nutrotabuo|tabuaj manĝaĵoj]]) aŭ sakraj en diversaj civilizoj, kiaj la bovoj en [[Barato]], estas unu de la ĉefaj temoj de la [[kultura antropologio]], kiu esploras kaj la klarigojn [[simbolo|simbolajn]] havigitajn de la propraj kulturoj aŭ religioj kaj la logikon kaj ekonomian kaj socian, ekvilibre kun la medio (la ekologia [[elteneblo]] de la bestobredado endanĝeriĝas kiam la premego [[demografio|demografia]] superas la {{JN|natura limo}} ).<ref>Ĝi estis unu de la centraj priokupiĝoj de [[Marvin Harris]] en liaj multaj verkoj, kiaj por ekzemplo: ''Kanibaloj kaj reĝoj'', ''Bovoj, porkoj kaj sorĉistinoj'', ''Bona por manĝo'' aŭ ''Nia specio''.</ref> <center> {| class="wikitable" border="1" | '''Animalo''' | '''Loko''' | '''Aldomigo''' |- | '''[[Ovis orientalis|Natura ŝafo]]''' | [[Mezoriento]], [[Nepalo]], [[Tibeto]], [[Centrazio]] | Zavi Ĉemi Ŝanidar ([[Irako]]) |- | '''[[Capra aegagrus|Natura kapro]]''' | Mezoriento, el [[Turkio]] ĝis [[Afganio]] | Ganj-Dareh ([[Irano]]) |- | '''[[Bos primigenius primigenius|Natura bovo (uro)]]''' | En areo inter la paralelo norda 30º kaj 60º el [[Eŭropo]] al Orienta Azio | Nea Nikomedio ([[Grekio]]), [[Çatal Höyük]] (Turkio) |- | '''[[Sus scrofa|Natura porko (apro)]]''' | En areo inter la paralelo norda 20º kaj 60º escepte en [[Centra Eŭropo]] | Cayônü (Turkio) |- | '''[[Gallus|Natura koko]]''' | Sudorienta Azio kaj Indonezio | Ĉinio, Tajlando kaj Vjetnamio<ref>Antaŭ 5000 jaroj. Ĝi estis enmetita en la Mediteraneo en la 8-a jarcento a.K.[http://www.rac.uab.es/AUScas.htm ''El origen de las Gallinas''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402142640/http://www.rac.uab.es/AUScas.htm |date=2015-04-02 }}</ref> |} <small>Valoroj elprenitaj de diversaj fontoj.<ref name="Zeuner" /></small> </center> === En Mezepoko === [[Dosiero:11-alimenti,carni ovine,Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182.jpg|250ra|maldekstra|eta|La metio de buĉisto estis aprezata en la [[Mezepoko]].]] Dum la [[Mezepoko]] en [[Eŭropo]] la viando de animaloj estas valoraĵo rezervita al la klasoj plej altaj en la socio. Oftis ĉiukaze la konsumo de viando de kortobirdoj kaj de porko, dum la grandaj bestoj restis je la zorgo kaj servo de la agrikulturo. La preparaĵoj per [[peklado]], same kiel per [[marinado]] en [[vinagro]] oftis por povi konservi la plej longan tempon eble la viandojn. La [[Katolika Eklezio]] establis kelkajn regulojn por parta [[fasto]] dum la [[Karesmo]] (kies festo antaŭa estas la [[karnavalo]] el ''carne'' aŭ ''karno'' en diversaj latinidaj lingvoj, por evitinda viando) kaj aliaj religioj kiaj la [[islamo]] (same kiel [[judismo]]) rekte malpermesis la konsumon de porkaĵo krom la establo de reguloj pri la bestobuĉado de animaloj por la homa konsumo. La kunvivado de la tri [[Monoteismo|monoteismaj religioj]] en kelkaj zonoj, kiaj en [[Iberio]] dum la Mezepoko, havis konfliktan aferon en la viandokonsumo, submetita al diferencaj manĝotabuoj kaj ritoj por bestobuĉado, kio devigis separi la buĉejojn en kristanaj, judaj kaj islamaj. En partikularo la malpermeso de la konsumo de porkaĵo por judoj kaj islamanoj iĝis tialo por mokado kaj eĉ subpremado fare de kristanoj kiam tiuj hegemoniis, kaj en Hispanio kaj Portugalio ekde fino de la Mezepoko oni uzis la terminon kaj koncepton de [[novkristano|''marrano'' (porko)]] por aludi al la eksjudaj konvertitoj. {{Citaĵo|Yo te untaré mis versos con tocino / para que no los muerdas, Gongorilla (Mi ŝmiros miajn versojn per lardo por ke vi ne mordu ili, Gongoreto)|[[Francisco de Quevedo]], akuzante je ''[[novkristano]]'' lian malamikon la pastron [[Góngora]]}} En [[Kuirarto de Anglio|Anglio]] oni preferis ekde antikvo la viandon de [[bovo]], kion indikas la [[kromnomo]] de ''[[beefeater]]'' de la gardistoj de la [[Turo de Londono]] kiu signifis, ke ili estas reĝaj servistoj kun bona dieto (manĝantoj de bovaĵo), kaj kelkaj el ties receptoj kiaj la [[supo de oksovosto]] indikas tiun preferon ekde antikvo en la angla mezepoka socio. Fakte en la Mezepoko (ĉ. [[13-a jarcento]]) oni establis la profesion de [[buĉisto]] en la eŭropaj urboj.<ref>"History of food", Maguelonne Toussaint-Samat, ĉap. 4 "History of Meat", Eld. Blackwell pub.,1992</ref> En la ''[[Ménagier de Paris]]'' publikigita en [[1393]] oni mencias la komercon de viando inter diversaj eŭropaj urboj. === Epoko de malkovroj === La konservado de la viando en la epoko antaŭindustria estis fuŝa kaj okazigis la neceson maski la ekputriĝon per ĉia tipo de [[kondimento]]j kaj [[spico]]j. Ekde la Malsupra [[Mezepoko]], Eŭropo mendadis grandajn kvantojn da [[pipro]] kiuj justigis komercon longdistance kun Azio, kio iĝis unu el la tialoj kiuj kondukis al la [[Krucmilitoj]]. Fine de la Mezepoko, la ŝtopigo de la vojo de la Orienta [[Mediteraneo]] fare de la [[Turka Imperio]], akcelis la disvolvigon de la [[Epoko de Malkovroj]] kiu kondukis la portugalojn ĉirkaŭnavigi Afrikon kaj la kastilianojn entrepreni la ekspedicion de [[Kristoforo Kolumbo]]. La malkovro de Ameriko fare de eŭropanoj ebligis disponi el novaj spicoj por la konservado de la viando, kiaj la [[papriko]] devena el la [[kapsiko]].<ref>La historio de la spicoj estas unu el la plej interesaj temoj de la historio kaj ekonomia kaj socia, de komerco kaj de navigado, kaj ĝi estis pritraktita, per ironia kaj diverĝa vidpunkto fare de [[Carlo Cipolla]] ''Allegro ma non tropo''.</ref> [[Dosiero:Plaza Mayor, Madrid.jpg|350ra|eta|[[Buĉodomo]] en la [[Plaza Mayor (Madrido)|Plaza Mayor de Madrido]], kie la [[buĉisto]]j de ''Abasto de la Carne'' (estre de monopolisto) liveris viandon al la publiko, kontrolitaj de municipa funkciulo. Ekzistis ankaŭ aliaj [[placo|placetoj]] kun vendado de viando, kaj [[Pulbazaro El Rastro|Rastro]] kie oni tanis la felojn devenajn de la [[buĉejo]]. Tia organizado de la vianda komerco pluis dum la tuta Antikva Reĝimo, ĝis la establado de la tegmentaj merkatoj kaj la organizado de moderna buĉejo en [[Legazpi (Arganzuela)|Legazpi]], fine de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a.]] La [[Eŭropa koloniado de Ameriko]] el la [[16-a jarcento]] okazigis interŝanĝo de specioj por [[bestobredado]], ĉefe el Eŭropo al Ameriko, ĉar inverse gravis nur la enmeto de la [[Meleagris gallopavo|meleagro]], male al tio okazinta en agrikulturo, kie okazis interŝanĝo pli ekvilibra. La grandaj herbovoraj animaloj estis [[formortinta]]j el Ameriko antaŭ miloj da jaroj, tuj post la alveno de la homa estaĵo. La foresto de porvianda bestobredado, krom malgrandaj animaloj, estis konsiderita unu de la tialoj de la antaŭkolumba rita [[antropofagio]] (antropofagio aŭ [[nekrofagio]] aperis en multaj aliaj kulturoj de diversaj niveloj de socia disvolviĝo kaj geografia medio, kaj ties antropologia klarigado kaj kvantogravo en la dieto estas tre diversa). La bestobredado de [[kameledoj]] en [[Andoj]] ([[Lama glama|lamo]], [[vicugna vicugna|vikuno]] kaj [[gvanako]]) ne etendiĝis al Eŭropo. La etendo de la specioj enmetitaj de la hispanoj, ĉefe la ŝafo, estis komparita kun la paralela malpliiĝo de la indiĝena homa loĝantaro, kiu atingis katastrofajn dimensiojn. La bovobredado gravis ĉefe pro la facileco de ties liberigo en ampleksaj zonoj de paŝtejoj, kiaj ĉe la [[Pampa Provinco|argentina Pampo]],<ref>Carson I. A. Ritchie, (1981) ''Comida y civilización'', Madrid: Alianza, ISBN 84-206-0214-0 {{citaĵo|En 1550 la kapitano Nuflo Chaves alportis la unuajn ŝafojn al Argentino; post du jaroj Juan de Salazar y Espinosa enmetis sep bovinojn kaj unu bovon... Juan Torre de Vega y Aragón [kaj aliaj], distribuis 4.000 gebovojn kaj aliajn 4.000 ŝafojn inter la kamparanoj de la zono [de la Rivero Plata] }}</ref> Similaj bestobredadaj pejzaĝoj estis kreitaj en la 19-a jarcento en la Okcidento de Usono kaj en Aŭstralio. En ĉiu el ili kreiĝis nova kulturo ĉirkaŭe, kiu dekomence centriĝis en la feloj kaj la lano, kaj konsideris viandon kiel duaranga produktaĵo praktike neprofitebla, pro la malfacilak konservado kaj transportado al la konsumantaj merkatoj, kiuj paradokse malhavis tiun abundon. === En Hispanio === En ''[[El Quijote]]'' oni tuŝas ofte la temon de la prestiĝo de la viando, kiun la malriĉa kaj povra [[hidalgo]] konsumis nur malofte kaj probleme. {{Citaĵo|Una olla de algo más vaca que carnero, salpicón las más noches, duelos y quebrantos los sábados, lentejas los viernes y algún palomino de añadidura los domingos consumían las tres partes de su hacienda.}} La vianda konsumemo en la tiama Hispanio, kaj la malmulta zorgemo en tia manĝokutimo, produktis proverbojn kiaj {{Citaĵo|Si nada, corre o vuela, a la cazuela (Se ĝi naĝas, kuras aŭ flugas, kaserolen).}} Pri kvantaj ĉirkaŭkalkuloj, en Hispanio de la [[Antikva Reĝimo]] estis konvencia konsideri ĉiutaga porcio sufiĉa la «duonon de [[funto]] da viando» (230 gramoj, dum el pano oni konsideris sufiĉa unu funton), kio ne supozigis ke la tuta loĝantaro povis aliri ĉiutage al tiu konsumo, nek ke temis pri bonkvalita viando (la plej malriĉaj povis akiri nur tripaĵojn kaj forĵetaĵojn).<ref><div style="font-size:95%;"> ALFARO ROCA, Ángel Luis, ''Fuentes para el estudio del consumo y del comercio alimentario en Madrid en el Antiguo Régimen'', en ''Primeras Jornadas sobre Fuentes Documentales para la Historia de Madrid'', 1990, Madrid: Consejería de Cultura de la Comunidad de Madrid, ISBN 84-451-0173-0</div></ref> La preparsistemo (dumlonga kuirado en la ''[[kocido|kaseroloj]]'', por kelkaj devena el la juda kutimo lasi la manĝon dum malrapida kuirado dum la tuta nokto de vendredo kaj la mateno de la sabato por ne ekfajri en ''[[ŝabato]]'') ebligis pli malpli la manĝeblojn de la viando de aĝaj animaloj, kvankam eĉ nur kiel en supo, kiaj la ''[[sopa boba]]'' (stulta supo) aŭ ''gallofa'' kion monaĥejoj disdonis senpage. La kutimo meti oston en supo, oston kiun oni reuzis tagon post tago, kaj kiun eĉ oni kunuzis inter najbaroj pluis ĝis la nomitaj «jaroj de malsato» de la [[postmilito]] post la [[Hispana Enlanda Milito]] ([[1940-aj jaroj]]), kaj jam estis priskribita en [[El Lazarillo de Tormes]]. La prefero por la diversaj formoj de [[kocido]], servite laŭ «tri eroj» (supo, legomaro kaj viando), asocia al diversaj regionaj variantoj, kie oni kunigis ĉiajn tipojn de viando kaj ĉiajn tipojn de [[legomo]]j, alvenis al la proverbaro: {{Citaĵo|Después de Dios, la olla. Todo lo demás es bambolla (Post Dio, kaserolaĵo; ĉio alia, banalaĵo.}} == Viandoj == Ekzistas multaj variantoj de viandoj devenaj el multaj lokoj; eblas diri ke plej el la monda konsumo de viando devenas de la viando de aldomigitaj animaloj por disponigi de [[kruda materialo]] al la [[viandindustrio]]. Malgranda proporcio devenas de la viando de [[ĉasado]]. Ne ĉiam okazis tiel, ĉar en la antikvo (multe antaŭ la [[industria revolucio]] kaj ankoraŭ en kelkaj kulturoj) la majoritato de la viando konsumita de la homoj devenis el ĉasado, dum la bestobredado kaj la paŝtado estis minora elemento. === Bovaĵoj === {{Ĉefartikolo|Viandobovo}} [[Dosiero:Korean.cuisine-Deungsim.gui-01.jpg|250ra|eta|Peco da bovoviando el Koreio. Videblas la tipa ''marmoreco'' nome aspekto de la blanka graso inter la fibro, karaktera de kelkaj rasoj.]] [[Dosiero:Argentinean asado.jpg|250ra|eta|Argentina rostitaĵo —bovaĵo, porkaĵo, bovo-[[ripo]]j, porko-[[ripo]]j, internaĵoj, kolbasoj, sangokolbasoj, kokaĵoj—.]] Unu el la unuaj aldomigitaj rasoj kiuj havigis al homoj per ties viandaj necesoj eble estis la [[Bos primigenius|uro]] (''Bos primigenius'') kiu etendiĝis laŭlonge de [[Eŭrazio]]. En la [[17-a jarcento]] kelkaj bestobredistoj de Eŭropo komencis [[Selekta bredado|selekti]] diversajn bovorasojn por plibonigi iajn kvalitojn kiaj ties [[lakto]], kapablo kaj rezistado antaŭ la [[agrikulturo|agrikultura]] laboro, la kvalito de la viando ktp. Tiele ekzistas nuntempe rasoj kiaj la [[Francio|francaj]] [[Ĉarola]] kaj [[Limoĝia]], la [[itala]] [[Kianina]] (de enorma grando), la anglaj [[Hereford (bovoraso)|Hereford]] kaj [[Shorthorn]]. En [[Usono]] ekzistas indiĝenaj rasoj kiuj havigas viandon kun [[marmoreco|marmoreca]] [[sebo]] (en angla nomita 'marbling' (marmoreco)) kaj kiu devenas el animaloj buĉitaj je aĝo de 15 al 24 monatoj; tiu viandotipo estas konsiderata kiel de bona kvalito fare de la mezaveraĝa usona konsumanto. En [[Japanio]] ekzistas rasoj kiaj la ''[[ŭagju]]'' de marmoreca viando (de la regiono de [[Kobeo]]); kelkaj el tiaj viandoj distranĉiĝas en fajnaj [[fileo (manĝo)|fileoj]] de 1,5 al 2&nbsp;mm kaj el tio oni prilaboras pladojn kiaj la ''[[sukijaki]]'' kaj la ''[[ŝabu ŝabu]]''. Pri konservado, por ke la viando estu bonkvalita ĝi devas esti freŝa kaj premita, kun sufiĉe blanka graso. La koloro de la viando dependas de la mioglobino, tiele ke en normalaj kondiĉoj la koloro de la viando devas esti purpur-ruĝa. Se la bovo estas aĝa, la koloro estas pli malhela. Foje kiam oni apudigas du tranĉitajn areojn videblas ke la viando montras koloron malhelbrunan, sed tio ne tuŝas la kvaliton de la viando. La koloro de la graso indikas la aĝon de la animalo. Se ĝi estas blanka, la viando apartenas al juna animalo, kaj, se ĝi estas flaveca, ĝi apartenas al pli aĝa animalo. Por konservado, la viando de bovido povas resti en la fridujo ĝis 14 tagoj. Krome, indas konsumi ĝin post tempo por ripozo. Normale, kiam oni aĉetas la viandon ĝi jam estis havinta la menciitan periodon por ripozo. === Viandoj de ŝafoj kaj kaproj === La [[Ŝafidaĵo|ŝafaĵo]] estis delonge tre akceptata en tre diversaj kulturoj de la tero; eble estis la [[Ovis aries|ŝafo]] (''Ovis aries'') unu de la unuaj animaloj kiuj estis aldomigitaj de homoj (post la [[Canis lupus familiaris|hundo]] kaj la uro) kaj estas tre valorigitaj ankaŭ la produktado de [[lano]] (preskaŭ 10% de la ŝaforasoj produktas ĝin) kaj lakto (uzata en la prilaborado de [[fromaĝo]]). La specioj de ŝafoj estis [[Selekta bredado|selektitaj]] por havigi diversajn [[kromprodukto]]jn kiaj la [[lakto]] aŭ la [[lano]], krom generi iajn karakterojn la grasa vosto, tre aprezata kuirarte en kelkaj lokoj. La ŝafo estas tre rilata kun la aktivado de paŝtado de la socioj [[Nomado|nomadaj]]. En [[1996]], la ĉefaj produktantoj de ŝafaĵoj laŭ ordo de gravo estas la jenaj: [[Ĉinio]], [[Aŭstralio]] kaj [[Irano]].<ref name="Gracey">"Meat Hygiene", J. F. Gracey, David S. Collins, Robert J. Huey</ref> La [[kapraĵo]] havas malmultan kvanton de graso kaj pro tio ĝi iĝas tre populara en kelkaj zonoj kie gravas la paŝtado. === Porkaĵoj === {{Ĉefartikolo|Porkaĵo}} La porkoj estas [[ido|praidoj]] de la [[Sus scrofa|natura eŭrazia apro]] (''Sus scrofa''). Se la bovaĵo estis preferata de multaj loĝantoj de [[Eŭropo]] kaj [[Ameriko]], la [[porkaĵo]] estas kiu pli da procento de loĝantaro nutris en la resto de la mondo; tiele en kelkaj landoj kiaj en [[Kuirarto de Ĉinio|Ĉinio]] la vorto "porko" estas komprenita kun la signifo ĝenerala de "viando". La porkobredado montras kelkajn avantaĝojn: ĝi estas relative malgranda (ekzemple kompare kun la bovo), estas [[ĉiomanĝanto]], ĝi montras indicon de kresko sufiĉe bona kompare kun aliaj animaloj kaj konsumiĝas preskaŭ ĉiuj partoj de ties organismo. Oni dediĉas nure al la produktado de viando. Tamen estas ankaŭ malavantaĝoj pri la konsumo de ties viando: ĝi povas transmisii malsanojn devenajn de parazitoj kaj havas procenton de enhavo de graso relative alta (malavantaĝege en la moderna manĝostilo). La ĉefaj produktantoj de porkaĵo laŭ ordo de gravo estas la jenaj: [[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinio]], [[Usono]] kaj [[Brazilo]] (informo de 1996).<ref name="Gracey" /> [[Suĉporkido]] aŭ laktoporkido estas nomo de tiu domporkido, kiu ankoraŭ suĉas porkinan lakton. Oni ĝenerale buĉas ĝin en aĝo de 6 semajnoj kaj pezo e ĉ. 12-20 kg kaj rostas aŭ stangorostas ĝin. La viando de la suĉporkido estas specife delikata, hela kaj havas mildan guston. === Viando de birdoj === [[Dosiero:Albrecht Kauw 001.jpg|250ra|eta|Viando de birdoj, laŭ la pentristo [[Albrecht Kauw]].]] Inter la viando de birdoj troviĝas tiu de [[kortobirdo]]j kiaj povas esti tiu de [[Gallus gallus|koko]] (''Gallus gallus'', kies zorgo havigas ankaŭ gravegan produktadon de ovoj); la [[anaso]] kiu povas esti konsumata en du diversaj etapoj: ĉu en la burĝonita ovo kiel oni faras en [[Kuirarto de Filipinoj|Filipinoj]] en la nomita [[baluto]], aŭ kiel plenkreskulo de 6 al 16 semajnoj; [[Hejma meleagro|meleagro]] kiu povas esti bredita kiel ekzempleroj en gamo de 6-9 kg por la homa konsumo inter 12 kaj 18 semajnoj dum en Usono oni pliampleksigas la bredoperiodon ĝis 32 semajnoj por havi enormajn ekzemplerojn; la [[ansero]], [[koturno]], [[Alectoris|perdriko]], la [[kolombo]], ktp., ĉiuj el ili aldomigitaj animaloj kiuj produktas krome [[ovo]]jn. Granda parto de la variantoj ekzistantaj de kokoj estas adaptataj kaj selektitaj por havigi grandajn enspezojn danke al kresko. Ĝenerale tiuj estas konsiderataj blankaj viandoj, kvankam estas exceptoj (kiaj tiu de la [[strutaĵo]]). La kokoj pro selektado devenigis rasojn de alta kreskorapido cele plenumi la mendaron de viando. Ĝenerale birdo kapablas atingi la aĝon propra por sia buĉo post nur malmultaj semajnoj, kies daŭro dependas de la tipo de birdo kaj krome ene de tiu tipo ekzistas rasoj «pli fruaj» ol aliaj. [[BB met R]] (''Bruine Bonen met Rijst'') nome brunaj fazeoloj kun rizo estas [[Surinamo|surinama]] (kreola) manĝaĵo en kiu oni kuiras kok(in)on kune kun brunaj fazeoloj. === Aliaj viandoj === En diversaj kulturoj la tipo de konsumo de viando ege varias, la kutima koncepto estas relativa kaj estas rilata kun la kuirartaj kutimoj de la loko, la disponeblo de la animalo, la sociologiaj tradicioj ktp. En la okcidenta kuirarto ne realiĝas iaj preparadoj ĉar ili estas "malmulte kutimaj" aŭ ĉar temas pri praktiko jam abandonita, aŭ tre surloka de iaj areoj: * '''Viando de [[leporo]]j kaj [[kuniklo]]j'''. Ili estas kutime animaloj kiuj tradicie estis konsiderataj ĉasaj, kaj ties alta indico de reproduktado igas ilin taŭga specio por ties bestobredado (ĉefe ĉe kunikloj). Temas pri viando kun malmulta grasokvanto (malpli ol 4%) kaj alta en proteinenhavo (pli ol 20%). La pecoj kutime havas inter la 2,5&nbsp;kg de pezo. * '''[[Ĉevalaĵo]]'''. Ĝi estas konsumita ofte en kelkaj landoj de Eŭropo, kiel [[Kuirarto de Germanio|Germanio]] aŭ ĉe la okcidento de Francio kaj en kelkaj lokoj de [[Azio]], spite la fakton ke ĝi jam estis malakceptita en kelkaj partoj (kaj same por la viando kiel por la lakto).<ref name="Cambridge">"The Cambridge World History of Food", Kenneth F. Kiple, Kriemhild Coneè Ornelas; Publikigita en 2000 de Cambridge University Press</ref> Okazas iom simile ĉe la viando de ties parencoj nome la [[azeno]] kaj la [[mulo]]. La antikvaj grekoj [[buĉofero|buĉoferis]] ĝin al [[Posejdono]]. La faka [[termino]] por konsumado de ĉevalaĵo estas ''hipofagio''. * '''[[Hundaĵo]]'''. Ekzistas en la [[Kuirarto de Koreio|korea kuirarto]] kaj en la [[Kuirarto de Ĉinio|ĉina kuirarto]]. En kelkaj lokoj de Azio konsumiĝas tradicie ekde la antikvo kun medicina celo, ĉar oni kredas ke ĝi evitas la impotenton krom "varmigi" la kvin vivigajn organojn.<ref>"Asian Food: The Global and the Local", Katarzyna Joanna Cwiertka, Boudewijn Walraven; 2001, University of Hawaii Press</ref> Ĝi estis konsumita ankaŭ en diversaj partoj kiel ĉe la antaŭkolumba [[Meksiko]], ĉar la [[aztekoj]] konsumis la "itzcuintli" aŭ senhara meksika hundo. En la eŭropa kulturrondo, oni manĝis hundon nur en ekstremaj cirkonstancoj, malsategoj, militoj. Tio okazis ekzemple dum sieĝo de [[Parizo]] (1870-1871) aŭ dum polusa ekspedicio de [[Roald Amundsen|R. Amundsen]]. Oni trovas eĉ pruvojn pri tio, ke en kelkaj eŭropaj regionoj oni regule manĝis hundojn (ekz. en [[Apencelo]] kaj [[Grizono]] [[Svislando]] aŭ kelkaj urboj en [[Saksio]]). Laŭ oficialaj datenoj, en jaroj ĉ. 1900 oni buĉis en [[Chemnitz]] averaĝe 226, en [[Dresdeno]] 136 kaj en [[Zwickau]] 58 hundojn jare. La unuaj skribaj pruvoj pri hundoviando kiel manĝaĵo aperas en la 4-a jarcento a.&nbsp;K. en Ĉinio. Tiam la filozofo [[Mengzio]] proponis nutradon de ĝi. La informoj pri aktuala ŝatateco kaj disvastiĝo de la konsumado de hundoviando estas necertaj, nefideblaj. Dum bestoprotektistoj parolas pri milionoj da buĉitaj hundoj, samtempe ili akcentas malgrandan konsumon inter ĉinoj kaj koreoj. La konsumado de la hundoviando aperas en sud-orienta Azio, krom Ĉinio kaj Koreio ankaŭ en [[Laoso]], [[Birmo]], [[Malajzio]]. Ankaŭ en [[Kongo]] oni manĝas hundojn. * '''[[Kataĵo]]'''. Ne raras vidi ĝin en ĉinaj merkatoj por esti kuirita. Kvankam en multaj landoj ĝi estas malakceptita por ties konsumado ĉar temas pri ofta [[maskoto]], ĝi estis konsumita en epokoj de malabundo, same kiel [[hundaĵo]] (ekzemple en Hispanio estas tre ofta esprimo ''dar gato por liebre'', tio estas ''doni kataĵon anstataŭ leporon'', kio tamen ne estas uzata por kuiraj aferoj sed pri iu ajn trompo en ĉiutaga vivo). [[Dosiero:Straußensteak.JPG|300ra|eta|Tipa plado [[Sudafriko|sudafrika]] kun [[fileo (manĝo)|fileo]] de [[Strutaĵo|struto]], [[kolbaso]] el strutaĵo, kokokruro, maizbulo kaj terpomoj.]] * '''[[Strutaĵo]]'''. Kvankam modene origina el [[Aŭstralio]], ĝi estas iom post iom tre populara en [[Eŭropo]] kaj en aliaj kontinentoj, kaj ĉefe kompreneble en Afriko, kaj nuntempe strutofarmoj aŭ bestobredistoj kiuj komplementas siajn farmojn per tiuj animaloj estas tre oftaj, kaj kutime oni trovas struaĵojn aŭ instigon al strutobredado en bredofojroj. * Viando de [[amfibioj]] kaj [[reptilioj]] estas blanka viando tre aprezata en granda parto de [[Azio]]. En kelkaj areoj de [[Eŭropo]] havas tradicion la konsumo de la viando de [[rano]] (ĉefe la kruroj), tamen ĝi iom eksmodiĝis parte pro ekologiismaj regularoj, kiuj malpermesis ties liberan ĉasadon, pro kio nune la plej konsumado devenas el ranobredejoj, kio ekde antaŭ kelkaj jardekoj denove ekkonsumiĝis. * '''Viando de insektoj'''. La [[entomofagio]] ne estas konsiderata en la majoritato de okcidentaj landoj, sed iom post iom ĝi akiras novajn konsumantojn kaj iam povos iĝi grava fonto de proteinoj en la okcidenta dieto. El nutrofiziologa vidpunkto multaj insektoj estas bonaj proteinfontoj, ĉefe larvoj. 100 gramoj de afrikaj termitoj enhavas 610 kaloriojn, 38 gramoj da proteino kaj 46 gramoj da graso; 100 gramoj da tineolarvoj enhavas ĉirkaŭ 375 kalorioj kun 46 gramoj da proteino kaj 10 gramoj da graso. Sekigitaj abelolarvoj enhavas 90% da proteinoj kaj 8% da graso. La fakto, ke insektoj enhavas nedigesteblan substancon, [[Ĥitino|ĥitinon]], ne signifas, ke ili estas nemanĝeblaj, ĉar oni povas forpreni ĝin. Tiu praktiko ekzistas ĉefe en Azio, Sudameriko kaj Afriko. * '''Viando de [[kamelo]]'''. Ĝi estas tre konsumita en iaj lokoj de [[Kuirarto de Afriko|Afriko]] (ĉefe ĉe [[Orienta Afriko]] kaj [[Magrebo]]) same kiel en kelkaj landoj de [[Mezoriento]], kie estas aprezata ankaŭ la lakto de kamelino. La buĉado de plenkreska [[dromedaro]] povas havigi el 500 al 600&nbsp;kg da viando kun malalta enhavo de graso kio povas atingi ĝis 5%.<ref name="Cambridge" /> Tiu viando estas evitata de la [[Grek-Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio|kristanoj koptoj]] de [[Egipto]]. Ene de la sama familio troviĝas la [[Lama glama|lamo]] en preparaĵo en formo de seka viando nome ''ĉarki'' (speco de [[peklaĵo]] farebla ankaŭ el la viando de aliaj animaloj), kiu povas esti prilaborita el 10 al 15&nbsp;kg por ĉiu [[lamo]].<ref>''Meat Cuts and Muscle Foods: An International Glossary'' (Internacia glosaro), H. J. Swatland; 2004; Nottingham University Press ({{en}})</ref> * '''[[Lamencetacoj|Balenaĵo]]'''. La konsumo de la viando de tiuj grandaj marmamuloj (ili povas atingi 150 tunojn) estas tre regulata internacie kaj malpermesita fare de kelkaj ŝtatoj, sed tamen ĝi estas konsumata en kelkaj lokoj (foje uzante ekskuzon de scienca esplorado), kie ties viando formas parton de la plej tradiciaj receptoj.<ref>''Elephants and Whales: Resources for Whom?'' ([[Elefanto]]j kaj [[baleno]]j: [[resurso]]j por kiuj?), Milton M. R. Freeman, Urs P. Kreuter; Publikigita en 1994 de CRC Press ({{en}})</ref> Ties viando estas tre simila al tiu de bovo, sed kun plej granda grasa enhavo, dum la koloro de la viando dependas el la aĝo de la ekzemplero kaj povas varii inter ruĝa kaj malhelruĝa. Tiu viando havas mallongajn periodojn de konservado kaj ekputriĝas tre rapide.<ref>''Food Chemistry'' (Nutraĵkemio), Dieter Belitz, Werner Grosch, Peter Schieberle; Publikigita en 2004, Springer ({{en}})</ref> * '''[[Cavia porcellus|Kobajaĵo]]'''. La konsumo de tiu specio, konata ankaŭ kiel kujo, kuje, aŭ hindia kunikleto, oftas en landoj de [[Andoj]] de [[Sudameriko]] kiaj Peruo, Bolivio aŭ Ekvadoro. Ties viando havas altan nutrovaloron: malmulte da graso kaj multe da proteino. * '''Halaĥa viandaĵo'''. Ĝi estas viandaĵo, kiu originas el bestoj (krom porko, fiŝo kaj marfrukto) mortigitaj laŭ la [[islamo|islama]] [[rito]]<ref>''What is Halal meat ?'' (Kio estas [[Halaĥo|halaĥa]] viando?) [https://www.bbc.com/news/uk-27324224] ({{en}}) </ref>. * '''[[Kanibalismo]]''', nome konsumo de homa viando. Ĝi estis ofta praktiko fare de antikvaj kulturoj, sed laŭ la tempopaŝo ĝi estis malakceptita, abandonita kaj finfine, malpermesita de la jura medio, persekutata de la modernaj socioj. Ĝi aperas ofte en periodoj aŭ eĉ provizoraj cirkonstancoj de [[malsatego]] kiel formo de malespero: sieĝoj dum militoj, la [[Anda flugakcidento de 1972|fama anda akcidento]] ktp. Ĝi estis tradicia en apartaj kulturoj kiaj en [[Novgvineo]], kie ŝajne ĝi okazigis cerbajn malsanojn. * '''[[Viandotranĉaĵoj]]''' estas tranĉitaj pecoj de viando por tuja konsumado. Taŭgas por tio kolbasaĵoj, diversaj ŝinkoj, diversaj rostaĵoj kaj ankaŭ fromaĝo. Jenaj kolbasospecoj estas uzataj por fari tiun multspecan viandaĵon: diversaj kuiritaj kolbasspecoj, liona kolbaso, sed ankaŭ diversaj salamoj. Ankaŭ estras uzataj diversaj fromaĝtranĉaĵoj. == Nuna produktado == [[JBS S.A.]] estas brazila kompanio prilaboranta viandon. Ĝi estas la plej granda de la mondo en sia industrio kaj produktas fabrik-prilaboritajn bovaĵon, kokidon kaj porkaĵon, same kiel la vendon de kromproduktoj de la prilaborado de tiuj. La kompanio havas 150 industriajn fabrikojn tra la mondo <ref>{{cite news|title=The World's Largest Beef Company Is Planning a U.S. IPO in 2017|url=http://fortune.com/2016/12/06/jbs-beef-processing-foods-international-ipo/|access-date=7a de Decembro 2017|work=Fortune|language=en}}</ref>. [[Enpotigita viando|Enpotigi viandon]] estas formo de tradicia manĝaĵa konservo en kiu varma kuirita viando estas metita en ujo (ekz. kruĉo, bokalo, k.s.), streĉe plenplenigita por forigi aeron, kaj tiam kovrita per varma graso. Dum la graso malvarmetiĝas, ĝi malmoliĝas kaj sigeliĝas hermetike, malhelpante malbonigon fare de aeraj bakterioj. Antaŭ ol la tagoj de fridigo, oni evoluis la procezon de enpotigi viandon kiel maniero por konservi viandon kiam la viando de ĵusbuĉita beston ne povus esti plene manĝita tuj. == Viand-anstataŭaĵo == {{Ĉefartikolo|Viand-anstataŭaĵo}} Viand-anstataŭaĵo, ankaŭ nomata vianda alternativo, vianda substituaĵo, viand-imitaĵo, vianda analogaĵo, vegetara viando aŭ vegana viando, imitas certajn estetikajn kvalitojn (ekz. teksturon, guston, aspekton) kaj/aŭ kemiajn karakterizaĵojn de specifaj tipoj de viando. Ĝenerale, viand-anstataŭaĵo signifas manĝaĵon el vegetaraj ingrediencoj kaj foje sen ĉiaj bestaĵoj, ekzemple lakto. Multaj anstataŭaĵoj estas soj-bazitaj (ekz. [[tofuo]], [[tempeo]]) aŭ [[gluteno]]-bazitaj, sed nun ankaŭ povas esti bazitaj sur piza proteino. [[Kultivita viando]] estas viando produktita per ĉelkultivaĵoj ''[[in vitro]]'' de bestaj ĉeloj. Ĝi estas speco de ĉelagrikulturo. Kultivitan viandon oni produktas uzante teknikojn de [[hista inĝenierio]] tradicie uzataj en la regenera medicino. La produktada procezo evoluas konstante, antaŭenigata de pluraj firmaoj kaj institucioj de esploro kaj evoluigo. La evoluigo de kultivita viando kondukis al debatoj pri rilataj etikaj, sanrilataj, naturmediaj, kulturaj kaj ekonomiaj demandoj. == Proverboj == Ekzistas [[proverbo]]j (3) pri viando en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Ĝi estas nek viando nek fiŝo.''}} * {{citaĵo|''Li havis viandon, mi havis nur oston - li havis la ĝuon, mi pagis la koston.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Viando|ReVo=viand}} {{Div col|cols = 3}} * [[Barbacoa]] * [[Bestobredado]] * [[Naturmediaj efikoj de viandoproduktado]] * [[Ruĝa viando]] * [[Buĉisto]] * [[Buĉejo]] * [[Viandovendejo]] * [[Viandindustrio]] * [[Vivaj eksportoj]] * [[Tripaĵo]] * [[Viandhaketaĵo]] * [[Viandosuko]] * [[Rostado]] * [[Sejtano]] * [[Senvianda lundo]] * [[Vegetaranismo]] * [[Karnovorulo]] * [[Bovaĵo]] * [[Porkaĵo]] * [[Ŝafaĵo]] * [[Ŝavarmo]] * [[Kokaĵo]] * [[Fiŝaĵo]] * [[Kolbaso]] * [[Pastramo]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=uEhryGvE574 Ĉu homoj bezonas manĝi viandon?]. Videaĵo de la scienca kanalo Scivolemo, aperinta en marto 2021. {{Havenda artikolo|Viando}} {{Leginda|2026|3|23}} [[Kategorio:Viando| ]] 4q8u0a8hderj6gj9f50zjjqe378mx8v Krepovo 0 23576 9440970 9394559 2026-07-29T02:45:15Z Sj1mor 12103 9440970 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Crystal_Clear_app_ktip.svg|eta|Bildo de lumanta ampolo rilatas al iu, kiu havas ideon, bildigon de kreemo.]] '''Krepovo''', '''kreopovo''' aŭ '''kreivo''' estas la [[kapablo]] estigi ion novan kaj celtaŭgan, ĉu novan solvon por [[problemo]], ĉu novan [[metodo]]n aŭ ilon, ĉu novan [[arto|artan]] objekton aŭ formon. La kreita novaĵo ekestas per rekombino de konataj scieroj en nekutima maniero. Pro tio oni perceptas krepovan laboron ofte nelogika, kvankam la rezulto impresas tre [[logiko|logika]]. [[psikologio|Psikologiaj]] [[eksperimento]]j en la kampo de [[motivigo]] kaj [[lerno|lernado]] montris ke la forto de la novigo estas [[faktoro]] instiganta al [[ago]]. Evidente ĉe pli alte evoluintaj [[organismo]]j ekzistas grava kaj kontinua [[tensio]] inter la establo kaj konservo de konstantaĵoj de la ĉirkaŭaĵo unuflanke kaj la interrompo de atingitaj [[ekvilibro]]j favore al novaj eblecoj por [[sperto]]j aliflanke. Psikologiaj [[studo]]j pri altagrade krepovaj [[homo]]j observis ĉi tiun [[tensio]]n en la kadro de tiaj duecoj kiaj estas [[intelekto]] kaj [[intuicio]], [[konscio]] kaj [[subkonscio]], mensa [[sano]] kaj mensa perturbo, konvenciaĵoj kaj nekonvenciaĵoj, [[komplekso|komplekseco]] kaj simpleco. La [[scienco|sciencan]] pristudo de krepovo nomiĝas ''krepovoscienco'', sed tiu ĉi [[termino]] ne estas vaste uzata (nek en Esperanto, nek ĝiaj ekvivalentoj (ekzemple "creatology" en la [[angla lingvo|angla]]) en aliaj lingvoj). Por la plibonigo de krepovaj kapabloj per [[lerno]] kaj [[trejnado]] estis proponitaj pluraj [[metodo]]j, interalie: * ''psikologie-kognaj metodoj'' - ekzemple la metodoj de [[Edward de Bono]] * ''tre strukturitaj aliroj''; ekzemploj estas [[TRIZo]] – la Teorio de Inventiva Problem-Solvo, kaj [[ARIzo]] – AlgoRitmo por Invento - ambaŭ iniciitaj de la [[Rusio|rusa]] sciencisto [[Genriĥ Altschuller]]. Testo kiu provas mezuri la kvanton de socia [[konformeco]] estas demandi ĉu montrita linio sur ekrano estas pli longa aŭ mallonga ol aliaj linioj montritaj antaŭe. La kreiva individuo donas sian opinion post tio ke iu nombro da personoj donis la sian. Laŭ ĝi, la aliaj estas vere komplicaj de la testanto, kaj iliaj opinioj estas eraraj kaj eĉ absurdaj. Tamen, multaj homoj ripetos la opinion de la plimulto, eĉ se tio signifas nei kion ili mem vidas. Tiuj, kiuj restas certaj pri siaj opinioj, indiferentaj al tio kion aliaj diras, ankaŭ emas sukcesi pli dum testoj pri kreivo. == Per Esperanto == La avantaĝoj de Esperanto evidentiĝas des pli ju pli lernanto enprofundiĝas en la lingvon. Eblas tiel pli rapide progresi en la regado de la lingvo. Tiu avantaĝo estas esenca: Post kompare mallonga tempo kapabla homo povas verki tekstojn en Esperanto aŭ povas [[Traduko|traduki artikolojn]], do povas apliki la lingvon je sufiĉe alta nivelo. Tio plialtigas la [[Memfido|memfidon]]. Tio ankaŭ vastigas la socian horizonton. Esperantistoj estas homoj kiuj jam sufiĉe progresis en la akiro de Esperanto kaj kiuj tiel volonte esprimas sin per tiu lingvo. == Vidu ankaŭ == * [[Arto]] * [[Genio]] * [[Fasonado]] * [[Ideo]] * [[Intelekto]] * [[Invento]] * [[Ludo]] * [[Novigo]] *[[Eŭreka]] <gallery> Dosiero:HenryMoore RecliningFigure 1951.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Henry Moore]]'s ''Kuŝanta (Cifero, Figuro)'' --> Dosiero:NewtonsPrincipia.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Isaac Newton]]'s leĝo de gravito estas populare (atribuita, atributita) al ''krea salti'' li (sperta, spertis) kiam observanta falanta pomo. --> Dosiero:Leonardo da Vinci helicopter and lifting wing.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[_Leonardo_ _Da_ _Vinci_]] estas famekonata por lia krea (laboroj, laboras) --> </gallery> {{-}} {{Projektoj|q=Kreado}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kreemeco]] [[Kategorio:Psikologio]] m6j9f3l4kwze2vb78dt1janws2ton10 Alkoholismo 0 23729 9441089 9097404 2026-07-29T08:11:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441089 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:William Hogarth - Beer Street.jpg|eta|Gravuraĵo de Samuel Davenport laŭ originalo de [[William Hogarth]]: Beer Street]] [[Dosiero:William Hogarth - Gin Lane.jpg|eta|Gravuraĵo de Samuel Davenport laŭ originalo de [[William Hogarth]]: Gin Lane]] [[Dosiero:King alcohol.jpg|eta|"Reĝo Alkoholo kaj lia Ĉefministro" Kontraŭ-alkoholisma afiŝo de 1820]] <!--[[Dosiero:Alkoholismo.jpg|eta|]]--> '''Alkoholismo''' estas [[malsano]] ĉefe de sencelaj homoj, kiuj volas solvi siajn problemojn per [[alkoholo]]. La malsano havas [[psiĥiatrio|psiĥan]] kaŭzon, sed la damaĝoj estas [[mensa sano|mensaj]], [[sano|korpaj]] kaj [[socio|sociaj]]. La [[Monda Organizo pri Sano]] difinas alkoholismon kiel ajn trinkaĵon, kiu rezultas problemojn<ref>{{Cite book|first=Jill|last=Littrell|title=Understanding and Treating Alcoholism Volume I: An Empirically Based Clinician's Handbook for the Treatment of Alcoholism: Volume Ii: Biological, Psychological, and Social Aspects of Alcohol Consumption and Abuse|date=2014|publisher=Taylor and Francis|location=Hoboken|isbn=9781317783145|page=55|url=https://books.google.com/books?id=2k57AgAAQBAJ&pg=PA55|quote=The World Health Organization defines alcoholism as any drinking which results in problems|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170720112756/https://books.google.com/books?id=2k57AgAAQBAJ&pg=PA55|archivedate=20 July 2017|df=dmy-all}} ({{en}})</ref>. ==Priskribo== Faktoroj ligitaj al alkoholismo: * la [[alkoholaĵo]]j, * la individuaj problemoj, * sociaj kaj kulturaj rilatoj. Estis kalkulita en 2011, ke proksimume unu [[kancero]] el dek pri viroj kaj unu el tridek pri virinoj estas atribuataj al alkoholo.<ref>Schütze M, Boeing H, Pischon T et al. [http://www.bmj.com/content/342/bmj.d1584.long ''Alcohol attributable burden of incidence of cancer in eight European countries based on results from prospective cohort study''], BMJ, 2011:7;342:d1584 ({{en}})</ref>. La konsekvencoj estas: * [[buŝo]]: aperas [[ulcero]]j kaj eĉ [[kancero]]; * [[ezofago]]: ankaŭ aperas ulceroj, ezofagito kaj kancero. (la kanceroj en ezofago estas ĝenerale pli gravaj); * [[stomako]]: aperas gastritoj, ulceroj kaj kancero; * [[pankreato]]: aperas gravaj problemoj: ** la alkoholo detruas la [[Insuletoj de Langerhans|insuletojn de Langerhans]]; pro tio, iom post iom malpliiĝas la sekreciado de insulino; ** aperas [[diabeto]], okazas alteroj de la proteinoj de la pankreata sekrecio; ** sekrecioj precipitiĝas en la [[dukto]]j; ** okazas obstrukco de la kanalaj sistemoj. La precipitado akumuliĝas antaŭ la ŝtopilo; plialtiĝas la tension loke, kaj formas eŭdocistojn akumuliĝas kalcio en la sekrecio, kaj formiĝas kalkulusoj, kiuj ankaŭ obstrukcas la kanalojn pro la intensa kaj progresiva detruo de la ĉeloj de la pankreato okazas kronika pankreatito, kiu estas serioza malsano, ĝenerale aperante post la mortigo de minimume 75% de la organo. Kune aperas: * ofta doloro (pro obstrukco), * maldikeco, * [[iktero]] (pro [[edemo]] de pankreata kapo), * grasa fekaĵo (la pankreato ne regule ekskrecias ĝian sukon en la [[duodeno]]n), * [[diabeto]], * ĉe [[hepato]]: alteroj, * pro la detruo de la organo pliigas grason en la ĉeloj, kun hepatomegalio. Tio estas steatozo, periodo kiam la kuracisto ankoraŭ povas multe helpi la pacienton kiam okazas granda ingesto de alkoholaĵoj en malgranda spaco da tempo, ni havas nekrozon de la ĉeloj, akute, kiu estas tre serioza problemo, la hepatito sed ĝenerale okazas progresive granda detruo de ĉeloj, kaj iom post iom la normala histo estas anstataŭigita per fibrozo, kun premo kaj obstrukco de [[sangvaskulo|vazoj]]. Sekvas [[cirozo]], kaj aperas: * hemoroidoj, * ascito, * varikoj en ezofago pro la devio de la sango; rompas vazojn kaj la paciento povas perdi la vivon, * varikoj en abdomeno kaj kruroj, * varikoj en skroto aŭ vagino, * kancero estas normala konsekvenco post cirozo. Aliaj simptomoj: * cerbo: iom post iom okazas la detruo; * pro la sango ne filtrita en la hepato akumulas toksinojn en la homa organismo, kaj ni havos grandan cerban lezon, la hepata encefalopatio; * seksaj organoj: ekde la komenco aperas frua ejakulo. La problemo estas tre grava, sed bedaŭrinde la homaro ankoraŭ asocias la alkoholaĵojn kun normala vivo, ne bone komprenante la seriozajn konsekvencojn kun la ofta detruo de la vivo de milionoj da junaj personoj. Ĝenerale, eĉ en festoj de infanoj ekzistas alkoholaĵojn por la plenkreskuloj. Laŭ sperta raporto prezentita la 4-an de majo [[2017]], alkoholo devus esti malpermesata por [[gravedo|gravedaj]] virinoj, junuloj kaj adoleskantoj<ref>{{Citaĵo el la reto | aŭtoro = | titolo = Santé publique France - Avis d'experts relatif à l'évolution du discours public en matière de consommation d'alcool en France organisé par Santé publique France et l'Institut national du cancer | dato = | url = http://www.santepubliquefrance.fr/Actualites/Avis-d-experts-relatif-a-l-evolution-du-discours-public-en-matiere-de-consommation-d-alcool-en-France-organise-par-Sante-publique-France-et-l-Inca | eldonejo = www.santepubliquefrance.fr | alirdato = 15-a de septembro 2018 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181006072146/http://www.santepubliquefrance.fr/Actualites/Avis-d-experts-relatif-a-l-evolution-du-discours-public-en-matiere-de-consommation-d-alcool-en-France-organise-par-Sante-publique-France-et-l-Inca | arkivdato = 2018-10-06 }}. ({{fr}})</ref>. La 24-an de aŭgusto [[2018]], la internacia medicina ĵurnalo ''[[The Lancet]]'' publikigas meta-analizon sur la ofteco kaj efiko de alkohola konsumo inter 28 milionoj da homoj en 195 landoj inter [[1990]] kaj [[2016]]<ref>{{Citaĵo el la reto | lingvo =| aŭtoro = | titolo = Alcohol use and burden for 195 countries and territories, 1990–2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016 | dato = | url = https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2818%2931310-2/fulltext | eldonejo = The Lancet | alirdato = 15-a de septembro 2018}} ({{en}})</ref>, kiu malkonstruas la miskomprenon laŭ kiu "Iom glaso da alkoholo" ĉiutage estus bona por homa sano<ref>{{Citaĵo el la reto| aŭtoro = | titolo = Santé: Pas une goutte d'alcool sans danger - Vivre - tdg.ch | dato = | url = https://www.tdg.ch/vivre/Pas-une-goutte-d-alcool-sans-danger-/story/19006451 | eldonejo = tdg.ch/ |alirdato = 15-a septembro 2018}}.({{fr}})</ref>{{,}}<ref name="mythe">{{Citaĵo el la reto| aŭtoro = | titolo = Alcool : selon une étude, boire un verre par jour n'est pas du tout «bon» pour la santé - 24/08/2018 | dato = | url = https://www.ladepeche.fr/article/2018/08/24/2856329-alcool-selon-etude-boire-verre-jour-est-bon-sante.html | eldonejo = ladepeche.fr | alirdato = 15-a septembro 2018}} ({{fr}})</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto| aŭtoro = | titolo = Même avec un seul verre par jour, l'alcool nuit à la santé | dato = | url = https://www.20minutes.fr/sante/2324895-20180824-seul-verre-jour-alcool-nuit-sante | eldonejo = www.20minutes.fr | alirdato = 15-a de septembro 2018}} ({{fr}})</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Abstina sindromo]] * [[Alkoholuloj Anonimaj]] * [[Biero]] * [[Brando]] * [[Drogo]] * [[Ebrieco]] * [[Jack London]] * [[Billy Wilder]] * [[Yves Montand]] * [[Dipsomanio]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j kiuj rilatas al la temo alkoholismo (drinkemo) en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-04-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Ne pekas drinkulo, pekas ebriulo.''}} * {{citaĵo|''Kiu glutis tro multe, tiu agas tro stulte.''}} * {{citaĵo|''Drinku tutajn tagojn, sed kontrolu viajn agojn.''}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.hypoglycemia.asn.au {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060402212125/http://hypoglycemia.asn.au/ |date=2006-04-02 }} * http://atoz.iqhealth.com/HealthAnswers/encyclopedia/HTMLfiles/2790.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060821095328/http://atoz.iqhealth.com/HealthAnswers/encyclopedia/HTMLfiles/2790.html |date=2006-08-21 }} <!-- en:Alcohol dependence at iqhealth.com en->eo:Alkoholo _dependence_ (at, ĉe, en) _iqhealth_._com_ vi:Chứng nghiện rượu ở iqhealth.com vi->eo:Alkoholismo _ở_ _iqhealth_._com_ --> * http://www.mental-health-matters.com/disorders/dis_details.php?disID=4 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203182520/http://www.mental-health-matters.com/disorders/dis_details.php?disID=4 |date=2006-02-03 }} <!-- en:Mental Health Matters: Alcohol Addiction en->eo:(Mensa, Psika) Sano (Materioj, Aferoj): Alkoholo _Addiction_ vi:Mental Health Matters: Chứng nghiện rượu vi->eo:_Mental_ _Health_ _Matters_: Alkoholismo --> * http://www.carelinks.net/alcohol/este1.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061019014520/http://www.carelinks.net/alcohol/este1.pdf |date=2006-10-19 }} <!-- en:Vivo kun alkoholismo en->eo:Vivo kun alkoholismo vi:Vivo kun alkoholismo--> * http://www.alcoholics-anonymous.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140516232428/http://alcoholics-anonymous.org/ |date=2014-05-16 }} <!-- en:Alcoholics Anonymous en->eo:Alkoholuloj Anonimaj vi:Alcoholics Anonymous --> * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2018/03/ludkartoj-vodko-kaj-drinkejo-historio.html | titolo = Ludkartoj, vodko kaj drinkejo: historio de la siberia diboĉado | titolo-aldono = | alirdato = 2018-03-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180326150435/http://stanobelov.blogspot.ru/2018/03/ludkartoj-vodko-kaj-drinkejo-historio.html | arkivdato = 2018-03-26 | citaĵo = }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Alkoholismo|n=Kategorio:Alkoholismo|ReVo=alkoho.0ismo}} {{Medicinaj temoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alkoholismo| ]] [[Kategorio:Dependeco]] [[Kategorio:Sindromoj en psikiatrio]] [[Kategorio:Sindromoj en interna medicino]] nliigbabb0vjcpso5orntyqre4c2126 Kinoĵurnalo 0 24082 9440774 8741988 2026-07-28T14:43:05Z Sj1mor 12103 9440774 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kinoĵurnalo''' estas filmita supperrigardo de aktualaĵoj, kiu regule montriĝas en publikaj ejoj. La kinoĵurnalo estis antaŭ la disvastigo de [[televido]] por multaj homoj la plej grava fonto de movantaj bildoj pri [[novaĵoj]]. Kinoĵurnalo ĝenerale eldoniĝis unufoje dum semajno kaj montriĝis antaŭ la ĉefa filmo en normalaj [[kinejo]]j. Ekzistis ankaŭ kinejoj kie oni nur montris kinoĵurnalojn. Kinoĵurnalojn plej ofte faris privataj firmaoj. En aŭtoritate regataj landoj la kinoĵurnalo estis grava propagandilo, ekzemple en [[Faŝismo|faŝista]] [[Italio]], kie Instituto LUCE fondiĝis en [[1925]] por fari [[propagando]]n per filmo. Por multaj landoj la kinoĵurnalo estis ankaŭ grava en la kadro de kreo de [[nacia identeco]], speciale en [[evolulando]]j. Ĉio ĉi kaŭzis ke la tendenco kaj la enhavo de kinoĵurnaloj estas ĝenerale fidelaj al la povo. Krome oni donis multe da atento al leĝeraj novaĵetoj, speciale en kinoĵurnaloj de komercaj kompanioj: la spektanto devis senti sin bone kiam komenciĝis la ĉefa filmo. En [[Okcidenta Eŭropo]] la plimulto de la kinoĵurnaloj malfondiĝis ĉirkaŭ la jaro [[1975]] ĉar ili forpremiĝis de televido. Kinoĵurnaloj donas interesan bildon de la tempo kiam ili estis faritaj, kaj ofte havas nostalgian valoron. Tamen ili ankaŭ estas interesa por historia esploro, pri kiel societo vidis sin mem aŭ kiel reĝimoj aŭ potenculoj figuris sin. == Kinoĵurnaloj en diversaj landoj == {{Div col|cols = 3}} '''Alĝerio''' * [[Actualités Algériennes]] '''Belgio''' * [[Belgavox]] '''Britio''' * [[British Pathe]] News '''Bulgario''' * [[Kinokronika]] '''[[Ĉeĥoslovakio]]''' * [[Ceskoslovensky Filmovy Tydenik]] '''Francio''' * [[Pathé]] '''[[FRG]]''' * [[Deutsche Wochenschau]] '''[[GDR]]''' * [[Der Augenzeuge]] * [[DEFA Wochenschau]] '''Hispanio''' * [[No-Do]] '''Hungario''' * [[Magyar Filmhirado]] '''Irlando''' * [[Amharc Eireann]] '''Israelo''' * [[Karmel]] ([[d:Q12407933|d]]) '''Italio''' * Giornale [[LUCE]] * Settimana [[Incom]] * [[Ciac]] '''Hindio''' * [[Indian News Parade]] '''Japanio''' * [[Yiomuri]] * [[Asahi]] '''Jugoslavio''' * [[Filmske Novosti]] '''Kanado''' * [[Canada Carries On]] * [[World in Action]] '''Mozambiko''' * [[Kuxa Kanema]] '''Nederlando''' * [[Polygoon-journaal]] '''[[Nederlanda Hindio]]''' * [[Djawa Hodo]] (Japana okupado) * [[Nampo Hodo]] (same) * [[Berita Film di Djawa]] (same) * [[Wordende Wereld]] '''[[Nederlanda Nov-Gvineo]]''' * [[Nieuw-Guinea Kroniek]] '''Nov-Zelando''' * [[Weekly Review]] * [[Pictorial Parade]] '''Pollando''' * [[Polska Kronika Filmowa]] '''Rumanio''' * [[Saptamîna în Imagini]] '''Svisio''' * [[Ciné-Journal Suisse]] '''Usono''' * [[March of Time]] * [[Movietone News]] {{Div col end}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kino]] di2hefmvmbt9r88ux6p2ks9q5xrvf5x Pilastro 0 24116 9440950 9084538 2026-07-29T02:35:49Z Sj1mor 12103 9440950 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero :Pilaster_(PSF).png|eta|Desegnaĵo pri pilastro]] '''Pilastro''' estas [[prismo|prisma]] [[kolono]] (kontraste al [[cilindro|cilindra]]). Plej ofte ĝi estas konstruita en aŭ ĉe muro. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''pilastro''' estas ''Prisma subtenilo.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 164.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''pilarius, pilatim'', el pila (subtenilo).<ref>Azorín, samloke.</ref> ==Priskribo== La '''apogpilastro''' estas konstruita reliefe sur [[muro]] por ĝin plifortigi. Materialo de la pilastroj povas esti plej ofte [[ŝtono]]j, [[ferbetono]]j, [[ŝtalo]]j, pli malofte [[monolito]]j, [[ligno]]j, [[briko]]j. La pilastroj tenas [[arko (arkitekturo)|arkon]]. Ofte ili tenas [[ponto]]jn, [[viadukto]]jn, en [[konstruaĵo]]j [[volbo]]jn. La pilastoj estis uzataj plej ofte en [[gotiko]], [[renesanco]], [[baroko]], sed ili estis videblaj eĉ dum [[Romia Imperio]] kaj nuntempo. ==Vidu ankaŭ== {{Projektoj|ReVo=pilast}} * [[Pilastra friso]] * [[Piliero]] * [[Plinto]] == Notoj == {{referencoj}} == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/082/pc008212.html#8] {{hu}} {{Ĝermo|arkitekturo}} [[Kategorio:Arkitekturo]] dm9pkx9wi0j4ynswvjfqk8bhmy8wem4 Kaverno Altamira 0 25259 9440843 9283608 2026-07-28T18:49:23Z Sj1mor 12103 9440843 wikitext text/x-wiki {{Heredaĵo de UNESKO|Hispanio}} {{informkesto geografiaĵo|groto |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=ES-S |mapo lokumilo = |zomo=10 |trajto por kesteroj = ĉelo |kesteroj= {{Informkesto Monda Heredaĵo |subŝablono=jes |dua informkesto=jes |Nomo = [[Kaverno Altamira kaj paleolitika kaverna arto de norda Hispanio]] |Bildo = [[Dosiero:12_Vista_general_del_techo_de_polícromos.jpg|250px]] |Priskribo = Plafono de la ĉambro de polikromiaĵoj |Lando = Hispanio |Tipo = kultura heredaĵo |Kriterioj = i, iii |Fonto = ligilo (UNESKO) |Latitudo= 43/22/39/N |Longitudo=4/7/9/W |regiono-ISO=ES-S |Regiono = [[Listo de monda heredaĵo en Eŭropo|Eŭropo]] kaj [[Listo de monda heredaĵo en Nord-Ameriko|Nord-Ameriko]] |Jaro = 1985 |Plie = 2008 (pliaj 17 kavernoj krom Altamira) |Danĝero = |ID = 310 |Mapo=Hispanio/Hispanio Kantabrio }}}} '''Altamira''' estas [[kaverno]] havanta gravegan aron de [[prahistoria arto|prahomaj artaĵoj]] de [[Prahistorio]].<ref name="ReferenceA">{{Harv|Coma-Cros|Tello|2006|p=97|}}</ref> Ĝi situas en la [[Hispanio|hispana]] [[municipo]] [[Santillana del Mar]] ([[Kantabrio]]), 2&nbsp;km for de la vilaĝa centro kaj en samnoma herbejo.<ref>{{Harv|Rodríguez-Ferrer|1880|p=260}}</ref> Ĝin malkovris ĉasisto en 1868 en bieno de [[Marcelino Sanz de Sautuola]]. Tiu ĉi trovis la pentraĵojn en 1879 kaj iniciatis esploradon kaj diskonigon. Unue malkonfidite pro ties mirigaj aspekto kaj manieroj, la malkovro instigis drastan rebildigon pri la kapabloj de prahomoj. Profunde esplorite de la ĉefaj prahistoriistoj de ĉiu periodo, la arto de la kaverno fine estis taksita kiel [[Paleolitiko|paleolitika]]. Oni faris la plej imponajn [[prahistoria arto|pentraĵojn kaj gravuraĵojn]] dum [[Magdalenio]] kaj [[Solutreo (prahistorio)|Solutreo]], sed aliajn ankaŭ dum la pli fruaj [[Gravetio]]<ref name="4000antes">{{cite news|title= El hombre habitó Altamira 4.000 años antes de lo que se pensaba |agency= EFE |url= http://www.abc.es/20090904/cultura-arqueologia/hombre-habito-altamira-anos-200909041231.html |dato= 4-a de septembro 2009 |formato= HTML |ĵurnalo= abc.es |alirdato= la 26-an de aprilo 2012}}</ref> kaj komenco de [[Aŭrignacio]] (tion ĉi oni konstatis per [[uranio]]-[[datadmetodo]]). Ĉi tial oni certas, ke la kavernon uzis homoj dum almenaŭ 22&nbsp;000 jaroj, en pluraj periodoj de [[Malfrua Paleolitiko]]: ekde antaŭ 35&nbsp;600 jaroj ĝis antaŭ 13&nbsp;000, kiam supra kaverna parieto enfalis kaj ŝtopis la enirejon. Ĉi tial, izolite de natura baro, la pentraĵoj konserviĝis en tre bona stato ĝis hodiaŭ. La arta stilo en Altamira apartenas al la [[Prahistoria arto#La eŭropa paleolitika arto|franca-kantabra skolo]] de prahistoria arto, en kiu rimarkindas la realeco de la figuroj. En la kaverno estas gravuraĵoj kaj plurkoloraj pentraĵoj figurantaj bestojn aŭ homformajn estaĵojn, kaj ankaŭ pentraĵoj abstraktaj kaj nefiguraj. Ofte komparite kun majstraj verkoj de ĉiu arta genro, la kaverno Altamira estas ofte nomita ''[[Siksta Kapelo]] de [[prahomaj pentraĵoj|kaverna arto]]''.<ref name="UNESCO37">{{Harv|Blas|1999|p=37}}</ref><ref name="García Guinea 1975 13">{{Harv|García Guinea|1975|p=13}}</ref><ref name="Muzquiz84">{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|Saura|1999|p=84|}}</ref> Fakuloj daŭre laŭdas la belecon kaj majstrecon de la verko de Altamira: ĝi estas "la plej eksterordinara atesto de tia ĉi paleolitika arto",<ref>{{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=35}}</ref> "la enverkita kaverno, kiun oni plej frue malkovris kaj kiu ankoraŭ estas plej majesta" <ref name="ComaTello-57" >{{Harv|Coma-Cros|Tello|2006|p=57|}}</ref> kaj "se la [paleolitika] kaverna pentroarto estas ekzemplo de alta verko-kapablo, la kaverno Altamira estas ties plej impona verko".<ref name="Muzquiz86">{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|Saura|1999|p=86|}}</ref> [[Unesko]] deklaris la kavernon [[Monda heredaĵo]] en 1985.<ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoro=Ministerio de Cultura|titolo=Cueva de Altamira|url=http://museodealtamira.mcu.es/Prehistoria_y_Arte/patrimonio_mundial.html|obra=Museo de Altamira|alirdato=la 26-an de aprilo 2012|lingvo=hispana}}</ref> En 2008 en tiun deklaron oni inkluzivis ankaŭ aliajn 17 kavernojn en [[Eŭskio]], [[Asturio]] kaj [[Kantabrio]] mem. La heredaĵaro oficiale nomiĝas [[Kaverno Altamira kaj paleolitika kaverna arto de norda Hispanio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoroligilo=El Diario Montañés |aŭtoro=El Diario Montañés |titolo=La Unesco cataloga como Patrimonio de la Humanidad nueve cuevas cántabras |url=http://www.eldiariomontanes.es/20080708/cantabria/unesco-cataloga-como-patrimonio-20080708.html |formato=HTML |verko=eldiariomontanes.es |eldoninto=editorial Cantabria Interactiva S.L. (Grupo Vocento) |lingvo= hispana|dato=8-a de julio 2008 |alirdato= la 26-an de aprilo 2012}}</ref> Proksime de la kaverno estas la [[Nacia Muzeo kaj Centro de Esploro de Altamira]] kun ekzakta kopio de la kaverno kaj ties pentraĵoj. == Malkovro == Ĉasisto [[Modesto Cubillas]] malkovris la kavernon Altamira en 1868. Li trovis la enirejon kiam li klopodis liberigi sian hundon, kiu estis kaptita en fendon de rokoj, postkurinte predon.<ref>{{Harv|García Guinea|1975|p=14}}</ref> La apero de nova kaverno ne estis interesa novaĵo ĉar en tiu areo abundas [[karsto|karstaj]] terenoj kaj tial estas multaj kavernoj.<ref name="García Guinea 1979 14-15">{{Harv|García Guinea|1979|p=14-15}}</ref> [[Dosiero:Sanz de Sautuola.jpg|eta|upright|[[Marcelino Sanz de Sautuola]].]] La amatora paleontologiisto [[Marcelino Sanz de Sautuola]] ekkonis la ekziston de tiu kaverno rekte informite de Cubillas, kiu estis dungito lia, sed li ne vizitis la kavernon almenaŭ ĝis 1875 (plej eble en 1876). Li piede esploris la tutan kavernon kaj eltrovis diversajn abstraktajn signojn, ekzemple, nigrajn liniojn, sed li ne konsideris ilin homfaraj. Post 4 jaroj, en somero de 1879, li revizitis la kavernon, ĉi foje kun sia 8-jaraĝa filino María Faustina Sanz Rivarola.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=15}}</ref> Li intencis fosi la enirejon por trovi restaĵojn de ostoj kaj [[siliko]], kiajn li vidis en la [[Internacia ekspozicio]] de [[Parizo]] en 1878.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=16-18}}</ref> [[Dosiero:María Sanz de Sautuola2.jpg|eta|upright|maldekstra|María vidis la pentraĵojn kaj tuj ekkriis: ''Vidu, paĉjo, jen bovoj!'']] Verdire, la pentraĵojn malkovris ne Sautuola, sed ties filino. Dum sia patro restis en la enirejo de la kaverno, ŝi iris enen ĝis flanka ejo. Vidinte pentraĵojn sur la plafono, ŝi kurante iris informi sian patron. Li absorbite rigardis la grandiozan aron de pentraĵoj de bestoj kovrantan la tutan plafonon.<ref name="García Guinea 1979 14-15"/> La sekvan jaron, 1880, Sautuola publikigis mallongan artikolon kun skizo de la pentraĵoj, per kiu li diskonigis, ke liaopinie la pentraĵoj estas prahistoriaj. Li priparolis kun la profesoro pri geologio [[Juan Vilanova]], de la [[Universitato de Madrido]], kiu alproprigis tiun tezon al si. Tamen, la tezo estis malagnoskita de la francoj [[Émile Cartailhac]], [[Gabriel de Mortillet]] kaj [[Édouard Harlé]], kiuj estis la plej spertaj fakuloj pri prahistorio kaj paleontologio en Eŭropo tiam.<ref>{{Harv|El Marqués de Cerralbo|1909|p=443-449}}</ref><ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=20-26}}</ref> La pentraĵoj de Altamira estis tiu granda aro de prahistoriaj pentraĵoj, kiun oni unue konis.<ref name="ComaTello-57" /><ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=38}}</ref> Tamen, ties malkovro, esploro kaj agnosko kaŭzis profundan kaj polemikan rekonsideron pri la tiamaj tezoj de prahistoria scienco. La malkovraĵo estis tiel nova kaj surpriziga, ke pluraj fakuloj tuj dubis ties verecon. Oni eĉ sugestis, ke Sautuola mem trompe pentris la kavernon dum siaj du vizitoj.<ref name="ReferenceA"/> Ĉi tial, oni unue malakceptis la prahistoriecon de la pentraĵoj kaj oni eĉ atribuis la verkadon al franca pentristo iam loĝinta en la domo de la kaverna gvidisto.<ref name="Perejon53">{{Harv|Perejón|2005|p=53}}</ref> Tamen la plimulto de la francaj spertuloj konsideris, ke Sautuola ne estis trompisto, sed trompito.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=45}}</ref> Krome, la arta realeco de la pentraĵoj ankaŭ provokis debaton pri ties vereco. Laŭ [[evoluismo]] en homaj studoj pri kulturo, prahomaj kaj sovaĝaj triboj ne havis arton kaj de praa epoko ĝis nun okazis daŭra progreso. Laŭ tiu eksmoda tezo, arto estas signo de civilizo kaj ĝi estas aperinta nur dum la lasta periodo de homa evoluo, kaj ne en malkleraj ŝtonepokaj popoloj. La agnosko de Altamira kiel verkaĵo de homoj de [[Paleolitiko]] estis paŝo en longa procezo, kiu samtempe difinis la nuntempan studon pri Prahistorio. [[Dosiero:Breves apuntes sobre algunos objetos prehistóricos de la provincia de Santander. Marcelino Sanz de Sautuola.jpg|eta|[[Marcelino Sanz de Sautuola]] publikigis tiun ĉi artikolon en 1880, diskonigante la malkovron de la pentraĵoj en 1879. Li inkluzivis skizon de la plurkoloraj pentraĵoj en la plafono de la Granda ĉambro.]] Malkonfido je la vereco de Altamira plu daŭris, malgraŭ la fervora defendo de Vilanova dum la Internacia Kongreso pri Antropologio kaj Arkeologio okazinta en [[Lisbono]] en 1880 kaj la entuziasmo de Sautuola.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=40}}</ref> Tamen, konata humanisma kaj liberala politikisto el [[Sevilo]], [[Miguel Rodríguez-Ferrer]],<ref>{{Harv|Sánchez Pérez|2010|p=9-10}}</ref> publikigis artikolon en la prestiĝa revuo [[La Ilustración Española y Americana]] (1880), agnoskante la verecon de la pentraĵoj kaj emfazante ties grandan valoron..<ref>{{Harv|Rodríguez-Ferrer|1880|}}</ref><ref>{{Harv|Sánchez Pérez|2010|p=34-35}}</ref> Giner de los Ríos, estro de ILE ([[Libera Institucio pri Instruado]]), petis al geografiisto Rafael Torres Campos kaj al la geologiisto Francisco Quiroca, ke ili esploru la kavernon kaj ili publikigis raporton en la bulteno de la institucio malagnoskantan la verecon de la pentraĵoj. Dubo kaj malakcepto de la pentraĵoj iĝis pli kaj pli vastaj. En Hispanio, dum kunveno de la [[Hispana Societo pri Natura Historio]] okazinta la 1-an de decembro 1886, la estro de la grupo Nacia Kalkografio deklaris jene: {{Citaĵo|[...] ĉi tiaj pentraĵoj ne estas tipaj de arto de Ŝtonepoko, nek arkaika, nek asiria, nek fenicia; havante nur tian karakteron eblan al amatora lernanto de moderna skolo [...]|Eugenio Lemus y Olmo<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=46|}}</ref>}} Sautuola kaj ties malmultaj subtenantoj batalis kontraŭ tiu ĉi deklaro. La morto de Sautuola en 1888 kaj de Vilanova en 1893, ankoraŭ sen publika agnosko kaj sub konsidero je trompistoj, preskaŭ destinis la pentraĵojn de Altamira al klasifiko kiel moderna trompaĵo.<ref name="Perejon53" /> Tamen, la valoron de la pentraĵoj garantiis sinsekvaj malkovroj de prahistoriaj iloj en pluraj eŭropaj kavernoj. En la fino de la 19-a jarcento, ĉefe en Francio, oni malkovris kavernajn pentraĵojn, kiuj estis klare ligitaj al statuetoj kaj ostaj gravuraĵoj aperintaj en paleolitikaj esploro-tavoloj de kavernoj, samkiel malaperintaj bestoj de la faŭno de Iberio, kiel [[mamuto]]j, [[boaco]]j aŭ [[bizono]]j, inter aliaj.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=49-50}}</ref> En ti ĉiu agnoskado pozitive ĉefrolis [[Henri Breuil]], ĉar liaj esploroj pri parieta arto publikigitaj en la kongreso de 1902 de la Franca Asocio por la Avanco de la Sciencoj instigis ŝanĝon en pensmaniero de la fakuloj de tiu epoko. Estinte unu el la plej kontraŭuloj de la agnosko de la vereco de Altamira, [[Émile Cartailhac]] ŝanĝis sian opinion kiam oni ree trovis gravuraĵojn kaj pentraĵojn en la francaj kavernoj [[La Mouthe]], [[Combarelles]] kaj [[Font-de-Gaume]] ekde 1895.<ref name="Almagro1969-110">{{Harv|Almagro Basch|1969|p=110|}}</ref> Vizitinte la kavernon, li verkis artikolon ''La grotte d'Altamira. Mea culpa d'un sceptique'' (''La kaverno Altamira. Jen mia kulpo pro skeptikeco'') en la revuo ''L'Antropologie'' (1902).<ref name="Perejon54">{{Harv|Perejón|2005|p=54}}</ref> Tiu artikolo kondukis al tutmonda agnosko de la pentraĵoj de Altamira kiel paleolitikaj.<ref>{{Harv|Moro Abadía|González Morales|2004|p=119 kaj 134}}</ref> Post rekono de la pentraĵoj kiel veraj, oni ekdebatis pri la verkaĵo mem. Opinioj plej malproksimiĝis je debato pri ties aĝo, celo kaj artaj kaj arkeologiaj valoroj. Tiu ĉi debato profunde influis la studon kaj de la kaverno Altamira kaj de la ĝisnune malkovritaj kavernaj verkaĵoj. == Kaverno == [[Dosiero:Franco-Cantabrian region Altamira.gif|eta|280px|Frostinta akvo (blanko) dum [[Malfrua Paleolitiko]] malaltigis la nivelon de la maro, kio retroirigis la marbordon (hela verdo). La flava marko indikas la situon de la kaverno Altamira kaj la ruĝaj markoj indikas aliajn kavernojn kun kaverna arto.]] [[Dosiero:Entrada a la cueva de Altamira, Santillana del Mar.jpg|eta|La enirejo de la kaverno videblas fone, ĉe la arboj kaj arbustoj de la centro de la bildo.]] La kaverno Altamira situas en [[kalko|kalka]] monteto de [[Plioceno]]. Ties enirejo situas je 156 metroj super la marnivelo, kaj 120 metroj super la kurso de la [[rivero Saja]], kiu situas 2&nbsp;km for de la kaverno. Krome, la kaverno situas 5&nbsp;km for de la bordo de la [[Kantabra Maro]], sed kiam oni verkis la pentraĵojn de la Granda ĉambro, la kaverno estis 8 aŭ 10&nbsp;km pli malproksime de la marbordo ol nun, ĉar la maro estis pli malalta. Tio estis favora situacio por ĉasado, ĉar oni povis kontroli vastan teritorion kaj samtempe disponi taŭgan ŝirmejon. Antaŭ 13&nbsp;000 jaroj, je fino de [[Magdalenio]], disfalo de la kaverna plafono ŝtopis la enirejon. Tio favoris, ke la pentraĵoj kaj la prahistoriaj homaj restaĵoj bonstate konserviĝis ĝis hodiaŭ. La eno de la kaverno estas relative malgranda: la distanco de la enirejo ĝis la profundo estas nur 270 metroj. Ties ena strukturo konsistas el unu galerio kaj malmultaj disbranĉoj. La fino de la galerio estas tre mallarĝa kaj malfacile alirebla.<ref>{{Harv|García Guinea|1975|p=40}}</ref> La [[temperaturo]] kaj [[humideco]] en la Granda ĉambro estas senŝanĝa dum la tuta jaro, kiel konstatite de Breuil kaj Obermaier, kiujn registris valorojn inter 13.5-14.5&nbsp;{{GdC|}} kaj 94-97% respektive.<ref>{{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=40}}</ref> En 1960 la kompetenta aŭtoritato de Hispanio eltajlis kaj donis peceton de la kaverna parieto por, ke Erich Pietsch analizu ĝin. Laŭ rezulto de tiu studo, oni konstruis diversajn kopiojn de la kaverno, kiel tiun en la [[Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio]] ([[Madrido]]) aŭ la [[Deutsches Museum (Munkeno)|Deutsches Museum]] ([[Munkeno]]). La rezulto de tiu analizo estas jena: {{Citaĵo|Ĝi estas densa [[kalkoŝtono]], kompakte kaj fajne [[kristaliĝo|kristaliĝinta]], homogene flava kaj bruna; intense kvazaŭ-makule brun-flavaj misformaj partoj konsistas el [[kalcito]] kun [[siderito]]. Ili estas ankaŭ en aliaj partoj [...]|{{Harv|Pietsch|1964|p=61-62}}}} Pietsch donis pliajn detalojn kaj konkludis, ke la kaverna kalkoŝtono estas preskaŭ pura, kun malmultega [[dolomito]] (proporcio de [[magnezio]] estas malpli ol 1.3%).<ref>{{Harv|Pietsch|1964|p=61-62}}</ref> Se oni rigardas nur la nunan staton de la kaverno, oni malfacile komprenas tiel, kiel oni uzis la loĝejon kaj la ejon de polikromiaĵoj. Oni devas imagi, ke ĝi estis uzata senĉese dum la pentrado. En diversaj fos-esploroj oni konstatis, ke en la kaverno okazis almenaŭ kvin enfaloj: unu antaŭ [[Solutreo (prahistorio)|Solutreo]], unu en Solutreo (kiam oni ekloĝis la kavernon), unu dum [[Magdalenio]] kaj du en malfrua [[Plejstoceno]] (antaŭ 12&nbsp;000 jaroj). Tamen, disfaloj plu okazis: unu disfalo preskaŭ vundis [[Hugo Obermaier]] dum esplora fosado en la 1920-aj jaroj. Oni nomis la ejojn de la kaverno laŭ diversaj nomoj ne oficiale agnoskitaj sed ofte uzataj. La kaverno konsistas el tiuj ĉi partoj, de aperturo al profundo (oni aldonas kutiman hispanan nomon): * Vestiblo (''Vestíbulo'') * Granda ĉambro de polikromiaĵoj (''Gran sala de polícromos'') * Granda ĉambro de tegmento-formaĵoj (''Gran sala de los tectiformes'') * Galerio (''Galería'') * Ĉambro de la nigra bizono (''Sala del bisonte negro'') * Ĉambro de la foso (''Sala de la hoya''), tuj antaŭ la fino * Vosto de ĉevalo (''Cola de caballo'') === Vestiblo === La [[vestiblo]] estas larĝa kaj ĝi estis sunlume hela ĝis la ŝtopa enfalo ĉe la enirejon de la kaverno. Homoj loĝis tiun ĉi parton ekde la komenciĝo de la [[Malfrua Paleolitiko]]. Nun en ĝi estas la restaĵoj de enfalinta [[rokŝirmejo]], kie verŝajne plej ofte vivis la loĝantoj de la kaverno. En la vestiblo oni trovis la plej valorajn restaĵojn, kiuj helpis dati la diversajn elementojn de la kaverno kaj kompreni la vivmanieron en ĝi. La plej fruktodonaj arkeologiaj esploroj okazis en tiu ĉi parto de la kaverno. === Granda ĉambro === La nomoj de tiu ĉi ĉambro estas plej diversaj: ''Granda ĉambro'', ''Granda salono'', ''Granda ĉambro de polikromiaĵoj'', ''Ĉambro de bestoj'', ''Granda plafono''<ref name="Muzquiz1994-357">{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1994|p=357}}</ref> aŭ ''Ĉambro de freskoj''. En ĝi estas la granda aro de [[polikromio|polikromiaj pentraĵoj]], kiun [[Joseph Déchelette]] resone kromnomis ''[[Siksta Kapelo]] de [[Kvaternaro|kvaternara]] arto''.<ref name="García Guinea 1975 13"/> La profundeco de la ejo estas 18 metroj kaj la larĝeco estas 9 metroj. La originalan altecon (inter 110 kaj 190&nbsp;cm) oni suben grandigis por, ke oni povu komforte kontempli la pentraĵojn de la plafono. Tamen, en la centro de la ĉambro oni lasis markilon indikantan la originalan altecon.<ref>{{Harv|García Guinea|1975|p=10}}</ref> En tre frua epoko, ekstera lumo eniris la ĉambron, sed oni konsideras, ke ĝi estis nesufiĉa por povi pentri la polikromiaĵojn.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=60}}</ref> === Aliaj ejoj === En aliaj ĉambroj kaj interĉambroj estas ankaŭ pluraj pentraĵoj, sed ne tiel gravegaj. En tiujn ĉambrojn natura lumo de suno ne povis eniri. Tial oni certas, ke oni uzis artefaritan lumon por pentrado. En la aliaj ĉambroj ne estas restaĵoj indikantaj, ke oni vivis tie, kaj do ĉeesto en tiuj ĉambroj estis nur sporada. == Datado == La kaverna arto ĉe la [[Biskaja Golfo]] en norda Hispanio kaj sud-okcidenta Francio estas kutime taksita kiel arto de [[Malfrua Paleolitiko]]. Tamen, ene de tiu periodo, ne estas komuna konsento pri la datado nek de la arkeologiaj objektoj aperintaj en la kaverno nek de la pentraĵoj. Estas [[datadmetodo|diversaj metodoj]] kaj fakuloj traktantaj la datadon, kun diversaj malsamaj kriterioj: varias traktatoj de datoj de ĝenerala kaj loka artoj, datoj de loĝado en kavernoj, datoj de pentrado laŭ metodo aŭ datado de arkeologiaj objektoj, ktp. Krome, konfuzo pri datado nutriĝis ankaŭ pro tio, ke oni ne povis [[absoluta kronologio|absolute dati]] la pentraĵojn ĝis fino de la 20-a jarcento kaj komenco de la 21-a jarcento. Oni devis dedukti la daton de pentrado surbaze de la objektoj trovitaj, kiuj estas tradicie taksitaj kiel [[Solutreo (prahistorio)|solutreaj]] kaj [[Magdalenio|magdaleniaj]].<ref>{{Harv|Heras Martín|Lasheras Corruchaga|Montes Barquín|Rasines del Río|2007|p=121-123}}</ref> Tamen, analizite de stila vidpunkto, la ruĝkoloraj pentraĵoj estis taksitaj kiel [[Gravetio|gravetiaj]], kio signifas, ke la unua loĝado de la kaverno okazis 4000 jarojn pli frue.<ref name="4000antes" /><ref name="museo-crono">{{citaĵo el la reto|aŭtoro=Ministerio de Cultura|titolo=La cueva de Altamira. Cronología|verko=Museo de la Cueva de Altamira|url=http://museodealtamira.mcu.es/Prehistoria_y_Arte/cronologia.html|alirdato=la 18-an de aprilo 2012}}</ref> Tiun tendencon ree konstatis arkeologiaj esploroj en la 2000-aj jaroj.<ref>{{Harv|Heras |2007|p=117, 124-126}}</ref> En 2012 aperis esploro indikanta, ke la plej fruaj elementoj de la pentraĵoj estas [[aŭrignacio|aŭrignaciaj]] (tio estas, antaŭ 35600 jaroj), kiam la unuaj homedoj alvenis en [[Iberio]]n. Tio defias la ĝisnunan ideon pri la aŭtoro de la pentraĵoj, ĉar tiukaze ankaŭ eblas, ke ne nur modernaj homoj pentris, sed ankaŭ [[neandertala homo|neandertalaj homoj]].<ref name="Science2012">{{Harv|Pike|Hoffmann|García-Díez|Pettitt|2012|p=1410}}</ref> <center>''Kulturaj periodoj de paleolitika arto'' <timeline> ImageSize = width:700 height:165 PlotArea = width:580 height:125 left:120 bottom:30 TimeAxis = orientation:horizontal DateFormat = yyyy Period = from:-40000 till:-8000 AlignBars = early ScaleMajor = gridcolor:purple unit:year increment:5000 start:-40000 Colors = id:canvas value:rgb(1,1,0.85) id:gray value:gray(0.9) BackgroundColors = canvas:canvas PlotData= bar:Kulturoj width:25 color:skyblue align:center fontsize:S from:start till:-31000 text:[[Ŝatelperona kulturo|Ŝatelperona]] bar:Kulturoj width:25 color:gray align:center fontsize:S from:-31000 till:-24250 text:[[Aŭrignacio|Aŭrignacia]] bar:Kulturoj width:25 color:kelleygreen align:center fontsize:S from:-24250 till:-20950 text:[[Gravetio|Gravetia]] bar:Kulturoj width:25 color:pink align:center fontsize:S from:-20950 till:-17850 text:[[Solutreo (prahistorio)|Solutrea]] bar:Kulturoj width:25 color:drabgreen align:center fontsize:S from:-17850 till:-9500 text:[[Magdalenio|Magdalenia]] bar:Breuil width:25 color:powderblue align:center fontsize:S from:-32000 till:-20950 text:Aŭrignacio-Perigordo bar:Breuil width:25 color:lavender align:center fontsize:S from:-20950 till:-9490 text:Solutreo-Magdalenio bar:Laming-Emperaire width:25 color:yellow2 align:center fontsize:S from:-31950 till:-21551 text: Aŭrignacio-Perigordo bar:Laming-Emperaire width:25 color:yellowgreen align:center fontsize:S from:-21551 till:-13550 text:Solutreo-Magdalenio bar:Laming-Emperaire width:25 color:dullyellow align:center fontsize:S from:-13550 till:-9500 text:Magdalenio bar:Jordá width:25 color:redorange align:center fontsize:S from:-31850 till:-21710 text: Aŭrignacio-Gravetio bar:Jordá width:25 color:oceanblue align:center fontsize:S from:-21710 till:-12550 text: Solutreo-Magdalenio bar:Jordá width:25 color:powderblue align:center fontsize:S from:-12550 till:-9000 text:Fina Magd. bar:Leroi-Gourhan width:25 color:tan1 align:center fontsize:S from:start till:-32000 text:Antaŭ-figura bar:Leroi-Gourhan width:25 color:tan2 align:center fontsize:S from:-32050 till:-27000 text: Periodo 1-a bar:Leroi-Gourhan width:25 color:tan1 align:center fontsize:S from:-27000 till:-19800 text: Periodo 2-a bar:Leroi-Gourhan width:25 color:lightorange align:center fontsize:S from:-19800 till:-15000 text: Periodo 3-a bar:Leroi-Gourhan width:25 color:yellow2 align:center fontsize:S from:-15000 till:-9400 text: Periodo 4-a </timeline><br />''Limoj kaj daŭro de periodoj varias dependante de diversaj kriterioj laŭ ĉiu fakulo. Jen nur provo montri kelkajn.''</center> == Pentraĵoj kaj gravuraĵoj == [[Dosiero:Altamira-1880.jpg|eta|300px|Skizo de la Granda ĉambro de polikromiaĵoj de Altamira, fare de [[Marcelino Sanz de Sautuola]] en 1880.]] Pentraĵoj kaj gravuraĵoj estas same gravaj en analizo de arto de Altamira. En Altamira estas pentraĵoj, gravuraĵoj kaj pentraĵoj sur gravuraĵoj de diversaj skoloj, stiloj, epokoj kaj teĥnikoj. Homoj en Altamira verkadis sporade dum jarmiloj kaj tial estas diversaj kaj malsamaj stiloj. La bona kvalito de la verko de Altamira, kiel en aliaj kavernoj, indikas, ke la iloj uzitaj dum verkado de pentraĵoj kaj gravuraĵoj estas kompareblaj kun tiuj uzataj hodiaŭ. Ekzemple, la [[grafelo]]j el [[siliko]] estis eĝe akurategaj; krome, la farboj, mastikoj kaj aliaj pigmentoj bonege adaptiĝis al surverkita medio.<ref>{{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=13-14}}</ref> Evoluo de arto ne estas tia, kia estas evoluo de teknologio, ĉar arto ne akumulas novajn sciojn tiel, kiel procezo de kreado de aŭtomobilo. Kvankam la [[paleolitika arto]] ekzistis dum 20&nbsp;000 jaroj,<ref>{{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=15, 18}}</ref> ĝi ne senĉese evoluis al perfektiĝo. Oni konsideru la grandan kvaliton de la tre malnovaj statuetoj de [[Aŭrignacio]] aŭ [[Gravetio]], kiuj estas tre fruaj komparite kun la polikromiaĵoj de Altamira.<ref name="BerCab-266">{{Harv|Bernaldo de Quirós Guidoltí|Cabrera Valdés|1994|p=266}}</ref><ref>{{Harv|González Sainz|Ruiz Redondo|2010|p=58}}</ref> Ekzemplo de tiu nekonstanteco en evoluo de arto estas skulptado de [[marmoro]] fare de artistoj en [[Antikva Grekio]], kies modelojn oni plu uzas hodiaŭ <ref>{{Harv|Moro Abadía|González Morales|2004|p=126}}</ref>: ili ne anstataŭiĝis de aliaj modeloj kaj ne restas eksmodaj aŭ malbonkvalitaj antikvaĵoj al hodiaŭaj homoj. {{Citaĵo|Malfrua Magdalenio estas, laŭ Breuil, momento de apogeo de pentroarto danke al apero de modla pentroarto, kiu iĝas plej altgrada en la polikromiaĵoj de Altamira, ĉe kiuj la historio de arto surprizige ekkonis kiom alte kapablis homoj je ekzakteco en reprodukto de naturo kaj kiom alte atingis arta sento de homoj, en humile natura stato, ĉirkaŭ 15&nbsp;000 jaroj antaŭ Kristoj.|{{Harv|Obermaier|García y Bellido|Pericot|1957|p=105}}}} Kelkaj studoj, kun certe alta grado de subjektiveco pro sia naturo, diras, ke en la paleolitika kaverna arto nur ĉirkaŭ 15% el la reprezentaĵoj estas vere bonkvalitaj, kaj do la aliaj estas nur pentraĵaĉoj sen vera arta kvalito. Tiuj pentraĵoj, kiujn oni nedube taksas bonkvalitaj, estas tiuj en la plafono de la Granda ĉambro de polikromiaĵoj de Altamira. Por multaj fakuloj, ili estas la plej majstra verko de [[Magdalenio]], kaj eĉ de [[Paleolitiko]].<ref name="UNESCO37" /><ref name="Muzquiz84" /><ref name="Muzquiz86" /><ref>{{Harv|Coma-Cros, D. y Tello, A.|2006|p=52-53, 57}}</ref><ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=92-93}}</ref> === Teĥniko === [[Dosiero:Altamira Ocre MHNT.PRE.2012.0.610.jpg|eta|Ŝtono por pisti [[hematito]]n, uzitan por krei ruĝan farbon. Ĝi aperis en la [[Magdalenio|magdalenia]] esplor-tavolo.]] Por verki, homoj de Altamira elektis lokon, gravuris la konturon de la verko, nigrigis kaj fine farbis.<ref name="RF207">{{Harv|Rodríguez-Ferrer|1880|p=207}}</ref><ref name="Muzquiz1994-360" >{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1994|p=360}}</ref> La verkisto verkis rezolute kaj certe, kaj bone konis la anatomion de la pentrataj bestoj. Fakte, oni ne trovis misĝustajn liniojn aŭ ties reverkaĵojn.<ref name="Muzquiz1994-364" >{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1994|p=364}}</ref> Oni konsentas, ke la verkistoj de la plej imponaj kavernaj verkoj, kiel tiuj en Altamira, estis ja tiamaj elstaraj majstroj, kaj ili donis sian propran espriman karakteron al sia verko.<ref>{{Harv|Coma-Cros|Tello|2006|p=54}}</ref> [[Matilde Múzquiz Pérez-Seoane|Múzquiz]], aŭtoro de kelkaj kopioj de pentraĵoj de Altamira, opinias, ke la polikromiaĵoj en la Granda ĉambro estas verko de ununura verkisto.<ref name="Muzquiz1994-357" /><ref name="Muzquiz8788">{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|Saura|1999|p=87-88}}</ref> Oni eĉ pensas, ke la majstra verkisto de Altamira ankaŭ verkis en aliaj kavernoj, ekzemple en la [[kaverno El Castillo]].<ref>{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1990|p=14-22}}</ref> ==== Lumigo ==== La natura sunlumo estis nesufiĉa por ebli verki en la Granda ĉambro kaj en la plej profundaj ejoj. Tial la verkistoj uzis fajron, tio estas, artefaritan lumon. En la planko sub multaj pentraĵoj oni trovis rompitajn ostojn, kies [[medolo]]n oni uzis kiel brulaĵon en lampo, laŭ opinio de diversaj fakuloj. En eksperimento, oni konstatis, ke se oni bruligas medolon per vegeta meĉo, la rezulta lumo estas hela, agrabla kaj produktas nek fumon nek odoron.<ref name="Muzquiz1994-360"/><ref name="Muzquiz87">{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|Saura|1999|p=87}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|verko= Diario de los yacimientos de la Sierra de Atapuerca |numero= 23 |jaro= 2007 |monato= printempo|titolo= Luz sin humo |url= http://www.atapuerca.org/DiariodeAtapuerca23.pdf |paĝo= 11 |formato= PDF |alirdato= la 1-an de aŭgusto 2011}}</ref> ==== Pigmentoj ==== Oni kreis la farbon per mineralaj [[pigmento]]j de [[hematito]] (de koloroj en skalo de okro al ruĝo)<ref name="AF2009-178-9">{{Harv|Álvarez-Fernández|2009|p=178-179}}</ref><ref name="LG1983-12">{{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=12}}</ref> kaj [[lignokarbo]]{{#tag:ref|Laŭ Leroi-Gourhan, ne eblas, ke oni uzis karbon por pentri nigre ĉar ĝi estas mallonge daŭranta materialo {{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=12}}. Uzo de karbo jam ŝajnas certa, kaj oni eĉ uzis ĝin por [[radiokarbona datado]], kio ne estus ebla se oni estus pentrinta per oksido de [[mangano]].|group="nb"}} miksitaj kun akvo aŭ seke, sed ankaŭ estas fakuloj opiniantaj, ke oni uzis bestan grason kiel adherilon.{{#tag:ref|Depende de epoko kaj aŭtoroj, oni pensis pri diversaj teĥnikoj. Ekzemple, [[Miguel Ángel García Guinea|García Guinea]] opinias, ke temas pri teĥniko kvazaŭ [[oleo-pentrado]]: "La plej uzita koloro estas natura okro, eble miksita kun besta graso..." {{Harv|García Guinea|1975|p=12}}. Aliflanke, Múzquiz simile opinias, sed indikas uzon de akvo: "...aplikite sur la rokon aŭ transformite en pigmento kaj miksite kun akvo,..."{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|Saura|1999|p=89}}, kaj ŝi eĉ priparolas la malhelpan kondiĉon uzi grasan bason sur humida surfaco kiel kaverna plafono {{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1994|p=363}}, samkiel Pietsch, kiu opinias, ke "la pentra metodo estu taksita kiel speco de natura [[fresko]]" pro procezo de natura enmetado de materialo kun [[kalcia karbonato]] en la plafono aŭ parieto de la kaverno {{Harv|Pietsch|1964|p=24}}. Álvarez-Fernandez apogas uzon de okro-blovado {{Harv|Álvarez-Fernández|2009|p=178-179}} kaj Leroi-Gourhan apogas uzon de akvo, kvankam li mencias, ke ankaŭ sango kaj medolo estis eblaj {{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=12}}.|group="nb"}} Oni gravuris la nigra-linian konturon de figuroj per lignokarbo.<ref name="Munquiz89">{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|Saura|1999|p=89|}}</ref>{{#tag:ref|Laŭ Coma-Cros kaj Tello (2006), la nigra pigmento estas oksido de mangano {{Harv|Coma-Cros|Tello|2006|p=107}}.|group="nb"}} Krome, oni ankaŭ aplikis lignokarbon kiel paston en figuroj, kiaj la polikromiaĵoj de la Granda ĉambro.<ref name="Muzquiz1994-362">{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1994|p=362}}</ref> Oni kreis la ruĝon de la polikromiaĵoj de Altamira uzante malsekan hematiton sur la plafonon (kaj akvon kiel solvilon, akorde al plej abundaj opinioj de fakuloj). Hematito ofte bruniĝas kiam ĝi sekiĝas, sed tio ne okazis en Altamira pro la alta humido en la kaverno. Ankoraŭ nun la ruĝo skale varias pro ŝanĝoj de humido en la kaverno kaj la roko laŭlonge de la jaro.<ref name="Muzquiz1994-363">{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1994|p=363}}</ref> Kelkaj fakuloj opinias, ke ne temas pri vera polikromio pro tio, ke estas nur du koloroj en la Granda ĉambro, tio estas, nigro kaj okro en diversaj gradoj.<ref>{{Harv|Saura|Múzquiz|2002|p=33}}</ref><ref name="LG1983-11">{{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=11}}</ref><ref>{{Harv|Lasheras|de las Heras|Montes|Rasines|2002|p=26}}</ref> ==== Konturo ==== Plej eble oni gravuris la konturon de figuroj per iaspeca [[grafelo]] el ŝtono,<ref name="RF207" /><ref name="ElPais1994">{{Harv|M. B.|1994}}</ref><ref name=Muzquiz1994-361362>{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1994|p=361-362}}</ref>{{#tag:ref|Kvankam artikolo aperinta en la ĵurnalo [[El País]] {{Harv|Botín|1994}} indikas, ke oni gravuris per "grafelo el fero", tio estas plej eble [[mistajpo]] aŭ misverko ĉar tiu artikolo citas studon de Múzquiz, kiu vere diras, ke "...gravuri per rokaj iloj la rokon de la kaverno,..." {{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1994|p=361}}.|group="nb"}} sed oni ne certe konas la specifajn ilojn uzitajn en tiu ĉi prilaboro.<ref name="LG1983-12"/> === Priskribo de verko === [[Dosiero:Altamira cave plan Breuils numbers.jpg|eta|280px|Plano de la kaverno. La numeroj de ĉambroj kaj galerioj aŭ trairejoj koincidas kun tiuj uzitaj kaj publikigitaj de [[Henri Breuil|Breuil]] kaj [[Hugo Obermaier|Obermaier]].{{#tag:ref|La nomoj de la ĉambroj uzas [[romiaj ciferoj|romiajn ciferojn]].|group="nb"}}<ref>{{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=21}}</ref> La ĉefaj ejoj estas jenaj:<br /> I (1) - Ĉambro de polikromiaĵoj aŭ Granda ĉambro<br /> III (3) - Ĉambro de tegmento-formaĵoj<br /> IX (9) - Ĉambro de la foso<br /> X (10) - Vosto de ĉevalo]] La artisto(j) de la kaverno Altamiro solvis teĥnikan problemaron ekzistantan jam de origino de plastika arto en [[Paleolitiko]]: anatomia realismo, [[perspektivo]], [[movo]] kaj [[polikromio]]. Oni nomas la verkojn laŭ terminaro uzita de Breuil kaj Obermaier en la libro ''La Cueva de Altamira en Santillana del Mar'' (1935),<ref name="BrOb-desc">Vidu priskribon de la plej gravaj verkoj de la Granda plafono de la Granda ĉambro en {{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=35-64}} (ilustraĵoj III ĝis XLIX en {{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=222-276}}) kaj de tiuj de aliaj ĉambroj kaj galerioj en {{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=27-33}} (ilustraĵoj L ĝis LI en {{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=277-279}})</ref> sed ankaŭ oni uzas aliajn por verkoj ne trovitaj tiam. La nombro de verkoj estas grandega kaj oni notu, ke pro la medio kaj verko-speco (gravuraĵo, pentraĵo sur gravurajo, gravuraĵo sur gravuraĵo, ktp.) eĉ en la 2000-aj jaroj oni trovis ankoraŭ novajn artaĵojn.<ref name="Complutense">{{Harv|Fernández|2007|p=24}}</ref> Leroi-Gourhan kreis klasifikon, kiu dise atentas pentraĵojn kaj gravuraĵojn laŭ ties enhavo kaj disigas ilin en tri grupojn: bestaj, ideformaj (abstraktaj) kaj homformaj. En Altamira ekzistas ĉiuj tri grupoj.<ref name="UNESCO37" /> ==== Granda ĉambro ==== Multegaj fakuloj priskribis la Grandan ĉambron, de numero I (1) laŭ Breuil kaj Obermaier, kiel grandan aron de solaj figuroj sen reciproka rilato.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=108, 112}}</ref> Tio verŝajne kaŭzis, ke dum longa tempo neniu vidis ilin kiel rilatajn arojn.<ref>{{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=31}}</ref> Tamen, Múzquiz kaj Saura kaj Leroi-Gourhan taksis la verkon granda kunmetaĵo,<ref>{{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=29}}</ref> kaj Leroi-Gourhan eĉ trovis mesaĝon: {{Citaĵo|La aro de polikromiaĵoj de la ''Granda plafono'' sugestas familion de bizonoj tiaj, kiaj ili vivas nun en la arbaroj inter Rusio kaj Pollando: maskloj, femaloj kaj etaj bizonoj, en diversaj pozoj kaj sintenoj. Kvazaŭ protektante, kelkaj rigardas eksteren de la grupo, kaj la senco de hierarĥio...|{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|Saura|1999|p=90}}}} {{Citaĵo|..., la parietaj pentraĵaroj havas karakteron de mesaĝo; ili respondas la bezonojn kaj rimedojn de homo ekde Malfrua Paleolitiko por per-manigi buŝajn simbolojn|{{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=44}}}} Krome, fakuloj atentigas pri la neceso konsideri la pentroarton en ties media kunteksto kaj ili indikas, ke oni pentris la Grandan ĉambron tiel, ke oni rigardu ĝin veninte de la alirejo de la vestiblo.<ref name="Muzquiz1994-361">{{Harv|Múzquiz Pérez-Seoane|1994|p=361}}</ref> Laŭ tiu tezo, la pentraĵoj estas ununura panorama bildo. Tamen, kelkaj prestiĝaj fakuloj malakceptas tiun tezon, kiel Ripoll kaj Ripoll, ĉar ili konsideras, ke oni ne bone povas vidi ĉiujn pentraĵojn de ununura vidpunkto.<ref name="RipollRipoll1992-12">{{Harv|Ripoll|Ripoll|1992|p=12}}</ref> En la Granda ĉambro ekzistas tri areoj:<ref>{{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=36}}</ref> # Profundo de la ĉambro: ĝi estas preter la ''Granda cervino'' kaj havas ruĝajn kaj nigrajn figurojn, gravuraĵojn, ktp. # Dekstra parto de plafono: estas ruĝaj figuroj de bestoj, polikromiaĵoj, gravuraĵoj, ktp. # Maldekstra parto de plafono: estas la granda aro de polikromiaĵoj, kiu monde famigis la kavernon. {{Citaĵo|Esplorante la unuan galerion <nowiki>[...]</nowiki> oni surprizite povas kontempli en la volba plafono de la kaverno grandan nombron de pentritaj bestoj, verŝajne, per nigra kaj ruĝa [[okro]], kaj de granda amplekso, plejparte prezentantaj bestojn, kiuj, pro sia ĝiba formo, ŝajne estas bizonoj|{{Harv|Sanz de Sautuola|1880}}}} La plej abunda besto estas [[bizono]]. Estas 16 polikromiaj bizonoj kaj 1 nigra, de diversaj grandecoj, pozoj kaj pentro-teĥnikoj. De ili, 11 staras kaj aliaj estas kuŝitaj, ripozantaj, senmovaj aŭ movantaj en la maldekstra flanko.<ref name="GG1979-62-63">{{Harv|García Guinea|1979|p=62-63}}</ref> Ties grandeco estas inter 1.40 kaj 1.80 metroj. Laŭ kelkaj tezoj, la ripozantoj estu vunditoj aŭ mortintoj,<ref name="CummingStev">{{Harv|Cumming|Stevenson|1997|p=12-13}}</ref> aŭ bestoj renversigintaj sur la teron.<ref>{{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=40}}</ref> Dum esploro de la plafono por krei kopion de la kaverno, Múzquiz trovis multajn gravuraĵojn de ĉevaloj faritaj ŝajne de unu sola homo antaŭ la kreo de la polikromiaĵoj, ĉar tiuj ĉi estas super la unuaj.<ref name="Complutense"/> Apud tiuj bizonoj kaj ĉevaloj estas aro de cervoj, aproj kaj tegmento-formaj figuroj.<ref>{{Harv|Leroi-Gourhan|1983|p=71}}</ref> Krome, estas ŝildo-formaj figuroj, kiujn oni verŝajne pentris samtempe al pentrado de polikromiaĵoj, ĉar en ili oni uzis saman ruĝ-okran farbon.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=148}}</ref> Jen detala priskribo de tri bestaj figuroj de la Granda ĉambro: [[Dosiero:Altamira, bison.jpg|eta|180px|Reproduktaĵo de malŝvelinta ina bizono ([[Henri Breuil|Breuil]], 1902 kaj 1935).<ref>{{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=47, 246-247}}</ref>]] * La '''Malŝvelinta bizono''' estas unu el la plej esprimo-plenaj kaj miritaj pentraĵoj de la tuta kaverno. Oni pentris ĝin sur altaĵo en la plafono. La pentrinto malŝveligis la korpon de la besto, faldis ties krurojn internen, kaj malsuprenigis ties kapon, tiel, ke nur vosto restas ekstere. Tiel la pentrinto sukcese metis la figuron de bizono en kadron de natura kaverna altaĵo. Per tio, oni konstatas la altan esprimo-kapablon de la verko, kaj oni komprenas la observemon de la pentrinto rigardanta naturon.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=130-136}}</ref> {{#tag:ref|Estas pluraj malŝvelintaj bizonoj en la Granda ĉambro, sed tiu ĉi estas tiu indikita de Breuil kaj Obermaier en ties ilustraĵoj XXI-XXIV.<ref>{{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=46, 240-241}}</ref>|group="nb"}} [[Dosiero:Altamira, doe.JPG|eta|180px|Reproduktaĵo de la Granda cervino, sub kies kapo estas nigra kaj malgranda bizono.]] * La '''Granda cervino''' estas la plej granda pentraĵo, kun amplekso de 2.5&nbsp;m. En ĝi videblas majstra teĥniko kaj ĝi estas unu el la plej bonaj figuroj de la Granda plafono.<ref name="CummingStev"/> Ĝi ŝajnas tre reala pro siaj sveltaj membroj, memvidebla rezoluteco dum gravuro kaj polikromio. Tamen, ĝi estas iomete misforma kaj ties sinteno ŝajnas peza eble pro tio, ke la pentrinto devis situi tro proksime de ĝi. Simile al preskaŭ ĉiuj figuroj de la ĉambro, oni gravuris ties konturon kaj detalojn.<ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=138-140}}</ref> Sub la kolo estas eta nigra bizono,<ref>{{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=62-63, 270, 274-276}}</ref> kaj de ĉe ĝiaj piedoj ekaperas la granda aro de bizonoj<ref>{{Harv|Coma-Cros|Tello|2006|p=58, 104-105}}</ref> * La '''Okra ĉevalo''' situas en ekstrema flanko de la plafono. Laŭ Breuil, ĝi estas unu el la plej malnovaj figuroj en la kaverno. La ĉevalo estas senmova kaj oni pentris ĝin nur per nigro en kolhararo kaj dorso de kapo. Krome, ene de ĝi estas ruĝa cervino.<ref>{{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=57-58, ilustraĵoj XL kaj XLI (paĝoj 262-263)}}</ref><ref>{{Harv|García Guinea|1979|p=116-117}}</ref> Tiaj ĉi [[poneo]]j verŝajne estis abundaj en la [[Kantabra Kornico]], ĉar ankaŭ estas pentraĵo de ili en la [[kaverno Tito Bustillo]], malkovrita en 1968 en [[Ribadesella]].<ref>{{citaĵo el libro|familia nomo= Moure Romanillo |persona nomo= Alfonso |redaktinto= Alfonso Moure Romanillo |redaktinto2= César González Sainz | ĉapitro= Después de Altamira: transformaciones en el hecho artístico al final del Pleistoceno |titolo= El final del Paleolítico cantábrico |jaro= 1998 |eldoninto= Universidad de Cantabria |isbn= 9788481029154 |paĝo= 246 |url= http://books.google.es/books?id=lJOt2gsfyDUC&lpg=PA246&dq=&hl=es&pg=PA246#v=onepage&q=&f=true |alirdato= la 7-an de majo 2012}}</ref> ==== Ceteraj ĉambroj kaj galerioj ==== Se oni iras profunden en la kavernon, de la vestiblo oni eniras la galerion II (2) kaj la ĉambron II (2). Tie estas verkoj faritaj en la plafona argilo, kiujn oni nomas ''makaronioj'' (''macarroni''). Ankaŭ estas ŝajna [[bovo]] aŭ [[uro]].<ref name="BrOb-desc" /><ref name="GG1979-69-72">{{Harv|García Guinea|1979|p=69-72}}</ref> La ĉambro III estas flanka ejo en galerio kaj oni nomas ĝin ''Ĉambro de la tegmento-formaĵoj'' ĉar en ties plafono estas multaj tiaspecaj ruĝaj figuroj.<ref name="BrOb-desc" /><ref name="GG1979-69-72" /> En la galerio IV (4) estas masklaj kaj inaj cervoj pentritaj unu sur la alian. Tie rimarkindas cervino kun nefinitaj kruroj.<ref name="BrOb-desc" /><ref name="GG1979-69-72" /> En la galerio V (5) estas pentraĵo de nigra bizono sen kruroj, gravuraĵo de virbovo kaj ŝajna nigre pentrita ĉevalo.<ref name="BrOb-desc" /><ref name="GG1979-69-72" /> En la maldekstra flanko estas kaveto, kiun oni nomas ĉambro VI (6). Tie estas grava nigra bizono.<ref name="BrOb-desc" /><ref name="GG1979-69-72" /> En la larĝa parto de galerio inter la ĉambroj VII (7) kaj VIII (8) estas areo, kiun Breuil kaj Obermaier nomis ''areo C'' kaj kiu restas en maldrekstra flanko se oni iras profunden de la kaverno. Tie estas nigraj simplaj pentraĵoj, signoj kaj linioj.<ref name="BrOb-desc" /><ref name="GG1979-69-72" /> En la tiu dekstra flanko estas ''areo D'', kie estas ankoraŭ nigraj simplaj pentraĵoj, signoj kaj linioj.<ref name="BrOb-desc" /><ref name="GG1979-69-72" /> [[Dosiero:13 Detalle de signos en la Galería Final.JPG|eta|200px|Nigraj tegmento-formaĵoj en la plej profunda loko de la kaverna galerio (ĉambro ''Vosto de ĉevalo'').]] Se oni iras pli profunden, oni alvenas en la ĉambron IX (9), kiu estas pli ampleksa, kaj kiun oni nomas ''Ĉambro de la foso'' (''Sala de la hoya''). Ĝi estas la plej profunda ĉambro, kiu estas antaŭ la fina parto, tio estas, la ''Vosto de ĉevalo''. En la maldekstra flanko, antaŭ ol eniri en la finan galerion (''areo E''), oni povas vidi kvar bestajn figurojn: (de maldekstro al dekstro) [[kaprenoj|kapreno]] (plej eble [[ibekso]]),{{#tag:ref|Fakulo Altuna indikas, ke multaj verkoj de Malfrua Paleolitiko montras misan bildon pri bestaj familioj. Tial, por prahomoj de tiu epoko ne ekzistis subfamilioj [[kaprenoj]], kaj ĉi tial kaproj apartenas al [[bovedoj]], samkiel bizonoj kaj uroj. Same, en bovedoj ne estas klara malsameco inter bizono kaj uro. Kelkaj fakuloj diras, ke tio ĉi okazas ankaŭ en la grupo de [[cervedoj]], kiu povas enhavi [[boaco]]jn sed ne enhavas [[kapreolo]] (malgraŭ tio, ke kapreoloj estas ankaŭ cervedoj).{{Harv|Altuna|2002|p=21-22}}.|group="nb"}} cervino kaj ankoraŭ du ibeksoj, ĉiuj nigraj kaj ŝajne faritaj dum frua Magdalenio.<ref name="RogerioElez-411">{{Harv|Rogerio-Candelera|Élez Villar|2010|p=411}}</ref> Krome, tie oni identigis nigran pentraĵon de nekonata kvarpieda besto.<ref name="BrOb-desc" /><ref name="GG1979-69-72" /> La plej profunda parto de la kaverno estas la ĉambro X (10), kiun oni nomas ''Vosto de ĉevalo''. Ĝi estas longa kaj mallarĝa galerio (ties larĝeco estas 2 metroj). Tie estas 19 pentraĵoj kaj gravuraĵoj: bizono, kapo de cervino, ĉevaloj kaj bovedoj. Kelkaj estas finitaj kaj aliaj estas nur skizoj. Ties averaĝa grandeco estas 30&nbsp;cm, sed kelkaj estas eĉ 50&nbsp;cm.<ref name="BrOb-desc" /><ref name="GG1979-69-72" /> Tie ankaŭ estas tegmento-formaĵoj.<ref>{{Harv|García Guinea|1975|p=69-72}}</ref><ref>{{Harv|Breuil|Obermaier|1984|p=71, 73-75, 77, 103-108}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Kaverno Altamira kaj paleolitika kaverna arto de norda Hispanio]] * [[Nacia Muzeo kaj Centro de Esploro de Altamira]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://museodealtamira.mcu.es Nacia Muzeo kaj Centro de Esploro de Altamira] * [http://www.iberianature.com/material/altamira.html La historio de Altamira] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071023110738/http://www.iberianature.com/material/altamira.html |date=2007-10-23 }} * [http://www.cuevamuseoaltamira.com Kaverno kaj Muzeo de Altamira] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081014091250/http://www.cuevamuseoaltamira.com/ |date=2008-10-14 }} == Notoj kaj referencoj == === Notoj === {{Referencoj|group="nb"}} === Referencoj === {{Referencoj|3}} === Verkoj === * {{citaĵo el libro | Ref=*Harv |familia nomo= Almagro Basch |persona nomo= Martín |verko= Atlántida |numero= 37 |volumeno= VII |monato= januaro-februaro |jaro= 1969 |titolo= En el aniversario del descubrimiento de la Cueva de Altamira |url= http://www.cervantesvirtual.com/obra/en-el-aniversario-del-descubrimiento-de-la-cueva-de-altamira-0/ |alirdato= la 26-an de aprilo 2012 |paĝoj= 104-111 |formato= PDF}} * {{citaĵo el libro | Ref=*Harv |familia nomo= Altuna |persona nomo= Jesús |verko= MUNIBE (Antropologia-Arkeologia) |eldoninto= Sociedad de Ciencias Naturales ARANZADI |numero= 54 |monato= januaro-februaro |jaro= 2002 |titolo= Los animales representados en el arte rupestre de la Península Ibérica. Frecuencias de los mismos |url= http://www.aranzadi-zientziak.org/fileadmin/docs/Munibe/2002021033AA.pdf |alirdato= la 26-an de aprilo 2012 |loko= San Sebastián |paĝoj= 21-33 |issn= 1132-2217 |formato= PDF}} * {{citaĵo el libro | Ref=*Harv |familia nomo= Bernaldo de Quirós Guidoltí |persona nomo= Federico |familia nomo2= Cabrera Valdés |persona nomo2= Victoria |verko= Complutum |numero= 5 |jaro= 1994 |titolo= Cronología del arte paleolítico |url= http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=164330&orden=1&info=link |alirdato= la 18-an de aprilo 2012 |issn= 1131-6993 |paĝoj= 265-276 |formato= PDF}} * {{citaĵo el libro | Ref=*Harv |familia nomo= Blas |persona nomo=L. et al. |titolo= Patrimonio de la Humanidad. Europa Mediterránea I |ĉapitro= España. Cuevas de Altamira |isbn= 84-395-8385-0 |eldoninto= UNESCO/Planeta DeAgostini/Ediciones San Marcos |jaro= 1999 |paĝoj= 34-37 |volumeno= 1 |aliaj= Ilustrita eldono}} * {{citaĵo el libro | Ref=*Harv |familia nomo= Botín |persona nomo= Gonzalo |verko= El País |jaro= 1994 |dato= 27-a de aprilo 1994 |titolo= Un único artista que pintaba de rodillas |url= http://www.elpais.com/articulo/cultura/unico/artista/pintaba/rodillas/elpepicul/19940427elpepicul_2/Tes |alirdato= la 2-an de majo 2012 |loko= Madrid |formato= HTML}} * {{citaĵo el libro | Ref=*Harv |familia nomo=Breuil |persona nomo=H. |familia nomo2=Obermaier |persona nomo2=H. |titolo=La Cueva de Altamira en Santillana del Mar |originjaro=1935 |jaro=1984 |monato= |eldoninto= El Viso |loko=Madrido |lingvo=hispana |paĝoj= }} * {{Citaĵo el libro| Ref=*Harv | familia nomo=Coma-Cros | persona nomo=D. | familia nomo2=Tello | persona nomo2=A. | jaro=2006 | ĉapitro=Los orígenes del arte | titolo=Historia del Arte. ''Prehistoria. África negra. Oceanía'' | eldoninto=Salvat | loko=Madrid | volumo=1 | URL= | ISBN= }} * {{Citaĵo el libro| Ref=*Harv |familia nomo= Cumming |persona nomo= Robert |familia nomo2= Stevenson |persona nomo2= Neil |titolo= Guía visual de pintura y arquitectura |ĉapitro= Cuevas de Altamira |id= Depósito Legal: B-30.428-1997 |redaktinto= Juan Fernández (coord. y supervisión) |eldoninto= Dorling Kindersley Limited / Ediciones El País / Santillana |jaro= 1997 |paĝoj= 12-13 |aliaj= Edición ilustrada |loko= Madrid}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*Harv |aŭtoro= El Marqués de Cerralbo |titolo= La Caverna de Altamira |jaro= 1909 |monato= junio |laboro= Boletín de la Real Academia de la Historia |volumo= Tomo 54 |numero= Cuaderno 6 |eldoninto= Museo Nacional de Ciencias Naturales |loko= Madrid |paĝoj=441-471 |url=http://www.cervantesvirtual.com/obra/la-caverna-de-altamira-0/ |formato=PDF |alirdato=la 2-an de majo 2012}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*Harv |familia nomo= Heras |persona nomo= Carmen de las |familia nomo2= Lasheras |persona nomo2= José Antonio |familia nomo3= Montes |persona nomo3= Ramón |familia nomo4= Rasines |persona nomo4= Pedro |familia nomo5= Fatás |persona nomo5= Pilar |laboro= Cuadernos de Arte Rupestre |jaro= 2007 |numero= 4 |titolo= Nuevas dataciones de la cueva de Altamira y su implicación en la cronología de su arte rupestre paleolítico |url= http://museodealtamira.mcu.es/web/docs/Cuadernos_Arte_Rupestre.pdf |loko= Moratalla |eldoninto= Centro de Interpretación de Arte Rupestre de Moratalla |issn= 1699-0889 |paĝoj= 117-130 |alirdato= la 19-an de januaro de 2013 |formato= PDF}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo= Fernández |persona nomo= Jaime |jaro= 2007 |titolo= Los caballos de Altamira |dato= 20-a de marto 2007 |paĝo= 24 |verko= Tribuna Complutense |formato= PDF |alirdato= 18-a de aprilo 2012 |url= http://www.ucm.es/cont/descargas/prensa/tribuna1070.pdf |numero= 53 |issn= 1697-5685}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo= García Guinea |persona nomo= Miguel Ángel |titolo= Altamira y el arte prehistórico de las cuevas de Santander |jaro= 1975 |eldoninto= Patronato de la Cuevas Prehistóricas de Santander. Dirección General del Patronato Artístico y Cultural |loko= Madrid |isbn= 84-400-8797-7}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo= García Guinea |persona nomo= Miguel Ángel |titolo= Altamira y otras cuevas de Cantabria |eldoninto= Sílex Ediciones |jaro= 1979 |isbn= 84-85041-34-8 |loko= Madrid |url= http://books.google.es/books?id=ZE4KH_1Uy6oC |alirdato= la 26-a de aprilo 2012}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo= González Sainz |persona nomo= César |familia nomo2= Ruiz Redondo |persona nomo2= Aitor |verko= Cuadernos de Arqueología |jaro= 2010 |titolo= La superposición de figuras en el arte parietal paleolítico. Cambios temporales en la región cantábrica |url=http://unican.academia.edu/AitorRuizRedondo/Papers/663714/La_superposicion_entre_figuras_en_el_arte_parietal_paleolitico_cambios_temporales_en_la_region_cantabrica |numero= 18 (1) |eldoninto= Universidad de Navarra |issn= 1133-1542 |paĝoj= 41-61 |alirdato= la 26-an de aprilo 2012 |formato= Scridb, PDF}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo= Leroi-Gourhan |persona nomo= André |jaro= 1983 |aliaj= Revidite de Eduardo Ripoll Perelló |titolo= Los primeros artistas de Europa. Introducción al arte parietal paleolítico |serio= Las huellas del hombre |loko= Madrid |isbn= 84-7490-082-4 |eldoninto= Ediciones Encuentro}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo= Moro Abadía |nomo= Óscar |familia nomo2= González Morales |persona nomo2= Manuel R. |titolo= 1864-1902: El reconocimiento del arte paleolítico |jaro= 2004 |numero= 57 |url= http://gredos.usal.es/jspui/bitstream/10366/71600/1/1864-1902_el_reconocimiento_del_arte_pal.pdf |verko= Zephyrvs |eldoninto= Publicaciones de la Universidad de Salamanca |formato= PDF |paĝoj= 119-135 |alirdato= la 2-an de majo 2012 |issn= 0514-7336}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo= Múzquiz Pérez-Seoane |persona nomo= Matilde |titolo= Análisis del proceso artístico del arte rupestre |jaro= 1994 |numero= 5 |verko= Complutum |paĝoj= 357-368 |issn= 1131-6993 |url= http://revistas.ucm.es/index.php/CMPL/article/download/CMPL9494120357A/29972 |formato= PDF |alirdato= la 22-an de aprilo 2012}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo= Múzquiz Pérez-Seoane |persona nomo= Matilde |familia nomo2= Saura |persona nomo2= Pedro |titolo= Los secretos de Altamira |eldoninto= Sílex Ediciones |jaro= 1999 |isbn= |verko= Newton Siglo XXI |loko= Madrid |numero= 14 |volumeno= 2 |paĝoj=84-92 |citaĵo= Nur unu artisto verkis tiun ĉi majstraĵon}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo= Pietsch |persona nomo= Erich |titolo= Altamira y la prehistoria de la tecnología química |eldoninto= Patronato de Investigación Científica y Técnica “Juan de la Cierva” - (C.S.I.C.) |jaro= 1964 |isbn= |loko= Madrid |url= |alirdato= }} * {{citaĵo el libro |Ref=*Harv |familia nomo= Perejón |persona nomo= Antonio |jaro= 2005 |ĉapitro= Los naturalistas extranjeros en la Real Sociedad Española de Historia Natural y las actuaciones de ésta en la cooperación científica internacional |titolo= VIII Jornadas Aragonesas de Paleontología. La cooperación internacional en la Paleontología española |url= http://ifc.dpz.es/publicaciones/ebooks/id/2505 |redaktinto= J. A. Gámez Vintaned |redaktinto2= E. Liñán |redaktinto3= J. I. Valenzuela-Ríos |url-capítulo= http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/25/05/04perejon.pdf |alirdato= la 2-an de majo 2012 |paĝoj= 31-70 |isbn= 84-7820-774-0 |eldoninto= Institución Fernando el Católico |formato= PDF}} * {{Citaĵo el libro | Ref=*harv |familia nomo=Pike |persona nomo=A.W.G. |familia nomo2=Hoffmann |persona nomo2=D.L. |familia nomo3=García-Díez |persona nomo3=M. |familia nomo4=Pettitt |persona nomo4=P.B. |familia nomo5=Alcolea |persona nomo5=J. |familia nomo6=De Balbín |persona nomo6=R. |familia nomo7=González-Sainz |persona nomo7=C. |familia nomo8=Heras |persona nomo8=C. de las |familia nomo9=Lasheras |persona nomo9=J.A. |familia nomo10=Montes |persona nomo10=R. |familia nomo11=Zilhão |persona nomo11=J. |titolo=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain |verko=Science |dato=15-a de junio 2012 |jaro=2012 |volumeno=336 |numero=6087 |paĝoj=1409-14013 |doi=10.1126/science.1219957 |lingvo=angla |url=http://www.sciencemag.org/content/336/6087/1409.abstract }} * {{Citaĵo el libro| Ref=*Harv |familia nomo= Ripoll |persona nomo= Eduardo |familia nomo2= Ripoll |persona nomo2= Sergio |titolo= El arte paleolítico en la Península Ibérica |serio= Cuadernos de Arte Español |jaro= 1992 |volumeno= 61 |isbn= 84-7679-199-2 |eldoninto= Grupo 16}} * {{Citaĵo el libro| Ref=*Harv |familia nomo= Rodríguez-Ferrer |persona nomo= Miguel Rodríguez |aŭtoroligilo= |titolo= Apuntes de un diario. La llegada- Torrelavega - La Cueva de Altamira |jaro= 1880 |dato = 8-a de oktobro 1880 |verko= La Ilustración Española y Americana |paĝoj= 206-210 |numero= 37 |issn= 1889-8394 |url= http://hemerotecadigital.bne.es/datos1/numeros/internet/Madrid/Ilustración%20española%20y%20americana,%20La/1880/188010/18801008/18801008_00000.pdf |formato= PDF |alirdato= la 2-an de majo 2012}} * {{citaĵo el libro | ref=*Harv |familia nomo= Rogerio-Candelera |persona nomo= Miguel Ángel |familia nomo2= Élez Villar |persona nomo2= Javier |ĉapitro= Elaboración de un nuevo calco del cáprido de la Sala de La Hoya (Cueva de Altamira) mediante técnicas de análisis de imagen |url-ĉapitro= http://www.segeda.net/8cia/pdf/18_2_Teledeteccion_Rogerio.pdf |redaktinto=Mª Esperanza Saíz Carrasco |redaktinto2= Raúl López Romero |redaktinto3= Mª AscensiónCano Díaz-Tendero |redaktinto4= Juan Carlos Calvo García |titolo= VIII Congreso de Ibérico de Arqueometría. Actas. Teruel, 19-21 de octubre de 2009 |url= http://es.scribd.com/doc/45911748/Analisis-MEB-e-interpretacion-de-la-orfebreria-fenicia-de-Les-Casetes |jaro= 2010 |monato= novembro |loko= Teruel |eldoninto= Seminario de Arqueología y Etnología Turolense |isbn= 978-84-8854938-9 |paĝoj= 409-418 |alirdato= la 2-an de majo 2012 |formato= PDF}} * {{citaĵo el libro | ref=*Harv |familia nomo= Sánchez Pérez |persona nomo= Rafael |titolo= Apuntes biográficos sobre Don Miguel Rodríguez Ferrer |jaro= 2010 |eldoninto= Padilla Libros |loko= Sevilla |isbn= 978-84-8434-510-7 |url= http://www.publicatuslibros.com/fileadmin/Biblioteca/Libros/Tecnicos/RAFAEL_SANCHEZ_PEREZ-APUNTES_BIOGRAFICOS_SOBRE_MIGUEL_RODRIGUEZ_FERRER.pdf |formato= PDF |alirdato= la 2-an de majo 2012}} * {{citaĵo el libro | ref=*Harv |familia nomo= S. de Sautuola |persona nomo= Marcelino |aŭtoroligilo= Marcelino Sanz de Sautuola |titolo= Breves apuntes sobre algunos objetos prehistóricos de la provincia de Santander |jaro= 1880 |eldoninto= Imp. y lit. de Telesforo Martínez |loko= Santander |url=http://mdc.cbuc.cat/cdm/ref/collection/fulletsAB/id/5302 |alirdato= la 6-an de februaro 2013 |formato=jpeg o PDF }} {{Tradukita | lingvo = es | artikolo = Cueva de Altamira | revizio = 73704314 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Hispanio]] [[Kategorio:Paleolitikaj lokoj en Hispanio]] [[Kategorio:Kavernoj en Kantabrio|Altamira]] [[Kategorio:Prahistoria arto]] [[Kategorio:Pentraĵoj]] [[Kategorio:Praarto]] [[Kategorio:Simboloj de Kantabrio]] [[Kategorio:Ŝtonepoko]] 3hqcin3ojqdsu0zrtucsur7pt1p2ljd Legomo 0 25638 9440866 9259933 2026-07-28T19:08:56Z Sj1mor 12103 9440866 wikitext text/x-wiki [[File:Gudalur Banner.jpg|centre|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Vegetable Cart in Guntur.jpg|eta|250px|Legomoj]] [[Dosiero:Marketvegetables.jpg|eta|Legomoj en surstrata [[Merkato]] en [[Filipinoj]].|375x375ra]] [[Dosiero:Szparagi.jpg|dekstra|eta|250px|La verdaj kaj blankaj [[asparago]]j]] [[Dosiero:Broccoli DSC00861.png|eta|250px|[[Brokolo]]]] [[Dosiero:Bloemkool doorwas (Brassica oleracea).jpg|eta|250px|dekstra|[[Florbrasiko]]]] [[Dosiero:CSA-Red-Spring-Onions.jpg|eta|Aro de "ruĝaj [[askolono]]j"|252x252ra]] [[Dosiero:Witlof en wortel.jpg|eta|342x342px|[[Brusela cikorio]]]] '''Legomo''' estas [[nutrado|nutrada]] kaj [[kuirarto|kuirarta]] termino kiu signifas parton de [[vegetaĵo]], kiu estas kutime manĝata de [[homo]]j ĉu kiel tuto ĉu kiel parto de la plado, sed ne estas dolĉa [[frukto]], [[nukso]], [[spico]], aŭ [[greno]]. La termino ''legomo'' ankaŭ signifas la tutan vegetaĵon, kies partoj estas manĝataj. Oni manĝas [[folio]]jn (kiel ĉe [[laktuko]]), tigojn (ĉe [[asparago]], kaj preferinde la plej freŝajn burĝonajn partojn), radikojn (ĉe [[karoto]]j), [[tubero]]jn (ĉe [[terpomo]]j), kaj florojn ([[brokolo]]) de diversaj [[planto]]j. Tamen, la termino ankaŭ inkluzivas diversajn nedolĉajn [[frukto]]jn, kiel [[guŝo]]jn ([[fabo]]jn), [[tomato]]jn, [[avokado]]jn kaj la molajn semojn de kelkaj plantoj kiel [[maizo]] (aludata plej ofte kiel [[cerealo]]) kaj [[pizoj]]. Ĉe [[PIV]] legomo estas ĉiu ''manĝebla ĝardena [[herbo]] (escepte de sukaj fruktoj kaj de spicaj herboj)''. Estas plej konataj tipoj la jenaj: [[folilegomo]] (ekz. laktuko, plej multaj [[brasiko]]j, [[spinaco]]), [[florlegomo]] (ekz. [[florbrasiko]], brokolo, [[artiŝoko]]), [[fruktolegomo]] (ekz. [[kukurbo]], tomato), [[radiklegomo]] (ekz. karoto), [[semlegomo]] (ekz. pizoj), [[ŝoslegomo]] (ekz. asparago), [[tiglegomo]] (ekz. [[medolbrasiko]]). La termino "legomo" estas iome neregula, kaj ĝian amplekson determinas ne objektivaj [[Botaniko|botanikaj]] ecoj de la plantoj, sed kuirarta kaj kultura tradicio. Ĝi normale ekskluzivas aliajn manĝaĵojn derivitajn el plantoj ([[frukto]]j, [[nukso]]j kaj [[cerealo]]greno) sed inkluzivas [[semo]]jn kiel [[guŝo]]j aŭ [[legumo]]j. En kelkaj lingvoj oni alproksimigas la signifon de legomo al tiu de ''vegetalo'', uzata ĉefe en [[biologio]], kaj ne tiom por manĝo aŭ nutrado. == Priskribo == [[Dosiero:Foods.jpg|eta|dekstre|250px|Manĝaĵoj el plantoj: legomoj kaj fruktoj.]] Legomvendisto estas profesiulo kiu dediĉas sin al vendado de legomoj kaj fruktoj plej ofte en sama vendejo aŭ sekcio de [[ĉiovendejo]]. Ĝi estas grava fako en vendejoj de [[manĝaĵo]]j, kune kun [[viando]], [[fiŝo]], [[pano]], [[ovo]]j, [[lakto]] ktp. La termino ''legomejo'' povas referenci al ĉia tipo de kampo kie oni kultivas legomojn, sendepende de grando, posedmaniero, laborsistemo ktp. Dum la termino ''legomĝardeno'' plej ofte estas uzata por malgrandaj kampoj plej ofte proksime aŭ eĉ tute apude de domo, kiu es povas esti ĉu hejmo de la legomisto (legomproduktanto, kamparano) aŭ domo por laboriloj, stokejo, [[stalo]] ktp.). La termino ''legomujo'' estas uzata por aludi al [[telero]] aŭ alitipa manĝujo kiel [[bovlo]], en kiu oni surtabligas la legomojn, por ties manĝo. Legomoj estas preferata manĝofako por [[vegetarismo]], kune kun fruktoj, kaj cerealoj. Origine, vegetaloj estis rikoltitaj el la naturo fare de [[ĉasistoj-kolektistoj]] kaj ties rekta kultivado aperis en kelkaj partoj de la mondo, probable dum la periodo de 10,000 a.K. al 7,000 a.K., kiam disvolviĝis nova [[Agrikulturhistorio|agrikultura vivmaniero]]. Dekomence, oni kultivis plantojn kiuj nature estis kreskiĝintaj surloke, sed post tempopaso, komercado alportis ekzotajn rikoltoproduktaĵojn el aliloke por esti aldonata al tieaj tipoj. Nuntempe, plej legomoj kreskiĝas tutmonde kie la klimato permesas ĝin, kaj tiuj plantoj povas esti kultivataj ankaŭ en protektitaj medioj en la malplej taŭgaj lokoj ([[forcejo]]j ktp). [[Ĉinio]] estas la plej granda produktanto de legomoj, kaj la tutmonda komerco de agrikulturaj produktoj ebligas, ke la konsumantoj aĉetu legomojn produktatajn el tre malproksimaj landoj. La skalo de produktado varias el [[Vivteniga agrikulturo|vivtenigaj farmistoj]] kiuj plenumas la postulajn necesojn de sia familio por manĝo, al [[agrikultura industrio]] kiu uzas ampleksajn terbienojn por kultivi ununuran produkton. Depende el la tipo de la koncerna legomo, la rikoltado de la produkto estas sekvata de klasigo, stokado, procezado kaj komercigo. Legomoj povas esti manĝataj ĉu krudaj ĉu kuiritaj kaj ili ludas tre gravan rolo en la homa nutrado, ĉar ili enhavas ĉefe malmulton el [[graso]]j kaj [[karbohidrato]]j, sed multon da [[vitamino]]j, [[mineralo]]j kaj [[fibro]]j. Multaj registaroj kuraĝigas siajn civitanoj al konsumado de plej eble da fruktoj kaj vegetaloj, el kiuj oni rekomendas manĝi kvin aŭ pliajn porciojn ĉiutage. == Terminaro == [[Dosiero:Botanical Fruit and Culinary Vegetables.png|eta|[[Venn-a diagramo]] montras la koincidon de la terminoj "manĝeblaj legomoj" maldekstre laŭ kuirarta senco kaj "fruktoj" dekstre laŭ botanika senco.]] La preciza difino de "legomo" povas varii simple pro la multaj partoj de plantoj konsumitaj kiel [[manĝaĵo]]j tutmonde - radikoj, tuberoj, bulboj, [[bulbotubero]]j, tigoj, folitigoj, folingoj, folioj, burĝonoj, floroj, fruktoj kaj semoj. La plej ampleksa difino estas la uzado de la vorto adjektive por signifi "materialo de planta origino" por distingi ĝin el "animala", signife "materialo de animala origino". Pli specife, legomo povas esti difinita kiel "ajna planto, parto el kiu estas uzata por manĝo",<ref name=Dictionary.com>{{cite web |url=http://dictionary.reference.com/browse/vegetable |title=Vegetable |publisher=Dictionary.com |accessdate=2015-03-03}}</ref> kaj duaranga signifo poste povus esti "la manĝebla parto de tia planto".<ref name=Dictionary.com/> Pli preciza difino estas "ajna plantoparto konsumita por manĝo kiu estas nek frukto nek semo, sed inkludante maturajn fruktojn kiuj estas manĝataj kiel parto de ĉefa manĝo".<ref>Sinha, Nirmal; Hui, Y.H.; Evranuz, E. Özgül; Siddiq, Muhammad; Ahmed, Jasim (2010). Handbook of Vegetables and Vegetable Processing. John Wiley & Sons. pp. 192, 352. ISBN 978-0-470-95844-5. [https://books.google.es/books?id=Fz58umYZVK8C&pg=PT192&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Alirita la 14an de Decembro 2015.</ref><ref name=iarc>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=RiKjvAzzwFYC&pg=PA |title=Fruits And Vegetables |isbn=9283230086|publisher=IARC |author=Vainio, Harri kaj Bianchini, Franca |year=2003 |page=2}}</ref> Sufiĉe ekster tiuj difinoj estas [[fungo]]j kaj aliaj manĝeblaj similaj estaĵoj, kiaj [[manĝebla algo|manĝeblaj algoj]] kiuj, kvankam ne partoj de verdaj [[planto]]j, estas ofte traktataj kiel vegetaloj.<ref>{{cite web |url=http://www.spicesmedicinalherbs.com/fungi-vegetables.html |title=Fungi vegetables |work=Spices & Medicinal Herbs: Classification of vegetables |accessdate=2015-03-24 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304033725/http://www.spicesmedicinalherbs.com/fungi-vegetables.html |arkivdato=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304033725/http://www.spicesmedicinalherbs.com/fungi-vegetables.html |archivedate=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.spicesmedicinalherbs.com/fungi-vegetables.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304033725/http://www.spicesmedicinalherbs.com/fungi-vegetables.html |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> En ĉiutaga lingvaĵo, la vortoj "[[frukto]]" kaj "legomo" estas reciproke ekskludaj. "Frukto" havas precizan [[plantoscienco|botanikan]] signifon, nome kiel parto kiu disvolviĝis el la [[ovolujo]] de [[Angiospermoj|florplanto]]. Tio estas konsiderinda diferenca el la tutmonda kuirarta signifo. Dum [[persiko]]j, [[pruno]]j, kaj [[oranĝo]]j estas "fruktoj" en ambaŭ sencoj, multaj aĵoj ofte nomataj "legomoj", kiaj la [[melongeno]]j, la [[kapsiko]]j kaj la [[tomato]]j, estas botanike fruktoj. La demando ĉu la tomato estas frukto aŭ legomo faris vojon eĉ al la [[Supera Kortumo de Usono]] en 1893. Tiu kortumo reguligis unuanime en la proceso ''Nix kontraŭ Hedden'' ke tomato estas ĝuste identigita, kaj tiele taksita kiel, legomo, por celoj rilataj al importaĵoj laŭ la Tarifo de 1883. La kortumo tamen agnoskis, ke botanike parolante, tomato estas frukto.<ref>[http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?court=US&vol=149&invol=304 NIX v. HEDDEN, 149 U.S. 304 (1893)]. Findlaw.com.</ref> == Historio == Antaŭ la alveno de [[agrikulturo]], homoj estis [[ĉasistoj-kolektistoj]]. Ili manĝis manĝeblajn fruktojn, nuksojn, tigojn, foliojn, guŝojn kaj tuberojn, [[Kadavromanĝo|kadavrumis]] mortintajn animalojn kaj [[ĉasado|ĉasadis]] vivantajn por manĝi.<ref>{{cite journal |author=Portera, Claire C.; Marlowe, Frank W. |title=How marginal are forager habitats? |journal= Journal of Archaeological Science |volume=34 |issue=1 |pages=59–68 |date=January 2007|doi=10.1016/j.jas.2006.03.014 | issn = 0305-4403 }}</ref> [[Arbarĝardenado]] en klarejo de tropika ĝangalo ŝajne estis la unua ekzemplo de agrikulturo; utilaj plantospecioj estis identigitaj kaj kuraĝigitaj por kreski dum nedezireblaj specioj estis forigitaj. Plantobredado pere de selektado de variaĵoj kiu enhavu dezireblajn trajtojn kiaj grandaj fruktoj kaj vigla kreskomaniero sekvis tuje.<ref>{{Cite book|title=The forest-garden farms of Kandy, Sri Lanka|author=Douglas John McConnell|year=1992|page=1|url=https://books.google.com/books?id=G3QPo7lTĥsC&lpg=PP1|isbn=978-92-5-102898-8}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kvankam la unuaj pruvoj pri sennaturigo de herboj kiaj tritiko kaj hordeo troviĝis en la [[Fekunda duonluno]] en Mezoriento, ŝajne diversaj popoloj ĉirkaŭ la mondo startis kreski rikoltajn produktojn en la periodo de 10,000 a.K. al 7,000 a.K.<ref>{{Cite web|url=https://genographic.nationalgeographic.com/development-of-agriculture/|title=The Development of Agriculture|work=National Geographic|accessdate=2015-03-05}}</ref> [[Vivteniga agrikulturo]] pluas ĝis nuntempe, ĉar estas multaj ruraj farmistoj en Afriko, Azio, Sudameriko kaj aliloke kiu uzas siajn kampetojn por produkti sufiĉajn manĝaĵojn por siaj familioj, kaj eĉ ajna kromproduktado utilas por akiri aliajn varojn.<ref>{{Cite book|author=Wharton, Clifton R. |title=Subsistence Agriculture and Economic Development|url=https://books.google.com/books?id=1M-lBNcTfzMC&pg=PA18 |year=1970 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-202-36935-8 |page=18}}</ref> Laŭlonge de la registrita historio, riĉuloj povis permesi al si akiri varian dieton kiu inkludu [[viando]]n, legomojn kaj fruktojn, sed ĉe malriĉuloj, viando estas luksaĵo kaj la manĝaĵoj kiujn ili manĝas estas tre malvaria, tipe enhavantaj ĉefe iome da [[bazmanĝaĵo]]j faritaj el [[rizo]], [[sekalo]], [[hordeo]], [[tritiko]], [[Milio (cerealo)|milio]] aŭ [[maizo]]. La aldono de vegetala materialo havigis iome da varieco al la dieto. La bazmanĝa dieto de [[Aztekoj]] en Centrameriko estis el [[maizo]] kaj ili kultivis ankaŭ [[tomato]]jn, [[avokado]]jn, [[fabo]]jn, [[kapsiko]]jn, [[kukurbo]]jn, kaj manĝis ankaŭ semojn de [[ternukso]]j kaj [[amaranto]] por suplementi siajn [[tortiljo]]jn kaj [[Kaĉo (manĝaĵo)|kaĉojn]]. En la teritorio de la nuna [[Peruo]], la [[Inkaa Imperio|Inkaoj]] vivtenis sin el maizo en la malaltaj teroj kaj el terpomoj ĉe pli altaj terenoj. Ili uzis ankaŭ semojn el [[kvinoo]], suplementante sian dieton per kapsikoj, tomatoj kaj avokadoj.<ref name=Lambert>{{cite web |url=http://www.localhistories.org/food.html |title=A brief history of Food |author=Lambert, Tim |accessdate=2015-03-04}}</ref> En [[Historio de Ĉinio|Antikva Ĉinio]], rizo estis la bazmanĝa agrikultura produkto en la sudo kaj tritiko en la nordo, el kiuj tiu laste menciita kuiriĝis kiel [[farĉo|farĉopastaĵoj]], [[nudelo]]j kaj [[patkuko]]j. Legomoj uzitaj por akompani tiujn estis [[ignamo]]j, [[sojfabo]]j, [[fabo]]j, [[rapo]]j, [[ŝaloto]]j kaj [[ajlo]]j. La dieto de antikvaj egiptoj estis bazita sur [[pano]], ofte enhavanta sablon kiu difektigis siajn dentojn. Viando estis luksaĵo sed fiŝoj estis pli disponeblaj. Tiuj estis akompanataj de gamo da legomoj kiaj longkukurboj, faboj, [[lento]]j, [[cepo]]j, [[poreo]]j, ajlo, [[rafano]]j kaj laktukoj.<ref name=Lambert/> La ĉefa dieto de la [[Antikva Grekio|antikvaj grekoj]] estis [[pano]], kaj tio estis akompanata de kapra fromaĝo, olivoj, figoj, fiŝoj kaj foje viando. La kultivitaj legomoj estis cepoj, ajlo, brasikoj, melonoj kaj lentoj.<ref>{{Cite book|author=Apel, Melanie Ann |title=Land and Resources in Ancient Greece|url=https://books.google.com/books?id=He_ecHencAoC&pg=PA10|year=2004 |publisher=Rosen Publishing Group |isbn=978-0-8239-6769-8 |page=10}}</ref> En [[Antikva Romo]] oni faris densan kaĉon el [[ameltritiko]] aŭ faboj, akompane de verdaj legomoj sed malmulta viando, kaj fiŝoj ne estis tre aprezataj. Romianoj kultivis grandajn fabojn, pizojn, cepojn kaj refanojn kaj manĝis la foliojn de [[Ruĝa beto|betoj]] pli ol ties radikojn.<ref>{{Cite book|author=Forbes, Robert James |title=Studies in Ancient Technology|url=https://books.google.com/books?id=Y84UAAAAIAAJ&pg=PA99 |year=1965 |publisher=Brill Archive |page=99 }}</ref> == Kelkaj oftaj legomoj == {|style="width:98%;" class="wikitable" ! style="text-align:center; " colspan="6"|Kelkaj oftaj legomoj |- ! style="" |Bildo ! style="" |Priskribo ! style="" |Uzataj partoj ! style="" |Origino ! style="" |Kultivovarioj ! style="" |Monda produktado<br />(×10<sup>6</sup>&nbsp;tunoj,&nbsp;2012)<ref>{{Cite web |url=http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |title=FAOSTAT Query page |accessdate=2015-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |archivedate=2012-06-19 }} Aggregate data: may include official, semi-official or estimated data</ref> |- | [[Dosiero:CabbageBG.JPG|125px]] || [[brasiko]]<br />''Brassica oleracea'' || folioj, akselaj [[ŝoso]]j, tigoj, florŝosoj || Eŭropo || brasiko, [[ruĝa brasiko]], [[savoja brasiko]], [[krispa brasiko]], [[burĝonbrasiko]], [[tigobrasiko]], [[florbrasiko]], [[brokolo]], [[ĉina brokolo]] |style="text-align:right"|70.1 |- | [[Dosiero:Turnip 2622027.jpg|125px]] || [[rapo]]<br />''Brassica rapa'' || tuberoj, folioj || Azio ||rapo, [[napo]], [[ĉina brasiko]], [[pekina brasiko]], [[ĉinia brasiko]], verda brasiko |style="text-align:right"| |- | [[Dosiero:Raphanus sativus.jpg|125px]] || [[rafano]]<br />''Raphanus sativus'' || radikoj, folioj, semoguŝoj, semoleo, ŝosoj || Sudorienta Azio || rafano, [[dajkono]], semoguŝaj variaĵoj |style="text-align:right"| |- | [[Dosiero:7carrots.jpg|125px]] || [[karoto]]<br />''Daucus carota'' || radiktuberoj || Persio || karoto |style="text-align:right"|36.9<ref group=n name=carrot>Inkludas kaj karotojn kaj rapojn.</ref> |- | [[Dosiero:CDC parsnip.jpg|125px]] || [[pastinako]]<br />''Pastinaca sativa'' || radiktuberoj || Eŭrazio ||pastinako |style="text-align:right"| |- | [[Dosiero:Uncommon beetroot colours.jpg|125px]] || [[ruĝa beto]]<br />''Beta vulgaris'' || tuberoj, folioj || Eŭropo, Mezoriento kaj Hindio|| ruĝa beto, [[marbeto]], [[folibeto]], [[sukerbeto]] |style="text-align:right"| |- | [[Dosiero:Kropsla herfst.jpg|125px]] || [[laktuko]]<br />''Lactuca sativa'' || folioj, tigoj, semoleo || Egipto || laktuko, ĉina laktuko |style="text-align:right"|24.9 |- | [[Dosiero:Bohne z01.JPG|125px]] || [[fazeolo]]<br />''Phaseolus vulgaris''<br />''Phaseolus coccineus''<br />''Phaseolus lunatus'' || guŝoj, semoj || Centra kaj Suda Ameriko || [[fazeolo]], franca fazeolo, ruĝa fazeolo, blanka fazeolo, perua fazeolo |style="text-align:right"|44.6<ref group=n name=dry>Produktoj de sekaj kaj verdaj legomoj aldonitaj.</ref> |- | [[Dosiero:Tuinboon zaden in peul.jpg|125px]] || [[fabo]]j<br />''Vicia faba'' || guŝoj, semoj || Nordafriko<br />Suda kaj sudokcidenta Azio || fabo |style="text-align:right"| |- | [[Dosiero:NCI peas in pod.jpg|125px]] || [[Ĝardena pizo|pizo]]<br />''Pisum sativum'' || guŝoj, semoj, burĝonoj || Mediteranea regiono kaj Mezoriento || [[ĝardena pizo]], ebenpizo, [[sukerpizo]], seka pizo |style="text-align:right"|28.9<ref group=n name=dry/> |- | [[Dosiero:Various types of potatoes for sale.jpg|125px]] || [[terpomo]]<br />''Solanum tuberosum'' || radiktuberoj || Sudameriko || terpomo |style="text-align:right"|365.4 |- | [[Dosiero:Aubergine.jpg|125px]] || [[melongeno]]<br />''Solanum melongena'' || fruktoj || Suda kaj Orienta Azio || [[melongeno]] |style="text-align:right"|48.4 |- | [[Dosiero:Tomato je.jpg|125px]] || [[tomato]]<br />''Solanum lycopersicum'' || fruktoj || Sudameriko || tomato |style="text-align:right"|161.8 |- | [[Dosiero:Ogórki...jpg|125px]] || [[kukumo]]<br />''Cucumis sativus'' || fruktoj || Suda Azio || kukumo |style="text-align:right"|65.1 |- | [[Dosiero:Courgette.jpg|125px]] || [[kukurbo]]<br />''Cucurbita spp.'' || fruktoj, floroj || Mezameriko || [[kukurbo]]j, [[legomkukurbo]] |style="text-align:right"|24.6 |- | [[Dosiero:Onions.jpg|125px]] || [[cepo]]<br />''Allium cepa'' || bulboj, folioj || Azio || cepo, [[ŝaloto]], [[askolonio]], [[askalono]] |style="text-align:right"|87.2<ref group=n name=dry/> |- | [[Dosiero:Garlic.jpg|125px]] || [[ajlo]]<br />''Allium sativum'' || bulboj || Azio || ajlo |style="text-align:right"|24.8 |- | [[Dosiero:Leek.jpg|125px]]||[[poreo]]<br />''Allium ampeloprasum''||foliguŝoj||Eŭropo kaj Mezoriento||poreo, [[elefantajlo]] |style="text-align:right"|21.7 |- | [[Dosiero:Red capsicum and cross section.jpg|125px]] || kapsiko<br />''[[Capsicum annuum]]'' || fruktoj || Norda kaj Suda Ameriko || kapsiko, [[dolĉa kapsiko]] |style="text-align:right"|34.5<ref group=n name=dry/> |- | [[Dosiero:Espinac 5nov.JPG|125px]]||[[spinaco]]<br />''Spinacia oleracea''||folioj||Centra kaj sukokcidenta Azio||spinaco |style="text-align:right"|21.7 |- | [[Dosiero:Dioscorea polystachya (batatas).jpg|125px]] || [[ignamo]]<br />''Dioscorea spp.'' || tuberoj || Tropika Afriko ||ignamo |style="text-align:right"|59.5 |- | [[Dosiero:Ipomoea batatas 006.JPG|125px]] || [[Batato]]<br />''Ipomoea batatas'' || tuberoj, folioj, burĝonoj || Centra kaj Suda Ameriko ||batato |style="text-align:right"|108.0 |- | [[Dosiero:Manihot esculenta dsc07325.jpg|125px]]||[[manioko]]<br />''Manihot esculenta''|| tuberoj || Sudameriko || manioko |style="text-align:right"|269.1 |} {{Referencoj|group=n}} == Listo de oftaj legomoj == [[Dosiero:Daikon.Japan.jpg|eta|dekstra|[[Dajkono]]]] [[Dosiero:Boerenkool.jpg|eta|dekstra|[[Krispa brasiko]]]] {{Div col|cols = 4}} * [[ajlo]] * [[askolonio]] * [[asparago]] * [[avokado]] * [[beto]] * [[brasiko]] * [[brokolo]] * [[elefantajlo]] * [[fazeolo]] * [[brusela cikorio]] * [[cepo]] * [[dolĉa kapsiko]] * [[fabo]] * [[florbrasiko]] * [[kapsiko]] * [[karoto]] * [[kukumo]] * [[kukurbo]] * [[laktuko]] * [[legoma brasiko]] * [[maizo]] * [[marbeto]] * [[melongeno]] * [[pastinako]] * [[pizo (legomo)|pizo]] * [[rafano]] * [[ruĝa beto]] * [[spinaco]] * [[terpomo]] * [[tomato]] {{Div col end}} === Aziaj legomoj === * [[Miogo]] laŭ scienca nomo ''Zingiber mioga'' * [[Ĉina brasiko]] ''Brassica pekinensis'' * [[Ĉinia brasiko]] ''Brassica rapa chinensis'' aŭ ĉina sinapbrasiko === Afrikaj legomoj === * [[gombo]] * [[ignamo]] * [[manioko]] == Produktado == === Kultivado === {{Ĉefartikolo|Legomĝardeno|Utilĝardeno}} [[Dosiero:AUSAID SOUTH AFRICA (10672860713).jpg|eta|maldekstre|Kultivante legomojn en [[Sudafriko]].]] Legomoj estis parto de la homa dieto el [[ekstermemora tempo]]. Kelkaj estas bazaj manĝaĵoj sed plej estas akcesoraj kromaĵoj, kiuj aldonas variecon al manĝaĵoj ties unikajn gustojn kaj samtempe, kaj aldonas ankaŭ nutraĵojn necesaj por la sano. Kelkaj legomoj estas [[Staŭdo|plurjaraj]] sed plej estas [[Unujara planto|unujaraj]] kaj [[Dujara planto|dujaraj]], kutime rikoltita en la sama jaro de semado aŭ plantado. Ajna sistemo estas uzata por kultivi legomojn, sekvante similan modelon; preparado de la grundo per moligado uax mildigado ĝin, forigo aŭ enterigo de fiherboj kaj aldono de organikaj aŭ kemiaj sterkoj; semado de semoj aŭ plantado de junaj plantoj; zorgado de la kultivita planto por malpliigi la plantokonkurencon, kontrolado de plagoj kaj havigado de sufiĉa akvo; rikoltado de la kultivaĵo kiam ĝi pretas; klasifikado, stokado kaj komercigado de la rikolto aŭ ties manĝado freŝe rekte el la grundo.<ref name=RHS/> Diferencaj grundotipoj kongruas al diferencaj kultivaĵoj, sed ĝenerale en moderaj klimatoj, sablecaj grundoj sekiĝas rapide sed ankaŭ varmiĝas rapide printempe kaj estas taŭgaj por fruaj kultivoj, dum tre argilecaj grundoj retenas malsekecon pli bone kaj pli taŭge por malfruaj rikoltosezonoj. La kreskosezono povas esti plilongigita per la uzado de retkovriloj, sonorilkovriloj, [[Mulĉo|plastaj mulĉejoj]], tuneletoj kaj [[forcejo]]j.<ref name=RHS>{{cite book |title=The Royal Horticultural Society Encyclopedia of Gardening |last1=Brickell |first1=Christopher (ed) |year=1992 |type=Print |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-86318-979-1 |pages=303–308}}</ref> En pli varmaj regionoj, la produktado de legomoj estas limigita de la klimato, ĉefe pro la modelo de la [[precipitaĵo]], dum en moderklimataj zonoj, ĝi estas limigita de la temperaturo kaj de la tagolongo.<ref name=Field/> [[Dosiero:John Deere tractor between cabbage rows.jpg|eta|dekstra|Foli-brasikoj en Koloradio, Usono.]] Je hejma skalo, [[ŝovelilo]], [[forkego]] kaj [[ŝpato]] estas la uzeblaj iloj, dum ĉe komercaj farmoj disponeblas ampleksa gamo de mekanika ekipaĵaro. Krom traktoroj, tiuj estas [[plugilo]]j, [[erpilo]]j, [[drilo]]j, [[transplantilo]]j, [[kultivatoro]]j, [[irigacio|irigacia]] ekipaĵaro kaj [[Kampa ŝredatoro|ŝredatoroj]]. Novaj teknikoj estas ŝanĝantaj kultivoprocedurojn engaĝiĝintajn en kultivado de legomoj pere de komputilkontrolaj sistemoj, lokigiloj pere de [[GPS]] kaj memŝoforaj programoj por senŝoforaj maŝinoj kio havigas ekonomian profiton.<ref name=Field>{{Cite book|author1=Field, Harry|author2=Solie, John|title=Introduction to Agricultural Engineering Technology: A Problem Solving Approach |url=https://books.google.com/books?id=WWWc8VmdqDAC |year=2007 |publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-36915-0}}</ref> === Rikoltado === [[Dosiero:Harvesting - geograph.org.uk - 290336.jpg|eta|maldekstra|Rikoltado de ruĝa beto en Unuiĝinta Reĝlando.]] Kiam oni rikoltas legomon, ĝi estas eltranĉita el sia fonto de akvo kaj manĝado. Ĝi pluspiras kaj perdas humidecon kiam ĝi faras tion, nome procezo plej notinda en la velkiĝo de la verdaj folienhavaj kultivaĵoj. Rikoltado de radikaj legomoj kiam ili estas tute maturaj plibonigas ties stokadan vivon, sed alternative, tiuj radikaj legomoj povas esti lasataj surgrunde kaj kolektitaj laŭlonge de etenda periodo. La rikolta procezo serĉas malpligrandigi damaĝaron kaj vundaron al la kultivaĵoj. [[Cepo]]j kaj [[ajlo]]j povas esti sekigitaj dum kelkaj tagoj en la kampo kaj la radikkultivaĵoj kiaj [[terpomo]]j profitas el mallonga maturperiodo en varmaj humidaj medioj dum kiu tempo damaĝo saniĝas kaj la haŭto dikiĝas kaj plifortiĝas. Antaŭ komercado aŭ stokado, oni bezonas fari klasigadon por forigi damaĝitajn aĵojn kaj selekti produktojn laŭ ties kvalito, grando, matureco kaj koloro.<ref name=Dixie>{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/008/a0185e/a0185e0a.htm |title=8. Post-harvest handling: Storage |author=Dixie, Grahame |year=2005 |work=Horticultural Marketing |publisher=FAO |accessdate=2015-03-21}}</ref> === Stokado === Ĉiuj legomoj eltiras profiton el taŭga postrikolta zorgado. Granda proporcio de legomoj kaj de forpaŝantaj manĝaĵoj perdiĝas post rikoltado dum la stokoperiodo. Tiuj perdoj povas esti tiom grandaj kiom ĝis 30 al 50 procento en disvolviĝantaj landoj kie ne disponeblas taŭgaj malvarmaj instalaĵoj por stokado. La ĉefaj kaŭzoj de perdoj estas forĵetaĵoj okazigitaj de humideco, [[fungo]]j, mikro-organismoj kaj plagoj.<ref name="PrakashGarg">{{Cite book |author1=Garg & Prakash |author2=Garg, H.P. |title=Solar Energy: Fundamentals and Applications |url=https://books.google.com/books?id=-v_LfcIdĴIC&pg=PA191 |year=2000 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-463631-2 |pages=191 }}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Dosiero:Gerooide aardappels.JPG|eta|Provizora stokado de terpomoj en Nederlando.]] Stokado povas esti mallongdaŭra aŭ longdaŭra. Plej legomoj estas forpaseblaj kaj mallongdaŭra stokado dum kelkaj tagoj havigas flekseblecon en merkatadon. Dum stokado, folienhavaj legomoj perdas [[humideco]]n, kaj la [[vitamino C]] en ili degeneriĝas rapide. Kelkaj produktoj kiaj terpomoj kaj cepoj havas pli bonajn stokokvalitojn kaj povas esti vendataj kiam pli altaj prezoj estas disponeblaj, kaj per etendo de la merkatsezono, pli granda totala volumo povas esti vendata. Se fridigita stokado ne estas disponebla, la prioritato por plej kultivaĵoj estas stokadi altkvalitan produkton, por reteni altan humidecnivelon kaj teni la produkton en ombro.<ref name=Dixie/> Pli taŭga stokado celas etendi kaj sekurigi surbretan vivon estas plej bone farita post aplikado de efika [[frostoĉeno]].<ref name=pxk>Kohli, Pawanexh (2008) "Why Cold Chain for Vegetables" in [http://crosstree.info/Documents/Care%20of%20F%20n%20V.pdf ''Fruits and Vegetables Post-Harvest Care: The Basics''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201103014943/http://www.crosstree.info/Documents/Care |date=2020-11-03 }}. Crosstree Techno-visors</ref> Malvarma stokado estas partikulare utila por legomoj kiaj florbrasikoj, melongenoj, laktukoj, rafanoj, spinacoj, terpomoj kaj tomatoj, kies plej bona temperaturo dependas el la tipo de produkto. Estas temperatur-kontrolaj teknologioj kiuj ne postulas la uzadon de elektro kia vaporiga malvarmigo.<ref name=Sinha>{{Cite book|author1=Sinha, Nirmal |author2=Hui, Y.H. |author3= Evranuz, E. Özgül |author4=Siddiq, Muhammad |author5=Ahmed, Jasim |title=Handbook of Vegetables and Vegetable Processing |url=https://books.google.com/books?id=Fz58umYZVK8C&pg=PT192 |year=2010|publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-95844-5 |pages=192, 352}}</ref> Stokado de fruktoj kaj legomoj en kontrolita atmosfero kun altaj niveloj de karbona dioksido aŭ altaj niveloj de oksigeno povas malhelpi mikroban kreskon kaj etendi stokan vivon.<ref name=Thompson>{{Cite book|author= Thompson, A. Keith|title=Controlled Atmosphere Storage of Fruits and Vegetables |url=https://books.google.com/books?id=9DUh8FcKQtsC&pg=PA18|year=2010 |publisher=CABI |isbn=978-1-84593-647-1 |page=18}}</ref> La traktado de legomoj kaj aliaj agrikulturaj produktoj fare de [[joniga radiado]] povas esti uzata por konservi ilin kaj el mikroba infektado kaj el insekta damaĝo, same kiel el fizika kadukiĝo. Ĝi povas etendi la stokadan vivon de la manĝaĵoj sen rimarkinda ŝanĝo de ties proprecoj.<ref>{{cite web |url=https://www.iaea.org/sites/default/files/publications/magazines/bulletin/bull18-0/18005480406su.pdf |title=Use of nuclear energy to preserve man's food |author=de Zeeuw, Dick |publisher=International Atomic Energy Agency |accessdate=2015-03-22}}</ref> === Konservado === La celo de la konservado de legomoj estas etendi ties disponeblon por konsumadaj aŭ merkatigaj intencoj. La celo estas rikolti la manĝaĵojn je ties maksimuma stato de palatabluma kaj nutra valoroj, kaj konservi tiujn kvalitojn por etenda periodo. La ĉefaj kaŭzoj de kadukiĝo ĉe legomoj post ili estas kunigitaj estas la agoj de naturaj [[enzimo]]j kaj la damaĝo farita de [[mikro-organismo]]j.<ref name=MAFF/> Enladigado kaj frostigado estas la plej ofte uzataj teknikoj, kaj legomoj konservitaj pere de tiuj metodoj estas ĝenerale similaj laŭ nutra valoro al kompareblaj freŝaj produktoj rilate al [[karotenoido]]j, [[vitamino E]], [[Oligoelemento|mineraloj]] kaj dieta [[fibro]].<ref>{{cite journal |author=Rickman, Joy C. ; Bruhn, Christine M.; Barrett, Diane M. |year=2007 |title=Nutritional comparison of fresh, frozen, and canned fruits and vegetables II. Vitamin A and carotenoids, vitamin E, minerals and fiber |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |volume=87 |issue=7 |pages=1185–1196 |doi=10.1002/jsfa.2824 }}</ref> [[Dosiero:Bean field Seabrook Farm1a33785v.jpg|eta|Fabokampo kaj enladigejo, Nov-Ĵerzejo, Usono.]] [[Enladigado]] estas procezo dum kiu la enzimoj de la legomoj estas malaktivigitaj kaj la mikro-organismoj ĉeestantaj estas mortigitaj pere de la varmo. La sigelita lado ekskludas aeron el la manĝaĵo ([[sterilvakuigo]]) por eviti sekvan kadukiĝo. La plej malalta necesa varmo kaj la minimuma proceztempo estas uzataj por eviti la mekanikan difektiĝon de la produkto kaj por konservi la guston tiom for kiom eblu. La lado estas tiam kapabla esti stokita je averaĝe mediaj temperaturoj dum longa tempoperiodo.<ref name=MAFF/> [[Frostigita manĝaĵo|Frostigi]] legomoj kaj teni ties temperaturon sub {{GdC|−10}} ({{GdF|14}}) evitos ties difektiĝon dum mallonga periodo, dum temperaturo de {{GdC|−18}} ({{GdF|0}}) estas postulata por pli longdaŭra stokado. La enzim-agado estos simple malhelpita, kaj [[brogado]] de taŭge grandaj preparitaj legomoj antaŭ frostado malpliigas tion kaj kaj evitas la disvolvigon de disaj gustoj. Ne ĉiuj mikro-organismoj estos mortigitaj je tiuj temperaturoj kaj post malfrostigo la legomoj estu uzataj tuje ĉar alimaniere, ajnaj ĉeestaj mikroboj povas proliferi.<ref>{{Cite book|author1=Hui, Y. H. |author2=Ghazala, Sue|author3=Graham, Dee M. |author4=Murrell, K. D. |author5= Nip, Wai-Kit |title=Handbook of Vegetable Preservation and Processing|url=https://books.google.com/books?id=dVpQVJ46C5gC&pg=PA288 |year=2003 |publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-91291-1|pages=286–290}}</ref> [[Dosiero:Sun-dried tomatoes (4694706270).jpg|eta|maldekstra|Sunsekigado de tomatoj en Grekio.]] Tradicie, [[manĝosekigado|sunsekigado]] estis uzata por kelkaj produktoj kiaj tomatoj, fungoj kaj faboj, etendingante la produkton sur bretoj kaj turnigante la produkton laŭ vicoj. Tiu metodo suferas pro kelkaj malavantaĝoj kiaj manko de kontrolo sur sekigindicoj, difektiĝo kiam la sekigado estas malalta, poluado pro malpurigo, malsekigo pro pluvo kaj atako fare de roduloj, birdoj, insektoj kaj aliaj bestoj. Tiuj malavantaĝoj povas esti malpliigitaj pere de la uzado de [[sunenergio|sunenergiaj]] sekigiloj.<ref name="PrakashGarg"/> La sekigita produkto devas esti apartigita el reabsorbado de malsekigo dum stokado.<ref name=MAFF/> Altaj niveloj kaj de [[sukero]] kaj de [[salo]] povas konservi manĝaĵojn per evitado de la kresko de mikro-organismoj. Verdaj faboj povas esti saligitaj pere de kovrado de la guŝoj per salo, sed tiu metodo konservi estas maltaŭga por plej legomoj. Kukumoj, betoj, karotoj kaj kelkaj aliaj legomoj povas esti boligitaj kun sukero por krei marmeladojn.<ref name=MAFF/> [[Vinagro]] estas amplekse uzata en manĝokonservado; sufiĉa koncentro de [[acetata acido]] evitas la disvolvigon de detruaj mikro-organismoj, kion oni uzas por la preparado de [[Peklado|peklaĵoj]], [[ĉatnio]]j kaj kukumetoj.<ref name=MAFF>{{cite book |title=Home preservation of Fruit and Vegetables |year=1968 |publisher=Ministry of Agriculture, Fisheries and Food |pages=1–6 }}</ref> [[Fermentado]] estas alia metodo konservi legomojn por posta uzado. [[Acida brasiko]] estas farita el ege tranĉita brasiko kaj dependas el bakterioj el [[laktata acido]] kiuj produktas komponaĵojn kiuj malhelpas la kreskon de aliaj mikro-organismoj.<ref name=Sinha/> === Ĉefaj produktantoj === [[Dosiero:Vegetable Shop in Meppadi.jpg|eta|Legomvendejo en Barato.]] [[Dosiero:Veggies.jpg|eta|Legomoj en [[ĉiovendejo]] en Usono.]] [[Dosiero:VegetablesSupermarket.jpg|eta|Legomoj en ĉiovendejo en Kanado.]] [[Dosiero:Brysselkål, Iduns kokbok.jpg|eta|dekstra|[[Burĝonbrasiko]]]] En 2010, Ĉinio estis la plej granda produktanta de legomoj lando, kun ĉirkaŭ la duono el la tutmonda produktado. Barato, Usono, Turkio, Irano kaj Egipto estis la venontaj plej grandaj produktantoj. Ĉinio havis la plej grandan terareon dediĉitan al la produktado de legomoj, kvankam la plej granda averaĝe rikoltokvanto estas atingita en Hispanio kaj Sud-Koreio.<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/018/i3107e/i3107e.PDF |title=Table 27 Top vegetable producers and their productivity |work=FAO Statistical Yearbook 2013 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |page=165 |accessdate=2015-09-14}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="text-align:right" |- ! Lando !! Areo kultivata <br />ja miloj da hektaroj <br />!! Rikolto <br />miloj da kg/ha <br /> !! Produktado <br />miloj da tunoj <br /> |- | style="text-align:left" |Ĉinio || 23,458 || 230 || 539,993 |- | style="text-align:left" |Barato || 7,256 || 138 || 100,045 |- | style="text-align:left" |Usono || 1,120 || 318 || 35,609 |- | style="text-align:left" |Turkio || 1,090 || 238 || 25,901 |- | style="text-align:left" |Irano || 767 || 261 || 19,995 |- | style="text-align:left" |Egiptio || 755 || 251 || 19,487 |- | style="text-align:left" |Italio || 537 || 265 || 14,201 |- | style="text-align:left" |Rusio || 759 || 175 || 13,283 |- | style="text-align:left" |Hispanio || 348 || 364 || 12,679 |- | style="text-align:left" |Meksiko || 681 || 184 || 12,515 |- | style="text-align:left" |Niĝerio || 1844 || 64 || 11,830 |- | style="text-align:left" |Brazilo || 500 || 225 || 11,233 |- | style="text-align:left" |Japanio || 407 || 264 || 10,746 |- | style="text-align:left" |Indonezio || 1082 || 90 || 9,780 |- | style="text-align:left" |Sud-Koreio || 268 || 364 || 9,757 |- | style="text-align:left" |Vjetnamio || 818 || 110 || 8,976 |- | style="text-align:left" |Ukrainio || 551 || 162 || 8,911 |- | style="text-align:left" |Uzbekio || 220 || 342 || 7,529 |- | style="text-align:left" |Filipinoj || 718 || 88 || 6,299 |- | style="text-align:left" |Francio || 245 || 227 || 5,572 |- class="sortbottom" | style="text-align:left" |'''Totalo tutmonda''' || '''55,598''' || '''188''' || '''1,044,380''' |} == Normigado == [[Dosiero:Bakweri cocoyam farmer from Cameroon.jpg|eta|Samkiel la plimulto de la kamparanoj de [[Subsahara Afriko]], ĉi kamerunano kultivas legomojn je vivteniga nivelo.]] [[Dosiero:Ackerknoblauch (Allium ampeloprasum).JPG|eta|dekstra|[[Elefantajlo]]]] [[Dosiero:KohlrabiinMarket.jpg|eta|dekstra|[[Tigobrasiko]]]] La [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] (ISO) publikigas internacian normigadon por sekurigi ke produktoj kaj servoj estas sekuraj, fidindaj kaj bonkvalitaj. Estas nombraj normigadoj de ISO koncerne al fruktoj kaj legomoj.<ref name="fvdp">{{cite web | title = 67.080: Fruits. Vegetables | publisher = [[International Organization for Standardization]] | url = http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_ics/catalogue_ics_browse.htm?ICS1=67&ICS2=80 | accessdate = 2009-04-23 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2015-12-20 | arkivurl = https://www.webcitation.org/6HeQuQpdM?url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_ics/catalogue_ics_browse.htm?ICS1=67 | arkivdato = 2013-06-25 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120922003203/http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_ics/catalogue_ics_browse.htm?ICS1=67 | archivedate = 2012-09-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_ics/catalogue_ics_browse.htm?ICS1=67 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120922003203/http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_ics/catalogue_ics_browse.htm?ICS1=67 |arkivdato=2012-09-22 }}</ref> ISO 1991-1:1982 listigas la botanikajn nomoj de 61 plantospecioj uzataj kiel legomoj kun ties komunaj nomoj de legooj en angla, franca kaj rusa.<ref>{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/home/store/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=6728 |title=ISO 1991-1:1982: Vegetables -- Nomenclature |publisher=International Organization for Standardization |accessdate=2015-03-20}}</ref> ISO 67.080.20 kovras la stokadon kaj transporton de legomoj kaj ties derivaj produktoj.<ref>{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/home/store/catalogue_ics/catalogue_ics_browse.htm?ICS1=67&ICS2=080&ICS3=20& |title=67.080.20: Vegetables and derived products |publisher=International Organization for Standardization |accessdate=2015-03-20}}</ref> ==Esperantlingvaj nomoj== Grava fonto por la esperantlingvaj nomoj de legomoj estas la listo "PPL Legomoj. Esperanto-nomoj por legomoj manĝataj en Nord-Okcidenta Eŭropo" fare de la nederlanda esperantisto Wouter F. Pilger en 1997.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/legomoj/legomou8.htm "PPL Legomoj. Esperanto-nomoj por legomoj manĝataj en Nord-Okcidenta Eŭropo"] Wouter F. Pilger, 1997, alirita en 13a de novembro 2020.</ref> Li indikas, ke la listo temas pri manĝataj legomoj akireblaj en Nordokcidenta Eŭropo en la [[1990-aj jaroj]]. Li aldonas nomojn en angla, franca, germana, kaj nederlanda. krom kompreneble la latinlingvan sciencan dunomon. Li avertas pri la kriterioj per kiuj li formis la liston kaj pri la malfacilo distingi inter ''legomo'' kaj ''frukto'', aŭ inter ''legomo'' kaj ''spic-herbo''. Li ordigas la speciojn laŭ alfabeta ordo de iliaj familioj. {{Citaĵo|De iuj planto-specioj ekzistas multaj varioj, kaj foje de unu vario ekzistas pluraj kultivaroj aŭ kultur-formoj, aŭ rasoj, preparataj kiel legomoj en malsama maniero. Ankaŭ foje la sama vario aŭ formo estas ne la sama legomo laŭ la aĝo de la planto aŭ la uzata parto de la planto. Pro tio, eĉ la [[scienca nomo]] de la vario aŭ formo ne estas plene decidiga. Tial mi donas ankaŭ skizan priskribon kaj nomojn en kelkaj naciaj lingvoj. Kvankam tiuj nacilingvaj nomoj estas transprenitaj el verkoj pri legomoj, foje ili pli ŝajnas esti nomo por la planto, eble ĉar la legomo tie estas malpli konata. Kaj foje ili ŝajnas al mi simple neĝustaj (tiam mi aldonis demandsignon).}} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Vegetarismo]] * [[listo de legomoj]] * [[tiglegomo]] * [[fruktlegomo]] * [[radiklegomo]] * [[folilegomo]] * [[florlegomo]] * [[sema legomo]] * [[ŝoslegomoj]] * [[florlegomo]] * [[Legombedo]] {{Div col end}} == Bildoj == <gallery mode="packed" heights="150" perrow=""> Dosiero:Veggies.jpg Dosiero:Vegetables.jpg Dosiero:Capsicum1.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.uga.edu/nchfp/how/can4_vegetable.html <!-- en:National Center for Home Food Preservation - Canning Vegetables en->eo:Nacia (Centro, Centro de grupo) (ĉar, kontraŭ, por, pro) (Hejmo, Domo) (Manĝaĵo, Nutraĵoj) _Preservation_ - _Canning_ Legomoj sr:National Center for Home Food Preservation - Canning Vegetables --> * http://www.giantvegenetics.com/Giant_Vegetables/local_links.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050901014449/http://www.giantvegenetics.com/Giant_Vegetables/local_links.php |date=2005-09-01 }} <!-- en:Giant Vegetable Web Directory en->eo:_Giant_ Legomo TTT Dosierujo sr:Giant Vegetable Web Directory --> * http://www.frukt.no <!-- nn:Opplysningskontoret for frukt og grønsaker --> {{Projektoj|commonscat=Vegetables|ReVo=legom}} * [https://web.archive.org/web/20010419070457/http://www.geocities.com/wfpilger/legomol3.htm PPL Legomoj - Esperanto-nomoj por legomoj manĝataj en Nord-Okcidenta Eŭropo] * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Vegetable|revizio=695435037}} {{Havenda artikolo|Legomo}} {{Leginda|2016|07|29}} [[Kategorio:Legomoj| ]] jngqak3vjurv9ad6vqv71i0gfkkxs2a Reproduktado 0 27357 9440735 9414283 2026-07-28T13:39:30Z Sj1mor 12103 9440735 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kalanchoe veg.jpg|eta|350ra|dekstra|Produktado de novaj individuoj laŭ la folia marĝeno de la [[epifito]] ''[[Kalanchoe pinnata]]''. La eta planto en la antaŭo estas proksimume 1 centimetron alta. La koncepto de "individuoj" kompreneble iom lamas en tiu ĉi kazo de [[neseksa reproduktado]].]] '''Reproduktado''' estas la [[biologio|biologia]] procezo dum kiu produktiĝas novaj individuaj [[organismo]]j, plej ofte el la "gepatroj". Reproduktado estas fundamenta trajto de ĉiuj konataj formoj de la [[vivo]]; ĉiu individua [[organismo]] ekzistas kiel rezulto de reproduktado. La konataj manieroj de reproduktado dividiĝas vaste inter du ĉefaj tipoj: [[seksa reproduktado|seksa]] kaj [[neseksa reproduktado|neseksa]]. En neseksa reproduktado, organismo povas reproduktiĝi sen implico de alia organismo. Neseksa reproduktado ne estas limigita al [[Unuĉelulo|unuĉelaj organismoj]]. La [[klonado]] de organismo estas formo de neseksa reproduktado. Per neseksa reproduktado organismo kreas genetike simila aŭ eĉ identa kopio de si mem. La evoluo de seksa reproduktado estas grava kaprompilo por biologoj. La duflanka kosto de sekso estas ke nur 50% el organismoj reproduktiĝas<ref>Ridley M (2004) Evolution, 3rd edition. Blackwell Publishing, p. 314.</ref> kaj el organismoj nur 50% pasas siajn [[geno]]jn.<ref name="maynard">[[John Maynard Smith]] ''The Evolution of Sex'' 1978.</ref> Seksa reproduktado tipe postulas la seksan interagadon de du specializitaj organismoj, nomitaj [[gameto]]j, kiuj enhavas duonon el la nombro de [[kromosomo]]j el tiuj de normalaj ĉeloj kaj estas kreataj per [[mejozo]], per kiu tipe masklo [[Fekundigo|fekundas]] inon de la sama [[specio]] por krei fekunditan [[zigoto]]n. Tio produktas idajn organismojn kies genetikaj trajtoj estas derivaj el tiuj de la du gepatraj organismoj. La tuto de [[organo]]j kaj [[histo]]j servataj por reproduktado en la [[homo]] estas la [[reprodukta sistemo|homa reprodukta sistemo]]. == Neseksa reproduktado == {{Ĉefartikolo|Neseksa reproduktado}} [[Dosiero:caduco.jpg|eta|maldekstre|Neseksa reproduktado de [[Hepatikoj]]: [[Dehisko|dehiska]] [[folio|filoido]] ĝermanta.]] Neseksa reproduktado estas metodo de reproduktado kiu produktas idojn kun tute sama [[DNA]]. Ĝi malsimilas seksan reproduktadon kiu bezonas du gepatrojn, kaj produktas idojn kun DNA kiu malsamas tiun de la patro aŭ la patrino. Neseksa reproduktado estas reĝimo de reproduktado laŭ kiu idoj ekestiĝas de unuopa organismo, kaj heredas nur la genojn de tiu patro; ĝi estas reproduktado kiu preskaŭ neniam implikas [[ploido]]n aŭ reproduktadon sen fuzio de [[gameto]]j. La idoj estos precizaj genetikaj kopioj de la patro, krom en la specifa kazo de aŭtomikso. Pli rigora difino estas agamogenezo kiu estas reproduktado sen la fuzio de gametoj. Neseksa reproduktado estas la primara formo de reproduktado por [[unu-ĉelaj organismoj]] kiel ekzemple la [[arĥeo]]j, [[eŭbakterio]]j, kaj [[protisto]]j. Ankaŭ multaj [[planto]]j kaj [[fungo]]j reproduktiĝas sensekse. Dum ĉiuj prokariotoj reproduktiĝas sensekse (sen la formado kaj fuzio de gametoj), mekanismoj por laterala gentransigo kiel ekzemple [[Bakteria kunjugiĝo|kunjugiĝo]], [[transformo]] kaj transdukcion foje estas komparitaj kun seksa reproduktado (aŭ almenaŭ kun [[sekso]], en la signifo de genetika rekombinigo).<ref name="Narra">{{Cite journal|author = Narra HP, Ochman H|title = Of what use is sex to bacteria?|journal = Current Biology|year = 2006|volume = 16|pages = R705–710|pmid = 16950097|doi = 10.1016/j.cub.2006.08.024|issue = 17|last2 = Ochman}}</ref> Kompleta manko de seksa reproduktado estas relative rara inter multĉelaj organismoj, precipe [[besto]]j. Estas ne totale komprenita kial la kapablo reproduktiĝi sekse estas tiel ofta inter ili. Nunaj hipotezoj<ref name="Dawson">{{Cite journal|author = Dawson KJ |title = The Advantage of Asexual Reproduction: When is it Two-fold?|journal = Journal of Theoretical Biology |date = October 1995|volume = 176|pages = 341–347|url = http://www.ingentaconnect.com/content/ap/jt/1995/00000176/00000003/art00203 |issue = 3|doi = 10.1006/jtbi.1995.0203}}</ref> indikas ke neseksa reproduktado povas havi mallongperspektivajn avantaĝojn kiam rapida loĝantarkresko estas grava aŭ en stabilaj medioj, dum seksa reproduktado ofertas retan avantaĝon permesante pli rapidan generaciadon de [[genetika diverseco]], permesante adaptadon al ŝanĝado de medioj. Evoluaj limigoj<ref name="Engelstädter">{{Cite journal|author = Engelstädter J|title = Constraints on the evolution of asexual reproduction |journal = BioEssays |date= November 2008|volume = 30|pages = 1138–1150|issue = 11–12 |pmid=18937362 |doi=10.1002/bies.20833}}</ref> povas substreki kial malmultaj bestoj cedis seksan reproduktadon tute en siaj vivocikloj. Alia limigo sur enrangigo de seksa ĝis neseksa reproduktado estus la akompananta perdo de [[mejozo]] kaj la protekta rekombineca riparo de DNA-difekto havigita kiel unu funkcio de mejozo.<ref name="pmid3324702">{{cite journal |author=Bernstein H, Hopf FA, Michod RE |title=The molecular basis of the evolution of sex |journal=Adv. Genet. |volume=24 |issue= |pages=323–70 |year=1987 |pmid=3324702 |doi= 10.1016/s0065-2660(08)60012-7|url=|last2=Hopf |last3=Michod |series=Advances in Genetics |isbn=9780120176243 }}</ref><ref>Avise, J. (2008) Clonality: The Genetics, Ecology and Evolution of Sexual Abstinence in Vertebrate Animals. See pp. 22-25. Oxford University Press. ISBN 019536967X ISBN 978-0195369670</ref> == Seksa reproduktado == {{Ĉefartikolo|Seksa reproduktado|Reprodukta sistemo}} [[Dosiero:Hoverflies mating midair.jpg|eta|250ra|Sirfedoj [[Pariĝado|pariĝantaj]] dumfluge.]] '''Seksa reproduktado''' estas biologia procedo, dum kiu estiĝas nova organismo per unuiĝo de [[seksa ĉelo]] kutime de du organismoj (escepte de unu). La seksa reproduktado havas do minimume du fazojn: produkton de seksaj ĉeloj kaj ties unuiĝon (la t.n. [[fekundigo]]n). Alie inter la produkton de la seksaj ĉeloj kaj ties unuiĝon povas esti enmetita ankoraŭ la t.n. [[gametofito]]. Post la fekundigo povas sekvi ankoraŭ ia formo de [[zorgo pri idaro]] ([[mamula gravedeco]], [[gardado de idoj]], nutrado de idaro, nutrigado de fekundiga ovo per patrina kreskaĵo...). Avantaĝo de la seksa reproduktado estas diverseco de la estiĝinta idaro, kiu estas grava el du motivoj. Ĝi parte ebligas al unuopuloj de la sama specio ekdiferencigi siajn vivpretendojn en diversa medio, do ili teorie ne bezonas tiom konkurenci unu al la alia kaj ili povas okupi pli ampleksan (ekologian) [[ekologia niĉo|niĉon]], parte (kaj tio estas eble ankoraŭ pli grava) ĝi kaŭzas, ke unuopaj unuopuloj de diversa populacio reagas al la samaj faktoroj de la medio diverse. Estas ekzemple nur minimuma ŝanco, ke troviĝus [[patogeno]], rilate al kiu estos specife sentema la tuta populacio (diference de populacio de [[klono]]j, kie tio povas okazi tute facile). Malavantaĝo de la seksa reproduktado estas ties relative malalta efektiveco kaj rapideco (kompare kun [[neseksa reproduktado]]). La homa reproduktado estas ajna maniero de seksa reproduktado kiu havas kiel konsekvenco la homan fekundadon. Ĝi tipe koncernas la [[amoro|vaginan koiton]] inter viro kaj virino. Dum la koito, la interagado inter la [[viraj seksorganoj]] kaj la [[virinaj seksorganoj]] povas rezulti en la [[fekundigo]] de la [[Ovolo (bestoscienco)|ovolo]] de la virino fare de la [[spermatozoo]] de la viro. Tiu reproduktaj ĉeloj specializitaj nomitaj [[gameto]]j estas kreitaj per procezo nomita mejozo. Dum la normalaj ĉeloj enhavas 46 kromosomojn, nome 23 parojn, la gametoj enhavas nur 23 kromosomojn, kaj kiam tiuj du ĉeloj fuziiĝas en unu [[zigoto]] okazas la genetika rekombinado kaj la nova zigoto enhavas 23 kromosomojn de ĉiu gepatro, parigitaj en 23 paroj.<ref>[https://www.britannica.com/science/gamete «gamete | Definition, Formation, Examples, & Facts».] [[Encyclopedia Britannica]] (en angla). Konsultita la 11an de julio 2021.</ref> Post tipa periodo de [[Gravedeco (animaloj)|gravedeco]] naŭmonata, okazas la [[nasko]]. La fekundigon de la ovulo oni povas atingi ankaŭ pere de metodoj de [[artefarita fekundigo]] kiu ne necesigas la vaginan koiton. Ekzistas ankaŭ la teknologio de [[helporeprodukta teknologio]]. === Fremdpolenado aŭ alogamio === [[Dosiero:Cucurbita ficifolia female flower 21 de juny de 2009 003.jpg|eta|250ra|maldekstre|La [[kukurbo]] havas florojn kaj malinajn kaj inajn (kiel tiu ĉi) en individuoj separataj kiuj faras, ke la alogamio estas praktike certigita.]] La alogamio estas tipo de [[seksa reproduktado]] en [[planto]]j kiuj konsistas en la kruc-[[polenado]] kaj fekundigo inter individuoj genetike diferencaj.<ref>[https://books.google.es/books?id=T8wOAQAAIAAJ&pg=PA253&dq=alogamia++tipo++reproducci%C3%B3n+sexual&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwirzN7r3bnYAhVNrRQKHey6D48Q6AEINzAD#v=onepage&q=alogamia%20%20tipo%20%20reproducci%C3%B3n%20sexual&f=false Curso Regional Sobre de la Caficultura Moderna.] Bib. Orton IICA / CATIE. Konsultita la 2an de Januaro 2018.</ref>​ Tiu tipo de reproduktado favoras la produktadon de individuoj genetike novaj kaj, tial la konstantan generadon de genetika variableco en la populacioj. Ekzistas mekanismoj kiuj helpas la krucpolendon en plantoj tiaj kiaj la memneakordigeblo,<ref>[https://books.google.es/books?id=RR4KttgSc7oC&pg=PA142&dq=mecanismos++favorecen++polinizaci%C3%B3n+cruzada+autoincompatibilidad&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjRy66L37nYAhUGvBQKHd7CAkgQ6AEIJzAA#v=onepage&q=mecanismos%20%20favorecen%20%20polinizaci%C3%B3n%20cruzada%20autoincompatibilidad&f=false El cultivo del olivo.] Mundi-Prensa Libros. 2007-12. ISBN 9788484764830. Konsultita la 2an de Januaro 2018.</ref>​ la heterostilio, la hercogamio kaj la [[Dioika|dioikeco]].<ref>Peña, José Ramón Alonso (2011). [https://books.google.es/books?id=URwHpBfK_68C&pg=PA197&dq=mecanismos++favorecen++polinizaci%C3%B3n+cruzada+heterostilia&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwiX79ar37nYAhUK1hQKHY83BZgQ6AEIMDAC#v=onepage&q=mecanismos%20%20favorecen%20%20polinizaci%C3%B3n%20cruzada%20heterostilia&f=false MANUAL DE HISTOLOGÍA VEGETAL.] Editorial Paraninfo. ISBN 9788484764298. Konsultita la 2an de Januaro 2018.</ref>​ En la [[evolucio]] de plantoj aperis mekanismoj de reproduktado kiuj favoris la alogamion kaj kiuj ekskludis ĉu totale ĉu parte la aŭtogamion. La [[Dioika|dioikeco]] estas la plej grava el ili ĉar la inaj kaj malinaj gametoj originiĝas apartigite en diferencaj individuoj<ref>Linné, Carl von (1787). [https://books.google.es/books?id=1Rflz_NKyNcC&pg=PA317&dq=dioecia+++separada&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjd5qKD4LnYAhXIcRQKHXWJBv8Q6AEIPTAE#v=onepage&q=dioecia%20%20%20separada&f=false Parte práctica de botánica del caballero Cárlos Linneo, que comprehende las clases, órdenes, géneros, especies y variedades de las plantas, con sus caracteres genéricos y específicos, sinónimos mas selectos, nombres triviales, lugares donde nacen y propiedades.] en la Imprenta Real. Konsultita la 2an de Januaro 2018.</ref>​ ​(la [[asparago]] estas ekzemplo de dioika planto).<ref>JOSÉ IGNACIO, CUBERO SALMERÓN (2013). [https://books.google.es/books?id=qwooDwAAQBAJ&pg=PA282&dq=el+esp%C3%A1rrago+es+un+ejemplo+de+planta+dioica&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwiu5bCg4LnYAhXJvxQKHXQ2DI4Q6AEILjAB#v=onepage&q=el%20esp%C3%A1rrago%20es%20un%20ejemplo%20de%20planta%20dioica&f=false Introducción a la mejora genética vegetal.] Mundi-Prensa Libros. ISBN 9788484766551. Konsultita la 2an de Januaro 2018.</ref>​ ​La inaj kaj malinaj gametoj disvolviĝas en diferencaj lokoj de unu planto (por ekzemplo, ĉe [[maizo]]) aŭ disvolviĝas nesinkronie, tio estas maturiĝas antaŭ ĉu la [[gineceo]] ĉu la [[androceo]] de la floro (Ekzemplo: kelkaj [[filiko]]j kaj kelkaj arboj kun anemofila polenado). Granda nombro de [[angiospermoj]] posedis [[Hermafrodito (vivoscienco)|hermafroditajn]] florojn kun kaj [[stameno]]j kaj [[karpelo]]j en la sama floro kaj ili estis plejparte memneakordigeblaj. Ankoraŭ nuntempe tiu situacio pluas. La plej modernaj angiospermoj estas karakterizataj ĉu kiel [[monoika]]j ĉu kiel [[dioika]]j. Krome oni priskribis kelkajn speciojn kiel tiuj de la genro ''Bryonia'', por ekzemplo kiu prezentas individuojn kaj monoikajn kaj dioikajn. En la plej granda parto de la familioj de la angiospermoj la flora strukturo estas tia ke ĝi evitas la hazardan transdonon de la [[poleno]] al la [[stigmo]]. Alivorte, la flora strukturo estas tiom prilaborita ke nur la helpo de [[polenigisto]]j (insektoj, birdoj ktp) garantias la transdonon de la poleno al la stigmo de alia floro. La androceo kaj la gineceo de la floroj de kelkaj specioj maturiĝas unu post alia, fenomeno nomita "dikogami" —en la [[homogamio]], male ambaŭ floraj verticiloj maturiĝas samtempe—. Ĉe la protandriaj floroj, la androceo maturiĝas antaŭ la gineceo faras tion, dum ĉe la protoginaj floroj, la gineceo estas tiu kiu plej frue maturiĝas. === Memproduktado aŭ aŭtogamio === [[Dosiero:Triticum fl WM low.jpg|eta|250ra|Floro de [[tritiko]] observata per mikroskopo. Oni observas rondforman ovarion, la tri stamenojn kaj la stigmon dividitan en du plumecaj branĉoj. Tiu specio havas malgrandajn florojn, kaj nek petalojn nek sepalojn kaj, en la plej granda parto de la kultivarioj, la polenado okazas antaŭ la malfermo de la floro aŭ antezo. Pro tio oni diras, ke temas pri aŭtogamia specio.]] En [[botaniko]], estas nomita "aŭtogamio" la maniero de [[seksa reproduktado]] konsistanta en la fuzio de inaj kaj malinaj gametoj produktitaj de la sama individuo. La polenado per poleno produktita de la sama floro aŭ de la sama planto estas nepra kondiĉo sed ne sufiĉa por ke okazu aŭtogamio, ĉar la poleno devas esti kapabla ĝermi ene de la stigmo, kreskiĝi en la stiluso kaj fari la duoblan fekundigon. La aŭtogamio estas tre disvastigita inter [[trudherbo]]j, pioniraj plantoj kaj insulaj specioj, kiuj bezonas, ke la izolaj individuoj fruktiĝu kaj produktu [[semo]]jn.<ref>González, A.M. [https://web.archive.org/web/20140809212236/http://www.biologia.edu.ar/botanica/tema23/poliniza.htm «Polinización».] Morfología de Plantas Vasculares. Argentina: Universidad Nacional del Nordeste. Arkivita el la originalo la 9an de Aŭgusto 2014. Konsultita la 10an de Januaro 2013.</ref>​ Ĉe la aŭtogamiaj specioj, la floroj ofte estas malgrandaj, kun nerimarkindaj floreroj, produktas malabundan kvanton de poleno kaj havas nek odoron nek [[nektaro]]n.<ref>Frankel, R. & Galun, E. «Pollination mechanisms, reproduction, and plant breeding.» ''Monographs on Theoretical and Applied Genetics'', no. 2. Springer-Verlag. Berlin. 1977. 281 p.</ref> La aŭtogamio povas esti nepra aŭ elekta. La semoj produktitaj de nepra aŭtogamia planto devenas nur de mempolenado kaj memfekundigo. La [[klejstogameco]], procezo laŭ kiu la polenado kaj fekundigo okazas antaŭ ol la floro malfermiĝas, estas mekanismo kiu kondukas al la nepra aŭtogamio. La semoj de elekta aŭtogamia planto, male, povas ĝermi ankaŭ pere de alogamio. La floroj de la klejstogamaj specioj ĝenerale estas malgrandaj, nerimarkindaj, kaj havas mallongajn [[pedicelo]]jn kaj tre ofte estas asociaj al subtera florado (''[[Arakido|Arachis]]'', ''Paspalum amphicarpum''). Krome, ofte ili havas ankaŭ pli malgrandajn [[antero]]jn aŭ pli malgrandan nombron de anteroj ol la rilataj ĉasmogamiaj specioj. En la genro ''[[Brizo (botaniko)|Briza]]'', por ekzemplo, la especies alogamiaj kaj memneakordigeblaj havas tri anterojn dum la du klejstogamaj specioj havas nur unu anteron kaj tiu havas nur unu dekonon de la grando.<ref>Connor, H.E. 1979. "Breeding systems in the grasses: a survey". ''New Zealand Journal of Botany'' 17:547-74.</ref><ref>Campbell, C., J. Quinn, G. Cheplick, & T J Bell. 1983. «Cleistogamy in Grasses.» ''Annual Review of Ecology and Systematics'' Vol. 14: 411-441.</ref> Kiam la polenado okazas inter diversaj floroj de la sama individuo, temas pri ''gejtonogamio'', situacio ofta ĉe specioj kun amasa florado, kiel la ''Tabebuia heptaphylla'' aŭ la ''Ceiba speciosa''. El vidpunkto de la genetika variableco, la gejtonogamio estas ekvivalenta al la aŭtogamio. === Mitozo kaj mejozo === [[Mitozo]] kaj [[mejozo]] estas metodoj de [[ĉeldivido]]. ==== Mitozo ==== [[Dosiero:Mitosis-flourescent.jpg|eta|180ra|maldekstre|Ĉelo en fina metafazo.]] '''Mitozo'''<ref>[http://vortaro.net/#mitozo mitozo en vortaro.net]</ref> estas ĉefa tipo de ĉeldividaj procesoj, dum kiu el unu patrina [[ĉelo]] estiĝas du, genetike samaj filinaj ĉeloj (restas la kromosoma nombro). En pli mallarĝa senco, mitozo estas duobliĝo kaj disiĝo de la [[kromosomo]]j kaj la korpetoj (organeloj), portantaj la genetikan informon. Antaŭ la komenco de la mitozo, la kromosomoj duobliĝas kaj okazas sintezo de proteionoj de la pli posta kernobobeno. En la unua fazo de la mitozo (antaŭfazo), la kromosomoj dikiĝas kaj volviĝas. La [[nukleolo]] en la [[ĉelkerno]] ŝrumpiĝas kaj malaperas. Fine de la antaŭfazo, komenciĝas malkonstruo de kenomembrano, kaj organiziĝo de la kernobobeno el la kernofadenoj. [[Dosiero:Mitosepanel.jpg|eta|280ra|eta|Ĉelkerno en la interfazo de Mitozo.]] En la mezfazo, la kromosomoj konsistas el du-du kromatidoj kaj ordiĝas en la centro de la ĉelo (ekvatora ebeno). En la posta (malfrua) metafazo, ĉiu kromatida paro disiĝas al du samaj kromosomoj kaj fadenoj de la kernobobeno tiras ilin en la malajn polusojn. En la finfazo, la strukturo de la kromosomo loziĝas, malkonstruiĝas la kerna [[bobeno]], rekonstruiĝas la kernomembranoj kaj la nukleoloj, dividiĝas la [[citoplasmo]] de la patrina ĉelo kaj estiĝas la du posteulaj ĉeloj. Tiuj estiĝintaj ĉeloj havas la saman nombron de kromosomoj kaj saman strukturon kiel la patrina ĉelo. La staton post la finfazo, oni nomas interfazo. La mitozo estas baza [[proceso]] de la [[vivo]], ĉar ĝi ebligas estiĝon de novaj ĉeloj por la kresko kaj regeneriĝo. Tempodaŭro de la mitozo dependas de la ĉeltipo kaj specio, de minutoj ĝis horoj. Efikas je tio la tagperiodo, temperaturo, certaj kemiaĵoj. ==== Mejozo ==== [[Dosiero:Schprophase.jpg|eta|maldekstre|180ra]] '''''Mejozo''''' aŭ '''''reduktoĉeldividiĝo''''' estas binara dividiĝoprocezo kiu produktas generajn ĉelojn: nome [[ovolo]]jn kaj [[spermatozoo]]jn. La [[Homologo|homologaj]] kromosomparoj pro tio ne plu kune troviĝas en la patrina ĉelo. Kio estas genetika de la patro kaj de la parino estos hazarde dividita al la filinaj ĉeloj. La patrina ĉelo estas duploida kaj enhavas homologajn kromosomojn. La filinaj ĉeloj enhavas nur unu kromosomon de ĉiu homologa paro kaj nomiĝas unuploida. ===== Interfazo ===== La evoluo estas preskaŭ sama al tiu de la [[mitozo]]. La unuan kreskofazon, la sintezan periodon kaj la duan kreskofazon ni povas resumi jene. * Okazas [[DNA]]-replikado: ĉiu [[kromatido]]-drato sin mem kopias al du kromatidodratoj. * Produktado de grandaj kvantoj da H<sub>1</sub>-[[histono]]j (proteinoj). * La kromatidodratoj sin pli spiraligas kaj kondensas al [[kromosomo]]j. * Duobliĝo de la centrosomo (centriolparo) kaj membranpliiĝo. * La homologaj kromosomoj serĉas unu la alian kaj povas juntiĝi: [[genetika interŝanĝo]]. [[Dosiero:Schmetaphase.png|eta|180ra]] == Strategioj de reproduktado == Estas ampleksa gamo de reproduktaj strategioj uzitaj de tre diversaj specioj. Kelkaj animaloj, kiel [[homo]] inter mamuloj aŭ [[norda sulo]] inter birdoj, ne atingas [[Seksa maturiĝo|seksan maturiĝon]] dum multaj jaroj post [[nasko]] kaj eĉ tiam ili produktas malmultajn idojn. Aliaj reproduktiĝas rapide; sed, laŭ normalaj cirkonstancoj, plej parto de idoj ne survivas ĝis [[plenkreskeco]]. Por ekzemplo, [[kuniklo]] (matura post 8 monatoj) povas produkti 10–30 idojn jare, kaj [[Drosophila melanogaster|drosofilo]] (matura post 10–14 tagoj) povas produkti ĝis 900 idojn jare. Tiuj du ĉefaj strategioj estas konataj kiel [[R/K-strategio|K-strategio]] (malmultaj idoj) kaj [[R/K-strategio|R-strategio]] (multaj idoj). Kiu strategio estis preferita en la [[evolucio]] dependas el granda vario de cirkonstancoj. Animaloj kun malmultaj idoj povas dediĉi pli da rimedoj al nutrado kaj protektado de ĉiu individua ido, tiel malpliigante la neceson havi multajn idojn. Aliflanke, animaloj kun multaj idoj povas dediĉi malpli da rimedoj al nutrado kaj protektado de ĉiu individua ido; ĉe tiuj tipoj de animaloj oftas ke multaj idoj mortas tuj post la nasko, sed sufiĉe da individuoj tipe survivas por elteni la populacion. Kelkaj organismoj kiel [[mielabelo]]j kaj drosofiloj retenas [[spermo]] en procezo nomita "insperma stokado", kaj tio pliigas la daŭradon de iliaj fekundebloj. {{Ĉefartikolo|Helporeprodukta teknologio}} [[Dosiero:Cell cycle.png|eta|180ra|maldekstre|La ĉela ciklo.]] [[Helporeprodukta teknologio]] aŭ ''helpita reproduktado'' estas la [[teknologio]] uzata por atingi [[gravedeco]]n en proceduroj kiaj fekundiga [[medicino]], ''in vitro'' fekundigo kaj lu-patrineco. Ĝi estas reproduktiga teknologio uzata ĉefe por kontraŭnefekundaj traktaĵoj, kaj estas konata ankaŭ kiel fekundiga traktado. Ĝi ĉefe apartenas al la kampo de reprodukta [[endokrinologio]] kaj nefekundeco, kaj povas inkludi ankaŭ intracitoplasman sperminjekton kaj kriokonservadon. Kelkaj formoj de helporeprodukta teknologio estas uzataj ankaŭ rilate al fekundaj paroj por genetikaj tialoj (antaŭplanta genetika diagnozo). Helporeprodukta teknologio estas uzata ankaŭ por paroj kiuj estas malkongruaj pro kelkaj komunikeblaj [[malsano]]j; por ekzemplo, [[HIV]] por limigi la riskon de [[infekto]] kiam oni deziras [[gravedeco]]n. [[Dosiero:Atypical mitosis.jpg|eta|180ra|Nenormala tripolusaj mitozoj (12hora pozicio) en antaŭkancera vundo de la stomako.]] == Seksa kaj neseksa reproduktadoj == Organismoj kiuj reproduktiĝas pere de neseksa reproduktado tendencas kreskiĝi en eksponencialaj nombroj. Tamen, ĉar ili dependas el [[mutacio]] por variaĵoj en sia [[DNA]], ĉiuj membroj de la specio havas similajn vundeblojn. Organismoj kiuj reproduktiĝas pere de seksa reproduktado atingas pli malgrandan nombron de idoj, sed la granda kvanto de variado en iliaj genoj faras ili malpli suferantaj pro malsanoj. Multaj organismoj povas reproduktiĝis kaj sekse kaj nesekse. [[Afidoj]], muko-[[ŝimo]]j, [[maranemono]]j, kelkaj specioj de [[marstelo]]j (pre de [[fragmento|fragmentado]]), kaj multaj plantoj estas tiaj ekzemploj. Kiam mediaj faktoroj estas favoraj, neseksa reproduktado estas uzata por profiti tiujn taŭgajn kondiĉojn por survivado kiel ekzemple abunda manĝodisponeblo, taŭga ŝirmado, favoraj klimatoj, malsanoj, optimuma pH aŭ taŭga miksaĵo de aliaj vivmanieraj postuloj. Populacioj de tiuj organismoj pliiĝas eksponenciale pere de neseksaj reproduktaj strategioj por atingi plenan avantaĝon de riĉaj manĝorimedoj.<ref name=aphids>{{cite journal |last1=Yan |first1=Shuo |last2=Wang |first2=Wan-xing |last3=Shen |first3=Jie |title=Reproductive polyphenism and its advantages in aphids: Switching between sexual and asexual reproduction |journal=Journal of Integrative Agriculture |date=Junio 2020 |volume=19 |issue=6 |pages=1447–1457 |doi=10.1016/S2095-3119(19)62767-X|s2cid=218971234 }}</ref> [[Dosiero:Evolsex-dia1a.png|eta|250ra|maldekstre|Ilustraĵo de ''duobla kosto de seksa reproduktado''. Se ĉiu organismo kontribuas pere de la sama nombro de idoj (du), ''(a)'' la populacio restas en sama grando en ĉiu generacio, dum la ''(b)'' neseksa populacio duobliĝas laŭ grando en ĉiu generacio.]] Kiam manĝofontoj elĉerpiĝas, la klimato malboniĝas, aŭ la individua survivafo estas atakita pere de aliaj kontraŭaj ŝanĝoj en la vivkondiĉoj, tiuj organismoj ŝanĝiĝas al seksaj manieroj reproduktiĝi. Seksa reproduktado sekurigas miksaĵon de la genaro de la specio. La variaĵoj troveblaj en la idaro de seksa reproduktado ebligas, ke kelkaj individuoj estas pli taŭgaj por survivado kaj havigas mekanismon por ke okazu selekta adaptado. La mejoza etapo de la seksa ciklo ankaŭ ebligas speciale efektivan riparadon de DNA damaĝoj (vidu artikolon pri [[mejozo]]).<ref name=aphids /> Aldone, seksa reproduktado kutime rezultas en la formado de vivetapo kiu kapablas elteni la kondiĉojn kiuj minacus la idarojn de neseksa patro. Tiel, [[semo]]j, [[sporo]]j, [[ovo]]j, [[Pupo (zoologio)|pupo]]j, [[krizalido]]j aŭ aliaj "super-vintraj" stadioj de seksa reproduktado sekurigas la survivadon dum malfavoraj tempoj kaj la organismo povas "atendi" super kontraŭaj situacioj ĝis okazu reŝanĝo al taŭgaj vivkondiĉoj. == Senreprodukta vivo == La ekzistado de vivo sen reproduktado estas celo de ioma spekulativado. La biologia studado kiel la origino de la [[vivo]] produktis reproduktantajn [[organismo]]jn el ne-reproduktantaj elementoj estas nomita [[abiogenezo]]. Ĉu okazis aŭ ne okazis kelkaj sendependaj abiogenezaj okazaĵoj, biologoj kredas, ke la "lasta universala praulo" de ĉiu nuntempa vivantaĵo sur la Tero vivis antaŭ ĉirkaŭ 3.5 mil milionoj da jaroj. [[Dosiero:Champagne_vent_white_smokers.jpg|eta|La plej fruaj konataj vivoformoj estas supozataj fosiliigitaj [[mikroorganismo]]j, trovitaj en [[Hidroterma fonto|hidrotermikaj]] ellasaj [[precipitaĵo]]j, kiuj eble vivis jam 4.28 Gya (antaŭ miliardoj da jaroj), relative baldaŭ post la formado de la [[oceano]]j 4,41 Gya, kaj ne longe post la formado de la [[tereno]] 4,54 Gya.]] Sciencistoj spekulativadis pri la eblo kreadi vivon ne-reproduktade en [[laboratorio]]. Kelkaj sciencistoj ja jam sukcesis produkti simplajn [[viruso]]jn el tute ne-vivantaj materialoj.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=12114528&dopt=Abstract Chemical synthesis of poliovirus cDNA: generation of infectious virus in the absence of natural template] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220831000000/https://web.archive.org/web/20220831072201/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12114528/?dopt=Abstract |date=2022-08-31 }}<br />[http://atheism.about.com/b/a/042809.htm Scientists Create Artificial Virus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051031000000/https://web.archive.org/web/20051031171728/http://atheism.about.com/b/a/042809.htm |date=2005-10-31 }}</ref> Tamen, virusoj estas ofte konsiderataj kiel ne vivantuloj. Estante nenio pli ol iom da [[RNA]] aŭ de DNA en proteina kapsulo, ili ne havas [[metabolo]]n kaj povas nur mem-replikadiĝi per la helpo de elprenita metabola mekanismo de [[ĉelo (biologio)|ĉelo]]. La produktado de vera vivanta organismo (ekz. simpla [[bakterio]]) sen prauloj estus multe pli kompleksa tasko, sed povus esti ebla je ioma grado laŭ la nuna biologia sciaro. [[Sinteza biologio|Sinteza genaro]] estis jam transigita al ekzistanta bakterio kie ĝi anstataŭis la indiĝenan DNA, rezulte en la artefarita produktado de nova organismo de ''Mycoplasma mycoides''.<ref>{{Cite journal |doi=10.1126/science.1190719 |pmid=20488990 |year=2010 |last1=Gibson |first1=D. |last2=Glass |first2=J. |last3=Lartigue |first3=C. |last4=Noskov |first4=V. |last5=Chuang |first5=R. |last6=Algire |first6=M. |last7=Benders |first7=G. |last8=Montague |first8=M. |last9=Ma |first9=L. |last10=Moodie |first10=M.M. |last11=Merryman |first11=C. |last12=Vashee |first12=S. |last13=Krishnakumar |first13=R. |last14=Assad-Garcia |first14=N. |last15=Andrews-Pfannkoch |first15=C. |last16=Denisova |first16=E.A. |last17=Young |first17=L. |last18=Qi |first18=Z.-Q. |last19=Segall-Shapiro |first19=T.H. |last20=Calvey |first20=C.H. |last21=Parmar |first21=P.P. |last22=Hutchison Ca |first22=C.A. |last23=Smith |first23=H.O. |last24=Venter |first24=J.C. |title=Creation of a Bacterial Cell Controlled by a Chemically Synthesized Genome |journal=Science |volume=329 |issue=5987 |pages=52–56 |bibcode=2010Sci...329...52G |doi-access=free}}</ref> Estas ioma debato ene de la sciencz komunumo ĉu tiu ĉelo povas esti konsiderata komplete sinteza<ref name="venter">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703559004575256470152341984|title=Scientists Create First Synthetic Cell|author=Robert Lee Hotz|newspaper=The Wall Street Journal|date=May 21, 2010|access-date=13a de Aprilo, 2012|archive-date=29a de Januaro, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129112052/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703559004575256470152341984|url-status=live}}</ref> sur la bazo ke la kemie sinteza genaro estis preskaŭ 1:1 kopio de nature ekzistanta genaro kaj ke la ricevinta ĉelo estis nature ekzistanta bakterio. La ''Craig Venter Institute'' eltenas la esprimon "sinteza bakteria ĉelo" sed ili ankaŭ klarigas "...ni ne konsideras, ke tio estas "krei vivon el elŝiraĵo" sed anstataŭe ni estas kreante novan vivon el jam ekzistinta vivo uzante sintezan DNA".<ref>{{cite web |url=http://www.jcvi.org/cms/research/projects/first-self-replicating-synthetic-bacterial-cell/faq |title=FAQ |author=Craig Venter Institute |access-date=2011-04-24 |archive-date=2010-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228180155/http://www.jcvi.org/cms/research/projects/first-self-replicating-synthetic-bacterial-cell/faq/ }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101228180155/http://www.jcvi.org/cms/research/projects/first-self-replicating-synthetic-bacterial-cell/faq/ |date=2010-12-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.jcvi.org/cms/research/projects/first-self-replicating-synthetic-bacterial-cell/faq/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-12-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101228180155/http://www.jcvi.org/cms/research/projects/first-self-replicating-synthetic-bacterial-cell/faq/ |arkivdato=2010-12-28 }}</ref> Venter planas patenti siajn eksperimentajn ĉelojn, asertante, ke "ili estas tute klare homaj inventaĵoj".<ref name="venter"/> Iliaj kreintoj sugestas, ke konstrui 'sintezan vivon' ebligus, ke esploristoj lernu pri la vivo konstruante ĝin, anstataŭ havi ĝin aparte. Ili proponas ankaŭ ŝanĝi la limojn inter vivo kaj maŝinoj ĝis ambaŭ koincidu por produkti "verajn programeblajn organismojn".<ref>{{Cite journal | author = W. Wayte Gibbs | title = Synthetic Life | journal = [[Scientific American]]| url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=synthetic-life | date = Majo 2004 | access-date = 2012-12-22 | archive-date = 2012-10-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121013161012/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=synthetic-life }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121013161012/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=synthetic-life |date=2012-10-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=synthetic-life |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-12-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121013161012/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=synthetic-life |arkivdato=2012-10-13 }}</ref> Koncernaj esploristoj asertis, ke la kreado de "vera sinteza biokemia vivo" estas relative proksime atingebla pere de la nuntempa teknologio kaj malmultekosta kompare kun la klopodoj necesaj por porti homon sur la Lunon.<ref>{{cite web |url= https://www.pbs.org/wgbh/nova/sciencenow/3214/01.html |title= NOVA: Artificial life |website= [[PBS]] |access-date= 2007-01-19 |archive-date= 2007-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070121003935/http://www.pbs.org/wgbh/nova/sciencenow/3214/01.html |url-status= live }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Reprodukta sistemo]] * [[Sekso]] * [[Seksa duformismo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Tobler, M. & Schlupp,I. (2005) Parasites in sexual and asexual mollies (Poecilia, Poeciliidae, Teleostei): a case for the Red Queen? Biol. Lett. 1 (2): 166-168. * Zimmer, Carl. ''Parasite Rex: Inside the Bizarre World of Nature's Most Dangerous Creatures'', New York: Touchstone, 2001. * GardenWeb Glossary of Botanical Terms, eldono 2.1, 2002, Allogamy, cross-fertilization, cross-pollination, hybridization * Stedman's Online Medical Dictionary, eldono 27a, 2004, Allogamy === Plia legado === * Frankel, R.; kaj E. Galun (1977). «Pollination mechanisms, reproduction, and plant breeding». ''Monographs on Theoretical and Applied Genetics'' (2). Berlín: Springer-Verlag, 281 p. * Judson, Olivia (2003) ''Dr.Tatiana's Sex Advice to All Creation: Definitive Guide to the Evolutionary Biology of Sex.'' ISBN 978-0-09-928375-1 * ''The Evolution of Sex: An Examination of Current Ideas'' Richard E. Michod kaj Bruce E. Levin, eldonistoj (1987) Sinauer Associates Inc., Publishers, Sunderland, Massachusetts ISBN 0878934596 ISBN 978-0878934591 * Michod, R.E. ''Eros and Evolution: A natural philosophy of sex'' (1994). Addison-Wesley Publishing Company, Reading, Massachusetts ISBN 0201442329 ISBN 978-0201442328 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/A/AsexualReproduction.html Asexual Reproduction] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180122112348/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/A/AsexualReproduction.html |date=2018-01-22 }} * [http://www.biolreprod.org/ Journal of Biology of Reproduction] * [http://www.andrologyjournal.org/ Journal of Andrology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051107234115/http://www.andrologyjournal.org/ |date=2005-11-07 }} * Roa Meggo, Ysis J. & Vara Horna, Arístides A. (2005). ''Aspectos Psicológicos y legales de la mujer frente a las nuevas tecnologías reproductivas en el Perú'', Asociación por la Defensa de las Minorías: Lima. En [http://ww6.aristidesvara.com/?gkwrf=https%3A%2F%2Fes.wikipedia.org%2F]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Reproduktado| ]] [[Kategorio:Ĝardenaferoj]] edmagdkj2z6w5lyil0cscty4cxm30de Aktinio 0 28702 9440834 9347296 2026-07-28T18:27:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440834 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|ĥemia elemento|la biologia ordo de polipoj|[[Maranemono|Aktinioj]]}} {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Ac |numero=89 |nukleona=227 |nomo=Aktinio |latine=actinium |super=[[Lantano|La]] |sub= |maldekstre=[[Radiumo|Ra]] |dekstre=[[Torio|Th]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Aktinoidoj |RN-CAS=7440-34-8 |grupo=[[Elemento de grupo 3|3]] |periodo=[[Elemento de periodo 7|7]] |bloko=[[Bloko d|d]] |pezono en terkrusto=0,0000000000000001 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=0 |dosiero=Actinium sample (31481701837).png |aspekto=argenta-blanka solido |relativa atompezo=227 |atomradiuso=195 |kovalenta radiuso=215 |radiuso de van der waals= |elektrona konfiguracio=[[Radono|Rn]] 6d1 7s2 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 18; 32; 18; 9; 2 |oksidiĝa nombro=+3 |materia stato=[[Solido|solida]] |kristala strukturo=kuba (vizaĝocentrita) |denseco=10,07 |malmoleco=2,0 |magneta konduto=[[Paramagnetismo|paramagneta]] |degelpunkto c=1050 |degelpunkto k=1323,15 |bolpunkto c=3200 |bolpunkto k=3473,15 |molarvolumeno=22,54 |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito=120 |elektra konduktivo= |elektra rezistivo= |termika konduktivo=12 |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco=1,1 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=499 |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=227 | simbolo=Ac | apero=sinteza | duoniĝa tempo=21,772 a | speco=[[beta disfalo|β−]] | MeV=0,045 | A de produkto=227 | simbolo de produkto=[[Torio|Th]] }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=225 | simbolo=Ac | apero=sinteza | duoniĝa tempo=10,0 d | speco=[[alfa disfalo|α]] | MeV=5,935 | A de produkto=221 | simbolo de produkto=[[Franciumo|Fr]] }} }} '''Aktinio''' estas [[kemia elemento]] en la [[perioda tabelo]], kiu havas la simbolon '''Ac''' kaj la [[atomnumero]]n 89. Ĝi estas la unua elemento de la serio de 14 elementoj, nomitaj laŭ sia nomo: la [[aktinoido]]j. Aktinio estas arĝent-kolora [[radioaktiveco|radioaktiva]] [[metalo]], kiu lumetas blue. == Vidu ankaŭ == * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|wikt=aktinio|ReVo=aktinium.0o}} * http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ac/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031206121246/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ac/index.html |date=2003-12-06 }} <!-- nl:WebElements.com - Actinium nl->eo:_WebElements_._com_ - Aktinio pt:WebElements.com - actinio ar:العناصر على شبكة المعلومات- الأكتينيوم en:WebElements.com - Actinium en->eo:_WebElements_._com_ - Aktinio es:WebElements.com - actinio es->eo:_WebElements_._com_ - aktinio ca:webelements.com - actini (en anglès) ca->eo:_webelements_._com_ - aktinio (_en_ angla lingvo) it:WebElements.com - Actinium --> * http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ac.html <!-- nl:EnvironmentalChemistry.com - Actinium nl->eo:_EnvironmentalChemistry_._com_ - Aktinio es:EnvironmentalChemistry.com - actinio es->eo:_EnvironmentalChemistry_._com_ - aktinio ca:environmentalchemistry.com - actini (en anglès) ca->eo:_environmentalchemistry_._com_ - aktinio (_en_ angla lingvo) it:EnvironmentalChemistry.com - Actinium --> * http://education.jlab.org/itselemental/ele089.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150216013115/http://education.jlab.org/itselemental/ele089.html |date=2015-02-16 }} <!-- pt:Es Elemental - actinio es:Es Elemental - actinio es->eo:_Es_ _Elemental_ - aktinio ca:És Elemental - actini (en anglès) ca->eo:_És_ _Elemental_ - aktinio (_en_ angla lingvo) --> {{ĝermo|kemio}} {{PeriodaTabelo}} [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] [[Kategorio:Aktinoidoj]] [[Kategorio:Metaloj]] aefj7bma3cg2doecrad8elzvdzkzwes SAT-Kongreso 0 29826 9441158 9440250 2026-07-29T10:52:20Z Kani 670 9441158 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SAT-fondokongreso Prago 1921.jpg|eta|300ra|La fondintoj de SAT, Prago, 1921]] [[Dosiero:SAT-kongreso Bruselo 1938.jpg|eta|300ra|La 18-a SAT-kongreso en Bruselo, 1938]] [[Dosiero:The Soviet Union 1926 CPA 243 stamp with WM horiz. (6th International Proletarian Esperanto Congress at Leningrad. Liberty Monument at Moscow) 600dpi.jpg|eta|dekstra|230ra|Sovetia poŝtmarko okaze de VI Internacia Proletaria Esperanto-Kongreso]] '''SAT-Kongreso''' estas [[kongreso]] organizata ĉiujare de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Ĝi taŭgas kiel renkontiĝo de la anaro kaj la simpatiantoj de la organizo. Ĝi kutime enhavas ankaŭ socipolitikajn debatojn, kulturajn erojn, turismajn vojaĝojn kaj distrajn aktivadojn. Kiel unua kongreso estas konsiderata la kunveno kiun dum la [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Prago]] en [[1921]] oni utiligis por krei la asocion. La ceteraj kongresoj estas sendependaj de la ceteraj renkontiĝoj, kvankam oni ofte uzas ilin por kunvenoj de [[Laborista Esperanto-Asocio|Laboristaj Esperantistaj Asocioj]]. == Graveco == Grava perioda okazaĵo en la SAT-vivo estas la ĉiujara kongreso. Ĝi donas la eblon de fruktodona interŝanĝo de opinioj, spertoj, ktp. inter diverslandaj SAT-anoj kaj prezentas por multaj membroj la solan okazon por parola interrilatado kun alilandanoj, krome ĝi estas impona pro manifestacio, montranta la forton de la laborista Esperanto-movado kaj la praktikan uzeblon de la lingvo. En la unuaj jaroj oni alte taksis la moralan apogon de eminentuloj. Oni sukcesis atingi, ke famaj homoj akceptis la honorprezidon de la unuaj SAT-kongresoj kaj esprimante sian favoran opinion pri Esperanto, li havigis al la Esperantistaro valoran propagandan materialon. Iliaj eldiroj aperis tradukitaj en multaj naciaj gazetoj kaj estis legataj de centmiloj da homoj. El 1921 (Prago) ĝis la [[Dua Mondmilito]] ĉiu kongreso okazis en Eŭropo. El 80 dekomencaj kongresanoj oni supreniris ĝis 806 kongresanoj en [[Roterdamo]] (17-a kongreso en 1937). Post la milito la kongresoj restariĝis en 1947, kaj en 1948 oni atingis rekordan ĉeestantaron de 1 219 kongresanoj ([[Amsterdamo]]), sed la sekva jaro oni rompis la rekordon en [[Parizo]] kun 1 325 kongresanoj. Poste la ĉeestantaro malsupreniris kaj oscilis ĉirkaŭ 400 kaj poste 300 kongresanoj. En 1973 por la unua fojo la kongreso okazis ekster Eŭropo, nome en [[Toronto]], [[Kanado]]; poste, en 1988 la kongreso okazis en [[Campos do Jordão|Kampos-do-Ĵordao]], [[Brazilo]]. En 2005 por la unua fojo, la ĉeestantaro malsupreniris sub 100 kongresanoj, ĉar nur ĉirkaŭ 80 povis ĉeesti. Tiu tendenco pluis kaj nur kiam la kongresoj okazis en Francio aŭ Hispanio oni superis la limon de 100 kongresanoj. En 2017 la kongreso okazis en [[Seulo]], [[Sud-Koreio]], kaj tiel por la unua fojo en [[Azio]]; ĉeestis 105 kongresanoj kaj ekde tiam oni plifortigis la rilatojn kun orientaziaj kamaradoj. En 2020 la kongreso ne okazis pro la [[Pandemio de KOVIM-19]] kaj ankaŭ nek en 2021 nek en 2022 planitaj por [[Bjalistoko]] kaj [[Moskvo]] respektive pro la [[invado de Rusio en Ukrainion]]; en la tri okazoj oni organizis retajn kunvenojn anstataŭe. == Listo de SAT-Kongresoj == <center> {| class="wikitable sortable" width:80%;| |- ! N° !! Jaro !! Urbo !! Lando !! Aliĝintoj !! Bildo |- | [[100-a SAT-Kongreso 2026|100-a]] || [[100-a SAT-Kongreso 2026|2026]] || [[Kragujevac]]|| {{SRB}}|| align="right" | || |- | [[99-a SAT-Kongreso 2026|99-a]] || [[99-a SAT-Kongreso 2026|2026]] || [[Leono (urbo)|Leono]]|| {{ESP}}|| align="right" | ||[[Dosiero:Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg|140x140ra]] |- | [[98-a SAT-Kongreso 2025|98-a]] || [[98-a SAT-Kongreso 2025|2025]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]]|| {{FRA}}|| align="right" | 51 ||[[Dosiero:2025-grupa foto.jpg|140x140ra]] |- | [[97-a SAT-Kongreso 2024|97-a]]|| [[97-a SAT-Kongreso 2024|2024]] || [[Porto]] || {{POR}} || align=right | 80 || [[Dosiero:Kongresa kunsido.jpg|140x140ra]] |- | [[96-a SAT-Kongreso 2023|96-a]]|| [[96-a SAT-Kongreso 2023|2023]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]] || {{FRA}} ||align=right |55|| [[Dosiero:96-a SAT-Kongreso 2023.jpg|140x140ra]] |- | [[95-a SAT-Kongreso 2022|95-a]]|| [[95-a SAT-Kongreso 2022|2022]] || ''reta'' <ref>Unue antaŭvidita por Moskvo, sed nuligita pro la invado de Ukrainio fare de Rusio</ref> [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right |76 || |- | [[94-a SAT-Kongreso 2021|94-a]]|| [[94-a SAT-Kongreso 2021|2021]] || ''reta'' el [[Bjalistoko]] || {{POL}} || align=right |111<!-- ref>[https://sat.bialystok.pl/aligintoj-2021/Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref --> || |- | [[93-a SAT-Kongreso 2020|93-a]]|| [[93-a SAT-Kongreso 2020|2020]] || ''reta'' || || align=right | 256<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |titolo=Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo |alirdato=2020-07-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200808112405/https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |arkivdato=2020-08-08 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2020.svg|140x140ra]] |- | [[92-a SAT-Kongreso 2019|92-a]]|| [[92-a SAT-Kongreso 2019|2019]] || [[Barcelono]] || {{ESP}} || align=right |220<ref>174 laŭ la kongreslibro. Vidu la ĝisdatigitan liston de aliĝintoj ĉe http://satesperanto.org/spip.php?article4231 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210301100022/http://www.satesperanto.org/spip.php?article4231 |date=2021-03-01 }} kaj la koncernan artikolon pri la lasta cifero.</ref> || [[Dosiero:92-a SAT-Kongreso 2019.jpg|140x140ra]] |- | [[91-a SAT-Kongreso 2018|91-a]]|| [[91-a SAT-Kongreso 2018|2018]] || [[Kragujevac]] || {{SRB}} || align=right | 85<ref>[http://www.satesperanto.org/spip.php?article3968 Listo de aliĝintoj de la SAT-kongreso en Kragujevaco]</ref> || |- | [[90-a SAT-Kongreso 2017|90-a]]|| [[90-a SAT-Kongreso 2017|2017]] || [[Seulo]] || {{KOR}} || align=right | 105 || [[Dosiero:Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg|140x140ra]] |- | [[89-a SAT-Kongreso 2016|89-a]]|| [[89-a SAT-Kongreso 2016|2016]] || [[Herzberg am Harz|Hercbergo ĉe Harco]] || {{GER}} || align=right |85<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |titolo=Paŝoj al pli granda tutmondeco (gazetartikolo el la SAT-retejo) |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201253/https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:Kastelo de Hercbergo.jpg|140x140ra]] |- | [[88-a SAT-Kongreso 2015|88-a]]|| [[88-a SAT-Kongreso 2015|2015]] || [[Nitra|Nitro]] || {{SVK}} || align=right | 64 || [[Dosiero:Grupafoto.JPG|140x140ra]] |- | [[87-a SAT-Kongreso 2014|87-a]]|| [[87-a SAT-Kongreso 2014|2014]] || [[Dinano]] || {{FRA}} || align=right | 145<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |titolo=Listo de aliĝintoj al la SAT-kongreso en Dinano |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201050/https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2014 - komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[86-a SAT-Kongreso 2013|86-a]]|| [[86-a SAT-Kongreso 2013|2013]] || [[Madrido]] || {{ESP}} || align=right | 104 || [[Dosiero:Filmoj.jpg|140x140ra]] |- | [[85-a SAT-Kongreso 2012|85-a]]|| [[85-a SAT-Kongreso 2012|2012]] || [[Jalto]] || {{UKR}} || align=right | 93 || [[Dosiero:Post teatra ludo pri Cxehxov.jpg|140x140ra]] |- | [[84-a SAT-Kongreso 2011|84-a]]|| [[84-a SAT-Kongreso 2011|2011]] || [[Sarajevo]] || {{BIH}} || align=right | 73 || [[Dosiero:KOMUNA FOTADO0001.jpg|140x140ra]] |- | [[83-a SAT-Kongreso 2010|83-a]]|| [[83-a SAT-Kongreso 2010|2010]] || [[Braŝovo]] || {{ROM}} || align=right | 75 || |- | [[82-a SAT-Kongreso 2009|82-a]]|| [[82-a SAT-Kongreso 2009|2009]] || [[Milano]] || {{ITA}} || align=right | ĉ. 80 || [[Dosiero:SAT-Kongreso 2009.jpg|140x140ra]] |- | [[81-a SAT-Kongreso 2008|81-a]]|| [[81-a SAT-Kongreso 2008|2008]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 71 || |- | [[80-a SAT-Kongreso 2007|80-a]]|| [[80-a SAT-Kongreso 2007|2007]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 140 || [[Dosiero:80a SAT Kongreso.JPG|140x140ra]] |- | [[79-a SAT-Kongreso 2006|79-a]]|| [[79-a SAT-Kongreso 2006|2006]] || [[Beogrado]] || {{SRB}} || align=right | 153 || |- | [[78-a SAT-Kongreso 2005|78-a]]|| [[78-a SAT-Kongreso 2005|2005]] || [[Zagrebo]] || {{HRV}} || align=right | ĉ. 80 || |- | [[77-a SAT-Kongreso 2004|77-a]]|| [[77-a SAT-Kongreso 2004|2004]] || [[Bratislavo]] || {{SVK}} || align=right | 140 || [[Dosiero:77-a SAT-Kongreso 2004.jpg|140x140ra]] |- | [[76-a SAT-Kongreso 2003|76-a]]|| [[76-a SAT-Kongreso 2003|2003]] || [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] || {{CHE}} || align=right | 155 || |- | [[75-a SAT-Kongreso 2002|75-a]]|| [[75-a SAT-Kongreso 2002|2002]] || [[Alikanto]] || {{ESP}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-Kongreso de 2002.jpg|140x140ra]] |- | [[74-a SAT-Kongreso 2001|74-a]]|| [[74-a SAT-Kongreso 2001|2001]] || [[Nagykanizsa|Nadjkaniĵo]] || {{HUN}} || align=right | 220 || |- | [[73-a SAT-Kongreso 2000|73-a]]|| [[73-a SAT-Kongreso 2000|2000]] || [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right | 125 || |- | [[72-a SAT-Kongreso 1999|72-a]]|| [[72-a SAT-Kongreso 1999|1999]] || [[Karlovy Vary|Karlovaro]] || {{CZE}} || align=right | 178 || |- | [[71-a SAT-Kongreso 1998|71-a]]|| [[71-a SAT-Kongreso 1998|1998]] || [[Odeso]] || {{UKR}} || align=right | 240 || |- | [[70-a SAT-Kongreso 1997|70-a]]|| [[70-a SAT-Kongreso 1997|1997]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{DEU}} || align=right | 133 || |- | [[69-a SAT-Kongreso 1996|69-a]]|| [[69-a SAT-Kongreso 1996|1996]] || [[Sankt-Peterburgo]] || {{RUS}} || align=right | 240 || |- | [[68-a SAT-Kongreso 1995|68-a]]|| [[68-a SAT-Kongreso 1995|1995]] || [[Mariboro]] || {{SVN}} || align=right | 150 || |- | [[67-a SAT-Kongreso 1994|67-a]]|| [[67-a SAT-Kongreso 1994|1994]] || [[Strážnice|Straĵnico]] || {{CZE}} || align=right | 310 || |- | [[66-a SAT-Kongreso 1993|66-a]]|| [[66-a SAT-Kongreso 1993|1993]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 250 || |- | [[65-a SAT-Kongreso 1992|65-a]]|| [[65-a SAT-Kongreso 1992|1992]] || [[Kaŭno]] || {{LTU}} || align=right | 617 || |- | [[64-a SAT-Kongreso 1991|64-a]]|| [[64-a SAT-Kongreso 1991|1991]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 165 || |- | [[63-a SAT-Kongreso 1990|63-a]]|| [[63-a SAT-Kongreso 1990|1990]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 292 || |- | 62-a || [[62-a SAT-Kongreso 1989|1989]] || [[Ilertiseno]] || {{FRG}} || align=right | 260 || |- | 61-a || [[61-a SAT-Kongreso 1988|1988]] || [[Campos do Jordao|Kampos-do-Ĵordao]] || {{BRA}} || align=right | 128 || |- | 60-a || [[60-a SAT-Kongreso 1987|1987]] || [[Bulonjo-ĉe-Maro]] || {{FRA}} || align=right | 430 || |- | [[59-a SAT-Kongreso 1986|59-a]]|| [[59-a SAT-Kongreso 1986|1986]] || [[Sankt-Kugato de Valoj|Sankt-Kugato-de-Valoj]] || {{ESP}} || align=right | 190 || |- | 58-a || [[58-a SAT-Kongreso 1985|1985]] || [[Amersforto]] || {{NED}} || align=right | 260 || |- | 57-a || [[57-a SAT-Kongreso 1984|1984]] || [[Bordeaux|Bordozo]] || {{FRA}} || align=right | 260 || |- | [[56-a SAT-Kongreso 1983|56-a]]|| [[56-a SAT-Kongreso 1983|1983]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 185 || |- | [[55-a SAT-Kongreso 1982|55-a]]|| [[55-a SAT-Kongreso 1982|1982]] || [[Iisalmo]] || {{FIN}} || align=right | 237 || |- | 54-a || [[54-a SAT-Kongreso 1981|1981]] || [[Bazelo]] || {{CHE}} || align=right | 300 || |- | 53-a || [[53-a SAT-Kongreso 1980|1980]] || [[Rijeko]] || {{YUG}} || align=right | 380 || |- | 52-a || [[52-a SAT-Kongreso 1979|1979]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || |- | [[51-a SAT-Kongreso 1978|51-a]]|| [[51-a SAT-Kongreso 1978|1978]] || [[Lekturo]] || {{FRA}} || align=right | 272 || |- | [[50-a SAT-Kongreso 1977|50-a]]|| [[50-a SAT-Kongreso 1977|1977]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 251 || |- | 49-a || [[49-a SAT-Kongreso 1976|1976]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 301 || |- | 48-a || [[48-a SAT-Kongreso 1975|1975]] || [[Hago]] || {{NED}} || align=right | 300 || |- | 47-a || [[47-a SAT-Kongreso 1974|1974]] || [[Bergamo]] || {{ITA}} || align=right | 330 || |- | [[46-a SAT-Kongreso 1973|46-a]]|| [[46-a SAT-Kongreso 1973|1973]] || [[Toronto]] || {{CAN}} || align=right | 208 || |- | 45-a || [[45-a SAT-Kongreso 1972|1972]] || [[Kuopio]] || {{FIN}} || align=right | 300 || |- | 44-a || [[44-a SAT-Kongreso 1971|1971]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 502 || |- | 43-a || [[43-a SAT-Kongreso 1970|1970]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 360 || |- | 42-a || [[42-a SAT-Kongreso 1969|1969]] || [[Novi Sad|Novi-Sado]] || {{YUG}} || align=right | 250 || |- | 41-a || [[41-a SAT-Kongreso 1968|1968]] || [[Utrecht (urbo)|Utreĥto]] || {{NED}} || align=right | 347 || |- | 40-a || [[40-a SAT-Kongreso 1967|1967]] || [[Malmö|Malmo]] || {{SWE}} || align=right | 407 || |- | [[39-a SAT-Kongreso 1966|39-a]]|| [[39-a SAT-Kongreso 1966|1966]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || [[Dosiero:SAT-Kongreso Svanviko 1966.png|140x140ra]] |- | 38-a || [[38-a SAT-Kongreso 1965|1965]] || [[Karlsruhe|Karlsruho]] || {{FRG}} || align=right | 447 || |- | [[37-a SAT-Kongreso 1964|37-a]]|| [[37-a SAT-Kongreso 1964|1964]] || [[Narbonne|Narbono]] || {{FRA}} || align=right | 300 || |- | 36-a || [[36-a SAT-Kongreso 1963|1963]] || [[Hamburgo]] || {{FRG}} || align=right | 263 || |- | 35-a || [[35-a SAT-Kongreso 1962|1962]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 465 || |- | 34-a || [[34-a SAT-Kongreso 1961|1961]] || [[Gento (urbo)|Gento]] || {{BEL}} || align=right | 374 || |- | 33-a || [[33-a SAT-Kongreso 1960|1960]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 355 || |- | 32-a || [[32-a SAT-Kongreso 1959|1959]] || [[Dortmund|Dortmundo]] || {{FRG}} || align=right | 425 || |- | [[31-a SAT-Kongreso 1958|31-a]]|| [[31-a SAT-Kongreso 1958|1958]] || [[Helsinko]] || {{FIN}} || align=right | 254 || |- | 30-a || [[30-a SAT-Kongreso 1957|1957]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 590 || |- | 29-a || [[29-a SAT-Kongreso 1956|1956]] || [[Beogrado]] || {{YUG}} || align=right | 489 || |- | [[28-a SAT-Kongreso 1955|28-a]]|| [[28-a SAT-Kongreso 1955|1955]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 650 || |- | [[27-a SAT-Kongreso 1954|27-a]]|| [[27-a SAT-Kongreso 1954|1954]] || [[Nancio]] || {{FRA}} || align=right | 480 || [[Dosiero:SAT-Kongreso en Nancy 1954.jpg|140x140ra]] |- | [[26-a SAT-Kongreso 1953|26-a]]|| [[26-a SAT-Kongreso 1953|1953]] || [[Sheffield|Ŝefildo]] || {{GBR}} || align=right | 185 || |- | [[25-a SAT-Kongreso 1952|25-a]]|| [[25-a SAT-Kongreso 1952|1952]] || [[Duseldorfo]] || {{FRG}} || align=right | 622<ref>Nombro de la kongresanoj de 1952 dokumentita interalie en la germanlingva gazeto ''Grenzenlos'', eldono 1959 A, paĝo 2, eldonejo Reinhard Uhde, Bremeno, kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako)</ref> || |- | [[24-a SAT-Kongreso 1951|24-a]]|| [[24-a SAT-Kongreso 1951|1951]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}}|| align=right | 584 || |- | [[23-a SAT-Kongreso 1950|23-a]]|| [[23-a SAT-Kongreso 1950|1950]] || [[Torino]] || {{ITA}} || align=right | 292 || |- | [[22-a SAT-Kongreso 1949|22-a]]|| [[22-a SAT-Kongreso 1949|1949]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | {{nombro|1325}} || |- | [[21-a SAT-Kongreso 1948|21-a]]|| [[21-a SAT-Kongreso 1948|1948]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | {{nombro|1219}} || |- | [[20-a SAT-Kongreso 1947|20-a]]|| [[20-a SAT-Kongreso 1947|1947]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 662 || [[Dosiero:SAT-kongreso-1947-emblemo.png|140x140ra]] |- style="border-top-width:4px;border-top-style:solid;border-bottom-width:4px;border-bottom-style:solid;" ! !! 1940 <br />1946!! colspan="4" | ''*&nbsp;Ne okazis pro Mondmilito'' |- | [[19-a SAT-Kongreso 1939|19-a]]|| [[19-a SAT-Kongreso 1939|1939]] || [[Kopenhago]] || {{DNK}} || align=right | 568 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1939 Kopenhago 02.jpg|140x140ra]] |- | [[18-a SAT-Kongreso 1938|18-a]]|| [[18-a SAT-Kongreso 1938|1938]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 659 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Bruselo_1938.jpg|140x140ra]] |- | [[17-a SAT-Kongreso 1937|17-a]]|| [[17-a SAT-Kongreso 1937|1937]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 806 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Roterdamo_1937.jpg|140x140ra]] |- | [[16-a SAT-Kongreso 1936|16-a]]|| [[16-a SAT-Kongreso 1936|1936]] || [[Manchester|Manĉestro]] || {{GBR}} || align=right | 167 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1936_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[15-a SAT-Kongreso 1935|15-a]]|| [[15-a SAT-Kongreso 1935|1935]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 346 || [[Dosiero:SAT-kongreso Parizo 1935 komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[14-a SAT-Kongreso 1934|14-a]]|| [[14-a SAT-Kongreso 1934|1934]] || [[Valencio]] || {{ESP}} || align=right | 376 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Valencio_1934_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[13-a SAT-Kongreso 1933|13-a]]|| [[13-a SAT-Kongreso 1933|1933]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}} || align=right | 600 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Stokholmo_1933.jpg|140x140ra]] |- | [[12-a SAT-Kongreso 1932|12-a]]|| [[12-a SAT-Kongreso 1932|1932]] || [[Stutgarto]] || {{DEU}} || align=right | 245 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1932_Stutgarto.jpg|140x140ra]] |- | [[11-a SAT-Kongreso 1931|11-a]]|| [[11-a SAT-Kongreso 1931|1931]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1931 Amsterdamo manifestacio.jpg|140x140ra]] |- | [[10-a SAT-Kongreso 1930|10-a]]|| [[10-a SAT-Kongreso 1930|1930]] || [[Londono]] || {{GBR}} || align=right | 350 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1930_Londono.jpg|140x140ra]] |- | [[9-a SAT-Kongreso 1929|9-a]]|| [[9-a SAT-Kongreso 1929|1929]] || [[Lepsiko]] || {{DEU}} || align=right | 650 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1929_Leipzig.jpg|140x140ra]] |- | [[8-a SAT-Kongreso 1928|8-a]]|| [[8-a SAT-Kongreso 1928|1928]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 436 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1928_Gotenburgo.jpg|140x140ra]] |- | [[7-a SAT-Kongreso 1927|7-a]]|| [[7-a SAT-Kongreso 1927|1927]] || [[Liono]] || {{FRA}} || align=right | 200 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1927_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[6-a SAT-Kongreso 1926|6-a]]|| [[6-a SAT-Kongreso 1926|1926]] || [[Leningrado]] || {{URS}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1926_Leningrado_malfermo.jpg|140x140ra]] |- | [[5-a SAT-Kongreso 1925|5-a]]|| [[5-a SAT-Kongreso 1925|1925]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1925_Vieno.jpg|140x140ra]] |- | [[4-a SAT-Kongreso 1924|4-a]]|| [[4-a SAT-Kongreso 1924|1924]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 90 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1924_Bruselo.jpg|140x140ra]] |- | [[3-a SAT-Kongreso 1923|3-a]]|| [[3-a SAT-Kongreso 1923|1923]] || [[Kaselo]] || {{DEU}} || align=right | 250 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1923_Kaselo.jpg|140x140ra]] |- | [[2-a SAT-Kongreso 1922|2-a]]|| [[2-a SAT-Kongreso 1922|1922]] || [[Frankfurto ĉe Majno]] || {{DEU}} || align=right | 230 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1922_Frankfurto.jpg|140x140ra]] |- | [[1-a SAT-Kongreso 1921|1-a]]|| [[1-a SAT-Kongreso 1921|1921]] || [[Prago]] || {{TCH}} || align=right | 80 || [[Dosiero:SAT-fondokongreso_Prago_1921.jpg|140x140ra]] |} </center> == Bildaro == {{Pluraj bildoj | pozicio = left | direkto = vertikala | larĝeco = 500 |dosiero1=Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg |priskribo1=Kongresanoj de [[90-a SAT-Kongreso 2017]]. |dosiero2=Grupafoto.JPG |priskribo2=88-a SAT-Kongreso 2015. |dosiero3=SAT-KongresFoto Dinano2014 kun la fotinto.png |priskribo3=Parto de la kongresanaro de la [[87-a SAT-Kongreso 2014]] en Dinano, Bretonio, Francio |dosiero4=Okcidenta-parko.JPG |priskribo4=Kongresanoj de la [[86-a SAT-Kongreso 2013]] en [[Madrido]] aŭskultas informon pri historia okazo de la unuaj tagoj de la [[Hispana Enlanda Milito]] nome [[Sieĝo al la Montokazerno]] kiu estis kie nun estas tiu parko. |dosiero5=SAT-Kongreso 2009.jpg |priskribo5=Parto de la kongresanaro de la [[82-a SAT-Kongreso 2009]] en Milano, Italio |dosiero6=80a SAT Kongreso.JPG |priskribo6=Grupa foto de la 80-a SAT-Kongreso 2007 ĉe Parizo }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.satesperanto.org/-Kongresoj-.html Paĝo de SAT pri ĝiaj Kongresoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120411183639/http://satesperanto.org/-Kongresoj-.html |date=2012-04-11 }} * [http://www.nodo50.org/esperanto/kongreso.htm Pri la lastaj kongresoj de SAT] (en la retejo de [[SAT en Hispanio]]) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{SAT Navigilo}} [[Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda]] [[Kategorio:SAT-Kongreso|!]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] 1l4wm3iblskwymb6n1scpw26ct94wf5 9441159 9441158 2026-07-29T10:52:49Z Kani 670 /* Listo de SAT-Kongresoj */ 9441159 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SAT-fondokongreso Prago 1921.jpg|eta|300ra|La fondintoj de SAT, Prago, 1921]] [[Dosiero:SAT-kongreso Bruselo 1938.jpg|eta|300ra|La 18-a SAT-kongreso en Bruselo, 1938]] [[Dosiero:The Soviet Union 1926 CPA 243 stamp with WM horiz. (6th International Proletarian Esperanto Congress at Leningrad. Liberty Monument at Moscow) 600dpi.jpg|eta|dekstra|230ra|Sovetia poŝtmarko okaze de VI Internacia Proletaria Esperanto-Kongreso]] '''SAT-Kongreso''' estas [[kongreso]] organizata ĉiujare de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Ĝi taŭgas kiel renkontiĝo de la anaro kaj la simpatiantoj de la organizo. Ĝi kutime enhavas ankaŭ socipolitikajn debatojn, kulturajn erojn, turismajn vojaĝojn kaj distrajn aktivadojn. Kiel unua kongreso estas konsiderata la kunveno kiun dum la [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Prago]] en [[1921]] oni utiligis por krei la asocion. La ceteraj kongresoj estas sendependaj de la ceteraj renkontiĝoj, kvankam oni ofte uzas ilin por kunvenoj de [[Laborista Esperanto-Asocio|Laboristaj Esperantistaj Asocioj]]. == Graveco == Grava perioda okazaĵo en la SAT-vivo estas la ĉiujara kongreso. Ĝi donas la eblon de fruktodona interŝanĝo de opinioj, spertoj, ktp. inter diverslandaj SAT-anoj kaj prezentas por multaj membroj la solan okazon por parola interrilatado kun alilandanoj, krome ĝi estas impona pro manifestacio, montranta la forton de la laborista Esperanto-movado kaj la praktikan uzeblon de la lingvo. En la unuaj jaroj oni alte taksis la moralan apogon de eminentuloj. Oni sukcesis atingi, ke famaj homoj akceptis la honorprezidon de la unuaj SAT-kongresoj kaj esprimante sian favoran opinion pri Esperanto, li havigis al la Esperantistaro valoran propagandan materialon. Iliaj eldiroj aperis tradukitaj en multaj naciaj gazetoj kaj estis legataj de centmiloj da homoj. El 1921 (Prago) ĝis la [[Dua Mondmilito]] ĉiu kongreso okazis en Eŭropo. El 80 dekomencaj kongresanoj oni supreniris ĝis 806 kongresanoj en [[Roterdamo]] (17-a kongreso en 1937). Post la milito la kongresoj restariĝis en 1947, kaj en 1948 oni atingis rekordan ĉeestantaron de 1 219 kongresanoj ([[Amsterdamo]]), sed la sekva jaro oni rompis la rekordon en [[Parizo]] kun 1 325 kongresanoj. Poste la ĉeestantaro malsupreniris kaj oscilis ĉirkaŭ 400 kaj poste 300 kongresanoj. En 1973 por la unua fojo la kongreso okazis ekster Eŭropo, nome en [[Toronto]], [[Kanado]]; poste, en 1988 la kongreso okazis en [[Campos do Jordão|Kampos-do-Ĵordao]], [[Brazilo]]. En 2005 por la unua fojo, la ĉeestantaro malsupreniris sub 100 kongresanoj, ĉar nur ĉirkaŭ 80 povis ĉeesti. Tiu tendenco pluis kaj nur kiam la kongresoj okazis en Francio aŭ Hispanio oni superis la limon de 100 kongresanoj. En 2017 la kongreso okazis en [[Seulo]], [[Sud-Koreio]], kaj tiel por la unua fojo en [[Azio]]; ĉeestis 105 kongresanoj kaj ekde tiam oni plifortigis la rilatojn kun orientaziaj kamaradoj. En 2020 la kongreso ne okazis pro la [[Pandemio de KOVIM-19]] kaj ankaŭ nek en 2021 nek en 2022 planitaj por [[Bjalistoko]] kaj [[Moskvo]] respektive pro la [[invado de Rusio en Ukrainion]]; en la tri okazoj oni organizis retajn kunvenojn anstataŭe. == Listo de SAT-Kongresoj == <center> {| class="wikitable sortable" width:80%;| |- ! N° !! Jaro !! Urbo !! Lando !! Aliĝintoj !! Bildo |- | [[100-a SAT-Kongreso 2026|100-a]] || [[100-a SAT-Kongreso 2026|2026]] || [[Kragujevac]]|| {{SRB}}|| align="right" | || |- | [[99-a SAT-Kongreso 2026|99-a]] || [[99-a SAT-Kongreso 2026|2026]] || [[Leono (urbo)|Leono]]|| {{ESP}}|| align="right" | |80|[[Dosiero:Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg|140x140ra]] |- | [[98-a SAT-Kongreso 2025|98-a]] || [[98-a SAT-Kongreso 2025|2025]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]]|| {{FRA}}|| align="right" | 51 ||[[Dosiero:2025-grupa foto.jpg|140x140ra]] |- | [[97-a SAT-Kongreso 2024|97-a]]|| [[97-a SAT-Kongreso 2024|2024]] || [[Porto]] || {{POR}} || align=right | 80 || [[Dosiero:Kongresa kunsido.jpg|140x140ra]] |- | [[96-a SAT-Kongreso 2023|96-a]]|| [[96-a SAT-Kongreso 2023|2023]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]] || {{FRA}} ||align=right |55|| [[Dosiero:96-a SAT-Kongreso 2023.jpg|140x140ra]] |- | [[95-a SAT-Kongreso 2022|95-a]]|| [[95-a SAT-Kongreso 2022|2022]] || ''reta'' <ref>Unue antaŭvidita por Moskvo, sed nuligita pro la invado de Ukrainio fare de Rusio</ref> [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right |76 || |- | [[94-a SAT-Kongreso 2021|94-a]]|| [[94-a SAT-Kongreso 2021|2021]] || ''reta'' el [[Bjalistoko]] || {{POL}} || align=right |111<!-- ref>[https://sat.bialystok.pl/aligintoj-2021/Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref --> || |- | [[93-a SAT-Kongreso 2020|93-a]]|| [[93-a SAT-Kongreso 2020|2020]] || ''reta'' || || align=right | 256<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |titolo=Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo |alirdato=2020-07-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200808112405/https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |arkivdato=2020-08-08 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2020.svg|140x140ra]] |- | [[92-a SAT-Kongreso 2019|92-a]]|| [[92-a SAT-Kongreso 2019|2019]] || [[Barcelono]] || {{ESP}} || align=right |220<ref>174 laŭ la kongreslibro. Vidu la ĝisdatigitan liston de aliĝintoj ĉe http://satesperanto.org/spip.php?article4231 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210301100022/http://www.satesperanto.org/spip.php?article4231 |date=2021-03-01 }} kaj la koncernan artikolon pri la lasta cifero.</ref> || [[Dosiero:92-a SAT-Kongreso 2019.jpg|140x140ra]] |- | [[91-a SAT-Kongreso 2018|91-a]]|| [[91-a SAT-Kongreso 2018|2018]] || [[Kragujevac]] || {{SRB}} || align=right | 85<ref>[http://www.satesperanto.org/spip.php?article3968 Listo de aliĝintoj de la SAT-kongreso en Kragujevaco]</ref> || |- | [[90-a SAT-Kongreso 2017|90-a]]|| [[90-a SAT-Kongreso 2017|2017]] || [[Seulo]] || {{KOR}} || align=right | 105 || [[Dosiero:Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg|140x140ra]] |- | [[89-a SAT-Kongreso 2016|89-a]]|| [[89-a SAT-Kongreso 2016|2016]] || [[Herzberg am Harz|Hercbergo ĉe Harco]] || {{GER}} || align=right |85<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |titolo=Paŝoj al pli granda tutmondeco (gazetartikolo el la SAT-retejo) |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201253/https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:Kastelo de Hercbergo.jpg|140x140ra]] |- | [[88-a SAT-Kongreso 2015|88-a]]|| [[88-a SAT-Kongreso 2015|2015]] || [[Nitra|Nitro]] || {{SVK}} || align=right | 64 || [[Dosiero:Grupafoto.JPG|140x140ra]] |- | [[87-a SAT-Kongreso 2014|87-a]]|| [[87-a SAT-Kongreso 2014|2014]] || [[Dinano]] || {{FRA}} || align=right | 145<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |titolo=Listo de aliĝintoj al la SAT-kongreso en Dinano |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201050/https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2014 - komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[86-a SAT-Kongreso 2013|86-a]]|| [[86-a SAT-Kongreso 2013|2013]] || [[Madrido]] || {{ESP}} || align=right | 104 || [[Dosiero:Filmoj.jpg|140x140ra]] |- | [[85-a SAT-Kongreso 2012|85-a]]|| [[85-a SAT-Kongreso 2012|2012]] || [[Jalto]] || {{UKR}} || align=right | 93 || [[Dosiero:Post teatra ludo pri Cxehxov.jpg|140x140ra]] |- | [[84-a SAT-Kongreso 2011|84-a]]|| [[84-a SAT-Kongreso 2011|2011]] || [[Sarajevo]] || {{BIH}} || align=right | 73 || [[Dosiero:KOMUNA FOTADO0001.jpg|140x140ra]] |- | [[83-a SAT-Kongreso 2010|83-a]]|| [[83-a SAT-Kongreso 2010|2010]] || [[Braŝovo]] || {{ROM}} || align=right | 75 || |- | [[82-a SAT-Kongreso 2009|82-a]]|| [[82-a SAT-Kongreso 2009|2009]] || [[Milano]] || {{ITA}} || align=right | ĉ. 80 || [[Dosiero:SAT-Kongreso 2009.jpg|140x140ra]] |- | [[81-a SAT-Kongreso 2008|81-a]]|| [[81-a SAT-Kongreso 2008|2008]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 71 || |- | [[80-a SAT-Kongreso 2007|80-a]]|| [[80-a SAT-Kongreso 2007|2007]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 140 || [[Dosiero:80a SAT Kongreso.JPG|140x140ra]] |- | [[79-a SAT-Kongreso 2006|79-a]]|| [[79-a SAT-Kongreso 2006|2006]] || [[Beogrado]] || {{SRB}} || align=right | 153 || |- | [[78-a SAT-Kongreso 2005|78-a]]|| [[78-a SAT-Kongreso 2005|2005]] || [[Zagrebo]] || {{HRV}} || align=right | ĉ. 80 || |- | [[77-a SAT-Kongreso 2004|77-a]]|| [[77-a SAT-Kongreso 2004|2004]] || [[Bratislavo]] || {{SVK}} || align=right | 140 || [[Dosiero:77-a SAT-Kongreso 2004.jpg|140x140ra]] |- | [[76-a SAT-Kongreso 2003|76-a]]|| [[76-a SAT-Kongreso 2003|2003]] || [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] || {{CHE}} || align=right | 155 || |- | [[75-a SAT-Kongreso 2002|75-a]]|| [[75-a SAT-Kongreso 2002|2002]] || [[Alikanto]] || {{ESP}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-Kongreso de 2002.jpg|140x140ra]] |- | [[74-a SAT-Kongreso 2001|74-a]]|| [[74-a SAT-Kongreso 2001|2001]] || [[Nagykanizsa|Nadjkaniĵo]] || {{HUN}} || align=right | 220 || |- | [[73-a SAT-Kongreso 2000|73-a]]|| [[73-a SAT-Kongreso 2000|2000]] || [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right | 125 || |- | [[72-a SAT-Kongreso 1999|72-a]]|| [[72-a SAT-Kongreso 1999|1999]] || [[Karlovy Vary|Karlovaro]] || {{CZE}} || align=right | 178 || |- | [[71-a SAT-Kongreso 1998|71-a]]|| [[71-a SAT-Kongreso 1998|1998]] || [[Odeso]] || {{UKR}} || align=right | 240 || |- | [[70-a SAT-Kongreso 1997|70-a]]|| [[70-a SAT-Kongreso 1997|1997]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{DEU}} || align=right | 133 || |- | [[69-a SAT-Kongreso 1996|69-a]]|| [[69-a SAT-Kongreso 1996|1996]] || [[Sankt-Peterburgo]] || {{RUS}} || align=right | 240 || |- | [[68-a SAT-Kongreso 1995|68-a]]|| [[68-a SAT-Kongreso 1995|1995]] || [[Mariboro]] || {{SVN}} || align=right | 150 || |- | [[67-a SAT-Kongreso 1994|67-a]]|| [[67-a SAT-Kongreso 1994|1994]] || [[Strážnice|Straĵnico]] || {{CZE}} || align=right | 310 || |- | [[66-a SAT-Kongreso 1993|66-a]]|| [[66-a SAT-Kongreso 1993|1993]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 250 || |- | [[65-a SAT-Kongreso 1992|65-a]]|| [[65-a SAT-Kongreso 1992|1992]] || [[Kaŭno]] || {{LTU}} || align=right | 617 || |- | [[64-a SAT-Kongreso 1991|64-a]]|| [[64-a SAT-Kongreso 1991|1991]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 165 || |- | [[63-a SAT-Kongreso 1990|63-a]]|| [[63-a SAT-Kongreso 1990|1990]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 292 || |- | 62-a || [[62-a SAT-Kongreso 1989|1989]] || [[Ilertiseno]] || {{FRG}} || align=right | 260 || |- | 61-a || [[61-a SAT-Kongreso 1988|1988]] || [[Campos do Jordao|Kampos-do-Ĵordao]] || {{BRA}} || align=right | 128 || |- | 60-a || [[60-a SAT-Kongreso 1987|1987]] || [[Bulonjo-ĉe-Maro]] || {{FRA}} || align=right | 430 || |- | [[59-a SAT-Kongreso 1986|59-a]]|| [[59-a SAT-Kongreso 1986|1986]] || [[Sankt-Kugato de Valoj|Sankt-Kugato-de-Valoj]] || {{ESP}} || align=right | 190 || |- | 58-a || [[58-a SAT-Kongreso 1985|1985]] || [[Amersforto]] || {{NED}} || align=right | 260 || |- | 57-a || [[57-a SAT-Kongreso 1984|1984]] || [[Bordeaux|Bordozo]] || {{FRA}} || align=right | 260 || |- | [[56-a SAT-Kongreso 1983|56-a]]|| [[56-a SAT-Kongreso 1983|1983]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 185 || |- | [[55-a SAT-Kongreso 1982|55-a]]|| [[55-a SAT-Kongreso 1982|1982]] || [[Iisalmo]] || {{FIN}} || align=right | 237 || |- | 54-a || [[54-a SAT-Kongreso 1981|1981]] || [[Bazelo]] || {{CHE}} || align=right | 300 || |- | 53-a || [[53-a SAT-Kongreso 1980|1980]] || [[Rijeko]] || {{YUG}} || align=right | 380 || |- | 52-a || [[52-a SAT-Kongreso 1979|1979]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || |- | [[51-a SAT-Kongreso 1978|51-a]]|| [[51-a SAT-Kongreso 1978|1978]] || [[Lekturo]] || {{FRA}} || align=right | 272 || |- | [[50-a SAT-Kongreso 1977|50-a]]|| [[50-a SAT-Kongreso 1977|1977]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 251 || |- | 49-a || [[49-a SAT-Kongreso 1976|1976]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 301 || |- | 48-a || [[48-a SAT-Kongreso 1975|1975]] || [[Hago]] || {{NED}} || align=right | 300 || |- | 47-a || [[47-a SAT-Kongreso 1974|1974]] || [[Bergamo]] || {{ITA}} || align=right | 330 || |- | [[46-a SAT-Kongreso 1973|46-a]]|| [[46-a SAT-Kongreso 1973|1973]] || [[Toronto]] || {{CAN}} || align=right | 208 || |- | 45-a || [[45-a SAT-Kongreso 1972|1972]] || [[Kuopio]] || {{FIN}} || align=right | 300 || |- | 44-a || [[44-a SAT-Kongreso 1971|1971]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 502 || |- | 43-a || [[43-a SAT-Kongreso 1970|1970]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 360 || |- | 42-a || [[42-a SAT-Kongreso 1969|1969]] || [[Novi Sad|Novi-Sado]] || {{YUG}} || align=right | 250 || |- | 41-a || [[41-a SAT-Kongreso 1968|1968]] || [[Utrecht (urbo)|Utreĥto]] || {{NED}} || align=right | 347 || |- | 40-a || [[40-a SAT-Kongreso 1967|1967]] || [[Malmö|Malmo]] || {{SWE}} || align=right | 407 || |- | [[39-a SAT-Kongreso 1966|39-a]]|| [[39-a SAT-Kongreso 1966|1966]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || [[Dosiero:SAT-Kongreso Svanviko 1966.png|140x140ra]] |- | 38-a || [[38-a SAT-Kongreso 1965|1965]] || [[Karlsruhe|Karlsruho]] || {{FRG}} || align=right | 447 || |- | [[37-a SAT-Kongreso 1964|37-a]]|| [[37-a SAT-Kongreso 1964|1964]] || [[Narbonne|Narbono]] || {{FRA}} || align=right | 300 || |- | 36-a || [[36-a SAT-Kongreso 1963|1963]] || [[Hamburgo]] || {{FRG}} || align=right | 263 || |- | 35-a || [[35-a SAT-Kongreso 1962|1962]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 465 || |- | 34-a || [[34-a SAT-Kongreso 1961|1961]] || [[Gento (urbo)|Gento]] || {{BEL}} || align=right | 374 || |- | 33-a || [[33-a SAT-Kongreso 1960|1960]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 355 || |- | 32-a || [[32-a SAT-Kongreso 1959|1959]] || [[Dortmund|Dortmundo]] || {{FRG}} || align=right | 425 || |- | [[31-a SAT-Kongreso 1958|31-a]]|| [[31-a SAT-Kongreso 1958|1958]] || [[Helsinko]] || {{FIN}} || align=right | 254 || |- | 30-a || [[30-a SAT-Kongreso 1957|1957]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 590 || |- | 29-a || [[29-a SAT-Kongreso 1956|1956]] || [[Beogrado]] || {{YUG}} || align=right | 489 || |- | [[28-a SAT-Kongreso 1955|28-a]]|| [[28-a SAT-Kongreso 1955|1955]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 650 || |- | [[27-a SAT-Kongreso 1954|27-a]]|| [[27-a SAT-Kongreso 1954|1954]] || [[Nancio]] || {{FRA}} || align=right | 480 || [[Dosiero:SAT-Kongreso en Nancy 1954.jpg|140x140ra]] |- | [[26-a SAT-Kongreso 1953|26-a]]|| [[26-a SAT-Kongreso 1953|1953]] || [[Sheffield|Ŝefildo]] || {{GBR}} || align=right | 185 || |- | [[25-a SAT-Kongreso 1952|25-a]]|| [[25-a SAT-Kongreso 1952|1952]] || [[Duseldorfo]] || {{FRG}} || align=right | 622<ref>Nombro de la kongresanoj de 1952 dokumentita interalie en la germanlingva gazeto ''Grenzenlos'', eldono 1959 A, paĝo 2, eldonejo Reinhard Uhde, Bremeno, kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako)</ref> || |- | [[24-a SAT-Kongreso 1951|24-a]]|| [[24-a SAT-Kongreso 1951|1951]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}}|| align=right | 584 || |- | [[23-a SAT-Kongreso 1950|23-a]]|| [[23-a SAT-Kongreso 1950|1950]] || [[Torino]] || {{ITA}} || align=right | 292 || |- | [[22-a SAT-Kongreso 1949|22-a]]|| [[22-a SAT-Kongreso 1949|1949]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | {{nombro|1325}} || |- | [[21-a SAT-Kongreso 1948|21-a]]|| [[21-a SAT-Kongreso 1948|1948]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | {{nombro|1219}} || |- | [[20-a SAT-Kongreso 1947|20-a]]|| [[20-a SAT-Kongreso 1947|1947]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 662 || [[Dosiero:SAT-kongreso-1947-emblemo.png|140x140ra]] |- style="border-top-width:4px;border-top-style:solid;border-bottom-width:4px;border-bottom-style:solid;" ! !! 1940 <br />1946!! colspan="4" | ''*&nbsp;Ne okazis pro Mondmilito'' |- | [[19-a SAT-Kongreso 1939|19-a]]|| [[19-a SAT-Kongreso 1939|1939]] || [[Kopenhago]] || {{DNK}} || align=right | 568 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1939 Kopenhago 02.jpg|140x140ra]] |- | [[18-a SAT-Kongreso 1938|18-a]]|| [[18-a SAT-Kongreso 1938|1938]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 659 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Bruselo_1938.jpg|140x140ra]] |- | [[17-a SAT-Kongreso 1937|17-a]]|| [[17-a SAT-Kongreso 1937|1937]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 806 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Roterdamo_1937.jpg|140x140ra]] |- | [[16-a SAT-Kongreso 1936|16-a]]|| [[16-a SAT-Kongreso 1936|1936]] || [[Manchester|Manĉestro]] || {{GBR}} || align=right | 167 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1936_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[15-a SAT-Kongreso 1935|15-a]]|| [[15-a SAT-Kongreso 1935|1935]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 346 || [[Dosiero:SAT-kongreso Parizo 1935 komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[14-a SAT-Kongreso 1934|14-a]]|| [[14-a SAT-Kongreso 1934|1934]] || [[Valencio]] || {{ESP}} || align=right | 376 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Valencio_1934_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[13-a SAT-Kongreso 1933|13-a]]|| [[13-a SAT-Kongreso 1933|1933]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}} || align=right | 600 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Stokholmo_1933.jpg|140x140ra]] |- | [[12-a SAT-Kongreso 1932|12-a]]|| [[12-a SAT-Kongreso 1932|1932]] || [[Stutgarto]] || {{DEU}} || align=right | 245 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1932_Stutgarto.jpg|140x140ra]] |- | [[11-a SAT-Kongreso 1931|11-a]]|| [[11-a SAT-Kongreso 1931|1931]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1931 Amsterdamo manifestacio.jpg|140x140ra]] |- | [[10-a SAT-Kongreso 1930|10-a]]|| [[10-a SAT-Kongreso 1930|1930]] || [[Londono]] || {{GBR}} || align=right | 350 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1930_Londono.jpg|140x140ra]] |- | [[9-a SAT-Kongreso 1929|9-a]]|| [[9-a SAT-Kongreso 1929|1929]] || [[Lepsiko]] || {{DEU}} || align=right | 650 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1929_Leipzig.jpg|140x140ra]] |- | [[8-a SAT-Kongreso 1928|8-a]]|| [[8-a SAT-Kongreso 1928|1928]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 436 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1928_Gotenburgo.jpg|140x140ra]] |- | [[7-a SAT-Kongreso 1927|7-a]]|| [[7-a SAT-Kongreso 1927|1927]] || [[Liono]] || {{FRA}} || align=right | 200 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1927_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[6-a SAT-Kongreso 1926|6-a]]|| [[6-a SAT-Kongreso 1926|1926]] || [[Leningrado]] || {{URS}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1926_Leningrado_malfermo.jpg|140x140ra]] |- | [[5-a SAT-Kongreso 1925|5-a]]|| [[5-a SAT-Kongreso 1925|1925]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1925_Vieno.jpg|140x140ra]] |- | [[4-a SAT-Kongreso 1924|4-a]]|| [[4-a SAT-Kongreso 1924|1924]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 90 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1924_Bruselo.jpg|140x140ra]] |- | [[3-a SAT-Kongreso 1923|3-a]]|| [[3-a SAT-Kongreso 1923|1923]] || [[Kaselo]] || {{DEU}} || align=right | 250 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1923_Kaselo.jpg|140x140ra]] |- | [[2-a SAT-Kongreso 1922|2-a]]|| [[2-a SAT-Kongreso 1922|1922]] || [[Frankfurto ĉe Majno]] || {{DEU}} || align=right | 230 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1922_Frankfurto.jpg|140x140ra]] |- | [[1-a SAT-Kongreso 1921|1-a]]|| [[1-a SAT-Kongreso 1921|1921]] || [[Prago]] || {{TCH}} || align=right | 80 || [[Dosiero:SAT-fondokongreso_Prago_1921.jpg|140x140ra]] |} </center> == Bildaro == {{Pluraj bildoj | pozicio = left | direkto = vertikala | larĝeco = 500 |dosiero1=Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg |priskribo1=Kongresanoj de [[90-a SAT-Kongreso 2017]]. |dosiero2=Grupafoto.JPG |priskribo2=88-a SAT-Kongreso 2015. |dosiero3=SAT-KongresFoto Dinano2014 kun la fotinto.png |priskribo3=Parto de la kongresanaro de la [[87-a SAT-Kongreso 2014]] en Dinano, Bretonio, Francio |dosiero4=Okcidenta-parko.JPG |priskribo4=Kongresanoj de la [[86-a SAT-Kongreso 2013]] en [[Madrido]] aŭskultas informon pri historia okazo de la unuaj tagoj de la [[Hispana Enlanda Milito]] nome [[Sieĝo al la Montokazerno]] kiu estis kie nun estas tiu parko. |dosiero5=SAT-Kongreso 2009.jpg |priskribo5=Parto de la kongresanaro de la [[82-a SAT-Kongreso 2009]] en Milano, Italio |dosiero6=80a SAT Kongreso.JPG |priskribo6=Grupa foto de la 80-a SAT-Kongreso 2007 ĉe Parizo }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.satesperanto.org/-Kongresoj-.html Paĝo de SAT pri ĝiaj Kongresoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120411183639/http://satesperanto.org/-Kongresoj-.html |date=2012-04-11 }} * [http://www.nodo50.org/esperanto/kongreso.htm Pri la lastaj kongresoj de SAT] (en la retejo de [[SAT en Hispanio]]) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{SAT Navigilo}} [[Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda]] [[Kategorio:SAT-Kongreso|!]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] trj1tz6s6ouva8ftlyiw3hs9e7v7wk8 9441161 9441159 2026-07-29T10:53:18Z Kani 670 /* Listo de SAT-Kongresoj */ 9441161 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SAT-fondokongreso Prago 1921.jpg|eta|300ra|La fondintoj de SAT, Prago, 1921]] [[Dosiero:SAT-kongreso Bruselo 1938.jpg|eta|300ra|La 18-a SAT-kongreso en Bruselo, 1938]] [[Dosiero:The Soviet Union 1926 CPA 243 stamp with WM horiz. (6th International Proletarian Esperanto Congress at Leningrad. Liberty Monument at Moscow) 600dpi.jpg|eta|dekstra|230ra|Sovetia poŝtmarko okaze de VI Internacia Proletaria Esperanto-Kongreso]] '''SAT-Kongreso''' estas [[kongreso]] organizata ĉiujare de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Ĝi taŭgas kiel renkontiĝo de la anaro kaj la simpatiantoj de la organizo. Ĝi kutime enhavas ankaŭ socipolitikajn debatojn, kulturajn erojn, turismajn vojaĝojn kaj distrajn aktivadojn. Kiel unua kongreso estas konsiderata la kunveno kiun dum la [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Prago]] en [[1921]] oni utiligis por krei la asocion. La ceteraj kongresoj estas sendependaj de la ceteraj renkontiĝoj, kvankam oni ofte uzas ilin por kunvenoj de [[Laborista Esperanto-Asocio|Laboristaj Esperantistaj Asocioj]]. == Graveco == Grava perioda okazaĵo en la SAT-vivo estas la ĉiujara kongreso. Ĝi donas la eblon de fruktodona interŝanĝo de opinioj, spertoj, ktp. inter diverslandaj SAT-anoj kaj prezentas por multaj membroj la solan okazon por parola interrilatado kun alilandanoj, krome ĝi estas impona pro manifestacio, montranta la forton de la laborista Esperanto-movado kaj la praktikan uzeblon de la lingvo. En la unuaj jaroj oni alte taksis la moralan apogon de eminentuloj. Oni sukcesis atingi, ke famaj homoj akceptis la honorprezidon de la unuaj SAT-kongresoj kaj esprimante sian favoran opinion pri Esperanto, li havigis al la Esperantistaro valoran propagandan materialon. Iliaj eldiroj aperis tradukitaj en multaj naciaj gazetoj kaj estis legataj de centmiloj da homoj. El 1921 (Prago) ĝis la [[Dua Mondmilito]] ĉiu kongreso okazis en Eŭropo. El 80 dekomencaj kongresanoj oni supreniris ĝis 806 kongresanoj en [[Roterdamo]] (17-a kongreso en 1937). Post la milito la kongresoj restariĝis en 1947, kaj en 1948 oni atingis rekordan ĉeestantaron de 1 219 kongresanoj ([[Amsterdamo]]), sed la sekva jaro oni rompis la rekordon en [[Parizo]] kun 1 325 kongresanoj. Poste la ĉeestantaro malsupreniris kaj oscilis ĉirkaŭ 400 kaj poste 300 kongresanoj. En 1973 por la unua fojo la kongreso okazis ekster Eŭropo, nome en [[Toronto]], [[Kanado]]; poste, en 1988 la kongreso okazis en [[Campos do Jordão|Kampos-do-Ĵordao]], [[Brazilo]]. En 2005 por la unua fojo, la ĉeestantaro malsupreniris sub 100 kongresanoj, ĉar nur ĉirkaŭ 80 povis ĉeesti. Tiu tendenco pluis kaj nur kiam la kongresoj okazis en Francio aŭ Hispanio oni superis la limon de 100 kongresanoj. En 2017 la kongreso okazis en [[Seulo]], [[Sud-Koreio]], kaj tiel por la unua fojo en [[Azio]]; ĉeestis 105 kongresanoj kaj ekde tiam oni plifortigis la rilatojn kun orientaziaj kamaradoj. En 2020 la kongreso ne okazis pro la [[Pandemio de KOVIM-19]] kaj ankaŭ nek en 2021 nek en 2022 planitaj por [[Bjalistoko]] kaj [[Moskvo]] respektive pro la [[invado de Rusio en Ukrainion]]; en la tri okazoj oni organizis retajn kunvenojn anstataŭe. == Listo de SAT-Kongresoj == <center> {| class="wikitable sortable" width:80%;| |- ! N° !! Jaro !! Urbo !! Lando !! Aliĝintoj !! Bildo |- | [[100-a SAT-Kongreso 2026|100-a]] || [[100-a SAT-Kongreso 2026|2026]] || [[Kragujevac]]|| {{SRB}}|| align="right" | || |- | [[99-a SAT-Kongreso 2026|99-a]] || [[99-a SAT-Kongreso 2026|2026]] || [[Leono (urbo)|Leono]]|| {{ESP}}|| align="right" | 80 ||[[Dosiero:Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg|140x140ra]] |- | [[98-a SAT-Kongreso 2025|98-a]] || [[98-a SAT-Kongreso 2025|2025]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]]|| {{FRA}}|| align="right" | 51 ||[[Dosiero:2025-grupa foto.jpg|140x140ra]] |- | [[97-a SAT-Kongreso 2024|97-a]]|| [[97-a SAT-Kongreso 2024|2024]] || [[Porto]] || {{POR}} || align=right | 80 || [[Dosiero:Kongresa kunsido.jpg|140x140ra]] |- | [[96-a SAT-Kongreso 2023|96-a]]|| [[96-a SAT-Kongreso 2023|2023]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]] || {{FRA}} ||align=right |55|| [[Dosiero:96-a SAT-Kongreso 2023.jpg|140x140ra]] |- | [[95-a SAT-Kongreso 2022|95-a]]|| [[95-a SAT-Kongreso 2022|2022]] || ''reta'' <ref>Unue antaŭvidita por Moskvo, sed nuligita pro la invado de Ukrainio fare de Rusio</ref> [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right |76 || |- | [[94-a SAT-Kongreso 2021|94-a]]|| [[94-a SAT-Kongreso 2021|2021]] || ''reta'' el [[Bjalistoko]] || {{POL}} || align=right |111<!-- ref>[https://sat.bialystok.pl/aligintoj-2021/Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref --> || |- | [[93-a SAT-Kongreso 2020|93-a]]|| [[93-a SAT-Kongreso 2020|2020]] || ''reta'' || || align=right | 256<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |titolo=Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo |alirdato=2020-07-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200808112405/https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |arkivdato=2020-08-08 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2020.svg|140x140ra]] |- | [[92-a SAT-Kongreso 2019|92-a]]|| [[92-a SAT-Kongreso 2019|2019]] || [[Barcelono]] || {{ESP}} || align=right |220<ref>174 laŭ la kongreslibro. Vidu la ĝisdatigitan liston de aliĝintoj ĉe http://satesperanto.org/spip.php?article4231 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210301100022/http://www.satesperanto.org/spip.php?article4231 |date=2021-03-01 }} kaj la koncernan artikolon pri la lasta cifero.</ref> || [[Dosiero:92-a SAT-Kongreso 2019.jpg|140x140ra]] |- | [[91-a SAT-Kongreso 2018|91-a]]|| [[91-a SAT-Kongreso 2018|2018]] || [[Kragujevac]] || {{SRB}} || align=right | 85<ref>[http://www.satesperanto.org/spip.php?article3968 Listo de aliĝintoj de la SAT-kongreso en Kragujevaco]</ref> || |- | [[90-a SAT-Kongreso 2017|90-a]]|| [[90-a SAT-Kongreso 2017|2017]] || [[Seulo]] || {{KOR}} || align=right | 105 || [[Dosiero:Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg|140x140ra]] |- | [[89-a SAT-Kongreso 2016|89-a]]|| [[89-a SAT-Kongreso 2016|2016]] || [[Herzberg am Harz|Hercbergo ĉe Harco]] || {{GER}} || align=right |85<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |titolo=Paŝoj al pli granda tutmondeco (gazetartikolo el la SAT-retejo) |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201253/https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:Kastelo de Hercbergo.jpg|140x140ra]] |- | [[88-a SAT-Kongreso 2015|88-a]]|| [[88-a SAT-Kongreso 2015|2015]] || [[Nitra|Nitro]] || {{SVK}} || align=right | 64 || [[Dosiero:Grupafoto.JPG|140x140ra]] |- | [[87-a SAT-Kongreso 2014|87-a]]|| [[87-a SAT-Kongreso 2014|2014]] || [[Dinano]] || {{FRA}} || align=right | 145<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |titolo=Listo de aliĝintoj al la SAT-kongreso en Dinano |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201050/https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2014 - komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[86-a SAT-Kongreso 2013|86-a]]|| [[86-a SAT-Kongreso 2013|2013]] || [[Madrido]] || {{ESP}} || align=right | 104 || [[Dosiero:Filmoj.jpg|140x140ra]] |- | [[85-a SAT-Kongreso 2012|85-a]]|| [[85-a SAT-Kongreso 2012|2012]] || [[Jalto]] || {{UKR}} || align=right | 93 || [[Dosiero:Post teatra ludo pri Cxehxov.jpg|140x140ra]] |- | [[84-a SAT-Kongreso 2011|84-a]]|| [[84-a SAT-Kongreso 2011|2011]] || [[Sarajevo]] || {{BIH}} || align=right | 73 || [[Dosiero:KOMUNA FOTADO0001.jpg|140x140ra]] |- | [[83-a SAT-Kongreso 2010|83-a]]|| [[83-a SAT-Kongreso 2010|2010]] || [[Braŝovo]] || {{ROM}} || align=right | 75 || |- | [[82-a SAT-Kongreso 2009|82-a]]|| [[82-a SAT-Kongreso 2009|2009]] || [[Milano]] || {{ITA}} || align=right | ĉ. 80 || [[Dosiero:SAT-Kongreso 2009.jpg|140x140ra]] |- | [[81-a SAT-Kongreso 2008|81-a]]|| [[81-a SAT-Kongreso 2008|2008]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 71 || |- | [[80-a SAT-Kongreso 2007|80-a]]|| [[80-a SAT-Kongreso 2007|2007]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 140 || [[Dosiero:80a SAT Kongreso.JPG|140x140ra]] |- | [[79-a SAT-Kongreso 2006|79-a]]|| [[79-a SAT-Kongreso 2006|2006]] || [[Beogrado]] || {{SRB}} || align=right | 153 || |- | [[78-a SAT-Kongreso 2005|78-a]]|| [[78-a SAT-Kongreso 2005|2005]] || [[Zagrebo]] || {{HRV}} || align=right | ĉ. 80 || |- | [[77-a SAT-Kongreso 2004|77-a]]|| [[77-a SAT-Kongreso 2004|2004]] || [[Bratislavo]] || {{SVK}} || align=right | 140 || [[Dosiero:77-a SAT-Kongreso 2004.jpg|140x140ra]] |- | [[76-a SAT-Kongreso 2003|76-a]]|| [[76-a SAT-Kongreso 2003|2003]] || [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] || {{CHE}} || align=right | 155 || |- | [[75-a SAT-Kongreso 2002|75-a]]|| [[75-a SAT-Kongreso 2002|2002]] || [[Alikanto]] || {{ESP}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-Kongreso de 2002.jpg|140x140ra]] |- | [[74-a SAT-Kongreso 2001|74-a]]|| [[74-a SAT-Kongreso 2001|2001]] || [[Nagykanizsa|Nadjkaniĵo]] || {{HUN}} || align=right | 220 || |- | [[73-a SAT-Kongreso 2000|73-a]]|| [[73-a SAT-Kongreso 2000|2000]] || [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right | 125 || |- | [[72-a SAT-Kongreso 1999|72-a]]|| [[72-a SAT-Kongreso 1999|1999]] || [[Karlovy Vary|Karlovaro]] || {{CZE}} || align=right | 178 || |- | [[71-a SAT-Kongreso 1998|71-a]]|| [[71-a SAT-Kongreso 1998|1998]] || [[Odeso]] || {{UKR}} || align=right | 240 || |- | [[70-a SAT-Kongreso 1997|70-a]]|| [[70-a SAT-Kongreso 1997|1997]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{DEU}} || align=right | 133 || |- | [[69-a SAT-Kongreso 1996|69-a]]|| [[69-a SAT-Kongreso 1996|1996]] || [[Sankt-Peterburgo]] || {{RUS}} || align=right | 240 || |- | [[68-a SAT-Kongreso 1995|68-a]]|| [[68-a SAT-Kongreso 1995|1995]] || [[Mariboro]] || {{SVN}} || align=right | 150 || |- | [[67-a SAT-Kongreso 1994|67-a]]|| [[67-a SAT-Kongreso 1994|1994]] || [[Strážnice|Straĵnico]] || {{CZE}} || align=right | 310 || |- | [[66-a SAT-Kongreso 1993|66-a]]|| [[66-a SAT-Kongreso 1993|1993]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 250 || |- | [[65-a SAT-Kongreso 1992|65-a]]|| [[65-a SAT-Kongreso 1992|1992]] || [[Kaŭno]] || {{LTU}} || align=right | 617 || |- | [[64-a SAT-Kongreso 1991|64-a]]|| [[64-a SAT-Kongreso 1991|1991]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 165 || |- | [[63-a SAT-Kongreso 1990|63-a]]|| [[63-a SAT-Kongreso 1990|1990]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 292 || |- | 62-a || [[62-a SAT-Kongreso 1989|1989]] || [[Ilertiseno]] || {{FRG}} || align=right | 260 || |- | 61-a || [[61-a SAT-Kongreso 1988|1988]] || [[Campos do Jordao|Kampos-do-Ĵordao]] || {{BRA}} || align=right | 128 || |- | 60-a || [[60-a SAT-Kongreso 1987|1987]] || [[Bulonjo-ĉe-Maro]] || {{FRA}} || align=right | 430 || |- | [[59-a SAT-Kongreso 1986|59-a]]|| [[59-a SAT-Kongreso 1986|1986]] || [[Sankt-Kugato de Valoj|Sankt-Kugato-de-Valoj]] || {{ESP}} || align=right | 190 || |- | 58-a || [[58-a SAT-Kongreso 1985|1985]] || [[Amersforto]] || {{NED}} || align=right | 260 || |- | 57-a || [[57-a SAT-Kongreso 1984|1984]] || [[Bordeaux|Bordozo]] || {{FRA}} || align=right | 260 || |- | [[56-a SAT-Kongreso 1983|56-a]]|| [[56-a SAT-Kongreso 1983|1983]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 185 || |- | [[55-a SAT-Kongreso 1982|55-a]]|| [[55-a SAT-Kongreso 1982|1982]] || [[Iisalmo]] || {{FIN}} || align=right | 237 || |- | 54-a || [[54-a SAT-Kongreso 1981|1981]] || [[Bazelo]] || {{CHE}} || align=right | 300 || |- | 53-a || [[53-a SAT-Kongreso 1980|1980]] || [[Rijeko]] || {{YUG}} || align=right | 380 || |- | 52-a || [[52-a SAT-Kongreso 1979|1979]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || |- | [[51-a SAT-Kongreso 1978|51-a]]|| [[51-a SAT-Kongreso 1978|1978]] || [[Lekturo]] || {{FRA}} || align=right | 272 || |- | [[50-a SAT-Kongreso 1977|50-a]]|| [[50-a SAT-Kongreso 1977|1977]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 251 || |- | 49-a || [[49-a SAT-Kongreso 1976|1976]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 301 || |- | 48-a || [[48-a SAT-Kongreso 1975|1975]] || [[Hago]] || {{NED}} || align=right | 300 || |- | 47-a || [[47-a SAT-Kongreso 1974|1974]] || [[Bergamo]] || {{ITA}} || align=right | 330 || |- | [[46-a SAT-Kongreso 1973|46-a]]|| [[46-a SAT-Kongreso 1973|1973]] || [[Toronto]] || {{CAN}} || align=right | 208 || |- | 45-a || [[45-a SAT-Kongreso 1972|1972]] || [[Kuopio]] || {{FIN}} || align=right | 300 || |- | 44-a || [[44-a SAT-Kongreso 1971|1971]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 502 || |- | 43-a || [[43-a SAT-Kongreso 1970|1970]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 360 || |- | 42-a || [[42-a SAT-Kongreso 1969|1969]] || [[Novi Sad|Novi-Sado]] || {{YUG}} || align=right | 250 || |- | 41-a || [[41-a SAT-Kongreso 1968|1968]] || [[Utrecht (urbo)|Utreĥto]] || {{NED}} || align=right | 347 || |- | 40-a || [[40-a SAT-Kongreso 1967|1967]] || [[Malmö|Malmo]] || {{SWE}} || align=right | 407 || |- | [[39-a SAT-Kongreso 1966|39-a]]|| [[39-a SAT-Kongreso 1966|1966]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || [[Dosiero:SAT-Kongreso Svanviko 1966.png|140x140ra]] |- | 38-a || [[38-a SAT-Kongreso 1965|1965]] || [[Karlsruhe|Karlsruho]] || {{FRG}} || align=right | 447 || |- | [[37-a SAT-Kongreso 1964|37-a]]|| [[37-a SAT-Kongreso 1964|1964]] || [[Narbonne|Narbono]] || {{FRA}} || align=right | 300 || |- | 36-a || [[36-a SAT-Kongreso 1963|1963]] || [[Hamburgo]] || {{FRG}} || align=right | 263 || |- | 35-a || [[35-a SAT-Kongreso 1962|1962]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 465 || |- | 34-a || [[34-a SAT-Kongreso 1961|1961]] || [[Gento (urbo)|Gento]] || {{BEL}} || align=right | 374 || |- | 33-a || [[33-a SAT-Kongreso 1960|1960]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 355 || |- | 32-a || [[32-a SAT-Kongreso 1959|1959]] || [[Dortmund|Dortmundo]] || {{FRG}} || align=right | 425 || |- | [[31-a SAT-Kongreso 1958|31-a]]|| [[31-a SAT-Kongreso 1958|1958]] || [[Helsinko]] || {{FIN}} || align=right | 254 || |- | 30-a || [[30-a SAT-Kongreso 1957|1957]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 590 || |- | 29-a || [[29-a SAT-Kongreso 1956|1956]] || [[Beogrado]] || {{YUG}} || align=right | 489 || |- | [[28-a SAT-Kongreso 1955|28-a]]|| [[28-a SAT-Kongreso 1955|1955]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 650 || |- | [[27-a SAT-Kongreso 1954|27-a]]|| [[27-a SAT-Kongreso 1954|1954]] || [[Nancio]] || {{FRA}} || align=right | 480 || [[Dosiero:SAT-Kongreso en Nancy 1954.jpg|140x140ra]] |- | [[26-a SAT-Kongreso 1953|26-a]]|| [[26-a SAT-Kongreso 1953|1953]] || [[Sheffield|Ŝefildo]] || {{GBR}} || align=right | 185 || |- | [[25-a SAT-Kongreso 1952|25-a]]|| [[25-a SAT-Kongreso 1952|1952]] || [[Duseldorfo]] || {{FRG}} || align=right | 622<ref>Nombro de la kongresanoj de 1952 dokumentita interalie en la germanlingva gazeto ''Grenzenlos'', eldono 1959 A, paĝo 2, eldonejo Reinhard Uhde, Bremeno, kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako)</ref> || |- | [[24-a SAT-Kongreso 1951|24-a]]|| [[24-a SAT-Kongreso 1951|1951]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}}|| align=right | 584 || |- | [[23-a SAT-Kongreso 1950|23-a]]|| [[23-a SAT-Kongreso 1950|1950]] || [[Torino]] || {{ITA}} || align=right | 292 || |- | [[22-a SAT-Kongreso 1949|22-a]]|| [[22-a SAT-Kongreso 1949|1949]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | {{nombro|1325}} || |- | [[21-a SAT-Kongreso 1948|21-a]]|| [[21-a SAT-Kongreso 1948|1948]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | {{nombro|1219}} || |- | [[20-a SAT-Kongreso 1947|20-a]]|| [[20-a SAT-Kongreso 1947|1947]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 662 || [[Dosiero:SAT-kongreso-1947-emblemo.png|140x140ra]] |- style="border-top-width:4px;border-top-style:solid;border-bottom-width:4px;border-bottom-style:solid;" ! !! 1940 <br />1946!! colspan="4" | ''*&nbsp;Ne okazis pro Mondmilito'' |- | [[19-a SAT-Kongreso 1939|19-a]]|| [[19-a SAT-Kongreso 1939|1939]] || [[Kopenhago]] || {{DNK}} || align=right | 568 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1939 Kopenhago 02.jpg|140x140ra]] |- | [[18-a SAT-Kongreso 1938|18-a]]|| [[18-a SAT-Kongreso 1938|1938]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 659 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Bruselo_1938.jpg|140x140ra]] |- | [[17-a SAT-Kongreso 1937|17-a]]|| [[17-a SAT-Kongreso 1937|1937]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 806 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Roterdamo_1937.jpg|140x140ra]] |- | [[16-a SAT-Kongreso 1936|16-a]]|| [[16-a SAT-Kongreso 1936|1936]] || [[Manchester|Manĉestro]] || {{GBR}} || align=right | 167 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1936_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[15-a SAT-Kongreso 1935|15-a]]|| [[15-a SAT-Kongreso 1935|1935]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 346 || [[Dosiero:SAT-kongreso Parizo 1935 komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[14-a SAT-Kongreso 1934|14-a]]|| [[14-a SAT-Kongreso 1934|1934]] || [[Valencio]] || {{ESP}} || align=right | 376 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Valencio_1934_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[13-a SAT-Kongreso 1933|13-a]]|| [[13-a SAT-Kongreso 1933|1933]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}} || align=right | 600 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Stokholmo_1933.jpg|140x140ra]] |- | [[12-a SAT-Kongreso 1932|12-a]]|| [[12-a SAT-Kongreso 1932|1932]] || [[Stutgarto]] || {{DEU}} || align=right | 245 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1932_Stutgarto.jpg|140x140ra]] |- | [[11-a SAT-Kongreso 1931|11-a]]|| [[11-a SAT-Kongreso 1931|1931]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1931 Amsterdamo manifestacio.jpg|140x140ra]] |- | [[10-a SAT-Kongreso 1930|10-a]]|| [[10-a SAT-Kongreso 1930|1930]] || [[Londono]] || {{GBR}} || align=right | 350 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1930_Londono.jpg|140x140ra]] |- | [[9-a SAT-Kongreso 1929|9-a]]|| [[9-a SAT-Kongreso 1929|1929]] || [[Lepsiko]] || {{DEU}} || align=right | 650 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1929_Leipzig.jpg|140x140ra]] |- | [[8-a SAT-Kongreso 1928|8-a]]|| [[8-a SAT-Kongreso 1928|1928]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 436 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1928_Gotenburgo.jpg|140x140ra]] |- | [[7-a SAT-Kongreso 1927|7-a]]|| [[7-a SAT-Kongreso 1927|1927]] || [[Liono]] || {{FRA}} || align=right | 200 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1927_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[6-a SAT-Kongreso 1926|6-a]]|| [[6-a SAT-Kongreso 1926|1926]] || [[Leningrado]] || {{URS}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1926_Leningrado_malfermo.jpg|140x140ra]] |- | [[5-a SAT-Kongreso 1925|5-a]]|| [[5-a SAT-Kongreso 1925|1925]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1925_Vieno.jpg|140x140ra]] |- | [[4-a SAT-Kongreso 1924|4-a]]|| [[4-a SAT-Kongreso 1924|1924]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 90 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1924_Bruselo.jpg|140x140ra]] |- | [[3-a SAT-Kongreso 1923|3-a]]|| [[3-a SAT-Kongreso 1923|1923]] || [[Kaselo]] || {{DEU}} || align=right | 250 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1923_Kaselo.jpg|140x140ra]] |- | [[2-a SAT-Kongreso 1922|2-a]]|| [[2-a SAT-Kongreso 1922|1922]] || [[Frankfurto ĉe Majno]] || {{DEU}} || align=right | 230 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1922_Frankfurto.jpg|140x140ra]] |- | [[1-a SAT-Kongreso 1921|1-a]]|| [[1-a SAT-Kongreso 1921|1921]] || [[Prago]] || {{TCH}} || align=right | 80 || [[Dosiero:SAT-fondokongreso_Prago_1921.jpg|140x140ra]] |} </center> == Bildaro == {{Pluraj bildoj | pozicio = left | direkto = vertikala | larĝeco = 500 |dosiero1=Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg |priskribo1=Kongresanoj de [[90-a SAT-Kongreso 2017]]. |dosiero2=Grupafoto.JPG |priskribo2=88-a SAT-Kongreso 2015. |dosiero3=SAT-KongresFoto Dinano2014 kun la fotinto.png |priskribo3=Parto de la kongresanaro de la [[87-a SAT-Kongreso 2014]] en Dinano, Bretonio, Francio |dosiero4=Okcidenta-parko.JPG |priskribo4=Kongresanoj de la [[86-a SAT-Kongreso 2013]] en [[Madrido]] aŭskultas informon pri historia okazo de la unuaj tagoj de la [[Hispana Enlanda Milito]] nome [[Sieĝo al la Montokazerno]] kiu estis kie nun estas tiu parko. |dosiero5=SAT-Kongreso 2009.jpg |priskribo5=Parto de la kongresanaro de la [[82-a SAT-Kongreso 2009]] en Milano, Italio |dosiero6=80a SAT Kongreso.JPG |priskribo6=Grupa foto de la 80-a SAT-Kongreso 2007 ĉe Parizo }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.satesperanto.org/-Kongresoj-.html Paĝo de SAT pri ĝiaj Kongresoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120411183639/http://satesperanto.org/-Kongresoj-.html |date=2012-04-11 }} * [http://www.nodo50.org/esperanto/kongreso.htm Pri la lastaj kongresoj de SAT] (en la retejo de [[SAT en Hispanio]]) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{SAT Navigilo}} [[Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda]] [[Kategorio:SAT-Kongreso|!]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] osx4jpcp46z96x7utglq9l8qr6wr8to 9441164 9441161 2026-07-29T10:53:46Z Kani 670 /* Listo de SAT-Kongresoj */ 9441164 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SAT-fondokongreso Prago 1921.jpg|eta|300ra|La fondintoj de SAT, Prago, 1921]] [[Dosiero:SAT-kongreso Bruselo 1938.jpg|eta|300ra|La 18-a SAT-kongreso en Bruselo, 1938]] [[Dosiero:The Soviet Union 1926 CPA 243 stamp with WM horiz. (6th International Proletarian Esperanto Congress at Leningrad. Liberty Monument at Moscow) 600dpi.jpg|eta|dekstra|230ra|Sovetia poŝtmarko okaze de VI Internacia Proletaria Esperanto-Kongreso]] '''SAT-Kongreso''' estas [[kongreso]] organizata ĉiujare de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Ĝi taŭgas kiel renkontiĝo de la anaro kaj la simpatiantoj de la organizo. Ĝi kutime enhavas ankaŭ socipolitikajn debatojn, kulturajn erojn, turismajn vojaĝojn kaj distrajn aktivadojn. Kiel unua kongreso estas konsiderata la kunveno kiun dum la [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Prago]] en [[1921]] oni utiligis por krei la asocion. La ceteraj kongresoj estas sendependaj de la ceteraj renkontiĝoj, kvankam oni ofte uzas ilin por kunvenoj de [[Laborista Esperanto-Asocio|Laboristaj Esperantistaj Asocioj]]. == Graveco == Grava perioda okazaĵo en la SAT-vivo estas la ĉiujara kongreso. Ĝi donas la eblon de fruktodona interŝanĝo de opinioj, spertoj, ktp. inter diverslandaj SAT-anoj kaj prezentas por multaj membroj la solan okazon por parola interrilatado kun alilandanoj, krome ĝi estas impona pro manifestacio, montranta la forton de la laborista Esperanto-movado kaj la praktikan uzeblon de la lingvo. En la unuaj jaroj oni alte taksis la moralan apogon de eminentuloj. Oni sukcesis atingi, ke famaj homoj akceptis la honorprezidon de la unuaj SAT-kongresoj kaj esprimante sian favoran opinion pri Esperanto, li havigis al la Esperantistaro valoran propagandan materialon. Iliaj eldiroj aperis tradukitaj en multaj naciaj gazetoj kaj estis legataj de centmiloj da homoj. El 1921 (Prago) ĝis la [[Dua Mondmilito]] ĉiu kongreso okazis en Eŭropo. El 80 dekomencaj kongresanoj oni supreniris ĝis 806 kongresanoj en [[Roterdamo]] (17-a kongreso en 1937). Post la milito la kongresoj restariĝis en 1947, kaj en 1948 oni atingis rekordan ĉeestantaron de 1 219 kongresanoj ([[Amsterdamo]]), sed la sekva jaro oni rompis la rekordon en [[Parizo]] kun 1 325 kongresanoj. Poste la ĉeestantaro malsupreniris kaj oscilis ĉirkaŭ 400 kaj poste 300 kongresanoj. En 1973 por la unua fojo la kongreso okazis ekster Eŭropo, nome en [[Toronto]], [[Kanado]]; poste, en 1988 la kongreso okazis en [[Campos do Jordão|Kampos-do-Ĵordao]], [[Brazilo]]. En 2005 por la unua fojo, la ĉeestantaro malsupreniris sub 100 kongresanoj, ĉar nur ĉirkaŭ 80 povis ĉeesti. Tiu tendenco pluis kaj nur kiam la kongresoj okazis en Francio aŭ Hispanio oni superis la limon de 100 kongresanoj. En 2017 la kongreso okazis en [[Seulo]], [[Sud-Koreio]], kaj tiel por la unua fojo en [[Azio]]; ĉeestis 105 kongresanoj kaj ekde tiam oni plifortigis la rilatojn kun orientaziaj kamaradoj. En 2020 la kongreso ne okazis pro la [[Pandemio de KOVIM-19]] kaj ankaŭ nek en 2021 nek en 2022 planitaj por [[Bjalistoko]] kaj [[Moskvo]] respektive pro la [[invado de Rusio en Ukrainion]]; en la tri okazoj oni organizis retajn kunvenojn anstataŭe. == Listo de SAT-Kongresoj == <center> {| class="wikitable sortable" width:80%;| |- ! N° !! Jaro !! Urbo !! Lando !! Aliĝintoj !! Bildo |- | [[100-a SAT-Kongreso 2027|100-a]] || [[100-a SAT-Kongreso 2027|2027]] || [[Kragujevac]]|| {{SRB}}|| align="right" | || |- | [[99-a SAT-Kongreso 2026|99-a]] || [[99-a SAT-Kongreso 2026|2026]] || [[Leono (urbo)|Leono]]|| {{ESP}}|| align="right" | 80 ||[[Dosiero:Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg|140x140ra]] |- | [[98-a SAT-Kongreso 2025|98-a]] || [[98-a SAT-Kongreso 2025|2025]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]]|| {{FRA}}|| align="right" | 51 ||[[Dosiero:2025-grupa foto.jpg|140x140ra]] |- | [[97-a SAT-Kongreso 2024|97-a]]|| [[97-a SAT-Kongreso 2024|2024]] || [[Porto]] || {{POR}} || align=right | 80 || [[Dosiero:Kongresa kunsido.jpg|140x140ra]] |- | [[96-a SAT-Kongreso 2023|96-a]]|| [[96-a SAT-Kongreso 2023|2023]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]] || {{FRA}} ||align=right |55|| [[Dosiero:96-a SAT-Kongreso 2023.jpg|140x140ra]] |- | [[95-a SAT-Kongreso 2022|95-a]]|| [[95-a SAT-Kongreso 2022|2022]] || ''reta'' <ref>Unue antaŭvidita por Moskvo, sed nuligita pro la invado de Ukrainio fare de Rusio</ref> [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right |76 || |- | [[94-a SAT-Kongreso 2021|94-a]]|| [[94-a SAT-Kongreso 2021|2021]] || ''reta'' el [[Bjalistoko]] || {{POL}} || align=right |111<!-- ref>[https://sat.bialystok.pl/aligintoj-2021/Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref --> || |- | [[93-a SAT-Kongreso 2020|93-a]]|| [[93-a SAT-Kongreso 2020|2020]] || ''reta'' || || align=right | 256<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |titolo=Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo |alirdato=2020-07-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200808112405/https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |arkivdato=2020-08-08 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2020.svg|140x140ra]] |- | [[92-a SAT-Kongreso 2019|92-a]]|| [[92-a SAT-Kongreso 2019|2019]] || [[Barcelono]] || {{ESP}} || align=right |220<ref>174 laŭ la kongreslibro. Vidu la ĝisdatigitan liston de aliĝintoj ĉe http://satesperanto.org/spip.php?article4231 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210301100022/http://www.satesperanto.org/spip.php?article4231 |date=2021-03-01 }} kaj la koncernan artikolon pri la lasta cifero.</ref> || [[Dosiero:92-a SAT-Kongreso 2019.jpg|140x140ra]] |- | [[91-a SAT-Kongreso 2018|91-a]]|| [[91-a SAT-Kongreso 2018|2018]] || [[Kragujevac]] || {{SRB}} || align=right | 85<ref>[http://www.satesperanto.org/spip.php?article3968 Listo de aliĝintoj de la SAT-kongreso en Kragujevaco]</ref> || |- | [[90-a SAT-Kongreso 2017|90-a]]|| [[90-a SAT-Kongreso 2017|2017]] || [[Seulo]] || {{KOR}} || align=right | 105 || [[Dosiero:Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg|140x140ra]] |- | [[89-a SAT-Kongreso 2016|89-a]]|| [[89-a SAT-Kongreso 2016|2016]] || [[Herzberg am Harz|Hercbergo ĉe Harco]] || {{GER}} || align=right |85<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |titolo=Paŝoj al pli granda tutmondeco (gazetartikolo el la SAT-retejo) |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201253/https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:Kastelo de Hercbergo.jpg|140x140ra]] |- | [[88-a SAT-Kongreso 2015|88-a]]|| [[88-a SAT-Kongreso 2015|2015]] || [[Nitra|Nitro]] || {{SVK}} || align=right | 64 || [[Dosiero:Grupafoto.JPG|140x140ra]] |- | [[87-a SAT-Kongreso 2014|87-a]]|| [[87-a SAT-Kongreso 2014|2014]] || [[Dinano]] || {{FRA}} || align=right | 145<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |titolo=Listo de aliĝintoj al la SAT-kongreso en Dinano |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201050/https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2014 - komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[86-a SAT-Kongreso 2013|86-a]]|| [[86-a SAT-Kongreso 2013|2013]] || [[Madrido]] || {{ESP}} || align=right | 104 || [[Dosiero:Filmoj.jpg|140x140ra]] |- | [[85-a SAT-Kongreso 2012|85-a]]|| [[85-a SAT-Kongreso 2012|2012]] || [[Jalto]] || {{UKR}} || align=right | 93 || [[Dosiero:Post teatra ludo pri Cxehxov.jpg|140x140ra]] |- | [[84-a SAT-Kongreso 2011|84-a]]|| [[84-a SAT-Kongreso 2011|2011]] || [[Sarajevo]] || {{BIH}} || align=right | 73 || [[Dosiero:KOMUNA FOTADO0001.jpg|140x140ra]] |- | [[83-a SAT-Kongreso 2010|83-a]]|| [[83-a SAT-Kongreso 2010|2010]] || [[Braŝovo]] || {{ROM}} || align=right | 75 || |- | [[82-a SAT-Kongreso 2009|82-a]]|| [[82-a SAT-Kongreso 2009|2009]] || [[Milano]] || {{ITA}} || align=right | ĉ. 80 || [[Dosiero:SAT-Kongreso 2009.jpg|140x140ra]] |- | [[81-a SAT-Kongreso 2008|81-a]]|| [[81-a SAT-Kongreso 2008|2008]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 71 || |- | [[80-a SAT-Kongreso 2007|80-a]]|| [[80-a SAT-Kongreso 2007|2007]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 140 || [[Dosiero:80a SAT Kongreso.JPG|140x140ra]] |- | [[79-a SAT-Kongreso 2006|79-a]]|| [[79-a SAT-Kongreso 2006|2006]] || [[Beogrado]] || {{SRB}} || align=right | 153 || |- | [[78-a SAT-Kongreso 2005|78-a]]|| [[78-a SAT-Kongreso 2005|2005]] || [[Zagrebo]] || {{HRV}} || align=right | ĉ. 80 || |- | [[77-a SAT-Kongreso 2004|77-a]]|| [[77-a SAT-Kongreso 2004|2004]] || [[Bratislavo]] || {{SVK}} || align=right | 140 || [[Dosiero:77-a SAT-Kongreso 2004.jpg|140x140ra]] |- | [[76-a SAT-Kongreso 2003|76-a]]|| [[76-a SAT-Kongreso 2003|2003]] || [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] || {{CHE}} || align=right | 155 || |- | [[75-a SAT-Kongreso 2002|75-a]]|| [[75-a SAT-Kongreso 2002|2002]] || [[Alikanto]] || {{ESP}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-Kongreso de 2002.jpg|140x140ra]] |- | [[74-a SAT-Kongreso 2001|74-a]]|| [[74-a SAT-Kongreso 2001|2001]] || [[Nagykanizsa|Nadjkaniĵo]] || {{HUN}} || align=right | 220 || |- | [[73-a SAT-Kongreso 2000|73-a]]|| [[73-a SAT-Kongreso 2000|2000]] || [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right | 125 || |- | [[72-a SAT-Kongreso 1999|72-a]]|| [[72-a SAT-Kongreso 1999|1999]] || [[Karlovy Vary|Karlovaro]] || {{CZE}} || align=right | 178 || |- | [[71-a SAT-Kongreso 1998|71-a]]|| [[71-a SAT-Kongreso 1998|1998]] || [[Odeso]] || {{UKR}} || align=right | 240 || |- | [[70-a SAT-Kongreso 1997|70-a]]|| [[70-a SAT-Kongreso 1997|1997]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{DEU}} || align=right | 133 || |- | [[69-a SAT-Kongreso 1996|69-a]]|| [[69-a SAT-Kongreso 1996|1996]] || [[Sankt-Peterburgo]] || {{RUS}} || align=right | 240 || |- | [[68-a SAT-Kongreso 1995|68-a]]|| [[68-a SAT-Kongreso 1995|1995]] || [[Mariboro]] || {{SVN}} || align=right | 150 || |- | [[67-a SAT-Kongreso 1994|67-a]]|| [[67-a SAT-Kongreso 1994|1994]] || [[Strážnice|Straĵnico]] || {{CZE}} || align=right | 310 || |- | [[66-a SAT-Kongreso 1993|66-a]]|| [[66-a SAT-Kongreso 1993|1993]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 250 || |- | [[65-a SAT-Kongreso 1992|65-a]]|| [[65-a SAT-Kongreso 1992|1992]] || [[Kaŭno]] || {{LTU}} || align=right | 617 || |- | [[64-a SAT-Kongreso 1991|64-a]]|| [[64-a SAT-Kongreso 1991|1991]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 165 || |- | [[63-a SAT-Kongreso 1990|63-a]]|| [[63-a SAT-Kongreso 1990|1990]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 292 || |- | 62-a || [[62-a SAT-Kongreso 1989|1989]] || [[Ilertiseno]] || {{FRG}} || align=right | 260 || |- | 61-a || [[61-a SAT-Kongreso 1988|1988]] || [[Campos do Jordao|Kampos-do-Ĵordao]] || {{BRA}} || align=right | 128 || |- | 60-a || [[60-a SAT-Kongreso 1987|1987]] || [[Bulonjo-ĉe-Maro]] || {{FRA}} || align=right | 430 || |- | [[59-a SAT-Kongreso 1986|59-a]]|| [[59-a SAT-Kongreso 1986|1986]] || [[Sankt-Kugato de Valoj|Sankt-Kugato-de-Valoj]] || {{ESP}} || align=right | 190 || |- | 58-a || [[58-a SAT-Kongreso 1985|1985]] || [[Amersforto]] || {{NED}} || align=right | 260 || |- | 57-a || [[57-a SAT-Kongreso 1984|1984]] || [[Bordeaux|Bordozo]] || {{FRA}} || align=right | 260 || |- | [[56-a SAT-Kongreso 1983|56-a]]|| [[56-a SAT-Kongreso 1983|1983]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 185 || |- | [[55-a SAT-Kongreso 1982|55-a]]|| [[55-a SAT-Kongreso 1982|1982]] || [[Iisalmo]] || {{FIN}} || align=right | 237 || |- | 54-a || [[54-a SAT-Kongreso 1981|1981]] || [[Bazelo]] || {{CHE}} || align=right | 300 || |- | 53-a || [[53-a SAT-Kongreso 1980|1980]] || [[Rijeko]] || {{YUG}} || align=right | 380 || |- | 52-a || [[52-a SAT-Kongreso 1979|1979]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || |- | [[51-a SAT-Kongreso 1978|51-a]]|| [[51-a SAT-Kongreso 1978|1978]] || [[Lekturo]] || {{FRA}} || align=right | 272 || |- | [[50-a SAT-Kongreso 1977|50-a]]|| [[50-a SAT-Kongreso 1977|1977]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 251 || |- | 49-a || [[49-a SAT-Kongreso 1976|1976]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 301 || |- | 48-a || [[48-a SAT-Kongreso 1975|1975]] || [[Hago]] || {{NED}} || align=right | 300 || |- | 47-a || [[47-a SAT-Kongreso 1974|1974]] || [[Bergamo]] || {{ITA}} || align=right | 330 || |- | [[46-a SAT-Kongreso 1973|46-a]]|| [[46-a SAT-Kongreso 1973|1973]] || [[Toronto]] || {{CAN}} || align=right | 208 || |- | 45-a || [[45-a SAT-Kongreso 1972|1972]] || [[Kuopio]] || {{FIN}} || align=right | 300 || |- | 44-a || [[44-a SAT-Kongreso 1971|1971]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 502 || |- | 43-a || [[43-a SAT-Kongreso 1970|1970]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 360 || |- | 42-a || [[42-a SAT-Kongreso 1969|1969]] || [[Novi Sad|Novi-Sado]] || {{YUG}} || align=right | 250 || |- | 41-a || [[41-a SAT-Kongreso 1968|1968]] || [[Utrecht (urbo)|Utreĥto]] || {{NED}} || align=right | 347 || |- | 40-a || [[40-a SAT-Kongreso 1967|1967]] || [[Malmö|Malmo]] || {{SWE}} || align=right | 407 || |- | [[39-a SAT-Kongreso 1966|39-a]]|| [[39-a SAT-Kongreso 1966|1966]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || [[Dosiero:SAT-Kongreso Svanviko 1966.png|140x140ra]] |- | 38-a || [[38-a SAT-Kongreso 1965|1965]] || [[Karlsruhe|Karlsruho]] || {{FRG}} || align=right | 447 || |- | [[37-a SAT-Kongreso 1964|37-a]]|| [[37-a SAT-Kongreso 1964|1964]] || [[Narbonne|Narbono]] || {{FRA}} || align=right | 300 || |- | 36-a || [[36-a SAT-Kongreso 1963|1963]] || [[Hamburgo]] || {{FRG}} || align=right | 263 || |- | 35-a || [[35-a SAT-Kongreso 1962|1962]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 465 || |- | 34-a || [[34-a SAT-Kongreso 1961|1961]] || [[Gento (urbo)|Gento]] || {{BEL}} || align=right | 374 || |- | 33-a || [[33-a SAT-Kongreso 1960|1960]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 355 || |- | 32-a || [[32-a SAT-Kongreso 1959|1959]] || [[Dortmund|Dortmundo]] || {{FRG}} || align=right | 425 || |- | [[31-a SAT-Kongreso 1958|31-a]]|| [[31-a SAT-Kongreso 1958|1958]] || [[Helsinko]] || {{FIN}} || align=right | 254 || |- | 30-a || [[30-a SAT-Kongreso 1957|1957]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 590 || |- | 29-a || [[29-a SAT-Kongreso 1956|1956]] || [[Beogrado]] || {{YUG}} || align=right | 489 || |- | [[28-a SAT-Kongreso 1955|28-a]]|| [[28-a SAT-Kongreso 1955|1955]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 650 || |- | [[27-a SAT-Kongreso 1954|27-a]]|| [[27-a SAT-Kongreso 1954|1954]] || [[Nancio]] || {{FRA}} || align=right | 480 || [[Dosiero:SAT-Kongreso en Nancy 1954.jpg|140x140ra]] |- | [[26-a SAT-Kongreso 1953|26-a]]|| [[26-a SAT-Kongreso 1953|1953]] || [[Sheffield|Ŝefildo]] || {{GBR}} || align=right | 185 || |- | [[25-a SAT-Kongreso 1952|25-a]]|| [[25-a SAT-Kongreso 1952|1952]] || [[Duseldorfo]] || {{FRG}} || align=right | 622<ref>Nombro de la kongresanoj de 1952 dokumentita interalie en la germanlingva gazeto ''Grenzenlos'', eldono 1959 A, paĝo 2, eldonejo Reinhard Uhde, Bremeno, kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako)</ref> || |- | [[24-a SAT-Kongreso 1951|24-a]]|| [[24-a SAT-Kongreso 1951|1951]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}}|| align=right | 584 || |- | [[23-a SAT-Kongreso 1950|23-a]]|| [[23-a SAT-Kongreso 1950|1950]] || [[Torino]] || {{ITA}} || align=right | 292 || |- | [[22-a SAT-Kongreso 1949|22-a]]|| [[22-a SAT-Kongreso 1949|1949]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | {{nombro|1325}} || |- | [[21-a SAT-Kongreso 1948|21-a]]|| [[21-a SAT-Kongreso 1948|1948]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | {{nombro|1219}} || |- | [[20-a SAT-Kongreso 1947|20-a]]|| [[20-a SAT-Kongreso 1947|1947]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 662 || [[Dosiero:SAT-kongreso-1947-emblemo.png|140x140ra]] |- style="border-top-width:4px;border-top-style:solid;border-bottom-width:4px;border-bottom-style:solid;" ! !! 1940 <br />1946!! colspan="4" | ''*&nbsp;Ne okazis pro Mondmilito'' |- | [[19-a SAT-Kongreso 1939|19-a]]|| [[19-a SAT-Kongreso 1939|1939]] || [[Kopenhago]] || {{DNK}} || align=right | 568 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1939 Kopenhago 02.jpg|140x140ra]] |- | [[18-a SAT-Kongreso 1938|18-a]]|| [[18-a SAT-Kongreso 1938|1938]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 659 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Bruselo_1938.jpg|140x140ra]] |- | [[17-a SAT-Kongreso 1937|17-a]]|| [[17-a SAT-Kongreso 1937|1937]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 806 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Roterdamo_1937.jpg|140x140ra]] |- | [[16-a SAT-Kongreso 1936|16-a]]|| [[16-a SAT-Kongreso 1936|1936]] || [[Manchester|Manĉestro]] || {{GBR}} || align=right | 167 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1936_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[15-a SAT-Kongreso 1935|15-a]]|| [[15-a SAT-Kongreso 1935|1935]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 346 || [[Dosiero:SAT-kongreso Parizo 1935 komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[14-a SAT-Kongreso 1934|14-a]]|| [[14-a SAT-Kongreso 1934|1934]] || [[Valencio]] || {{ESP}} || align=right | 376 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Valencio_1934_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[13-a SAT-Kongreso 1933|13-a]]|| [[13-a SAT-Kongreso 1933|1933]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}} || align=right | 600 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Stokholmo_1933.jpg|140x140ra]] |- | [[12-a SAT-Kongreso 1932|12-a]]|| [[12-a SAT-Kongreso 1932|1932]] || [[Stutgarto]] || {{DEU}} || align=right | 245 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1932_Stutgarto.jpg|140x140ra]] |- | [[11-a SAT-Kongreso 1931|11-a]]|| [[11-a SAT-Kongreso 1931|1931]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1931 Amsterdamo manifestacio.jpg|140x140ra]] |- | [[10-a SAT-Kongreso 1930|10-a]]|| [[10-a SAT-Kongreso 1930|1930]] || [[Londono]] || {{GBR}} || align=right | 350 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1930_Londono.jpg|140x140ra]] |- | [[9-a SAT-Kongreso 1929|9-a]]|| [[9-a SAT-Kongreso 1929|1929]] || [[Lepsiko]] || {{DEU}} || align=right | 650 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1929_Leipzig.jpg|140x140ra]] |- | [[8-a SAT-Kongreso 1928|8-a]]|| [[8-a SAT-Kongreso 1928|1928]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 436 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1928_Gotenburgo.jpg|140x140ra]] |- | [[7-a SAT-Kongreso 1927|7-a]]|| [[7-a SAT-Kongreso 1927|1927]] || [[Liono]] || {{FRA}} || align=right | 200 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1927_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[6-a SAT-Kongreso 1926|6-a]]|| [[6-a SAT-Kongreso 1926|1926]] || [[Leningrado]] || {{URS}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1926_Leningrado_malfermo.jpg|140x140ra]] |- | [[5-a SAT-Kongreso 1925|5-a]]|| [[5-a SAT-Kongreso 1925|1925]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1925_Vieno.jpg|140x140ra]] |- | [[4-a SAT-Kongreso 1924|4-a]]|| [[4-a SAT-Kongreso 1924|1924]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 90 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1924_Bruselo.jpg|140x140ra]] |- | [[3-a SAT-Kongreso 1923|3-a]]|| [[3-a SAT-Kongreso 1923|1923]] || [[Kaselo]] || {{DEU}} || align=right | 250 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1923_Kaselo.jpg|140x140ra]] |- | [[2-a SAT-Kongreso 1922|2-a]]|| [[2-a SAT-Kongreso 1922|1922]] || [[Frankfurto ĉe Majno]] || {{DEU}} || align=right | 230 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1922_Frankfurto.jpg|140x140ra]] |- | [[1-a SAT-Kongreso 1921|1-a]]|| [[1-a SAT-Kongreso 1921|1921]] || [[Prago]] || {{TCH}} || align=right | 80 || [[Dosiero:SAT-fondokongreso_Prago_1921.jpg|140x140ra]] |} </center> == Bildaro == {{Pluraj bildoj | pozicio = left | direkto = vertikala | larĝeco = 500 |dosiero1=Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg |priskribo1=Kongresanoj de [[90-a SAT-Kongreso 2017]]. |dosiero2=Grupafoto.JPG |priskribo2=88-a SAT-Kongreso 2015. |dosiero3=SAT-KongresFoto Dinano2014 kun la fotinto.png |priskribo3=Parto de la kongresanaro de la [[87-a SAT-Kongreso 2014]] en Dinano, Bretonio, Francio |dosiero4=Okcidenta-parko.JPG |priskribo4=Kongresanoj de la [[86-a SAT-Kongreso 2013]] en [[Madrido]] aŭskultas informon pri historia okazo de la unuaj tagoj de la [[Hispana Enlanda Milito]] nome [[Sieĝo al la Montokazerno]] kiu estis kie nun estas tiu parko. |dosiero5=SAT-Kongreso 2009.jpg |priskribo5=Parto de la kongresanaro de la [[82-a SAT-Kongreso 2009]] en Milano, Italio |dosiero6=80a SAT Kongreso.JPG |priskribo6=Grupa foto de la 80-a SAT-Kongreso 2007 ĉe Parizo }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.satesperanto.org/-Kongresoj-.html Paĝo de SAT pri ĝiaj Kongresoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120411183639/http://satesperanto.org/-Kongresoj-.html |date=2012-04-11 }} * [http://www.nodo50.org/esperanto/kongreso.htm Pri la lastaj kongresoj de SAT] (en la retejo de [[SAT en Hispanio]]) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{SAT Navigilo}} [[Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda]] [[Kategorio:SAT-Kongreso|!]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] qnrapfurjhwbdkt9crlvg9tcw3jrmhz Péter Erdő 0 30720 9441053 9090525 2026-07-29T05:22:37Z Sj1mor 12103 9441053 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Primaso]], [[ĉefepiskopo]] de [[Esztergom]]/Gran | dosiero = BlasonHU-esztergom.svg | periodo = [[2003]]– | antaŭ = [[László Paskai]] | post = }} }} '''ERDŐ Péter''' (naskiĝis la [[25-a de junio|25-an de junio]], [[1952]] en Budapeŝto) estas la [[primaso]] de [[Hungario]] ekde 2003. Sian teologian edukon li ricevis interalie en la [[Katolika Universitato Pázmány Péter]] (1971–1976) kaj en la [[Pontifika Laterana Universitato]], kiu li studis kanonan juron de 1977 ĝis 1980. Oni [[ordino|ordinis]] lin katolika [[pastro]] en 1975 kaj [[episkopo]] en 2000. Li enoficiĝis la 11-an de januaro en 2003 kiel [[ĉefepiskopo]] de [[Esztergom]]-[[Budapeŝto]], kaj do samtempe kiel [[primaso]] de Hungario. Antaŭ sia ĉefepiskopa ofico li estis [[rektoro]] de [[Katolika Universitato Péter Pázmány]], prezidanto de la Kanonjura Postgrada Instituto. Li estas ekde 2005 prezidanto de la Hungara Katolika Episkopara Konferenco kaj Konsilo de la Eŭropaj Episkoparaj Konferencoj. Li estas koresponda membro de [[Hungara Scienca Akademio]] ekde 2007. Interalie li partoprenas la [[konklavo 2025|konklavon 2025]], la kunvenon de ĉiuj [[kardinalo]]j de tiu eklezio kiuj kunvenos en [[Vatikanurbo]] en majo 2025 por elekti la posteulon de [[papo]] [[Francisko (papo)|Francisko]], mortinta la 21-an de aprilo 2025, el inter ĉiuj kun-kardinaloj kiuj en la mortotago de Francisko estis malpli ol 80-jaraĝaj. Ĵurnalismaj observantoj de papaj elektoj konsideras lin inter tiuj kardinaloj pli verŝajnaj iĝi papo ol aliaj - do la internacia [[amaskomunikilaro]] deklaris lin aparte "[[papigebla]]" kandidato.<ref>[https://www.pillarcatholic.com/p/right-left-and-center-why-is-no-cardinal artikolo ''Why is no cardinal good enough to be papabile anymore?'' (kial neniu plu sufiĉe bonas por iĝi "papigebla"") en la gazeto kaj retejo ''Pillar Catholic''] ({{en}})</ref><ref>[https://www.politico.eu/article/pope-francis-death-who-succeed-parolin-pizzaballa-tagle-turkson-besungu-burke-spengler-erdo artikolo en la brita retejo ''politico.eu'' la 21-a de aprilo 2025] ({{en}})</ref><ref>[https://apnews.com/article/next-pope-contenders-list-101d68d61be2401a85310e34b45371a9 artikolo en la novaĵagentejo [[Associated Press]] la 21-a de aprilo 2025] ({{en}})</ref><ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/wie-volgt-franciscus-op-hier-zijn-een-handvol-topkandidaten~b52743a2/ artikolo de la 22-a de aprilo 2025: ''Wie volgt Franciscus op? Hier zijn een handvol topkandidaten''] en la [[flandra]] gazeto [[De Morgen]] ({{nl}})</ref> == Laborlokoj == * 1975-77 [[vikario]] (vic-paroĥestro) ([[Dorog]]) * 1977-80 stipendiulo de ''Pápai Magyar Intézet'' (Romo) * 1980-86 instruisto de teologio ĉe ''Érseki Hittudományi Főiskola'' (Esztergom) * 1986-88 komisiita universitata instruisto ĉe [[Pontifika Gregoria Universitato]] ([[Romo]]) * 1988-2003 gastprofesoro samloke [[Dosiero:Peter Erdö.jpg|eta|180ra|maldekstra|{{centre|en 2013}}]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{-l}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20041212214722/http://www.origo.hu/mindentudasegyeteme/erdo/eloado/20030411oneletrajz1.html biografio en la retejo ''origo.hu'', arkivigita jam en decembro 2004] ({{hu}}) {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Erdo, Peter}} [[Kategorio:Ĉefepiskopoj de Esztergom]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj primasoj]] [[Kategorio:Hungaraj kardinaloj]] 34wz2rdlpsmz4gx1v7do9wg1rs7vmef Český Krumlov 0 30858 9440905 9263255 2026-07-28T19:57:21Z Sj1mor 12103 9440905 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Český Krumlov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Böhmisch Krumau}} | alia_nomo1 = {{Lang-de|Krummau}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Český Krumlov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ceskykrumlov.JPG | dosiero_priskribo = Panoramo de [[Český Krumlov (kastelo)|krumlova kastelo]] kaj kvartalo [[Latrán]] kun eksa preĝejo de sankta Joŝto.<br><center>↓</center> | dosiero_kompl = [[Dosiero:Český Krumlov Moldau Loop.jpg|250ra]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Český Krumlov.svg | blazono = Cesky Krumlov CoA CZ.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = Distrikto Český Krumlov | municipo = Český Krumlov | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Vultavo | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = [[Český Krumlov (kastelo)|Český Krumlov]] | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = [[Grafitminejo en Český Krumlov|Grafitminejo]] | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | montaro = Šumava cismontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Český Krumlov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 492 | lat_d = 48 | lat_m = 48 | lat_s = 39 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 18 | long_s = 54 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 22.16 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1253 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 381 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ031 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0312 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0312 545392 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historia urbocentro de Český Krumlov | unesko_jaro = 1992 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = iv | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 617 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 6 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 10 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 19 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mu.ckrumlov.cz www.mu.ckrumlov.cz] | commons = Český Krumlov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} [[Dosiero:07206434.jpg|250ra|eta|maldekstra|Festivalo en Český Krumlov]] [[Dosiero:St.Vitus-Krumlov.jpg|250ra|eta|maldekstra|Preĝejo de Sankta Vito.]] '''Český Krumlov''' ({{Aŭdio|Cs-Cesky_Krumlov.ogg|aŭskultu}}) estas urbo en [[Ĉeĥio]], unu el la plej ĉefaj turismaj allogaĵoj de la tuta lando. Ĝi etendiĝas sub montardorso de [[Blanska arbaro]] kaj traflus tra ĝi rivero [[Vltava]] en la plej suda parto de [[Sudbohemia regiono]], 25&nbsp;km sude de [[České Budějovice]], proksime al la ŝtatlimo kun [[Aŭstrio]], en [[Šumava cismontaro]]. Unike konservita [[renesanca]] urbocentro kun ampleksa kastelo estas parto de [[monda kulturheredaĵo de UNESKO]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == Kiam [[burgo]] estis fondita, estiĝis sub ĝi loĝdomaro nomata [[Latrán]], sed tiu baldaŭ ĉesis sufiĉi al la bezonoj de la kreskanta urbo, tial en la kontraŭa bordo de rivero [[Vultavo]] estis fondita en la jaro [[1274]] nova urbo. En tereno deklivanta al la rivero estis mezurita proksimume kvadrata placo, el kies anguloj kondukis stratoj al la plej frekventataj direktoj, al vojoj al [[Prachatice]], [[Rožmberk nad Vltavou]] kaj [[České Budějovice]]. En la [[14-a jarcento]] Krumlov estis ĉirkaŭita per novaj remparoj, ligantaj al jam ekzistanta remparo. La remparoj estis malfermitaj per la portaloj ''"Supra portalo"'' kaj ''"Budějovická-portalo"'', kiuj ankaŭ fermis transirejon trans la rivero kaj Latrán. En la jaro [[1302]] la posedanta familio formortis kaj novaj posedantoj fariĝis plua familia branĉo – [[Rožmberk]]-anoj. Petr la I-a el Rožmberk baldaŭ post tio transloĝiĝis al Krumlov kaj li donis al la urbo multajn rajtojn kaj privilegiojn. Dum lia regado kaj kun eluzo de liaj grandaj financaj rimedoj komenciĝis konstruado de novaj konstruaĵoj. La burgo kun cilindra turo (pli poste nomata Suba) estis pliriĉigita per nova parto (Supra burgo) kun loĝpalaco. Konsistaĵo de la palaco estis ankaŭ kapelo de [[Sankta Georgo]] el la jaro [[1334]]. Pro la evoluo de la burgo kreskis ankaŭ la signifo de Latrán, en la jaro [[1334]] estis proksime de la ponto fondita hospitalo kun preĝejo de sankta Joŝto kaj aliaj konstruaĵoj. Komence de la [[15-a jarcento]] dum regado de Oldřich el Rožmberk estis konstruata preĝejo de [[Sankta Vito]]. Oldřich ankaŭ komencis multekostan rekonstruadon de la burgo. En la jaro [[1493]] heredis la regionon Petr la III-a el Rožmberk kaj daŭrigis la konstruagadon en stilo de malfrua gotiko. La lasta Rožmberk-ano loĝanta en Krumlov estis [[Petr Vok]], kiu en la jaro [[1601]] vendis la urbon al imperiestro [[Rudolfo la 2-a]], sed komenco de la [[17-a jarcento]] signifis por la urbo stagnon. Reviviĝo okazis nur post la [[tridekjara milito]]. En la jaro [[1622]] [[Ferdinando la 2-a]] donacis Krumlov-on al Jan Oldřich el Eggenberk, kaj ĝi apartenis al tiu ĉi familio ĝis fino de la [[18-a jarcento]]. En la jaro [[1719]] akiris Krumlov-on [[Schwarzenberg]]-anoj. La urbo konstrue disvastiĝis dum regado de ĉiu posedanto kaj ankaŭ en pluaj jaroj. Evoluo de industrio en la [[19-a jarcento]] kernon de la urbo ne trafis, tial restis konservita ties mezepoka kaj renesanca karaktero. En la urbo staras multe da konservitaj domoj el tiu tempo. Viziteblaj estas multaj memorindaĵoj, muzeoj kaj galerioj. Pro sia unika arthistoria valoro la historia urbocentro de Český Krumlov estis en [[1963]] proklamita kiel '''protektata monumentrezervejo''' kaj en [[1992]] kiel parto de la [[monda kulturheredaĵo de UNESKO]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Membrigo de la urbo== La urbo konsistas el ses katastraj teritorioj kaj dek lokaj partoj: * k. t. ''Český Krumlov'' – partoj [[Horní Brána]], [[Latrán]], [[Nádražní Předměstí]], [[Plešivec (Český Krumlov)|Plešivec]] kaj [[Vnitřní Město (Český Krumlov)|Vnitřní Město]] * k. t. ''Kladné-Dobrkovice'' – parto [[Nové Dobrkovice]] * k. t. ''Přísečná-Domoradice'' – parto [[Domoradice (Český Krumlov)|Domoradice]] * k. t. ''Slupenec'' – parto [[Slupenec]] * k. t. ''Spolí-Nové Spolí'' – parto [[Nové Spolí]] * k. t. ''Vyšný'' – parto [[Vyšný (Český Krumlov)|Vyšný]] {| class="wikitable" !Nomo de la loka parto !! Loĝantoj ''(2001) !! Distanco kaj direkto de la centro |- | align = "center"| Vnitřní Město || 412 || — |- | align = "center"| Latrán || 1 088 || norde |- | align = "center"| Plešivec|| 3 754 || sude |- | align = "center"| Horní Brána || 2 444 || 1 km sude |- | align = "center"| Nádražní předměstí || 3 063 || 3 km norde |- | align = "center"| Domoradice || 2 705 || 3 km nordoriente |- | align = "center"| Nové Dobrkovice || 107 || 3 km nordokcidente |- | align = "center"| Slupenec || 90 || 3 km sude |- | align = "center"| Nové Spolí || 535 || 3 km sude |- | align = "center"| Vyšný || 245 || 4 km norde |} == Naskiĝintoj == * [[Záviš z Falkenštejna]] (1250–1290), reprezentanto de familio [[Senjoroj el Krumlov]] kaj frunta [[Vítkovecidoj|Vítkoveco]] * [[Petr Vok z Rožmberka]] (1539–1611), la lasta [[guberniestro de domo rožmberkida]] * [[Jacobus Sinapius]] - alkemiisto kaj kuracisto de Rudolfo la 2-a * [[Ernst Waldbrunn]] == Gravuloj == * [[Hans Ulrich von Eggenberg]] * hungara [[operkantisto]] [[Béla Környey]] naskiĝis en la iama Krumau en [[1873]] ==Vidu ankaŭ== * [[Grafitminejo en Český Krumlov]] ==Pluaj fotoj== <gallery> Český Krumlov, Náměstí Svornosti (Srpen 2024).jpg|Pestkolono en la placo Svornosti Houses in Český Krumlov.jpg|Domoj en [[Vnitřní Město (Český Krumlov)|Vnitřní Město]] Hof-Musici Krumlov 2017.jpg|Kastela baroka teatro dum prezentado de baroka opero Český Krumlov - vodník.JPG|Nikso ĉe Krumlova muelejo </gallery> {{Projektoj}} {{Český Krumlov}} {{Monda heredaĵo - Ĉeĥio}} {{Municipoj de Sudbohemia regiono|Distrikto Český Krumlov}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Český Krumlov| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Český Krumlov]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Český Krumlov]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Šumava cismontaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Blanska arbaro]] [[Kategorio:Setlejoj sur Vultavo]] [[Kategorio:Jakobaj vojoj en Ĉeĥio]] pnc3q0ihler8l6s2za17dktdgu5owfk Telč 0 31317 9440906 8060634 2026-07-28T19:58:07Z Sj1mor 12103 9440906 wikitext text/x-wiki :''Estas ankaŭ [[Melč]] aŭ [[Kelč]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Telč | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Teltsch}} | alia_nomo1 = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Telč | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Telč, Vnitřní Město 04.jpg | dosiero_priskribo = Kastelo kaj ĉefa placo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Telc.svg | blazono = Telc CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Vysočina | distrikto = Distrikto Jihlava | municipo = Telč | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero_tipo = Fiŝlagoj | rivero = Staroměstský rybník | rivero1 = Ulický rybník | rivero2 = Štěpnický rybník | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Křižanova montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Telč | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 514 | lat_d = 49 | lat_m = 11 | lat_s = 04 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 28 | long_s = 11 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 24.86 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1377 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 588 56 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ063 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0632 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0632 588024 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historia centro de Telč | unesko_jaro = 1992 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = i, iv | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 621 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 2 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 5 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 16 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.telc-etc.cz/telc/ www.telc.cz] | commons = Telč | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} '''Telč''' [telĉ] ({{lang-de|Teltsch}}) estas [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] [[urbo]] en suda [[Moravio]], proksime de [[Jihlava]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Heredaĵo de UNESKO}} Ĝi posedas kastelon kaj longan urban placon kun bele konservitaj [[renesanco|renesancaj]] domoj; de [[1992]] ĉio ĉi estas [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. La konstruisto de la kastelo estis [[Zakario de Hradec]], laŭ kiu nomiĝas la urba placo; lia nomo rilatas al la urbo [[Jindřichův Hradec]]. Telč ekestis meze de la [[14-a jarcento]]; la [[romaniko|romanika]] turo de la Sankta Spirito pruvas, ke jam antaŭe tie estis setlejo. La urbomuroj kaj la kirko de la Ĉieliro de Maria devenas el [[gotiko]]. Ĝis [[1945]] Telč havis, same kiel najbara Jihlava, grandparte [[Germana lingvo|germanlingvan]] loĝantaron. {{Najbaraj municipoj}} == Kulturo == De jaro 1982 estas tie ĉi ĉiujara muzika festo "Ferioj en Telč" ''(Prázdniny v Telči)''. La festo estas unu el la plej malnovaj muzikaj festoj en Bohemio kaj okazas ĉiam je la ŝanĝo inter la monatoj julio kaj aŭgusto. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de urbo == * Studnice * Telč-Podolí * Telč-Staré Město (malnova urbo) * Telč-Štěpnice * Telč-Vnitřní Město (urbocentro) == Esperantistoj el Telč == * [[Franz Zwach]] {{Telč}} {{Monda heredaĵo - Ĉeĥio}} {{Municipoj de Regiono Vysočina|Distrikto Jihlava}} [[Kategorio:Telč| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jihlava]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Jihlava]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Moravio]] [[Kategorio:Setlejoj en Křižanova montetaro]] 7edrd31w4rnj8sqxbjezni7xco4xkot Blansko 0 31437 9441087 8386080 2026-07-29T08:03:22Z Petr Tomasovsky 678 9441087 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Blansko (apartigilo)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Blansko | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Blanz}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Blansko | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Blansko (panorama).jpg | dosiero_priskribo = Panoramo de Blansko <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Blansko.svg | blazono = Blansko CoA CZ.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Svitava | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo_tipo = | geologio = Moravia karsto <!-- *** Situo *** --> | situo = Blansko | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 276 | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 49 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 38 | long_s = 39 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 44.99 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1136 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ064 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0641 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0641 581283 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 8 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 12 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 24 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.blansko.cz www.blansko.cz] | commons = Blansko | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Blansko''' estas urbo en [[Ĉeĥio]] kun {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}), situanta en meza [[Moravio]] en valo de rivero [[Svitava]], ĉe kunfluejo de mergrivero [[Punkva]], 18&nbsp;km de urbo [[Brno]]. {{Najbaraj municipoj}} ==Historio== Blansko estas elirloko por vojaĝoj al la norda parto de [[Moravia karsto]], ĉe kies okcidenta flanko ĝi situas. Blansko fariĝis urbo en la jaro [[1905]], sed la unuaj mencioj devenas pri ĝi el la jaro [[1131]]. Vilaĝo Staré Blansko (Malnova Blansko) situis en ĉirkaŭaĵo de hodiaŭa paroĥeja preĝejo sur la dekstra bordo de Svitava, en la 2-a duono de la [[13-a jarcento]] [[olomouc]]a episkopo [[Bruno el Schauenburg]] fondis sur monteto sur la maldekstra bordo de Svitava Novan Blanskon. Blansko ne estis fondita kiel urbo, kaj tio montriĝas en ties neregula bazplano. La urbo etendiĝas sur deklivo de la valo, sur monteto super hodiaŭa placo situas kastelo. En urbocentro elkreskis modernaj konstruaĵoj, inter kiuj estiĝis novaj spacoj. Fondo de ferfabriko kaj maŝinfabriko, konstruo de fervojo kaj en nelasta vico ankaŭ avantaĝa situo por la vojaĝoj al Moravia karsto kontribuis por evoluo de Blansko. La kastelo sur loko de eksa burgo estis komence de la [[17-a jarcento]] alikonstruita renesance. Kreas ĝin kvar aloj kun pilieraj arkadoj, kiuj fermas kortegon, la enirej-alo estas pli alta, duetaĝa. El la devena gotika burgo el la [[15-a jarcento]] konserviĝis cilindra bastiono. En la kastelo estas muzeo, kies ekspozicioj estas celitaj parte al historio de esploroj de la grotoj de Moravia karsto parte al artprilaborado de gismetaloj el ĉi tiea gisejo. Vico da memorindaĵoj de Blansko koneksas kun evoluo de ferindustrio, kiu ĉi tie havas forajn radikojn. En la proksima ĉirkaŭaĵo de la urbo estis dum arkeologia esploro trovitaj gisfornoj, en kiuj oni fandis ferercon kaj fabrikis feron jam en la [[8-a jarcento]]. La unua novtempa metalurgia uzino estiĝis fine de la [[17-a jarcento]]. La metalurgia produktado en la uzinoj en Blansko unue celis al artaj objektoj el gismetalo, ĉi tie eĉ estiĝis specialigita ateliero por gisado de figuraj plastikaĵoj. Alia interesaĵo de Blansko estas konstruaĵo de maŝinindustrio Adast, kiu estas konstruita en duono de la [[19-a jarcento]] en stilo de tudora gotiko, laŭ modelo de kastelo [[Miramare]] en [[Triesto]]. Alirvojo ĝis Moravia karsto estas profunda valo de rivero Punkva. Ties parto antaŭ la kunfluejo kun Svitava estas nekarsta, la valo estas profundigita parte eĉ en [[granodiorito]] kaj ĝi nomiĝas Valo de Arnoštov, ĉi tie situas parto de Blansko nomata [[Arnoštov]]. Antaŭ vojo ĝis la valo de Punkva kaj Moravia karsto eblas interkonatiĝi kun geologia konsisto de la ĉirkaŭaĵo de Blansko en inundita minejo antaŭ stacidomo Blansko-Macocha. Krutaj rokmuroj kun glataj tektonaj speguloj kreas granodioriton, sur kiu sedimentas sablozaj sedimentoj. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Katastraj teritorioj kaj membrigo de la urbo == La urbo membriĝas en ok katastrajn teritoriojn kaj 12 partojn. La katastraj teritorioj kaj partoj de la urbo situantaj en ĝi estas: * k. t. ''Blansko'' – parto Blansko * k. t. ''Dolní Lhota'' – parto [[Dolní Lhota (Blansko)|Dolní Lhota]] * k. t. ''Horní Lhota u Blanska'' – parto [[Horní Lhota (Blansko)|Horní Lhota]] * k. t. ''Hořice u Blanska'' – parto [[Hořice (Blansko)|Hořice]] * k. t. ''Klepačov'' – parto [[Klepačov]] * k. t. ''Lažánky u Blanska'' – parto [[Lažánky (Blansko)|Lažánky]] kaj parte ankaŭ la parto Blansko * k. t. ''Olešná u Blanska'' – parto [[Olešná (Blansko)|Olešná]] * k. t. ''Těchov'' – partoj [[Těchov]], [[Obůrka]], [[Skalní mlýn]], [[Žižlavice]] kaj [[Češkovice]] En la jaroj 1980–1999 la konsisto de la urbo estis ankaŭ hodiaŭ memstara municipo [[Spešov]].<ref>''Historický lexikon obcí České republiky 1869–2005'', II. díl. Praha: Český statistický úřad, 2006. {{ISBN|80-250-1311-1}}. S. 485.</ref> ==Pluaj fotoj== <gallery> Blansko, náměstí Republiky v noci.jpg|La nokta Placo de Respubliko Blansko, Wanklovo náměstí.jpg|La nokta placo Wanklovo náměstí kun preĝejo de sankta Marteno en fono Panorama blansko.jpg|Panoramo de urbo Blansko </gallery> ==Referencoj== <references/> {{Blansko}} {{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Blansko}} [[Kategorio:Blansko| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Urboj en Moravio]] hpxvfelm54kkjdjtuycj7zill375s4y Koloradio 0 32736 9440782 9440282 2026-07-28T15:28:42Z ThomasPusch 1869 /* Servoj */ 9440782 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona ŝtato |Nomo = Koloradio |Tuta nomo = <small>State of Colorado</small> |Flago = Flag of Colorado.svg |Blazono = Seal of Colorado.svg |Blazonligilo = Blazono de {{PAĜONOMO}} <!-- nur havu internan ligilon, se artikolo pri la blazono ekzistas --> |Kromnomo = The Centennial State ("La Centjara Ŝtato") |Mapo = Map of USA CO.svg |Ĉefurbo = [[Denvero]] |PlejGrandaUrbo = Denvero |Guberniestro = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}''<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |Areo = 269837 |AreoRango = 8 |LandoAreo = |AkvoAreo = 0 |Akvo% = 0 |Loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |LoĝantaroRango = 22 |Denso = 48,31 |DensoRango = 37 |AliĝoDato = [[1-a de aŭgusto]] [[1876]] |AliĝoOrdo = 38 |Horzono = Montana Tempo:<br />[[UTC-7]] / [[Somera tempo]] [[UTC-6]] |Latitudo = 37°N al 41°N |Longitudo = 102°03'U al 109°03'U |zomo = 4 |Larĝeco = 612 |Longo = 451 |Alta = [[Monto Elbert]], 4401 |Meza = 2073 |Malalta = Rivero Arikaree, 1101 |PoŝtaMallongigo = CO |ISOkodo = US-CO |Retejo = [http://www.colorado.gov colorado.gov] }} '''Koloradio'''<ref>http://vortaro.net/#Koloradio</ref> aŭ '''Kolorado'''<ref>https://www.reta-vortaro.de/revo/art/kolorad.html</ref> (angle ''Colorado'' [kal''eRA''doŭ]) estas [[Usono|usona]] [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]]. Ĝi fariĝis la 38-a subŝtato de Usono ekde la [[1-a de aŭgusto]] [[1876]]. Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas [[Denvero (Koloradio)|Denvero]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĝia nomo venas de la [[rivero]] [[Kolorado (rivero)|Kolorado]]. ==Klimato== [[dosiero:Köppen Climate Types Colorado.png|eta|Klimatoj de Koloradio laŭ la [[Klimata klasifiko de Köppen|klasifiko de Köppen]] kaj [[klimata normalo|klimataj normaloj]] de 1991-2020.]] Kiel la aliaj [[montaj ŝtatoj (Usono)|montaj ŝtatoj]], Koloradio havas pli kompleksan [[klimato]]n ol aliaj partoj de Usono. La suda parto de la ŝtato ne ĉiam estas pli varma ol la norda. La plejparto de Koloradio konsistas el montaroj, montarbazoj, altaj ebenejoj, kaj dezertoj. La nordoriento, oriento, kaj sudoriento estas plejparte altaj ebenejoj, dum la nordo estas miksaĵo de altaj ebenejoj, montarbazo, kaj montaro. La nordokcidento kaj okcidento estas ĉefe montaj kun iom da dezertoj intermikse. La sudokcidento kaj sudo estas kompleksa intermikso de dezertaj kaj montaj lokoj. La montoj kaj valoj forte efikas al koloradiaj klimatoj. ===Ekstrema vetero=== Ekstremaj veteraj okazoj estas oftaj en Koloradio, kvankam signifa parto de la totalo okazas en la lokoj loĝataj de malplej da homoj. Granda parto de la ŝtato estas sekega, kun tutaŝtata averaĝo de nur 430 milimetroj da precipitaĵo. Malofte okazas, ke neniu parto de Koloradio estas en iu grado de akvomanko.<ref>{{cite web|url=http://ccc.atmos.colostate.edu/pdfs/ahistoryofdrought.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://ccc.atmos.colostate.edu/pdfs/ahistoryofdrought.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=A History of Drought|access-date=30-a de julio, 2010}}</ref> La malmulto de precipitaĵo kontribuas al la severo de incendioj. Gravaj incendioj en la lastaj jardekoj estis la [[Incendio de Hayman]] en 2002, la incendio de [[Fourmile Canyon]] en 2010, la [[Incendio de Waldo Canyon]] kaj [[Incendio de High Park]] en 2012, kaj la [[Incendio de Black Forest]] en 2013. En 2020 okazis la tri plej grandaj incendioj en la historio de Koloradio, la [[Incendio de Pine Gulch]], la [[Incendio de Cameron Peak]], kaj la [[Incendio de East Troublesome]]. La [[Incendio Marshall]] de 2021 detruis plej da homaj havaĵoj. ==Faŭno== [[dosiero:Colorado_2013_(8571771776).jpg|eta|[[Ruĝa vulpo]] en la koloradia parto de la Roka Montaro.]] Oftaj mamuloj de la montoj de Koloradio estas interalie (en grandaj kvantoj) [[hemiona cervo|hemionaj cervoj]], [[sudokcidenta ruĝa tamiosciuro|sudokcidentaj ruĝaj tamio]][[sciuro]]j,<small><sup>[[d:Q89875686|d]]</sup></small> [[ormantela grunda sciuro|ormantelaj grundaj]] [[sciuro]]j,<small><sup>[[d:Q21727451|d]]</sup></small> [[flavventra marmoto|flavventraj]] [[marmoto]]j,<small><sup>[[d:Q838113|d]]</sup></small> [[alko]]j (neindiĝenaj), [[pikao]]j,<small><sup>[[d:Q469908|d]]</sup></small> kaj [[ruĝa vulpo|ruĝaj vulpoj]].<ref>{{cite web|url=http://www.mammalsociety.org/southwestern-red-squirrel|title=Southwestern Red Squirrel|publisher=[[American Society of Mammalogists]]|access-date=3-a de februaro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.9news.com/article/news/local/9-fascinating-facts-about-pika-in-colorado/73-249834117|title=9 fascinating facts about pika in Colorado|publisher=[[KUSA]]|last=Sommariva|first=Kelly|date=6 February 2014|access-date=3-a de februaro 2022|location=[[Denver]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://visitclearcreek.com/activities/colorado-wildlife/yellow-bellied-marmot/|title=Yellow Bellied Marmot|publisher= turisma oficejo de [[kantono Clear Creek]]|location=[[Clear Creek County, Colorado|Clear Creek County]], CO|access-date=3-a de februaro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cpw.state.co.us/Documents/WildlifeSpecies/Mammals/MooseReintroductionFactSheet.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cpw.state.co.us/Documents/WildlifeSpecies/Mammals/MooseReintroductionFactSheet.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Moose Reintroduction|publisher=[[Colorado Parks and Wildlife]]|date=novembro 2013|access-date=3-a de februaro 2022}}</ref> La montarbazoj havas [[cervedoj|cervojn]], [[vulpa sciuro|vulpajn sciurojn]],<small><sup>[[d:Q694296|d]]</sup></small> [[dezerta silvilago|dezertajn]] [[silvilago]]jn,<small><sup>[[d:Q608572|d]]</sup></small> [[monta silvilago|montajn silvilagojn]],<small><sup>[[d:Q129773|d]]</sup></small> kaj [[kojoto]]jn.<ref>{{cite web|url=https://www.arapahoegov.com/1219/Rabbits|title=Rabbits|publisher=registaro de [[kantono Arapahoe]]|last=Cahill|first=Caitlyn|access-date=3-a de februaro 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220204045049/https://www.arapahoegov.com/1219/Rabbits|archivedate=2022-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1536555|title=Coyote Hunt for Colorado|last=Brady|first=Jeff|date=7-a de decembro 2003|publisher=[[National Public Radio]]|access-date=3-a de februaro 2022}}</ref> La prerioj estas la hejmo de [[antilokapro]]j, [[nigravosta cinomuso|nigravostaj]] [[cinomuso]]j,<small><sup>[[d:Q247142|d]]</sup></small> la endanĝeraj [[amerika vulpo|amerikaj]] [[vulpo]]j,<small><sup>[[d:Q263706]]</sup></small> [[taksideo]]j, kaj [[preria leporo|preriaj leporoj]].<small><sup>[[d:Q932186|d]]</sup></small><ref>{{cite iucn|title=''Antilocapra americana'' |errata=2017|year=2016|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T1677A50181848.en|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T1677A50181848.en.|access-date=25-a de marto, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jeffco.us/DocumentCenter/View/16975/Prairie-Dog-Fact-Sheet-2019-PDF?bidId=|title=Black-tailed Prairie Dogs|access-date=3-a de februaro 2022|publisher=registaro de [[kantono Jefferson (Koloradio)|kantono Jefferson]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cpw.state.co.us/learn/Pages/SwiftFoxConservationTeam.aspx|title=Swift Fox Conservation Team|access-date=3-a de februaro 2022|publisher=[[Colorado Parks and Wildlife]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203161534/https://cpw.state.co.us/learn/Pages/SwiftFoxConservationTeam.aspx|archivedate=2022-02-03}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.coloradovirtuallibrary.org/resource-sharing/state-pubs-blog/colorados-small-mammals-part-iii-mustelids/|title=Colorado's Small Mammals, Part III: Mustelids|last=Zimmer|first=Amy|date=6-a de januaro 2020|access-date=3-a de februaro 2022|publisher=Colorado Virtual Library}}</ref> La adoptado de kaptitaj [[mustango]]j estas kulture akceptata kaj la urbo [[Cañon City]],<small><sup>[[d:Q1003240|d]]</sup></small> sidejo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|kantono Fremont]], havas la plej grandan mustangan adoptejon de la Usona [[Buroo pri Termastrumado]].<ref>Koncel, Mary A., kaj Allen T. Rutberg. 2018. "Knowledge, Tradition, and Community Predict Success for BLM Wild Horse Adoptions in Colorado and Texas". ''Society & Animals'' 26. 367-387.</ref> ==Gravaj urboj== * antaŭurboj de Denvero: ** [[Aurora (Koloradio)|Aurora]] ** [[Arvada (Koloradio)|Arvada]] ** [[Centennial]] ** [[Lakewood (Koloradio)]] ** [[Thornton (Koloradio)]] ** [[Westminster (Koloradio)]] * aliaj urboj: ** [[Aspen (Koloradio)|Aspen]] ** [[Boulder (Koloradio)|Boulder]] ** [[Colorado Springs]] ** [[Fort Collins]] ** [[Pueblo (urbo)]] == Servoj == * [[Ŝtata Universitato de Koloradio]] * [[Universitato de Koloradio en Boulder]] == Vidu ankaŭ == * [[Roka Montaro]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|ReVo=kolorad|ReVo titolo=Kolorado}} * {{Oficiala retejo|https://www.colorado.gov}} ''colorado.gov'' ({{en}}), teknike ne haveblas en julio 2026 * [https://www.colorado.com aldona turisma servo] ''colorado.com'' ({{en}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Subŝtatoj de Usono}} {{Kantonoj de Koloradio}} 8hfu62807hyy2r8v1s2qs8jpc0ncw78 Vero 0 32773 9440976 9438248 2026-07-29T02:47:25Z Sj1mor 12103 9440976 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:La_Vérité,_par_Jules_Joseph_Lefebvre.jpg|eta|La Vérité, de [[Jules Joseph Lefebvre]]]] [[Dosiero:Time Saving Truth from Falsehood and Envy.jpg|eta|''[[Tempo]] savanta Veron el Falseco kaj [[Envio]]'', [[François Lemoyne]], 1737]] [[Dosiero:Truth-Warner-Highsmith.jpeg|eta|Vero, tenanta [[spegulo]]n kaj [[Serpento (simbolo)|serpenton]] (1896). [[Olin Levi Warner]], Kongresa Biblioteko, [[Konstruaĵo Thomas Jefferson]], [[Vaŝingtono]]]] '''Vero'''<ref>"Tio, kio estas konforma al la ekzistantaj faktoj, al la realaĵo" [[PIV]] [https://vortaro.net/#vero_kd NPIV] Alirita la 31an de Oktobro 2023.</ref> estas [[konformeco]] de [[informo]] al [[fakto]]j aŭ [[realo]]<ref name = Merriam-Webster-def>Merriam-Webster's Online Dictionary, [http://m-w.com/dictionary/truth truth], 2005</ref> aŭ fideleco al originalo aŭ al normo aŭ idealo.<ref name = Merriam-Webster-def/> Vera informo liveras [[fakto]](j)n. Problemon difini ĉi tiun [[nocio]]n pritraktis [[filozofo]]j de [[antikva epoko]]. Klasika difino de la vero devenas de [[Aristotelo]] kaj estas adekvateco de [[opinio]]j kun [[realo]], kiun la opinio koncernas. Pri la klasika difino okupiĝis antaŭ ĉio Sankta [[Tomaso de Akvino]] kaj pola [[logiko|logikisto]] [[Alfred Tarski]]. Malo de vero estas [[falso]]. La ofte komprenita kontraŭo de vero estas malvero aŭ [[falso]], kiu, ekvivalente, povas ankaŭ preni logikan, faktan, aŭ etikan signifon. La [[koncepto]] de vero estas diskutita kaj disputita en pluraj kuntekstoj, inkluzive de [[filozofio]] kaj [[religio]]. Multaj homaj aktivecoj dependas de tiu ĉi koncepto, kie ĝia naturo kiel koncepto estas supozita prefere ol esti temo de diskuto; tiuj inkluzivas plejmulton (sed ne ĉiujn) el la [[scienco]]j, [[juro]]n kaj ordinarajn ĉiutagajn aferojn. Diversaj teorioj kaj vidoj pri vero daŭre estas diskutataj inter sciencistoj, filozofoj, kaj teologoj.<ref name=PUP32014>{{Citaĵo el libro|url=http://press.princeton.edu/titles/9460.html|titolo=Truth|alirdato=4a de Oktobro 2014|aŭtoro=Alexis G. Burgess and John P. Burgess|dato=20a de Marto 2011|eldono=1|eldoninto=Princeton University Press|citaĵo=a concise introduction to current philosophical debates about truth|ISBN=978-0691144016|formato=hardcover}}</ref> [[Lingvo]] kaj [[vorto]]j estas rimedoj per kiuj homoj peras informojn unu al la alia kaj la metodo uzita por determini kio estas "vero" estas nomita kriterio de vero. Ekzistas malsamaj asertoj en tiaj demandoj pri kio konsistigas veron: kiuj aĵoj estas verportantoj kapablaj je esti veraj aŭ falsaj; kiel difini kaj identigi veron; la roloj kiujn kred-bazita kaj empirie bazigita [[scio]] ludas; kaj ĉu vero estas subjektiva aŭ [[Objektivismo (filozofio)|objektiva]], relativa aŭ absoluta valoro. "[[Matematiko]]", kiu venas de la [[greka]] μάθημα (máthēma, tio kiu estas lernita), temas esence pri kiel oni povas fari verajn deklarojn en abstraktaj sistemoj, konstrui korpojn de scio (vera kredo) en ili kaj tiel vero estas centra konzerno, ekzamenas koncepton, en ĝi. == Historio == [[Dosiero:An angel carrying the banner of "Truth", Roslin, Midlothian.JPG|eta|250ra|maldekstre|Anĝelo portanta la banderolon de "Vero", Roslin, Midlothian]] === Antikveco === Oni konsideras tri fundamentajn tendencojn pri vero:<ref name="Ferrater"> José Ferrater Mora, op. cit.</ref> * La vero kiel sekureco (certeco) kaj konfido, en la hebrea mondo. * La vero kiel "malkaŝo de la esto" aŭ ''alétheia'' en la helema mondo. * La vero kiel "vereco", de la latina ''verus'' kiu signifas konfidon en la korespondado inter tio kion oni kredas kaj diras unuflanke, kaj tio kio vere estas aliflanke. Por [[judoj]] la vero (''emunah'') estas, antaŭ ĉio, la sekureco aŭ la konfido; vera estas tio kio estas fidela al si mem, kaj pro tio estas fidinda ĉar havigas sekurecon. [[Dio]] estas tial la Vero, ĉar estas la nura vera esto, ĉar ĝi estas fidela. La vero ne estas stata ĉar ne estas en la estanto sed en la estonto kie Dio montras sian promeson. Tial la sento de la vero, tio estas אמן (''[[amen]]'', tiel ĝi estu). La vero estas produkto de la volo esti fidela al la promeso.<ref name="Ferrater"/> ==== Platono kaj Aristotelo ==== {{Ĉefartikolo|Platono|Aristotelo}} [[Dosiero:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|eta|250ra|[[Platono]] kaj [[Aristotelo]], fare de [[Raffaello Sanzio]] (detalo de ''La skolo de Ateno'', 1509), kiel reprezentantoj de du grandaj filozofioj orientitaj al la serĉado de la vero.]] Por la antikjvaj grekoj, tamen, la vero estas identa al la realo, kaj tiu ĉi estis konsiderata kiel [[Identeco (filozofio)|identeco]] kiu konsistas en ''tio kio restas'' sub la [[Fenomeno|ŝajnoj]] kiuj povas ŝanĝiĝi. Tia estas la arĤE (ἀρχή), tio estas ''principo'' komprenita diversmaniere: nome la [[materio]],<ref>Jen akvo, aero aŭ kelkaj elementojn. Cfr. [[Antaŭsokrataj filozofoj]]</ref> la [[nombro]]j,<ref>[[Pitagoro]] kaj lia skolo.</ref> la [[atomo]]j,<ref>[[Demokrito]] kaj la atomistoj inter kiuj oni enkalkulu, se temas pri tio materia, ankaŭ Platonon mem.</ref> [[ideo]]j<ref>Platono kaj la tuta aristotelismo en ĉio referenca al tio formala se estas enhavo de tio materiala</ref> ktp., kio restas sub tio [[percepto|perceptebla]] de la konkreta sperto, pro kio oni konas ĝin nur per la pensaro kiel [[kapablo|funkcio aŭ kapablo]] de la [[animo]]: nome la [[kompreno]].<ref name="Ferrater" /> La vero estas konceptita kiel ''alétheia'' aŭ malkovro de la esto kiu troviĝas kaŝita per la vualo de la [[fenomeno|aspekto]].<ref name="Sin-nombre-p2ra-1">{{Cite web|url=http://www.ontology.co/heidegger-aletheia.htm|title=Martin Heidegger on Aletheia (Truth) as Unconcealment|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626101634/http://www.ontology.co/heidegger-aletheia.htm|archive-date=2015-06-26|access-date=2010-08-13}}</ref> Sed la antikvaj grekoj havis ankoraŭ konsiderojn pri la vero kiel propreco de la asertoj. La ideoj de [[Sokrato]], [[Platono]] kaj [[Aristotelo]] pri la vero estas viditaj de kelkaj fakuloj kiel kongruaj kun la [[Respondismo|teorio de la korespondismo]]. Aristotelo deklaris:<ref name="StanfordCorr">David, Marion (2005). [http://plato.stanford.edu/entries/truth-correspondence/#1 "Correspondence Theory of Truth"] en ''[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]''</ref>{{Citaĵo|Diri pri tio kio estas, ke ĝi ne estas, aŭ pri tio kio ne estas, ke ĝi estas, estas io falsa; diri pri tio kio estas, ke ĝi estas, kaj pri tio kio ne estas, ke ĝi ne estas, tio estas tio vera|Aristotelo. Met., T, 7, 1011 b 26-8}} Oni povas trovi similajn deklarojn en la dialogoj de [[Platono]] (''[[Kratilo (dialogo)|Kratilo]]'' 385b2, ''Sofisto'' 263b).<ref name="StanfordCorr" /> La [[Stanford Encyclopedia of Philosophy|Enciklopedio de Filozofio de Stanford]] asertas pri [[Aristotelo]]:{{Citaĵo|[...] Aristotelo sonas multe pli kiel [[Respondismo|teoriulo de la korespondado]] aŭtenta en la ''[[Kategorio (filozofio)|Kategorioj]]'' (12b11, 14b14), en kiu li parolas pri "subkuŝaj aferoj" kiuj faras, ke la deklaroj estu veraj kaj tio rezultas en la fakto, ke tiuj "aferoj" (''pragmata'') estas situacioj logike strukturitaj aŭ faktoj (tio estas, ĝia aserto, ĝia neaserto). Pli influa estas lia aserto en ''Pri la interpretado'' ("Peri hermeneias", 16a3) ke la pensoj estas "similaĵoj" (''homoiosis'') de la aferoj. Kvankam li nenie difinas la veron laŭ similaĵo de pensaro kun afero aŭ fakto, klaras, ke tia difino bone kongruus en lia ĝenerala filozofio de la menso. [...]}} Tiukadre la antikvaj grekoj konsideris la veron ankaŭ kiel [[konvencio|konvencion]] en la kongruo aŭ apartigo de signoj (vortoj, lingvaĵo) kiuj havas sian fundamenton en la [[sperto]] kaj en la [[socia konvencio]] de la [[diskurso|paroleco]] cele al tio praktika: la komunikado kaj la persvado, ĉefe ĉe la politika kaj edukcela diskurseco kaj en la arto de la [[retoriko]]. La antikvaj grekoj estis la unuaj en la okcidenta kulturo, se temas pri konsidero de la vero kiel subjektiva enhavo kaj tial skeptika. ==== Helenismo ==== {{Ĉefartikolo|Sofistoj|Skeptikismo|Epikurismo|Stoikismo}} Kelkaj grekaj filozofoj asertis, ke la vero ĉu ne estis atingebla fare de mortuloj (nediaj) ĉu havis nur tre limigitan atingeblon, kio formis tre fruan filozofian skeptikismon. Inter ili estis [[Ksenofaneso]], [[Demokrito]] kaj [[Pirono]], la fondinto de la [[pironismo]], kiu argumentis, ke ne ekzistis kriterio por vera vero. La [[Epikurismo|epikuristoj]] kredis, ke ĉiuj sentaj perceptoj (''aisthêsis'') estas veraj,<ref>{{Cite book|title=The Cambridge Companion to Epicureanism|url=https://archive.org/details/cambridgecompani00warr_995|url-access=limited|last=Asmis|first=Elizabeth|publisher=Cambridge University Press|year=2009|editor-last=Warren|editor-first=James|page=[https://archive.org/details/cambridgecompani00warr_995/page/n93 84]|chapter=Epicurean empiricism}}</ref><ref name=":252">{{Cite book|title=Epicureanism|last=O'Keefe|first=Tim|publisher=University of California Pres|year=2010|pages=97–98}}</ref> kaj ke aperas eraroj en la forma de [[Juĝo (filozofio)|juĝoj]] (''hypolepsis'') aŭ [[Opinio|opinioj]] (''to prosdoxazomenon'') pri tiuj perceptoj.<ref name=":38">[https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/epicureanism/v-1/sections/the-criteria-of-truth «Epicureanism 6. The criteria of truth - Routledge Encyclopedia of Philosophy».] www.rep.routledge.com (en angla). Konsultita la 26an de oktobro 2021. </ref><ref name=":2525">{{Cite book|title=Epicureanism|last=O'Keefe|first=Tim|publisher=University of California Pres|year=2010|pages=97–98}}</ref><ref>{{Cite book|title=Epicurus and the Epicurean Tradition|url=https://archive.org/details/epicurusepicurea00fish|url-access=limited|last=Konstan|first=David|publisher=Cambridge University Press|year=2011|editor-last=Fish|editor-first=Jeffrey|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/epicurusepicurea00fish/page/n75 62]–63|editor-last2=Sanders|editor-first2=Kirk R.}}</ref> La [[Stoikismo|stoikistoj]] konceptis la veron kiel atingebla el impresoj (''fantasiai'') tra kogna kapteblo (''katalepsio''). === Mezepoko === {{Ĉefartikolo|Kristanismo}} ==== Judismo kaj kristanismo ==== [[Dosiero:What-is-truth02.jpg|eta|maldekstre|''Kio estas la vero?'' de Nikolai Ge, kiu bildigas [[Evangelio laŭ Johano|Johano 18:38]], en kiu [[Pontio Pilato|Pilato]] demandas al [[Jesuo]] "Kio estas la vero?"]] [[Dosiero:IQueEsLaVerita.jpg|eta|300ra|«Kio estas la vero?»; katalunlingva skribaĵo ĉe enirejo al la [[Templo Sankta Familio]], [[Barcelono]].]] La [[Judismo|judisma]] kaj [[kristanismo|kristana]] tradicioj enkondukas novan dimension: nome la [[Revelacio|revelaciita vero]], subtenita per la [[fido]].<ref>E. Gilson, ''La filosofía en la Edad Media'', "Introducción", pp. 11-16. "Iglesia y sociedad", pp. 146-162</ref> La kristanismo havas [[Savteologio|soteriologian]] rigardon al la vero. Laŭ la [[Biblio]] en [[Evangelio laŭ Johano|Johano 14:6]], oni citas, ke Jesuo diras: "Mi estas la vojo, kaj la veron, kaj la vivon; neniu venas al la Patro, se ne tra mi".<ref>[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Juan%2014%3A6&version=RVR1960 «Bible Gateway passage: Johano 14:6 - Reina-Valera 1960».] Bible Gateway. Konsultita la 30an de oktobro 2023. </ref> En la [[Mezepoko]] la kristanismo, oficiala religio ekde la fina epoko de la [[Romia Imperio]], aliras al la problemo de la rilatoj inter la sciaro per la [[Fido kaj racio|fido kontraŭ la sciaro per la racio]].<ref>[[Sankta Aŭgusteno]], teorio de la iluminado, ''Crede ut intelligas, intellige ut credas''; kaj lia verko [[La Civito de Dio]]</ref><ref>[[Ibn Ruŝd|Averoeso]] kaj la teorio de la [[duobla vero]]</ref><ref>[[Anselmo de Canterbury|Sankta Anselmo]] kaj la [[ontologia pruvo]]</ref><ref>E. Gilson. ''La filosofía en la Edad Media''. Op. Cit. pp. 227-236</ref> ==== Islama filozofio ==== En la frua [[Islama filozofio]], [[Aviceno]] (Ibn Sina) difinis la veron en sia verko ''Kitab Al-Ŝifa'', Libro I, Ĉapitro 8, jene: {{Citaĵo|Tio kio korespondas en la menso al tio kio estas for de tiu.<ref>Osman Amin (2007), "Influence of Muslim Philosophy on the West", ''Monthly Renaissance'' '''17''' (11).</ref>}} Aviceno prilaboris sian difinon pri vero poste en la Libro VIII, Ĉapitro 6 jene: {{Citaĵo|La vero de difinita afreo estas propreco de la esto de ĉiu afero kiu en ĝi establiĝis.<ref name="Aertsen">Jan A. Aertsen (1988), ''Nature and Creature: Thomas Aquinas's Way of Thought'', p. 152. Brill, {{ISBN|90-04-08451-7}}.</ref>}} Tamen, tiu difino estas simple interpretaĵo de la mezepoka latina traduko de la verko de Simone van Riet.<ref>{{Cite book|author=Simone van Riet|title=Liber de philosophia prima, sive Scientia divina|page=413|language=la}}</ref> Moderna traduko de la origina arablingva teksto diras jene: {{Citaĵo|La veron oni diras ankaŭ pri la vera kredo en la ekzistado [de io].<ref>{{Cite book|title=Avicenna: The Metaphysics of The Healing|publisher=Brigham Young University Press|year=2005|page=284|others=Michael E. Marmura|isbn=978-0-934893-77-0}}</ref>}} [[Ibn Ruŝd|Averoeso]] intencis superi la kontraŭdiron inter sia kompreno de la pensaro de Aristotelo kaj sia propra religia fido (nome la islamo hegemonia en la tiama islama Hispanio) kaj difinis la koncepton de "duobla vero". La ricevo de la averoesismo en la tiama kristana Eŭropo (latina averoesismo) estis tre grava fundamento por la nasko de la [[skolastiko]]. ==== Skolastiko ==== {{Ĉefartikolo|Skolastiko}} [[Dosiero:Bartolomé Esteban Murillo Santo Tomás de Aquino.jpg|eta|maldekstre|''Santo Tomás de Aquino'' (1650), de [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]]. Olepentraĵo sur tolaĵo. 96x68 cm.]] Reviziante Avicenon, kaj ankaŭ la pensarojn de [[Aŭgusteno de Hipono|Sankta Aŭgusteno]] kaj de Aristotelo, [[Tomaso de Akvino|Sankta Tomaso de Akvino]] deklaris en siaj ''Quaestiones disputatae de Veritate'' (Disputaj demandoj pri vero) jenon: {{Citaĵo|Natura afero, metita inter du intelektoj, estas nomita ''vera'' se ĝi kongruas kun iu ajn el ili. Oni diras, ke ĝi estas vera rilate al sia konformeco kun la dia intelekto se ĝi plenumas la celon al kiu ĝi estis ordonita fare de la dia intelekto... Kun rilato al ĝia konformeco kun la homa intelekto, oni diras, ke afero estas vera, se ĝi estas tia ke ĝi okazigas veran estimon sur si mem.<ref>''Quaestiones disputatae de Veritate'', 1, 2, c, respondo al Obj. 1. Trad. Mulligan, McGlynn, Schmidt, ''Truth'', vol. I, pp. 10–12.</ref>}} Tiel, por Tomaso de Akvino, la vero de la homa intelekto baziĝas sur la vero de la aferoj (ontologia vero). Tial la ento estas ''intelektebla ento''. Li verkis reformuladon de la opinio de [[Aristotelo]] en sia ''[[Summa Theologica]]'' kiel ''kongruigo de la kompreno kun la afero'', ''Adaequatio rei et intellectus'',<ref>[https://encyclopaedia.herdereditorial.com/wiki/Adaequaetio_rei_et_intellectus «Adaequaetio rei et intellectus - Encyclopaedia Herder».] encyclopaedia.herdereditorial.com. Konsultita la 1an de februaro 2023. </ref><ref>[https://hjg.com.ar/sumat/a/c16.html#a1 «Suma Teológica - Ia - Cuestión 16».] hjg.com.ar. Konsultita la 1an de februaro 2023. </ref> kio estis nomita netaŭge ''logika vero'' kio nun estus nomita ''semantika vero'' aŭ ''epistemologia vero''.<ref>"Veritas supra ens fundatur" (Vero fondiĝas sur esto). ''Disputaj demandoj pri vero'', 10, 2, respondo al Obj. 3.</ref><ref>Nuntempe oni konceptas la logikon laŭ senco nur formala. La [[Silogismo|silogisma]] logiko de aristotela heredo, konsideras la proposiciojn kiel juĝo de terminoj kaj tio supozigas, ke la terminoj havas sian devenon en la [[intuicio]] de tio reala pro la kompreno, en kiu ne estas loko por la eraro en sia fundamento de la realo. La skolastikuloj konsideris ĝin ''simpla kompreno'' en kiu ne estas loko por la eraro. Poste, en la 16-a jarcento, [[Francisco Suárez]] defendis, ke la universala [[koncepto]] ne estas rekta intuicio, sed ''ens rationis cum fundamento in re'' (racia ento kun fundamento en la afero).Cfr. [[Disputo pri la universalaĵoj]]</ref> Sankta Tomaso de Akvino diris ankaŭ, ke la realaj aferoj partoprenas en la fakto esti de la kreinta [[Dio]] kiu estas la Postvivanta Esto, la Inteligenteco kaj la Vero. Tial, tiuj estaĵoj posedas la lumon de la intelekteblo kaj estas kogneblaj. Tiuj aferoj (estaĵoj; [[realo]]) estas la fundamento de la vero kiu troviĝas en la homa menso, kiam ĝi akiras la [[scio]]n de la aferoj, unue tra la [[Senso|sensoj]], poste tra la [[kompreno]] kaj la juĝo kiun faras la [[racio]]. Pora Tomaso de Akvino, la homa [[inteligenteco]] ("intus", interno kaj "legere", legi) havas la kapablon alveni al la [[esenco]] kaj [[ekzisto|ekzistado]] de la aferoj ĉar ĝi havas nematerian karakteron, nome elemento [[Spirito|spirita]], kvankam kelkaj elementoj moralaj, edukaj kaj aliaj povas interferi kun sia kapablo. {{Ĉefartikolo|Realismo}} Por la skolastikuloj, ''verum'' (vera), same kiel ''unum'' (unu-identeco) kaj ''bonum'' (bono - bona), estas [[Transcendeco|transcendaj]] [[eco]]j de la [[ento]], tiel ke ili estas perfekte konverteblaj kiel ekvivalentoj kun la ento (esto), en tio ke la vera scio supozigas la ''ontologian vron'' kiel ''metafizika vero'' en la kongruigo de la ento kun la [[kompreno]].<ref>La plej grava antaŭaĵo estas [[Aviceno]]. Metafiziko, Libro I, Ĉap. 8: ''Tio kio korespondas en la kompreno kun tio ekstera''. Rezulto de la reenkonduko de Aristotelo en Okcidento. Ĝi ebligas la interpretadon de Aristotelo en la mezepoka kristana filozofio kiu reprenas la analogion aristotelan kun tiu platona.</ref> {{Ĉefartikolo|Analogio}} La [[silogismo|silogisma logiko]], eĉ estante formala, ne estas formalisma,<ref>Correia, M. ''Revista de Filosofía'', Volumo 62, (2006) 139-150. Instituto de Filosofía Pontificia Universidad Católica de Chile, Santiago, Ĉilio.</ref> ĉar la significa enhavo de ties terminoj korespondas kun la esenca [[intuicio]] de la [[realo]] kiel άλήθεια; kaj ties rilatoj korespondas al [[dialektiko|dialektika]] ordo de [[esenco]]j tiel kiel konceptis [[Platono]]; aŭ movado [[kaŭzo|kaŭzita]] kaj [[ordo|ordigita]] de [[formo]]j, nome la [[Mondo]], movita de unuaranga motoro, kiel konceptis lia disĉiplo [[Aristotelo]]; kaj, finfine, en kristanismo kaj islamo, ĝi estas senvualigo de Dio Kreinto, Ordiginto kaj Provizanto, nome la Vera Ento, lasta fundamento de tiu ordo kaj vero kiel Unuaranga Kaŭzo kaj "ipsum esse subsistens" (li mem estanta kaj ekzistanta).<ref>Tion oni pravigas pere de la argumentoj de la 5 vojoj ''quinque viae'' de [[Tomaso de Akvino|Sankta Tomaso]]. Tiaj argumentoj ''quinque viae'' eblas ĉar la vera juĝo estas [[kategorio|kategoria]], kaj tial ankaŭ la [[silogismo]] estas kategoria. Nuntempe la valideco de tia rezonado estas konsiderata kiel [[hipotezo|hipoteta]]. Oni vidu prie artikolon [[silogismo]]: problemaro de la aristotela logiko.</ref> {{Ĉefartikolo|Nominalismo}} Tamen en la eno de la [[skolastiko]] el la [[11-a jarcento]] estis ĉiam ĉeestanta la problemaro pri la [[Disputo pri la universalaĵoj|universalaj konceptoj]] kaj ilia rilato kun tio [[realo|reala]]. La [[nominalismo|nominalistoj]] tendencas konsideri la veron kiel ''veritas sermonis'' (vero de la parolado)<ref>Sed ili ne alvenas al la skeptika kaj morala senco de la sofistoj, por kiuj la lingvokapablo ne reprezentas veran paroladon objektivan sed nur [[retoriko|retorikan]] komunikadon.</ref> ĉar la [[koncepto|universalaj konceptoj]] estas konsiderataj ''flatus vocis'' (voĉoblovo).<ref name="Ferrater"/> === Moderna Epoko === [[Dosiero:Jean Léon Gerome 1896 La Vérité sortant du puits.JPG|280ra|eta|dekstre|[[Jean-Léon Gérôme]]. ''La Vero elputiĝanta'' (1896).]] {{Ĉefartikolo|Raciismo}} {{Ĉefartikolo|Empirismo}} ==== Descartes ==== {{Ĉefartikolo|Descartes}} La idearo de Descartes profunde ŝanĝiĝis la aferon de la [[intuicio]] kiel evidenteco de vero. Kvankam la raciistoj retenas pri la logiko la skolastikajn fundamentojn,<ref>{{Citaĵo|Omne ens est verum|Wolf.Philosophia prima sive ontologia,&nbsp; 497}}</ref> ĝia disvolviĝo rezultas en koncepto de la vero de tipo [[idealismo|idealisma]]<ref name="Ferrater"/> argumentante, kiel logika fundamenta tezo, ke la "ekzistado estas predikato de la esenco"; tiel konsideras ĝin la [[Logiko]] de Port Royal kongrue kun Aviceno, kaj la [[Ontologia pruvo|ontologia argumento]] de Sankta Anselmo kiun reprenas Descartes. La fundamenta fakto de ĉiu moderna filozofa pensaro (17a al 19a jarcentoj) devenas de la [[konscio]] ĉar la unuaranga kaj fundamenta evidento konstituiĝas en la fama: ''[[Cogito ergo sum|Mi pensas, do mi ekzistas]]'' de [[Descartes]]. La kriterio de la vero estas la evidenteco kaj ĝia enhavo estas la saĝeco kiel [[scienco]]<ref>{{Citaĵo|Ĉiuj diversaj sciencoj estas nur la homa saĝeco, kiu restas unu kaj identa, kvankam ĝi aplikiĝas al diversaj aferoj, kaj ne ricevas el ili plian distingon ol la sunlumo ricevas de la diversaj aferoj kiujn ĝi lumigas.|[[Descartes]], ''Regulae ad directionem ingenii''.}}</ref> kiu manifestiĝas en la logikaj rilatoj kiuj, kiel ''leĝoj de la pensaro'', kondukas aŭ lumigas la pensaron kiam oni submetas la afreon al [[metodologio|metodo]], kiel analizo, en kiu aperas ''[[ordo|ordigitaj]] kaj sinsekve la evidentecoj kun [[certeco]]''.<ref>{{Citaĵo|De tio rezultas povi aserti, ke tiuj propozicioj, kiujn oni sekvas tuje de la unuaj principoj, estas konataj kaj per intuicio kaj per deduktado; sed la unuaj principoj nur per intuicio, dum la foraj konkludoj estas tio nur per dedukto.|Regulae. regulo III}}</ref> [[Baruch Spinoza]] asertos eĉ plie: ''La ordo kaj konekto de la ideoj estas la sama kiel la ordo kaj konekto de la aferoj''.<ref>[[Baruch Spinoza]]. ''Ethica more geométrico demonstrata''. Parto II. Propozicio VII.</ref> {{Citaĵo|Se la pensaro estas pensaro de la realo, la vero de la pensaro estos la sama kiel la vero de la realo, sed ankaŭ la vero de la realo estos la sama kiel la vero de la pensaro - nome la ordo kaj konekto de la ideoj estos, kiel diris Spinoza, la samaj kiel la ordo kaj konekto de la aferoj -. Tamen, kiam oni ne retenas per kompleta radikalismo tiun koncepton samtempe «logikan» kaj «ontologian» la problemo por la raciistaj aŭtoroj estas kiel kongruigi la «raciajn verojn» kun la «empiriaj veroj».|Ferrater Mora, op. cit.}} ==== Leibniz ==== [[Dosiero:Leibniz-Denkmal.jpeg|eta|maldekstra|200ra|Monumento pri [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] en [[Leipzig]].]] {{Ĉefartikolo|Leibniz}} Novan rigardon ene de la raciismo estis enkondukita de Leibniz. Lia koncepto de [[monado]] malfermis la vojon al novaj aspektoj en la nocio de la vero. Kongrue kun la nocio de [[substanco]] komprenita kiel [[subjekto]] de ĝiaj predikatoj kun kiuj ĝi retenas sian identecon senŝanĝa, la [[monado]] difiniĝas esence per sia "vis activa” (aktiva forto) aŭ dinamismo kaj aktiveco kiu ne povas esti modifita per ekstera kaŭzeco, ĉar el la ekstera ricevas nur “la limojn kaj la determinadon de ĝia elano aŭ agadforto jam antaŭekzistanta”<ref>[[Leibniz]], ''De primae philosophiae emendatione et de notione substantiae'', cfr. Los filósofos modernos I, (Selección de textos de Clemente Fernández, S.I.), B.A.C. (Biblioteca de Autores Cristianos), Madrid, 1970, p. 285 kaj ss.</ref> La metafizika vero, kiel "racia vero", kaj universala kaj necesa, apartenas nur al Dios Kreinto kaj al la pensaro [[Logiko|logik-formala]], per analizo, kiel eblaj mondoj; la materiaj mondaj veroj de la mondo de la sperto estas [[Kontingenco|kontingencaj veroj]], produkto de la limigo de la kreitaj monadoj.<ref>Dieu produit diverses substances selon les différentes vues qu’il a de l’universe et par l’intervention de Dieu la nature propre de chaque substance porte que ce qui arrive à l’une répond ‘a ce qui arrive à toutes les autres sans qu’elles agissent immediatement l’une sur l’autre. [[Leibniz]] ''Discours de métaphysique'', XIV. cfr. Los filósofos modernos I, (Selección de textos por Clemente Fernández, S.I.), B.A.C. (Biblioteca de Autores Cristianos), Madrid, 1970, p. 260</ref> Kio rezultas en novaj konceptoj de vero: * ''Faktaj veroj'' * ''Raciaj veroj'' La raciismo pravigas la nedubeblan sukceson de la nova [[Fiziko]], kiel naskiĝo de nova maniero kompreni la sciencon, laŭ [[Scienca metodo|metodo]] de analizo: * Pri la kvanto kaj la mezuro, kontraŭ la tradicia kvalitativa scienco. * Pri la rilatoj de matematikaj [[Funkcio (matematiko)|funkcioj]]<ref>Vidu artikolon [[Kalkulo]]</ref> inter mezuroj kaj kvantoj establitaj laŭ [[hipotezo]], kaj konstato, nome la [[eksperimento]].<ref>Kio dum ioma tempo estis konsiderita kiel "la metodo por [[antonomazio]]" de la scienco: nome la metodo hipotez-dedukta. </ref> * Scienco de "leĝoj" (reguloj, formuloj) kiuj priskribas kaj antaŭdiras la faktojn de la mondo kaj de la kosmo kaj kiuj kulminas per efika [[teorio]] en la priskribo laŭ leĝoj de la mondo: ''Philosophia naturalis Principia mathematica'' (1687), de [[Isaac Newton|Newton]]. Tiel, por la raciistoj, la ''logikaj veroj'' estas ankaŭ ''[[ontologio|ontologiaj]]''; la garantio estas la ekzistado de Dio, kiel denaska ideo kaj principo de la propra pensaro, ĉar Li ne povas esti ''malica kaj trompanto''.<ref>[[Descartes]]. [[Diskurso de la metodo]], Kvara Parto.</ref> Pro tio, en la fono, en la realo ''ĉiuj veroj estas veroj de racio'' por Dio; la veroj faktaj estas tiaj pro la limigoj de la homa kono.<ref>[[Leibniz]], Teodicea, I, 44; [[Monadologio]],§ 31,31</ref> La venko de la [[meĥanikismo]],<ref>Estas grava la konsidero kiun havis la metodo ''rezoluci-kompona'' (hipotez-dedukta), de [[Galileo Galilei|Galileo]].{{Citaĵo|La filozofio estas verkita en tiu granda libro kontinue malferma antaŭ niaj okuloj, mi referencas al la universo, sed oni ne povas kompreni ne komprenante nek lernante sian lingvaĵon kaj ni familiariĝis kun la karaktroj en kiuj ĝi estas skribita. Ĝi estas skribita en matematika lingvaĵo, kaj la karaktroj estas trianguloj, cirkloj kaj la ceteraj geometriaj figuroj, sen kiuj estas tute malebla kompreni eĉ unusolan vorton; sen ili oni vagadas malsukcese tra malhela labirinto.|Galileo. ''Il sagiattore''.}} Leĝoj de [[Kepler]]. Principo de [[Pascal]], [[Evangelista Torricelli|Torricelli]], ktp. </ref> starigas krude la problemon kiu postulas iun tipon de sintezo inter la radikalaj diferencoj inter raciistoj kaj empiriistoj. ==== Hume ==== [[Dosiero:David hume statue.jpg|eta|dekstre|La statuo de [[David Hume]]. Edinburgo, Skotlando.]] Sed la [[empirismo|empiristoj]], ĉefe ekde [[David Hume]] konsideras la [[scienco]] kiel "faktaj veroj", kaj ne konsideras sufiĉe pruvita la intencon de universaleco kaj neceso de la scienco, ĉar: * Oni ne povas certigi la ekzistadon de la mondo kaj de la aĵoj per pruvaro trans la pensaro kaj la konscio, ĉar la fonto de la materia enhavo de la sciaro estas nur la [[sperto]]. * Kvankam oni ne povas nei la ekzistadon de la [[Objektiveco|objektiva]] [[mondo]], ankaŭ ne oni povas jesi ĝin ''sen ajna ombro de [[dubo]]'', kun la evidenta [[certeco]] kiun postulas la raciistoj. * Ne estas akcepteblaj, pro manko de pruvoj, la denaskaj ideoj. * La ekzistadon de [[Dio]] oni ne povas jesi nur per la racio, sed per la [[fido]]. ==== Vico ==== [[Giambattista Vico]] cerbumas novajn temajn demandojn pri la filozofia vero (oni vidu en artikolo [[Giambattista Vico]] la principon de "verum-factum"). Li pridemandas la nocion de vero kiel starigita de [[René Descartes|Descartes]] kiel rezulto de la analizo de aro de [[ideo]]j kiuj estas "evidentaj". Descartes ŝajne forgesas la ''[[krepovo|kreivon]]'' kiun Vico konsideras tipe homa kapablo. {{Citaĵo|«''Verum et factum reciprocantur seu convertuntur''» / vero kaj fakto konvertiĝas reciproke en tio sama.}} Tiu estas la fundamento de la ''doksa'' ([[opinio]]) kiun Vico havas pri la temo de la vero: la ''ligo vero-[[Produktomanieroj|produktado]] aŭ [[krepovo|kreivo]]''; tio estas: ''la nura vero verigebla estas tio pro siaj rezultoj''. Laŭ Vico, la nura rekonebla vero estas la rezulto de la kreivo aŭ de la homa produktado (''Verum ipsum factum''). .<ref>''Principi d'una scienza nuova intorno allá natura delle nazioni'' (1725)</ref> La principo de la filozofio de Vico establas la ligon inter la vero kaj la produktado; laŭ kiu la nura konebla vero kuŝas ĉe la rezultoj de la kreiva agado, nome de la produktado. Tial tiukadre nur [[Dio]] konas la totalecon de la [[mondo]], ĉar estas Dio kiu kreas ĝin kontinue; la homo nur posedas la plej malaltnivelan postenon de [[demiurgo]] de la historio kaj produktanto de sia propra estonteco, estante la [[historio]] kaj la [[vivo]] la nuraj eblaj objektoj de ĝia [[scio]] ĉar ili estas ĝiaj produktaĵoj. Tial, la alia kampo en kiu ĝi povas atingi la veron, estas tiu de la [[matematiko]], kies ankaŭ produktanto iel ĝi estas. ==== Kant ==== {{Ĉefartikolo|Kant}} [[Kant]] konsideras novajn aspektojn kaj konceptojn pri la vero, nome la jenaj: * La vero de la scio esprimita en [[propozicio]]j (juĝoj), kiel pensis Kant: {| class="wikitable" border="1" cellpaddign="2" |- align="center" !Vero !! Kondiĉo !! Deveno!! Juĝo !!Ekzemplo |- ALIGN="CENTER" |Fakta vero || Kontingenca kaj partikulara || ''[[A posteriori]]''; dependas de la sperto || Sinteza: ampleksigas la scion. La predikato ne estas enhavata en la [[nocio]] de la subjekto || Mi havas libron inter la manoj |- align="center" |Racia vero || Necesa kaj universala || ''[[A priori]]''; ne dependas de la sperto || Analiza: la predikato estas en la [[nocio]] de la subjekto || Ĉiuj mamuloj estas animaloj |- align="center" |Scienca vero || Universala kaj necesa || ''A priori''; ne dependas de la sperto, sed aplikiĝas nur al la sperto || Sinteza ''a priori'': ampleksigas la scion. Aplikebla nur al fenomenoj || La korpoj altiras sin laŭ rekta proporcio de iliaj amasoj kaj laŭ malrekta proporcio al la kvadrato de iliaj distancoj |} Kio rezultas en novaj nocioj pri novaj konceptoj de veroj, nome la jenaj: [[Dosiero:DBP - 250 Jahre Immanuel Kant - 90 Pfennig - 1974.jpg|eta|maldekstre|[[Poŝtmarko]] de [[Okcidenta Germanio]], 1974, rememora de la 250a jariĝo de la naskiĝo de Kant.]] * '''analiza vero''': racia vero. Ĝia fundamento kuŝas en la propra strukturo de la homa scio, ĉar ĝi dependas de siaj propraj strukturoj ''a priori'', tio estas sendependaj de la sperto.<ref>La ''"a priori" formoj de la senseblo'', (la spaco kaj la tempo), la ''propraj konceptoj de la komprenemo'' (la kategorioj) kaj la ''ideoj regulantaj de la racio'' (la "mi" kiel konscio, animo aŭ transcendenta percepto, la mondo kaj Dio), kiuj konstituas la strukturon de la ''formo de la pensaro'' kaj de la [[Racio]]</ref> Tiuj veroj estas [[Formala lingvo|formalaj]], [[Disputo pri la universalaĵoj|universalaj]] kaj [[neceso|necesaj]], sed ne ''ampleksigas la scion''; kaj se aplikitaj al enhavoj for de la sperto ili kondukas al ''[[paralogismo]]j'' kaj ''[[antinomio]]j''.<ref>Tiaj estas por Kant la veroj submetitaj al kriterioj de la logiko, kion li konsideris sufiĉe fundamentita sur la aristotela logiko. (Kant. op. cit. Prologo, p. 7). Sed, se aplikitaj tiuj logikaj leĝoj kiel reguloj al enhavoj for de la sperto, oni produktas "logikan iluzion" kiu kondukas al "antinomioj" kaj "paralogismoj" de la Racio. (Kant. op. cit. pp. 297-299)</ref> * '''sinteza vero''': fakta vero. Ĝia origino estas enhavo de sensa [[sperto]], kiel [[materio]] kiu estas formaligita per la formoj kaj kategorioj de la komprenemo. Tial ĝia vero estas sintezo de tio materiala kaj de tio formala. * '''"a priori" vero''': Pro tio antaŭe dirita, la analizaj veroj ne dependas de la sperto, pro tio ili estas ''a priori''. * '''"a posteriori" vero''': Pro tio antaŭe dirita, la sintezaj veroj dependas de la sperto, pro tio ili estas ''a posteriori''. * '''"a priori" sinteza vero''', nome sintezo siavice de tiuj antaŭaj, konstituas, laŭ Kant, la veroj propraj de la scienco.<ref>Ĉar ili estas "a priori", universalaj kaj necesaj; kaj ĉar ili estas sintezaj ili ampleksigas la scion ĉar ili havas materian enhavon el la sperto</ref> * '''transcenda vero''': ĉar la strukturoj ''a priori'' de la scio estas [[Transcendeco|transcendencaj]], ili estas veroj kiuj transcendas super la subjektiva sperto de la individuo, ĉar ili estas komunaj posedoj de la homoj. Sed samtempe ili ne povas transcendi siper tiu kondiĉo, ili ne povas esti [[Transcendeco|transcendencaj]]. La limo de la scienca scío pere de la racio estas la [[mondo]] [[fenomeno|fenomena]] komprenita kiel tia, la kampo de la ebla [[sperto]]. [[Realo|Tio reala]], kiel tia estas ''pensebla'', ''[[noumeno]]'', sed oni ne povas koni ĝin kiel tia, ssd nur kiel [[realo]] konata (aŭ kognebla), tio estas kondiĉigita al la kondiĉoj de la [[sperto]] [[fenomeno|fenomena]]. == Modernaj teorioj == La demando de kio estas [[Bona ordo|bonorda]] bazo por decidado pri kiel vortoj, [[simbolo]]j, [[ideo]]j kaj [[kredo]]j povas konvene esti konsideritaj veraj, ĉu de ununura persono aŭ de tuta socio, estas traktita per la kvin la plej multe ĝeneralaj substantivaj teorioj listigitaj malsupre. Ĉiu teorio prezentas perspektivojn kiuj estas vaste kunhavitaj fare de publikigintaj akademiuloj.<ref name="EPT">''Encyclopedia of Philosophy'', Supp., "Truth", auth: Michael Williams, p572-573 (Macmillan, 1996)</ref><ref>Blackburn, Simon, and Simmons, Keith (eld., 1999), ''Truth'', Oxford University Press, Oxford, UK. Inkludas artikolojn de James, Ramsey, Russell, Tarski, kaj pli ĵusa verkaro.</ref><ref>{{Cite doi|10.1111/b.9780631213260.1999.00015.x|Chapter 13.}}</ref> Tamen, la substantivaj teorioj ne estas universale akceptitaj. Pli multaj ĵus evoluigis "deflaciajn" aŭ "minimumismajn" teoriojn de vero aperintaj kiel konkurantoj al la pli malnovaj substantivaj teorioj. Minimumisma rezonado centras ĉirkaŭ la nocio ke la apliko de esprimo kiel fidela al deklaro ne asertas ion ajn signifan koncerne ĝin, ekzemple, io ajn koncerne sian naturon. Minimumisma rezonado realigas veron kiel etikedo uzita en ĝenerala diskurso por esprimi interkonsenton, por stres-kompensajn postulojn, aŭ por formi ĝeneralajn supozojn.<ref name = EPT/><ref>Horwich, Paul, ''Truth'', (2a eldono, 1988),</ref><ref>Field, Hartry, ''Truth and the Absence of Fact'' (2001).</ref> === Fundamentaj teorioj === ==== Koresponda teorio ==== [[Dosiero:SocratesCarnelianGemImprintRome1stBCE1stCE.jpg|eta|altdekstre|Juvelo el [[karneolo]] reprezentanta Sokraton, Romo, 1-a jarcento a.K.-1-a jarcento p.K. Jam [[Sokrato]] metis la fundamentojn de la teorioj pri vero.]] Korespondadaj teorioj substrekas ke veraj kredoj kaj veraj deklaroj egalrilatas al la fakta stato de aferoj.<ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", aŭt: Arthur N. Prior, p 223 (Macmillan, 1969) Prior uzas la vortumadon de [[Bertrand Russell|Russell]] por difini la korespondadan teorion. Laŭ Prior, Russell estis substance responsa por helpi fari korespondan teorion pli amplekse konata laŭ tiu nomo.</ref> Tiu speco de teorio substrekas rilaton inter [[Pensado|pensoj]] aŭ [[deklaro]]j je unu flanko, kaj [[aĵo]]j aŭ [[Objekto (filozofio)|objektoj]] sur la alia. Ĝi estas tradicia modelo spuranta siajn originojn al malnovgrekaj filozofoj kiel ekzemple [[Sokrato]], [[Platono]], kaj [[Aristotelo]].<ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", aŭt: Arthur N. Prior, pp. 223-224 (Macmillan, 1969)</ref> Tiu klaso de teorioj diras ke la vero, aŭ la [[malvero]], de reprezentantaro estas determinitaj en principo tute per kiel ĝi rilatigas al "aĵoj", ĉu ĝi precize priskribas tiujn "aĵojn." Ekzemplo de korespondada teorio estas la deklaro de la 13a-jarcenta [[filozofo]]/[[teologo]] [[Tomaso de Akvino]]: ''Veritas est adaequatio rei et intellectus'' ("Vero estas la ekvacio [aŭ adekvacio] de aĵoj kaj intelekto"), deklaro kiun Akvino atribuis al la 9a-jarcenta [[Novplatonismo|novplatonisto]] [[Isaac Israeli ben Solomon|Isaac Israeli]].<ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", aŭt: Arthur N. Prior, p 224, Macmillan, 1969.</ref><ref>[http://plato.stanford.edu/entries/truth-correspondence "Correspondence Theory of Truth", in Stanford Encyclopedia of Philosophy].</ref><ref>[http://www.newadvent.org/summa/index.html Summa], [http://www.newadvent.org/summa/1.htm I], [http://www.newadvent.org/summa/1016.htm Q.16], [http://www.newadvent.org/summa/1016.htm#article2 A.2]</ref> Akvino ankaŭ reproponis la teorion tiel: "[[Juĝo (filozofio)|juĝo]] laŭdire estas vera kiam ĝi harmonias kun la ekstera realeco".<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/truth-correspondence "Correspondence Theory of Truth", in Stanford Encyclopedia of Philosophy], (citante De Veritate Q.1, A.1&3; cf. Summa Theologiae Q.16).</ref> Korespondada teorio centras peze ĉirkaŭ la supozo ke vero estas demando pri preciza kopiado de kio estas konata kiel "[[Objektivismo (filozofio)|objektiva realeco]]" kaj tiam reprezentado de ĝi en pensoj, vortoj kaj aliaj simboloj..<ref>''Vidu, ekz.,'' Bradley, F.H., "On Truth and Copying", in Blackburn, ''et al.'' (eld., 1999),''Truth'', 31-45.</ref> Multaj modernaj teoriuloj deklaris ke tiu idealo ne povas esti realigita sen analizado de kromaj faktoroj.<ref name=EPT/><ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", auth: Arthur N. Prior, pp. 223 ''ff''. Macmillan, 1969. Vidu ĉefe, sekcion pri "Moore's Correspondence Theory", 225-226, "Russell's Correspondence Theory", 226-227, "Remsey and Later Wittgenstein", 228-229, "Tarski's Semantic Theory", 230-231.</ref> Ekzemple, [[lingvo]] ludas rolon en tio ke ĉiuj lingvoj havas vortojn por reprezenti konceptojn kiuj estas praktike nedifinitaj en aliaj lingvoj. La [[germana]] vorto ''[[Zeitgeist]]'' estas unu tia ekzemplo: unu kiu parolas aŭ komprenas la lingvon povas "scii" kion ĝi signifas, sed ĉiu [[traduko]] de la vorto ŝajne ne precize kaptas ĝian plenan signifon (tio estas problemo kun multaj abstraktaj vortoj, aparte tiuj derivitaj en [[Aglutina lingvo|aglutinaj lingvoj]]). Tiel, kelkaj vortoj aldonas kroman [[parametro]]n al la konstruado de preciza verpredikato. Inter la filozofoj kiuj baraktis kun tiu problemo estas [[Alfred Tarski]], kies semantika teorio estas resumita plu malsupre en tiu artikolo.<ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", auth: Arthur N. Prior, p. 223 ''ff''. Macmillan, 1969. Vidu la sekcion pri "Tarski's Semantic Theory", 230-231.</ref> Proponantoj de pluraj da la teorioj malsupre iris plu por aserti ke ekzistas ankoraŭ aliaj temoj necesaj por la analizo, kiel ekzemple interhomaj potencrivalecoj, komunumaj [[interago]]j, personaj [[biaso]]j kaj aliaj faktoroj implikitaj en [[Decido|decidado]] pri kio estas vidita kiel vero. ==== Koher-teorio ==== [[Dosiero:Statue of Truth.jpg|eta|maldekstra|150ra|Skulptaĵo de [[Walter Seymour Allward]] nome ''Veritas'' (vero) ekster la Supera Tribunalo de Kanado, [[Otavo]], [[Kanado]]]] Por koherec-teorioj ĝenerale, vero postulas bonordan [[konvulsio]]n de elementoj ene de tuta sistemo. Tre ofte, tamen, kohereco estas prenita por implici ion pli ol simpla logika konsistenco; ofte ekzistas postulo ke la proponoj en kohera sistemo pruntedonas reciprokan [[Inferenco|inferencan]] subtenon al unu la alian. Tiel, ekzemple, la tuteco kaj larĝo de la subesta aro de konceptoj estas kritika faktoro en juĝado de la valideco kaj utileco de kohera sistemo. Penetra [[dogmo]] de koherecteorioj estas la ideo ke vero estas ĉefe posedaĵo de tutaj sistemoj de proponoj, kaj povas esti atribuita al individuaj proponoj nur laŭ ilia kohereco kun la tutaĵo. Inter la [[sortimento]] de perspektivoj ofte rigarditaj kiel koherecteorio, teoriuloj malsamas en la demando de ĉu kohereco implicas multajn eblajn verajn sistemojn de penso aŭ nur ununuran absolutan sistemon. Kelkaj variaĵoj de koherecteorio estas postulitaj priskribi la esencajn kaj internajn trajtojn de formalaj sistemoj en logiko kaj matematiko.<ref> ''Encyclopedia of Philosophy'', Vol.2, "Coherence Theory of Truth", aŭt: Alan R. White, pp. 130–31 (Macmillan, 1969) </ref> Tamen, formalaj raciistoj estas kontentaj pripensi [[Aksiomo|aksiome]] sendependaj kaj foje reciproke malkongruaj sistemoj flank-al-flanke, ekzemple, la diversajn alternativajn (t.e. [[Neeŭklidaj geometrioj|ne-eŭklidajn) geometriojn]]. Sur la tutaĵo, koherecteorioj estis malaprobitaj por malhavado de pravigo en sia petskribo al aliaj areoj de vero, precipe kun respekto al asertoj pri la natura mondo, [[Empirio|empiriaj]] [[dateno]]j ĝenerale, asertoj pri praktikaj demandoj pri [[psikologio]] kaj [[socio]], aparte kiam uzite sen subteno de la aliaj gravaj teorioj de vero.<ref> ''Encyclopedia of Philosophy'', Vol.2, "Coherence Theory of Truth", aŭt: Alan R. White, pp. 131–33, vidu sp., sekcion en "Epistemological assumptions" (Macmillan, 1969) </ref> Koherecteorioj karakterizas la penson de raciismaj filozofoj, precipe de [[Spinoza]], [[Leibniz]], kaj [[G.W.F. Hegel]], kune kun la brita filozofo [[Francis Herbert Bradley|F.H. Bradley]].<ref> ''Encyclopedia of Philosophy'', Vol.2, "Coherence Theory of Truth", aŭt: Alan R. White, p. 130 </ref> Ili trovis revigliĝon ankaŭ inter pluraj propagandantoj de logiko-[[pozitivismo]], precipe [[Otto Neurath]] kaj [[Carl Hempel]]. ==== Konstruktiva teorio ==== {{Ĉefartikolo|Konstruktivismo (filozofio)}} [[Dosiero:NYPL Truth jeh.JPG|eta|dekstre|Statuo ĉe la [[Novjorka Publika Biblioteko]] kun la surskribaĵo "Sed super ĉio la vero kondukas al la venko".]] ==== Interkonsenta teorio ==== {{Ĉefartikolo|Interkonsento}} ==== Pragmata teorio ==== {{Ĉefartikolo|Pragmatismo}} [[Pragmatismo]] (el la [[greka]]: ''pragma'', ago) estas [[doktrino]], kiu akceptas kiel [[kriterio]]n de vereco nur la praktikan [[valoro]]n. La [[termino]] estis kreita en la jaro [[1898]], kiam uzis ĝin [[William James]] dum [[prelego]], tamen indikante ke la fondinto de la filozofio estis [[Charles Sanders Peirce]] ([[1839]]–[[1914]]) per siaj publikaĵoj el la jaro [[1878]]. La pragmatismo de Peirce, kiu poste distingis ĝin kiel "pragmaticism" (pragmatikismon), ne egaligas verecon al praktika valoro. Anstataŭe, ĝi estas metodo solvi konceptajn konfuzojn per egaligi la signifon de iu ajn koncepto al la plua koncepto de la sekvoj, kiuj sekvus, praktikaj de la realeco de tion, kion ajn la (unua) koncepto reprezentas pri la objekto. La Pragmatika Sentenco ("Pragmatic Maxim") de Peirce estas la koro de lia pragmatismo kiel metodo de eksperimentada spirita pripensado alvenanta je konceptojn en terminoj de koncepteblaj konfirmemaj kaj malkonfirmemaj cirkonstancoj—metodo gastama al la produktado de eksplikemaj hipotezoj, kaj kondukema al la uzo kaj la plibonigo de verigado por provi la verecon de eblaj scioj. === Aliaj teorioj === ==== Duvereco ==== La [[Budhismo|Budhisma]] doktrino de la '''[[duvereco]]''' aŭ de '''la du veroj''' (en [[Transliterumado Wylie]] ''bden pa gnyis'') diferencigas inter du niveloj de ''[[satya]]'' (en [[Sanskrito]]; en [[Palia]]: ''sacca''; vorto kun signifo de vero aŭ [[realo]]) en la instruoj de la [[Gaŭtamo Budho|Budho]]: nome la "konvencia" aŭ "provizora" (''saṁvṛti'') vero, kaj la "lasta" (''paramārtha'') vero.{{sfn|Matilal|2002|pp=203-208}} <!-- Ĉiuj sekvaj ĉapitroj evidente ankoraŭ ne verkiĝis, do provizore la titoloj estu kaŝitaj: === Minimumismaj teorioj === === Pluralismaj teorioj === == Formalaj teorioj == === Vero en logiko === === Vero en matematiko === === Semantika teorio de vero === === La teorio de vero de [[Saul Kripke|Kripke]] === == Rimarkindaj vidoj == === Antikva epoko === === Mezepoko === ==== Aviceno ==== ==== Akvino ==== === Moderna epoko === ==== Kant ==== ==== Hegel ==== ==== Schopenhauer ==== ==== Kierkegaard ==== ==== Nietzsche ==== ==== Whitehead ==== ==== Nishida ==== ==== Fromm ==== ==== Foucault ==== ==== Baudrillard ==== == En medicino kaj psikiatrio == == En religio: tutscio == --> == Proverboj == Ekzistas pluraj (13, sed nur unu pri [[malvero]]) [[proverbo]]j pri vero en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Amiko estas kara, sed vero pli kara.''}} * {{citaĵo|''Diri al iu nudan veron.''}} * {{citaĵo|''Kiu diras la veron, havas suferon.''}} == En popola kulturo == La koncepto vero estas foje ligita al la popola kulturo de krimromano kaj nigra kino, kai tiukadre ĝi eĉ aperas en la titolo de la verkoj kiel ekzemple ĉe ''[[La verdad sobre el caso Savolta]]'' (La vero pri kazo Savolta) de la hispana verkisto [[Eduardo Mendoza]], publikigita en 1975. ''The Truth About Love'' (La vero pri amo) estas albumo de la usona kantistino [[Pink]]. ''The Truth About Charlie'' (La vero pri Ch.) estas franc-usona mistera filmo de 2002 de [[Jonathan Demme]]. ''The Truth About Emanuel'' (La vero pri E.) estas usona trilera filmo de 2013 de Francesca Gregorini kun [[Jessica Biel]] inter aliaj. ''The Truth About Cats & Dogs'' (La vero pri katoj kaj hundoj) estas usona amafera [[komedia filmo]] de 1996 de Michael Lehmann kun [[Uma Thurman]] inter aliaj. Kaj tiel plu. == Vidu ankaŭ == * [[Falso]] * [[Mensogo]] * [[Oksimoro]] * [[Taŭtologio]] * [[Vertabelo]] * [[Georg Hegel]] * [[Richard Kirkham]] * [[Alfred Tarski]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Bachelard, Gaston (1978). ''La filosofía del no''. Buenos Aires: Amorrortu. ISBN 84-610-3015-X. * Bell, Daniel (1994). ''Las contradicciones culturales del capitalismo''. Madrid: Alianza. ISBN 84-206-2195-1. * Bernard, Williams (2004). ''Truth and Truthfulness''. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0691117918. * Blackburn, S.; Simmons, K. (1999). ''Truth''. Oxford University Press. * Dancy, J. (1993). ''Introducción a la epistemología contemporánea''. Madrid. Tecnos. ISBN 84-309-612-9 * [[Umberto Eco|Eco, U]]. (1999). ''Kant y el ornitorrinco''. Barcelona. Lumen. ISBN 84-264-1265-3. * Ferrater Mora, J. (1984). ''Diccionario de Filosofía'' (4). Barcelona. Alianza Diccionarios. ISBN 84-206-5299-7. * Field, Hartry (2001). ''Truth and the Absence of Fact''. USA: Oxford University Press. * Fukuyama, Francis (1992). ''El fin de la historia y el último hombre''. Barcelona: Planeta. ISBN 84-320-5954-4. * [[Hans-Georg Gadamer|Gadamer, Hans-Georg]] (1977). ''Verdad y método''. Salamanca: Sígueme. * Gilson, Etienne (1965). ''La filosofía en la Edad Media''. Madrid: Gredos. * Gracia Guillén, Diego (1986). ''Voluntad de verdad''. Madrid: Labor. * Grover, Dorothy (1992). ''The Prosentential Theory of Truth''. Princeton: Princeton University Press. * [[Jürgen Habermas|Habermas, Jürgen]] (2003). ''Truth and Justification''. MIT Press. * Habermas, J. (1984). ''Ciencia y técnica como "ideología"''. Madrid. Tecnos. ISBN 84-309-1031-X. * Habermas, J. (2001). ''Acción comunicativa y razón sin trascendencia''. Barcelona. Paidos. ISBN 84-493-1308-2. * [[Martin Heidegger|Heidegger, Martin]] (2004). ''Lógica. La pregunta por la verdad''. Trad. de Alberto Ciria. Madrid: Alianza. * Heidegger, Martin (2007). ''De la esencia de la verdad''. Trad. de Alberto Ciria. Barcelona: Herder. * Heidegger, Martin (1953). ''Doctrina de la verdad según Platón''. Trad. de Juan David García Bacca. * Honderich, Ted (eldonisto). (2001). ''Enciclopedia Oxford de Filosofía''. Madrid. Anaya. ISBN 84-309-3699-8. * [[Kant]], E. (1978). ''Crítica de la Razón Pura''. Madrid. Alfaguara. ISBN 84-204-0407-1. * Kirkham, Richard (1995). ''Theories of Truth: A Critical Introduction''. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press. * [[Saul Kripke|Kripke, Saul]] (1975). «Outline of a Theory of Truth». ''Journal of Philosophy'' 72 (19): 690-716. * Kripke, S. (2005). ''El nombrar y la necesidad''. México. UNAM. ISBN 970-32-2512-8. * [[Jean-François Lyotard|Lyotard, J.F.]] (1984). ''La condición posmoderna''. Madrid. Ediciones cátedra. ISBN 84-376-0466-4. * Matilal, Bimal Krishna (2002). Ganeri, Jonardon (eld.). ''The Collected Essays of Bimal Krishna Matilal'', Volume 1. New Delhi: Oxford University Press (2015 Reprint). ISBN 0-19-946094-9. * [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche, Friedrich]]. ''Sobre verdad y mentira en sentido extramoral''. Madrid: Tecnos. * Padilla Gálvez, Jesús (2007). ''Verdad y demostración''. Madrid: Plaza y Valdés. ISBN 978-84-96780-19-4. * Padilla Gálvez, Jesús (2017). ''Verdad. Controversias Abiertas''. Valencia: Tirant Lo Blanch. ISBN 9788417069582. * Padilla Gálvez, Jesús (2021). ''El mentiroso. Genealogía de una paradoja sobre verdad y autorreferencia''. Valencia: Tirant Lo Blanch. ISBN 978-84-18656-18-7. * [[José Ortega y Gasset|Ortega y Gasset, J.]] (1976). ''El tema de nuestro tiempo. La doctrina del punto de vista''. Madrid. Revista de Occidente. El Arquero. ISBN 84-292-1009-1. * Ozcoidi, Pablo (2010). ''Cartas sobre la verdad''. Seattle, Washington: GlobalSpace. * Putnam, H. (1988). ''Razón, verdad e historia''. Madrid. Tecnos. ISBN 84-309-1577-X. * [[Karl Popper|Popper, K.]] (1984). ''La miseria del historicismo''. Madrid. Alianza. Taurus. ISBN 84-206-1477-7. * Popper, K. (1984). ''Sociedad abierta, universo abierto. Conversación con Franz Kreuzer''. Madrid. Tecnos. ISBN 84-309-1105-7. * [[Willard Quine|Quine]] (1981). ''Filosofía de la Lógica''. Madrid. Alianza Editorial. ISBN 84-2062043-2. * Rescher, Nicholas (1973). ''The Coherence Theory of Truth''. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0198244010. * Rodríguez Huéscar, Antonio (1966). ''Perspectiva y Verdad''. Madrid: Ediciones de la Revista de Occidente. * Rorty, Richard (1996). ''Consecuencias del pragmatismo''. Madrid: Tecnos. ISBN 84-309-2780-8. * [[Jean-Paul Sartre|Sartre, Jean-Paul]] (1996). ''Verdad y existencia''. Trad. de Alicia Puleo. Barcelona: Paidós ICE/UAB. * Serrano Marín, Vicente (2005). ''Nihilismo y modernidad. Dialéctica de la antiilustración''. México: Plaza y Valdés. ISBN 84-934395-3-3. * Vattimo, Gianni (1986). ''El fin de la modernidad. Nihilismo y hermanéutica en la cultura posmoderna''. ISBN 84-7432-240-5. «Barcelona» * Zubiri, Xavier (1999). ''El hombre y la verdad''. Madrid: Fundación Xavier Zubiri. * Zubiri, X. (1963). ''Sobre la esencia''. Madrid. Sociedad de Estudios y Publicaciones. * Zubiri, X. (1982). ''Inteligencia y logos''. Madrid. Alianza Editorial. ISBN 84-206-9012-0. {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Verdad|revizio=154969169}} {{Projektoj|q=Vero|ReVo=ver|ReVo titolo=Ver-}} {{Havenda artikolo|Vero}} [[Kategorio:Vero| ]] [[Kategorio:Sciteorio]] [[Kategorio:Metafiziko]] [[Kategorio:Filozofia terminologio]] [[Kategorio:Filozofiaj konceptoj]] [[Kategorio:Politika filozofio]] [[Kategorio:Konceptoj en logiko]] [[Kategorio:Filozofio]] 0xzhuccxttpk8r8owrko01tm2owu4y4 Respubliko Altajo 0 34123 9440963 9368806 2026-07-29T02:41:50Z Sj1mor 12103 9440963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Federacia subjekto |lando = Rusio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = RU-AL |mapo1 lokumilo = iso |kodo = RU-AL |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |kodo1 = |kodo1 tipo = [[OKATO]] |kodo2 = 04 |kodo2 tipo = [[Aŭtokodoj en Rusio|Aŭtokodo]] |areo_kodo = (+7) |poŝtkodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} [[Dosiero:Altai republic map.png|dekstra|eta]] [[Dosiero:080 shavlo.jpg|eta|Montara lago Ŝavlo en Altaja Respubliko]] '''Respubliko Altajo''' ({{lang-ru|Республика Алтай}}, en la [[altaja lingvo]] signifas ''"Oraj Montoj"'') estas montara regiono, subjekto de [[Rusia Federacio]], konata ankaŭ kiel '''Montara Altaj''' (ruse ''Gornij Altaj'', de kie la nomo de la ĉefurbo — [[Gorno-Altajsk]]). '''Ne konfuzu kun [[Altaja Regiono]]'''. La regiono havas limon kun [[Ĉinio]] kaj [[Kazaĥio]]; oni planas konstruon de nova aŭtovojo al Ĉinio, kio povas multe pligrandigi signifon de la regiono en rusi-ĉiniaj rilatoj. Respubliko Altaj estas tre populara en Rusio ripozloko por ŝatantoj de montara turismo. Ĝi aparte populariĝis post kreskintaj tensioj en [[Norda Kaŭkazio]], kien multaj [[rusianoj]] simple timas vojaĝi. == Ĝenerale == Respubliko Altaj' estas subjekto de la [[Rusia Federacio]]. La teritorio de la respubliko enhavas 92.6 mil km². La respubliko situas en la centro de la [[Eŭrazio|Eŭrazia]] kontinento, kunhavas la eksteran limon kun [[Ĉinio]], [[Mongolio]], [[Kazaĥio]], kaj la internan limon kun subjektoj de la Rusia Federacio - respublikoj [[Tuvio|Tuva']] kaj [[Ĥakasio]], [[Altaja regiono]] (''[Altajskij kraj]'') kaj [[Kemerovo|Kemerova provinco]] (''[Kemerovskaja oblastj]''). La klimato estas modere-kontinenta, kun kurta varmega somero kaj longa frosta vintro. La reliefon de la respubliko karakterizas altaj montoĉenoj, interdividitaj per mallarĝaj kaj profundaj rivervaloj, maloftaj vastaj intermontaj kavegoj. La plej alta monto estas ''Beluĥa'' (''"Blankulino"''), en la [[altaja lingvo]] - ''Kadyn-Baĵy''. Ĝi altas 4506 metrojn, kaj estas la plej alta punkto de [[Siberio]]. La hidrografia reto enkalkulas pli ol 20 mil akvofluojn kun longeco je pli ol 60 mil km, kaj ĉirkaŭ 7 mil lagojn kun komuna areo pli ol 600 km². Plej grandaj riveroj estas [[Katunj]] (''[Kadyn]'') kaj [[Bija]], kiuj kunfluante aperigas riveron [[Obo|Obj]], unu el la plej grandaj en Siberio. La plej ampleksa lago estas [[Teleckoe]] (altajlingve: ''Altyn-Kjolj'' (''"Ora Lago"'')) kun la areo de l' akvospegulo - 230.8 km² kaj profundeco - 325 m. La homoj ekloĝis en intermontaj valoj de Altaj' en la praa [[Ŝtonepoko|Ŝtona epoko]], antaŭ ĉirkaŭ 1.5 mln jaroj. Ĝuste tia estas supozata aĝo de la tutmonde konata [[Ulala loĝadejo]], trovita apud nuna ĉefurbo de la respubliko - [[Gorno-Altajsk]]. En la 8a-3a jc a.K. en Altaj' loĝis [[paziriko|pazirikaj]] [[skitoj]] - la kreintoj de la altaja besta stilo. La [[hunoj|huno]]-[[sarmatoj|sarmata]] historia epoko de la regiono komenciĝas ekde l' fino de l' 3a jc a.K. Ekde 6a jc p.K. kiel la potenculoj de la [[Centra Azio]] ekrolas la posteuloj de hunoj, prauloj de [[Altajaj popoloj|altajanoj]] - [[Tjurkaj popoloj|tjurkoj]]. Elementoj de la altaja besta stilo, restantaj en la tradicia arto de la nuntempaj indiĝenoj, konfirmas rilaton de altajaj triboj kun ceteraj antikvaj gentoj de la tuta Eŭrazia kontinento. Altajo estas prapatrujo de ĉiuj nuntempaj tjurkaj gentoj de la mondo, ĉi tie en 552 p.K. antikvaj tjurkoj establis sian ŝtaton - kahanat' ("[[ĥanlando]]"). Ĉi tie formiĝis la origina lingvo de tjurkoj, disvastiĝinta inter ĉiuj gentoj de l' kahanato dank'al apero de skribo, nune konata kiel "orĥona [[Runaj alfabetoj|runa]] skribo". Ĉio ĉi aperigis nuntempan sciencan terminon "[[Altaja lingvaro|altaja lingvofamilio]]" (enhavanta 3 grandajn grupojn: [[Japana lingvo|japana]]-[[Korea lingvo|korean]], [[Tunguso-Manĝura Grupo|tunguza-manĉuran]], [[Tjurka lingvaro|tjurka]]-[[Mongola grupo|mongolan]]) kaj ebligis firmiĝon de nova sciencdirekto - altajlogio. Altaj' pro sia geopolitika situloko - la centro de Eŭrazio - dum diversaj historiaj epokoj kunigis diversajn etnojn kaj kulturojn. Kun apero de la [[Ĝingis-Ĥano|Ĉingisĥana imperio]], Altajo aliĝis al ĝi. En 1756, pro certaj historiaj procezoj en la Centra Azio, la plimulto de altajanoj propravole akceptis Rusian regnanecon. En 1922 estis fondita ''Ojrota aŭtonoma provinco'' ([oblastj]) ene de ''[[Altaja regiono]]''; en 1948 ĝi estis re-nomigita kiel ''Gorno-Altajskaja oblastj'' (''"Montar-Altaja provinco"''). 3 jul 1991 la provinco estis transformita al ''Gorno-Altajskaja respublika'' (''"Montar-Altaja respubliko"'') ene de la Rusia Federacio, kaj maje 1992 re-nomigita al ''Respubliko Altaj'''. == Ŝtata administrado == La sistemo de la ŝtata potenco en Respubliko Altaj' baziĝas sur principoj de divido de leĝodona, plenuma kaj juĝa potencoj, kaj ankaŭ delimigo de plenrajtoj de la respublikaj kaj lokaj organoj de potenco. La plej alta organo de l' ŝtata potenco en Respubliko Altaj' estas la ''Ŝtata Kunveno'' (''[El Kurultaj]'') - konstante aganta leĝodona kaj kontrola organo de potenco. Ĝi rajtas decidi pri ĉiuj demandoj rilataj al aferaro de l' respubliko. La plej alta oficulo en Respubliko Altaj' estas ''la Ĉefo de Respubliko Altaj''', ''la Prezidanto de la Ŝtata Kunveno''. La registaro de Respubliko Altaj' estas la plej alta plenuma organo de la ŝtata administrado de la respubliko. Respubliko Altaj' havas ŝtatajn simbolojn - [[Aŭdvidaĵo:Flag of Altai Republic.svg|la flagon]], [[Aŭdvidaĵo:Coat of Arms of Altai Republic.svg|la blazonon]]. La ŝtataj lingvoj en la respubliko estas egalrajtaj [[altaja lingvo|la altaja]] kaj [[rusa lingvo|la rusa]]. La respublikon konsistigas 10 administraj distriktoj; la ĉefurbo nomiĝas [[Gorno-Altajsk]]. La plej malalta ĉenero de la vertikala strukturo de l' administrado estas lokaj organoj de la ŝtata potenco. == Ekonomio kaj industrio == Ĝenerale la ekonomion de la respubliko karakterizas malalta efikeco de materia produktado. La ĉefa kialo estas [[nekonformeco]] de branĉa strukturo de la popola mastrumado al la ekzistanta natura-risurca potencialo kaj al hodiaŭaj merkataj postuloj. En la strukturo de la komuna popola produktado dominas agrokulturo. La industrio estas febla, precipe la elminiga kaj la prilabora. Ne sufiĉe evoluintas la produktada infrastrukturo – energetiko, transportado, komunikado, akvoliverado. La kredita-financa sistemo kaj la sfero de servoj estas en stadio de establo. La industrion de la respubliko prezentas jenaj branĉoj: la nutraĵa, etindustrio, industrio de konstrumaterialoj, la arbara, la mina, kaj kolora (ne-fera) metalurgio. Ĝenerale tio estas malgrandaj kaj mezaj entreprenoj kun malrapida renovigo de ĉefaj produktadaj fondusoj. Per la industrio de la respubliko estas produktadaj: * la nutraĵa: pano kaj panaĵoj, kolbasoj kaj bukanaĵoj, fromaĝoj, butero, frukta-legomaj konservaĵoj, diversaj vinoj kaj senalkoholaj trinkaĵoj; * etindustrio: kotonaĵoj, kurtena-tulaj toloj, piedvestoj, pantalonoj kaj aliaj kudraĵoj; * industrio de konstrumaterialoj: kunmeteblaj ferbetonaj konstrukciaĵoj, brikoj, granitaj kaj marmoraj plakaĵoj; * la arbara kaj lignaĵa: negoca ligno, segaĵo, mebloj, diversaj memoraĵoj; * kolora metalurgio: hidrargo, oro, arĝento, volframa-molibdena densaĵo, juvelaĵoj; * maŝinkonstruado: elektroteomaŝinoj. En la ekonomia komplekso de la respubliko la ĉefan rolon okupas agrokulturo, en kiu la primara direkto estas pela bestobredado. Pri agrokulturo okupiĝas 25 % de la loĝantaro, kiuj aperigas 60%-jn de la totala komuna produktado de la respubliko. En la strukturo de la agrokultura produktado, la bestobredado pezas 81 %, kaj la plantkultivado 19 %. Tradicie en Respubliko Altaj' oni okupiĝas pri pantoj (junaj molaj kornoj) de [[Ruĝa cervo|maraloj]] kaj makulaj cervoj, ŝafobredado, lanugaj kaproj, herda ĉevalbredado kaj ĉevalaj viando kaj lakto ([[kumiso]]), fromaĝoj, abelbredado, hortikulturo, selektado de fruktujoj kaj berujoj, [[lupolo|lupolkultivado]]... == Eksteraj rilatoj == En la jaroj post 2000 la respubliko aktivigis sian eksteran ekonomian agadon. Jara ekstera komerca kapitalo konsistas je: eksporte – ĉirkaŭ 8 mln USD, importe – pli ol 5 mln USD. Duonon de la tuta eksporto de la respubliko konsistigas pantoj (junaj molaj kornoj) de maraloj kaj cervoj. Krome, la tradiciaj varoj de eksporto estas filiko "Orljak", ronda ligno, segaĵo. En la lastaj jaroj la vara strukturo de la eksporto buntiĝis per [[hidrargo]], [[volframo|volframa]]-[[molibdeno|molibdena]] densaĵo, kuracil-teknika krudaĵo kaj krudaĵo por parfum-kosmetika industrio (abia, cedra kaj hipofea oleoj, herbaj ekstraktoj). La ĉefaj eksportaj fluoj orientiĝas al landoj de Sud-Orienta Azio ([[Suda Koreio]], [[Mongolio]], [[Ĉinio]], [[Japanio]] k.a.). La prioritataj sferoj por alilandaj investoj estas: * modernaj teknikoj de prilaboro de agrokultura produktaĵo (lanugo, lano, leda krudaĵo, viando, maralaj kaj cervaj pantoj); * profunda prilaboro de ligno kaj kuracil-teknika krudaĵo; * elminigo kaj prilaboro de ercoj; * kreado de energetika bazo per konstruo de etaj kaj mikraj [[Hidroelektra centralo|HESoj]] (HidroElektroStacioj) kaj TESoj (TermikoElektro[[Centralo|Stacioj]]); * kreado de infrastrukturo en internacia nivelo por ripozado kaj turismado. == Transporto == Geografiaj specifaĵoj de la respubliko premisis evoluon de du specoj de transportado: aŭtomobila (pli ol 90 % de ĉiuj transportadoj) kaj aviada (pasaĝeraj kaj poŝtaj transportadoj). Aŭtomobila transportado estas la ĉefa en la respubliko. La longeco de aŭtovojoj estas 6 mil km, inkluzive de 3,5 mil km departementaj, kaj 2,5 mil km ĝeneral-uzaj, el kiuj 572 km havas la ĉefa aŭtoarterio – federacia ŝoseo ''"[[Novosibirsk]] – [[Bijsk]] – [[Taŝanta]]"'' (''[[Ĉujskij trakt]]'' (''"Ĉuja strado"'')). La aeran transportadon reprezentas aviad-entrepreno ''"Gornyj Altaj'"'' (''"Montara Altajo"''). En la respubliko funkcias 3 flughavenoj (en urbo Gorno-Altajsk, en distrikt-centro [[Ustj-Koksa]] kaj en d.-c. [[Koŝ-Agaĉ]]) kaj kelkaj helikopterejoj. == Faŭno == Specifaĵoj de la geografia situo de la respubliko montriĝas ankaŭ en enorma bunteco de specoj de animaloj (62 specoj de mamuloj, pli ol 260 specoj de birdoj, 11 specoj de amfibioj kaj reptilioj, 20 specoj de fiŝoj). Ekzistas pli ol 50 specoj de ĉaseblaj bestoj kaj birdoj, tial la regiono delonge estis kaj nun estas unu el plej bonaj ĉasejoj de [[Okcidenta Siberio]]. Raraj, malaperantaj animaloj estas sub defendo de la [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|Ruĝa Libro]]. == Flaŭro == Flaŭraj resursoj de la respubliko ampleksas pli ol 2 mil specojn de plantoj, el ili 200 specoj de plantoj-endemikoj renkonteblas nur en montoj de Altajo. Sovaĝaj fruktaj-beraj nutraj plantoj prezentas grandan intereson el vidpunkto de sia agrokulturigo. Ĉi tie kreskas pli ol 40 specoj de fruktaj-beraj plantoj, karakteriziĝantaj per bonaj gustaj ecoj, alta koncentriĝo de vitaminoj, baktericidaj ecoj, aldone multaj specoj estas valoraj sanigaj plantoj. Ĉ. 100 specoj de plantoj apartenas al grupo de la kuracaj, uzataj en farmacio; kaj en popola medicino tiu listo estas multe pli granda. Totala provizo de sanigaj plantoj en la respubliko estas ĉirkaŭ duonmiliono da tunoj, kaj ekspluatataj estas centmiloj da tunoj. Multaj reliktaj plantoj kaj plantoj endemiaj listiĝas en la Ruĝa Libro. == Mineraloj == Mineralaj resursoj de Respubliko Altaj' estas diversspecaj laŭ kvanto de eltrovitaj ercoj kaj konsiderindaj laŭ prospektoritaj rezervoj. Sed hodiaŭ la mineral-krudaĵa potencialo de la regiono preskaŭ ne estas uzata. Negrandamplekse oni nun ekspluatas orajn kaj molibdena-volframajn minkampojn, kuŝejojn de dekora ŝtono kaj konstrumaterialoj. Estas prospektoritaj kelkaj ampleksaj or-ercaj nodoj kun geologiaj rezervoj je centtunoj da erca kaj dektunoj da ŝuta oro. Estas malkovrita unika je rezervoj kompleksa minkampo de nature-raraj metaloj (tantalo, litio, rubidio, cezio, bismuto). Estas taksitaj diversdetale kelkaj aliaj minkampoj (kobalto, volframo, molibdeno, bismuto, kupro, arĝento, oro, hidrargo). Estas prospektoritaj kaj pretigitaj por ekspluatado jenaj minkampoj: la Ĉagan-Uzuna hidrarga, la Oroktoja kaj la Koskola marmoraj (ampleksaj je dekoj da mln kubaj metroj kaj unikaj je dekoreco), la Ĥolzuna fer-erca (kun rezervoj je ĉirkaŭ miliardo da tunoj), la Pyĵin-a minkarba kaj la Taldydjurgun-a lignita. En stadio de esploro kaj ekuzo estas minkampoj: la Lebed-a volastonita (unika je kvalito de l' krudo), la Poddelik-a gipsa (altekvalita medicina), de diversspecaj mineralaj pigmentoj, de mineralaj kaj sanigaj akvoj, de sanigaj ŝlimoj. Estas malkovritaj kuŝejoj de preskaŭ ĉiuj specoj de konstrumaterialoj, de juvelaj, dekoraj kaj kolektaj gemoj. == Akvoj, arbaroj, grundoj == Unu el la plej gravaj naturaj riĉaĵoj de la Montara Altajo estas ĝiaj akvoresursoj. La glaciejoj de Altaj' enhavas enormajn rezervojn de akvo. La totala amplekso de glacio en registritaj glaciejoj de Altajo ampleksas 57 km³, kio egalas 52 km³ de akvo. Entuta rezervo de akvo en la glaciejoj superas mezjaran defluon de altajaj riveroj (43 km³ jare). Grandegaj rezervoj de altkvalita [[nesala akvo|malsala akvo]] kuŝas en montaj lagoj de Altajo; nur en unu lago [[Teleckoe]] estas pli ol 40 km³ de purega akvo. Potencialaj rezervoj de subteraj akvoj taksiĝas je 22 mln m³ diurne. En montoj de Altaj' ekzistas fontoj de mineralaj akvoj, kiuj estas sanigaj. En la teritorio de la respubliko estas koncentrita proks. 30 % de totala akvoenergia potencialo de la Okcident-Siberia regiono. Ekzemple, nur unu rivero [[Katunj]] havas povumon je 4 mln kilovattoj, kun ebla ellaboro de elektroenergio je ĉirkaŭ 31 mlrd kilovatt-horoj jare. La arbaraj resursoj de la respubliko estas koncentritaj sur areo de ĉirkaŭ 42 mil km². Ĝeneralaj rezervoj taksiĝas je 700 mln m³ da ligno, el kiuj la koniferoj estas 600 mln m³, el kiuj siavice preskaŭ duono estas aparte valoraj [[cedro|cedraj]] arbaroj. Maturaj kaj supermaturaj arbaroj konsistigas ĉirkaŭ 300 mln m³, kaj kalkulita lignarbaro estas pli ol 2 mln m³. En montaro de Altaj' klare videblas laŭ-alta zoneco de grundoj. Entute prezentiĝas ĉirkaŭ 20 ĉefaj specoj de grundoj kaj eĉ pli multe da subspecoj. De ĝenerala areo de terenoj, la agrokulturaj okupas ĉirkaŭ 10 %, el kiuj 8 % estas paŝtejoj kaj 1 % estas plugejoj (agroj). Preskaŭ tutan orientan parton de la respubliko okupas unu el plej grandaj naturrezervejoj de Rusio – la Altaja. ''Altaja ŝtata rezervejo'' estis fondita en 1932, areas preskaŭ 9000 km² kaj etendiĝas de la nordo suden je pli ol 250 km laŭ teritorioj de la [[Turoĉaka distrikto|Turoĉaka]] kaj [[Ulagana distrikto|Ulagana]] distriktoj. == Sano, sporto, turismo == La rekreivaj resursoj potenciale enroligas la respublikon kiel rekreivan centron ne nur de la regiono, sed de Rusio kaj de la mondo. Respubliko Altaj' havas konsiderindajn {{JN|natura resurso}}, unikajn historiajn kaj arĥeologiajn memorlokojn por aranĝado de ripozo, turismo kaj sporto. Unikaj natura-klimataj kondiĉoj donas grandajn eblecojn por evoluo de preskaŭ ĉiuj specoj de turismo, kreo de balneologiaj ripozejoj kaj sanatorioj, enroligas la Montaran Altajon kiel unu el rusiaj centroj de montaraj specoj de turismo kaj sporto. En la respubliko estas 11 infan-junularaj sportlernejoj, 2 infan-junularaj kluboj de trejnado, 1 speciala infan-junulara lernejo de la Olimpika rezervo, kie laboras entute ĉirkaŭ 150 salajrataj trejnistoj-instruistoj de sporto. La lernantoj estas pli ol 7000 personoj. Ĝuste ĉi tie troviĝas startejo de preparo de nunaj kaj estontaj ĉampionoj de la mondo, Azio kaj Eŭropo, Rusio. Entute kultiviĝas 21 specoj de sporto, kie la ĉefaj estas: [[Greko-Romia lukto|la greka-romia lukto]], [[samdo]] (sindefendo sen armiloj), skiado, futbalo, pilka hokeo, et-atletiko. Samtempe plifortiĝas tiuj specoj de sporto kiel karateo, pezlevado, [[deltaplanismo]], montogrimpado k.a. Ankaŭ la naciaj specoj de sporto konservas sian tradicion. En Respubliko Altaj' funkcias kvar tutjaraj turismaj bazoj (''"Katunj"'', ''"Zolotoje ozero"'' (''"Ora lago"''), ''"Junostj"'' (''"Juneco"''), ''"Kuĉerla'"''), turisma hotelkomplekso ''"Turist'"'', lerna-trejna centro ''"Seminskij pereval"'' (''"Semina montpasejo"''). Estas kreitaj kaj funkcias dekoj da novaj privataj komfortegaj turismkompleksoj, ampleksantaj 10 ĝis 50 personoj. Samtempe ĉiuj turismaj bazoj kaj kompleksoj povas akcepti ĝis 2 mil personojn. Ekzistas 9 hoteloj por pli ol 500 lokoj, du el ili situas en la ĉefurbo de la respubliko – Gorno-Altajsk (por 300 lokoj). == La loĝantaro == La loĝantaro de Respubliko Altaj' konsistas je 202 mil homoj. El la totala kvanto de la loĝantaro 75 % (150 mil homoj) loĝas en kamparo/montaro kaj 25 % (50 mil homoj) en la urbo. La laborkapabla loĝantaro de la respubliko konsistas je iom pli ol 100 mil homoj, ĝia plimulta parto okupiĝas pri agrokulturo. En la respubliko loĝas reprezentantoj de multaj nacioj, tamen tiuj nacioj, krom altajanoj, rusoj kaj kazaĥoj, ne konsistigas kompaktajn grupojn, kaj estas reprezentataj per unuopuloj en internaciaj geedzecoj aŭ per apartaj familioj en alinacia medio. Laŭ popolnombrado, la aŭtoktona gento de Altajo – [[Altajaj popoloj|altajanoj]] – konsistigas 31 % de la loĝantaro de Respubliko Altaj', kaj el aliaj nacioj: [[rusoj]] – 60 %, [[kazaĥoj]] – 6 %, [[ukrainoj]] – 0,9 %, [[germanoj]] – 0,4 % ktp. Rusoj ekloĝis la Montaran Altajon ekde l' fino de l' 18-a jarcento; en la lasta jardeko de l' 19-a jarcento al teritorio de nuna [[Koŝ-Agaĉa distrikto]] venis kazaĥoj. == Kulturo == Ĉiujare en la respubliko aranĝatas la tradicia nacia festo – ''El-Ojyn''. Centoj kaj miloj da homoj rapidas en montaron por, kune kun la samgentanoj, mergiĝi en pasion de popola gajeco. La ''bajram''' – ''El-Ojyn'' – estas nomadula festo. En tio, verŝajne, realiĝas spirito de l' prauloj, kiuj en antaŭlongaj, malproksimaj jaroj ne povis fikssidi en unu loko, kaj preferis longajn transirojn laŭ aktualaj aferoj. La festo, en 1980-aj jaroj komenciĝinta kiel kultura-sporta aranĝaĵo, en lastaj jaroj akiras fundan sencon. Ĝi simbolas revenon al etika-moralaj valoraĵoj de la prauloj. En Respubliko Altaj', organoj de potenco kaj administrado atentas kulturan renaskiĝon de l' aŭtoktona popolo de la regiono. Samtempe sufiĉan subtenon ricevas kulturaj postuloj de la loka rusa k.a. popoloj. Ĉi-sence tre reprezentiva estas la ''verkistara organizaĵo'' de la respubliko, enhavanta pli ol 30 membrojn de ''Rusia Unio de Verkistoj''. En ''la nacia teatro'' aktivas altaja kaj rusa trupoj. En ĉiu distrikto ekzistas dekoj da ensembloj; kelkaj el ili, ekzemple folklora ensemblo ''"Altaj'"'', famas larĝe ekster Rusio. Pli kaj pli spertiĝas kaj aŭtoritatiĝas tiuj grupoj kiel ''"Jarmanka"'', ''"Ursul"'', ''"Ar-Baŝkuŝ"'' k.a. Unu el plej meritaj personoj de la respubliko estas ''Aleksej Grigorjeviĉ Kalkin'' – ''La Popola Kajĉi''' de Respubliko Altaj', plenumanto de heroa eposo ''"Maadaj Kara"'' kaj de aliaj sagaoj. Ne malpli famaj estas ''Bolot Bajryŝev'', ''Nogon Ŝumarov'', ''Sainĥo Namĉylak'' k.a. - plenumantoj de ''"[[kaj']]"'' (altaja gorĝa kantado) kaj muzikantoj de [[komuzo|komus']] ([[vargano|vargan']]) (etna buŝa muzikinstrumento). La Montara Altajo estas patrujo de elstaraj pentristoj de la nuntempo. La pleja certe estas ''G. I. Ĉoros-Gurkin'' (1870-1937), la aŭtoro de tiuj famaj pentraĵoj kiel ''"Ĥan' Altaj'"'', ''"Korona Katuni"'' (''"Krono de Katunj"''), ''"Ozero gornyh duhov"'' (''"La lago de montaraj dajmonoj"'') k.a. Konatiĝo kun tiuj artaĵoj kiel ''"Meĉty dikarki"'' (''"Revoj de sovaĝulino"''), ''"Pastuĥ"'' (''"Paŝtisto"''), ''"Bazar'"'' de ankoraŭ unu originala pentristo de Altajo - ''N. I. Ĉevalkov'' (1892–1937) – lasas ĉe la spektanto neforgeseblan impreson. Ĉiuj ĉi, kaj multaj aliaj, kreaĵoj de grandaj artistoj-pentristoj, kaj ankoraŭ objektoj de malproksimaj kaj proksimaj epokoj, estas ekspoziciataj en haloj de la respublika ''muzeo A. V. Anoĥin''. == Religio == Somere 1926 la ĉirkaŭaĵojn de Beluĥa vizitis ''[[Nikolao Roerich|N. K. Reriĥ]]'' (''Nicholas Roërich''). Ravita de Altaj', la granda pensulo kaj artisto kreis kelkajn pentraĵojn, en kiuj prezentis sian komprenon de interna sakramenta esenco de nia landero, kaj antaŭdiris ĝian rolon en la estonta historio de l' homaro. Lia fama pentraĵo ''"Ojrot – vestnik Belogo Burĥana"'' (''"Ojrot' – heroldo de Blanka Burĥan'"'') estas dediĉita al nuntempa realo. En montoj kaj valoj de Altajo denove flustriĝas legendo pri ''Burĥan''' kaj renaskiĝas ''la Blanka Kredo'' – ''Ak Djjan''. La plimulto de l' aŭtoktonaj loĝantoj konfesas [[burĥanismo]]n – la altajan branĉon de la [[Tibeta budhismo]]. == Arĥeologio == La Montara Altajo estas eksterordinare riĉa je arĥeologiaĵoj. La plimulto konsistas el trovaĵoj rilataj al pazirika kulturo, kuirilaroj kaj ŝtonaj skulptaĵoj de la tjurka periodo, [[Petroglifo|petrografiaĵoj]] de diversaj epokoj. En 6a–2a jarcentoj a.K. en senlimaj vastaĵoj de Granda Stepo aperis tri grupoj de similaj objektoj: armiloj, ĉevalrimenaroj kaj artaĵoj. La similaj armiloj reprezentiĝas per bronzaj kaj feraj ponardoj kun krucaĵo simila al etenditaj papiliaj flugiloj kaj kun listela kalkano, kaj ankaŭ per diversspecaj tri-alaj kaj tri-edraj pintoj de sagoj. En ĉevala jungaĵo samis faŭkrimenetaroj pieding-formaj kaj ring-formaj, kaj psalioj kun zooformaj randaĵoj. En arto ĉie disvastiĝis figuroj de cervoj kun branĉoriĉaj kornoj, mitologiaj grifoj, kaj scenoj de lukto de animaloj. En 1993 estis fosita la 1a tumulo de tombejo ''Ak-Alaĥa'' (en ''[[Ukok plataĵo|plataĵo Ukok']]''), kie oni trovis balzamitan korpon de juna (ĉ. 25 jaroj) pazirika virino, ricevonta de lokaj gazetistoj la titolon ''"[[Princino de Ukok|Altaja princino]]"''. Nun la registaro planas konstrui grandan aŭtovojon tra plataĵo Ukok, kio elvokas amasajn protestojn de arĥeologoj kaj historiistoj, ekologoj kaj verduloj, lokaj loĝantoj kaj naturturistoj. Simila problemo ekzistas en [[Ĉemala distrikto]], kie oni planas konstrui gigantan [[Hidroelektra centralo|HESon]], kiu per sia apero detruos unikan klimaton, flaŭron, subakvigos grandegan terenon, industriigos (kaj per tio neniigos) perlon (unu el plej lastaj) de sovaĝa montara naturo (kiu interalie apartenas al kultura heredaĵo de [[Unesko]]), sensencigos unikan tuberkulozan sanatorion, kaj minacos subakvigi multajn vilaĝojn en la valo de l' rivero. Dum la HES mem estos ekonomie malprofita. == La ĉefurbo == La ĉefurbo ([[Gorno-Altajsk]]) situas en nord-okcidenta parto de la respubliko. Ĝia teritorio enkalkulas 91 km². ''Gorno-Altajsk'', kiel loĝloko kun nomo ''Ulala'', estis fondita en 1830, statuson de urbo ricevis en 1928. Ekde 1932 ĝis 1948 ĝi nomiĝis ''Ojrot-Tura''. Distanco de Gorno-Altajsk ĝis Moskvo estas 3641 km, ĝis la plej proksima fervojstacio Bijsk – 100 km. La loĝantaro de la urbo ampleksas ĉirkaŭ 50 mil homojn. Scienca potencialo de la respubliko estas koncentrita ĉefe en Gorno-Altajsk. En ''la ŝtata universitato'', en ''instituto de hom-sciencaj esploroj'', en aliaj lern-organizaĵoj kaj en organoj de ŝtata administrado laboras dekoj da doktoroj kaj kandidatoj de sciencoj. La plej perspektiva direkto de la fundamenta scienco en la Montara Altajo estas humanitara sektoro, kaj en ĝi – sferoj ligitaj al altajlogio, tjurkologio kaj arĥeologio. Sciencistoj de pluraj sciencaj institucioj dediĉis sian agadon al produktado. Inter ili aparte menciindas laborantoj el ''Altaja ŝtata rezervejo'', el ''bestobredejo "Gorno-Altajskoe"'' (''"Montar-Altaja"''), el ''eksperimenta mastrumaĵo de Instituto de citologio kaj genetiko de RAN'' (Rusia Akademio de Sciencoj), el filio de ''Siberia botanika ĝardeno'' kaj el ''Gorno-Altajska scienc-esplora instituto de agrokulturo''. Konsiderindan parton de la loĝantaro de urbo Gorno-Altajsk konsistigas studentoj kaj lernantoj el la ŝtata universitato, el agrokultura kaj pedagogia kolegioj, el teknologia kaj komerca teknikaj specialaj lernejoj, el medicina altlernejo, kaj el dekoj da ĝeneralaj kaj specialaj lernejoj. Estas ellaborita la sistemo de profesia antaŭpreparo de junularo. == Aliaj projektoj == {{Projektoj|commons=Category:Altai Republic}} == Vidu ankaŭ == * [[Teleckoe lago]] == Eksteraj ligiloj == === Turismo === * [http://altur.ru/ Altur: Navigilo pri turismaj lokoj en Altajo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060202120137/http://altur.ru/ |date=2006-02-02 }} * [http://www.altaionline.ru/ Turismo en Altajo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060128192936/http://altaionline.ru/ |date=2006-01-28 }} * [http://www.turistka.ru/ Informejo pri turismo kaj ripozlokoj en Altajo] === Diversaj === * [http://www.altai-republic.ru/ Oficiala retpaĝaro de Respubliko Altaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140216202113/http://www.altai-republic.ru/ |date=2014-02-16 }} (ruse kaj angle) * [http://www.gasu.ru/ Altaja Ŝtata Universitato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201124195723/http://www.gasu.ru/ |date=2020-11-24 }} * [http://inform.gorno-altaisk.ru/ Novaĵoj el Gorno-Altajsk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080919065211/http://inform.gorno-altaisk.ru/ |date=2008-09-19 }} (ruse) {{Navigacipanelaro |Administra divido de Respubliko Altaj |Siberia federacia distrikto }} [[Kategorio:Respubliko Altajo| ]] epjahgc1brdw7pl1aq9el6uki0oa14w Akvobaraĵo 0 34859 9440860 9422077 2026-07-28T19:02:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440860 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Eder dam.jpg|eta|220ra|{{centre|Akvobaraĵo [[Edersee]] en [[Germanio]], konstruita ĉirkaŭ [[1910]]}}]] [[Dosiero:Hoover Dam Nevada Luftaufnahme.jpg|eta|220ra|{{centre|[[Akvobaraĵo Hoover]] en [[Usono]]}}]] [[Dosiero:Dam Coffer.jpg|eta|220ra|{{centre|Akvobaraĵo dum konstruado de [[kluzo]]j en [[Montgomery]]}}]] [[Dosiero:Llyn Brianne spillway.jpg|eta|220ra|{{centre|Elfluo de akvobaraĵo [[Llyn Brianne]], [[Kimrio]] frue post la unua plenigo}}]] '''Akvobaraĵo''' aŭ '''valbaraĵo''' estas baraĵo en la [[valo]] de [[rivero]], kiu retenas la fluantan akvon ĝis certa alto, kreante artefaritan [[lago]]n, tio estas [[baraĵlago]]n aŭ diglagon. '''Akvobaraĵo''' estas barilo, kiu [[Rezervejo|retenas]] [[Surfacakvo|surfacan akvon]] aŭ subterajn rojojn. Rezervejoj kreitaj de akvobaraĵoj ne nur evitas inundojn sed ankaŭ havigas akvon por aktivecoj kiaj [[irigacio]], [[trinkakvo|homa konsumado]], [[Industrio|industria uzado]], [[akvokulturo]], [[fiŝkaptado]], [[sporto]], [[turismo]] kaj [[navigado]]. [[Akvoenergio]] estas ofte uzata en kunigo kun akvobaraĵoj por generi [[elektro]]n. Akvobaraĵo povas ankaŭ esti uzata por kolekti akvon aŭ por stokado de akvo, kiu povas poste esti distribuata al diversaj lokoj. Akvobaraĵoj ĝenerale utilas por la unuaranga celo reteni akvon, dum aliaj similaj strukturoj kiaj [[kanaloj]], [[kluzo]]j aŭ [[digo]]j estas uzataj por administri aŭ eviti akvofluon en specifaj terareoj. == Celoj == Akvobaraĵo povas havi diversajn celojn: * Kreado de nivel-diferenco por estigi [[elektro|elektran]] energion per [[hidroelektra centralo]]; * Altigo de la akva nivelo por tute aŭ parte forkonduki la akvon en alian direkton: ** por uzo kiel trinkakvo; ** por akvumi (irigacii) agrojn; ** por provizi alilokan ŝipvojon; ** por provizi alilokan elektrocentralon; * Protektado de pli malaltaj regionoj kontraŭ [[inundo]]; * Profundigo de la rivero por ebligi [[ŝipo|ŝipan]] trafikon; * Kreado de [[rezervujo]] por kompensi sezonan mankon de akvo. == Tekniko == Akvobaraĵo povas havi diversajn formojn: * terŝutaĵo, kiun tenas la propra pezo; * pezmuro, same tenata de la propra pezo, sed kun krutaj flankoj; * arka muro, kiu apogiĝas al la flankaj de la rivera valo kaj per arka formo (kun la konveksa flanko kontraŭ la fluo) disigas la premforton al la flankoj; * piliera muro, en kiuj la premforto estas prenata de [[piliero]]j, tiel ke la interaj elementoj povas esti kompare malfortaj kaj malmultekostaj. == Historio == === Antikvaj akvobaraĵoj === Frua akvobaraĵa konstruado okazis en [[Mezopotamio]] kaj [[Mezoriento]]. Akvobaraĵoj estis uzataj por kontroli la akvonivelon, kiam la malregula vetero de Mezopotamio efikis subite sur la riveroj [[Tigris]] kaj [[Eŭfrato]]. La plej antikva konata akvobaraĵo estas la akvobaraĵo Ĝaŭa (Jawa) en [[Jordanio]], 100 kilometrojn (62&nbsp;mi) nordoriente de la ĉefurbo [[Amano]]. Tiu pergravita akvobaraĵo uzis originan 9-metre-alta (30&nbsp;ft) kaj 1 m-larĝa (3.3&nbsp;ft) ŝtonmuro, subtenita de 50 m-larĝa (160&nbsp;ft) tera deklivo. Tiu strukturo estis datita el 3000 a.K.<ref>Günther Garbrecht: "Wasserspeicher (Talsperren) in der Antike", ''Antike Welt'', 2a speciala eldono: ''Antiker Wasserbau'' (1986), pp. 51–64 (52)</ref><ref>S.W. Helms: "Jawa Excavations 1975. Third Preliminary Report", Levant 1977</ref> La [[Antikva Egiptio|antikvegipta]] akvobaraĵo Sadd-el-Kafara ĉe la rivero Ŭadi Al-Garaŭi, situanta ĉirkaŭ 25&nbsp;km sude de [[Kairo]], estis 102 m longa ĉe sia bazo kaj 87 m larĝa. La strukturo estis konstruita ĉirkaŭ 2800<ref name="Günther Garbrecht 52f.">Günther Garbrecht: "Wasserspeicher (Talsperren) in der Antike", ''Antike Welt'', 2a speciala eldono: ''Antiker Wasserbau'' (1986), pp. 51–64 (52f.)</ref> aŭ 2600 a.K.<ref name="Bazzasowr">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fao.org/world/Regional/RNE/morelinks/Publications/English/HYSTORY-OF-WATER-RESOURCES.pdf|titolo=overview of the hystory of water resources and irrigation management in the near east region|alirdato=[[1a de aŭgusto]] 2007|aŭtoro=Mohamed Bazza|dato=28a–30a Oktobro 2006|formato=PDF|eldoninto=Food and Agriculture Organization of the United Nations|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070808082928/http://www.fao.org/world/Regional/RNE/morelinks/Publications/English/HYSTORY-OF-WATER-RESOURCES.pdf|arkivdato=2007-08-08}}http://www.fao.org/docrep/005/y4357e/y4357e14.htm</ref> kiel deflu-kanalo por kontrolo de inundoj, sed ĝi estis detruita de forta pluvo dum sia konstruado aŭ tuj poste.<ref name="Günther Garbrecht 52f." /><ref name="Bazzasowr" /> Dum la 12a dinastio en la 19a jarcento a.K., la faraonoj Senosert la 3-a, [[Amenemhet la 3-a]] kaj Amenemhet la 4-a IV elfosigis kanalon 16&nbsp;km longan ligante la Fajuman Oazon al la [[Nilo]] en Meza Egipto. Du akvobaraĵoj nomataj Ha-Uar, kiuj fluis oriente-okcidenten, estis konstruitaj por reteni akvon dum la ĉiujara inundo kaj poste liveri ĝin al ĉirkaŭaj teroj. La lago nomiĝis "Mer-ŭer" aŭ Lago Moeris kaj kovris 1,700&nbsp;km² kaj estas konata nuntempe kiel Berkat Karun. [[Dosiero: Marib dam.jpg|eta|250ra|{{centre|La nuna digo de la Granda Akvobaraĵo de [[Marib-digo|Marib]] en 1986}}]] Unu el la inĝenieraj mirindaĵoj de la antikva mondo estis la [[Marib-digo|Granda Akvobaraĵo de Marib]] en [[Jemeno]]. Iniciatita iam inter 1750 kaj 1700 a.K., ĝi estis farita el premita tero - triangula en krucsekco, 580 m longa kaj origine 4 m alta - fluante inter du grupoj de rokoj ĉe ĉiu flanko, al kiuj ĝi estis ligita per forta ŝtonvorko. Oni faris aranĝadojn dum variaj periodoj, ĉefe ĉirkaŭ 750 a.K., kaj 250 jarojn poste la alto de la akvobaraĵo estis pliigita al 7 m. Post la fino de la [[Reĝlando Ŝeba]], la akvobaraĵo falis sub la kontrolo de [[Himjaro|Himjaridoj]] (~115 a.K.) kiuj entreprenis pliajn plibonigojn, kreante strukturon 14 m altan, kun kvin elfluaj kanaloj, du kluzoj plifortigitaj per ŝtonkonstruado, akvujo, kaj kanalo 1000 m longa al distribuujo. Tiuj etendaj vorkoj ne estis fakte finigitaj ĝis 325 p.K. kaj ebligis la irigacion de 100&nbsp;km². Ĉirkaŭ la mezo aŭ fino de la 3a jarcento a.K., oni konstruis komplikan akvoadministran sistemon en Dolaviro en moderna [[Barato]]. Tiu sistemo inkludis 16 rezervejojn, baraĵojn kaj variajn kanalojn por kolekti akvon kaj stoki ĝin.<ref>{{Cite web| title=The reservoirs of Dholavira| url=http://himalmag.com/component/content/article/44/1062-The-reservoirs-of-Dholavira.html| publisher=The Southasia Trust| accessdate=27a de Februaro 2011| date=Decembro 2008| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2016-06-15| arkivurl=https://web.archive.org/web/20110711170319/http://himalmag.com/component/content/article/44/1062-The-reservoirs-of-Dholavira.html| arkivdato=2011-07-11| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711170319/http://himalmag.com/component/content/article/44/1062-The-reservoirs-of-Dholavira.html| archivedate=2011-07-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://himalmag.com/component/content/article/44/1062-The-reservoirs-of-Dholavira.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110711170319/http://himalmag.com/component/content/article/44/1062-The-reservoirs-of-Dholavira.html |arkivdato=2011-07-11 }}http://old.himalmag.com/component/content/article/1062-the-reservoirs-of-dholavira.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160821053324/http://old.himalmag.com/component/content/article/1062-the-reservoirs-of-dholavira.html |date=2016-08-21 }}</ref> Eflatun Pınar estas [[Hititoj|hitita]] akvorezervejo kaj fonta templo ĉe [[Konya]], Turkio. Oni supozas ke ĝi estas el la tempo de [[Hitita Imperio]] inter la 15-a kaj [[13-a jarcento a.K.]] La akvorezervejo Kalanai estis konstruita el prilaborita ŝtono, ĉirkaŭ 300 m longa, ĉirkaŭ 4.5 m alta kaj ĉirkaŭ 20 m larĝa, tra la ĉefa fluejo de la rivero [[Kaveri]] en [[Tamil Nadu]], [[Suda Barato]]. La baza strukturo datas el la 2-a jarcento p.K.<ref>{{cite web |url=http://lawlibrary.unm.edu/nrj/48/3/03_agoramoorthy_indian.pdf |title=The Check-Dam Route to Mitigate India's Water Shortages |author1=Govindasamy Agoramoorthy |author2=Sunitha Chaudhary |author3=Minna J. Hsu |work= |publisher=Law library&nbsp;– University of New Mexico |accessdate=8a de Novembro 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130720143611/http://lawlibrary.unm.edu/nrj/48/3/03_agoramoorthy_indian.pdf |arkivdato=2013-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130720143611/http://lawlibrary.unm.edu/nrj/48/3/03_agoramoorthy_indian.pdf |archivedate=2013-07-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://lawlibrary.unm.edu/nrj/48/3/03_agoramoorthy_indian.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130720143611/http://lawlibrary.unm.edu/nrj/48/3/03_agoramoorthy_indian.pdf |arkivdato=2013-07-20 }}</ref> kaj estas konsiderata unu el plej antikvaj akvelfluaj aŭ akvoregulaj strukturoj en la mondo kiu estas ankoraŭ uzata.<ref name="kallanai_oldest">{{Cite web| url=http://www.hindunet.org/saraswati/traditionwater.pdf| title=''This is the oldest stone water-diversion or water-regulator structure in the world''| accessdate=27a de Majo 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070206130842/http://www.hindunet.org/saraswati/traditionwater.pdf| archivedate=2007-02-06| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2016-06-15| arkivurl=https://web.archive.org/web/20070206130842/http://www.hindunet.org/saraswati/traditionwater.pdf| arkivdato=2007-02-06}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070206130842/http://www.hindunet.org/saraswati/traditionwater.pdf |date=2007-02-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindunet.org/saraswati/traditionwater.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070206130842/http://www.hindunet.org/saraswati/traditionwater.pdf |arkivdato=2007-02-06 }}</ref> La celo de tiu akvorezervejo estis elfluigi la akvon de la rivero Kaveri al la fekunda deltoregiono por irigacio pere de kanaloj.<ref name="kallanai_googlebook">{{Cite book| last=Singh| first=Vijay P. |author2=Ram Narayan Yadava |title=Water Resources System Operation: Proceedings of the International Conference on Water and Environment| publisher=Allied Publishers| year=2003| url=http://books.google.com/?id=Bge-0XX6ip8C&pg=PA508&dq=kallanai#PPA508,M1| isbn=81-7764-548-X| page=508| ref=harv| accessdate=2015-11-09}}</ref> La irigacia sistemo Du Ĝiang Jan estas la plej antikva survivanta sistemo por [[irigacio]] en Ĉinio kiu inkludis akvobaraĵon kiu direktis la akvofluon. Ĝi estis finigita en 251 a.K. Granda eltera akvobaraĵo, farita de Sunŝu Ao, nome [[ĉefministro]] de la ŝtato Ĉu, inundis valon en teritorio de nuntempa nordo de la provinco [[Anhui]] kiu kreis enorman irigacian rezervejon (100&nbsp;km (62&nbsp;mi) de cirkonferenco), rezervejo kiu ekzistas ankoraŭ.<ref name="needham volume 4 part 3 271">Needham, Joseph (1986). ''Science and Civilization in China: Volume 4, Part 3''. Taipei: Caves Books, Ltd. </ref> === Romia inĝenierado === [[Dosiero:Roman Cornalvo dam, Extremadura, Spain. Pic 01.jpg|eta|300ra|{{centre|La romia [[Akvobaraĵo Kornalvo]] en [[Hispanio]] estis uzata dum preskaŭ du jarmiloj.}}]] La konstruado de [[Listo de romiaj akvo-baraĵoj kaj rezervejoj|romiaj akvobaraĵoj]] estis karakterizita de la kapablo de "Romianoj por plani kaj organizi inĝenieran konstruadon grandskale."<ref name="Smith 1971, 49">{{harvnb|Smith|1971|p=49}}</ref> Romiaj planistoj enkondukis la tiam novan koncepton de grandaj akvobaraĵoj, kiuj povus certigi permanentan [[akvoliverado]]n por urbaj setlejoj laŭlonge de la seka sezono.<ref>{{harvnb|Smith|1971|p=49}}; {{harvnb|Hodge|1992|pp=79f.}}</ref> Ties pionira uzado de akvorezista hidraŭlika [[mortero]] kaj partikulare [[romia cemento]] ebligis multe pli grandajn digostrukturojn ol antaŭe,<ref name="Smith 1971, 49" /> kiaj ĉe la [[Akvobaraĵo Homs]], eble la plej granda akvobaraĵo ĝis tiu dato,<ref name="Smith 1971, 42">{{harvnb|Smith|1971|p=42}}</ref> kaj la [[Akvobaraĵo Harbaka]], ambaŭ en [[Syria|Romia Sirio]]. La plej alta romia akvobaraĵo estis la [[Akvobaraĵo Subiako]] ĉe [[Romo]]; ties rekorda alto de 50 m restis nesurpasita ĝis sia akcidenta detruo en 1305.<ref name="Hodge 1992, 87">{{harvnb|Hodge|1992|p=87}}</ref> Romiaj inĝenieroj faris rutinan uzadon de antikvaj normigaj desegnoj kiel digakvobaraĵoj kaj masongravitaj akvobaraĵoj.<ref>{{harvnb|Hodge|2000|pp=331f.}}</ref> Krom tio, ili montris altan gradon de inventiveco, enkondukante plej el la aliaj bazaj desegnoj de akvobaraĵoj, kiuj estis nekonataj ĝis tiam. Tiuj estis [[ark-gravitaj akvobaraĵoj]],<ref>{{harvnb|Hodge|2000|p=332}}; {{harvnb|James|Chanson|2002}}</ref> [[arkaj akvobaraĵoj]],<ref name="Earliest known arch dam">{{harvnb|Smith|1971|pp=33–35}}; {{harvnb|Schnitter|1978|pp=31f.}}; {{harvnb|Schnitter|1987a|p=12}}; {{harvnb|Schnitter|1987c|p=80}}; {{harvnb|Hodge|2000|p=332, fn. 2}}</ref> [[kontraŭfortaj akvobaraĵoj]]<ref>{{harvnb|Schnitter|1987b|pp=59–62}}</ref> kaj [[arkaj akvobaraĵoj#Variaĵoj|multarkaj kontraŭfortaj akvobaraĵoj]],<ref name="Earliest known multiple arch buttress dam">{{harvnb|Schnitter|1978|p=29}}; {{harvnb|Schnitter|1987b|pp=60, table 1, 62}}; {{harvnb|James|Chanson|2002}}; {{harvnb|Arenillas|Castillo|2003}}</ref> ĉiuj el kiuj estis konataj kaj uzataj ĉirkaŭ la 2a jarcento p.K. (vidu artikolon [[Listo de romiaj akvo-baraĵoj kaj rezervejoj]]). Romiaj laborfortoj estis ankaŭ la unuaj, kiuj konstruis digopontojn, kiaj la [[Ponto de Valeriano]] en Irano.<ref>{{harvnb|Vogel|1987|p=50}}</ref> [[Dosiero:Sushtar Bridge.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Restoj de la Akvobaraĵo [[Band-e Kaisar]], konstruita de la romianoj en la [[3-a jarcento a.K.]]}}]] En [[Irano]], pontaj digoj kiaj tiu de [[Band-e Kaisar]] estis uzataj por havigi [[akvoenergio]]n pere de [[akvorado]]j, kiuj ofte havigis energion por akvomovataj mekanismoj. Unu el la unuaj estis la rom-konstruita ponta akvobaraĵo aŭ digoponto en [[Dezful]],<ref>{{harvnb|Hartung|Kuros|1987|pp=232, 238, fig. 13; 249}}</ref> kiu povis levigi 50 [[ulno]]jn da akvo en alto por [[akvoliverado]] al ĉiuj hejmoj en la urbo. Oni konis ankaŭ [[azudo]]jn.<ref name="Hill-Engineering">Donald Routledge Hill (1996), "Engineering", p. 759, en {{cite book |last1=Rashed |first1=Roshdi |last2=Morelon |first2=Régis |year=1996 |title= Encyclopedia of the History of Arabic Science |publisher= Routledge |isbn=0-415-12410-7 |pages=751–795 |ref=harv }}</ref> [[Muelejo|Muelejaj]] akvobaraĵoj estis enkondukitaj, kio la [[Araba Agrikultura Revolucio|islamaj inĝenieroj]] nomigis ''Pul-i-Bulaiti''. La unua estis konstruita ĉe Ŝuŝtar super la rivero [[Karun]], Irano, kaj multaj el tiuj estis poste konstruitaj en aliaj partoj de la [[Islama mondo]].<ref name="Hill-Engineering" /> Akvo estis kondukita el la malantaŭo de la akvobaraĵo tra granda tubo por movi akvoradon kaj [[akvomuelejo]]n.<ref name="Lucas">Adam Lucas (2006), ''Wind, Water, Work: Ancient and Medieval Milling Technology'', p. 62. Brill, ISBN 90-04-14649-0.</ref> En la 10a jarcento, [[Al-Mukaddasi]] priskribis kelkajn akvobaraĵojn en Persio. Li informis ke tiu de [[Ahvazo]] estis pli ol 910&nbsp;m (3,000&nbsp;ft) longa,<ref name="Hill-56-8" /> kaj ke ĝi havis multajn akvoradojn kiuj levis akvon al [[akvedukto]]j tra kiuj ĝi fluis al rezervejoj de la urbo.<ref name="Hill-31">{{Citaĵo el libro|titolo=A history of engineering in classical and medieval times|aŭtoro=Donald Routledge Hill|jaro=1996|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-15291-7|paĝo=31|referenco=harv}}</ref> Alia, tiu de Band-i-Amir, havigis irigacion por 300 vilaĝoj.<ref name="Hill-56-8">{{Citaĵo el libro|titolo=A history of engineering in classical and medieval times|aŭtoro=Donald Routledge Hill|jaro=1996|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-15291-7|paĝoj=56–8|referenco=harv}}</ref> === Mezepoko === En [[Nederlando]], malaltnivela lando, akvobaraĵoj estis ofte aplikitaj al blokado de riveroj por reguligi la akvonivelon kaj eviti la eniron de la maro en la marĉajn terojn. Tiaj akvobaraĵoj ofte markis la komencon de urbo ĉar estis facile trapasi la riveron je tia loko, kaj ofte okazigis la respektivajn lokonomojn en [[nederlanda]]. Por ekzemplo la nederlanda ĉefurbo [[Amsterdam]] (malnova nomo ''Amstelredam'') startis pro akvobaraĵo ''dam'' ĉe la rivero [[Amstel]] en la fino de la 12a jarcento, kaj [[Rotterdam]] startis pere de ''dam'' ĉe la rivero Rotte, nome minora alfluanto de la [[Nova Mozo]]. La centra placo de Amsterdamo, kovrante la originan lokon de 800-jaraĝa ''dam'', ankoraŭ postas la nomon ''[[Placo de Dam]]'' aŭ simple ''la Dam''. === Industria revolucio === [[Dosiero:Engraving of Rideau Canal locks.jpg|eta|altdekstre|240x240px|{{centre|Gravuraĵo de la kluzoj de [[Kanalo Rideau]] ĉe Bytown}}]] La romianoj estis la unuaj, kiuj konstruis [[Arka akvobaraĵo|arkajn akvobaraĵojn]], kie la reagofortoj el abutmento stabiligas la strukturon el la ekstera hidrostaza premo, sed nur en la 19a jarcento la inĝenieraj kapabloj kaj konstrumaterialoj disponeblaj ebligis la konstruadon de la unuaj grandskalaj arkaj akvobaraĵoj. Tri pioniraj arkaj akvobaraĵoj estis konstruitaj en la [[Brita Imperio]] komence de la 19a jarcento. Henry Russel de la armekorpuso ''Royal Engineers'' superrigardis la konstruon de la [[Akvobaraĵo Mir Alam]] en 1804 por liveri avon al la urbo [[Hajderabado]] (ĝi estas ankoraŭ uzata). Ĝi havis alton de 12 m kaj konsistis el 21 arkoj de varia amplekso.<ref>{{Cite web| url=http://www.simscience.org/cracks/advanced/butt_hist1.html| title=Key Developments in the History of Buttress Dams| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2016-10-07| arkivurl=https://web.archive.org/web/20120321190213/http://www.simscience.org/cracks/advanced/butt_hist1.html| arkivdato=2012-03-21}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.simscience.org/cracks/advanced/butt_hist1.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120321190213/http://www.simscience.org/cracks/advanced/butt_hist1.html |arkivdato=2012-03-21 }}</ref> En la 1820-aj kaj 30-aj jaroj, la Leŭtenanto-Kolonelo John By superrigardis la konstruon de la [[Kanalo Rideau]] en [[Kanado]] ĉe la areo de la nuntempa [[Otavo]] kaj konstruis serion de kurvaj masonaĵoj akvobaraĵoj kiel parto de la akvolivera sistemo. Partikulare, la Akvobaraĵo Jones Falls, konstruita de John Redpath, estis finkonstruita en 1832 kiel la plej granda akvobaraĵo en [[Nordameriko]] kaj inĝeniera mirindaĵo. Por teni la akvon en kontrolo dum la konstruado, oni uzis en la akvobaraĵo du [[kluzo]]jn, nome artefaritajn kanalojn por konduki akvon. La unua estis ĉe la bazo de la akvobaraĵo ĉe ties flanko. dua kluzo estis metita en la okcidenta flanko de la akvobaraĵo, ĉirkaŭ 6.1 m super la bazo. Por ŝanĝi el la malsupra al la supra kluzo, oni blokis la eliron de la Sabla Lago.<ref>{{Cite web| url=http://www.mysteriesofcanada.com/Canada/john_redpath.htm| title=John Redpath, the Whispering Dam, and Sugar| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2016-10-07| arkivurl=https://web.archive.org/web/20140106185509/http://www.mysteriesofcanada.com/Canada/john_redpath.htm| arkivdato=2014-01-06}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mysteriesofcanada.com/Canada/john_redpath.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140106185509/http://www.mysteriesofcanada.com/Canada/john_redpath.htm |arkivdato=2014-01-06 }}</ref> La rivero Hunts Creek ĉe la urbo [[Parramatta]], [[Aŭstralio]], estis baraĵita en la 1850-aj jaroj, por plenumi la peton de akvo fare de la kreskanta loĝantaro de la urbo. La masonaĵa muro de la [[arka akvobaraĵo]] estis desegnita de Leŭtenanto Percy Simpson, kiu estis influita de la progresoj en inĝenieraj teknikoj por akvobaraĵoj fare de la armekorpuso ''Royal Engineers'' en [[Brita Hindio|Hindio]]. La akvobaraĵo kostis 17 000 pundojn kaj estis finkonstruita en 1856 kiel la unua inĝeniera akvobaraĵo konstruita en Aŭstralio, kaj la dua arka akvobaraĵo en la mondo konstruita laŭ matematikaj specifaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.traianvs.net/textos/archdams_en.htm|titolo=Historical Development of Arch Dams}}</ref> La unua tia akvobaraĵo malfermiĝis du jarojn antaŭe en [[Francio]]. Ĝi estis la unua franca arka akvobaraĵo de [[Industria Revolucio|industria epoko]], kaj ĝi estis konstruita de François Zola en la municipo de [[Aix-en-Provence]] por plibonigi la liveradon de akvo post [[Ĥolero|ĥolera eksplodo de 1832]] amasmortigis en la areo. Post oni garantiis reĝan aprobon de [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]] en 1844, la akvobaraĵo estis konstruita laŭlonge de la venonta jardeko. Ties konstruado estis farita sur la bazo de matematikaj rezultoj de scienca analizo de premo. La akvobaraĵo situa 75-mejlojn proksime de [[Warwick (Kvinslando)|Warwick]], Aŭstralio, estis eble la unua cementa arka akvobaraĵo de la mondo. Desegnita de [[Henry Charles Stanley]] en 1880 kun superfluiga elfluejo kaj speciala akvoeligejo, ĝi estis poste plialtigita ĝis 10 m. En la lasta duono de la deknaŭa jarcento, oni faris gravajn antaŭenirojn en la scienca teorio de desegno de masonaĵaj akvobaraĵoj. Tio transformis la desegnon de akvobaraĵoj el arto bazita sur empiria metodologio al profesio bazita sur rigore aplikita scienca teoria enkadrigo. Tiu nova emfazo estis centrita ĉirkaŭ la inĝenieraj altlernejoj de universitatoj de Francio kaj Unuiĝinta Reĝlando. [[William John Macquorn Rankine]] ĉe la [[Universitato de Glasgovo]] pioniris la teoriaran komprenon de la strukturoj de akvobaraĵoj en sia artikolo de 1857 nome ''On the Stability of Loose Earth''. La [[teorio de Rankine]] havigis bonan komprenon de la principoj malantaŭ la desegno de akvobaraĵoj.<ref>Rankine, W. (1857) "On the stability of loose earth". ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London'', Vol. 147.</ref> En Francio, J. Augustin Tortene de Sazilly klarigis la mekanikon de vertikale frontitaj masonaĵaj gravit-baraĵoj, kaj la akvobaraĵo de Zola estis la unua konstruita sur la bazo de tiuj principoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/150337/dam/72085/The-19th-century|titolo=dam|eldoninto=Encyclopedia Britannica}}</ref> === Grandaj akvobaraĵoj === [[Dosiero:Ansel Adams - National Archives 79-AAB-01.jpg|300ra|eta|maldekstre|{{centre|La [[Akvobaraĵo Hoover]] de [[Ansel Adams]], 1942}}]] La epoko de grandaj akvobaraĵoj komencis per la konstruo de la [[Asuana Malalta Baraĵo]] en Egipto en 1902, nome gravita [[masonaĵa akvobaraĵo|masonaĵa]] [[kontraŭforta akvobaraĵo]] sur la rivero [[Nilo]]. Post sia [[Batalo de Tel el-Kebir|invado kaj okupado de Egipto]] en 1882, la Britoj ekkonstruis ĝin en 1898. La projekto estis desegnita de Sir [[William Willcocks]] kaj inkludis kelkajn elstarajn inĝenierojn, kiaj Sir [[Benjamin Baker (inĝeniero)|Benjamin Baker]] kaj Sir [[Sir John Aird|John Aird]], kies firmao, [[John Aird & Co.]], estis la ĉefa kontraktanto.<ref>{{Cite web |url=http://www.collectstocks.com/egyptbond.html |title=Egyptian Irrigation Bond 1898 - Aswan Dam on Nile River |date= |work=Scripophily |accessdate=[[9a de novembro]] 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050513224447/http://www.collectstocks.com/egyptbond.html |archivedate=13a de Majo 2005 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050513224447/http://www.collectstocks.com/egyptbond.html |arkivdato=2005-05-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050513224447/http://www.collectstocks.com/egyptbond.html |date=2005-05-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.collectstocks.com/egyptbond.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050513224447/http://www.collectstocks.com/egyptbond.html |arkivdato=2005-05-13 }}</ref><ref>{{Citation| last=Roberts| first=Chalmers| date= December 1902| title=Subduing the Nile| url=https://books.google.com/books?id=DoDNAAAAMAAJ&pg=PA2861| journal= The World's Work: A History of Our Time | volume=V| pages=2861–2870| accessdate=2009-07-10}}</ref> Kapitalo kaj financado estis provizita de [[Ernest Cassel]].<ref>[http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=142&letter=F&search=Finance Finance], ''Jewish Encyclopedia'', c.1906</ref> Kiam oni ekkonstruis inter 1899 kaj 1902, nenio tia estis iam intencita;<ref>Frederic Courtland Penfield, [[s:Century Magazine/Volume 57/Issue 4/Harnessing the Nile|Harnessing the Nile]], ''The Century Magazine'', Vol. 57, No. 4 (February 1899)</ref> finkonstruita, ĝi estis la plej granda masonaĵa akvobaraĵo en la mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/AncientNubia/PhotoIntro.html|titolo=The First Aswan Dam|alirdato=2a de Januaro 2011|eldoninto=University of Michigan|arkivurl=https://web.archive.org/web/19970615204902/http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/AncientNubia/PhotoIntro.html|arkivdato=1997-06-15}}</ref> La [[Akvobaraĵo Hoover]] estas amasa elcementa [[arkogravita akvobaraĵo]], konstruita en la [[Nigra Kanjono de Kolorado|Nigra Kanjono]] de la rivero [[Kolorado (rivero)|Kolorado]], sur la bordo inter la usonaj ŝtatoj [[Arizono]] kaj [[Nevado]] inter 1931 kaj 1936 dum la [[Granda Depresio]]. En 1928, la usona kongreso rajtigis la projekton konstrui akvobaraĵon kiu kontrolos inundojn, havigos irigacian akvon kaj produktos [[hidroelektra energio|hidroelektran energion]]. La venkanta propono por konstrui la akvobaraĵon estis submetita al entreprenaro nome [[Six Companies, Inc.]] Tia granda elcementa strukturo neniam estis konstruita antaŭe, kaj kelkaj el la teknikoj neniam estis klopoditaj. La varmega somervetero kaj ankaŭ la manko de instalaĵoj ĉe la loko prezentis malfacilaĵojn. Tamen, Six Companies sukcesis havigi la akvobaraĵon al la federacia registaro en la [[1a de marto|1a de Marto]] [[1936]], pli ol du jarojn post la dekomenca limdato. Ĉirkaŭ 1997, estis ĉirkaŭkalkule 800,000 akvobaraĵoj tutmonde, ĉirkaŭ 40,000 el ili ĉirkaŭ 15 m altaj.<ref>"[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1470397/ Is it Worth a Dam? ]". ''Environmental Health Perspectives'' Volume 105, Number 10, Oktobro 1997 (WayBack http://www.ehponline.org/qa/105-10focus/focus.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060517113007/http://www.ehponline.org/qa/105-10focus/focus.html |dato=2006-05-17 }})</ref> En 2014, Fakuloj de la [[Universitato de Oksfordo]] publikigis studon de la kosto de grandaj akvobaraĵoj – basite sur la plej grandaj ekzistantaj datumoj – dokumentante gravan kostan superaĵojn por majoritato de akvobaraĵoj kaj demandante ĉu profitoj tipe kovras la kostojn de tiaj akvobaraĵoj.<ref>{{Cite journal|author1=Atif Ansar |author2=Bent Flyvbjerg |author3=Alexander Budzier |author4=Daniel Lunn |date=Junio 2014|title=Should we build more large dams? The actual costs of hydropower megaproject development|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2406852|journal=Energy Policy, vol. 69, pp. 43-56|doi=|pmid=|access-date=}}</ref> == Tipoj == [[Dosiero:Morrowdam.JPG|eta|230ra|{{centre|La akvobaraĵo Morrow Point, [[Koloradio]], [[Usono]], estas [[arka akvobaraĵo]] de duobla kurveco.}}]] Tipoj de akvo-baraĵoj kaj rezervejoj estas ekzemple la jenaj: * [[Arka akvobaraĵo]] ** Arka akvobaraĵo estas solida akvobaraĵo farita el cemento kiu estas kurva supre laŭ la plano. La arka akvobaraĵo estas desegnita tiele ke la forto de la akvo kontraŭ ĝi, konata kiel hidrostata premo, premas kontraŭ la arko, kunpremante kaj plifortigante la strukturon ĉar ĝi pelas al ties fundamento aŭ [[abutmento]]j. * [[Arkogravita akvobaraĵo]] ** Arkogravita akvobaraĵo estas akvobaraĵo kun la karakteroj kaj de arka akvobaraĵo kaj de gravita akvobaraĵo. Ĝi estas akvobaraĵo kiu kurvas supre en mallarĝa kurvo kiu direktas plej el la akvo kontraŭ la muraj rokoj de la [[kanjono]], havigante forton por kunpremi la akvobaraĵon. Ĝi kombinas la fortojn de du oftaj formoj de akvobaraĵoj kaj ĝi estas konsiderata intermezo inter ambaŭ. * [[Gravitaj akvobaraĵoj|Gravita akvobaraĵo]] ** Gravita akvobaraĵo estas akvobaraĵo konstruita el cemento aŭ ŝtona masonaĵo kaj desegnita por reteni pluvakvon ĉefe uzante nur la pezon de la materialo por rezisti la horizontalan premon de akvo premante kontraŭ ĝi. * [[Kontraŭforta akvobaraĵo]] ** Kontraŭforta akvobaraĵo estas akvobaraĵo kun solida, fermitega supra flanko kiu estas subtenata je interspaco el la malsupra flanko pere de serio de [[kontraŭforto]]j aŭ subteniloj. La muro de la kontraŭforta akvobaraĵo povas esti rekta aŭ kurva. * [[Kontraŭforta akvobaraĵo#Variantoj|Multarka kontraŭforta akvobaraĵo]] == Sekureco == [[Dosiero:Barrage de Roselend 2.jpg|eta|300ra|maldekstre|{{centre|Kontraŭfortoj kaj arko de la [[kontraŭforta akvobaraĵo]] Roselend en [[Francio]]}}]] Grava problemo de akvobaraĵoj estas la sekureco. Rompo de akvobaraĵo povas kaŭzi gigantajn damaĝojn. Krom rekta rompo de la digo ekzistas ekzemple en montaroj ankaŭ risko de superakvego pro falantaj rokoj aŭ glaĉerrompiĝoj. Tia katastrofo ĉe la [[Allalin-Glaĉero#La katastrofo de la Baraĵo de Mattmark|Alalin-Glaĉero en Mattmark]] mortigis 88 homojn en 1965.<ref>[http://www.swissinfo.ch/ger/mattmark--dunkle-seite-der-baugeschichte/4701184 Raporto pri la katastrofo de 1965 en Mattmark (Retejo de la Svisa Televido en germana lingvo, konsultita 2015-01-29)]</ref> Aliaj danĝeroj estas [[tertremo]]j, sabotado fare de [[terorismo|teroristoj]] aŭ en okazo de milito, ekstremaj inundoj aŭ aliformiĝo de la konstruaĵo ekzemple pro movo de la konstrutereno. Por eviti tiajn katastrofojn akvobaraĵo bezonas sekureckoncepton, kiu baziĝas sur tri principoj, nome * konstrua sekureco surbaze de adekvata inĝenierarto kaj bona planado * konstanta kontrolo de la konstruaĵo kaj la ĉirkaŭo kaj observo de termovo kaj sismologiaj mezuroj * katastrofokoncepto por averti kaj evakui la minacatan loĝantaron === Katastrofoj === La plej terura katastrofo imagebla en rilato kun baraĵlago estas la rompo de la baraĵo ekzemple pro tertremo (Sheffield-Baraĵo, kiu rompiĝis la 29-an de junio [[1925]] pro [[tertremo]])<ref>Fonto: Artikolo pri digorompiĝo en la [[:de:Dammbruch|germana vikipedio]]</ref>, kio povas kaŭzi la inundon de tutaj valoj. Alia tipo de katastrofo estas akcidentoj okazantaj dum la konstruado. Ĉar, simpligite dirata, temas pri konstruo de altega muro, la plej damaĝa kaj eĉ mortiga tipa akcidento estas falo el la muro. Kontraŭ tio, modernaj sekurecrimedoj, ĉefe sekurigaj ligiloj, multe haltigis tiujn akcidentajn falojn. Alia tipo de akcidento estas tiuj kiuj okazas kiam la unua plenigo je akvo en la [[baraĵlago]] startas antaŭ la kompleta finkonstruo: tio okazis ekzemple ĉe la Akvobaraĵo de Torrejón el Rubio, [[Hispanio]], situanta en la kunfluo de la riveroj [[Taĵo]] kaj [[Tiétar]] la [[22an de oktobro]] [[1965]], kio okazigis la morton de almenaŭ 35 laboristoj kiuj estis laborantaj en la finkonstruo de tiu akvobaraĵo, ĉefe en [[tunelo]], kiam rompiĝis [[kluzo]] kaj la akvo jam rezervita elfluis al la fluejo de la rivero. == Gravaj akvobaraĵoj == === Baraĵo Tri Gorĝoj === [[Dosiero:Three gorges dam locks view from vantage point.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|La [[Baraĵo Tri Gorĝoj]] en 2004; kluzoj por rivera trafiko}}]] {{Ĉefartikolo|Baraĵo Tri Gorĝoj}} La '''[[Baraĵo Tri Gorĝoj]]''' (ĉine [[wikt:三|三]][[wikt:峡|峡]][[wikt:大|大]][[wikt:坝|坝]] aŭ ''Sānxiá'') estas akvoenergia baraĵo en [[Ĉinio]], sur la [[Jangzi-rivero]]. Ĝi plene ekfunkcias ekde 2012-07-04, kiam la lasta turbino komencis liveri energion. Tiu estas la plej granda akvenergia baraĵo el mondo laŭ areo (2 335 metroj longa) kaj devus fariĝi la 1-a laŭ produktado de [[elektro]] (kun 22 500 megavatoj), la nuna unua estas la akvobaraĵo de [[Itajpuo]] en [[Brazilo]] (kun 14 000 MW). [[Akvoenergio]] estas riĉa en [[Jangzi-rivero]], kaj la akvoutiliga artiko de la '''Tri Gorĝoj''' estas ŝlosila inĝenieraĵo de sinteza jungado kaj ekspluato de Jangzi-rivero. La sidejo de la Inĝenieriaĵo ĉe la Tri Gorĝoj estis elektata en Sandouping, interna loko de [[Jiĉang]], urbo de la [[Ĉinio|ĉina]] meza provinco [[Hubejo]], ĉe la meza baseno de Jangzi-rivero. Post la finkonstruado de la akvobaraĵo ĝi ludas funkciojn de preventado de [[inundo]], elektra produktado, navigacio, bredado, [[turismo]], protektado de [[ekologio|ekologia]] [[medio]], purigo de medio, ekspluata elmigrado (???), kondukado de [[akvo]] el [[sudo]] al [[nordo]] de [[Ĉinio]] kaj akvoprovizado. La akvobaraĵo ĉe la Tri Gorĝoj de Yangzi-rivero realigas celojn de akvoakumulado, malfermo de navigado kaj elektra produktado. === Baraĵo Hoover === {{Ĉefartikolo|Akvobaraĵo Hoover}} '''Akvobaraĵo Hoover''' (angle: '''Hoover Dam''', originale '''Boulder Dam''') situas ĉe la limo inter [[usono|usonaj]] federaciaj ŝtatoj [[Nevado]] kaj [[Arizono]], ĉirkaŭ 50&nbsp; km sudoriente de [[Las Vegas]] en la Nigra Kanjono. La akvobaraĵo ŝveligas la akvon de rivero [[Kolorado (rivero)|Kolorado]], kiu formas tie la limon inter Arizono kaj Nevado. La ŝveliĝanta lago estas nomata [[Lago Mead]] kaj havas la surfacon de 63.900&nbsp;[[hektaro]]j (laŭ alia fonto: 69.000 hektaroj), longon de ĉirkaŭ 170&nbsp;km kaj maksimuman profundon de ĉirkaŭ 180&nbsp; metroj. Ĝi povas rezervi ĉirkaŭ 35 miliardojn da m³ de akvo kaj tiel ĝi estas la plej granda baraĵlago de Usono. === Baraĵo de Grand Coulee === {{Ĉefartikolo|Baraĵo de Grand Coulee}} [[Dosiero:Grand Coulee Dam.jpg|maldekstra|eta|250ra|<center>{{centre|La [[baraĵo de Grand Coulee]] nuntempe ([[2017]])}}]] La '''baraĵo de Grand Coulee''' ([[angle]] ''Grand Coulee Dam'') estas hidroelektra akvobaraĵo (aŭ simple [[digo|dig(eg)o]]) sur la rivero [[Kolumbio (rivero)|Kolumbio]] en la [[usona ŝtato]] [[Vaŝingtonio]]. Per barado de la rivera fluo ĝi kreas la longegan [[Lago Roosevelt|lagon Roosevelt]]. Ĝi estas la plej granda usona [[elektrocentralo]] <ref>[http://www.eia.doe.gov/neic/brochure/renew05/renewable.html#tab2 Renewable Energy Sources: A Consumer's Guide] U.S. Department of Energy: Energy Information Administration, alirdato 2006-11-18</ref> kaj la plej granda [[betono|betonstrukturo]] en [[Usono]].<ref>[http://seattlepi.nwsource.com/getaways/89497_shorttrips03.shtml "Short Trips: Take a step back to take in a concrete wonder"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090130015818/http://seattlepi.nwsource.com/getaways/89497_shorttrips03.shtml |date=2009-01-30 }}, Jeff Larsen, [[Seattle Post-Intelligencer]], 2002-10-03, alirdato 2006-11-19</ref> == Ekzemploj == {{Div col|cols = 3}} * [[Alta Baraĵo de Asuano]] * [[Atlantropa]] * [[Baram Dam]] * [[Akvobaraĵo de Cíjara]] * [[Akva laboraĵo Gabčíkovo]] * [[Akvobaraĵo García de Sola]] * [[Baraĵo de Grand Coulee]] * [[Akvobaraĵo Hoover]] * [[Akvobaraĵo Kurobe]] * [[Akvobaraĵo de La Serena]] * [[Akvobaraĵo Lipno]] * [[Akvobaraĵo Oravská]] * [[Akvobaraĵo de Orellana]] * [[lago de Otmuchów]] * [[Riverbaraĵo Raffelberg]] * [[Akvobaraĵo Sup'ung]] * [[Baraĵo Tri Gorĝoj]] {{Div col end}} Pliaj ekzemploj listiĝas en la artikolo [[baraĵlago]]. == Bildaro == [[Dosiero:WV banner Xhariep Gariep Dam.jpg|775ra|eta|{{centre|Akvobaraĵo Xhariep Gariep}}]] [[Dosiero:WV banner Lejweleputswa Bloemhof Dam.jpg|775ra|eta|{{centre|Akvobaraĵo Lejweleputswa Bloemhof}}]] [[Dosiero:Page Glen Canyon Dam banner.jpg|775ra|eta|{{centre|Akvobaraĵo Glen Canyon}}]] [[Dosiero:WV banner North Central Nebraska Spencer Dam.jpg|775ra|eta|{{centre|Akvobaraĵo North Central Nebraska Spencer}}]] [[Dosiero:Hoover Dam WV banner.jpg|775ra|eta|{{centre|Akvobaraĵo Hoover}}]] [[Dosiero:Nampho Dam Banner.jpg|775ra|eta|{{centre|Akvobaraĵo Nampho}}]] <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Presa García de Sola.jpg|[[Baraĵlago García de Sola|Akvobaraĵo García de Sola]]. Desembalse de Orellana.jpg|[[Akvobaraĵo de Orellana]]. Lipenská přehrada.JPG|[[Akvobaraĵo Lipno]]. Aswan low dam2.JPG|[[Asuana Malalta Baraĵo]]. BarragemAssuão.jpg|Satelita bildo de la [[Asuana Baraĵo]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj|ReVo=bar.val0ajxo}} == Literaturo == * {{Cite journal | last1 = Arenillas | first1 = Miguel | last2 = Castillo | first2 = Juan C. | title = Dams from the Roman Era in Spain. Analysis of Design Forms (with Appendix) | journal = 1st International Congress on Construction History [20th–24th January] | publication-place = Madrid | year = 2003 | url = http://www.traianvs.net/textos/presas_in.htm#_ednref4 | ref = harv }} * {{Cite book | last1 = Hartung | first1 = Fritz | last2 = Kuros | first2 = Gh. R. | editor-last = Garbrecht | editor-first = Günther | contribution = Historische Talsperren im Iran | title = Historische Talsperren | place = Stuttgart | publisher = Verlag Konrad Wittwer | year = 1987 | volume = 1 | pages = 221–274 | isbn = 3-87919-145-X | ref = harv }} * {{Cite book | last = Hodge | first = A. Trevor | title = Roman Aqueducts & Water Supply | place = London | publisher = Duckworth | year = 1992 | isbn = 0-7156-2194-7 | ref = harv }} * {{Cite book | last = Hodge | first = A. Trevor | editor-last = Wikander | editor-first = Örjan | editor-link = Örjan Wikander | contribution = Reservoirs and Dams | title = Handbook of Ancient Water Technology | series = Technology and Change in History | volume = 2 | year = 2000 | publisher = Brill | location = Leiden | isbn = 90-04-11123-9 | pages = 331–339 | ref = harv }} * {{Cite journal | last1 = James | first1 = Patrick | last2 = Chanson | first2 = Hubert | title = Historical Development of Arch Dams. From Roman Arch Dams to Modern Concrete Designs | journal = Australian Civil Engineering Transactions | volume = CE43 | year = 2002 | pages = 39–56 | url = http://www.traianvs.net/textos/archdams_en.htm | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Schnitter | first = Niklaus | title = Römische Talsperren | journal = Antike Welt | volume = 8 | issue = 2 | pages = 25–32 | year = 1978 | ref = harv }} * {{Cite book | last = Schnitter | first = Niklaus | editor-last = Garbrecht | editor-first = Günther | contribution = Verzeichnis geschichtlicher Talsperren bis Ende des 17. Jahrhunderts | title = Historische Talsperren | place = Stuttgart | publisher = Verlag Konrad Wittwer | year = 1987a | volume = 1 | pages = 9–20 | isbn = 3-87919-145-X | ref = harv }} * {{Cite book | last = Schnitter | first = Niklaus | editor-last = Garbrecht | editor-first = Günther | contribution = Die Entwicklungsgeschichte der Pfeilerstaumauer | title = Historische Talsperren | place = Stuttgart | publisher = Verlag Konrad Wittwer | year = 1987b | volume = 1 | pages = 57–74 | isbn = 3-87919-145-X | ref = harv }} * {{Cite book | last = Schnitter | first = Niklaus | editor-last = Garbrecht | editor-first = Günther | contribution = Die Entwicklungsgeschichte der Bogenstaumauer | title = Historische Talsperren | place = Stuttgart | publisher = Verlag Konrad Wittwer | year = 1987c | volume = 1 | pages = 75–96 | isbn = 3-87919-145-X | ref = harv }} * {{Cite journal | doi = 10.2307/3102810 | last = Smith | first = Norman | title = The Roman Dams of Subiaco | jstor = 3102810 | journal = Technology and Culture | volume = 11 | issue = 1 | pages = 58–68 | year = 1970 | ref = harv }} * {{Cite book | last = Smith | first = Norman | title = A History of Dams | place = London | publisher = Peter Davies | year = 1971 | pages = 25–49 | isbn = 0-432-15090-0 | ref = harv }} * {{Cite book | last = Vogel | first = Alexius | editor-last = Garbrecht | editor-first = Günther | contribution = Die historische Entwicklung der Gewichtsmauer | title = Historische Talsperren | place = Stuttgart | publisher = Verlag Konrad Wittwer | year = 1987 | volume = 1 | pages = 47–56 (50) | isbn = 3-87919-145-X | ref = harv }} === Kromaj legadoj === * Paul C. Pitzer, ''Grand Coulee: Harnessing a Dream'', Pullman, Washington State UP, 1994. * Richard White, ''The Organic Machine: The Remaking of the Columbia River'', New York, Hill and Wang, 1995. == Vidu ankaŭ == * [[Akvoenergio]] * [[Arkogravita akvobaraĵo]] * [[Azudo]] * [[Baraĵlago]] * [[Digo]] * [[Hidroelektra centralo]] * [[Kastoro]] * [[Kluzo]] * [[Kofrodigo]] * [[Vejro]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.canadiangeographic.ca/magazine/ND05/indepth/environment.asp Artikolo "digoscienco" en la kanada geografia magazino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070308035620/http://www.canadiangeographic.ca/magazine/ND05/indepth/environment.asp |date=2007-03-08 }} {{en}} * [http://www.icold-cigb.org Retejo de la Internacia Komisiono pri Larĝaj Digoj (ICOLD)] {{en}} * [http://www.structurae.de/en/structures/stype/s3.cfm Informoj pri akvobaraĵoj kaj digoj) en la retejo ''structurae.de''] (jen {{en}}) * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Dam|revizio=722689541}} {{Leginda|2024|5|1}} {{Havenda artikolo|Akvobaraĵo}} [[Dosiero:Kurobe Dam Toyama prefecture Wikivoyage banner.jpg|775ra]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Riveroj]] [[Kategorio:Baraĵlagoj]] [[Kategorio:Akvobaraĵoj|!]] j5cu1mv10bo1xyymrvxxs2vy6kmv5hw Almerio 0 35794 9441111 9009580 2026-07-29T09:12:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441111 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo=urbo | nomo=Almería | lando=[[Hispanio]] | statuso=Municipo | flago=Bandera_de_Almería.svg | blazono=Escudo ciudad de Almería.svg | devizo= | patrono= | mapo=Map of Almería (Almería).png | bildo-priskribo=Almería (Almería, Andaluzio) | bildo=2007-12-18-04706 Spain Almeria.jpg | latitudo=36/50/0/N | longitudo=2/27/0/W | regiono-ISO=ES-AN | situo sur mapo2=Hispanio | ŝtato={{ESP}} | aŭtonomio = {{Andaluzio}} | provinco = [[Dosiero:Flag Almería Province.svg|22ra]] [[Almería]] | municipo = [[Almería]] | regiono= | mikroregiono= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo= | registaro=Ayuntamiento de Almería | estro= | komunumestro-titolo = Alcalde | komunumestro-partio = | alto= 23 | areo= 295 | loĝantaro= 186651 | loĝantaro-stato= 2007 | referenco por loĝantaro=[http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04013.htm SIMA] | denso=632.7 | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk= | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= | TTTejo=[http://www.aytoalmeria.es aytoalmeria.es] | }} [[Dosiero:Rambla Almería.jpg|eta|maldekstre|260ra|Rambla de Belén, nome unu el la ĉefaj vojoj de la urbo Almerio, kiu finas (aŭ ekas) en la maro.|alt=]] '''Almería''' ('''Almerio''') estas [[urbo]] kaj [[municipo]] de la Aŭtonoma Komunumo [[Andaluzio]], ĉefurbo de la samnoma [[provinco]] [[Provinco Almerio|Almerio]], sudoriente de [[Hispanio]], kaj kerno de la Metropola Areo de Almería, en la sudorienta pinto de la [[Iberia Duoninsulo]] kaj de la turisma komarko Almería-Cabo de Gata-Níjar.<ref> Patronato Provincial de Turismo de Almería (ed.). [http://www.almeria-turismo.org//Servicios/Informacion/Informacion.nsf/referencia/Patronato+Provincial+de+Turismo+Turismo+B-PT-T-ALMERIA «Comarcas turísticas de Almería».] </ref> Ĝi estas ĉirkaŭata okcidente de la Sierra de Gádor, norde de Sierra Alhamilla kaj oriente de la valo kaj delto de la rivero Andarax kaj, transe, de ebenaĵo kiu finas en la Sierra de [[Kabo Gata]]. Sude, ĝia haveno kaj marbordo bordas al ampleksa golfeto de la [[Mediteranea Maro]].<ref>[https://www.mendikat.net/com/mount/8664 «Colativí (1 387 m)».] 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> Ĝi estas la sidejo de la jurisdikcia teritorio n.º 1 de la provinco kaj de la diocezo samnoma.<ref>Consejo General Procuradores de España (eld.). [https://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=4&numpartido=1 «Almería, partido judicial n.º1 de Almería».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923202528/http://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=4&numpartido=1 |date=2015-09-23 }} Konsultita la 17an de decembro 2009.</ref><ref> Diócesis de Almería (eld.). [https://diocesisalmeria.org/ «Portal informativo de la iglesia de Almería».] Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> En 2005 ĝi estis ankaŭ sidejo de la 25aj Mediteraneaj Ludoj.<ref> Ayuntamiento de Almería (eld.). [https://web.archive.org/web/20100526040717/http://www.aytoalmeria.es/turismo/nav/com/contenido.jsp?pag=%2FContenidos%2Fbanners%2Falmeria2005%2Falmeria2005 «Almería 2005] Arkivita el la originalo la 26an de majo 2010. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> La urbo estis fondita en 955 fare de la islama kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] sur setlejo dominata antaŭe de aliaj iamaj urboj kiel la [[iberoj|ibera]] Urci aŭ la [[Romia Imperio|romana]] ''Portus Magnus'' kaj ĝi ludis gravan rolon dum la [[Kaliflando de Kordovo]], kies plej grava haveno ĝi esti dum la epoko de la [[Omajada kaliflando|Omajada]] [[Al Andalus]]. Ĝi atingis plejan floradon dum la epoko de la [[tajfo]]j, en la [[11a jarcento]], estante sub la regado de Almotacino komerca kaj kultura centro. Post ties aligo al la [[Reĝlando Kastilio]] en 1489, la loĝantaro estis dekonigita per tertremoj, plagoj kaj atakoj fare de piratoj. La rekuperado ne estis certa ĝis fino de la 19a jarcento, pro la restariĝo de la minado kaj la eksportado de [[vinbero]]j por manĝo (ne por vinproduktado), kaj denove ekde la [[1960-aj jaroj]], pro la eksplodo en la areo de la [[intensa agrikulturo]], la [[turismo]], la konstruado kaj la industrio de [[marmoro]].<ref name="Kelkaj (1987)">Kelkaj (1987). «Almería, Espejo del Mar». Todo Almería y su provincia. Escudo de Oro. ISBN 84-378-0695-4</ref> Famas pro sia [[Alkazabo de Almerio|Alkazabo]] (10a al [[15a jarcento]]j), [[Katedralo]]-Fortikaĵo ([[16a jarcento]]), Angla Kablo (mineralenŝipiĝejo de la 19a jarcento), [[Muzeo]] kaj proksimo al la [[Dezerto de Tabernas]], kaj vintre la temperaturo de l' akvo en ĝiaj strandoj estis pli alta ol tiu de la aero, strandoj inter la plej belaj de [[Hispanio]]. Por transporto estas [[haveno]] kaj [[flughaveno]]. == Demografio == [[Dosiero:Calle las Tiendas.JPG|eta|180ra|maldekstre|Strato de Vendejoj.]] La areo de la municipo estas {{unuo|295|km²}} kie loĝas {{formatnum:186651}} geloĝantoj, do loĝdenso estas {{unuo|632.7|loĝ./km²}}. Laŭ statistikoj de la andaluza registaro ([http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04013.htm SIMA], 2007) la {{formatnum:186651}} geloĝantoj de la municipo Almerio estas {{formatnum:94887}} inoj kaj {{formatnum:91764}} viroj. En la 295-kvadratkilometra teritorio estas 17 [[setlejo]]j, kie loĝas {{formatnum:179876}} geloĝantoj, kaj aliaj {{formatnum:6775}} geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 2452, 1202 inoj kaj 1250 viroj, kaj mortis 1284, 579 inoj kaj 705 viroj. Tiel la [[natura kresko]] estis 1168 (0.6%). La laborkapabla loĝantaro estis {{formatnum:77744}} homoj (41.7%). == Geografio == La [[municipa teritorio]] enhavas etendon de 296,21&nbsp;km².<ref> Instituto de Estadística y Cartografía de Andalucía (eld.). [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/ficha.htm?mun=04013 «Andalucía pueblo a pueblo - Ficha Municipal Almería».] Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> Estas en la sudo de la samnoma provinco, kiu okupas la orientan pinton de Andaluzio, kiu siavice estas en la sudorienta angulo de la [[Iberia Duoninsulo]]. Ĝi aperas en la folioj MTN50 (skalo 1:50&nbsp;000) nº&nbsp;1044, 1045, 1058 kaj 1059 de la Nacia Topografia Mapo.<ref>[http://www.ign.es/web/ign/portal «Instituto Geográfico Nacional». Konsultita la 4an de februaro 2020.]</ref> <center> {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Pechina]] kaj [[Viator]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Tabernas]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Turrillas]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Gádor]] kaj [[Huércal de Almería]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Níjar]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente:'' [[Enix]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Mediteranea Maro]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Níjar]] |}</center> [[Dosiero:Almería aire 2.JPG|eta|maldekstre|Elaviada rigardo al Almerio.]] La [[urbo]] Almerio okupas la marbordan aluvian ebenaĵon formita en la [[delto]] de la rivero Andarax, inter la Mediteranea Maro, la deklivaro de la montaro Gádor kaj la dekstra bordo de la menciita rivero. La cetero de la [[municipa teritorio]] etendiĝas sur la malsupra valo de la rivero kaj la ebenaĵoj oriente de tiu, kiuj siavice etendiĝas ĝis la deklivaro de la montaro Kabo Gata oriente kaj de montaro Alhamilla norde kaj nordoriente. La tuta aro estas tiel inkludita en la sudorientaj deklivaroj de la [[Montaro Penibetika]]. La [[urbodomo]] mem kiel centro de la domaro estas je alto de nur 16 msm, kvankam estas punktoj de la urbo pli altaj, kiel la monteto de la Alkazabo (ĉirkaŭ 60 msm) aŭ Torrecárdenas (ĉirkaŭ 120 msm). Krome, en la cetero de la teritorio estas punktoj pli altaj sur la deklivaroj de la montaro Gádor (ĉirkaŭ 600 msm) aŭ en montaro Alhamilla, ĝis maksimumo de 1387 msm en la montopinto Colativí.<ref> [https://www.mendikat.net/com/mount/8664 «Colativí (1 387 m)».] 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref><ref>Instituto Geográfico Nacional (IGN) (ed.). [http://www.ign.es/iberpix2/visor/ «Mapa topográfico de España del Instituto Geográfico Nacional».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170719134808/http://www.ign.es/iberpix2/visor/ |date=2017-07-19 }} Konsultita la 4an de februaro 2020.</ref> [[Dosiero:Desembocadura Andarax.JPG|eta|dekstre|Elfluejo de la rivero Andarax.]] La tuta areo de la municipo estas evidente ene de la andaluzia [[akvokolekta baseno]] mediteranea.<ref> Riosycuencas.com (ed.). [https://web.archive.org/web/20090521134143/http://www.riosycuencas.com/cuencas/mediterraneaAndaluza/ «Cuenca mediterránea andaluza: Descripción general».] Arkivita el la originalo la 21an de majo 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020.</ref> Kiel en la cetero de la provinco, pro la klimato kaj mediteranea kaj preskaŭ dezerta, la hidrografiaj elementoj estas nur la en mediteranea regiono tipaj "ramblas", nome fluejoj sekaj preskaŭ la tutan jaron kiuj kondukas akvon nur pluvepoke. En tiuj almeriaj, la akvo kutime malaperas subtere dum granda parto de la fluejo kaj foje reaperas en la elfluejoj kreante malsekejojn, kiel ĉe la rivero Andarax aŭ ĉe la "rambla" Morales.<ref> Ferre Bueno, Emilio (2006). [Dialnet-UnidadesDePaisajeDelValleDeAndaraxProvinciaDeAlmer-2242447.pdf «Unidades de paisaje del valle de Andarax (provincia de Almería)».] Baetica, estudios de arte, geografía e historia (28). ISSN 0212-5099. </ref> Krome, la akvo devena el la fortaj pluvokreskoj de la rivero Andarax estas profitataj pere de sistemo de [[rezervejo]]j por ties uzado por la [[agrikulturo]] de la valo. La urbo Almerio limas oriente kun la rivero Andarax kaj estas trapasata de kvar ĉefaj fluejoj, nome la "rambla" Belén kaj tri alfluantoj aŭ subalofluantoj de tiu: nome la "rambla" Obispo Orberá, Alfareros kaj Amatisteros. La unua estis reenkondukita en [[1897]] post la inundoj de [[1891]], kaj laŭlonge de la [[20a jarcento]] ankaŭ la aliaj estis subterigitaj, kaj tiel ili nomigis kelkajn nunajn urbajn stratojn aŭ vojojn de Almerio.<ref> García Hernández, Matías Miguel: La inundación de 1891: la corrección hidráulica de una ciudad. Nimbus, n.º 7-8, 2001. Pp. 67-122. Disponebla en [Dialnet-LaInundacionDe1891-251282.pdf Dialnet - Universidad de La Rioja] </ref> Ĉirkaŭ 1992 oni konstruis kelkajn akvobaraĵojn por kontroli la fluadon de tiuj "ramblas" okaze de fortaj pluvoj. Aliaj fluejoj de la municipa teritorio estas tiuj kiuj, descendante el la montaro Alhamilla, elfluas en la golfo de Almerio, kiel la "rambla" Sepultura, Quebrada, Boquera de la Jaca, kaj la menciita Morales. [[Dosiero:Cabo gata san miguel.jpg|eta|maldekstre|Strando de San Miguel de Cabo de Gata.|alt=]] La marbordo de la municipa teritorio, kadre tute ene de la golfo de Almerio, etendiĝas iom pli ol 35 km el kiuj nur ses korespondas al la urbo mem. Ĝi estas komponata ĉefe per malaltaj kaj sablaj [[strando]]j, produkto de la aluvia agado de la rivero Andarax kaj de la "ramblas" kiuj descendas ekde Sierra Alhamilla.<ref> Ayuntamiento de Almería (ed.). [https://web.archive.org/web/20091221175504/http://www3.aytoalmeria.es/db/edictos.nsf/tablonEdictos-www-externos/B539B9AE2E249DE7C125769000328285/%24file/1.2.3.%20Dinamica%20Litoral.pdf «Aportación de arenas procedentes del río Andarax a las playa de la bahía de Almería».] Arkivita el la originalo la 21an de decembro 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> Estas krome altaj [[ravino]]j en la zono plej proksima al la montaro Gádor. Totale estas 16 strandoj de diversaj dimensioj kaj okupindicoj depende de iliaj karakteroj kaj medio. Tiuj plej okupataj estas tiuj de la urbo mem (San Miguel, Zapillo kaj Nueva Almería). La tri okcidentaj apenaŭ estas okupataj kaj estas pli malbonkvalitaj pro siaj medioj, alirejoj, grandoj kaj servoj. Al oriento estas ses pliaj, en la [[Natura Parko Cabo de Gata-Níjar]], pro kio ili disponas de speciala media protektado.<ref> Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino (eld.). «[http://www.mma.es/dinamicas/guia_playas_busc/?playa=&municipio=Almeria&provincia=Todas&comunidad=Todas&bonita=+y+Almeria&pregunta=Almeria%2F%284%29&gf%5Et9100=+y+Almeria&bf%5Et9998=playa&hf%5Et9999=web3&h1%5Et3001=1&h2%5Et3002=25&id%5Et8000=4 Playas del municipio de Almería]». Konsultita la 15an de julio 2011. </ref> Menciindas, ke la [[Insulo Alborano]], situa en la [[Alborana Maro|samnoma maro]], survoje el la Iberia Duoninsulo al [[Nordafriko]], apartenas administracie al la municipo de Almerio. <gallery mode="packed"> Dosiero:Panorámica de Almería.jpg|Panoramo de la urbo el La Alkazabo. </gallery> == Historio == [[Dosiero:Almeria Alcazaba (fcm).jpg|eta|200ra|[[Alkazabo de Almerio]].|alt=]] La urbo estis fondita en 955 fare de la islama kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] sur setlejo dominata antaŭe de aliaj iamaj urboj kiel la [[iberoj|ibera]] Urci aŭ la [[Romia Imperio|romana]] ''Portus Magnus'' kaj ĝi ludis gravan rolon dum la [[Kaliflando de Kordovo]], kies plej grava haveno ĝi esti dum la epoko de la [[Omajada kaliflando|Omajada]] [[Al Andalus]]. Ĝi atingis plejan floradon dum la epoko de la [[tajfo]]j, en la [[11a jarcento]], estante sub la regado de Almotacino komerca kaj kultura centro. Post ties aligo al la [[Reĝlando Kastilio]] en 1489, la loĝantaro estis dekonigita per tertremoj, plagoj kaj atakoj fare de piratoj. La rekuperado ne estis certa ĝis fino de la 19a jarcento, pro la restariĝo de la minado kaj la eksportado de [[vinbero]]j por manĝo (ne por vinproduktado), kaj denove ekde la [[1960-aj jaroj]], pro la eksplodo en la areo de la [[intensa agrikulturo]], la [[turismo]], la konstruado kaj la industrio de [[marmoro]].<ref name = "Kelkaj (1987)" /> Dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]], la urbo ludis gravan rolon. La francaj trupoj okupaciis ĝin estritaj de la generalo Nicolas Godinot, kiu atakis ĝin la 15an de marto [[1810]]. Rezistis la gerilanoj Mena, Villalobos kaj Aróstegui. En 1812 la francoj retiriĝis venkitaj en la Batalo de Arapiles.<ref> Lainez Bretones, José Luis y Ruiz García, Alfonso (2005). Almería (visita). Everest. ISBN 978-84-241-0521-1. </ref> En 1814 [[Fernando la 7-a (Hispanio)|Fernando la 7-a]] enpoviĝis, instalis la [[Absoluta monarkio|absolutismon]] kaj nuligis la reĝimon de la [[Kortumo de Kadizo]] de 1812. En tiu kunteksto okazis la masakro de la ''Coloraos'' (la Ruĝuloj), okazinta en [[1824]], kiam grupo de soldatoj liberalaj devenaj el Ĝibraltaro, tiel nomataj pro la koloro de iliaj uniformoj, elŝipiĝis cele al proklamo de la liberala reĝimo kaj al restaŭro de la Konstitucio, klopodo kiu malsukcesis kaj pro tio 22 el ili estis mortpafitaj. Jarojn poste, oni starigis monumenton sur la Placo de la Konstitucio honore al tiuj mortintoj pro sia luktado al la libereco.<ref> Indalia (eld.). [https://web.archive.org/web/20091215095031/http://www.indalia.es/historia/xix/coloraos.htm «Siglo XIX-Los Coloraos».] Arkivita el la originalo la 15an de decembro 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> La 30an de julio [[1873]] la urbo estis bombardita el la militŝipoj "Almansa" kaj "Vitoria", dum klopodo etendi la [[Kantona Revolucio|Kantonan Revolucion]] kiu estis rezistanta en [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. [[Dosiero:Entrada refugios Almería.JPG|eta|maldekstre|Enirejo al la subteraj kontraŭbombardadaj rifuĝejoj de Almerio uzitaj dum la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]].|alt=]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]], Almerio estis preskaŭ la tri jarojn en la zono de la [[Dua Hispana Respubliko|Respubliko]] kaj fakte ĝi estis la lasta andaluzia provinca ĉefurbo kiu venis en manoj de la insurekciaj trupoj de [[Francisco Franco]].<ref>portalmeria (ed.). [http://www.portalmeria.com/?s=1&id=1&c=1&tit=Almer%EDa%20(Provincia) «Historia de Almería».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200703232933/http://www.portalmeria.com/?s=1&id=1&c=1&tit=Almer%EDa%20(Provincia) |date=2020-07-03 }} Konsultita la 23an de decembro 2009.</ref> Pro tio la urbo suferis multan bombardadojn, el kiuj elstaris tiu fare de la [[Nazia Germanio|germana]] [[kirasŝipo]] "Admiral Scheer" la 29an de majo 1937, reprezalie pro la ŝajne erara atako de la respublika aviadilaro al la germana militŝipo "Deutschland" kiu siavice estis malplenuminta la internaciajn interkonsentojn. Tiu reprezalia bombardado preskaŭ okazigis militdeklaron de la [[Dua Hispana Respubliko|Respubliko]] kontraŭ la [[Nazia Germanio]], kio estus ŝanĝinta la teotire nur internan militon en internacian militon. En 1937 estis konstruitaj por rifuĝejo de la loĝantaro enorme ampleksan reton de subteraj koridoroj, desegnitaj de la arkitekto Guillermo Langle. Ĝi konsistis de kvar kaj duono km da tuneloj kiuj povis protekti 90% de la ĉirkaŭ 45 000 tiamaj loĝantoj.<ref> M. J. López Díaz (9a de januaro 2007). [[El País]], eld. [https://elpais.com/diario/2007/01/09/andalucia/1168298535_850215.html «Almería potencia sus refugios antiaéreos como reclamo turístico».] Konsultita la 4an de februaro 2020.</ref> Nuntempe tiu reto estas turisme vizitebla gvidate de profesiaj gvidistoj kiuj informas pri la afero. La demokratia epoko rekomencis per la unuaj municipaj balotadoj en [[1979]]. Ekde tiam la municipa regado estis estrita unue de urbestroj de la socialisma partio ([[PSOE]], 1980-aj kaj [[1990-aj jaroj]])) kaj poste dekstraj ([[PP]] poste). == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Cargadero mineral Almería izquierda.JPG|200ra|eta|Angla Kablo (''Cable Inglés''), nome minerala ŝarĝejo konstruita el fero en stilo eklektisma en [[1904]].]] * [[Alkazabo de Almerio]] kaj Muregoj de Jairano de la Monteto de Sankta Kristoforo * Arabaj akvorezervejaj konstruaĵoj ''Aljibes'' * Angla Kablo (''Cable Inglés''), nome iama minerala ŝarĝejo ia simbolo de la urbo * [[Katedralo]] kun strukturo de fortikaĵo * Preĝejo de Sankta Johano Evangeliisti kun restaĵoj de la iama moskeo * Sanktejo de la Virgulino de la Maro kun baroka ornamado * Preĝejo de Santiago de renesanca stilo * Muzeo de Almerio, moderna kaj didaktika ekspozicio de arkeologiaĵoj ĝis la epoko de [[Al Andalus]] * Andaluza Centro de Fotografio * La Muzeo de Arto de Almerio, pri moderna arto en Espacio 2, novmudeĥara domo desegnita de Guillermo Langle en 1927, kaj la Muzeo de Arto doña Pakyta, en la domo Montoya.<ref>Ayuntamiento de Almería (eld.). [https://www.almeriaciudad.es/cultura «Centro de Arte Museo de Almería (CAMA)».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200207220954/https://www.almeriaciudad.es/cultura |date=2020-02-07 }} Konsultita la 4an de februaro 2020.</ref> * La ''Casa del Cine'' (Kindomo) estas muzeo pri la orepoko de kinfilmado en Almerio kaj pri la estado de [[John Lennon]] en la urbo, kiu estas en la kampardomo Cortijo Romero, iama burĝa palaceto de 1866.<ref> Ayuntamiento de Almería (eld.). [https://web.archive.org/web/20100923061954/http://www.aytoalmeria.es/turismo/nav/com/contenido.jsp?pag=%2FContenidos%2Fbanners%2FCasa_del_Cine%2Findex «Casa del Cine».] Arkivita el la originalo la 23an de septembro 2010. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> * La Muzeo de la Gitaro apud la katedralo. * La Rifuĝejoj de la Enlanda Milito konstruitaj en 1938 de la arkitekto almeria Guillermo Langle nune muzeo. == Famaj almerianoj == * [[David Bisbal]] == Vidu ankaŭ == * [[Almería (stacidomo)]] * [[Listo de municipoj de provinco Almería]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Almería}} * [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04013.htm Almería] - Statistikoj en ''Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía''. * [http://www.almeria2005.es XV Juegos Mediterráneos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070808164359/http://www.almeria2005.es/ |date=2007-08-08 }} * [http://www.aytoalmeria.es Urba retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180704143649/http://www.aytoalmeria.es/ |date=2018-07-04 }} * [http://www.a2000.es/almeria/otros/princip.htm Urbestraro de Almerio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040202231213/http://www.a2000.es/almeria/otros/princip.htm |date=2004-02-02 }} * [http://www.dipalme.org/ Provinca deputitaro de Almerio] {{Municipoj de Provinco Almería}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Almerio| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] 8eo9cnrc52btzkfwgaluc7t112ralam Agrara reformo 0 35968 9440757 9438261 2026-07-28T13:59:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440757 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Barriendo el- muelo cereal.jpg|eta|La disvastiĝo de agraraj reformoj ne okazis same en Eŭropo, nek samtempe nek sammaniere, eĉ en unuopaj landoj. Hispanio ekzemple konservis siajn kamparanajn praktikojn tradiciajn tre malfrue (la foton oni faris en [[1955]]) kompare kun la najbaroj, kiu havis sian [[agrara revolucio|agraran revolucion]]; ĉefe en [[Andaluzio]] la sistemo de [[latifundio]]j estis deĉiama.]] '''Agrara reformo''', aŭ agra reformo, estas registare farata aŭ registare subtenata redisdonado de agro, t.e. kultivataj aŭ kultivotaj terbienoj. '''Agrara reformo''' estas aro de politikaj, ekonomiaj, socialaj kaj leĝofarantaj decidoj, kies celo estas modifi la strukturon de [[posedo]] kaj produktado de la tero. Krome ĝi povas kaj devas inkludi same metodojn akiri krediton, formadon por la kamparanoj, kaj metodojn plibonigi la produktadon. Laŭlonge de la historio, la agraraj reformoj respondis ĉu al politikoj de [[ŝtato]], ĉu al premo de sociaj movadoj. Ne malofte, ili estis asociaj al ĝeneralaj programoj de politika aŭ socia reformoj. La agraraj reformoj klopodas solvi du interligitajn problemojn, nome la [[koncentriĝo]] de la terposedo en malmultaj posedantoj ([[Latifundio|latifundismo]]) kaj la malalta agrara produktiveco kaŭzata de la manko de uzado de akurataj teknologioj aŭ de la spekulado rilate la terprezoj kio malhelpas aŭ neglektas la produktivan uzadon de la tero. La metodoj ŝanĝi la havon de la tero estas pere de la [[eksproprietigo]] de la tero sen monkompenso aŭ pere de iu maniero kompensi la eksproprietuloj. Ĝenerale la socialaj konsekvencoj estis la kreado de malgranda klaso de et- aŭ mezproprietuloj agrikulturaj kiuj deflankigas la ĝistiaman hegemonion de la latifundistoj. La kritikoj al tia farado baziĝas sur la malmulta produktiveco kreata. == Ideoj, demandoj kaj filozofio == Argumentoj favore al agrara reformo: * Kompleksa posedostrukturo reduktas teruzajn eblojn * Proprieto de la tero estis akirita fraŭde, kelkfoje sub la protekto de la leĝo. * La reformo profitigos la plimulton de la homoj. * Justeco postulas, ke la tero estu transdonita al tiuj, kiuj efektive kultivas ĝin. La agrara reformo inkludas demandojn kiel jenaj: * ĉu la privata posedo estas legitima? * se jes, pli specife, ĉu la terposedo estas legitima? * se jes, ĉu la "historia" posedrajto estas legitima, en ŝtato aŭ specifa socio? * eĉ se la posedrajto estas legitima, ĉu devas esti ĝi protektita absolute kontraŭ eksproprietigo, aŭ devas ĝi implici la devigon monkompensi totale aŭ parte la "proprietulon"? * Kiel la posedrajto mezuriĝas rilate la rajtojn je vivo kaj libereco? * Kiel juĝu la konfliktojn pri la terposedo? Tamen, multaj el ĉi tiuj argumentoj konfliktas kun la rajto je proprieto, kiu estas fundamenta homa rajto en la plej multaj socioj kaj landoj. Kun la escepto de defendantoj de tute libera ekonomio, en kiu tero povas esti transdonita nur de preta vendisto al preta aĉetanto, ĉiuj formoj de agrara reformo levas demandojn pri la rolo de la socio en formado de individuaj rajtoj kaj la ĝusta loko de la registaro en la vivoj de ĝiaj civitanoj. Filozofie, estas kialoj por justigi la agraran reformon: multobligi la posedrajton estas malutila; temas pri certigi la ĉiesan [[bonfarto]]n, la rajton je digno; la justo bezonas la aplikon de "la tero por tiuj kiuj kultivas ĝin". Tamen multaj el tiuj kialoj konfliktas kontraŭ la rajto je posedo de plej parto de modernaj socioj. == Polemiko: Agrara Reformo kontraŭ Agrara Revolucio == Ekzistas du diversaj proponoj por ŝanĝi la terposedrajton, kiuj ekzemple estas videblaj en la historio de [[Brazilo]]. Unuflanke oni havas la proponon de la Agrara Reformo, kie temas pri la distribuo de la tero farita laŭ la leĝo, aliflanke ekzistas alia propono pri Agrara Revolucio, kiu konsistas en agrara reformo farita perforte. Kelkaj landoj sukcesis demokratie fari la agraran reformon ene de la institucia politika ludo, ekzemple [[Italio]] kie oni plialtigis la [[imposto]]n pri la grandaj latifundioj; tiele la grandaj proprietuloj vendis siajn terojn al etaj produktistoj, kiuj ĝuis [[monprunto]]jn laŭ malalta [[interezo]] de la itala registaro. En [[Brazilo]], la Konstitucio de [[1988]] garantias la eksproprietigon de malproduktivaj latifundioj por publika kaj sociala interesoj, kiel por agrara reformo aŭ por kreo de ekologiaj rezervejoj. Tiam la eksproprietuloj estas monkompensataj. Ĉiukaze se la kamparanoj ne ricevas financan helpon, oni kaŭzas elmigradon. En Brazilo en du historiaj momentoj de la 20-a jarcento kamparanaj movadoj defendis la tezon de la agrara revolucio. La unua okazis inter la 1920-aj ajroj kaj kaj la 1930-aj jaroj pro la Kolono Prestes kaj la kreado de la BKP. Alia momento okazis en la 1960-aj jaroj pro la kreado de la ''Ligas Camponesas'' kaj la epizodo de la Gerilo de Araguaia. == Leĝaro pri agrara reformo == * En [[Meksiko]] ''Ley Agraria'' de [[6a de januaro]] de [[1915]]. * En [[Hispanio]], komence de la [[Dua Hispana Respubliko|Dua Respubliko]], ''Ley de Reforma Agraria de España'' de 1932. * En [[Venezuelo]] ** ''Ley de Reforma Agraria'' de 1945 (Registaro de la Generalo [[Isaías Medina Angarita]]) ** ''Ley de Tierras y Desarrollo Agrario'' de 1960 (Registaro de [[Rómulo Betancourt]]) ** ''Ley de Tierras'' de 2001 (Registaro de [[Hugo Chávez]]) * En [[Bolivio]] ''Ley de Reforma Agraria'' de [[2a de aŭgusto]] de [[1953]]. * En [[Kubo]]: ** ''Primera Ley de Reforma Agraria'' de 1959, anstataŭita de ** ''Segunda Ley de Reforma Agraria'' de 1963. * En [[Kolombio]] Leĝo 135 de 1961 pri ''Reforma Social Agraria'', modifita de la leĝoj 1 de 1968, 4 de [[1973]] kaj 30 de 1988. * En [[Kostariko]] ''Ley Nº 2825 de Tierras y Colonización'' de 1961. * En [[Ĉilio]]: ** ''Ley de Reforma Agraria'' de [[1962]] (Leĝo Nº 15020), anstataŭita de ** ''Ley de Reforma Agraria'' de [[1967]] (Leĝo Nº 16640) valida ĝis 1974. * En [[Peruo]]: ** ''Ley de bases para la Reforma Agraria'' de [[1963]], ** ''Ley de Reforma Agraria'' de 21a de majo de [[1964]], kaj ** ''Decreto Ley Nº 17716'' de 24a de junio de [[1969]] (ĉio forigita de la ''Decreto Legislativo N° 653'' de [[1992]]) * En [[Ekvadoro]]: ** ''Ley de Reforma Agraria y Colonización'' de [[1964]], modifita de ** ''Ley de Reforma Agraria'' de [[1973]] * En [[Domingo]]: * ''Ley Agraria'' de [[1972]] == En la historio == La diversaj agraraj reformoj kaŭzis enormajn konsekvencojn laŭlonge de la historio -jam en la [[Antikva Romo]]-, la agrara afero kaj la ''Lex Sempronia agraria'' (Sempronia leĝo agrara) proponitaj de la [[Grakoj]] ([[Tiberio Sempronio Grakĥo|Tiberio]] kaj [[Gaius Sempronius Gracchus|Gajo Sempronio Grako]]) kaŭzis sociajn kaj politikajn militojn. Ekde tiam al la agrara reformo post la [[Franca Revolucio]]. En la moderna mondo, heredantaj de la situacio de la [[koloniismo]] kaj de la [[Industria Revolucio]], la agraraj reformoj aperis tra la tuta mondo: [[Meksika revolucio]] ([[1917]]), Komunisma [[Ĉinio]], [[Bolivio]] ([[1952]]), [[Zimbabvo]] ([[2000-aj jaroj]]) kaj [[Namibio]]. Ofte ili estas grava parto de la revoluciaj programoj de malriĉaj landoj, majoritate kamparanaj. La plej parto de la [[komunismo|komunismaj landoj]] havis sian agraran reformon ([[Varsovia Kontrakto]], [[Kubo]] kiu realigis unu el la agraraj reformoj plej akurataj en [[Latinameriko]]). Krome, la egaleca karaktero de la neperforta movado ([[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], [[Vinoba Bhave]]) en [[Barato]] alportis al grava kaj originala agrara reformo, sur egalecaj kaj volontaj bazoj. Post la [[Dua Mondmilito]], la agraraj reformoj etis same grava paŝo por la ekonomio de la malriĉaj landoj de la azia [[Tria Mondo]] kiuj poste iĝos riĉaj: [[Tajvano]], [[Sudkoreio]], [[Malajzio]]... == Hispanio == En [[Hispanio]] la unuaj klopodoj de agrara reformo okazis en diversaj momentoj laŭlonge de la [[19-a jarcento]], kiam la unuaj liberaluloj supreniris al la povo ĉefe dum la reĝado de [[Izabela la 2-a]]. Tiam per la “desamortización” (en la hispana originale), alienado aŭ prenado de posedo el la mortintaj manoj, tio estas, la posedantoj kiuj ne rajtis vendi aŭ eksposedigi siajn posedaĵojn, ekzemple [[municipo]]jn, [[monaĥejo]]j, ekleziaj organizaĵoj, ktp., oni klopodis almenaŭ enmeti en la termerkaton la neproduktivajn terojn. Tio laŭplane intencis doni terojn al malriĉuloj, sed praktike konsistis en aĉeto (monkompenso) de posedaĵoj al organizaĵoj kaj devigo vendi ilin al tiuj kiuj havis monon por aĉeti ilin, tio estas al burĝuloj. La konsekvenco estis katastrofaj. Krom, la profito por burĝuloj, kiuj almenaŭ estis interese novaj partianoj de la liberala politiko, la kamparanoj perdis eblon kultivi laŭvice aŭ laŭdisdone la komunajn terojn de la municipo, kio malriĉigis ilin terure kaj tio estos la kaŭzo de la terura situacio, kiu kialis sociajn eksplodojn laŭlonge de la fino de la 19-a jarcento kaj dum la tuta unua duono de la [[20-a jarcento]] ĝis la [[Hispana enlanda milito|enlanda milito]], kiu estis iamaniere la lasta akto de tiu tragedio. Krome la [[katolika eklezio]], kvankam profitis ekonomie la vendadon de posedaĵoj (plej parto el donaco aŭ heredoj) kiujn ĝis tiam ili ne rajtis vendi, hipokrite, ĉar ili estis devigataj vendi ilin, konsideris tiun registaran agadon kiel malakcepteblan perfortan maljustaĵon kontraŭ la [[religio]] kaj la religia libereco, kaj tio estis la komenco de kontraŭstaro inter pli malpli liberalaj registaroj kaj tiu katolika eklezio. La dua momento de ebla agrara reformo venis je la [[Hispana Dua Respubliko|Dua Respubliko]] inter [[1931]] kaj [[1939]]. Tiam jam de antaŭe la agrara reformo estis unu el la plej postulataj petoj de la laborista movado. Pli malpli rapide la novaj respublikaj aŭtoritatoj kreis la meĥanismon de agrara reformo, tio estas aĉeti latifundiajn bienojn al proprietuloj kaj disdoni aŭ disvendi al kamparanoj aŭ prefere al kamparanaj kooperativoj. Denove okazis, ke la proprietuloj, spite monkompenso, konsideris tiun reformon, kiel maljustaĵo kaj dekomence kreis socian tavolon kontraŭan al la nova respublika sistemo. Pli katastrofe estis la terura malrapideco per kiu tiu sistemo klopodis ŝanĝi la terposedon. La kamparanoj ne volis ĉiam akcepti tiun ritmon kaj tre ofte simple okupis la teron kaj komencis labori kaj produktigi ĝin. Foje la aŭtoritatoj malpermesis tion, foje la respublika institucio zorge de la agrara reformo akceptis tiun situacion. Dum la jaroj [[1934]] kaj [[1935]] la dekstrema registaro haltis ĉiukaze la reformon kaj kompreneble ankaŭ la perfortajn okupojn. Printempe de [[1936]] venkis denove maldekstrema koalicio en la balotado kaj eĉ antaŭ la momento kiam la nova registaro povis refunkciigi la meĥanismon de la agrara reformo, la kamparanaj organizoj, ĉefe la anarkosindikatisma [[CNT]], sed ankaŭ la socialisma kaj komunisma [[UGT]], komencis la okupon kaj memregadon de la tero. Tio estis miksita situacio inter agrara reformo kaj agrara revolucio, ĉar tiumomente la registara decidpovo estis superita de la agado de la laboristaj organizoj. Tiu situacio akceliĝis je la eksplodo en julio de 1936 de la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]], ĉar multaj el la terproprietuloj de la parto sub regado de la respublika registaro forfuĝis kaj forlasis siajn bienojn, kiuj estis konfiskitaj de la laboristaj organizoj. Dum la tuta milito, la registaro klopodis redirekti la situacion sub sia regado, sed tio dependis de la regiono, de la rilato inter la diversaj politikaj fortoj kaj de la momento. Kompreneble en la frankisma teritorio ne nur ĉia agrara reformo finiĝis, sed krome la plej parto de la eblaj postulantoj estis mortpafitaj. Paradokse dum la tria kvarono de la 20-a jarcento la faŝisma reĝimo iniciatis falsan agraran reformon por akvumi sekajn teritoriojn, sed tio estos alia historio. Vidu artikolon [[Plan Badajoz]]. == Aliaj landoj de Eŭropo == * [[Albanio]]: En [[1946]] la bienoj de la terposedantoj de Albanio estis prenitaj de la komunisma registaro kaj redistribuitaj inter la etaj kamparanoj. En la [[1950-aj jaroj]] la tero estis reorganizita en kolektivaj farmoj, sed post [[1991]] la tero estis redistribuita inter privataj etaj posedantoj. * [[Bulgario]]: Ĉirkaŭ la sendependeco en [[1878]] la bienoj de la ĉiopovaj turkaj nobeluloj estis redistribuitaj inter kamparanoj. Kroma reformo okazis en [[1920]]-23 kaj estis fiksita maksimuman posedon de 30 hektaroj. * [[Ĉeĥoslovakio]]: En [[1919]] oni redistribuis ĉefe la bienojn de la germana nobelularo al kamparanoj. Ĉirkaŭ [[1937]] 60% de la tero de nobeluloj estis eksproprietigita kaj restis tero nur en neplugeblaj areoj aŭ en germana aŭ hungaraj regionoj. Preskaŭ ĉiu la restanta tero estis redistribuita en reformoj de [[1945]] kaj [[1948]]. [[Dosiero:Siirtoväki raivaa kylmää tilaa.jpg|eta|dekstre|Forpelo de finnakarelia familio de regiono donita al [[Sovetunio]]]] * [[Finnlando]]: La ĝenerala maldispecigo de la tero komencis en [[1757]], kiam ankoraŭ la [[mezepoko|mezepoka]] modelo konsistis je multnombraj strietoj apartenantaj al po unu farmo; tio estis anstataŭata de nova sistemo kun kampoj aŭ arbaroj apartenanta al la sama farmo. En postaj maldispecigoj en [[1848]], daŭris la ideo koncentrigi la teron kaj tio eĉ ankoraŭ daŭras. En [[1918]], Finnlando suferis [[Finna Enlanda Milito|enlandan militon]] kaj serion de agraraj reformoj. Tiuj inkludis kompensojn kaj malpermeson al forstaj kompanioj akiri teron. Post la [[Dua Mondmilito]], [[kareloj]] estis elhejmigitaj por doni al [[Rusio]] tiun regionon. Kvankam partoprenintoj en la milito profitis la ŝanĝojn. * [[Grekio]]: Je la sendependigo en [[1835]] la bienoj de la hegemoniaj turkaj nobeluloj estis redistribuitaj al kamparanoj. * [[Litovio]]: Agrara reformo estis iniciata ekde [[1919]] kaj estis akcelata en [[1922]]. La tero estis deprenita el la grandaj terposedantoj, ĉefe aristokratoj, kaj redistribuita inter novaj terposedantoj, ĉefe soldatoj, aŭ etaj terposedantoj, 65,000 entute. * [[Montenegro]] kaj [[Serbio]]: Je sendependo en [[1830]] la bienoj de la hegemoniaj turkaj nobeluloj estis redistribuitaj al kamparanoj. * [[Slovenio]] kaj [[Kroatio]]: La regno de [[Jugoslavio]] komencis reformon en [[1919]] kiam la bienoj de la nobeluloj estis redistribuitaj al kamparanoj. Kroma reformo estis realigita en [[1945]] sub komunisma regado. * [[Svedio]] preskaŭ neperforta reformo. Ekde la [[16-a jarcento]] okazis koncentrigo de la tro etaj strioj en tero apartenanta al farmo, simile al tiu okazinta en Finnlando. En la 20-a jarcento estis aprobita regularo de minimuma daŭro de kontraktoj de 25 jaroj por la lokaj ekspluatantoj. * [[Skotio]] Akto de agrara reformo (''Land Reform Act'') de 2003. Ĝi finigas la historian [[legitimeco]]n de la [[feŭda leĝaro]] kaj kreas kadron por la rajtoj de la kamparaj [[komunumo]]j por aĉeti la najbarajn terojn.<ref>[http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2003/20030002.htm Land Reform (Scotland) Act 2003 (asp 2)<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * [[Estonio]] kaj [[Latvio]] : en [[1918]]–[[1919]], kiam naskiĝis ties ŝtatoj, oni eksproprietigis grandajn bienojn de baltogermanajn proprietuloj. * [[Francio]]: Dum la [[Franca Direktorio|Direktorio]], dum la unuaj fazoj de la [[Franca Revolucio]] okazis grava kaj daŭra agrara reformo. * [[Hungario]]: en 1945 ĉiu terposedaĵo plej granda ol 142 akroj estis eksproprietigita sen kompenso kaj redistribuita al kamparanoj. Dum la 1950-aj jaroj, oni enkondukis la kolektivan proprieton laŭ la soveta modelo, sed post [[1990]], la kooperativoj estis nuligitaj kaj la tero estis redistribuita al malgrandaj kultivistoj. * [[Irlando]]: post la Granda Malsato, la agrara reformo iĝis la kerna afero en Irlando, kie preskaŭ ĉiuj teroj estis posedaĵoj de la britia aristokratio. La irlanda parlamento kampaniis antaŭ la malintereso de la Ĉambro de la Komunuloj (Londono). La reformoj komencis ĉirkaŭ [[1870]] kaj pludaŭris ĉirkaŭ 50 jarojn. * [[Pollando]]: kelkaj okazoj de agrara reformo. La plej grava inkludas la reformojn de la Dua Respubliko ([[1919]], [[1921]], [[1923]], [[1925]] kaj [[1928]]) kaj la agrara reformo de [[1944]] dum la popola respubliko de Pollando. * [[Rumanio]]: post malsukcesaj klopodoj de reformoj farataj de Mihail Kogălniceanu en la jaroj post la rumania unuiĝo ([[1863]]), okazis grava agrara reformo en [[1921]]. * [[Rusio]] ** Cara Rusio; reformo Stolypin ** Soveta Rusio: dekreto de la tero == Ĉilio == La '''ĉilia agrara reformo''' estis la procezo de transformo de la [[Ĉilio|ĉilia]] agro kiu okazis inter la jaroj [[1962]] kaj [[1973]], kaj konsistis en la redistribuo de granda parto de la nacia kamparo. La agrara reformo komencis sub la registaro de [[Jorge Alessandri]], per la leĝo 15,020. La celo estis la plibonigo de la niveloj de produktado per la iompostioma modifo de la posedo de la tero. Tiu politiko celis la regrupigon de la [[minifundio]]j kaj aĉeto de [[latifundio]]j ne bone ekspluatitaj, la plibonigon de la socia kaj kultura kondiĉaro de la etproprietuloj kaj de la kamparana laboristaro. En la praktiko oni eksperimentis, ke la reformo estos malrapida, bremsita de la malmultaj financaj resursoj de la ŝtato. Poste, la problemoj de la deficito en la produktado de nutraĵoj, nesufiĉa por ekvilibri la peto de la loĝantaro, devigis la registaron de la prezidento [[Eduardo Frei Montalva]] akceli reformon pli ampleksan, kapablan plirapidigi la eksproprietigojn. En [[1966]] nova agrara leĝo montris bazajn kriteriojn, nome la aliĝo de la kamparanoj al la posedo de la tero laborata de li mem; la helpo al la kamparanoj kaj ties familioj atingi sian aliĝon al la socia, kultura kaj politika vivo de la nacio; la plibonigo de la agra produktiveco; la reformo de la sistemo de akvumado kaj la restrukturigo de la publikaj institucioj rilataj al la [[agrikulturo]]. Krome oni markis limon en la eksproprietigoj de latifundioj, rezerve al proprietulo de surfaco ĝis 80 [[hektaro]]j. Inter [[1965]] kaj [[1970]] estis eksproprietigitaj en la tuta lando 1,319 bienojn kun totala surfaco de 3,408,788,3 hektaroj. En la eksproprietigitaj bienoj, oni organizis la Preparon de la Agrara Reformo, etapo por prepari la kamparonojn atingi la terposedon, kio daŭris inter 3 kaj 5 jaroj. Dum la registaro de [[Salvador Allende]], la procezo de eksproprietigoj akceliĝis draste pro la premo de la kamparanaj organizoj pere de rekta okupo de bienoj. Post [[1973]], la militista diktaturo redonis grandan parton de la bienoj al ties eksproprietuloj kaj oni firmigis la privatan proprieton. == Urugvajo == Kie aktuale estas Urugvajo, oficiale la [[República Oriental del Uruguay]], komence de la 19-a jarcento, tiam nomita [[Banda Oriental]], okazis unu el la procezoj de agrara reformo plej radikalaj. Sub la periodo de la [[Artigisma Revolucio]] inter la jaroj [[1811]] kaj [[1820]], la supera estro de tiu revolucia procezo [[José Gervasio Artigas]] ([[1764]]-[[1850]]) komencis la disdonadon de tero, no nur ŝtata sed ankaŭ de grandaj kreolaj kaj hispanaj proprietuloj. Por kelkaj urugvajaj historiistoj de [[Marksismo|marksisma]] tendenco tiu procezo estis konsiderita kiel "agrara reformo" radikala kaj popola. Ĉefe elstaras Lucía Sala de Tourón, Julio Rodríguez kaj Nelson de la Torre. Artigas estis homo kiu bone konis la “Banda Oriental” kaj ties naturajn loĝantojn: la [[gaŭĉo]]j kaj la [[indiĝeno]]j, ambaŭ forigitaj de la posedo de la tero en la 19-a jarcento. Li partoprenis kun Félix de Azara en la terdisdonado kiel politiko de loĝigo, helpo al la kamparo kaj barilo kontraŭ la portugala antaŭeniro en la malpreciza -kiam neekzistanta- landlimo inter ambaŭ imperioj, nome la hispana kaj la portugala, sed bedaŭrinde tio estis nesufiĉa. La orienta kamparo karakteriĝis pro senhomeco pro grandaj terposedaĵoj -ofte simple okupitaj kontraŭleĝe, kiam ne donacitaj de la reĝo sen eĉ koni la veran amplekson-, pro la kontrabandismo aŭ banditismo kaj la neracia ekspluatado pro troa abundo de bova gregaro. Malsukcese la hispanaj aŭtoritatoj kaj la kreola hegemonia klaso planis solvojn. Post la eksplodo de la Revolucio, Artigas realigis terdisdonadon vere radikala, nekonata siaepoke, kaj populara. La “Reglamento de Tierras” de 1815 estis aprobita la 10an de septembro de [[1815]]. Per tiu, Artigas klopodis du precizajn celojn: unualoke, certigi socian bazon helpe lian revolucion. La dua celo estis puni la kontraŭrevoluciulojn. Tiamaniere oni faris revolucian juston kontraŭ la malamikoj de la revolucia procezo, kaj samtempe oni premiis tiujn kiuj fervore akceptis la revolucion. == Aliaj landoj de Latinameriko == * [[Bolivio]] : la revolucion de [[1952]] sekvis leĝo de agrara reformo, sed fine, en la [[1970-aj jaroj]], nur 45 % de kamparanaj familioj estis ricevintaj la posedtitolon. Sub la prezidenteco de [[Evo Morales]], agrara leĝo, kontraŭstarita de la dekstrularo, estis aprobita la 29 novembro [[2006]]. Ĝi celas la «eksproprietigon de la teroj» kiuj «ne servutilas justan sociekonomian funkcion»<ref>Roger Burbach, «Bras de fer entre Evo Morales et l'opposition», ''Courrier international'', n° 841, 14 decembre 2006, p. 28. Originale publikita en ''America Latina en Movimiento''.</ref>. * [[Brazilo]]: en la [[1930-aj jaroj]], [[Getúlio Vargas]] malplenumis promeson pri agrara reformo. Aktuale ekzistas forta kampanio ekde la 1990-aj jaroj de la [[movado de senteruloj]], kies propono estas pli taŭga divido de la brazilaj teroj, postulante de la federa registaro ke apliku komplementan politikon al la simpla setligo, kiel elektrigo kaj akvumigo de la kamparo, havigo de kamparaj monpruntoj kaj plenumo de programoj kiuj celu helpi la agraran agadon kaj la pergajno de la agrikulturisto kaj ties familio. Rimarko: gravaj sektoroj de la brazila agrikulturo estas organizitaj en grandaj ekspluatejoj, meĥanigitaj, uzante multe da kemiaĵoj, eksportas multege... * [[Kolombio]] : [[Alfonso López Pumarejo]] ([[1934]]-[[1938]]) aprobis la leĝon 200 de [[1936]], kiu permesas la eksproprietigojn de privataj bienoj por helpi la socialan intereson. La postaj klopodoj malpliiĝis ĝis la prezidentecoj de [[Alberto Lleras Camargo]] ([[1958]]-[[1962]]) kaj [[Carlos Lleras Restrepo]] ([[1966]]-[[1970]]) kiuj kreis la ''Kolombian Instituton por la agrara reformo'' (INCORA) kaj ŝanĝis la terposedrajtojn. Nur en 1968 kaj 1969, INCORA liveris pli da de 60,000 titoloj de proprieton al farmistoj kaj laboristoj. Tiu procezo estis haltigita kaj la situacio renversis pro perforto ĉe narkotrafikistoj, paramilitistoj kaj gerilanoj, sen forgesi la grandajn oportunemajn proprietulojn. Ĉio kontribuis al nova koncentrigo de teroj kaj forigo de etaj kamparanaj proprietuloj. * [[Kostariko]] : [[1990-aj jaroj]]. * [[Kubo]]: la agrara reformo estis unu el la plej gravaj programeroj de la revolucia plano de [[1959]]. Preskaŭ ĉiu granda proprietaĵo estis prenitaj de la INRA (''Instituto nacia por la reformo agrara''), kiu starigis ĉiun regularon; oni decidis plej altan ŝtupon de 67 hektaroj kaj al la luistoj oni donis posedtitolojn . * [[Gvatemalo]]: agrara reformo dum la "10 jaroj de printempo" (1944-1954). En 1952, la Kongreso adoptis la Dekreton 900 aŭ Akto de agrara reformo sub la registaroj de [[Juan José Arévalo]] kaj [[Jacobo Arbenz Guzmán|Jacobo Arbenz]] (vidu [[Historio de Gvatemalo]]) kiu devigis la riĉajn proprietulojn pagi impostadon kaj kiu devigis la [[United Fruit Company]] forlasi gravan parton de ties neuzitaj teroj al la kamparanoj. * [[Meksiko]] : la unua leĝo de agrara reformo estis aprobita en 1915 dum la [[Meksika Revolucio]], sub la ĉefa impulso de [[Emiliano Zapata]]. En 1917, la agrara reformo eniris en la Meksikia Konstitucio. Oni redonas la terojn al la indiĝenaj komunumoj, forrabitaj de la hispana koloniigo kaj poste plej grave dum la registaro de [[Porfirio Díaz]]. Tamen, la eta kamparanaro profitis malmulte de tiu unua leĝo kaj la redistribuo de teroj estis malgranda. La alveno al la povo de [[Lázaro Cárdenas]] en [[1934]] akcelis la procezon, per la nova Agrara Kodo kiu fiksas la principo de monkompenso: oni donas tiam teron al ĉiu kiu ne havis, kvankam la ŝtato restis proprietulo kaj la kamparanoj ricevis nur [[fruktuzo]]n. La fino de la agrara reformo okazis en [[1992]] kadre de nova leĝo kiu privatigis denove la komunumajn terojn. En [[1994]], la insurekcio de la [[Zapatista Armeo por Nacia Liberigo|EZLN]] en [[Chiapas]] estis parte respondo al la fino de la agrara reformo tute malakurate aplikita en tiu ŝtato, majoritate kamparana kaj indiĝena. * [[Nikaragvo]]: dum la registaro de [[Somoza]], la IAN, ("Instituto Agropecuario Nicaragüense") distribuis nekultivitajn terpecojn de la atlantika regiono, sen tuŝi la strukturon de la grandaj proprietaĵoj: tio estis politiko nur por plipacigo de la sociaj konfliktoj. En [[1981]] la sandinisma ŝtato proklamis la unuan leĝon de agrara reformo: oni konfiskis la latifundiojn nesufiĉe ekspluatitajn, kiuj estis tuje regataj de ŝtataj entreprenoj aŭ de produktaj kooperativoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fao.org/sd/FRdirect/LTan0013.htm |titolo=ĉe la ejo de la FAO, pri Nikaragvo |alirdato=2008-04-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080408134522/http://www.fao.org/sd/FRdirect/LTan0013.htm |arkivdato=2008-04-08 }}</ref> * [[Peruo]]: la agrara reformo de la [[1950-aj jaroj]] forigis grave jarcentan sistemon de servuteco<ref>servuteco: deviga servo kiel pago de ŝuldo</ref>. En [[1968]], nova agrara reformo estis farita post la maldekstra puĉo de la kolonelo [[Juan Velasco Alvarado]]. Dum la unuaj jaroj de la registado de [[Alberto Fujimori]] (1988-1995), nova agrara reformo estis farita de [[Hernando de Soto (ekonomikisto)|Hernando de Soto]] kaj de la '''Instituto por la libereco kaj la demokratio'', cele kontraŭstari la antaueniron de la gerilo de [[Lumpado]]. * [[Venezuelo]] : [[Hugo Chávez]] aprobis la [[Plan Zamora]] por redistribui la terojn de la ŝtato kaj la neuzitajn privatajn terojn al bezonantajn kamparanojn. == Nordameriko == * [[Insulo de Princo Eduardo]] ([[Kanado]]): agrara reformo estis inkludita en la traktato pri [[Insulo de Princo Eduardo]] por aliĝi al la kanada konfederacio en la 1870-aj jaroj. La plej parto de la teroj apartenis al la brita nobelularo, fora de la lando. Kanado memdeviĝis reaĉeti la teron kaj donaci ĝin al la farmistoj. * [[Usono]]: ** Post la [[Usona Enlanda Milito|Enlanda Milito]], oni klopodis reformon per promeso de donaco de "kvardek akroj kaj mulo" al novvenintoj nigruloj en la Sudo, sed tiu politiko estis tre kontraŭstarita, kio lasis nigrulojn sen ekonomia bazo kaj estis unu el la kialoj de la [[Racia separiĝo]]. ** La [[Akto Dawes]] de 1887 klopodis setligi la [[indiĝenoj]]n de triboj en terpecoj posedataj de individuaj indiĝenoj. Plej parto de tiu tero estis rekolektivita en 1934. == Azio == [[Dosiero:Jakarta farmers protest23.jpg|eta|Postulo de Agrara Reformo en [[Ĝakarto]], [[Indonezio]]]] * [[Ĉinio]] serio de agraraj reformoj: ** [[1946]], iniciata de la [[Ĉina Komunista Partio]] tri jarojn antaŭ la fondigo de la [[Popolrespubliko de Ĉinio]] gajnis por tiu partio milionojn de partianoj inter la malriĉa kamparanaro. La tero de la grandaj proprietuloj estis eksproprietigitaj kaj redistribuitaj por ke ĉiu familio havu kompareblan posedaĵon. Tiu agrara revolucio estis konata okcidente pro la libro de William Hinton ''Fanshen''. ** meze de la [[1950-aj jaroj]], dua agrara reformo devigis la izolitajn laboristojn kunigi en kolektivaĵoj, kiuj siavice estis kunigitaj en popolaj komunumoj, sub centrigita kontrolo de la posedrajto kaj de la egaleca principo de redistribuo. Tiu regularo malsukcesis rilate la produktiveco [http://www.fao.org/sd/LTdirect/LTan0031.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101223213916/http://www.fao.org/sd/LTdirect/LTan0031.htm |date=2010-12-23 }}. Pro tio, la CKP komencis renversi la procezon dum la [[1960-aj jaroj]]. ** fino de la 1970-aj jaroj: tria agrara reformo pri kontrakto de familia bazo, nomita la ''sistemo de respondeco pro proprieto'' <ref>(household responsibility system)</ref>. Tiu reformo havis grandan sukceson post komenca periodo de relativa stagnado. [http://www.fao.org/sd/LTdirect/LTan0031.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101223213916/http://www.fao.org/sd/LTdirect/LTan0031.htm |date=2010-12-23 }} * [[Barato]]: post la periodo de brita regado ([[Brita Hindio]]), je la sendependigo, Barato heredis agraran sistemon duonfeŭdisman kun terposedo koncentrita en malmultaj proprietuloj (sistemo de Zamindaroj). Je la sendependo estis volontaj reformoj, iniciatitaj kaj regataj de la registaro en multaj ŝtatoj de Barato. La plej notinda kaj sukcesa estis la ekzemplo de la ŝtato de [[Okcidenta Bengalo]]. Plenumante sian promeson de reformo post la aliro al la povo, la barata komunisma partio komencis laŭgradajn reformojn. La rezulto estis egaleca distribuo de la tero inter senteraj kamparanoj. Ĉe [[Kerala]] la reformo havis malpli da sukceso. Krome, estas menciinda la grava movado de distribuo kaj volonta kaj neperforta kolektivigo de terkultivejoj, iniciatita de [[Vinoba Bhave]], disĉiplo de [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]]. Tiu movado sukcesis, inter [[1951]] kaj meze de la 1970-aj jaroj, redistribui samampleksan teritorion kiel la surfaco de [[Francio]]. * [[Japanio]]: La unua agrara reformo {{nihongo|''chisokaisei''|地租改正}} okazis en 1873 kiel parto de la [[Meiji-restarigado]]. Alia reformo okazis en 1947 (post la [[Dua Mondmilito]]) sub usona instigo. * [[Filipinoj]]: Programo de agrara reformo aprobita en [[1988]]. * [[Sudkoreio]]: En 1945-1950, Usono kaj la sudkoreaj aŭtoritatoj faris agraran reformon kiu pluretenis la institucion de privata posedo. Ili konfiskis kaj redistribuis nur la teron de la japana kolonia registaro, la japanaj entreprenoj kaj de individuaj japanaj kolonoj. La sudkoreia registaro faris reformon per kiu la grandaj terposedantoj estis devigitaj vendi plej parton de siaj teroj. Oni formis novan klason de sendependaj, familiaj proprietuloj. [http://countrystudies.us/south-korea/36.htm] * [[Tajvano]]: post la [[Dua Mondmilito]] [[Jiang Jieshi]] estris agraran reformon sub instigo de Usono. Tiun reformon faciligis la fakto, ke multaj el la terproprietuloj estis partianoj de la fuĝintaj japanoj, kaj pro la fakto, ke la [[Kuomintango]] estis entute origina de la kontinento kaj sentis malmulte da ligo rilate la insulaj proprietuloj. * [[Vjetnamio]]: Post la Dua Mondmilito, eĉ antaŭ la formala divido de Vietnamo, oni komencis agraran reformon en [[Norda Vjetnamio]]. Tiu reformo ([[1953]]-[[1956]]) redistribuis teron al pli da 2 milionoj de malriĉaj kamparanoj, sed altakoste je homaj vivoj<ref>Communist Party of Vietnam, ''Kinh nghiệm giải quyết vấn đề ruộng đất trong cách mạng Việt Nam'' (Experience in land reform in the Vietnamese Revolution), disponebla rete: http://dangcongsan.vn/details.asp?topic=2&subtopic=5&leader_topic=79&id=BT1060374012 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080120020044/http://dangcongsan.vn/details.asp?topic=2&subtopic=5&leader_topic=79&id=BT1060374012 |date=2008-01-20 }}</ref> pro la perforto <ref>''The Viet Minh Regime, Government and Administration in the Democratic Republic of Vietnam'', Bernard Fall, Greenwood Press, Connecticut, 1975.</ref> kaj tio estis unu el la ĉefaj kialoj por la amaselmigrado de 1 miliono de homoj el la Nordo al la Sudo en [[1954]]. Eble mortis ĉirkaŭ 283,000 nordvietnamanoj.<ref>[http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP6.HTM Statistics Of Vietnamese Democide]</ref> En Sudvietnamio la ĉefa klopodo estis farita en 1970 de la prezidento [[Nguyen Van Thieu]]. Tio vere estis kontraŭreformo ĉar, krom limigi la amplekson de posedota tero, kompensis la eksposedintoj kaj donis titolojn al kamparanoj, kies teroj estis jam redistribuitaj de la [[Viet Cong]]. == Islama Mondo == * [[Egiptio]]: (1952) dekomenca agrara reformo ŝanĝis la tradician politikan influon de la terposedantoj, sed atingis la redistribuon nur de ĉirkaŭ 15% de la kultivebla tero en la lando kaj ĉirkaŭ la fruaj [[1980-aj jaroj]] la konsekvenco de la nesufiĉa reformo kaŭzis la amasan forlason de la agrikultura vivmaniero. * [[Irano]]: agrara reformo estis parto de la nomita Blanka Revolucio de la [[ŝaho]] en [[1963]] ĝis [[1971]]. Preskaŭ 90% de la iranoj kiuj laboris en la kamparo iĝis posedantoj de siaj teroj (52-63% de la agrikultura tero de Irano). * [[Irako]] (1970) * [[Sirio]]: Okazis komencaj reformoj el [[1958]] ĝis [[1961]], kiu suferis la kontraŭstaron de grandaj terposedantoj kaj krizan sekecon. Kiam la Partio Baath atingis la povon en 1963 la reformoj estis daŭrigitaj cele atingi favoran socian bazon. Oni diris, ke tiu reformo reprezentis la taskon de ‘socialista registaro’, sed ĉirkaŭ 1984 la privata sektoro kontrolis 74 % de la plugebla tero de Sirio <ref>[http://countrystudies.us/syria/43.htm Syria - Agriculture<!-- Bot generated title -->]</ref>. == Afriko == * [[Etiopio]]: La militistoj de la [[Derg]] faris unu el la plej ampleksajn agrarajn reformojn en [[Afriko]] en [[1975]]. * [[Kenjo]]: [[Kenyatta]] bazis sian agraran reformon en tiu farita de [[Britio]] kaj realigis ĝin en la [[1960-aj jaroj]]. En [[2006]] la prezidento [[Mwai Kibaki]] diris, ke la ŝtato deprenos la teron de forestaj posedantoj en la marborda strio kaj redistribuos ĝin al la okupintoj.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/low/africa/5275670.stm Pledge to redistribute Kenya land]</ref> * [[Namibio]]: agrara reformo ĉe la reĝimo de Sam Nujoma. Leĝaro de [[1994]].<ref>[http://allafrica.com/stories/200608170017.html Namibia: Land Reform to Cost Billions]</ref> * [[Sudafriko]]: la agrara reformo estis unu el la faritaj promesoj de [[Afrika Nacia Kongreso|ANC]] kiam ĝi atingis la povon en [[1994]]. Dekomence la procezo estis bazita sur sistemo de egaleca prezo : la tero estis aĉetita de la registaro kaj redistribuita. Tamen, pli ĵuse, la registaro anoncis, ke oni komencos uzi la procezon de eksproprietigo kun monkompenso. * [[Zimbabvo]]: tre polemikaj klopodoj sub la reĝimo de [[Robert Mugabe]], pasante de sisteme de monkompenso al entuta eksproprietigo; ofte ŝajnas je profito de la partianoj de la registaro. La ekonomia rezulto estas katastrofa por la lando. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Agrarismo ([[d:Q492050]]) aŭ agrikulturismo * [[Economía campesina|Economía Campesina]] * [[Movado de senteraj kamparaj laboristoj|Movado de senteruloj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chasque.net/vecinet/regl1815.htm Reglamento Provisorio de Tierras de 1815] * {{fr}} [http://www.laterre.fr/documents/029.shtml dossier «réforme agraire», ejo de ''la terre'', franca asocio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060105113517/http://www.laterre.fr/documents/029.shtml |date=2006-01-05 }} * {{fr}} [http://www.fao.org/documents/show_cdr.asp?url_file=/docrep/006/j0415T/j0415T00.htm historio de agraraj reformoj ĉe la ejo de FAO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060618145122/http://www.fao.org/documents/show_cdr.asp?url_file=%2Fdocrep%2F006%2Fj0415T%2Fj0415T00.htm |date=2006-06-18 }} * {{fr}} Louis Faugère « [http://www.scribd.com/doc/2322432/Les-Nouveaŭ-Enjeux-de-la-Reforme-Agraire-aŭ-Philippines Les nouveaux enjeux de la réforme agraire aux Philippines] », Mémoire de l'ISTOM (École d'ingénieur d'agro-développement international), 2007. * [http://www.landaction.org Land Research Action Network:News, Analysis, and Research on Land Reform] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161130121504/http://www.landaction.org/ |date=2016-11-30 }} * [http://www.scotland.gov.uk/Topics/Rural/Land Land Reform in Scotland] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081203191643/http://www.scotland.gov.uk./Topics/Rural/Land |date=2008-12-03 }} * [http://www.hrw.org/reports/2002/zimbabwe/ Fast Track Land Reform in Zimbabwe] * [http://gevask.dtiltas.lt/GeVask/html/agreforma01e.htm The Land Reform of 1919–1940: Lithuania and the Countries of East and Central Europe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120322093409/http://gevask.dtiltas.lt/GeVask/html/agreforma01e.htm |date=2012-03-22 }} * [http://www.fao.org/documents/show_cdr.asp?url_file=/DOCREP/005/X2038E/X2038E00.HTM FAO Multilingual Thesaurus on Land Tenure] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050729153028/http://www.fao.org/documents/show_cdr.asp?url_file=%2FDOCREP%2F005%2FX2038E%2FX2038E00.HTM |date=2005-07-29 }} * [http://www.icarrd.org/index.html FAO International Conference on Agrarian Reform and Rural Development (ICARRD), March 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060226110935/http://www.icarrd.org/index.html |date=2006-02-26 }} * [http://www.tierraydignidad.org Civil Society conference "Land, Territory and Dignity", March 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071225190436/http://www.tierraydignidad.org/ |date=2007-12-25 }} * William Rees-Mogg, [http://www.timesonline.co.uk/article/0,,1052-2352011,00.html South Africa's bitter harvest] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20070220234020/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,1052-2352011,00.html |date=2007-02-20 }}, ''The Times'', 11 September 2006 <!-- These appear to be dead links on the World Bank site: * Policy note on [http://rru.worldbank.org/PublicPolicyJournal/Summary.aspx?id=300 "Land Markets: Promoting the Private Sector by Improving Access to Land"] * Paper on [http://rru.worldbank.org/PapersLinks/Open.aspx?id=3507 Property Rights and Finance] --> * World Bank archived online discussion: [http://rru.worldbank.org/Discussions/Topics/Topic45.aspx "Can Formal Property Titling Programs Ensure Increased Business Investments and Growth?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070609143810/http://rru.worldbank.org/Discussions/Topics/Topic45.aspx |date=2007-06-09 }} == Referencoj == * P.P.S. Ho, [http://www.rug.nl/cds/medewerkers/peterho/iSI ''Who Owns China’s Land? Policies, Property Rights and Deliberate Institutional Ambiguity''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080222190523/http://www.rug.nl/cds/medewerkers/peterho/iSI |date=2008-02-22 }}, The China Quarterly, Vol. 166, June 2001, pp.&nbsp;387–414 * R. H. Tawney, ''Land and Labour in China'' New York, Harcourt Brace & Company (1932). * Fu Chen, Liming Wang and John Davis, [http://www.fao.org/sd/LTdirect/LTan0031.htm "Land reform in rural China since the mid-1980s"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101223213916/http://www.fao.org/sd/LTdirect/LTan0031.htm |date=2010-12-23 }}, [http://www.fao.org/sd/LTdirect/LR98_2/landrf.htm Land Reform 1998/2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041209060121/http://www.fao.org/sd/LTdirect/LR98_2/landrf.htm |date=2004-12-09 }}, a publication of the Sustainable Development Department of the [[United Nations]]' [[Food and Agriculture Organization]] (FAO). * [[William H. Hinton]]. ''Fanshen: A documentary of revolution in a Chinese village''. New York: Monthly Review Press, 1966. ISBN 0-520-21040-9. * P.P.S. Ho, [http://www.rug.nl/cds/medewerkers/peterho/publications ''Institutions in Transition: Land Ownership, Property Rights and Social Conflict in China''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060114125950/http://www.rug.nl/cds/medewerkers/peterho/publications |date=2006-01-14 }}, (Oxford and New York: Oxford University Press, 2005) * Mark Moyar, [http://www.vietnam.ttu.edu/vietnamcenter/events/1996_Symposium/96papers/moyar.htm "Villager attitudes during the final decade of the Vietnam War"]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090311004735/http://www.vietnam.ttu.edu/vietnamcenter/events/1996_Symposium/96papers/moyar.htm |date=2009-03-11 }}. Presented at 1996 Vietnam Symposium [http://www.vietnam.ttu.edu/vietnamcenter/events/1996_Symposium/96papers/papers.htm "After the Cold War: Reassessing Vietnam"]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220102708/http://vietnam.ttu.edu/vietnamcenter/events/1996_Symposium/96papers/papers.htm |date=2009-02-20 }}. * [http://www.tts.fi/uk/publication/teho-magazine/teho04_5.htm#Paakirjoitus Summary of "Efficiency and wellbeing for 80 years" by Tarmo Luoma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927103758/http://www.tts.fi/uk/publication/teho-magazine/teho04_5.htm#Paakirjoitus |date=2007-09-27 }} on site of ''TEHO'' magazine. [[Kategorio:Agrikulturo]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Ekonomiko]] [[Kategorio:Historio de ekonomio]] [[Kategorio:Historio de Ameriko]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] 8fmk659ajdkx8834zk0xmhm4pkkejwd Ŝablono:KDLS-kadro 10 42173 9440695 9440099 2026-07-28T12:19:17Z ThomasPusch 1869 9440695 wikitext text/x-wiki <!-- Ĉe elekto de nova Kunlaboraĵo de la semajno, bonvolu ĝisdatigi la bildon, la nomon de la Kunlaboraĵo kaj la nomojn de la tri antaŭaj kunlaboraĵoj! Nenio alia ŝanĝindas ĉi tie. Nepre memoru aldoni {{kunlaboraĵo}} al la nova Kunlaboraĵo kaj forigi tion el la malnova. --> [[Dosiero:LaShtonaUrbo-kovrilo.jpg|eta|150px|La orginala verko "[[La ŝtona urbo]]" de [[Anna Löwenstein]] ankaŭ estis tradukita al la [[angla]], la [[franca]], la [[hungara]] kaj la [[portugala]] lingvoj.]] La nuna [[Vikipedio:Kunlaboraĵo de la semajno|kunlaboraĵo]] estas '''[[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]]'''. Bonvolu kunlabori kun ni por levi ĝin al pli bonkvalita nivelo! Kunlaboraĵo estas specifa temo, pri kiu ĝis nun ne ekzistas artikolo aŭ nur ĝermo. Per vasta redakta kunlaboro ni atingu artikolon (aŭ plurajn pri la temo) je [[Vikipedio:Kriterioj por legindaj artikoloj|nivelo de leginda artikolo]] aŭ eĉ je [[Vikipedio:Kriterioj por elstaraj artikoloj|nivelo de elstara artikolo]]. La projekto celas ŝtopi breĉojn en Vikipedio, fokusigi la intereson de la uzantoj kaj doni al ni ĉiuj ion, pri kio eblas fieri. Ĉiu ajn povas kandidatigi artikolon kaj voĉdoni por kandidato. Regule oni nombras la voĉojn kaj la venkinto havos la atenton de kontribuemuloj. ''Vi povas voĉdoni aŭ proponi [[Vikipedio:Kunlaboraĵo de la semajno|la postan kandidaton]].'' Antaŭaj kunlaboraĵoj estis: [[:Kategorio:Esperanto-movado laŭ landoj]], [[Optika iluzio]], [[Tipoj de videoludoj]] <!-- (nur lastaj 3 artikoloj) --> <!--Bonvolu ne ŝanĝi ĉi tiun parton:--> <noinclude> {{redaktu}} [[Kategorio:Ŝablonoj por la ĉefpaĝo|KDLS]] </noinclude> njyygc1vg8fdz3umt83zdyeybe5g2ga Zakopane 0 42204 9440766 9399693 2026-07-28T14:07:09Z Sj1mor 12103 9440766 wikitext text/x-wiki :''Eble vi serĉas: [[Zakopaná]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Zakopane | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|pl|pol|''Zakopane''}} | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Zakopane | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Zakopane at night.jpg | dosiero_priskribo = Zakopane nokte <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = POL Zakopane COA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Pollando | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Malgrandpollanda Provinco | regiono_tipo = [[Provinco (Pollando)|Provinco]] | distrikto = Distrikto Tatrzański | distrikto_tipo = [[Distrikto (Pollando)|Distrikto]] | municipo = | municipo_tipo = | komunumo = Komunumo Zakopane | komunumo_tipo = [[Komunumo (Pollando)|Komunumo]] | komunumo_noto = (urba tipo) | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = 1 | parto = | parto1 = | parto2 = | parto3 = | parto4 = | parto5 = | parto6 = | rivero = Zakopianka | rivero1 = Bystra | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | ŝoseo = | urbo_tipo = | urbo = | montaro = Tatroj <!-- *** Situo *** --> | situo = Zakopane | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 18 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 19 | long_m = 57 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 2301 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = 750 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 84.26 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 26737 | loĝantaro_dato = 31.12.2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1578 | establita_tipo = Fondo | establita1 = 1933 | establita1_tipo = urbaj rajtoj | urbestro = Janusz Majcher | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 34-500 ĝis 34-504 | areo_kodo = (+48) 18 | areo_kodo_tipo = Telefona antaŭkodo | kodo1 = KTT | kodo1_tipo = Aŭtokodoj | kodo2 = 2121617011 | kodo2_tipo = [[TERYT]] <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = ul. Kościuszki 13<br />34-500 Zakopane | libera_tipo = Adreso de ofico | libera1 = office@um.zakopane.pl | libera1_tipo = Retpoŝto al ofico | libera2 = 18 201-40-31 | libera2_tipo = Telefono de ofico <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Pollando | mapo_lokumilo = Pollando | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Tatroj | mapo2_lokumilo = Tatroj <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.zakopane.eu www.zakopane.eu] | commons = Zakopane | portalo = Pollando <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Zakopane''' estas malgranda urbo en [[Malgrandopolio]] en la suda parto de [[Pollando]] apud la pola-[[Slovakio|slovaka]] landlimo. Ĝi apartenas al [[distrikto Tatrzański]]. Ĝi estas la ĉefa centro de [[turismo|turisma]] trafiko kaj vivo en Tatra-montaro. Ĝi havas 30 mil loĝantojn. == Turismo == Ĝi estas multnombre vizitata ne nur de la polaj, sed ankaŭ de eksterlandaj turistoj. La freŝa aero plibonigas onian sanon kaj admirindaj pejzaĝoj ĝojigos oniajn okulojn. Oni povas viziti belajn valojn kaj montojn en Tatra Nacia Parko kaj ekvidi tie unikajn plantojn ([[krokuso]]jn, [[anemono]]jn, [[edelvejso]]jn) kaj bestojn (ekz. [[ĉamo]]jn kaj [[marmoto]]jn, [[urso]]jn). Zakopane posedas unikan arkitekturon, kiun aliloke oni ne trovas. En la urbo troviĝas multaj antikvecaj objektoj de regiona ligna konstruado laŭ la t.n. Zakopane-stilo: deklivaj tegmentoj kaj ornamitaj flankoj. Sur la stratoj de la urbo oni povas vidi loĝantojn en tradiciaj montaranaj vestoj kaj gustumi lokajn specialaĵojn - "Oscypek" ([[ŝafa fromaĝo]]), "Grule" (bakitaj terpomoj kun saŭco) kaj ŝafaĵon. Aŭskulteblas ankaŭ specifa, vigla popolmuziko de la regiono. La plej proksimaj internaciaj flughavenoj troviĝas en [[Poprad]]o / Slovakio (proksimume 70&nbsp;km de Zakopane) kaj en Krakovo / Pollando (proksimume 110&nbsp;km de la urbo). Plej facile estas veturi al Zakopane el [[Krakovo]], el kiu eblas kapti pli malpli 60 trafikligojn tage (trajne aŭ buse). == Dua Mondmilito == 7.12.1939: En la urbo okazis konferenco de [[Gestapo]] kaj [[NKVD]] pri kontraŭbatalo de la [[Pola Partizana Ŝtato|pola subtera movado]]. == Famuloj == * [[Edward Raczyński]] == Esperanto en Zakopane == En Zakopane mortis la fama pola poeto [[Julian Tuwim]], kiu estis [[esperantisto]]. Pri la urbo li skribis al sia filino: ''Montojn omaĝu, filino, suprojn montĉenajn, / Neĝojn ensune bolantajn, Tatrajn aŭrorojn, / Nubojn serene blindumajn, bluojn serenajn, / Tagojn zakopaneajn, altojn kaj forojn!'' (Tradukis [[Andreo Rajski]]) En la jaro [[2005]] en tiu urbo okazis [[IJK 2005|Internacia Junulara Kongreso]]. Homoj vojaĝantaj al Zakopane el [[UK 2005|UK en Vilno]], povis veturi tra [[Varsovio]]. Estas rekta trajno de [[Vilno|Vilniuso]] al Varsovio kaj ankaŭ rektaj busoj. De Varsovio al Zakopane estas kelkaj rektaj trajnoj kaj busoj. En Zakopane multfoje okazis [[Ago-Semajno]] - [[Esperanto-renkontiĝo]] organizata de [[Pola Esperanto Junularo]] kaj klubo [[Varsovia Vento]]. Jarŝanĝe de [[2009]]/[[2010]] tie okazis la 1-a [[Junulara E-Semajno|JES]]. == Fotaro == <gallery> Dosiero:Zakopane, Poland, fot. mariuszjbie.jpg Dosiero:Zakopane1.JPG Dosiero:Tatra mountains Zakopane Poland 1.jpg|Zakopane vintre, vido de aviadilo Dosiero:Wielka krokiew 2.jpg </gallery> [[Dosiero:Panorama Tatr z Gubałówki.jpg|eta|centre|700ra|Zakopane situas en suba parto de valo kaj ĝi estas ĉirkaŭita de [[Tatroj]]]] == Ĝemelaj urboj == * [[Saint-Dié-des-Vosges]] ([[Francio]]) * [[Poprad]], ([[Slovakio]]) * [[Siegen]], ([[Germanio]]) * [[Sopot]], ([[Pollando]]) * [[Vysoké Tatry]],([[Ĉeĥio]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.tejo.org/ijk/2005/zakopane.php?lingvo=eo esperantlingvaj informoj pri Zakopane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161018230741/http://www.tejo.org/ijk/2005/zakopane.php?lingvo=eo |date=2016-10-18 }} * [http://www.zakopane-online.com Zakopane ICT] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170911170032/http://zakopane-online.com/ |date=2017-09-11 }} * [http://www.willa-zakopane.com Zakopane ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210306113604/http://willa-zakopane.com/ |date=2021-03-06 }} {{Granda dosiero|Zakopane harenda.jpg|1000ra|Panoramo el Harenda}} [[Kategorio:Urboj en Malgrandpollanda provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] 723haclgf8ae9g5uqy6rzhcidrjzpog Ahuehuete-arbo 0 49620 9440780 7791956 2026-07-28T15:16:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440780 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ahuehuete-arbo |koloro = lightgreen |dosiero = Árbol-del-Tule-Oaxaca-Mexico.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Taxodium mucronatum'', "El Árbol del Tule", en Santa María del Tule ([[Oaĥako]], Meksiko) |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Pinofitoj]] ''Pinophyta'' |klaso = [[Pinopsidoj]] ''Pinopsida'' |ordo = [[Pinaloj]] ''Pinales'' |familio = [[Cipresacoj]] ''Cupressaceae'' |genro = [[Taksodio]] ''Taxodium'' |specio = '''''T. mucronatum''''' |statuso = LC |tendenco = stable |dunomo = ''Taxodium mucronatum'' |dunomo aŭtoritato = [[Tenore]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Taxodium mucronatum range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ahuehuete-arbo''' (''Taxodium mucronatum'') estas ekde [[1921]] la [[Meksiko|meksika]] nacia arbo. La nomo signifas "praa arbo proksime de la akvo" en la [[naŭatla lingvo]]. Temas pri [[taksodio]][[specio]] (''Taxodium macronatum''). Unu ekzemplero en [[Santa Maria de Tule]] en federacia ŝtato [[Oaĥako]] ([[Meksiko]]) havas la trunkan [[perimetro]]n de 36 m, pro kio ĝi estas la [[arbo]] kun plej dika [[trunko]] en la tuta mondo. Ĝi aĝas 1200-3000 jarojn, havas la diametron de 14 m kaj alton de 41 m. La arbo estas ankaŭe nomata aŭ konata kiel "Meksika Cipreso" au Cipreso de Moktezumo" En Meksiko troviĝas multaj famaj arboj el tiu specio. Interaliaj, "la arbo de la trista nokto", ĉe meksiko-urba kvartalo Takubo, estas la arbo kie konkerinto Hernano Korteso ploris pro esti venkita dum batalo kontraŭ aztekoj (meksikaj). Tra la lando troviĝas aliaj famaj arboj. En multaj regionoj de Meksiko, la arbo estas konata laŭ la nomo "sabino" kaj are kiel "sabinal". En la centrmeksika ŝtato [[Agvaskaljento]], troviĝas belega apudrivera regiono nomata "El Sabinal" (la sabinaro), kie, laŭlonge de la riverbordo, kreskas tiuj ĉi miljaraĝaj arboj. [[Dosiero:Mexico.Oaxaca.ArbolTule.01.jpg|eta|none]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Taxodium mucronatum|species=Taxodium mucronatum}} {{Portalo Biologio}} *[https://web.archive.org/web/20121210031830/http://www.terra.es/personal6/dirkdigler/ahuehuete.htm hispana teksto kaj fotoj] *[http://www.mexicodesconocido.com.mx/english/naturaleza/flora/detalle.cfm?idsec=10&idsub=27&idpag=1775 angla teksto kaj fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050508224339/http://www.mexicodesconocido.com.mx/english/naturaleza/flora/detalle.cfm?idsec=10&idsub=27&idpag=1775 |date=2005-05-08 }} [[Kategorio:Cipresacoj]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Mondrekordo]] [[Kategorio:Neotropisa flaŭro]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Arboj de Meksiko]] f2k3i1ic16mmf9dvbyrruq3ospxj5ju Angers 0 55990 9440727 9245265 2026-07-28T13:33:22Z Sj1mor 12103 9440727 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |lando= {{Francio}} |statuso= urbo |nomo=Angers |bildo=Angers collage.jpg |bildo-larĝeco = 300px |bildo-priskribo=Kastelo kaj katedralo, viditaj ekde la parko Balzac |regiono-ISO= FR-49 |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo2= Francio Angers |situo de2=Situa mapo de Angers |tipo1=reliefo |regiono={{Luarlandoj}} |departemento= {{Maine-et-Loire}} <small>([[prefektejo]])</small> |arondismento= [[arondismento Angers|Angers]] |kantono= ĉefurbo de 7 kantonoj <!-- ĝis 2015 estis 8, ekde tiam nur 7--> }} '''Angers''' (franca prononco [ɑ̃ʒe]; [[Esperanto|esperante]] '''''Anĝero''''' aŭ '''''Anĝevo''''') estas [[franca komunumo]] kaj la [[prefektejo]] de la departemento [[Maine-et-Loire]], en la administrativa regiono [[Luarlandoj]]. Ĉefurbo de la eksa provinco [[Anĵuo]], ĝi estas la centro de la urbara komunumo ''Angers Loire Métropole'' kun 270000 loĝantoj. Ĝiaj loĝantoj nomiĝas ''Angevins'' (''Anĝevanoj''), antaŭlonge ''Andegaves'' (''Andegavoj''). [[Dosiero:Maison Adam Angers.jpg|eta|300ra|La "domo de Adamo"]] == Geografio == [[Dosiero:Angers lac de maine.jpg|eta|maldekstra|160ra|La lago Maine.]] Angers estis la ĉefurbo de la provinco [[Anĵuo]]. La urbaro elrandiĝas sur la areo de la luarvalo, kiu estas registrita en la monda heredaĵo de [[UNESKO]]. La urbo situas ĉe la rivero ''[[Majno (franca rivero)|Maine]]'', kelkajn kilometrojn for de la riverego [[Luaro]] ([[Bouchemaine]], ''{{prononco|BUŜme:n}}''). Ĉe la urbo kuŝas artefarita lago nomita ''Lac de Maine''. Estis rivera haveno tre aktiva. Angers estas trafiknodo inter [[Parizo]], [[Vendeo]] kaj Suda [[Bretonio]]. Estas multaj religiaj ordenoj kun misiistoj senditaj tra la mondo. Ĝi konstruas al si modernan identecon per starigado de nova urboprojekto, adaptata al la moderna vivo, post 19-a jarcento relative burĝa kaj kun kampara kulturo. Tio inkludis la renovigon aŭ malkonstruon de difektitaj domegoj en la [[2000-aj jaroj]], kiel ekzemple en la [[Belle-Beille|kvartalo Belle-Beille]]. Ekonomiaj malfacilaĵoj rilate la elektronikaj industrioj estas nun superfortitaj. == Heraldiko == {{Heraldiko | bildo1 = Blason d'Angers.svg | l1 = 100px | bildo-priskribo1 = | teksto = "''El gorĝo kun ŝlosilo el arĝento, kun kudrita kapo el lazuro ŝarĝita de du lilioj el oro.''" }} == Transportoj == Rekta aŭtoŝoseo al [[Parizo]], [[Nanto (Francio)|Nanto]], [[La Roche-sur-Yon]], [[Tours]] (A85 malfermiĝos en 2008). Aŭtoŝosea evitvojo norde de Angers estas konstruata. Ĝi malfermiĝos en Aŭgusto 2008. La flughaveno de Angers-Marcé situas 20 kilometrojn nordoriente de Angers kaj 70 kilometrojn sudokcidente de [[Le Mans]]. Ĝi estas tre facile atingebla pro ĝia proksimeco al la A11 aŭtovojo. {{Stacidomo|Angers-Saint-Laud}} estas la ĉefa stacidomo. Atingeblas multaj urboj per oftaj rektaj rapidegaj [[TGV]]-trajnoj ([[Parizo]], ktp.) [[Tramtransporto en Angers|Tramo]] == Historio == === Prahistorio === La plej malnova spuro de homara okupado datiĝas de 400000 jaroj antaŭ J.K. La vestiĝoj fariĝas pli abundaj dum la neolitika epoko (multnombraj hakiloj el polurita ŝtono). La Anĝeva situo estis okupata ekde tiu epoko, ĉar "cairn" (kolektiva tombo sub ŝtonamaso) estis malkovrita en la loko de la nuna kastelo. [[Dosiero:Angers maine chateau.jpg|eta|maldekstra|175ra|Kastelo de Angers]] Belega bronzepoka spado estis malkovrita en la rivero ''[[Majno (franca rivero)|Maine]]''. Ĉirkaŭ 70 jaroj antaŭ J.K., la [[Namnetoj]], gaŭla popolo, okupas la regionon inter Nantes kaj Angers. En la [[5-a jarcento a.K.]], la [[Keltoj|kelta popolo]] de la Andoj setlas en la regiono, ĉefe norde de la [[Luaro]], kaj donas al ĝi sian nomon. === Antikveco === Laŭ la fosesploroj faritaj en la kastelo, la situo de Angers estis [[opidumo]] relative dense okupata ĉe la fino de la ferepoko. La skribaĵoj, siaflanke, mencias nenion pri la ĉefurbo de la Andoj. La nomo ''Juliomagus'' (la bazaro de [[Julio Cezaro]]), probable malnova, estas atestita nur en la [[3-a jarcento]]. Komence ĉefe metiistoj tie loĝis, kaj poste la urbo fariĝis pli restadeja. [[Dosiero:Angers cathedrale.jpg|eta|dekstra|225ra|Katedralo de Angers]] Niaj konoj pri la [[Romia imperio|gaŭla-romia]] urbo estas diversaj: kelkaj areoj estis zorge fosesploritaj (placo de Respubliko, [[École nationale supérieure d'arts et métiers|ENSAM]], ktp.) kaj ebligis la malkovron de romianaj varmobanejoj kaj ĉirkaŭurbaj "domoj", sed la nearistokrataj loĝejoj (ĝenerale konstruitaj per nelongdaŭraj materialoj) estas malpli konataj. Male, la gaŭla-romiana voja reto estas konsiderata kiel bone konata: la kvarangula aranĝo estas tute evidenta. Tuj apud la nuna ''rue des arènes'' (''strato de la arenoj'') foje staris la gaŭlaj-romiaj arenoj de ''Growan'' aŭ ''Grohan'', konstruitaj en Angers ĉirkaŭ [[115|115 post J.K.]]. Pro la invadoj de la jaroj [[275]] kaj [[276]], kaj pro la konstanta stato de malsekureco de la ĉirkaŭa kamparo, la loĝantoj retretas al la plej alta loko de la situo (fino de la [[3-a jarcento]] - komenco de la [[4-a jarcento]]) kaj ĉirkaŭigas sin per muregoj, kiuj enlimigas areon de nur 9 hektaroj (la ''Cité''). Tiuj vestiĝoj, rilate al la gaŭla-romia periodo, estas ankoraŭ videblaj. La urbo heredis sian nomon de la gaŭla popola nomo: Andecavis. Kristianismo aperas en la 4a jarcento. Ekde la jaroj 850, la regiono suferas malsekurecon; pro tio, loka grafo ekokupas la opidumon, kie poste konstruiĝos la nuna kastelo (aŭ burgo). Ĉirkaŭ 929, Foulque le Roux (''Fulk la Rufa'') fondas la unuan anĵuan graf-dinastion, kiu iom post iom, restarigas lokan kvieton. Tiam, la historio de Angers konfuziĝas kun tiu de Anĵuo. === Nuna epoko === En septembro 1939, Angers akceptas la polan registaron, kiu forlasis Pollandon, invaditan de la germana armeo. En 1942, La "Gestapo" starigas sian regionan centron en la urbo. Rezistado kaj subpremo samrange okazas. La 27an de marto 1949, la generalo De Monsabert ordenas la urbon per la palma militokruco.. == Demografio == {|class="wikitable" border="1" |- ! 1793 || 1800 || 1806 || 1821 || 1831 || 1836 || 1841 || 1846 || 1851 |- | 33900 || 33000 || 29187 || 29873 || 32743 || 35901 || 39884 || 44781 || 46599 |- |} {|class="wikitable" border="1" |- ! 1856 || 1861 || 1866 || 1872 || 1876 || 1881 || 1886 || 1891 || 1896 |- | 50726 || 51797 || 54791 || 58464 || 56846 || 68049 || 73044 || 72669 || 77164 |- |} {|class="wikitable" border="1" |- ! 1901 || 1906 || 1911 || 1921 || 1926 || 1931 || 1936 || 1946 || 1954 |- | 82398 || 82935 || 83786 || 86158 || 86260 || 85602 || 87988 || 94408 || 102142 |- |} {|class="wikitable" border="1" |- | 1962 || 1968 || 1975 || 1982 || 1990 || 1999 || 2005 |- | 115252 || 128533 || 137591 || 136038 || 141404 || 151279 || 152700 |} Fonto: ''Des villages de Cassini aŭ communes d’aujourd’hui'' <ref>[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/6_index.htm http://cassini.ehess.fr/ : komunumaj noticoj kun ĉiuj recenzoj]</ref> kaj [[INSEE]]<ref>INSEE: [http://www.insee.fr/fr/ffc/docs_ffc/psdc.htm loĝantaro de 1961 al 1999] kaj [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/grandes-villes.htm#A takso por 2005]</ref> <center> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:200000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2005 text:2005 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 33900 bar:1800 from:0 till: 33000 bar:1806 from:0 till: 29187 bar:1821 from:0 till: 29873 bar:1831 from:0 till: 32743 bar:1836 from:0 till: 35901 bar:1841 from:0 till: 39884 bar:1846 from:0 till: 44781 bar:1851 from:0 till: 46599 bar:1856 from:0 till: 50726 bar:1861 from:0 till: 51797 bar:1866 from:0 till: 54791 bar:1872 from:0 till: 58464 bar:1876 from:0 till: 56846 bar:1881 from:0 till: 68049 bar:1886 from:0 till: 73044 bar:1891 from:0 till: 72669 bar:1896 from:0 till: 77164 bar:1901 from:0 till: 82398 bar:1906 from:0 till: 82935 bar:1911 from:0 till: 83786 bar:1921 from:0 till: 86158 bar:1926 from:0 till: 86260 bar:1931 from:0 till: 85602 bar:1936 from:0 till: 87988 bar:1946 from:0 till: 94408 bar:1954 from:0 till: 102142 bar:1962 from:0 till: 115252 bar:1968 from:0 till: 128533 bar:1975 from:0 till: 137591 bar:1982 from:0 till: 136038 bar:1990 from:0 till: 141404 bar:1999 from:0 till: 151279 bar:2005 from:0 till: 152700 </timeline> </center> Angers enhavas sufiĉe grandan urbocentron. La komunumo de Angers estas relative vasta kaj tre loĝata kun preskaŭ {{formatnum:153000}} loĝantoj. La konstruita urba teritorio enhavas {{formatnum:283000}} loĝantojn kaj la tuta urba teritorio {{formatnum:333000}} loĝantojn. == Supera edukado == La [[Universitato de Angers]] estas [[publika universitato]] kun kampusoj en Angers, [[Cholet]] kaj [[Saumur]] <ref>{{Cite journal|title=Welcome guide for Internationals 2020-2021|journal=Welcome guide for Internationals 2020-2021|page=5}}</ref>. Ĝi formas parton de la [https://www.univ-angerslemans.fr/english-about-the-comue/ Angers-Le Mans Universitata Komunumo] <ref>{{Cite web|title=Qui sommes-nous|url=https://www.univ-angerslemans.fr/qui-sommes-nous/|website=Communauté d’universités Angers - Le Mans|publisher=Communauté d’universités Angers - Le Mans|access-date=14 August 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=La Comue Angers-Le Mans|url=https://www.univ-angers.fr/fr/universite/qui-sommes-nous/comue-angers-le-mans.html|website=Université d'Angers|publisher=Université d'Angers|access-date=14 August 2022}}</ref>. La Universitato estis aprezita la plej bonan universitaton en Francio en 2015 por sukcesaj indicoj <ref>{{Cite web|url=https://www.linternaute.com/actualite/education/1240889-meilleure-universite-de-france-l-universite-d-angers-sur-la-premiere-marche-du-podium/|title=Meilleure université de France : l'université d'Angers sur la première marche du podium|website=www.linternaute.com}}</ref>. Ĉiujare, la urbo akceptas pli ol 30000 gestudentojn en 5 universitataj areoj kaj en superaj lernejoj. La urbo estas hejmo de la ĉefa kampuso de la [[École supérieure des sciences commerciales d'Angers]]. == Kulturo == === Spektakloj === En Angers troviĝas la CNCD (la fama nacia lernejo pri nuntempa dancarto) kaj pluraj naciaj kaj lokaj trupoj: Opero, ONPL (Nacia Orkestro de la Luarlandoj), teatra kaj stratarta trupo, kvartalaj teatraj trupoj. La urbo partoprenas en la organizado de ''vivantaj spektakloj'': ''Les Accroche-Cœurs'', la teatra ''Festivalo de Anĵuo'' (''Festival d'Anjou''). La ĉefaj spektaklejoj : * La Granda Teatro (730 sidlokoj, fino de la XIX jc). * Aŭditorio de la kongrescentro (1240 sidlokoj). * La teatro Chanzy [Ĉanzi] (685 sidlokoj). * Amphitea 4000 [Amfitea] (ĝis 9000 spektantoj). * Le Chabada [Ŝabada], koncertejo por moderna muziko. Du festivaloj estas dediĉitaj al kino : * La festivalo "Premiers Plans" (Unuaj filmoj de la novaj filmistoj). * Festivalo "Cinéma d'Afrique" (por afrika kinarto). === Lokoj de historio kaj de kulturo === La urbo daŭre posedas multnombrajn konstruaĵojn kaj kvartalojn kiuj datiĝas de pluraj jarcentoj. La Muzeoj situas en tiaj plejtaŭgaj lokoj. La Muzeo de [[Jean Lurçat]] kaj la muzeo de la nuntempaj murtapiŝoj situas sub la volboj de la eksa mezepoka kuracejo Sankta Johano. Tie, staras la ekspozicio de la [[Kanto de la Mondo]], majstro-verko de [[Jean Lurçat]]: 10 tapiŝegoj 8 metrojn longaj kaj 4 metrojn altaj. La kastelo de Angers, konstruigita de [[Sankta Ludoviko]] ĉirkaŭ 1230 estas [[burgo]] kun 17 turoj kiuj superstaras la riveron Maine. Ĝi entenas la [[Tapiŝaron de la Apokalipso]], menditan de [[Ludoviko la 1-a (Anĵuo)]] al [[Jean de Bruges]] kaj [[Nicolas Bataille]], fine de la XIVa jc. == Monumentoj kaj turismaj lokoj == === Kastelo de la Reĝo Renato === Tiu XIIIa jc burgo (mezepoka fortikigita kastelo) superstaras la riveron Maine. Ĝi kongruas kun la ĝenerala fortikigado de la urbo. La masivaj ĉirkaŭremparoj, flankitaj de 17 imponaj turoj estis konstruitaj de 1230 ĝis 1240, laŭ la decido de Sankta Ludoviko. La perimetro mezuras preskaŭ unu kilometron. Ene de tiu fortikaĵo staras XVa jc konstruaĵoj kiel la kapelo Ste-Geneviève [Ĵenevjev'] kaj la Kasteleto (le Chatelet). La [[Renato de Anĵuo|Reĝo Renato]] naskiĝis en la kastelo, poste li vivis ofte en la kastelo, kion li plibonigis. La kastelo nun ŝirmas la "Tapiŝegaron de la Apokalipso" (Tapisserie de l'Apocalypse), kiu estas teksita verko, origine longa je 140 m (XIV jc), mendita de Ludoviko la 1a de Anĵuo. Ĝi figuras la profetaĵon de S-ta Johano. === Logis Barrault [Loĵi Baro] === Tiu arkitektura konstruaĵaro, kies kelkaj partoj datiĝas de la XVa jc estis freŝdate tute renovigita. Ĝi entenas la "Musée des Beaŭ Arts" (Muzeo de Belartoj), kie montriĝas pentraĵoj. La Muzeo estas fama ĉefe pro sia stoko de la XVIIIa jc, kiu kunigas verkojn de Greuze, Van Loo, Watteau, Fragonard, Chardin ktp. Cetere ĝi proponas portempajn ekspoziciojn de nunaj artistoj mondfamaj. Post 5 jaroj da prilaboroj, tiu muzeo malfermiĝis en 2004. === Logis Pincé [Loĵi Pinse] === [[Dosiero:Hotel Pince Angers.jpg|eta|Logis Pincé]] Ĝi estas rimarkinda renesanca konstruaĵo, meze de la urbo-centro. Tie troviĝas kolekto de egiptiaj, grekaj, romiaj, etruskaj antikvaĵoj kaj japanaj kaj ĉinaj artaĵoj. === Katedralo Sankta-Maurico === Konstruita dum la XIIa kaj la XIIIa jarcentoj, sur la loko de preĝejo detruita en 1032 de brulego, oni pli spe­ciale rimarkas en ĝi la navon, kies larĝeco estas escepta tre belajn vi­tralojn de la sama epoko, kiel la konstruaĵo, kaj murtapiŝojn de Aubusson kaj Beauvais, interalie. Ĉe la portalo estas ok statuoj kaj la 24 maljunuloj de Apokalipso; ĉe la timpano : benanta Kristo. Inter la turpintoj de la katedralo, kiuj kul­minas ĝis 75 m., kupolforma turo portas ĉe sia pinto, la anĵuan krucon kun du krucobrakoj (ku­time nomata kruco de Loreno). La katedrala trezoro entenas ravajn orartaĵojn. === Muzeo Jean Lurçat [Ĵan Lursa] === En la malnova hospitalo Sankta-Johano (XIIa jc), montriĝas la [[Kanto de la Mondo]] (''Le Chant du Monde''). Tiu dek-tapiŝa aro estis desegnita de la nuntempa artisto [[Jean Lurçat]] (1892-1966). Li esprimas sian vidmanieron pri la mondo post la atoma bombo de Hiroŝimo. === Kolegia preĝejo Sankta Marteno === La kolegia preĝejo resumas dekkvin jarcentojn da religia arkitekturo. Kelkaj masonaĵoj kaj sarkofagoj el merovaj preĝejoj staras preter navo, kiu datiĝas de Foulque Nerra (987-1040), kupolo aldonita al la transepta kruciĝejo de la XIa jarcento, ĥorejo en la anĝeva gotika stilo, == Servoj == * ''[[École supérieure des sciences commerciales d'Angers]]'' * [[Katolika Universitato de la Okcidento]] == Famuloj naskiĝintaj en Angers == * [[David d'Angers]] * [[Hervé Bazin]] * [[Jean Bodin]] * [[Michel-Eugène Chevreul]] * [[Noël Pinot]], martiro * [[Danièle Sallenave]] * [[Joseph Wresinski]] == Esperanto en Anĝevo == En 1904 naskiĝas la unua esperanto-grupo en Anĝevo. En 2016 la departementskala asocio "[http://www.esperanto-angers.fr/spip/spip.php?rubrique23 Espéranto-Angers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160313051103/http://www.esperanto-angers.fr/spip/spip.php?rubrique23 |date=2016-03-13 }}" organizas tri kursojn en la urbo kaj havas kvardekon da membroj. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Henri Muffang]] == Ĝemelaj urboj == * [[Dosiero:Flag_of_the_Netherlands.svg|20ra]] [[Harlemo (Nederlando)|Harlemo]], [[Nederlando]] de 1964 * [[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Osnabrück]], [[Germanio]] de 1964 * [[Dosiero:Flag of Mali.svg|20ra]] [[Bamako]], [[Malio]] de 1974 * [[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Pizo]], [[Italio]] de 1982 * [[Dosiero:Flag of the United Kingdom.svg|20ra]] [[Wigan]], [[Britio]] de 1988 * [[Dosiero:Flag of the People's Republic of China.svg|20ra]] [[Jantaj]], [[Ĉinio]] de 2006 == Partnerecaj rilatoj == [[Dosiero:Rue Donadieu de Puycharic - Angers - 20051001.jpg|dekstra|eta|225ra|Strato en la malnova kvartalo.]] * [[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Sevilo]], [[Hispanio]] de 2000 * [[Dosiero:Flag of Sweden.svg|20ra]] [[Södertälje]], [[Svedio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Maine-et-Loire]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Terra Botanica]] (amuzparko kun temoj rilataj al vegetaloj, biodiverseco kaj utiligado de la plantoj) * [[Tramtransporto en Angers]] * [[Angers-Maître-École (stacidomo)]] * [[Angers-Saint-Laud (stacidomo)]] * [[Angers-Saint-Serge (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.angers.fr (oficiala retejo) * http://www.univ-angers.fr (universitato) <!-- ru:Université d'Angers en:Université d'Angers en->eo:_Université_ d'Anĝero es:Universidad de Angers es->eo:Universitato _de_ _Angers_ fr:Université d'Angers fr->eo:Universitato d'Anĝero --> * http://www.uco.fr ("Université Catholique de l'Ouest") <!-- ru:Université Catholique de l'Ouest ru->eo:_Université_ _Catholique_ _de_ l'_Ouest_ en:Université Catholique de l'Ouest en->eo:_Université_ _Catholique_ de (l, metroo)'_Ouest_ es:Universidad Católica del Oeste es->eo:Universitato _Católica_ _del_ (Okcidento, Uesto) fr:Université Catholique de l'Ouest fr->eo:Universitato _Catholique_ _de_ l'(Okcidento, Uesto) --> * https://www.esperanto-angers.fr {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Angers| ]] [[Kategorio:Anĵuo]] hhgd3w0zga39kxap9ufzb9yo640hip2 Andy Warhol 0 57292 9441134 9394447 2026-07-29T10:19:19Z Sj1mor 12103 9441134 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Andy WARHOL''', realnome: '''Andrew Warhola''' (naskiĝis la [[6-a de aŭgusto|6-an de aŭgusto]], [[1928]] en [[Picburgo]], mortis la [[22-a de februaro|22-an de februaro]], [[1987]] en [[Novjorko]]) estis usona popartisto, [[pentristo]], film-faristo, eldonisto, kaj unu el la ĉefuloj de la [[arta movado]] konata kiel [[poparto|pop-arto]]. Liaj verkoj esploras la rilaton inter arta esprimo, [[Famulo|famulkulturo]] kaj [[Reklamo|reklamado]] tiom prospera ĉirkaŭ la [[1960-aj jaroj]]. Post sukcesa kariero kiel komerca ilustristo, Warhol iĝis fama kaj foje kontestata artisto. ''The Andy Warhol Museum'' (La [[Muzeo Andy Warhol]]) en sia naska grandurbo, [[Picburgo]], Pensilvanio, aranĝas ampleksan permanentan kolekton de arto kaj arkivoj. Ĝi estas la plej granda muzeo en Usono dediĉita al ununura artisto. La arto de Warhol ampleksis multajn formojn de [[amaskomunikilaro]], inkluzive de mandesegnado, [[pentrado]], presaĵkreado, [[fotarto]], silkrastrumo, [[skulptarto]], [[kino]], kaj [[muziko]]. Li ankaŭ estis pioniro en komputil-generita arto uzante ''[[Amiga]]'' komputilojn kiuj estis lanĉitaj en [[1984]], du jarojn antaŭ lia morto. Li fondis ''[[Interview Magazine]]'' kaj estis la verkinto de multaj libroj, inkluzive de ''[[The Philosophy of Andy Warhol]]'' (La Filozofio de Andy Warhol) kaj ''[[Popism: La Warhol Sixties]]''. Li administris kaj produktis la ''[[Velvet Underground]]'', rokmuzikan grupon kiu havis fortan influon sur la evoluo de [[Punko|punkroka muziko]]. Li ankaŭ estas fama kiel [[samseksemo|samseksema viro]] kiu vivis malkaŝe kiel tia antaŭ la [[samseksema liberiga movado]]. Lia studio, [[The Factory]], estis fama renkontiĝejo kiu kunigis eminentajn intelektulojn, [[reĝinjo]]jn, dramistojn, boheman stratpopolon, [[Holivudo]]-famulojn, kaj riĉajn patronojn. Warhol estis la temo de multaj retrospektivaj [[ekspozicio]]j, libroj, kaj dokumentaj filmoj kiaj ''[[I Shot Andy Warhol]]''. Li elpensis la vaste uzitan esprimon "[[15 minutojn da famo]]". Multaj el liaj kreaĵoj estas tre kolekteblaj kaj tre valoraj. La plej alta prezo iam pagita por Warhol-pentraĵo estas 105 milionoj da usonaj dolaroj por [[kanvaso]] (1963) titolita "[[Silver Car Crash (Double Disaster)]]".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/andy-warhol-painting-sells-105m-article-1.1516240|titolo=Andy Warhol painting sells for $105M|alirdato=13a de Novembro 2013|dato=13a de Novembro 2013|verkaĵo=New York Daily News}}</ref> Artikolo en ''[[The Economist]]'' (2009) priskribis Warhol kiel la "prognozilon de la artmerkato".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.economist.com/specialreports/displaystory.cfm?story_id=14941229|titolo=A special report on the art market: The Pop master's highs and lows|alirdato=14a de Aŭgusto 2010|dato=26a de Novembro 2009|verkaĵo=The Economist}}</ref> La verkoj de Warhol inkludas kelkajn el [[Listo de la plej multekostaj pentraĵoj|la plej multekostaj pentraĵoj]] iam venditaj. == Biografio == === Komenca vivo (1928–1949) === [[Dosiero:Andy Warhol's childhood home in Pittsburgh, Pennsylvania.jpg|eta|maldekstre|altdekstre|Infanaĝa hejmo de Warhol. 3252 Dawson Street, Suda Oaklando de [[Picburgo]], Pensilvanio]] Andy Warhol (naske Andrej Varhola, Jr.) estis naskiĝinta la 6-an de aŭgusto 1928 en [[Picburgo]], [[Pensilvanio]].<ref>{{citaĵo el la reto |1= |url=http://warholfoundation.org/legacy/biography.html |titolo=Andy Warhol: Biography |eldonisto=Andy Warhol Foundation for the Visual Arts |jaro=2002 |alirdato=2015-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100724192941/http://www.warholfoundation.org/legacy/biography.html |arkivdato=2010-07-24 }}</ref> Li estis la kvara filo de Andrej Varhola<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1342249/John-Warhola-dies-aged-85.html Elder brother of Andy Warhol, who raised young artist, dies aged 85 // Publikigita de Associated Newspapers Ltd]</ref> (usonigita kiel Andrew Warhola, Sr., 1889-1942)<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.warhola.com/biography.html |titolo=Biography |eldonisto=Warhola.com |alirdato=14a de Aŭgusto, 2010}}</ref> kaj [[Julia Warhola|Júlia]] (naske Zavacká, 1892-1972),<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.warhola.com/andysmother.html |titolo=Mother |eldonisto=Warhola.com |alirdato=14a de Aŭgusto, 2010}}</ref> kies unua filo estis naskiĝinta en ilia patrujo kaj mortis antaŭ ol ilia movo al Usono. Andy havis du pli aĝajn fratojn, Paul ([[26a de junio]] [[1922]] - [[30a de januaro]], [[2014]]) kaj [[John Warhola]] ([[31a de majo]], [[1925]] - [[24a de decembro]] [[2010]]). Andy estis filo de laboristaj ukrainaj ([[Rutenoj|ruten]]-ukrainaj enmigrintoj nome ''Lemkoj'')<ref>Paul Robert Magocsi, Ivan Pop, [http://books.google.com/books?id=ovCVDLYN_JgC&pg=PA539&lpg=PA539&dq=andy+warhol+rusyn&source=bl&ots=eT37y70Gsk&sig=e5yIWSrAucn7frTgFwdYpustIfY&hl=en&ei=ioxJTryxFIjqOe-bzLYI&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CDYQ6AEwBTgK#v=snippet&q=andy%20warhol%20&f=false], University of Toronto Press, 2002</ref><ref>Jane Daggett Dillenberger, [http://books.google.co.uk/books?id=KemglT-1jSIC&pg=PA7&dq=Warhol+%22Rusyn 22+biography&hl=en&ei=Hdg8TaXvF8WL4ga2g5nnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CEEQ6AEwAw#v=onepage&q=Warhol%20%22Rusyn%22%20biography&f=false Religious Art of Andy Warhol], Continuum International Publishing Group, 2002, p.7</ref><ref>{{youtube|UvdrwlPvPlo|Influence of Andy Warhol's Carpatho-Rusyn Heritage}}</ref> el la vilaĝo [[Miková]], tiam [[Miková|Mikó]], apud [[Medzilaborce]] (nuna nordorienta [[Slovakio]] tiama [[Aŭstrio-Hungario]]). La patro de Warhol enmigris al Usono en 1914, kaj lia patrino aliĝis al li en 1921, post la morto de la geavoj de Warhol. La patro de Warhol laboris en karbominejo. La familio vivis ĉe 55 Beelen Street kaj poste ĉe 3252 Dawson Street en la Oaklanda najbarejo de Picburgo.<ref name="Bockris">{{Citaĵo el libro|titolo=The life and death of Andy Warhol|familia nomo=Bockris|persona nomo=Victor|jaro=1989|loko=New York City|eldoninto=Bantam Books|ISBN=0-553-05708-1|OCLC=19631216|paĝoj=4–5}}</ref> La familio estis [[Rutena grek-katolika eklezio|bizancaj katolikoj]] kaj ĉeestis ĉe la Katolika Preĝejo de Sankta Johano Krisostomo de Picburgo. Andy Warhol havis du pli aĝajn fratojn - Pavol (Paul), la plej aĝa, estis naskiĝinta antaŭ ol la familio elmigris; [[John Warhola|Ján]] estis naskita en Picburgo. La filo de Pavol, [[James Warhola]], iĝis sukcesa infanlibra ilustristo. Ĉirkaŭ 1939, li komencis kolekti aŭtografitajn kartojn de kinosteloj. En la lerneja tria grado, Warhol havis la malsanon [[koreo de Sydenham|koreon de Sydenham]] (konata ankaŭ kiel la Danco de [[Sankta Vito]]), nome la nervosistema malsano kiu kaŭzas kontraŭvolajn movadojn de la ekstremaĵoj, kiu verŝajne estas komplikaĵo de [[skarlatino]] kiu kaŭzas haŭtopigmentaĵan makulecon.<ref name="warhol.org">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.warhol.org/collection/aboutandy/andyfaq/ |titolo=biography |eldonisto=warhol |alirdato=13a de Januaro, 2013 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130106165536/http://www.warhol.org/collection/aboutandy/andyfaq/ |arkivdato=2013-01-06 }}</ref> Li iĝis [[hipokondriulo]], evoluigante timon de hospitaloj kaj kuracistoj. Ofte litmalsana kiel infano, li iĝis forpelita el la lernejo kaj ligiĝis kun sia patrino.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Loner at the ball: the life of Andy Warhol|familia nomo=Guiles|persona nomo=Fred Lawrence|jaro=1989|loko=Londono|eldoninto=Bantam Books|ISBN=0-593-01540-1|OCLC=19455278}}</ref> En tempoj kiam li estis enŝlosita al lito, li pentris, aŭskultis la radion kaj kolektis bildojn de filmosteluloj ĉirkaŭ sia lito. Warhol poste priskribis tiun periodon kiel gravegan en la evoluo de sia personeco, kapablaro kaj preferoj. Kiam Warhol estis 13-jaraĝa, lia patro mortis en akcidento.<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/popart/Andy-Warhol.html |titolo=The Prince of Pop Art |eldonisto=Arthistoryarchive.com |alirdato=14a de Aŭgusto, 2010|arkivo-url=//web.archive.org/web/20100707153626/http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/popart/Andy-Warhol.html|arkivdato=7a de Julio, 2010 | deadurl= no}}</ref> Kiel adoleskanto, Warhol studentiĝis ĉe ''Schenley High School'' en 1945. Post studentiĝado ĉe [[mezlernejo]], liaj intencoj estis studi artedukon en la [[Universitato de Picburgo]] en la espero iĝi artinstruisto, sed liaj planoj ŝanĝiĝis kaj li enskribiĝis en la ''Carnegie Institute of Technology'' ([[Instituto de Teknologio Carnegie]]) en Picburgo, nun konata kiel [[Carnegie Mellon University]], kie li studis reklaman arton. Dum sia tempo tie, Warhol aliĝis al la kampusaj ''Modern Dance Club'' kaj ''Beaux Arts Society''.<ref>{{citaĵo el la reto||titolo=Andy Warhol: The College Years|url=http://www.warhol.org/responsive/event.aspx?id=2077|website=The Andy Warhol Museum|alirdato=9a de Februaro 2015|ref=warholmuse}}</ref> Li ankaŭ servis kiel arta direktoro de studenta arta gazeto, ''Cano'', ilustraciante [http://www.warhol.org/Warhol/Content/collection/art/earlywork/1998-1-1590/ kovrilon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150305084246/http://www.warhol.org/Warhol/Content/collection/art/earlywork/1998-1-1590/ |date=2015-03-05 }} en 1948 kaj tutpaĝan internan ilustracion en 1949.<ref>{{citaĵo el la reto||last1=Gopnik|first1=Blake|titolo=9a Feb 2015: The Daily Pic|url=http://blakegopnik.com/post/110535434580|website=http://blakegopnik.com/post/110535434580|website=Blake Gopnik on Art|alirdato=9a de Februaro 2015|ref=gopnik}}</ref> Tiuj eble estis liaj unuaj du publikigitaj artaĵoj.<ref>{{citaĵo el la reto||last1=Gopnik|first1=Blake|titolo=9a Feb, 2015: The Daily Pic|url=http://blakegopnik.com/post/110535434580|website=Blake Gopnik on Art|alirdato=9a de Februaro 2015}}</ref> En 1949, li gajnis Bakalaŭron pri Belartoj en bilda dezajno.<ref>Colacello, Bob (1990), p. 19</ref> En 1949, li moviĝis al Novjorko kaj komencis karieron en revuilustraĵo kaj reklamado. La urbo donis al li tuj diversajn okazojn por famiĝi en la mondo de la reklamado, laborante por revuoj kiel [[Vogue]] kaj [[Glamour]]. === 1950-aj jaroj === Dum la [[1950-aj jaroj]], Warhol akiris famon pro siaj arbitraj inkdesegnaĵoj de ŝuanoncoj. Tiuj estis faritaj laŭ loza, makul-inka stilo, kaj aperis en kelkaj el liaj plej fruaj ekspozicioj ĉe la [[Galerio Bodley]] en Novjorko. Kun la samtempa rapida vastiĝo de la muzikindustrio kaj la enkonduko de la vinildisko, hifio, kaj stereofonaj registradoj, [[RCA Records]] dungis Warhol, kune kun alia sendependa artisto, nome Sid Maurer, por dezajni diskkovraĵojn kaj varbajn materialojn.<ref>{{Cite book |first1=Andrew |last1=Oldham |authorlink= |author2=Simon Spence |author3=Christine Ohlman |title=2Stoned |publisher= Secker and Warburg |location=London |year=2002 |page=137 |isbn=0-436-28015-9 |oclc=50215773}}</ref> Warhol estis frua adoptanto de la [[Serigrafio|serigrafia]] pres-procezo kiel tekniko por farado de pentraĵoj. Lia plej frua silkrastrumo en pentraĵo implikis mandesegnitajn bildojn kvankam tio baldaŭ progresis al la uzo de fotografe derivitaj serigrafiaĵoj en pentraĵoj. Antaŭ enirado de la kampo de belartoj, la reklamgrafika fono de Warhol ankaŭ implikis novigajn teknikojn por bildokreado kiuj estis iom rilataj al presaĵaj teknikoj. Dum farado de komercaj objektoj por reklamado Warhol elpensis teknikon kiu rezultigis karakterizajn bildojn. Liaj figuroj utiligitaj en reklamado ofte estis efektivigitaj per surŝmirado de [[inko]] al papero kaj tiam makuligante la inkon dum daŭre malseke. Tio estis simila al preskreada procezo sur la plej rudimenta skalo.<ref>{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=SC0MCcfRsA8C&pg=PA106&dq=the+role+of+silk+screening+in+pop+art&hl=en&ei=TAm3TrvSIqT50gGi0cnPBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7#v=onepage&q=blotted%20line%2C%20a%20primitive%20type%20of%20printing%20literally%20%22press%22&f=false |titolo="The blotted line, a primitive type of printing—literally a "press"—was, when he devised it, a way for Andy ..."; '&#39;Pop: The Genius of Andy Warhol'&#39; de Tony Scherman, David Dalton |eldoninto=Books.google.com |datoj=23a de Novembro, 2010 |alirdato=29a de Junio, 2014}}</ref> La laboro de Warhol kaj kiel grafikan dezajniston kaj poste bona artisto montras neformalan aliron al bildokreado, en kiu ŝanco ludas rolon kaj eraroj kaj pretervolaj markoj estas toleritaj. La rezulta figuraĵo en kaj la reklamgrafiko de Warhol kaj poste en liaj belartaj klopodoj estas ofte plena je neperfekteco - makuloj kaj ŝmirmakuloj ofte povas esti trovitaj. En lia libro ''POPism'' Warhol skribas, "Kiam vi faras ion ekzakte malĝusta, vi ĉiam trovas ion."<ref>{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=Ue1sTYpUbdsC&pg=PA362&lpg=PA362&dq=%22when+you+do+something+exactly+wrong,+you+always+turn+up+something%22&source=bloi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CB4Q6AEwAQ#v=onepage&q=%22when%20you%20do%20something%20exactly%20wrong%2C%20you%20always%20turn%20up%20something%22&f=false |titolo=POPism: the Warhol sixties; Andy Warhol, Pat Hackett; p 362 |eldoninto=|alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref><ref>{{citaĵo el novaĵo||url=http://today.msnbc.msn.com/id/33886455/ns/today-entertainment/t/warhols-dollar-bills-painting-fetches-millions/ |titolo=MSNBC The Arts Warhol's dollar bills painting fetches millions 11/12/2009 |eldoninto=Today.msnbc.msn.com |alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref><ref>{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=SC0MCcfRsA8C&pg=PA106&dq=the+role+of+silk+screening+in+pop+art&hl=en&ei=TAm3TrvSIqT50gGi0cnPBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CGAQ6AEwBg#v=onepage&q=blotting&f=false |titolo=Pop: The Genius of Andy Warhol; Tony Scherman, David Dalton; HarperCollins, 2010 |eldoninto=|alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref> === 1960-aj jaroj === [[Dosiero:Andy Warhol and Tennessee Williams NYWTS.jpg|eta|Warhol (maldekstre) kaj [[Tennessee Williams]] (dekstre) parole sur la ŝipo ''France'', 1967; fone: [[Paul Morrissey]].]] Li komencis elmontri sian laboron dum la 1950-aj jaroj. Li okazigis ekspoziciojn ĉe la [[Galerio Hugo]],<ref>[http://www.gagosian.com/artists/andy-warhol/ Warhol biography, Gagosian Gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210225052523/https://gagosian.com/artists/andy-warhol/ |date=2021-02-25 }} Konsultita la 24an de Marto, 2011</ref> kaj ĉe la [[Galerio Bodley]]<ref>[http://www.susansheehangallery.com/artistworksdetail.php?id=9516&artist=Andy_Warhol Bodley Gallery Warhol exhibition announcement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716064331/http://www.susansheehangallery.com/artistworksdetail.php?id=9516&artist=Andy_Warhol |date=2011-07-16 }} Konsultita la 24an de Marto, 2011</ref> en Novjorko kaj en [[Kalifornio]] por sia unua okcidentmarborda galeria ekspozicio<ref name="An38">{{Citaĵo el libro|titolo=Andy Warhol screen tests: the films of Andy Warhol: catalogue raisonné|familia nomo=Angell|persona nomo=Callie|jaro=2006|loko=New York City|eldoninto=Harry N. Abrams, Inc.|ISBN=0-8109-5539-3|OCLC=61162132|paĝo=38}}</ref><ref name="L32">{{Citaĵo el libro|titolo=Pop art: an international perspective|familia nomo=Livingstone|persona nomo=Marco|jaro=1992|loko=New York City|eldoninto=Rizzoli|ISBN=0-8478-1475-0|OCLC=25649248|paĝo=32}}</ref> kiu okazis la 9-an de julio 1962, en la [[Galerio Ferus]] de [[Los-Anĝeleso]]. La ekspozicio markis lian [[Okcidenta marbordo de Usono|okcidentmarbordan]] debuton de [[poparto]].<ref name="L158">{{Citaĵo el libro|titolo=Pop art|familia nomo=Lippard|persona nomo=Lucy R.|jaro=1970|loko=Londono|eldoninto=Thames & Hudson|ISBN=0-500-20052-1|OCLC=220727847|paĝo=158}}</ref> La unua novjorka soloa poparta ekspozicio de Andy Warhol estis gastigita ĉe la [[Galerio Stable]] de Eleanor Ward ekde la 6a ĝis la [[24a de novembro]] [[1962]]. La ekspozicio inkludis la verkojn [[Marilina diptiko]], ''100 sup-skatoloj'', ''100 [[Koka-kolao]]-boteloj'', kaj ''100 dolarbiletoj''. Ĉe la ekspozicio de la Galerio Stable, la artisto renkontis por la unua fojo poeton [[John Giorno]] kiu ĉefrolos en la unua filmo de Warhol, nome ''[[Sleep (filmo)|Sleep]]'', en 1963.<ref>{{citaĵo el la reto| |url=http://www.warholstars.org/warhol/warhol1/warhol1b/johngiorno.html |verko=www.warholstars.org |titolo=John Giorno |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}}</ref> [[File:Andy-Warhol-Stockholm-1968.jpg|thumb|maldekstre|Warhol inter lia skulptaĵo ''Brillo Box'' (1964) ĉe la [[Moderna Museet]] en [[Stokholmo]], 1968.]] Estis dum la [[1960-aj jaroj]] kiam Warhol komencis produkti pentraĵojn de ikonecaj usonaj objektoj kiaj ekzemple [[dolarbileto]]j, [[fungonubo]]j, [[Elektra seĝo|elektraj seĝoj]], supoladoj Campbell, [[Kokakolao|Koka-kolao]]-boteloj, famuloj kiaj ekzemple [[Marilyn Monroe]], [[Elvis Presley]], [[Marlon Brando]], [[Troy Donahue]], [[Muhammad Ali]], kaj [[Elizabeth Taylor]], same kiel gazettitolojn aŭ fotojn de policaj hundoj atakantaj porcivitanrajtajn manifestacianojn. Dum tiuj jaroj, li fondis sian studion, "[[The Factory]]" (La Fabrikejo) kaj kolektis koncerne lin larĝan gamon de artistoj, verkistoj, muzikistoj, kaj kontraŭkulturaj famuloj. Lia laboro iĝis populara kaj kontestata. Warhol tion jenan diris koncerne Koka-kolaon: {{Citaĵo|Kio estas bonega koncerne tiun landon estas ke Ameriko komencis la tradicion kie la plej riĉaj konsumantoj aĉetas esence la samajn aĵojn kiel la plej malbonaj. Vi povas esti spektanta televidon kaj vidi Koka-kolaon, kaj vi scias ke la prezidanto trinkas Koka-kolaon, Liz Taylor trinkas Koka-kolaon, kaj oni ĵus pensas, ke ankaŭ vi povas trinki Koka-kolaon. Kolao estas Kolao kaj neniu monsumo povas ricevigi al vi pli bonan Kolaon ol tiu kiun la ĉifonulo ĉe la angulo trinkas. Ĉiuj Kolaoj estas la samaj kaj ĉiuj Kolaoj estas bonaj. Liz Taylor scias ĝin, la prezidanto scias ĝin, la ĉifonulo scias ĝin, kaj vi scias ĝin.<ref>{{Cite book|first=Andy |last=Warhol |title=The philosophy of Andy Warhol: from A to B and back again|publisher=Harcourt Brace Jovanovich |location=San Diego |year=1975 |isbn=0-15-189050-1 |oclc=1121125}}</ref>}} La [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] aranĝis Simpozion pri poparto en decembro 1962 dum kiuj artistoj kiel Warhol estis atakitaj por "kapitulaci" al [[konsumismo]]. Kritikistoj estis ŝokitaj per la senkaŝa brakumo de Warhol al la merkatkulturo. Tiu simpozio fiksis la tonon por la publika ricevo de Warhol. Dum la jardeko iĝis ĉiam pli klare ke okazis profunda ŝanĝo en la kulturo de la arta mondo, kaj ke Warhol estis en la centro de tiu ŝanĝo. Pivota okazaĵo estis la ekspoziciaĵo La Amerika Superbazaro (''The American Supermarket'') (1964) spektaklo okazigita en la galerio de ''Upper East Side'' de Paul Bianchini. La spektaklo estis prezentita kiel tipa usona malgranda superbazara medio, krom ke ĉio en ĝi - la produktoj, konservaĵoj, viando, afiŝoj sur la muro, ktp. - estis kreita fare de ses eminentaj popartistoj de la tempo, inter ili la kontestataj (kaj similmensaj) [[Billy Apple]], Mary Inman, kaj [[Robert Watts (artisto)|Robert Watts]]. La pentraĵo de Warhol el ladskatolo da la supo de Campbell kostis 1,500 usonaj dolaroj dum ĉiu aŭtografis ladskatolon ŝanĝitan en 6 USD. La ekspoziciaĵo estis unu el la unua aro da okazaĵoj kiuj rekte alfrontis la popolon pri kaj poparto kaj la plurjara demando de kiu arto estas. Kiel [[komerca arto|reklamartisto]] en la 1950-aj jaroj, Warhol uzis helpantojn por pligrandigi sian produktivecon. Kunlaborado restos difinan (kaj polemikan) aspekton de liaj verkadaj metodoj tra sia kariero; tio estis partikulare vero en la 1960-aj jaroj. Unu el la plej ĉefaj kunlaborantoj dum tiu periodo estis [[Gerard Malanga]]. Malanga helpis la artiston ĉe la produktado de serigrafiaĵoj, filmoj, skulptaĵoj, kaj aliaj verkoj ĉe "[[The Factory]]," nome la studio de Warhol kovrita kaj farbita el [[aluminifolio]] kaj arĝentokoloroj ĉe la 47a Strato (poste translokigita al Broadway). Aliaj membroj de la varhola faktorio estis [[Freddie Herko]], [[Ondine (aktoro)|Ondine]], [[Ronald Tavel]], [[Mary Woronov]], [[Billy Name]], kaj [[Brigid Berlin]] (el kiu ŝajne li havis la ideon registri siajn telefonajn konversaciojn).<ref>Colacello, Bob (1990), p. 67</ref> [[Dosiero:Exploding Plastic Inevitable.png|eta|dekstre|''[[Exploding Plastic Inevitable]]'']] Dum la 1960-aj jaroj, Warhol ankaŭ arigis grupon de [[Bohemiismo|bohemiaj]] kaj [[kontraŭkulturo|kontraŭkulturaj]] stravaganculoj al kiuj li atribuis la nomigon de "[[Varholaj Supersteluloj|Supersteluloj]]", kiaj [[Nico (kantistino)|Nico]], [[Joe Dallesandro]], [[Edie Sedgwick]], [[Viva (aktorino)|Viva]], [[Isabelle Collin Dufresne|Ultra Violet]], [[Holly Woodlawn]], [[Jackie Curtis]], kaj [[Candy Darling]]. Tiuj ĉiuj homoj partoprenis en la ''Factory'' filmoj, kaj kelkaj — kiel Berlin — restis amikoj de Warhol ĝis lia morto. Gravaj figuroj en la novjorka subgrunda art/kina etoso, kiaj la verkisto [[John Giorno]] kaj filmofaristo [[Jack Smith (reĝisoro)|Jack Smith]], ankaŭ aperas en la varholaj filmoj de la 1960-aj jaroj, montrante la varholajn konektojn al diversa gamo de artaj scenoj dum tiu tempo. Malpli bone konata estis lia subteno kaj kunlaborado kun kelkaj dekjaruloj dum tiu epoko, kiuj poste atingos elstarecon en la vivo kiaj la verkisto David Dalton,<ref>{{citaĵo el novaĵo||last1=Menand|first1=Louis|titolo=New Yorker|url=http://www.newyorker.com/magazine/2010/01/11/top-of-the-pops|datoj=Jan 11, 2010}}</ref> photographer Stephen Shore<ref>{{citaĵo el novaĵo||last1=Grow|first1=Krystal|titolo=Time Lightbox|url=http://lightbox.time.com/2014/09/23/stephen-shore-at-the-factory/#1|eldoninto=Time Inc.|datoj=23a de Septembro, 2014}}</ref> kaj la artistino Bibbe Hansen (patrino de popmuzikisto [[Beck]]).<ref>{{citaĵo el libro||last1=James|first1=Dagon|titolo=Billy Name:The Silver Age Black and White Photographs of Andy Warhol's Factory|datoj=2014|eldoninto=Reel Art Press|ISBN=1909526177|paĝo=127}}</ref> La ''[[Exploding Plastic Inevitable]]'', kelkfoje simple nomata ''Plastic Inevitable'' aŭ EPI, estis serio de plurmediaj eventoj organizitaj de Andy Warhol inter 1966 kaj 1967, kun muzikaj prezentoj de [[The Velvet Underground]] kaj Nico, projekcioj de la filmoj de Warhol, kaj danco kaj agadoj, precipe de Mary Woronov kaj Gerard Malanga. ==== Atenco ==== [[Dosiero:Decker Building 002.jpg|eta|maldekstre|200ra|Loko de la atenco.]] La [[3-an de junio]] [[1968]], la artistino, verkistino kaj [[Feminismo|radikala feministo]] [[Valerie Solanas]], pafis al Andy Warhol kaj al lia tiama partnero [[Mario Amaya]], arta kritikisto kaj komisaro en la varhola studio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Essential Andy Warhol|familia nomo=Schaffner|persona nomo=Ingrid|jaro=1999|loko=New York City|eldoninto=Harry N. Abrams|ISBN=0-8109-5806-6|paĝo=79}}</ref> Antaŭpafe, Solanas estis marĝena figuro en la scenejo de la ''Factory''. Ŝi aŭtoris en 1967 la ''[[SCUM Manifesto]]n'',<ref name="Solanas">{{Citaĵo el libro|titolo=SCUM Manifesto|familia nomo=Solanas|persona nomo=Valerie|aŭtoroligilo=Valerie Solanas|originjaro=1967|jaro=2004|loko=Londono|eldoninto=Verso|ISBN=1-85984-553-3|OCLC=53932627}}</ref> nome deklaro por separatisma [[feminismo]] kiu postulis la nuligon de viroj; kaj ŝi estis aperinta en la varhola filmo de 1968 nome ''[[I, a Man]]''. La saman tagon de la atako, pli frue, Solanas estis foririnta el la ''Factory'' post peti la redonon de scenaro kiun ŝi estis doninta al Warhol. Tiu scenaro ŝajne estis perdita.<ref name="Jobey">Jobey, Liz, "Solanas and Son," ''The Guardian'' (Manchester, England) [[24a de aŭgusto]] 1996: paĝo T10 kaj venontaj.</ref> Ambaŭ pretervivis la okazaĵon, eĉ se Andy Warhol serioze vundiĝis. Amaya ricevis nur minorajn vundojn kaj estis elhospitaligita poste la saman tagon. Warhol estis pli serioze vundita pro la atako kaj malfacile survivis: kirurgoj malfermis lian bruston kaj [[Kora-pulma revivigo|masaĝis lian koron]] por helpi ĝian movadon denove. Li suferis fizikajn rezultojn dum la resto de sia vivo, kaj eĉ devis vesti kirurgian [[korseto]]n.<ref name="warhol.org"/> La publikaj aperoj de Warhol post tio draste malpliiĝis. La pafado profunde tuŝis la vivon kaj arton de Warhol.<ref name="Harding">{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Simplest Surrealist Act: Valerie Solanas and the (Re)Assertion of Avantgarde Priorities|familia nomo=Harding|persona nomo=James|gazeto=TDR/The Drama Review|volumo=45|numero=4; Winter 2001|COI=10.1162/105420401772990388|paĝoj=142–162}}</ref><ref name=popism287-295>{{Cite book |first1=Andy |last1=Warhol |author2=Pat Hacket |title=POPism: the Warhol '60s |publisher=Harcourt Brace Jovanovich |location=New York City |year=1980 |pages=287–295 |isbn=0-15-173095-4 |oclc=5673923}}</ref> Solanas estis arestita la tagon post la atako. Kiel klarigo, ŝi diris, ke Warhol "havis tro multan kontrolon super mia vivo." Ŝi estis fine kondamnita al tri jaroj sub la kontrolo de novjorka aŭtoritato por kondutokorekto, sed poste denove malbone kondutis, estis denove arestita kaj finfine falis en forgeson. Post la pafado, la scenejo de la ''Factory'' iĝis multe pli kontrolita, kaj por multaj la faktoriaj [[1960-aj jaroj]] finis.<ref name=popism287-295/> Warhol komparis sian preskaŭ mortigan sperton al la maniero kiel homoj rigardas televidon aŭ filmojn. Oni supozas, ke tio ne estas reala, sed li vidis tion kiel realo.<ref name="StilesSelz1996">{{citaĵo el libro||author1=Kristine Stiles|author2=Peter Howard Selz|titolo=Theories and Documents of Contemporary Art: a Sourcebook of Artists' Writings|url=http://books.google.com/books?id=WXV-HlsUzdcC&pg=PA345|alirdato=January 13, 2013|jaro=1996|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-20251-1|paĝoj=345–}}</ref> == 1970-aj jaroj == Kompare al sukcesoj kaj skandaloj de Warhol en la 1960-aj jaroj, la [[1970-aj jaroj]] estis multe pli trankvila jardeko, ĉar li iĝis pli entreprenema. Laŭ [[Bob Colacello]], Warhol dediĉis multe de sia tempo al serĉado de novaj, riĉaj patronoj por portretaj komisioj aŭ mendoj — kiaj tiuj de la [[Ŝaho]] de Irano [[Mohammad Reza Pahlavi]], lia edzino la imperiestrino [[Farah Pahlavi]], lia fratino [[Princino Ashraf Pahlavi]], [[Mick Jagger]], [[Liza Minnelli]], [[John Lennon]], [[Diana Ross]], kaj [[Brigitte Bardot]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8179627.stm|titolo=Warhol's Jackson goes on display|alirdato=30a de Marto 2010|dato=7a de Aŭgusto 2009|verkaĵo=BBC News}}</ref> La fama portreto fare de Warhol de la fama ĉina komunista estro [[Mao Zedong]] estis kreita en 1973. Li ankaŭ fondis, kun [[Gerard Malanga]], la gazeton ''[[Interview (gazeto)|Interview]]'', kaj publikigis ''The Philosophy of Andy Warhol'' (1975). Jen por ekzemplo ideo propra de la nova tempo esprimita en la libro: "Fari monon estas arto, kaj labori estas arto kaj bona negoco estas la plej bona arto."<ref>{{citaĵo el libro||lasta=Delves Broughton|unua=Philip|titolo=The Art of the Sale|jaro=2012|eldoninto=The Penguin Press|loko=New York, NY|paĝo=165}}</ref> Warhol kutimis diboĉi ĉe diversaj noktejoj en Novjorko, kiaj [[Max's Kansas City]]; kaj, poste en la 1970-aj, [[Studio 54]].<ref>{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.maxskansascity.com/warhol/ |titolo=Andy Warhol Biography: From The Velvet Underground To Basquiat |alirdato=6a de Januaro, 2009 |arkivo-url=//web.archive.org/web/20090107015819/http://www.maxskansascity.com/warhol/ |arkivdato=2009-01-07 |deadurl=no |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090107015819/http://www.maxskansascity.com/warhol/ }}</ref> Li estis ĝenerale rigardata kiel trankvila, timida, kaj pordetala observanto. Artokritikisto [[Robert Hughes (kritikisto)|Robert Hughes]] nomis lin "la blanka talpo de Union Square."<ref name="Hughes">{{Citaĵo el libro|titolo=Things I didn't know: a memoir|familia nomo=Hughes|persona nomo=Robert|aŭtoroligilo=Robert Hughes (kritikisto)|jaro=2006|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Knopf|ISBN=1-4000-4444-8|OCLC=64208378}}</ref> [[Dosiero:Andy Warhol by Jack Mitchell.jpg|thumb|dekstre|Warhol fotita de Jack Mitchell kun sia [[melhundo]] ''Archie'', 1973.]] Dum Warhol daŭre enprofundiĝis en filmkreadon, li establis sin kiel "unu el la plej famaj kaj konataj popartaj figuroj elirantaj el la sesdekaj jaroj."<ref>{{Cite news |last=Campbell |first=Genie |date=31a de Julio, 1970 |title=Andy Warhol Tops Pop Art Boom |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-herald-andy-warhol-retrospecti/145039817/ |access-date=9a de Aprilo, 2024 |work=The Daily Herald |pages=Section 2–3 |archive-date=9a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409071906/https://www.newspapers.com/article/the-daily-herald-andy-warhol-retrospecti/145039817/ |url-status=live }}</ref> La ''Pasadena Art Museum'' en [[Pasadena (Kalifornio)|Pasadena]] organizis gravan retrospektivon de lia verko en 1970.<ref>{{Cite news |last=Haber |first=Joyce |date=14a de Majo, 1970 |title=Warhol Will Film Liberation Film |url=https://www.newspapers.com/article/the-los-angeles-times-warhol-retrospecti/145040016/ |access-date=9a de Aprilo, 2024 |work=Los Angeles Times |pages=Part lV 17}}</ref> La ekspozicio vojaĝis al la [[Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago]]; Stedelijk Van Abbemuseum, [[Eindhoven]], Nederlando; [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]]; [[Tate Gallery]], Londono; kaj [[Muzeo Whitney de Usona Arto]], Novjorko.<ref>{{Cite news |last=Parker |first=Jerry |date=1971-04-30 |title=Warhol at the Whitney |url=https://www.newspapers.com/article/newsday-nassau-edition-andy-warhol-at/153645913/ |access-date=2025-03-29 |work=Newsday |location=Nassau Edition |pages=123 |archive-date=29a de Marto, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329133150/https://www.newspapers.com/article/newsday-nassau-edition-andy-warhol-at/153645913/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Cork |first=Richard |date=19a de Februaro, 1971 |title=Andy Warhol and the Superstars |url=https://www.newspapers.com/article/evening-standard-andy-warhol-exhibition/144496302/ |access-date=7a de Aprilo, 2024 |work=Evening Standard |pages=13}}</ref> La ekspozicio de Whitney en 1971 klare prezentis la pentraĵon ''Cow Wallpaper'' (Bovmurpapero, 1966) de Warhol kiel fonon por liaj pentraĵoj.<ref name="Canaday-1971">{{Cite news |last=Canaday |first=Joan |date=May 1, 1971 |title=Art: Huge Andy Warhol Retrospective at Whitney |url=https://www.nytimes.com/1971/05/01/archives/art-huge-andy-warhol-retrospective-at-whitney-many-familiar-items.html |access-date=22a de Septembro, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=21a de Februaro, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221085935/https://www.nytimes.com/1971/05/01/archives/art-huge-andy-warhol-retrospective-at-whitney-many-familiar-items.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Rose |first1=Barbara |date=May 31, 1971 |title=In Andy Warhol's Aluminum Foil, We Have All Been Reflected |url=https://books.google.com/books?id=ij-_4jJ4oj8C&pg=PA55 |work=New York |page=55 |language=en |issn=0028-7369}}</ref> En Majo 1971, la teatraĵo de Warhol nome ''Andy Warhol's Pork'' (La porko de Andy Warhol), prezentiĝis en ''La MaMa Experimental Theatre'' en Novjorko.<ref>{{Cite news |last=Glueck |first=ByGrace |date=23a de Majo, 1971 |title='Pork' Is Not The Kosher-est Show in Town |url=https://www.nytimes.com/1971/05/23/archives/-pork-is-not-the-kosherest-show-in-town-warhol-and-pork.html |access-date=19a de Januaro, 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=12a de Decembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212002437/https://www.nytimes.com/1971/05/23/archives/-pork-is-not-the-kosherest-show-in-town-warhol-and-pork.html |url-status=live }}</ref> En Aŭgusto 1971, ĝi estis prezentita en [[The Roundhouse]] en Londono.<ref>{{Cite news |last=Jenkins |first=Valerie |date=August 3, 1971 |title=Valerie Jenkins at the Round House |url=https://www.newspapers.com/article/evening-standard-andy-warhol-pork-at-the/143582462/ |access-date=10a de Januaro, 2025 |work=Evening Standard |pages=13 |archive-date=25a de Decembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225141608/https://www.newspapers.com/article/evening-standard-andy-warhol-pork-at-the/143582462/ |url-status=live }}</ref> Fine de 1971, Warhol kaj sia negocpartnero Paul Morrissey aĉetis Eothen, ĉemara bieno en Montauk, [[Novjorkio]], en [[Longinsulo]].<ref>{{Cite web |last1=Carlson |first1=Jen |date=25a de Junio, 2015 |title=Warhol's Sprawling "Eothen" Estate In Montauk Is On The Market |url=https://gothamist.com/arts-entertainment/warhols-sprawling-eothen-estate-in-montauk-is-on-the-market |access-date=13a de Aŭgusto, 2024 |website=Gothamist |language=en |archive-date=13a de Aŭgusto, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813222324/https://gothamist.com/arts-entertainment/warhols-sprawling-eothen-estate-in-montauk-is-on-the-market |url-status=live }}</ref> Ili komencis lui la ĉefan domon sur la posedaĵo en 1972.<ref>{{Cite web |title=Inside the Compound Where Andy Warhol, Elizabeth Taylor, and Mick Jagger Spent Their Summers |url=https://www.culturedmag.com/article/2023/07/10/andy-warhol-elizabeth-taylor-mick-jagger-vincent-fremont |access-date=13a de Aŭgusto, 2024 |website=culturedmag.com |language=en |archive-date=13a de Aŭgusto, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813222324/https://www.culturedmag.com/article/2023/07/10/andy-warhol-elizabeth-taylor-mick-jagger-vincent-fremont |url-status=live }}</ref> [[Lee Radziwill]], [[Jackie Kennedy]], [[The Rolling Stones]], [[Elizabeth Taylor]], [[Truman Capote]], kaj Halston esris inter elstaraj gastoj de la domego.<ref>{{Cite web |last=Fremont |first=Vincent |date=8a de Julio, 2023 |title=Andy Warhol's Montauk House Drew Stars of All Stripes |url=https://airmail.news/arts-intel/highlights/warhol-in-montauk |access-date=2a de Decembro, 2024 |website=Air Mail |language=en |archive-date=3a de Decembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203135828/https://airmail.news/arts-intel/highlights/warhol-in-montauk |url-status=live }}</ref> [[File:57 E66 St Warhol home jeh.jpg|thumb|maldekstre|200ra|El 1974 ĝis 1987, Warhol loĝis ĉe 57 E 66th St en la kvartalo Lenox Hill de [[Manhatano]]. En 1998, la domo estis markita kiel kultura mejloŝtono.]] Oni atribuis al Warhol kaj la koncepton kaj la foton de la albumo de [[The Rolling Stones]] nome ''Sticky Fingers'' (Gluecaj fingroj, 1971).<ref name="SWF-2002">{{cite web |year=2002 |title=Andy Warhol: Biography |url=http://warholfoundation.org/legacy/biography.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724192941/http://www.warholfoundation.org/legacy/biography.html |archive-date=24a de Julio, 2010 |access-date=22a de Julio, 2010 |publisher=Andy Warhol Foundation for the Visual Arts}}</ref> Li ricevis nomumon al premio [[Grammy Award|Grammy]] al la plej bona albumkovrilo en la 14a okazo de premioj Grammy en 1972.<ref name="Cotter-2018" > Cotter, Holland (8a de Novembro, 2018). [https://www.nytimes.com/2018/11/08/arts/design/warhol-review-donna-de-salvo-whitney-museum-celebrity-portrait.html "Meet Warhol, Again, in This Brilliant Whitney Show".] The New York Times. Arkivita el la originalo la 1an de Aprilo, 2024. Alirita la 1an de Aprilo, 2024. "He's the most important American artist of the second half of the 20th century." </ref> En 1972, Warhol planis la prezenton de Halston sur la podio ĉe la Coty-Premioj.<ref name="Graham-1972">{{Cite news |last=Graham |first=Rubye |date=1972-10-22 |title=The Coty Award: Three Designers Get Top Billing, As Andy Warhol, Superstars Shake Up the Show |url=https://www.newspapers.com/article/the-philadelphia-inquirer-warhol-superst/171925311/ |access-date=2025-05-16 |work=The Philadelphia Inquirer |pages=14–F |archive-date=22a de Majo, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522205942/https://www.newspapers.com/article/the-philadelphia-inquirer-warhol-superst/171925311/ |url-status=live }}</ref> Kvankam Warhol estis konsiderata senpolitika, li partoprenis ekspozicion per la afiŝo ''Vote McGovern'' (1972) por kolekti financojn por la prezidenta kampanjo de [[George McGovern]] en 1972.<ref>{{Cite web |last=Weekes |first=Julie Ann |date=30a de Oktobro, 2008 |title=Warhol's Pop Politics |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/warhols-pop-politics-89185734/ |access-date=19a de Aŭgusto, 2024 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=19a de Aŭgusto, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819220934/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/warhols-pop-politics-89185734/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Richard |first=Paul |date=2a de Oktobro, 1972 |title=Art Works Aid McGovern |url=https://www.newspapers.com/article/the-journal-news-andy-warhol-participate/153622306/ |access-date=19a de Aŭgusto, 2024 |work=The Journal News |pages=27 |via=The Washington Post |archive-date=30a de Septembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930064230/https://www.newspapers.com/article/the-journal-news-andy-warhol-participate/153622306/ |url-status=live }}</ref> Warhol kaj lia partnero Jed Johnson akiris melhundidon, Archie Warhol, en novembro 1972.<ref>{{Cite web |title=Business envelope with dog license and veterinary invoice (for Andy Warhol's dachshund, Archie) 1972 |url=https://warhol.netx.net/portals/warhol-exhibitions/#asset/102658 |website=The Warhol |access-date=3a de Julio, 2025 |archive-date=24a de Junio, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624230540/https://warhol.netx.net/portals/warhol-exhibitions/#asset/102658 |url-status=live }}</ref><ref name="Economist-2009" >[https://www.economist.com/special-report/2009/11/28/the-pop-masters-highs-and-lows "The Pop master's highs and lows".] ''[[The Economist]]''. 28a de Novembro, 2009. Arkivita el la originalo la 8an de Februaro, 2021. Alirita la 3an de Februaro, 2021. </ref> Warhol adoris Archie kaj kunprenis lin ĉien: al la studio, festoj, restoracioj, kaj dum vojaĝoj al Eŭropo.<ref name="Magocsi-2002" > Magocsi, Paul Robert (30a de Novembro, 2002). [https://books.google.es/books?id=ovCVDLYN_JgC&redir_esc=y ''Encyclopedia of Rusyn History and Culture''.] University of Toronto Press. p. 539. ISBN 978-0-8020-3566-0. "Warhol's mother and father emigrated from the Rusyn-inhabited village of Mikova in northeastern Slovakia to the United States on the eve of World War I." </ref>{{Sfn|Colacello|1990|p=150}} Li kreis portretojn de Johnson, Archie, kaj Amos — duan melhundon ili akiris kelkajn jarojn poste.<ref name="Daily News-2013" >[https://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/andy-warhol-painting-sells-105m-article-1.1516240 "Andy Warhol painting sells for $105M".] Daily News. New York. 13a de Novembro, 2013. Arkivita el la originalo la 24an de Septembro, 2020. Alirita la 13an de Novembro, 2013. </ref> Warhol komencis vojaĝi al Eŭropo pli ofte kaj evoluigis ŝaton por Parizo.<ref>{{Cite web |last=Landry |first=Carole |date=3a de Marto, 2009 |title=Paris steps into Andy Warhol's Wide World |url=https://timesofmalta.com/article/paris-steps-into-andy-warhol-s-wide-world.247254 |access-date=2a de Junio, 2024 |website=The Times |location=Malta |language=en-gb |archive-date=2a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602212720/https://timesofmalta.com/article/paris-steps-into-andy-warhol-s-wide-world.247254 |url-status=live }}</ref> Warhol havis apartamenton, kiun li kunhavis kun sia aferadministristo Fred Hughes sur la Maldekstra Bordo de Parizo, en Rue du Cherche-Midi.{{Sfn|Gopnik|2020|p=762}}<ref>{{Cite book |last=Fraser-Cavassoni |first=Natasha |url=https://books.google.com/books?id=XwWqDQAAQBAJ&dq=Rue+du+Cherche-Midi,+Paris+warhol&pg=PA239 |title=After Andy: Adventures in Warhol Land |date=1a de Aŭgusto, 2017 |publisher=Penguin |isbn=978-0-399-18355-3 |pages=239 |language=en |archive-date=26a de Decembro, 2024 |access-date=3a de Julio, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226084657/https://books.google.com/books?id=XwWqDQAAQBAJ&dq=Rue%20du%20Cherche-Midi%2C%20Paris%20warhol&pg=PA239 |url-status=live }}</ref> En oktobro 1972, la verkaro de Warhol estis inkludita en la inaŭgura ekspozicio ĉe la Arta Muzeo de Suda Teksaso en [[Corpus Christi (Teksaso)|Corpus Christi, Teksaso]].<ref>{{Cite news |last=Butterfield |first=Jan |date=15a de Oktobro, 1972 |title=Two Museum Openings Stress Regional Art Renaissance |url=https://www.newspapers.com/article/fort-worth-star-telegram-johns-stella/145762003/ |access-date=2a de Junio, 2024 |work=Fort Worth Star-Telegram |pages=1–G |archive-date=2a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602212720/https://www.newspapers.com/article/fort-worth-star-telegram-johns-stella/145762003/ |url-status=live }}</ref> Inter 1972 kaj 1973, Warhol kreis serion de portretoj de la ĉina komunista gvidanto [[Mao Zedong]] kun financado de du novjorkaj galerioj, Knoedler & Co. kaj la Leo Castelli Gallery, same kiel artaĵkolektanto Peter Brant.<ref>{{Cite web |last=Garcia |first=Karen |date=25a de Marto, 2024 |title=Andy Warhol 'Mao' screen print stolen from Orange Coast College |url=https://www.latimes.com/socal/daily-pilot/news/story/2024-03-25/andy-warhol-art-stolen-from-orange-coast-college |access-date=9a de Aprilo, 2024 |website=Los Angeles Times |language=en-US |archive-date=9a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409071905/https://www.latimes.com/socal/daily-pilot/news/story/2024-03-25/andy-warhol-art-stolen-from-orange-coast-college |url-status=live }}</ref><ref name="Metcalf-2018" > Metcalf, Stephen (6a de Decembro, 2018). [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2019/01/andy-warhol-pop-art-whitney/576412/ "Andy Warhol, Cold and Mute, Is the Perfect Artist for Our Times".] The Atlantic. ISSN 2151-9463. Arkivita el la originalo la 1an de Aprilo, 2024. Alirita la 1an de Aprilo, 2024. "He's now widely regarded as the most important artist of the second half of the 20th century." </ref> En februaro 1974, kelkaj el la Mao-portretoj estis instalitaj ĉe la Musée Galliera en Parizo.{{Sfn|Gopnik|2020|p=748}} En 1974, Warhol kaj Johnson translokiĝis de lia hejmo sur Lexington Avenue al urba domo ĉe 57 Orienta 66-a Strato en la kvartalo Lenox Hill de Manhatano.<ref>{{Cite web |last=AnOther |date=9a de Julio, 2018 |title=Why We're Fascinated by the Contents of Andy Warhol's Bathroom Cabinet |url=https://www.anothermag.com/design-living/10983/why-were-fascinated-by-the-contents-of-andy-warhols-bathroom-cabinet |access-date=7a de Aprilo, 2024 |website=AnOther |language=en |archive-date=15a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415203252/https://www.anothermag.com/design-living/10983/why-were-fascinated-by-the-contents-of-andy-warhols-bathroom-cabinet |url-status=live }}</ref> Tiutempe, la publika ĉeesto de Warhol signife pliiĝis pro lia partopreno en festoj. En 1974, li diris: "Mi provas tiel ofte ĉirkaŭiri kaj provas iri al ĉiu festo, por ke ili enuu pri mi kaj ĉesu skribi pri mi."<ref>{{Cite journal |date=November 1989 |title=Andy-isms: Highlights from a decade of interviews by Andy Warhol |journal=Interview |volume=19 |issue=11 |pages=90}}</ref> [[File:Andy Warhol1975.jpg|thumb|dekstre|Andy Warhol ĉe lia ekspozicio en la ''Palazzo dei Diamanti'' en [[Ferrara]], 1975.]] Warhol desegnis la scenejojn por la Broadveja [[muzikalo]] ''Man on the Moon'' de John Philips de [[the Mamas & the Papas]], kiu premieris en januaro 1975 ĉe la Little Theatre en Novjorko.<ref name="Parker-1975">{{Cite news |last=Parker |first=Jerry |date=1975-01-26 |title=Sky-High Hopes For A Lunar Musical |url=https://www.newspapers.com/article/newsday-nassau-edition-sky-high-hopes/168217876/ |access-date=2025-03-20 |work=Newsday |location=Nassau Edition |pages=Part II / 5 |archive-date=10a de Junio, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610083929/https://www.newspapers.com/article/newsday-nassau-edition-sky-high-hopes/168217876/ |url-status=live }}</ref> En majo 1975, Warhol ĉeestis la ŝtatan vespermanĝon de prezidanto [[Gerald Ford]] honore al la [[ŝaho]] de [[Irano]], [[Mohammad Reza Pahlavi]], ĉe la [[Blanka Domo]].{{Sfn|Colacello|1990|p=302}} En septembro 1975, li faris ok-urban usonan libro-turneon por sia libro ''The Philosophy of Andy Warhol (From A to B & Back Again)'', sekvita de haltoj en Italio, Francio kaj Anglio.<ref name="Acocella-2020" > Acocella, Joan (1a de Junio, 2020). [https://www.newyorker.com/magazine/2020/06/08/untangling-andy-warhol "Untangling Andy Warhol".] ''[[The New Yorker]]''. ISSN 0028-792X. Arkivita el la originalo la 1an de Aprilo, 2024. Alirita la 1an de Aprilo, 2024. "There was no huger reputation than Warhol's in the art of the sixties, and in late-twentieth-century art there was no more important decade than the sixties. Much of the art that has followed, in the United States, is unthinkable without him (...)" </ref><ref name="Raymond-1975b">{{Cite news |last=Raymond |first=John |date=31a de Aŭgusto, 1975 |title=Business Artist Gives the Business |url=https://www.newspapers.com/article/the-atlanta-constitution-the-philosophy/148668672/ |access-date=4a de Junio, 2024 |work=The Atlanta Constitution |pages=12–CC |archive-date=4a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604035807/https://www.newspapers.com/article/the-atlanta-constitution-the-philosophy/148668672/ |url-status=live }}</ref> En 1976, Warhol kaj la pentristo Jamie Wyeth estis komisiitaj pentri la portretojn unu de la alia fare de la Coe Kerr Gallery en Manhatano.<ref>{{Cite news |date=4a de Junio, 1976 |title=Art: Warhol Meets Wyeth |url=https://www.nytimes.com/1976/06/04/archives/art-warhol-meets-wyeth.html |work=The New York Times |archive-date=21a de Decembro, 2024 |access-date=3a de Julio, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221073849/https://www.nytimes.com/1976/06/04/archives/art-warhol-meets-wyeth.html |url-status=live }}</ref> En januaro 1977, Warhol vojaĝis al [[Kuvajto]] por la malfermo de sia ekspozicio ĉe la Dhaiat Abdulla Al Salem Gallery.<ref>{{Cite news |date=9a de Aŭgusto, 2022 |title=When Andy Warhol Visited Kuwait |url=https://www.gqmiddleeast.com/culture/andy-warhol-kuwait |access-date=25a de Junio, 2024 |work=[[GQ (revuo)|GQ Middle East]]|language=en-US |archive-date=26a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626001035/https://www.gqmiddleeast.com/culture/andy-warhol-kuwait |url-status=live }}</ref> En junio 1977, Warhol estis invitita al speciala ricevo honorante la "Inaŭgurajn Artistojn", kiuj kontribuis presaĵojn al la prezidenta kampanjo de [[Jimmy Carter]].<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Jo Ann |date=20a de Decembro, 2023 |title=Prints To Profit The Party |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/06/11/prints-to-profit-the-party/ca91f9c8-a9aa-4892-8de9-3d4fef9a16b3/ |access-date=9a de Aprilo, 2024 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286 |archive-date=1a de Decembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201181651/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/06/11/prints-to-profit-the-party/ca91f9c8-a9aa-4892-8de9-3d4fef9a16b3/ |url-status=live }}</ref> En 1977, Warhol estis komisiita de la artaĵkolektanto Richard Weisman por krei ''Atletojn'', dek portretojn konsistantajn el la plej elstaraj tiamaj atletoj.<ref>{{Cite web|title=Weisman, Warhol and the Athletes|url=https://www.christies.com/features/Weisman-Warhol-and-the-Athletes-10127-7.aspx|access-date=4a de Novembro, 2021|website=Christie's|language=en|archive-date=12a de Oktobro, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012174905/https://www.christies.com/features/Weisman-Warhol-and-the-Athletes-10127-7.aspx|url-status=live}}</ref> La malfermo de [[Studio 54]] en 1977 enkondukis novan epokon en la nokta vivo de Novjorko. Warhol ofte societumis ĉe Studio 54 kaj rimarkis la drogo-stimulitajn agadojn, kiujn liaj amikoj entreprenis ĉe festoj.<ref>[https://www.vanityfair.com/hollywood/2021/05/halston-studio-54-real-life "Drugs, Disco, and a Dead Body: Five Outrageous Studio 54 Stories".] ''Vanity Fair''. 14a de Majo, 2021. Arkivita el la originalo la 29an de Marto, 2024. Alirita la 7an de Aprilo, 2024. </ref> En 1977, Warhol komencis fari fotojn de nudaj viroj en diversaj pozoj kaj plenumantaj seksajn agojn — nomatajn "pejzaĝoj" — por tio, kio fariĝis konata kiel la serio ''Torsos'' kaj ''Sex Parts''.<ref>{{Cite web |title=Dirty Art: Andy Warhol's Torsos and Sex Parts |url=https://www.warhol.org/exhibition/dirty-art-andy-warhols-torsos-and-sex-parts/ |access-date=8a de Aprilo, 2024 |website=The Andy Warhol Museum |language=en-US |archive-date=8a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408043516/https://www.warhol.org/exhibition/dirty-art-andy-warhols-torsos-and-sex-parts/ |url-status=live }}</ref>{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=32|ps=Entry date: March 15, 1977}} La plej multaj el la viroj estis stratŝtelistoj kaj viraj prostituitoj alportitaj al la Fabriko fare de la amanto de Halston, Victor Hugo.{{Sfn|Colacello|1990|p=337}}{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=40|ps=Entry date: April 6, 1977}} Tio kaŭzis streĉiĝon en la rilato de Warhol kun Johnson, kiu ne aprobis lian amikecon kun Hugo.{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=86|ps=Entry date: November 7, 1977}}{{Sfn|Gopnik|2020|p=835}} "Kiam Studio 54 malfermiĝis, aferoj ŝanĝiĝis kun Andy. Tio estis Novjorko, kiam ĝi estis ĉe la kulmino de sia plej dekadenca periodo, kaj mi ne partoprenis. Mi neniam ŝatis tiun scenon, mi neniam sentis min komforte. ... Andy nur malŝparis sian tempon, kaj ĝi estis vere maltrankviliga. ... Li simple pasigis sian tempon kun la plej ridindaj homoj," diris Johnson.{{Sfn|Gopnik|2020|p=833}} [[Dosiero:Jimmy Carter Andy Warhol 1977.jpg|eta|maldekstre|Andy Warhol kaj [[Jimmy Carter]] en 1977]] Kun sia dumlonge amiko [[Stuart Pivar]], Warhol fondis la [[Novjorka Akademio de Arto|Novjorkan Akademion de Arto]] en 1979.<ref name="NYM 1992">{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=gOMCAAAAMBAJ&pg=PA28&dq=Andy+Warhol+pivar&hl=en&ei=-PdxTrimMdPE8QPG2JniCQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=1&ved=0CC0QuwUwAA#v=onepage&q=Andy%20Warhol%20pivar&f=false |titolo=New York Magazine 27an Jan, 1992 |eldoninto=|datoj=27an de Januaro, 1992 |alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref><ref>{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=NOECAAAAMBAJ&pg=PA24&lpg=PA24&dq=New+York+Academy+of+Art+pivar&source=bl&ots=WEuu7kPOSo&sig=zpNCde-ssv_EqVybOvjAKQ7ZunQ&hl=en&ei=EPlxTqDtH86o8AOc2tHqCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CEcQ6AEwBw#v=onepage&q=New%20York%20Academy%20of%20Art%20pivar&f=false |titolo=New York Magazine 8a de Apr, 1996 |eldoninto=|datoj=8a de Aprilo 1996 |alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref> Samjare, Warhol fondis eldonejon, ''Andy Warhol Books'', kaj publikigis la libron ''Exposures'', kiu enhavis liajn fotojn de famaj amikoj kaj konatuloj.<ref>{{Cite news |last=Adler |first=Jerry |date=25a de Novembro, 1979 |title=Andy Warhol Exposed |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-exposed/148567322/ |access-date=2a de Junio, 2024 |work=Sunday News Magazine |pages=2 |archive-date=2a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602212722/https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-exposed/148567322/ |url-status=live }}</ref> En novembro 1979, li komencis trisemajnan libro-turneon en Usono.{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=248}} Laŭ la antaŭa redaktoro de ''Interview'', [[Bob Colacello]], Warhol dediĉis multon da sia tempo al la akiro de novaj, riĉaj patronoj por portretmendoj — inkluzive de la ŝaho de Irano Mohammad Reza Pahlavi, lia edzino imperiestrino [[Farah Pahlavi]], lia fratino princino [[Aŝraf Pahlavi]], [[Mick Jagger]], [[Liza Minnelli]], [[John Lennon]], [[Diana Ross]] kaj [[Brigitte Bardot]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8179627.stm |work=[[BBC News]] |title=Warhol's Jackson goes on display |date=7a de Aŭgusto, 2009 |access-date=30a de Marto, 2010 |archive-date=24a de Februaro, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224095033/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8179627.stm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/warhol.php |title=Andy Warhol Expert art authentication, certificates of authenticity and expert appraisers |website=artexpertswebsite.com |access-date=26a de Februaro, 2018 |archive-date=27a de Februaro, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227094310/https://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/warhol.php |url-status=live }}</ref> En novembro 1979, la Muzeo Whitney de Amerika Arto aranĝis la ekspozicion ''Andy Warhol: Portretoj de la 70-aj jaroj'' por festi la "tre komercan famularon de la 70-aj jaroj, la jardekon de la revuo ''People'' kaj dezajnitaj [[ĝinzo]]j."<ref name="Tucker-1979">{{Cite news |last=Tucker |first=Priscilla |date=19a de Novembro, 1979 |title=Off The Wall Exposures |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-portraits-of-the/146276253/ |access-date=29a de Aprilo, 2024 |work=Daily News |pages=53 |archive-date=29a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429091520/https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-portraits-of-the/146276253/ |url-status=live }}</ref> Kelkaj kritikistoj malŝatis liajn ekspoziciojn de portretoj de gravuloj kaj famuloj, nomante ilin supraĵaj, facilaj kaj komercaj, sen profundo aŭ indiko pri la signifo de la temoj.<ref name="Lando-2008">{{Cite news |last=Lando |first=Michal |date=8a de Aprilo, 2008 |title=Reexamining Warhol's Jews |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1207486218796&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110703204535/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1207486218796&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |archive-date=3a de Julio, 2011 |access-date=5a de Januaro, 2009 |work=[[The Jerusalem Post]] }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110703204535/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1207486218796&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=2011-07-03 }}</ref> == 1980-aj jaroj == Warhol ĝuis re-aperon de kritika kaj financa sukceso en la 1980-aj jaroj, parte pro sia afineco kaj amikeco kun nombraj fekundaj pli junaj artistoj, kiuj estis hegemoniaj ĉe la altpreza novjorka arto de la 1980-aj jaroj: [[Jean-Michel Basquiat]], [[Julian Schnabel]], [[David Salle]] kaj aliaj tiele nomitaj [[Novekspresionismo|Novekspresionistoj]], same kiel membroj de la movado de [[Transavangardo]] en Eŭropo, kiaj [[Francesco Clemente]] kaj [[Enzo Cucchi]]. [[File:Andy Warhol at the Jewish Museum, gtfy.00025.jpg|thumb|Warhol en la Juda Muzeo en Novjorko, 1980]] Ĉirkaŭ tiu periodo, Warhol estis kritikita pro iĝi simpla "negocartisto".<ref name = "jpost">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1207486218796&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|titolo=Reexamining Warhol's Jews|alirdato=5a de Januaro 2009|familia nomo=Lando|persona nomo=Michal|dato=8a de Aprilo 2008|verkaĵo=The Jerusalem Post}}</ref> En 1979, reviziantoj malamis liajn ekspoziciojn de portretoj de gravuloj kaj famuloj de la 1970-aj jaroj, kiel supraĵaj, facilaj kaj komercaj, sen profundeco aŭ indiko de la gravo de la portretitoj. Ili kritikis ankaŭ lian ekspozicion de 1980 de 10 portretoj ĉe la [[Juda Muzeo (Novjorko)|Juda Muzeo]] en Novjorko, titolita ''Jewish Geniuses'' (judaj geniuloj), kiujn Warhol — kiu estis neinteresitaj en [[judismo]] aŭ judoj — estis priskribinta en sia taglibro kiel "They're going to sell" (vendeblaj).<ref name = "jpost"/> Poste, tamen, kelkaj kritikistoj ekrigardis la supraĵecon kaj komercecon de Warhol kiel "the most brilliant mirror of our times" (la plej brila spegulo de niaj tempoj) asertante ke "Warhol estis kaptinta ion nerezistebla pri la ''[[zeitgeist]]'' de la usona kulturo en la 1970-aj jaroj."<ref name = "jpost"/> Warhol ankaŭ ege montris intensan kliniĝon al la [[Holivuda glamuro]]. Li iam diris: "I love Los Angeles. I love Hollywood. They're so beautiful. Everything's plastic, but I love plastic. I want to be plastic" (Mi amas Los-Anĝeleson. Mi amas Holivudon. Ili estas tiom belaj. Ĉio estas plasta, sed mi amas plaston. Mi volas esti plasta).<ref>{{Cite book |first1=Victor |last1=Bockris |author2=[[Gerard Malanga]] |title=Up-tight: the Velvet Underground story |publisher= Omnibus Press|location=London |year=2002 |page=66 |isbn=0-7119-9170-7 |oclc=49906101}}</ref> La [[Novjorka Akademio de Arto]] estis fondita parte de Warhol.<ref> Connolly, John (8a de Aprilo, 1996). [https://books.google.es/books?id=NOECAAAAMBAJ&pg=PA24&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "School for Scandal".] New York. Vol. 29, no. 14. p. 24. Arkivita el la originalo la 26an de Januaro, 2016. Alirita la 4an de Decembro, 2013. </ref> Unue establita en 1980, la misio de la instituto estis "revivigi tradiciajn metodojn por trejni artistojn."<ref name="Muchnic-1988a" > Muchnic, Suzanne (8a de Majo, 1988). [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-08-ca-3738-story.html "Warhol: Pop Artist or Crusader for Tradition?".] Los Angeles Times. ISSN 0458-3035. Alirita la 26an de Februaro, 2018. </ref> Laŭ kunfondinto [[Stuart Pivar]], "Kio okazis estis, ke [[Modernismo]] fariĝis teda [por Warhol] ... Sed lia ĝenerala plano, kion li vere kredis, estis, ke la [[moderna epoko]] malaperas kaj ke ni eniras [[novklasikismo|novklasikan]] periodon."<ref name="Muchnic-1988a" /> En 1981, Warhol laboris pri projekto kun [[Peter Sellars]] kaj Lewis Allen, kiu estus kreinta vojaĝantan surscenejan spektaklon nomitan "A No Man Show" (Nenia Spektaklo), kun vivgranda ''animatrona'' [[roboto]] laŭ la preciza bildo de Warhol.<ref>{{Cite web |last=Ridenour |first=Al |date=16a de Majo, 2002 |title=The Automated Andy Warhol Is Reprogrammed |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-may-16-wk-town16-story.html |access-date=4a de Aŭgusto, 2023 |website=Los Angeles Times |language=en-US |archive-date=4a de Aŭgusto, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804224234/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-may-16-wk-town16-story.html |url-status=live }}</ref> La roboto de Andy Warhol povus legi la taglibrojn de Warhol kiel teatran produktaĵon.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=McGreevy |first2=Nora |title=Hear an A.I.-Generated Andy Warhol 'Read' His Diary to You in New Documentary |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/an-ai-generated-andy-warhol-reads-his-diary-to-you-in-new-documentary-180979658/ |access-date=4a de Aŭgusto, 2023 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=4a de Aŭgusto, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804224239/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/an-ai-generated-andy-warhol-reads-his-diary-to-you-in-new-documentary-180979658/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |last=Curley |first=John J. |title=Andy Warhol |date=30a de Januaro, 2014 |url=http://dx.doi.org/10.1093/obo/9780199920105-0031 |work=Art History |access-date=8a de Aŭgusto, 2023 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/obo/9780199920105-0031 |isbn=978-0-19-992010-5|url-access=subscription }}</ref> Warhol estis citita diranta: "Mi ŝatus esti maŝino, ĉu vi ne?"<ref> Watercutter, Angela. [https://www.wired.com/story/andy-warhol-diaries-artificial-intelligence-voice/ "Why 'The Andy Warhol Diaries' Recreated the Artist's Voice With AI".] ''Wired''. ISSN 1059-1028. Arkivita el la originalo la 4an de Aŭgusto, 2023. Alirita la 4a de Aŭgusto, 2023. </ref> En 1983, Warhol ricevis mendon krei afiŝon por la centjariĝo de la [[Broklina Ponto|Ponto de Broklino]].<ref name="Finston-1983">{{Cite news |last=Finston |first=Mark |date=6a de Aprilo, 1983 |title=Andy Warhol unveils tribute to the Brooklyn Bridge |url=https://www.newspapers.com/article/the-star-ledger-andy-warhol-unveiling-br/165131335/ |access-date=10a de Februaro, 2025 |work=The Star-Ledger |pages=49 |archive-date=19a de Februaro, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219130417/https://www.newspapers.com/article/the-star-ledger-andy-warhol-unveiling-br/165131335/ |url-status=live }}</ref> La afiŝo estis lia kontribuo al la Arta Ekspozicio de Novjorko en 1983.<ref name="Finston-1983" /> Warhol kreis serion de silkskrapilaj presaĵoj pri [[endanĝerigitaj specioj]] por sia ekspozicio "Warhol's Animals: Species at Risk" (La bestoj de Warhol: Specioj en Risko) ĉe la [[Usona Muzeo pri Naturhistorio]] de Novjorko en aprilo 1983.<ref name="Bruce-1983">{{Cite news |last=Bruce |first=Michael |date=15a de Aprilo, 1983 |title=From beautiful people to beautiful animals |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-endangered-specie/147417014/ |access-date=25a de Junio, 2024 |work=Daily News |pages=5 |archive-date=26a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626001037/https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-endangered-specie/147417014/ |url-status=live }}</ref> Warhol donacis 10 el la 150 aroj, kiujn li faris, al naturprotektaj organizaĵoj "por ke ili povu vendi ilin por kolekti monon."<ref name="Bruce-1983" /> [[Dosiero:Bratislava Venturska ulica1.jpg|eta|altdekstre|Statuo de Andy Warhol en [[Bratislavo]], Slovakujo.|maldekstra]] Antaŭ la [[Vintraj Olimpikoj]] de [[Sarajevo]] en 1984, li kunlaboris kun 15 aliaj artistoj, inkluzive de [[David Hockney]] kaj [[Cy Twombly]], kaj kontribuis presaĵon de ''Rapidglitkuranto'' al la kolekto Arto kaj Sporto. La ''Rapidglitkuranto'' estis uzita por la oficiala afiŝo de la [[Vintra Olimpiko 1984]].<ref>{{Cite web|url=http://www.aanddgallery.com/store/images/uploads/WarholWinterolympics.jpg|title="Speed Skater" official 1984 Sarajevo Winter Olympics poster by Andy Warhol|access-date=30a de Julio, 2017|archive-date=30a de Julio, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730202633/http://www.aanddgallery.com/store/images/uploads/WarholWinterolympics.jpg|url-status=live}}</ref> En 1984, ''[[Vanity Fair (gazeto)|Vanity Fair]]'' komisiis Warhol por produkti portreton de [[Prince]], por akompani artikolon kiu celebru la sukceson de la albumo ''Purple Rain'' kaj de la samnoma akompananta filmo.<ref> Vox, Tristan. [https://www.vanityfair.com/culture/2016/04/prince-at-the-height-of-his-powers "Purple Fame: An Appreciation of Prince at the Height of His Powers. Vanity Fair 1984 article, with especially commissioned portrait commissioned from Andy Warhol".] [[Vanity Fair]]. Arkivita el la originalo la 19an de Decembro, 2016. Alirita la 12an de Marto, 2018. </ref> Referencante la multajn portretojn de famuloj produktitajn de Warhol dum lia kariero, ''Orange Prince'' (1984) estis kreita uzante similan komponaĵon al la serio "Flavors" pri [[Marilyn Monroe|Marilyn]] el 1962, inter kelkaj el la unuaj portretoj de famuloj de Warhol.<ref>{{Cite web|url=https://www.pacermonitor.com/view/44T6MBA/The_Andy_Warhol_Foundation_For_v_Goldsmith_et_al__nysdce-17-02532__0032.3.pdf|title=Art historian, Thomas E Crow, analysis of Warhol's portrait of Prince, May 2018|website=pacermonitor.com|access-date=9a de Junio, 2018|archive-date=17a de Majo, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517223449/https://www.pacermonitor.com/view/44T6MBA/The_Andy_Warhol_Foundation_For_v_Goldsmith_et_al__nysdce-17-02532__0032.3.pdf|url-status=live}}</ref> Prince estas prezentita en popkolora paletro ofte uzata de Warhol, en brile oranĝa koloro kun nuancoj de brile verda kaj blua. La vizaĝaj trajtoj kaj haroj estas nigre presitaj super la oranĝa fono.<ref>{{Cite web|url=https://www.christies.com/lotfinder/Lot/andy-warhol-1928-1987-orange-marilyn-4806391-details.aspx|title=Andy Warhol's Orange Marilyn 1962. Essay on the Warhol portrait style across three decades|website=christies.com|language=en|access-date=11a de Marto, 2018|archive-date=28a de Februaro, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228223737/https://www.christies.com/lotfinder/Lot/andy-warhol-1928-1987-orange-marilyn-4806391-details.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.artimage.org.uk/6072/andy-warhol/prince--c--1984|title=Prince (1984) : Andy Warhol : Artimage|website=artimage.org.uk|language=en|access-date=11a de Marto, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312022554/https://www.artimage.org.uk/6072/andy-warhol/prince--c--1984|archive-date=12a de Marto, 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sothebys.com/en/news-video/blogs/all-blogs/21-days-of-andy-warhol/2013/11/andy-warhol-and-his-process.html|title=Andy Warhol and His Process: Screenprinting: sothebys.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413051307/http://www.sothebys.com/en/news-video/blogs/all-blogs/21-days-of-andy-warhol/2013/11/andy-warhol-and-his-process.html|archive-date=13a de Aprilo, 2016|url-status=dead}}</ref> En septembro 1985, la komuna ekspozicio de Warhol kun Basquiat, ''Paintings'' (Pentraĵoj), malfermiĝis ĉe la Tony Shafrazi Gallery kaj ricevis negativajn recenzojn.<ref>{{Cite news|last=Raynor|first=Vivien|date=20a de Septembro, 1985|title=ART: BASQUIAT, WARHOL|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1985/09/20/arts/art-basquiat-warhol.html|access-date=18a de Oktobro, 2021|issn=0362-4331|archive-date=18a de Oktobro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018072229/https://www.nytimes.com/1985/09/20/arts/art-basquiat-warhol.html|url-status=live}}</ref> Tiun monaton, malgraŭ la timo de Warhol, lia silkoseriaĵo ''Reigning Queens'' (Regnantaj Reĝinoj) estis montrita ĉe la Leo Castelli Gallery.<ref>{{Cite web|last=Tate|title='Reigning Queens', Andy Warhol|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/warhol-reigning-queens-ar00396|access-date=17a de Oktobro, 2021|website=Tate Etc.|language=en-GB|archive-date=18a de Oktobro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018072235/https://www.tate.org.uk/art/artworks/warhol-reigning-queens-ar00396|url-status=live}}</ref> En la ''Taglibroj de Andy Warhol'', Warhol notis: "Ili laŭsupoze estis nur por Eŭropo - neniu ĉi tie zorgas pri reĝeco kaj ĝi estos alia malbona recenzo."{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=680}} En januaro 1987, Warhol vojaĝis al [[Milano]] por la malfermo de sia lasta ekspozicio, ''Lasta Vespermanĝo'', ĉe la Palazzo delle Stelline.<ref>{{Cite web|date=23a de Marto, 2017|title=The must-see exhibition in Milan: "Sixty Last Suppers" by Andy Warhol|url=https://www.vogue.fr/fashion-culture/fashion-exhibitions/diaporama/exhibition-andy-warhol-milan-italy-art-culture-museo-de-novecento-gagosian-gallery/41931|access-date=18a de Oktobro, 2021|website=Vogue Paris|language=fr-FR|archive-date=18a de Oktobro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018072230/https://www.vogue.fr/fashion-culture/fashion-exhibitions/diaporama/exhibition-andy-warhol-milan-italy-art-culture-museo-de-novecento-gagosian-gallery/41931|url-status=live}}</ref> La sekvan monaton, Warhol pozis kun ĵazisto [[Miles Davis]] por la modspektaklo de Koshin Satoh ĉe la Tunelo en Novjorko la 17-an de februaro 1987.<ref>{{Cite web|last=Kornbluth|first=Jesse|date=9a de Marto, 1987|title=Remembering the World of Andy Warhol|url=https://nymag.com/arts/art/features/47184/|access-date=18a de Oktobro, 2021|website=New York|language=en-us|archive-date=18a de Oktobro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018072224/https://nymag.com/arts/art/features/47184/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Le jour où Warhol est devenu le serviteur de Miles Davis|url=https://www.numero.com/fr/musique/miles-davis-andy-warhol-jazz-pop-art-tunnel-manhattan-night-club-defile-koshin-satoh|access-date=18a de Oktobro, 2021|website=Numéro Magazine|language=fr|archive-date=14a de Aprilo, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240414055355/https://www.numero.com/fr/musique/miles-davis-andy-warhol-jazz-pop-art-tunnel-manhattan-night-club-defile-koshin-satoh|url-status=dead}}</ref> === Morto === Li mortis en Novjorko la 22an de februaro [[1987]], post esti realiginta ''Last Supper'', inspirita de "[[La lasta vespermanĝo]]" de [[Leonardo da Vinci]]. [[Dosiero:Warhol's grave.jpg|eta|Varhola tombo ĉe la Bizanca Katolika Tombejo Sankta Johano.]] Warhol mortis en Novjorko precize je 6:32 la 22an de Februaro, 1987. Laŭ novaj informoj, li estis bone rekuperiĝinta el rutina [[Gala veziko|galvezika]] kirurgio ĉe la [[Novjorka Hospitalo]] antaŭ mortiĝi dumdorme pro subita post-operacia [[kormisritmo]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DA1639F930A25757C0A961948260|titolo=Hospital Asserts it Gave Warhol Adequate Care|alirdato=2a de Januaro 2009|familia nomo=Boorstin|persona nomo=Robert O.|dato=13a de Aprilo 1987|verkaĵo=The New York Times}}</ref> Antaŭ tiu diagnozo kaj operacio, Warhol prokrastigis solvi siajn galvezikajn problemojn, ĉar li timegis eniri hospitalojn kaj eĉ viziti kuracistojn.<ref name="NYM 1992" /> Lia familio plendis kontraŭ la hospitalo pro maltaŭga zorgado, dirante ke la misritmo estis okazigita de malkonvena zorgado kaj troa akvigo.<ref>{{citaĵo el novaĵo||lasta=Sullivan |unua=Ronald |url=http://www.nytimes.com/1991/12/05/nyregion/care-faulted-in-the-death-of-warhol.html |titolo=Care faulted in the death of warhol |verkaĵo=The New York Times |datoj=5a de Decembro, 1991 |alirdato=14a de Aŭgusto, 2010}}</ref> Tiu kazo pro malbona praktiko estis tuj eljuĝistigita; la familio de Warhol ricevis nepublikigitan kvanton da mono.<ref>{{citaĵo el novaĵo||aŭtoro=|url=http://articles.orlandosentinel.com/1991-12-24/news/9112240841_1_warhol-york-hospital-gallstones |titolo=Andy Warhol Heirs Settle Lawsuit With Hospital Over Artist's Death - Orlando Sentinel |eldoninto=Articles.orlandosentinel.com |datoj=[[24a de decembro]] 1991 |alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref> La korpo de Warhol estis portata al Picburgo fare de liaj fratoj por [[funebro]]. La adiaŭo okazis ĉe la Funebrejo Thomas P. Kunsak kaj temis pri ceremonio de malferma ĉerko. Tiu estis solida bronzaĵo kun orkoloraj teniloj kaj blanka subŝtofaĵo. Warhol estis ege lukse vestita kun okulvitroj. Li tenis poze malgrandan preĝolibron kaj ruĝan rozon. La funebra liturgio okazis ĉe la Bizanca Katolika Preĝejo de la Sankta Spirito de la ''North Shore'' de Picburgo. La laŭdo estis farita de [[monsinjoro]] Peter Tay. Parolis ankaŭ [[Yoko Ono]] kaj [[John Richardson]]. La ĉerko estis kovrita el blankaj rozoj kaj asparagaj plantoj. Post la liturgio, la ĉerko estis kondukita al la Bizanca Katolika Tombejo Sankta Johano en Bethel Park, suda ĉeurbo de Picburgo. Ĉe la tombo, la pastro faris mallongan preĝon kaj ŝprucis sanktigitan akvon supre. Paige Powell lasis en la tombon kopion de gazeto ''Interview'', T-ĉemizon ''Interview'' kaj botelon de la parfumo de Estée Lauder nome "Beautiful". Warhol estis entombigita ĉe siaj gepatroj. Okazis memorservo en Manhatano por Warhol la [[1an de aprilo|1an de Aprilo]] [[1987]] ĉe la [[Katedralo Sankta Patriko (Novjorko)]]. == Verkaro == Andy Warhol postlasis enorman verkaron inter kiuj pentraĵoj, filmoj, diversaj produktaĵoj el [[The Factory]], muziko, libroj kaj aliaj presaĵoj, aliaj komunikiloj, kiaj desegnoj, skulptaĵoj, sonregistraĵoj, temporegistriloj, televidaj programoj, modo, performaĵoj, teatraĵoj, fotoj kaj komputiluzado. Kiel produktisto kaj produktoro li eldonis gazetojn, kaj produktoris muzikon kaj la verkojn de aliaj artistoj. === Pentraĵoj === Komence de la 1960-aj jaroj, [[poparto]] estis eksperimenta formo, kiun pluraj artistoj sendepende adoptis; kelkaj el ĉi tiuj pioniroj, kiel ekzemple [[Roy Lichtenstein]], poste fariĝus sinonimaj kun la movado. Warhol, kiu famiĝus kiel la "Papo de Popmuziko", turnis sin al ĉi tiu nova stilo, kie popularaj temoj povus esti parto de la paletro de la artisto. Liaj fruaj pentraĵoj montras bildojn prenitajn el [[bildstrio]]j kaj reklamaĵoj, mane pentritajn per farbogutoj. Tiuj gutoj imitis la stilon de sukcesaj abstraktaj ekspresionistoj kiel ekzemple [[Willem de Kooning]]. De ĉi tiuj komencoj, li evoluigis sian pli postan stilon kaj temojn. Anstataŭ labori pri aparta temo, kiel li komencis fari, li laboris pli kaj pli pri signifa stilo, malrapide eliminante la manfaritan laboron el la arta procezo. Warhol estis frua adoptanto de la [[Serigrafio|serigrafia]] presaĵprocezo kiel tekniko por fari pentraĵojn. Liaj pli postaj desegnaĵoj estis spuritaj de diapozitivaj projekcioj. Warhol havis plurajn asistantojn tra la jaroj, inkluzive de [[Gerard Malanga]], Ronnie Cutrone kaj George Condo, kiuj produktis siajn serigrafiajn multoblaĵojn, sekvante liajn instrukciojn por fari malsamajn versiojn kaj variaĵojn.{{sfn|Colacello|1990|p=28}}<ref>{{Cite web |last=Amadour |date=15a de Februaro, 2023 |title=15 Minutes with George Condo |url=https://lamag.com/art/15-minutes-with-george-condo |access-date=9a de Septembro, 2023 |website=LAmag – Culture, Food, Fashion, News & Los Angeles |language=en |archive-date=20a de Oktobro, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020191336/https://lamag.com/art/15-minutes-with-george-condo |url-status=live }}</ref> La unuaj popartaj pentraĵoj de Warhol estis montrataj en aprilo 1961, servante kiel fono por la vitrina ekspozicio de la Novjorka Grandmagazeno Bonwit Teller.<ref>Smith, Patrick S (1986). ''Andy Warhol's Art and Films''; UMI Research Press; p.98; {{ISBN|978-0-8357-1733-5}}</ref> Por sia unua grava ekspozicio en 1962, Warhol pentris siajn famajn skatolojn da supo Campbell, kiun li asertis esti manĝinta por tagmanĝo dum 20 jaroj.<ref>{{Cite web |title=Campbell's Soup Cans |url=https://bng.bm/art/campbells-soup-cans/ |access-date=2025-04-13 |website=Bermuda National Gallery |language=en |archive-date=16a de Aprilo, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416163629/https://bng.bm/art/campbells-soup-cans/ |url-status=live }}</ref> Warhol komencis fari pentraĵojn de ikonecaj usonaj objektoj kiel ekzemple dolarbiletoj, [[fungonubo]]j, [[Elektra seĝo|elektraj seĝoj]], skatoloj, boteloj de [[Kokakolao]], kaj famuloj kiel ekzemple [[Marilyn Monroe]], [[Elvis Presley]] kaj [[Elizabeth Taylor]], same kiel gazettitoloj. Lia verko fariĝis populara kaj polemika. == Persona vivo == Lia vivo estis kurioza por scivolemo, ekzemple rilate al privataj aferoj kiaj tre specifa sekseco, religia kredo, kolektemo kaj negoca agado. Ĝi kaj lia verkaro estis tialo por aperigo en diversstilaj filmoj, dokumentaloj, poŝtmarkoj, skulptaĵoj, muzeoj, nomo de ponto en Picburgo ktp. == Filmoj == * ''[[Blue Movie]]'' * ''[[I Shot Andy Warhol]]'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * "A symposium on Pop Art". ''Arts Magazine'', Aprilo 1963, pp.&nbsp;36–45. Tiu simpozio okazis en 1962, ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]], kaj publikigita en tiu publikaĵo la venontan jaron. * Bockris, Victor (1997). ''Warhol: The Biography''. New York: Da Capo Press. ISBN 0-306-81272-X. * Celant, Germano. ''Andy Warhol: A Factory''. Kunstmuseum Wolfsbug, 1999. ISBN 3-7757-0773-5 * Colacello, Bob (1990). ''Holy Terror: Andy Warhol Close Up''. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-016419-0. * Danto, Arthur C. (2009). [http://www.amazon.com/Warhol-Icons-America-Arthur-Danto/dp/0300135556/ref=tmm_hrd_title_0?ie=UTF8&qid=1351456153&sr=1-1#reader_0300135556 ''Andy Warhol'']. Yale University Press. ISBN 978-0-300-13555-8. * Dillenberger, Jane D. (2001). [http://books.google.com/?id=KemglT-1jSIC ''The Religious Art of Andy Warhol'']. New York City: Continuum International Publishing Group. ISBN 0-8264-1334-X. * Doyle, Jennifer, Jonathan Flatley, kaj José Esteban Muñoz eld. (1996). ''Pop Out: Queer Warhol''. Durham: Duke University Press. * Foster, Hal (1996). ''The Return of the Real''. An October Book, MIT Press. * Garrels, Gary (1989). ''The Work of Andy Warhol: Discussions in Contemporary Culture'', no. 3. Beacon NY: Dia Art Foundation. * Gopnik, Blake (2020). ''Warhol''. Ecco. ISBN 978-0-06-229839-3. * Guiles, Fred Lawrence (1989). ''Loner at the Ball: The Life of Andy Warhol''. New York: Bantam. ISBN 0-593-01540-1. * James, James, "Andy Warhol: The Producer as Author", en ''Allegories of Cinema: American Film in the 1960s'' (1989), pp.&nbsp;58–84. Princeton: Princeton University Press. * Koestenbaum, Wayne (2003). ''Andy Warhol''. New York: Penguin. ISBN 0-670-03000-7. * Krauss, Rosalind E. "Warhol's Abstract Spectacle". En ''Abstraction, Gesture, Ecriture: Paintings from the Daros Collection''. New York: Scalo, 1999, pp.&nbsp;123–33. * Lippard, Lucy R., ''Pop Art, Thames and Hudson'', 1970 (1985 reprint), ISBN 0-500-20052-1 * Livingstone, Marco; Dan Cameron; [[Reĝa Akademio de Artoj|Royal Academy]] (1992). ''Pop art: an international perspective''. New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1475-0. * Michelson, Annette (2001). ''Andy Warhol'' (October Files). Cambridge MA: The MIT Press. * Scherman, Tony & Dalton, David, ''POP: The Genius of Andy Warhol'', HarperCollins, New York, N.Y. 2009 * Suarez, Juan Antonio (1996). ''Bike Boys, Drag Queens, & Superstars: Avant-Garde, Mass Culture, and Gay Identities in the 1960s Underground Cinema''. Indianapolis: Indiana University Press. * Watson, Steven (2003). [http://www.factorymade.org/ ''Factory Made: Warhol and the 1960s''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100829002918/http://www.factorymade.org/ |date=2010-08-29 }}. New York: Pantheon. ISBN 0-679-42372-9. * Warhol, Andy (1975). [http://www.amazon.com/The-Philosophy-Andy-Warhol-Again/dp/0156717204/ref=pd_sim_b_3#reader_0156717204 ''The Philosophy of Andy Warhol: (From A to B and Back Again)'']. Hardcore Brace Jovanovich. ISBN 0-15-189050-1. * Warhol, Andy; Pat Hacket (1980). ''POPism: The Warhol Sixties''. Hardcore Brace Jovanovich. ISBN 0-15-173095-4. * Warhol, Andy; Pat Hackett (1989). ''The Andy Warhol Diaries''. Warner Books. * Yau, John (1993). ''In the Realm of Appearances: The Art of Andy Warhol''. Hopewell, NJ: Ecco Press. ISBN 0-88001-298-6. == Vidu ankaŭ == * [[Dek kvin minutoj da gloro]] * [[Muzeo Andy Warhol de Moderna Arto]] * [[Muzeo Andy Warhol]] * [[The Factory]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.warhol.org Andy Warhol Museum, Picburgo] * [http://www.warholfoundation.org Warhol Foundation, Varhola Fondaĵo en Novjorko] * [http://www.malarze.walhalla.pl/galeria.php5?art=70 Art Gallery - Andy Warhol] * [http://www.visite-virtuelle-france.com/perso/andy_warhol/andy_warhol.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051217211444/http://www.visite-virtuelle-france.com/perso/andy_warhol/andy_warhol.htm |date=2005-12-17 }} Virtuala vizito al la ''Musée d'Art Contemporain'' de Lyon * [http://www.tccweb.org/prominentcarpathorusyns.htm Andy Warhol, (1928-1987) - The Carpathian Connection] * [http://www.warhol.org/collection/archives Time Capsules: the Andy Warhol Collection] * [http://www.contemporaryartdaily.com/tag/andy-warhol/ Documentation of recent exhibitions of work by Andy Warhol] * [http://www.ubu.com/sound/warhol.html The work of Andy Warhol] de David Cronenberg ĉe UbuWeb * {{citaĵo el la reto||url=http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A6246&page_number=1&template_id=6&sort_order=1 |titolo=Andy Warhol |eldonisto=[[Museum of Modern Art]] |location=New York City |jaro=2007 |alirdato=23a de Januaro, 2009|arkivo-url=//web.archive.org/web/20090122213755/http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A6246&page_number=1&template_id=6&sort_order=1|arkivdato=22a de Januaro, 2009 | deadurl= no}} * [http://www.warholstars.org/ Warholstars]: Andy Warhol Films, Art and Superstars * [http://www.adcglobal.org/archive/hof/1994/?id=212 Art Directors Club biografio, portreto kaj bildoj de artaĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131206022109/http://www.adcglobal.org/archive/hof/1994/?id=212 |date=2013-12-06 }} * {{Cite journal |first=Stephen |last=Berens |title=Responses to Warhol Retrospective at MOCA |journal=X-TRA |volume=5 |issue=1; Fall 2002 |publisher=Project X Foundation for Art and Criticism |location=Los Angeles |url=http://x-traonline.org/past_articles.php?articleID=157 |accessdate=23a de Januaro, 2009 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721172858/http://x-traonline.org/past_articles.php?articleID=157 |date=2011-07-21 }} * [http://www.warholcity.com/ The Andy Warhol Museum of Modern Art—city of origin] * [http://www.computerhistory.org/atchm/warhol-the-computer/ Warhol & The Computer] * [http://www.thefirstpost.co.uk/46784,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-andy-warhol-exhibition-in-paris Warhol in Paris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110903053913/http://www.thefirstpost.co.uk/46784,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-andy-warhol-exhibition-in-paris |date=2011-09-03 }}—slideshow de ''The First Post'' * [https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 Andy Warhol faras ciferecan pentraĵon de Debbie Harry ĉe Commodore Amiga [[gazetkonferenco]] en 1985] * [http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/andy-warhol/a-documentary-film/44 Andy Warhol: A Documentary film] de Ric Burns por [[Public Broadcasting Service|PBS]] * [http://www.moreeuw.com/histoire-art/andy-warhol.htm Andy Warhol] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130310000603/http://www.moreeuw.com/histoire-art/andy-warhol.htm |date=2013-03-10 }} * [http://channel.louisiana.dk/video/peter-jensen-lonely-side-glamorous-life Designer Peter Jensen takes you on a tour of the early drawings of Andy Warhol]. Video de Louisiana Channel, Danio, 2013. * [http://nga.gov.au/InternationalPrints/Tyler/Default.cfm?MnuID=3&ArtistIRN=12079&List=True&CREIRN=12079&ORDER_SELECT=13&VIEW_SELECT=5&GrpNam=13&TNOTES=TRUE Andy Warhol in the National Gallery of Australia's Kenneth Tyler Collection] * [http://www.fundaciotapies.org/site/spip.php?rubrique482 Andy Warhol: Film, Video and TV] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141103205229/http://www.fundaciotapies.org/site/spip.php?rubrique482 |date=2014-11-03 }} Fundació Antoni Tàpies * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Andy Warhol |revizio=654824971}} {{Projektoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2016|09}} <!-- kaj de semajnoj 10 kaj 11 --> {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Warhol, Andy}} [[Kategorio:Andy Warhol| ]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Popartistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj artistoj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Katolikoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Slovakoj]] [[Kategorio:Rutenoj]] [[Kategorio:Poparto]] [[Kategorio:Atencitoj]] [[Kategorio:Malsukcesaj atencoj]] [[Kategorio:Novjorko]] [[Kategorio:Novjorkanoj]] [[Kategorio:Picburgo]] [[Kategorio:Pensilvanio]] [[Kategorio:Kontraŭkulturo]] [[Kategorio:Samseksemo]] [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] i2zzeklijju5ud7axptzgy80etzwd4l Miyoshi Etsuo 0 57799 9441112 9169781 2026-07-29T09:22:23Z Capiscuas 87813 /* Eksteraj ligiloj */ 9441112 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Etsuo Miyoshi | dosiero = Portreto Etsuo Miyoshi.jpeg | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = la {{daton|16|decembro|1939}} | loko de naskiĝo = {{flago|Japanio}} [[Higashikagawa]], [[Japanio]] | nacieco = [[japano]] | premioj = [[Kavalira Kruco de la Ordeno de Merito de la Pola Respubliko]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1995]] }} '''Etsuo MIYOSHI''' ({{lang-ja|鋭郎 三好}}, {{prononco|ecuo mijoŝi}}; naskiĝis la {{daton|16|decembro|1939}}) estas [[japana Esperantisto]] kaj honora prezidanto de la firmao [[Swany]]<ref>http://swany.co.jp/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121130070359/http://www.swany.co.jp/ |date=2012-11-30 }}</ref>, kiu produktas gantojn, valizojn kaj ekde 2012 ankaŭ rulseĝojn. == Biografio == En 1996 li kreis la bastonvalizon [[Walkin’Bag]] kaj pro ĝia surmerkatigo, la registaro premiis lin en [[2007]]. Miyoshi havas gambon damaĝitan de [[poliomjelito]] kaj elpensis Walkin’Bag por plenumi bezonojn kiujn li mem spertis dum komercaj vojaĝoj.<ref>Wunsch-Rolshoven, Lu. 2023. "Libro de la japana entreprenisto Etsuo Miyoshi". ''Esperanto'' 1378(4), p. 88.</ref> Li eklernis Esperanton en [[1995]] kaj tuj post tio (ĝis 2011) li decidis finance subteni la Esperanto-movadon per la kreo de [[Subvencio Cigno]], kiu en postaj jaroj estis transformita al [[Fondaĵo Cigno|Fondumo Cigno]]. Li estas prezidanto de la Higaŝikagaŭa Esperanto-Asocio ekde ĝia fondiĝo en [[1995]]. Inter 2002 kaj [[2010]] li aperigis 23-foje tutpaĝajn anoncojn en diversaj ĵurnaloj de la [[Eŭropa Unio]], ĉefe en la franca [[Le Monde|''Le Monde'']]. Pro tia agado, en [[2007]] li estis honorita de [[Japana Esperanto-Instituto]] per la atribuo de la premio [[Ossaka Kenji]]. Estante aktiva en [[Oomoto]], li estas unu el la direktoroj de [[Esperanto-Populariga Asocio]] (EPA). En [[2001]] li fariĝis direktoro de la Monda Federalista Movado ([[Mondfederaciistoj]]). Ekde [[2009]] li prezidas la Novan Turisman Asocion de lia hejmurbo ''[[Higashikagawa]]'' (Higaŝikagaŭa) kaj lanĉis ene de ĝi la tre sukcesajn pupekspoziciojn okazintaj festivale en oktobro de 2011 ĝis 2015, kiam estis montrataj pupoj de diversaj regionoj de la mondo kiuj portas tradiciajn vestaĵojn <ref>[https://archive.ph/uRUNv eksa retejo de la monda pupa festivalo, arkivigite laŭ stato de novembro 2015, post paso de la 5-a festivalo tiujare] ({{ja}}, {{en}} kaj {{eo}})</ref>. La 15-an de decembro [[2011]] Miyoshi kreis la [[Fondaĵo Cigno|Fondumon Cigno]], kiu premias Esperanto-asocion en [[Eŭropa Unio]] kiu faris la plej bonan informagadon pri Esperanto. La 17-an de oktobro en [[2012]] li organizis la simpozion (kaj ekspozicion) "''125 jaroj de Esperanto"'' ĉe la pola parlamento en kunlaboro kun [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto|EDE-Pollando]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=tVeC-pFDrbQ</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sezonoj.ru/2012/10/217senato/|titolo=Esperanto en la Pollanda Senato|eldoninto=La Balta Ondo|alirdato=2013-04-21|formato=HTML|lingvo=eo}}</ref>. Li vicprezidas la Asocion de Infana [[Kabuko]] (2020). == Honoroj == De 2007 li estas honora membro de [[Eŭropa Esperanto-Unio]]<ref>http://www.europo.eu/eo/honoraj-membroj</ref>. En [[2011]] pro lia laboro por Esperanto kaj la diskonigo de la pola kulturo li ricevis en [[Malbork]] (la historia ''Marienburg'') la Kavaliran Krucon de la Ordeno de Merito de la Pola Respubliko - la enmanigon faris la [[Pomerio|pomeria vojevodo]] [[Roman Zaborowski]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.prweb.com/releases/Etsuo_miyoshi_promote/language_of_esperanto/prweb8664212.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160811090553/http://www.prweb.com/releases/Etsuo_miyoshi_promote/language_of_esperanto/prweb8664212.htm |arkivdato=2016-08-11 }}</ref> <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=900954223318896&set=a.260797567334568.62430.100002129801373&type=3&theater</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esper_anto.republika.pl/GES/artikoloj/Gazeta%20Malborska%20(03)-str.%207.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161003055612/http://www.esper_anto.republika.pl/GES/artikoloj/Gazeta%20Malborska%20(03)-str.%207.pdf |arkivdato=2016-10-03 }}</ref> <ref>[[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]]</ref>. Depost la jaro 2012 li estas honora membro de la [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] (EDE-Pollando)<ref>[[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto#Honoraj_membroj_de_EDE-Pollando]]</ref>. La 6-an de majo [[2012]] en la palaco de familio Sierakowski en [[Sopot]] ([[Pollando]]) per la medalo de [[Johano Hevelio]] li estis honorita fare de [[Membro de Eŭropa Parlamento]] [[Jan Kozłowski]] kaj Senatano [[Edmund Wittbrodt]]. La 9-an de majo [[2012]] la vicprezidanto de la pola senato [[Jan Wyrowiński]], honorigis lin per la prestiĝa Senata Medalo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wittbrodt.pl/?paged=49 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922233531/http://www.wittbrodt.pl/?paged=49 |arkivdato=2020-09-22 }}</ref>. En 2013 li estis deklarita Glora Membro<nowiki/> de [[Oomoto]]. En 2013 li ricevis de la Japana Imperiestro la [[Ordeno de la Leviĝanta Suno|Ordenon de la Leviĝanta Suno]] pro la kreado de la bastonvalizo ''[[Walkin’Bag|Walkin'Bag]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Subvencio Cigno]] (1994 ĝis 2011) * [[Fondaĵo Cigno]] * [[Mondfederaciistoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20240707080656/https://www.terimukuri.com/media-download/227/ Elŝutu senpage la libron "''Mia poliomjelito malŝlosis pordon al daŭripova paco: Invento, Sano, Lingva egaleco''" de Etsuo Miyoshi * [https://sezonoj.ru/2024/06/etsuo-2/ artikolo "''Libro de Etsuo Miyoshi senkoste disponebla en Esperanto''"] en la retejo [[La Ondo de Esperanto]] * liaj vastaj gazetaj anoncoj favore al Esperanto instigis plurajn [https://kotoba.japankunde.de/?p=7517 nacilingvajn biografiajn artikolojn pri li, ekzemple jen en la germanlingva retejo "Kotoba" ''japankunde.de'',] post anonco en la germanlingva gazeto ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'' de februaro [[2023]] {{Unua}} {{Vivtempo|Miyoshi, Etsuo}} [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-mecenatoj]] [[Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno]] 1192s68rbw24jbrrpqsfjst7b981c4y 9441113 9441112 2026-07-29T09:23:02Z Capiscuas 87813 /* Eksteraj ligiloj */ 9441113 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Etsuo Miyoshi | dosiero = Portreto Etsuo Miyoshi.jpeg | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = la {{daton|16|decembro|1939}} | loko de naskiĝo = {{flago|Japanio}} [[Higashikagawa]], [[Japanio]] | nacieco = [[japano]] | premioj = [[Kavalira Kruco de la Ordeno de Merito de la Pola Respubliko]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1995]] }} '''Etsuo MIYOSHI''' ({{lang-ja|鋭郎 三好}}, {{prononco|ecuo mijoŝi}}; naskiĝis la {{daton|16|decembro|1939}}) estas [[japana Esperantisto]] kaj honora prezidanto de la firmao [[Swany]]<ref>http://swany.co.jp/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121130070359/http://www.swany.co.jp/ |date=2012-11-30 }}</ref>, kiu produktas gantojn, valizojn kaj ekde 2012 ankaŭ rulseĝojn. == Biografio == En 1996 li kreis la bastonvalizon [[Walkin’Bag]] kaj pro ĝia surmerkatigo, la registaro premiis lin en [[2007]]. Miyoshi havas gambon damaĝitan de [[poliomjelito]] kaj elpensis Walkin’Bag por plenumi bezonojn kiujn li mem spertis dum komercaj vojaĝoj.<ref>Wunsch-Rolshoven, Lu. 2023. "Libro de la japana entreprenisto Etsuo Miyoshi". ''Esperanto'' 1378(4), p. 88.</ref> Li eklernis Esperanton en [[1995]] kaj tuj post tio (ĝis 2011) li decidis finance subteni la Esperanto-movadon per la kreo de [[Subvencio Cigno]], kiu en postaj jaroj estis transformita al [[Fondaĵo Cigno|Fondumo Cigno]]. Li estas prezidanto de la Higaŝikagaŭa Esperanto-Asocio ekde ĝia fondiĝo en [[1995]]. Inter 2002 kaj [[2010]] li aperigis 23-foje tutpaĝajn anoncojn en diversaj ĵurnaloj de la [[Eŭropa Unio]], ĉefe en la franca [[Le Monde|''Le Monde'']]. Pro tia agado, en [[2007]] li estis honorita de [[Japana Esperanto-Instituto]] per la atribuo de la premio [[Ossaka Kenji]]. Estante aktiva en [[Oomoto]], li estas unu el la direktoroj de [[Esperanto-Populariga Asocio]] (EPA). En [[2001]] li fariĝis direktoro de la Monda Federalista Movado ([[Mondfederaciistoj]]). Ekde [[2009]] li prezidas la Novan Turisman Asocion de lia hejmurbo ''[[Higashikagawa]]'' (Higaŝikagaŭa) kaj lanĉis ene de ĝi la tre sukcesajn pupekspoziciojn okazintaj festivale en oktobro de 2011 ĝis 2015, kiam estis montrataj pupoj de diversaj regionoj de la mondo kiuj portas tradiciajn vestaĵojn <ref>[https://archive.ph/uRUNv eksa retejo de la monda pupa festivalo, arkivigite laŭ stato de novembro 2015, post paso de la 5-a festivalo tiujare] ({{ja}}, {{en}} kaj {{eo}})</ref>. La 15-an de decembro [[2011]] Miyoshi kreis la [[Fondaĵo Cigno|Fondumon Cigno]], kiu premias Esperanto-asocion en [[Eŭropa Unio]] kiu faris la plej bonan informagadon pri Esperanto. La 17-an de oktobro en [[2012]] li organizis la simpozion (kaj ekspozicion) "''125 jaroj de Esperanto"'' ĉe la pola parlamento en kunlaboro kun [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto|EDE-Pollando]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=tVeC-pFDrbQ</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sezonoj.ru/2012/10/217senato/|titolo=Esperanto en la Pollanda Senato|eldoninto=La Balta Ondo|alirdato=2013-04-21|formato=HTML|lingvo=eo}}</ref>. Li vicprezidas la Asocion de Infana [[Kabuko]] (2020). == Honoroj == De 2007 li estas honora membro de [[Eŭropa Esperanto-Unio]]<ref>http://www.europo.eu/eo/honoraj-membroj</ref>. En [[2011]] pro lia laboro por Esperanto kaj la diskonigo de la pola kulturo li ricevis en [[Malbork]] (la historia ''Marienburg'') la Kavaliran Krucon de la Ordeno de Merito de la Pola Respubliko - la enmanigon faris la [[Pomerio|pomeria vojevodo]] [[Roman Zaborowski]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.prweb.com/releases/Etsuo_miyoshi_promote/language_of_esperanto/prweb8664212.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160811090553/http://www.prweb.com/releases/Etsuo_miyoshi_promote/language_of_esperanto/prweb8664212.htm |arkivdato=2016-08-11 }}</ref> <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=900954223318896&set=a.260797567334568.62430.100002129801373&type=3&theater</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esper_anto.republika.pl/GES/artikoloj/Gazeta%20Malborska%20(03)-str.%207.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161003055612/http://www.esper_anto.republika.pl/GES/artikoloj/Gazeta%20Malborska%20(03)-str.%207.pdf |arkivdato=2016-10-03 }}</ref> <ref>[[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]]</ref>. Depost la jaro 2012 li estas honora membro de la [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] (EDE-Pollando)<ref>[[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto#Honoraj_membroj_de_EDE-Pollando]]</ref>. La 6-an de majo [[2012]] en la palaco de familio Sierakowski en [[Sopot]] ([[Pollando]]) per la medalo de [[Johano Hevelio]] li estis honorita fare de [[Membro de Eŭropa Parlamento]] [[Jan Kozłowski]] kaj Senatano [[Edmund Wittbrodt]]. La 9-an de majo [[2012]] la vicprezidanto de la pola senato [[Jan Wyrowiński]], honorigis lin per la prestiĝa Senata Medalo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wittbrodt.pl/?paged=49 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922233531/http://www.wittbrodt.pl/?paged=49 |arkivdato=2020-09-22 }}</ref>. En 2013 li estis deklarita Glora Membro<nowiki/> de [[Oomoto]]. En 2013 li ricevis de la Japana Imperiestro la [[Ordeno de la Leviĝanta Suno|Ordenon de la Leviĝanta Suno]] pro la kreado de la bastonvalizo ''[[Walkin’Bag|Walkin'Bag]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Subvencio Cigno]] (1994 ĝis 2011) * [[Fondaĵo Cigno]] * [[Mondfederaciistoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20240707080656/https://www.terimukuri.com/media-download/227/ Elŝutu senpage la libron] "''Mia poliomjelito malŝlosis pordon al daŭripova paco: Invento, Sano, Lingva egaleco''" de Etsuo Miyoshi * [https://sezonoj.ru/2024/06/etsuo-2/ artikolo "''Libro de Etsuo Miyoshi senkoste disponebla en Esperanto''"] en la retejo [[La Ondo de Esperanto]] * liaj vastaj gazetaj anoncoj favore al Esperanto instigis plurajn [https://kotoba.japankunde.de/?p=7517 nacilingvajn biografiajn artikolojn pri li, ekzemple jen en la germanlingva retejo "Kotoba" ''japankunde.de'',] post anonco en la germanlingva gazeto ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'' de februaro [[2023]] {{Unua}} {{Vivtempo|Miyoshi, Etsuo}} [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-mecenatoj]] [[Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno]] 3j4gmlrgbh5ptp8em4vay5x9nh7xewr Sándor Bonkáló 0 57865 9440892 9046509 2026-07-28T19:43:23Z Sj1mor 12103 9440892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] Bonkáló,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bonkáló Sándor''' ([[1880]]-[[1959]]) estis fama [[Hungario|hungara]] slavisto, kiu devenis el [[Rutenoj|rutena]] familio; li naskiĝis en [[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]] en urbeto [[Raĥiv|Rahó]]. Li estis ruten-devena filologo, tradukisto. En liaj libroj kaj aliaj publikaĵoj li pruvis, ke tiel nomataj rutenoj ne apartenas al la ukraina popolo kaj kulturo, ke ili ne parolas dialekton de la ukraina lingvo kaj ke ili estis enlokiĝintaj en la teritorio de montaroj Beskidoj kaj Karpatoj (hungaraj departementoj [[Máramaros]], [[Ugocsa]], [[Bereg]], [[Ung]], [[Zemplén]], [[Sáros]], [[Szepes]]) dum la 13-17 jarcentoj. Laŭ la iama oficiala rusa kaj eĉ la nuntempa ukraina historio rutenoj estas ukrainoj. Bonkáló verkis 7 librojn (el ili kvin estas pri la historio, literaturo, lingvo ktp. de rutenoj) kaj aperigis aron da studoj kaj artikoloj. Lian plej faman libron aperintan en [[1940]] reredaktis kaj komplementis per novaj informoj [[Attila Salga]] (esperantisto). Attila Salga verkis kaj defendis sian doktoran disertaĵon en la Universitato de urbo Debrecen en 1975 pri la vivo, verkaro kaj esplorado de Bonkáló. La libro nomita supre ne estis atingebla dum la socialismaj jaroj (1945-1989), ĉar pro la veraj historiaj faktoj pri rutenoj la propagandema soveta literaturo kaj pro la [[Stalin|stalina reĝimo]] la tiama registaro malpermesis legadon de tiu fonto. == Biografio == Li naskiĝis la 22-an de januaro 1880 en la urbo Rahó (nuntempe: Raĥiv en Ukrainio) kie li lernis en grek-katolika gimnazio, poste en teologia liceo en Ungvár (Uĵgorod). Kiam li finis la liceon li komencia studi en la fakoj latina kaj germana ĉe la [[ELTE|Universitato Péter Pázmány]] en Budapeŝto (1902). Kiel mezlerneja instruisto li laboris en la urboj [[Gyöngyös]], [[Szeged]] kaj [[Zalaegerszeg]]. Dume li perfektigis siajn studojn eksterlande (Leipzig /Lepsiko/.Petrogrado. Sofio). En la urbo, situanta sur la bordoj de la rivero Neva, li aŭskultis interalie prelegojn de la famaj profesoroj Baudouin de Courtenay (bodüen de kurt/e/ne'), Ŝafimatov<ref>A.Aj. Ŝahmatov (1864-1920), filologo, akademiano kun multbranĉan verkaron, estis pioniro en la [[tekstologio]] kiel scienco.</ref>, Vengerov<ref>S.A.Vengerov (1855-1920) literatur-historiisto kiu verkis monografiojn kaj bibliografiaron pri rusaj verkistoj.</ref> kaj Lavrov<ref>P.A.Lavrov (1856-1929),filologo-slavisto, akademiano kiu okupiĝis ĉefe pri la historio de la slava literaturo kaj la slavaj lingvoj.</ref> : kelkfoje li renkontiĝis kun la juna, tiam komencanta poeto Vladimir [[Vladimir Majakovskij|Malakovski]]. En 1917 li ricevis diplomon pri la rusa lingvo. En marto 1919, laŭ invito de [[Oszkár Jászi]] dum la reĝimo de [[Mihály Károlyi]] <ref>(MÍhaj KAroji; 1875-1955) estis subministro respondeca pri la naciecaj aferoj.</ref>, li komencis organizi en la budapeŝta universitato la katedron de la rutenaj lingvo kaj literaturo. Li prelegis ankaŭ ruse. En 1924 laŭ politikaj kaŭzoj (8) oni forigis kaj penaiis lin kiam li estis 44-jaraĝa. Dum la 30-aj jaroj li ofte prelegis en la [[Hungara Radio]] pri diversaj eminentuloj kaj datrevenoj de la rusa literaturo. En novembro 1945 li denove iĝis katedrestro de la ukrainaj lingvo kaj literaturo en Universitato Péter Pázmány. Iam li kritikis la kulturpolitikon de Ĵdanov<ref>A.A, Zdanov (1896-1948), sovetia politikisto, havinta ĉefan rolon en la kultura vivo de SSR, disvastiganta sektajn-dogmajn teoriojn kaj postulojn en la sovetia kulturo.</ref> dirante : "''Verŝajne en Sovetunio troviĝos malmultaj verkistoj kies verkoj iĝos klasikaj, unikaj, se ili mem ne povas libere elekti la objekton kaj la metodon de síaj literaturaj verkoj.''"<ref>Noto : La citadon Bonkáló mem mencias en sia aŭtobiografio, verkita en 1956, post la 20-a kongreso de la Komunista Partio de Sovetunio, kiam li petis rehabilitadon, sed ĝin ne ricevis. Kaŝdenuncantoj akuzis lin pri kontraŭ-sovetismo ĉe Hungarlanda Federacia Kontrola Komitato. Oni interrompis lian karieron kaj la universitataj funkciuloj malpermesis al li prelegi. En : Dr. [[Attila Salga|Atilla Salga]], [http://mek.oszk.hu/14700/14718/14718.pdf Sándor BONKÁLÓ kaj la orientaj slavoj] p.44</ref> La 21-an de aprilo 1950 li emeritiĝis<ref>Dr. Atilla Salga, [http://mek.oszk.hu/14700/14718/14718.pdf Sándor Bonkáló kaj la orientaj slavoj] p.43</ref>. Li mortis la 4-an de novembro 1959 pro [[apendicito]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == # Pri la tuta esplorado pri slavoj legu la kromnumeron de revuo "[[Debrecena Bulteno]]" - Sándor Bonkáló kaj la orientaj slavoj (1990). V. 1. Noties on Sándor Bonkálo's Work of Rusyn (Ruthenian) Philology. Slavica XXV., Debrecen KLTE 1991. p. 51-61. # Bonkáló Sándor: A rutének (ruszinok). Dua, reredaktita eldono. Redaktis kaj la Postparolon skribis: Attila Salga. Eldonejo: Európai Protestáns Magyar Szabadegyetem (Eŭropa Protestanta Libera Universitato), Basel - Budapest 1996. p. 188) # Rete : Dr. Atilla Salga, [http://mek.oszk.hu/14700/14718/14718.pdf Sándor Bonkáló kaj la orientaj slavoj] {{Unua}} {{Portalstrio|Biografio}} {{Vivtempo|Bonkalo Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj lingvistoj]] [[Kategorio:Hungariaj rutenoj]] [[Kategorio:Hungaraj slavistoj]] 1xdb4e8i1rowd1zx5o426u772n7ujyx Albert Nagy (pentristo) 0 66240 9440934 9396205 2026-07-28T23:24:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Albert Nagy, 1961}} '''Albert NAGY ''' (nadj) estis rumania hungara pentristo naskita la [[5-an de oktobro]] [[1902]] en urbo [[Torda]] kaj mortinta la [[24-an de februaro]] [[1970]] en [[Kluĵo]]. == Biografio == Albert Nagy estis en [[Budapeŝto]] disĉiplo de [[Gyula Rudnay]]. Post dek jaroj pasigitaj en [[Italio]] inter [[1937]] kaj [[1941]] li vivis en [[Budapeŝto]]. En 1941 li loksidiĝis en [[Koloĵvaro]]. == Individuaj ekspozicioj == * 1934 • Palazzo Doria, [[Romo]] * 1963 • Horizont Galéria, [[Bukareŝto]] * 1968 • Művészeti Múzeum, [[Kluĵo]] • [[Târgu Mureș]] • [[Odorheiu Secuiesc]] • [[Miercurea Ciuc]] * 1969 • [[Oradea]] * 1975 • [[Korunk Galéria]], Kluĵo (memorekspozicio, kat.). * 1988 • Konstanta ekspozicio en la unitariisma episkopejo de [[Kluĵo]] el parta de heredaĵo de la artisto == Elektitaj grupaj ekspozicioj == * 1932 • hungara ekspozicio en Romo * 1947 • Nuntempa rumana belarto, [[Budapeŝto]] * 1966 • Rumanujaj belartistoj [[Pekino]] * 1967 • [[Moskvo]] == Verkoj == * ~: Rózsika édes!, Válogatott levelek és írások, Bukareŝto, 1975 == Bibliografio == * [[Zoltán Banner|Banner Zoltán]]: ''Nagy Albert'', [[Dacia Könyvkiadó]], 1974. * [[József Gazda|Gazda J.]]: ~ (monogr.), Bukareŝto, 1982. * ''Fehér volt a világ''. Vivo kaj tempo de A. N., Elektis kaj enkondukis [[Lajos Kántor]], 1997. == Fonto == * [http://artportal.hu/ Artportalo.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902012046/http://artportal.hu/ |date=2011-09-02 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.erdelyimuveszet.ro/portfolio/nagyalbert/pnagyalbert.htm Pro memoria] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070112151132/http://www.erdelyimuveszet.ro/portfolio/nagyalbert/pnagyalbert.htm |date=2007-01-12 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nagy, Albert}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] aee3vgrx8p6eeeou0h80rsru5ri6bwv Landokupo de la madjaroj (rundpentraĵo) 0 80056 9441028 9252378 2026-07-29T04:12:57Z Sj1mor 12103 9441028 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Feszty Panorama.jpg|2000ra|{{center|La rundpentraĵo}}}} La rund-pentraĵo de [[Árpád Feszty]] pri la ''Landokupo de la hungaroj'' estas la plej granda kaj grava [[panorama bildo]] en Hungario. [[Dosiero:Arrival of the Hungarians (Árpád Feszty).jpg|eta|Parto el la rundpentraĵo]] La pentristo vidis rundpentraĵon dum sia vizito (1891) en [[Parizo]], kie li primiris panoraman bildon pri la napoleona milito. Li tiam decidis pentri similan rundpentraĵon. Je propono de sia bopatro [[Mór Jókai]] (grava hungara novelisto), li elektis kiel temon de la madjara landokupo, ĉar proksimiĝis ties miljara datreveno (896-1896). La pentradon helpis ankaŭ aliaj pentristoj. Oni importis konvenan tolon el Belgio kaj luis parcelon je loko en [[Budapeŝto]], kie nuntempe staras la Hungara [[Belarta Muzeo (Budapeŝto)]]. [[Adolf Feszty]] planis konstruaĵon por la rundpentraĵo kaj oni pli poste efektivigis tion. La pentristoj skizis desegnaĵojn ĉe la piedoj de orientaj [[Karpatoj]], en la valo de Voloc, en la trapasejo de Verecke kaj al [[ebenaĵo]] de Munkács. Oni komencis en 1892 la pentradon de 2000 figuroj kaj la pejzaĝoj. La pejzaĝon pentris [[László Mednyánszky]], la ĉevalajn batalojn [[Pál Vágó]] kaj aliaj, ekzemple [[Ferenc Olgyay]]. [[Dosiero:Feszty-körkép művésztársak.jpg|eta|maldekstre|Memortabulo pri la rundpentraĵo]] [[Dosiero:Ópusztaszer rotunda.jpg|eta|maldekstre|Rotondo por la rundpentraĵo]] Oni povis unuafoje viziti la rundpentraĵon la 12-an de majo 1894. La pentraĵo estis 1800 km2, longa 120 m kaj altan 15 m. La pentraĵo estis vizitebla ĝis 1899 en la menciita konstruaĵo, kiam oni konstruis tia la same menciitan Belartan Muzeon. Tiam oni liveris la pentraĵon al [[Londono]], de kie ĝi revenis en 1909 en novan konstruaĵon apud la banejo [[István Széchenyi|Széchenyi]] [seĉenji]. La pentraĵo grave difektiĝis dum la dua mondmilito, oni dispecigis ĝin je 8-metraj strioj kaj rulis ili sur lingnajn cilindrojn kaj rezervis ilin en diversaj stokejoj. Restis nur 730 kvadrataj metroj, kiujn oni liveris al Szeged en 1974 kaj oni faris statoprotektan restaŭron. Post la reĝimŝanĝo en [[Hungario]] (1990) komenciĝis restaŭra laboro kun polaj kaj hungaraj restaŭristoj dum 4 jaroj. Oni prezentas ekde 1995 la rundpentraĵon en aparta konstruaĵo de [[Ópusztaszer]], apud [[Szeged]] (en la Nacia Historia Memorparko de Opustaser). == Fontoj == [http://www.opusztaszer.hu/m/korkep.htm RIGARDU la pentraĵon!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060118112506/http://www.opusztaszer.hu/m/korkep.htm |date=2006-01-18 }} {{Unua}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Pentrado]] [[Kategorio:Hungario]] fwtqpuawvtt1j7jh2d8ujw2ja0e231f Regiona Konsilio (Francio) 0 80375 9440972 8464717 2026-07-29T02:46:17Z Sj1mor 12103 9440972 wikitext text/x-wiki La '''Regiona Konsilio''' ([[Franca lingvo|franclingve]] ''Conseil régional'') estas la balotita asembleo de ĉiu [[Francaj regionoj|franca regiono]]. == Historio == La subdivido de [[Francio]] laŭ regionoj datiĝas de [[1956]], sed ili estis tiam nur administraciaj kaj formalaj subdividoj, ekzemple samkiel [[arondismento]]j aŭ [[kantono]]j hodiaŭ. Post la malsukceso de [[referendumo]] en [[1969]] pri la kreaĵo de potencaj, politikaj regionoj (kiu aliparte kaŭzis la demision de [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Prezidento]] [[Charles de Gaulle]]), la sinsekvaj registaroj elektis pli gradan metodon. Tiel la Regionaj Konsilioj estis kreitaj de la leĝo de la [[5-a de julio]] [[1972]] Tiam, ĉiu konsilio konsistis el la parlamentanoj (deputitoj kaj senatanoj) de la regiono, kaj el de la delegitoj de la [[Ĝenerala Konsilio (Francio)|Ĝeneralaj Konsilioj]] kaj [[komunumo]]j de la regiono. La konsilantoj balotis ĉiujare malgrandan buĝeton, subtenitan per kelkaj fiskaj taksoj. En [[1982]] kaj [[1983]], la leĝoj pri sencentralizo konfidis al la regionoj plurajn taskojn, precipe pri la subteno de liceoj aŭ pri profesia formado. Nur en [[1986]] fariĝis la regionoj veraj "teritoriaj kolektivoj", samkiel [[Francaj departementoj|departementoj]] aŭ [[komunumo]]j. == Funkciado == Ekde [[1986]], la regionaj konsilantoj estas balotitaj per rekta universala voĉdono. Iliaj mandatoj daŭras 6 jarojn, kaj ili estas sekve reelekteblaj. La konsilantoj balotas la prezidenton de la Regiona Konsilio, kiu disponas la ekzekutivan potencon ekde 1986 (antaŭe, tiun posedis la [[regiona prefekto]]). La prezidento devas plenumi la decidojn de la Konsilio kaj rekruti la regionan laboristaron. La [[regiona prefekto]] kontrolas la [[konformeco]]n de la regionaj decidoj kun la naciaj leĝoj, kaj povas okazeble submeti peton al la administra tribunalo. Ĉiu regiono, metropola aŭ [[Transmaraj regionoj (Francio)|transmara]], enhavas Regionan Konsilion, escepte de [[Korsiko]], kiu posedas specialan, pli aŭtonoman insulan asembleon. == Vidu ankaŭ == {{projektoj}} * [[Regionoj de Francio]] * [[Departementa Konsilio (Francio)]] [[Kategorio:Politiko de Francio]] 76mcdudby71127nnf081w1oqhax2ieu Diskuto:Strato 1 82181 9440998 434942 2026-07-29T03:05:17Z Sj1mor 12103 /* armestrato */ nova sekcio 9440998 wikitext text/x-wiki Ĉu tiu artikolo ne estas pri "vojo"?[[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 04:13, 5. Mar 2006 (UTC) Se nur temas pri lingva disputo, mi preferas uzi la vorton "strato" ol "vojo". Pri la vortoj "rapidstrato" kaj "ekspresstrato" - mi preferas tion vortojn anŝtataŭ la vorto "aŭtoŝosejo", ĉar ili estas pli ekzaktaj. La vorton "aŭtoŝosejo" mi nur uzus por larĝaj, enurbaj rapidstratoj, sur kio oni ne estas tiel rapide kiel sur ekspresstratoj. Espereble mi ne eraras, sed ĉio strato estas vojo, inverse ne ĉio vojo estas (unu) strato. Se vi kredas, ke mi skribas tro pri vojoj, bv. rubigu aŭ kreu novan paĝon "vojo". Pri la diferenco: Do imagu, ke vi vizitas amikon. Vi estas en urbo, do vi veturas sur urba strato kaj poste sur eksterurba strato kaj poste sur ekspresstrato kaj poste sur rapidstrato kaj poste sur la urba strato de la urbo de vi amiko. De vi al via amiko estas unu vojo, sed estas diversaj stratoj. Pri la "eŭropastratoj": ja ili povas esti diversaj stratoj. Sed nur pro tio, ke nur devas estis unu numersistemo kaj tial mi ne uzus la vorton "eŭropavojoj". Lupíro Alian demandon mi havas: kiel mi povas kopii simbolojn en la esperanta vikio, kiel sur tio germana paĝo: http://de.wikipedia.org/wiki/A96 ? Tiam mi havus baldaŭ informacion pri multaj stratoj esperantlingve kun simboloj. Lupíro Kara Lupíro. Kio estas via denaska lingvo? Eble tiu devenas de influo de ĝi... Alie vi diris "mi ne uzus la vorton eŭropavojoj". Prave, sed vikipedio estas kolektiva, ne estas aro de personaj artikoloj. Sekve, ĉu NI uzus tiun vorton? [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 17:48, 5. Mar 2006 (UTC) Saluton kara Roberto! Unue mi petas, se vi diskutas pri stratoj (aŭ vojoj), tiam sufiĉas unufoje kaj ne kelkfoje ĉe ĉio stratoligo de mi. Certe baldaŭ estos multaj stratojligoj kaj tial ankaŭ estus pli bone, nun diskuti pri tio. Pri Vikipedio mi estas komencanto, sed mi ne komprenas vian problemon: Mi ankaŭ povus skribi: "mi ne konas kialon, kialo oni uzu la vorton vojon anŝtataŭ strato." Mi diris, kial oni preferu la vorton "-strato"; sed ĉu vi trovas kialon, kial uzi la vorton "-vojo"? Vi demandis pri mia denaska lingvo? Nun estas la germana lingvo kaj ĝi estas en tio kazo ege ekzakta lingvo. Plu stratoj kaj mapoj estas mia hobio - tio influas pli al mi. Plaĉus al mi, se la esperanta vikipedio pri stratoj estas almenaŭ duongrande kaj sam-ekzakte kiel la germana vikipedio pri stratoj. Do certe persona emo de mi - sed ĉu persona artikolo? Mi volas skribi ilin tiel objektive kiel nur eblas. == armestrato == kion tio signifas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 03:05, 29 jul. 2026 (UTC) 3v0qinlt8hrulfra46tsiwatlqvd83n 9441014 9440998 2026-07-29T03:54:23Z Crosstor 3176 /* armestrato */ Respondo 9441014 wikitext text/x-wiki Ĉu tiu artikolo ne estas pri "vojo"?[[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 04:13, 5. Mar 2006 (UTC) Se nur temas pri lingva disputo, mi preferas uzi la vorton "strato" ol "vojo". Pri la vortoj "rapidstrato" kaj "ekspresstrato" - mi preferas tion vortojn anŝtataŭ la vorto "aŭtoŝosejo", ĉar ili estas pli ekzaktaj. La vorton "aŭtoŝosejo" mi nur uzus por larĝaj, enurbaj rapidstratoj, sur kio oni ne estas tiel rapide kiel sur ekspresstratoj. Espereble mi ne eraras, sed ĉio strato estas vojo, inverse ne ĉio vojo estas (unu) strato. Se vi kredas, ke mi skribas tro pri vojoj, bv. rubigu aŭ kreu novan paĝon "vojo". Pri la diferenco: Do imagu, ke vi vizitas amikon. Vi estas en urbo, do vi veturas sur urba strato kaj poste sur eksterurba strato kaj poste sur ekspresstrato kaj poste sur rapidstrato kaj poste sur la urba strato de la urbo de vi amiko. De vi al via amiko estas unu vojo, sed estas diversaj stratoj. Pri la "eŭropastratoj": ja ili povas esti diversaj stratoj. Sed nur pro tio, ke nur devas estis unu numersistemo kaj tial mi ne uzus la vorton "eŭropavojoj". Lupíro Alian demandon mi havas: kiel mi povas kopii simbolojn en la esperanta vikio, kiel sur tio germana paĝo: http://de.wikipedia.org/wiki/A96 ? Tiam mi havus baldaŭ informacion pri multaj stratoj esperantlingve kun simboloj. Lupíro Kara Lupíro. Kio estas via denaska lingvo? Eble tiu devenas de influo de ĝi... Alie vi diris "mi ne uzus la vorton eŭropavojoj". Prave, sed vikipedio estas kolektiva, ne estas aro de personaj artikoloj. Sekve, ĉu NI uzus tiun vorton? [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 17:48, 5. Mar 2006 (UTC) Saluton kara Roberto! Unue mi petas, se vi diskutas pri stratoj (aŭ vojoj), tiam sufiĉas unufoje kaj ne kelkfoje ĉe ĉio stratoligo de mi. Certe baldaŭ estos multaj stratojligoj kaj tial ankaŭ estus pli bone, nun diskuti pri tio. Pri Vikipedio mi estas komencanto, sed mi ne komprenas vian problemon: Mi ankaŭ povus skribi: "mi ne konas kialon, kialo oni uzu la vorton vojon anŝtataŭ strato." Mi diris, kial oni preferu la vorton "-strato"; sed ĉu vi trovas kialon, kial uzi la vorton "-vojo"? Vi demandis pri mia denaska lingvo? Nun estas la germana lingvo kaj ĝi estas en tio kazo ege ekzakta lingvo. Plu stratoj kaj mapoj estas mia hobio - tio influas pli al mi. Plaĉus al mi, se la esperanta vikipedio pri stratoj estas almenaŭ duongrande kaj sam-ekzakte kiel la germana vikipedio pri stratoj. Do certe persona emo de mi - sed ĉu persona artikolo? Mi volas skribi ilin tiel objektive kiel nur eblas. == armestrato == kion tio signifas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 03:05, 29 jul. 2026 (UTC) :Povas esti tiu vojo, kiu konstruiĝis ankaŭ laŭ vidpunkto de la armeo. Sur ebenaĵo la vojoj estas rektaj, sed la armevojoj estis kurbaj, ĉar tiam la flugmaŝino ne povis facile pafi la armean konvojon. Nun en kelkaj lokoj la flugmaŝinoj uzas la ekspresvojojn por malsupreniri. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:54, 29 jul. 2026 (UTC) pvs0kq8mp35vjrl6cxqlqw2oi4e4h27 Edmund Grimley Evans 0 83837 9441177 9302528 2026-07-29T11:12:51Z Aidas 3488 /* Esperanto-agado */ 9441177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Edmund GRIMLEY EVANS''' estas brita esperantisto, komputikisto kaj vortaristo loĝanta en [[Kembriĝo]], [[Britio]]. == Esperanto-agado == Grimley Evans eklernis Esperanton ĉirkaŭ [[1986]], kaj pliprofundiĝis en la lingvon, dum li loĝis en Germanio inter 1989 kaj 1992. Li estas revizianto por la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'' ekde septembro [[1993]], kiam oni ekuzis la komputilajn retojn por disdoni tiun taskon al pli granda skipo, kaj ekde julio [[1998]] li estas ankaŭ redaktoro de la rubriko «Komputado». Liaj aliaj esperantaj agadoj inkluzivas komitatanecon en la [[Esperanto-Asocio de Britio]], administradon de reta kurso, tradukadon kaj interpretadon. Li tradukis multajn rakontojn de [[Saki]]. En 2013 li estis elektita kiel membro de la [[Akademio de Esperanto]].<ref>{{Citaĵo el la reto| url = http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html| titolo = Membroj kaj korespondantoj| alirdato = 2015-11-10| arkivurl = https://web.archive.org/web/20151029020513/http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html| arkivdato = 2015-10-29}}</ref> Komence de 2019, li estis reelektita en la Akademio de Esperanto por 9-jara oficperiodo.<ref>[https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Membroj_kaj_korespondantoj Membroj kaj Korespondantoj de AdE, Februaro 2019]</ref> Komence de 2020 Grimley Evans publikigis Esperantan tradukon de la anglalingva romano ''Little Brother'' verkita de [[Cory Doctorow]] kun la titolo «Malgranda gefrato».<ref>https://rano.org/frateto/</ref> En 2022 li honoriĝis per la titolo [[Esperantisto de la Jaro]].<ref>[https://sezonoj.ru/2022/12/jaro-6/ artikolo de decembro 2022 en la sendependa gazeto] [[]]</ref> En 2023 la Esperanto-Asocio de Britio lanĉis samtempe du versiojn de la esperanta traduko. La du tradukoj de Edmund Grimley Evans nomiĝas ''Malgranda frato (en klasika Esperanto)'' kaj ''Malgranda sibo (sen seksaj pronomoj kaj aliaj reformoj)''.<ref>[https://www.liberafolio.org/2023/05/16/kial-malgranda-frato-igis-sibo-kaj-ri/ Kial malgranda frato iĝis sibo kaj ri?] - libera folio 2023-05-16</ref> == Esperanto-leksikografio == Grimley Evans estis [[Kunlaborintoj de PIV|revizianto]] por la fako «[[komputiko]]» de la eldono 2002 de ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. Li tradukis kaj adaptis anglalingvan infanlibron al Esperanto (''[[Mil Unuaj Vortoj]]'', traduko de 2004). Li prizorgis neŝanĝitan skan-eldonon de la vortaro Esperanto-Angla de [[Montagu Christie Butler]] (1967), kiu aperis en 2010.<ref name="Butler">[http://www.ipernity.com/blog/28331/307897 Esperanto-English Dictionary (1967)].</ref> Laŭ informo en bloga diskuto, Grimley Evans plue preparis (ankoraŭ ne publikigitan) vortaron Esperantan-anglan surbaze de PIV 2005.<ref name="PIV">[http://www.ipernity.com/blog/bernardo/308879/comment/13672822#comment13672822 Komento al la blogero "Butlero, literon D, Bonvolu!"]</ref> == Persona vivo == Grimley Evans studis matematikon, [[komputiko]]n kaj komputan lingvistikon en anglia [[universitato de Kembriĝo]] kaj en la [[universitato de Sarlando]] en [[Saarbrücken]] ([[Germanio]], 1989-1992). En 2013 kaj daŭre en 2024 li laboras en la esplora fako de la firmao ARM, kies procesoroj troviĝas hodiaŭ en 80% de la poŝtelefonoj en la mondo, kaj krome en multaj aliaj aparatoj. Li havas du filinojn, kiujn li edukis kiel denaskajn esperantistojn, kaj aktivas en la kampo de [[denaskismo]]. == Libroj == * Spionoj, traduko de romano de [[Michael Frayn]], februaro 2023 eldonejo [[Esperanto-Asocio de Britio]], ISBN 978-0902756649 [https://www.amazon.com/Spionoj-Michael-Frayn/dp/0902756648] * Malgranda frato, Esperanto-Asocio de Britio 2023 ISBN 978-0902756663 * Malgranda sibo, Esperanto-Asocio de Britio 2023 ISBN 978-0902756670 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20170302141002/http://www.ipernity.com/home/28331 Blogo de Grimley Evans] en Ipernity en la [[Wayback Maŝino]] * [https://rano.org/frateto/ Malgranda gefrato] - Esperanta traduko de la romano Little Brother * [https://sezonoj.ru/2023/04/edmundo Intervjuo kun Edmund Grimley Evans], aperinta en aprilo 2023 en [[La Ondo de Esperanto]] {{eo}} {{El Monato|GRIMLEY EVANS, Edmund}} {{Eo-Jaro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grimley Evans, Edmund}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] omo4q331m212n6ke9u5tjtrxzlvecf9 9441178 9441177 2026-07-29T11:14:12Z Aidas 3488 9441178 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Edmund GRIMLEY EVANS''' estas brita esperantisto, komputikisto kaj vortaristo loĝanta en [[Kembriĝo]], [[Britio]]. == Esperanto-agado == Grimley Evans eklernis Esperanton ĉirkaŭ [[1986]], kaj pliprofundiĝis en la lingvon, dum li loĝis en Germanio inter 1989 kaj 1992. Li estas revizianto por la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'' ekde septembro [[1993]], kiam oni ekuzis la komputilajn retojn por disdoni tiun taskon al pli granda skipo, kaj ekde julio [[1998]] li estas ankaŭ redaktoro de la rubriko «Komputado». Liaj aliaj esperantaj agadoj inkluzivas komitatanecon en la [[Esperanto-Asocio de Britio]], administradon de reta kurso, tradukadon kaj interpretadon. Li tradukis multajn rakontojn de [[Saki]]. En 2013 li estis elektita kiel membro de la [[Akademio de Esperanto]].<ref>{{Citaĵo el la reto| url = http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html| titolo = Membroj kaj korespondantoj| alirdato = 2015-11-10| arkivurl = https://web.archive.org/web/20151029020513/http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html| arkivdato = 2015-10-29}}</ref> Komence de 2019, li estis reelektita en la Akademio de Esperanto por 9-jara oficperiodo.<ref>[https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Membroj_kaj_korespondantoj Membroj kaj Korespondantoj de AdE, Februaro 2019]</ref> Komence de 2020 Grimley Evans publikigis Esperantan tradukon de la anglalingva romano ''Little Brother'' verkita de [[Cory Doctorow]] kun la titolo «Malgranda gefrato».<ref>https://rano.org/frateto/</ref> En 2022 li honoriĝis per la titolo [[Esperantisto de la Jaro]].<ref>[https://sezonoj.ru/2022/12/jaro-6/ artikolo de decembro 2022 en la sendependa gazeto] [[La Ondo de Esperanto]]</ref> En 2023 la Esperanto-Asocio de Britio lanĉis samtempe du versiojn de la esperanta traduko. La du tradukoj de Edmund Grimley Evans nomiĝas ''Malgranda frato (en klasika Esperanto)'' kaj ''Malgranda sibo (sen seksaj pronomoj kaj aliaj reformoj)''.<ref>[https://www.liberafolio.org/2023/05/16/kial-malgranda-frato-igis-sibo-kaj-ri/ Kial malgranda frato iĝis sibo kaj ri?] - libera folio 2023-05-16</ref> == Esperanto-leksikografio == Grimley Evans estis [[Kunlaborintoj de PIV|revizianto]] por la fako «[[komputiko]]» de la eldono 2002 de ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. Li tradukis kaj adaptis anglalingvan infanlibron al Esperanto (''[[Mil Unuaj Vortoj]]'', traduko de 2004). Li prizorgis neŝanĝitan skan-eldonon de la vortaro Esperanto-Angla de [[Montagu Christie Butler]] (1967), kiu aperis en 2010.<ref name="Butler">[http://www.ipernity.com/blog/28331/307897 Esperanto-English Dictionary (1967)].</ref> Laŭ informo en bloga diskuto, Grimley Evans plue preparis (ankoraŭ ne publikigitan) vortaron Esperantan-anglan surbaze de PIV 2005.<ref name="PIV">[http://www.ipernity.com/blog/bernardo/308879/comment/13672822#comment13672822 Komento al la blogero "Butlero, literon D, Bonvolu!"]</ref> == Persona vivo == Grimley Evans studis matematikon, [[komputiko]]n kaj komputan lingvistikon en anglia [[universitato de Kembriĝo]] kaj en la [[universitato de Sarlando]] en [[Saarbrücken]] ([[Germanio]], 1989-1992). En 2013 kaj daŭre en 2024 li laboras en la esplora fako de la firmao ARM, kies procesoroj troviĝas hodiaŭ en 80% de la poŝtelefonoj en la mondo, kaj krome en multaj aliaj aparatoj. Li havas du filinojn, kiujn li edukis kiel denaskajn esperantistojn, kaj aktivas en la kampo de [[denaskismo]]. == Libroj == * Spionoj, traduko de romano de [[Michael Frayn]], februaro 2023 eldonejo [[Esperanto-Asocio de Britio]], ISBN 978-0902756649 [https://www.amazon.com/Spionoj-Michael-Frayn/dp/0902756648] * Malgranda frato, Esperanto-Asocio de Britio 2023 ISBN 978-0902756663 * Malgranda sibo, Esperanto-Asocio de Britio 2023 ISBN 978-0902756670 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20170302141002/http://www.ipernity.com/home/28331 Blogo de Grimley Evans] en Ipernity en la [[Wayback Maŝino]] * [https://rano.org/frateto/ Malgranda gefrato] - Esperanta traduko de la romano Little Brother * [https://sezonoj.ru/2023/04/edmundo Intervjuo kun Edmund Grimley Evans], aperinta en aprilo 2023 en [[La Ondo de Esperanto]] {{eo}} {{El Monato|GRIMLEY EVANS, Edmund}} {{Eo-Jaro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grimley Evans, Edmund}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] 94l0sro3d9zus0ysof74h6x0ucxhcju Kukurbo 0 128319 9440886 9348686 2026-07-28T19:30:50Z DidCORN 34571 /* Itala kukurbeto */ 9440886 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kukurbo |koloro = lightgreen |dosiero = Kuerbispflanze Patisson.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Patisson]]-planto (''Cucurbita pepo'') |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Kukurbaloj]] ''Cucurbitales'' |familio = [[Kukurbacoj]] ''Cucurbitaceae'' |genro = Kukurbo ''Cucurbita'' |specioj de subdivizio = specioj |subdivizio2 = ''C. maxima'' - [[potirono]]<br /> ''C. mixta'' = ''C. argyrosperma''<br /> ''C. moschata'' - [[moska kukurbo]]<br /> ''C. pepo'' - [[pepono]] |vikispecio = Cucurbita |komunejo = Cucurbita }} '''Kukurbo''' (''Cucurbita'' el [[kukurbacoj]]) estas genro de [[Unujara planto|unu]]- kaj [[Dujara planto|du-jaraj herboj]] aŭ ties manĝebla frukto. La fruktoj havas diversajn formojn kaj kolorojn (kutime verda, flava, oranĝa aŭ bruna). Multaj specoj havas grandajn fruktojn. Kukurboj devenas de [[Nord-Ameriko]]. Iuj specoj manĝeblas krudaj, aliaj nur kuiritaj. La frukto estas plej ofte la manĝata parto, sed iuj kuirartoj uzas ankaŭ la semojn (por manĝi rekte, aŭ por premi por akiri oleon). Ankaŭ foliojn kaj florojn oni manĝas laŭ iuj kuirartoj. En [[Usono]] kaj kelkaj aliaj landoj, oni ĉizas vizaĝojn el grandaj oranĝaj kukurboj por festi [[Halovino]]n. == Peponoj == [[peponeto|Peponoj]] (''Cucurbita pepo'') estas specio kun multaj popularaj manĝfruktoj. Oni rikoltas ilin dum la somero, ofte dum ili junas kaj havas molan ŝelon. == Itala kukurbo == aŭ [[legomkukurbo]] (''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina'') italia kukurbeto, kiu estas verda aŭ flava, longa. Gravas la frua rikolto. Ju pli malgranda la frukto des pli delikatan guston ĝi havas. Ankaŭ la floro estas ŝatata manĝaĵo. == Potironoj == [[Potirono]]j (''Cucurbita maxima'') estas specio pli granda kaj globeca. Oni rikoltas ilin nur je la fino de la somero. Ili ofte havas malmolan ŝelon. == Melopepoj == [[Melopepo]]j (''Cucurbita pepo'' subsp. ''ovifera'') estas subspecio de la peponoj. == Aliaj == * [[Ajoto]], ''Cucurbita argyrosperma'' * ''C. moschata'' * ''C. mixta''. == Fontoj == * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?413627 Taksonomia klasigo de melopepoj] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kukurb}} * [[Walter Klag (naskita 1949)|Walter KLAG]]: [https://www.monato.be/2008/009386.php KUIRARTO: La kukurbo - frukto multvizaĝa] [[Monato (gazeto)]] (2008/03 p.&nbsp;14) == Galerio == <gallery> Dosiero:Halloween-Pumpkin.jpg|[[Haloveno|Halovena]] kukurbo Dosiero:Kukurbo.JPG|Kukurbo sur sia planto dosiero: YellowSquash.jpg|Flavaj peponoj dosiero:USDA summer squash.jpg|diverskoloraj fruktoj de la italia kukurbeto </gallery> [[Kategorio:Kukurbacoj]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Neotropisa flaŭro]] g3mhuqysmx24so7essxl0sqntabu7lc Pepono 0 128320 9440804 9436602 2026-07-28T17:08:01Z DidCORN 34571 Alinomita 9440804 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kukurbeto |koloro = lightgreen |dosiero = Courgette plant 'Diamant'.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = planto kun kukurbeto |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Kukurbaloj]] ''Cucurbitales'' |familio = [[Kukurbacoj]] ''Cucurbitaceae'' |genro = [[Kukurbo]] ''Cucurbita'' |specio = [[Pepono]] '''''C. pepo''''' |subspecio = [[Kukurbeto]] Cucurbita pepo ''subsp.'' pepo |specioj de subdivizio = konvario |subdivizio2 = ''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina' |dunomo = ''Cucurbita melopepo'' |dunomo aŭtoritato = L. |vikispecio = |komunejo = }} '''Pepono''' (''Curcurbita pepo'' aŭ ''Cucurbita melopepo'') estas planto de la specio ''Curcurbita pepo''<ref>Pepono en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#pepono_kd]</ref> el la familio [[Kukurbacoj]], kiu produktas samnoman popularan longan verdan aŭ flavan frukton. Ĝi aspektas simile al [[kukumo]]. Krom la frukto kiel [[legomo]], oni manĝas ankaŭ la floron en iuj kuirartoj, ekzemple en [[Meksiko]] (''Cucurbita pepo'' subsp. ''fraterna''). Kukurboj origine devenas de [[Nord-Ameriko]] (''Cucurbita pepo'' subsp. ''texana''), sed la [[kukurbeto]] estas mutaĵo eŭropa, kiu okazis verŝajne en la lasta parto de la 19-a jarcento apud [[Milano]], kaj italoj poste disvastigis la popularan planton al aliaj regionoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=kukurb.0eto}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Kukurbacoj]] mue4dwm9l59c8xhs6ml774l2n7czcuv 9440805 9440804 2026-07-28T17:09:05Z DidCORN 34571 DidCORN movis paĝon [[Kukurbeto]] al [[Pepono]]: Konforme al NPIV 9440804 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kukurbeto |koloro = lightgreen |dosiero = Courgette plant 'Diamant'.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = planto kun kukurbeto |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Kukurbaloj]] ''Cucurbitales'' |familio = [[Kukurbacoj]] ''Cucurbitaceae'' |genro = [[Kukurbo]] ''Cucurbita'' |specio = [[Pepono]] '''''C. pepo''''' |subspecio = [[Kukurbeto]] Cucurbita pepo ''subsp.'' pepo |specioj de subdivizio = konvario |subdivizio2 = ''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina' |dunomo = ''Cucurbita melopepo'' |dunomo aŭtoritato = L. |vikispecio = |komunejo = }} '''Pepono''' (''Curcurbita pepo'' aŭ ''Cucurbita melopepo'') estas planto de la specio ''Curcurbita pepo''<ref>Pepono en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#pepono_kd]</ref> el la familio [[Kukurbacoj]], kiu produktas samnoman popularan longan verdan aŭ flavan frukton. Ĝi aspektas simile al [[kukumo]]. Krom la frukto kiel [[legomo]], oni manĝas ankaŭ la floron en iuj kuirartoj, ekzemple en [[Meksiko]] (''Cucurbita pepo'' subsp. ''fraterna''). Kukurboj origine devenas de [[Nord-Ameriko]] (''Cucurbita pepo'' subsp. ''texana''), sed la [[kukurbeto]] estas mutaĵo eŭropa, kiu okazis verŝajne en la lasta parto de la 19-a jarcento apud [[Milano]], kaj italoj poste disvastigis la popularan planton al aliaj regionoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=kukurb.0eto}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Kukurbacoj]] mue4dwm9l59c8xhs6ml774l2n7czcuv 9440810 9440805 2026-07-28T17:11:31Z DidCORN 34571 9440810 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pepono |koloro = lightgreen |dosiero = Courgette plant 'Diamant'.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = planto kun pepono |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Kukurbaloj]] ''Cucurbitales'' |familio = [[Kukurbacoj]] ''Cucurbitaceae'' |genro = [[Kukurbo]] ''Cucurbita'' |specio = [[Pepono]] '''''C. pepo''''' |subspecio = [[Kukurbeto]] Cucurbita pepo ''subsp.'' pepo |specioj de subdivizio = konvario |subdivizio2 = ''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina' |dunomo = ''Cucurbita melopepo'' |dunomo aŭtoritato = L. |vikispecio = |komunejo = }} '''Pepono''' (''Curcurbita pepo'' aŭ ''Cucurbita melopepo'') estas planto de la specio ''Curcurbita pepo''<ref>Pepono en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#pepono_kd]</ref> el la familio [[Kukurbacoj]], kiu produktas samnoman popularan longan verdan aŭ flavan frukton. Ĝi aspektas simile al [[kukumo]]. Krom la frukto kiel [[legomo]], oni manĝas ankaŭ la floron en iuj kuirartoj, ekzemple en [[Meksiko]] (''Cucurbita pepo'' subsp. ''fraterna''). Kukurboj origine devenas de [[Nord-Ameriko]] (''Cucurbita pepo'' subsp. ''texana''), sed la [[kukurbeto]] estas mutaĵo eŭropa, kiu okazis verŝajne en la lasta parto de la 19-a jarcento apud [[Milano]], kaj italoj poste disvastigis la popularan planton al aliaj regionoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=kukurb.0eto}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Kukurbacoj]] d3d6ihr02tjv65xszk05k5t1x7iskso Mojosa 0 132370 9440986 9423852 2026-07-29T02:57:29Z Sj1mor 12103 9440986 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''Mojosa''' estas [[adjektivo]] en [[Esperanto]] (la origina kaj plej ofte renkontata formo de la [[radiko]] '''mojos/'''), kun signifo egala al tiu de la [[angla lingvo|angla]] vorto ''[[:en:Cool (aesthetic)|cool]]'' en ties signifo de ''bonega'' aŭ ''laŭ la sociaj normoj de la junularo''. Efektive temas pri mallongigo de triradika kunmetaĵo '''modernjunstila'''. Ĝi estas parto de la [[junularo|junulara]] [[esperanta slango]] ekde la [[2000-aj jaroj]]. La vorto jam aperis ankaŭ en [[Reta Vortaro]]<ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/art/mojos.html mojosa] en Reta Vortaro</ref> kaj en novaj libraj [[vortaro]]j,<ref>[[John Wells|Wells, J. C]]: English Esperanto English Dictionary, New York: Mondial, 2010, ISBN 9781595691491.</ref><ref>[[Ulrich Matthias|Matthias, Ulrich]]: Deutsch-Esperanto Esperanto-Deutsch</ref><ref>[[Eduardo Kozyra|Kozyra, Eduardo]]: Esperanta-angla-pola vortaro, Malbork, 2013 – enhavas jenan difinon: mojos/a (modern’ – jun’ – stil’= MJS; moderna, bonega) = cool; fajny, świetny</ref> sed ĝi ne estas parto de [[Plena Ilustrita Vortaro|PIV]].<ref>[http://vortaro.net/#mojosa Serĉo de "mojosa" en PIV] (je 2022-06-08 liveras neniun rezulton)</ref> == Historio, deveno kaj signifo == La vorto ekestis en novembro de [[2003]] dum la [[TEJK]]-[[seminario]] en [[Söjtör]] ([[Hungario]]) per iniciato de [[Gregor Hinker]], [[Felix Zesch]], [[Carl Mäsak]] kaj ceteraj seminarianoj, kiam oni konstatis la fortan mankon de esperanto-vorto kiu signifus la samon kiel la angla vorto ''cool'', sed ne en la laŭvorta senco (''malvarmeta''), sed en alia (''moderna'', ''bonega''). Malkiel multaj aliaj proponoj pri slangaĵoj, ĝi ekuziĝis kaj enradikiĝis, unue inter junuloj, sed intertempe ankaŭ pli kaj pli en la pli aĝaj generacioj. La seminaria laborgrupo konstatis, ke la esenco de la angla vorto ''cool'' tradukeblas kiel ''modernjunstila'' (emfazante tiel al [[moderna|moderneco]], [[junularo|juneco]] kaj [[stilo|stileco]]), sed ĉar tion oni konstatis tro komplika, tro longa kaj ne tro ''cool''-a, oni anstataŭe prenis la komencajn literojn de ĉiu de la tri radikoj ('''m'''odern' - '''j'''un' - '''s'''til') kaj el ili kreis mallongigon ''MJS'', kiu laŭ sia po-litera [[elparolo]] ''mo jo so'' provizis bazon por la nova adjektivo ''mojosa''. La angla vorto '''cool''', almenaŭ kiel interjekcio, jam estas en sufiĉe vasta uzado kaj tial ''oficiala'' laŭ la 15-a regulo de la [[Fundamenta Gramatiko de Esperanto|Fundamenta Gramatiko]]. Ties priskribo, ke la internaciaj vortoj estu uzataj en Esperanto.''..ricevante nur la ortografion de tiu ĉi lingvo...'' estas la ĉefa kaŭzo, ke ĝi ne venis en komunan uzon skribitan. La plej simplaj transskriboj estus aŭ '''kul''' aŭ '''kuŭl'''. La unua ĝenas al tiuj evitemaj kontraŭ homofonoj kaj la alia ĝenas al tiuj tradicie fidelaj al la Zamenhofa apliko de ''ŭ''. '''Kul''' havas kiel avantaĝo apenaŭan riskon por konfuzo kun la [[insekto|kulo]] kaj samtempe estas koncize simpla. '''Kuŭl''' havas kiel avantaĝo pli fidelan prononcon kaj samtempe estas ortografie ŝajna al la fontvorto. Kvankam ne frapaj al la oreloj, ili tamen ja povas frapi al la okuloj. Kaŭze de tio, estas dubinda ke sen oficialigo de la Akademio la transskribo trovos lokon en skriba medio. == Derivaĵoj == Ĉar la vorto ''mojosa'' estas ĝenerale taksata kiel adjektivo derivita de radiko ''mojos''', oni foje renkontas ankaŭ aliajn derivaĵojn faritajn de tiu sama radiko - ekzemple ''mojosega'' (=ege mojosa), ''mojosi'' (=esti mojosa), ''mojose'' (=per mojosa maniero) aŭ ''mojosulo'' (=mojosa ulo). En 2011 magazino ''[[La Ondo de Esperanto]]'' publikigis recenzon kun vorto ''momososa'' (modern-matematiksciencstila)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto.org/Ondo/Recenzoj/R-jansen.htm |titolo=Kia vortordo en Esperanto? // LOdE, №7 (201) |alirdato=2011-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130511162703/http://esperanto.org/Ondo/Recenzoj/R-jansen.htm |arkivdato=2013-05-11 }}</ref>, kiu estas se ne rekta derivaĵo, do certe uzas similecon kun ''mojosa''. == Ĝenerala uzo == [[Nun en 2008|Nuntempe]] la vorto ''mojosa'' (kaj sufiĉe malpli ofte ĝiaj derivaĵoj) trovas oftan uzon dum esperanto-konversacioj, precipe ene de la junulara medio. Aliflanke, multaj de la pli aĝaj esperantistoj neniam konatiĝis kun la signifo de tiu vorto. La reago kaj ĝia akcepto inter tiu ĉi grupo tamen ĝenerale estas milda, komprenema kaj multe pli pozitiva ol la reago al aliaj similaj eroj de la junulara slango (ekzemple la eksperimenta [[Na (prepozicio)|prepozicio ''na'']]). === Oficialaj uzoj === La [[Kroatio|kroata]] [[esperanto-renkontiĝo]] [[MIRO]], kiu ĉiufoje transprenas alian signifon por la mallongigo en sia nomo, okazis en aŭgusto [[2009]] sub la nomo "Mojosa Internacia RenkontiĝO". En majo 2009 la [[Itala Esperanto-Junularo]] unuafoje organizis aranĝon sub nomo "[[MJS]] - Montara Junulara Semajnfino"<ref>http://iej.esperanto.it/nov/2009/mjs.php{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kies mallongigo estas aludo al la vorto "mojosa" respektive rekte la originalaj tri literoj el kiuj la vorto kreiĝis. En revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] de marto [[2011]] aperis artikolo de [[José Antonio Vergara]] pri la [[kongresa temo]] de la [[UK 2011|tiujara]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] organizota de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] en [[Kopenhago]], titolita "Mojose en Kopenhago! Kun la junularo, en ĝia Internacia Jaro...". Dum la solena malfermo de la [[UK 2011|96-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto|UK]] en [[Kopenhago]], la [[24-a de julio|24-an de julio]] [[2011]], [[Probal Dasgupta]], la prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], dufoje uzis la vorton "mojosa"; interalie en jena frazo: "Ni ĵus aŭskultis mojosan muzikan prezenton de la gejunuloj." La slogano de [[Muzaiko]] estas ''Mojoseco kaj Muziko: Muzaiko!'' == Kuriozaĵoj == La radiko "mojos" tute kongruas kun la [[vortfarado|vortfaradaj]] principoj de [[Gavaro]], fikcia [[slango]] bazita sur [[esperanto]] kreita de [[Manuel Halvelik]]. == Mojoseco == [[Dosiero:Timeline_of_cool.svg|eta|400x400ra|Templinio de mojoseco, adaptita de ''Cool Rules: Anatomy of an Attitude'' fare de Dick Pountain kaj David Robins]] Ne ekzistas objektiva esprimo de mojoseco, ĉar ĝi grande varias ene de kulturoj, ideologioj, interesoj kaj individuoj. Unu konsekvenca aspekto, tamen, estas, ke esti mojosa estas vaste vidita kiel dezirinda <ref name=":0">Warren & Campbell, "What Makes Things Cool? How Autonomy Influences Perceived Coolness". Article by Caleb Warren and Margaret C. Campbell; ''Journal of Consumer Research'', Vol. 41, August 2014</ref><ref>Kerner, Noah and Gene Pressman (2007), ''Chasing Cool: Standing out in Today's Cluttered Marketplace'', New York: Atria.</ref><ref name="Danesi, Marcel 1994">Danesi, Marcel (1994). ''Cool – The Signs and Meanings of Adolescence''. Toronto, Ontario, Canada: University of Toronto Press. ISBN <bdi>978-0-8020-7483-6</bdi>.</ref>. Kvankam ekzistas neniu ununura koncepto nek objektiva manifestiĝo aŭ esprimo de mojoseco, mojoseco kiel trajto povas esti konsiderita de kelkaj malsamaj anguloj. === Kiel kondutisma karakterizaĵo === La sumo kaj substanco de mojoseco estas memkonscia fido je totala konduto, kiu implicas aron de specifaj kondutismaj trajtoj kiuj estas firme ankritaj en simbologio, aro de percepteblaj korpaj movoj, pozoj, [[mimiko]]j kaj [[Modulado (tekniko)|voĉmoduladoj]] kiuj estas akiritaj kaj alprenu strategian socian valoron ene de certaj kuntekstoj <ref name="Danesi, Marcel 1994"/>. Mojoseco iam estis sinteno kreskigita de ribeluloj kaj [[subuloj]] —kiel [[Sklaveco|sklavoj]], kaptitoj, motorciklantoj, politikaj [[disidento]]j, ktp— por kiuj senkaŝa [[ribelo]] invitis punon, do ili kaŝis spitemon malantaŭ muro de ironia malligo, distancigante sin de la fonto de aŭtoritato prefere ol rekte alfronti ĝin <ref>Pountain, Dick; Robbins, David (2000). [[iarchive:coolrulesanatomy0000poun|Cool Rules]]. London, England: Reaktion Books. ISBN 1-86189-071-0.</ref>. Ĝenerale, mojoseco estas pozitiva trajto bazita sur la inferenco ke kultura objekto (ekz., [[persono]] aŭ [[Varomarko|varmarko]]) estas [[Aŭtonomeco|aŭtonoma]] laŭ taŭga maniero; tio estas, la persono aŭ varmarko ne estas limigitaj de la [[Normo (filozofio)|normoj]], atendoj aŭ [[kredo]]j de aliaj <ref name=":0" />. === Kiel stato de estado === "Mojoseco" estas uzata por priskribi ĝeneralan staton de trankvilo, bonfarto, transcendon, internan staton de paco kaj sereneco <ref name=":1">Thompson, Robert Farris (Autumn 1973). "[https://www.jstor.org/stable/3334749 An Aesthetic of the Cool]". African Arts. Cambridge, Massachusetts: MIT Press. 7 (1): 40–43, 64–67, 89–91. doi:10.2307/3334749. JSTOR 3334749. </ref>. Ĝi ankaŭ povas rilati al foresto de [[konflikto]], stato de [[harmonio]] kaj [[ekvilibro]], kiel en "la lando estas mojoseco", aŭ kiel en "mojosa [spirita] koro." Tiaj signifoj, laŭ Thompson, estas afrikaj en origino. Mojoseco estas rilata en tiu signifo al kaj [[socia kontrolo]] kaj transcenda ekvilibro <ref name=":1" />. Mojoseco povas simile esti uzita por priskribi trankvilon kaj foreston de ekscito en persono - precipe en tempoj de [[streso]] - kiel esprimite en la idiomaĵo "por konservi vian mojosecon." La vorto ankaŭ povas esprimi [[konsento]]n, kiel en la frazo "Mi mojosas pri tio." === Kiel estetika allogo === Mojoseco ankaŭ estas sinteno vaste adoptita de artistoj kaj intelektuloj, kiuj helpis ĝian enmeton en popolan kulturon. Serĉita de produktmerkataj firmaoj, idealigitaj de adoleskantoj, kiel [[ŝildo]] kontraŭ rasa [[Subpremado|subpremo]] aŭ politika [[persekuto]], kaj fonto de konstanta [[kultura novigado]], "esti mojoseca" fariĝis tutmonda fenomeno <ref>''Coolhunting With Aristotle Welcome to the Hunt''. by Nick Southgate, Cogent</ref>. Konceptoj de mojoseco ekzistis dum jarcentoj en pluraj kulturoj <ref name=":2">Pountain, Dick; Robins, David (2000). ''Cool Rules: Anatomy of an Attitude''. Reaktion Book Ltd.</ref>. === Kiel modo === [[Dosiero:Cool_Dude_-_Outside_Srimangal_-_Sylhet_Division_-_Bangladesh_(12906030005).jpg|eta|Bengala viro sportanta [[sunokulvitroj]]n, kiuj konvenas la koncepton de "mojoseco" en modo.]] Koncerne modon, la koncepto de "mojoseco" transformiĝis de la [[1960-aj jaroj]] ĝis la [[1990-aj jaroj]] per iĝante integrita en la [[ĉeftendenco]] de kulturo. La amasproduktado de Usono de "pretportita" modo en la [[1940-aj jaroj|1940-aj]] kaj [[1950-aj jaroj|50-aj jaroj]] establis specifajn konvenciajn kostumojn kiel signojn de onies fiksita [[socia rolo]] en socio. [[Subkulturo]]j kiel ekzemple [[hipio]]j sentiĝis subpremitaj fare de la domina konservativa ideologio de la 1940-aj kaj 50-aj jaroj direkte al [[Konformismo|konformeco]] kaj ribelis. Laŭ la difino de Dick Pountain de "mojoseca", la moda robo de hipioj povas esti vidita kiel "mojoseca" pro ĝia elstara [[devio]] for de la normiga unuformeco kaj [[amasproduktado]] de vestaĵo kreita per la "totalisma" sistemo de modo <ref name=":2" />. Hipio-inspira modo inkluzivis diversajn stilojn kiuj havis aŭdacajn kolorojn kiel ekzemple la "Trippy Hippie", la "Fantasy Hippie", la "Retro Hippie", la "Ethnic Hippie", kaj la "Craft Hippie" <ref>Whitley, Lauren D. (2013). ''Hippie Chic''. Boston: MFA Publications.</ref>. Plie, laŭ la teorio de trostreĉiĝo, tio [[manproduktado]] de modo de hipioj estas kio memstare igis ilian vestaĵon "mojoseca". Manfarita vestaĵo pasive ribelis kontraŭ [[konsumismo]] permesante al hipioj malakcepti tiun [[Vivostilo|vivstilon]], kiu siavice igis ilin "mojosecaj". Kiel rezulto de ilia malengaĝiĝo kun la [[:en:The Establishment|establado]], la amplekso de memkritiko estis limigita ĉar ilia masko filtris negativajn pensojn de senvaloro, kreskigante la ŝancon por memvaloro <ref name=":2" />. Komencante en la [[1990-aj jaroj]] kaj daŭrante en la [[21-a jarcento]]n, la koncepto de vestiĝi "mojoseca" forlasis la [[malplimulto]]n kaj iris en la ĉefkulturon, igante ĝin domina ideologio. Mojoseco eniris la [[ĉeftendenco]]n ĉar la hipioribelantoj de la malfruaj 1960-aj jaroj iĝis la altrangaj oficuloj de komercsektoroj kaj de la modindustrio. Ĉar ili kreskis kun "mojoseco" kaj konservis la samajn valorojn, ili konis ĝiajn regulojn kaj tiel sciis kiel precize [[Surmerkatigo|surmerkatigi]] kaj produkti tiajn vestaĵojn <ref name=":2" />. Tamen, post kiam "mojosa" iĝis la domina ideologio en la 21-a jarcento, ĝia difino ŝanĝiĝis al ne unu de ribelo sed de unu provanta kaŝi iliajn sensekurecojn en memcerta maniero. La "modo-[[grunge]]" stilo de la 1990-aj jaroj kaj 21-a jarcento permesis al homoj, kiuj sentis sin finance nesekuraj pri sia vivstilo, ŝajnigi "konveni" ({{Lang-en|fit in}}) portante unikan vestaĵon, sed tiun, kiu estis bele polurita. Ekzemple, male al la hipiostilo, kiu klare devias de la normo, per la kombinita "modo-grunge" stilo de Marc Jacobs de "iom preppie, iom grunge kaj iom couture", li produktas ne nur aŭdacan deklaron, sed unu. tio estas mistera kaj mallerta, kreante ambiguan percepton de kio estas la internaj sentoj de la portanto <ref>"[https://web.archive.org/web/20140719161512/http://www.vogue.com/voguepedia/Marc_Jacobs Marc Jacobs]". Voguepedia. arkivigita de la [http://www.vogue.com/voguepedia/Marc_Jacobs originalo] la 19an de julio 2014. prenita la 27an de aprilo 2014.</ref>. === Kiel epiteto === Dum slangaj esprimoj estas kutime mallongdaŭraj [[vortfiguro]]j, ''mojoseco'' ({{Lang-en|Cool}}) estas aparte ĉiea slangvorto, plej precipe inter junularoj. Krom esti komprenita ĉie en la [[Anglalingvio|anglalingva mondo]], la vorto eĉ eniris la vortprovizon de pluraj lingvoj krom la angla, kaj pluraj lingvoj havas siajn proprajn vortojn por la koncepto. Tiusence, mojosa estas uzata kiel ĝenerala pozitiva [[epiteto]] aŭ [[interjekcio]], kiu povas havi gamon da rilataj adjektivaj signifoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Birth of the Cool]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wiktionary=Mojosa|ReVo=mojos.0a}} * [http://felicx.livejournal.com/79673.html Enskribo en la reta taglibro de Felix Zesch, kiu klarigas la historion pri ''mojosa''] * [http://xonus.com/iweb/radioverda/Radio%20Verda/1634D704-585B-46A0-9963-7AE67D1C7146.html Radio Verda: Sonja Elen Kisa intervjuas Gregor Hinker de Aŭstrio - unu el la kunkreintoj de la junulara neologismo mojosa]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://members4.boardhost.com/droespo/msg/156.html Diskuto pri ''mojosa'' en la ''Dro Espo-adiskutforumo'', reputacia retejo pri esperanto-slango] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061103204601/http://members4.boardhost.com/droespo/msg/156.html |date=2006-11-03 }} * [http://www.liberafolio.org/2005/Interreto/googlereklamo/ Reklamo pri Esperanto aperos tra Google]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – artikolo en la [[Libera Folio]] mencias la vorton ''mojosa'' kaj donas klarigon en piednoto [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Populara kulturo]] [[Kategorio:Ne en PIV]] 4vt3ud4w94a99y73zf46iitevbqoyaf Akvorezervujo Glenmore 0 133451 9440889 8662830 2026-07-28T19:40:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440889 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|lago |priskribo de bildo= |regiono-ISO=CA-AB |mapo lokumilo=iso |mapo1 lokumilo=Kalgario |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 11 |longo = 4.1 |larĝo = 0.9 |profundo = 21.1 |profundo tipo = Maksimuma profundo |profundo1 = 6.1 |profundo1 tipo = Averaĝa profundo |urbo = |alfluanto = |alfluanto1 = |alfluanto faldo = 1 |defluanto = }} [[Dosiero:Glenmore Reservoir Calgary.JPG|200px|dekstra|eta|Velboatoj sur Akvorezervujo Glenmore]] [[Dosiero:Calgary downtown from glenmore reservoir.JPG|200px|dekstra|eta|[[Kalgaria urbocentro]] vidita de Akvorezervujo Glenmore]] '''Akvorezervujo Glenmore''' estas granda artefarita [[akvorezervujo]] ĉe la rivero [[Elbow (rivero)]] en la sudokcidenta urbokvarono de [[Kalgario (Alberto)]]. '''Akvobaraĵo Glenmore''' estas la betona konstruaĵo kiu retenas la akvon de la rezervujo. La rezervujo estas la ĉefa fonto de trinkakvo por la urbo. Finita en la jaro [[1932]] je kosto de CA$ 3,8 milionoj, la [[akvobaraĵo]] (aŭ [[digo]]) regas la trafluon de la rivero Elbow, permesante al la urbo evoluigi terenojn proksimaj al la riverbordoj kun malgranda risko de [[inundo|inundiĝo]].<ref>Watermarks - One Hundred Years of Calgary Waterworks, Written by [[Harry Sanders]]. City of Calgary. 2000</ref> La Urbo Kalgario proponas lecionojn de [[velado]] kaj luadon de boatoj ĉe la rezervujo. Kalgaria pioniro [[Sam Livingston]] unue ekloĝis tie, kie nun estas la rezervujo. Kiam oni konstruis la akvobaraĵon kaj la tereno de la nuna rezervujo inundiĝis, oni konservis parton de la domo de Livingstone kaj translokigis ĝin al [[Heredaĵa Parko Historia Vilaĝo|Heredaĵa Parko]] (kiu situas ĉe la bordo de la rezervujo). == La inundo de 2005 == Kvankam la akvobaraĵo kutime donas adekvatan protektadon kontraŭ inundoj, granda [[inundo]] en [[junio 2005]] kaŭzis superiĝon de la kapacito de la rezervujo. La superkapacita akvo verŝiĝis trans la akvobaraĵo en la riveron<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.calgaryarea.com/community/weather/Flood2005/slide0013_image021.jpg |titolo=Akvoverŝiĝo trans la digo en junio 2005 |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120604115817/http://calgaryarea.com/community/weather/Flood2005/slide0013_image021.jpg |arkivdato=2012-06-04 }}</ref>. La akvofluo rivermalsupre de la digo pligrandiĝis de siaj kutimaj 20-30 m<sup>3</sup> sekunde ĝis 350 m<sup>3</sup> sekunde. Rezulte de tio fermiĝis iuj vojoj kaj du mil kalgarianoj loĝantaj rivermalsupre de la digo devis forlasi siajn hejmojn. Estis al la akvopuriga fabriko Glenmore malfacile purigi la ŝlimoplenan akvon, kio devigis la municipan registaron limigi uzadon de akvo. La [[Politiko de Alberto|Alberta registaro]] taksis ke la inundoj de ĉi tiu regiono estis la plej severaj de la pasintaj du jarcentoj. <!-- <div style="float:right;border:1px solid siver;"> {{Superimpose| base = Calgary street map.png | base_width = 280px | base_caption = Calgary road base | float = Dot-yellow.gif | float_width = 14px | float_caption = Location of Glenmore Reservoir in Calgary | x = 118 | y = 221 }} <center><small>Situo de Akvorezervujo Glenmore en Kalgario</small></center> </div> --> == Diversaĵoj == * La Akvopuriga Fabriko Glenmore, konstruita en tri etapoj en 1933, 1957 kaj 1965, estas tradicia akvopuriga fabriko kiu prenas sian akvon de la rivero Elbow. La Fabriko provizas trinkakvon al suda Kalgario. * Oni tenas la rezervujon je nivelo, dependa de la flurapideco de la rivero Elbow, kiu kiel eble plej multe minimumigas la inundoriskon ĉirkaŭ la rezervujon kaj rivermalsupre de la digo. * La digo, unu el la plej pezaj de Nordameriko, estas 320 metrojn longa kun larĝeco ĉe la bazo de 21 metroj. * [[William Gore]] kaj [[Bill Storie]] dezajnis Akvobaraĵon Glenmore. * Digoj kiel Akvobaraĵo Glenmore utiligas la falemon (graviton) de la de pezo de la konstrumaterialoj (betono) por rezisti la horizontale puŝanta premo de la tenata akvo. Tiuj ĉi masivaj digoj rezistas la akvopremon sole per sia propra pezo. * Digo, ĉu granda aŭ ĉu malgranda, estas barilo konstruita trans riveron por halti aŭ malrapidigi la akvofluon kaj povas servi plurajn celojn. * En profunda akvo la supraj akvomolekuloj premas sur la subajn, kio rezultigas pli grandan akvopremon sube ol ĉe la akvosupraĵo; digo devas sekve havi kapablon rezisti pli grandan akvopremon sube ol necesas ĉe la supra parto. * Digo kiel Akvobaraĵo Glenmore konservas akvon por trinkado kaj distriĝo, dum aliaj produktas elekton. Ili ankaŭ protektas kontraŭ inundoj, kvankam oni ne konstruis Akvobaraĵon Glenmore aparte por ĉi tiu celo. * Kiam la akvofluo de la rivero Elbow atingas danĝerajn nivelojn, oni povas liberigi akvon tra la akvobaraĵo por malhelpi transverŝadon.<ref>Ĉi tiuj diversaĵoj unue aperis en la televizia programo "Waterworks" de [[Idaho Public TV]] kaj ilia (anglalingva) teksto publikiĝis en numero de [[Calgary Herald]] de la [[8-a de junio]] [[2005]].</ref> == Referencoj == <div class="references-small">{{Referencoj}}</div> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://birdcomp.fanweb.ca/locations_Glenmore.html Situo kaj priskribo de Akvorezervujo Glenmore] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060721140520/http://birdcomp.fanweb.ca/locations_Glenmore.html |date=2006-07-21 }} {{Albertaj riveroj kaj lagoj}} [[Kategorio:Arkitekturo de 1932]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Kalgario]] [[Kategorio:Akvorezervujoj en Kanado]] [[Kategorio:Lagoj en Alberto]] t018tst8ow1k5y92o2p4im1admemrxr Janko Alexy 0 138684 9440845 9426198 2026-07-28T18:49:50Z Sj1mor 12103 9440845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo}} '''Janko ALEXY''' (naskiĝinta la [[25-a de januaro|25-an de januaro]], [[1894]] en [[Liptovský Mikuláš]] - mortinta la [[22-a de septembro|22-an de septembro]], [[1970]] en [[Bratislavo]]) estis [[pentristo]], [[verkisto]], kaj [[eldonisto]] denaske [[Slovakio|slovaka]]. Li estas ĝenerale rekonata (kune kun [[Martin Benka]] kaj [[Ľudovít Fulla]]) kiel unu el la ĉefaj rolantoj en la komenciĝo de moderna slovaka arto. Li studis ĉe la Akademio de [[Vidaj Artoj]] en [[Prago]] kun [[Blaho Bukovac]], [[Maximilián Pirner]] kaj [[Max Švabinský]]. Li loĝis en Liptovský Mikuláš, [[Martin]] kaj de [[1937]] en Bratislavo. Li komencis sian kreeman artistan karieron kun socie motivaj espresimaj artaĵoj el la ĉirkaŭaĵo de la urba periferio, kiel li nomis ĝin. Li evoluigis ĝenron de pentrado per originala maniero, inspirita per baladoj, popolkantoj, kaj legendoj (''Hôrni chlapci'' - ''Montaj Ŝtelistoj''). Li ankaŭ dediĉis atenton al [[vitralo]] kaj murtapiŝoj. Paŝtelo estis lia tipa arta tekniko. La dekora ĝenro de paŝteloj de Alexy estas ofta en liaj kamparaj atraĵoj (''Kúria Baanovcov v Trstenom''). Alexy estis precipe lerta je pentrado de urboscenoj, kvankam strange, ĉar kutime ŝajno de abstrakta ekspresionismo rezidis en la artaĵoj. Li ankaŭ kreis kelkajn skemojn por [[Arkitekturo|arkitekturaj]] projektoj, ekzemple la fenestro-gaco ĉe la Teatro P.O. Hviezdoslav en Bratislavo. En siaj literaturaj verkoj, Alexy preferis temojn el la vivo de slovaka [[Bohemio]] kaj sinbiografiaj temoj: ''Život nie je majáles'' ([[1956]], ''Vivo Ne Estas Maja Festivalo''), Osudy slovenských výtvarníkov ([[1948]], ''Destinoj de Slovakaj Grafikaj kaj Plastikaj Artistoj''). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alexy, Janko}} [[Kategorio:Slovakaj pentristoj]] [[Kategorio:Slovakaj verkistoj]] 4wpwthiavfhxbgfg6mkl8d50y5laujc Reza Torabi 0 138743 9440778 8905295 2026-07-28T15:14:11Z ~2026-42074-13 260987 9440778 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''M. Reza TORABI''' (pli konata kiel: Reto) ({{lang-fa|محمدرضا ترابی}}, naskiĝis la [[30-an de aprilo]] [[1968]],<ref name="TEJO 1997-1999"> broŝuro ''La teamo de TEJO sin prezentas'' de 1997-1999, paĝo 7</ref> kompostanto) estas [[irana esperantisto]] kaj E-aktivulo ekde [[1992]]. Li estis fondinto de [[Irana Esperantista Junulara Organizo]] (IREJO, [[1993]]) kaj [[Irana Esperanto-Asocio]] (IREA, [[1996]]). Plurjare li estis komitatano kaj inter la jaroj [[1997]] kaj [[1999]] estrarano de la [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]]. Ekde [[1994]] li instruas Esperanton aŭ en kulturcentroj de Tehrano, aŭ en la oficejo de [[IREJO]] kaj [[IREA]], post iom da jaroj duonprofesie kiel direktoro de Esperanto-instituto en Tehrano. Krome li oficis kiel ĉefredaktoro de la revuo ''[[Irana Esperantisto]]'' dum ties unua serio (2002 ĝis 2008), IREA-komitatano, [[UEA]]-komitatano, kaj kiel sekretario de la [[Internacia Ekzamena Komisiono]] de [[ILEI]] kaj [[UEA]] ([[2006]]). Ekde [[2005]] li studis [[interlingvistiko]]n en [[Universitato Adam Mickiewicz en Poznań]], [[Pollando]]. Li nune loĝas en [[Germanio]]. Li parolas la azerbajĝanan kiel gepatra lingvo kaj la personan kiel la nacian. Nun li parolas la germanan, vivante en Germanio, kaj iom lernis la hispanan kaj anglan. Krome li estas sperta montgrimpisto kaj dum la vivado en Irano en vendredoj (feria tago dum semajno en Irano) ofte estis ekster Tehrano en montaro. Li ŝatas klasikan muzikon kaj estas bona aŭskultanto ankaŭ de irana nacia muziko.<ref name="TEJO 1997-1999"/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ipernity.com/blog/reza.torabi/ Freŝa Aero] * [http://torabireza.googlepages.com/ Persona retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070309161535/http://torabireza.googlepages.com/ |date=2007-03-09 }} * [http://www.esperanto.blogfa.com Lia retnoto en la persa pri kaj por Esperanto] {{Ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|Torabi, Reza}} [[Kategorio:Iranaj esperantistoj]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO]] qr2p69hywh3wvidmxsp0lh9ebxjgvxm 9440779 9440778 2026-07-28T15:15:43Z ~2026-42074-13 260987 9440779 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''M. Reza TORABI''' (pli konata kiel: rEtO) ({{lang-fa|محمدرضا ترابی}}, naskiĝis la [[30-an de aprilo]] [[1968]],<ref name="TEJO 1997-1999"> broŝuro ''La teamo de TEJO sin prezentas'' de 1997-1999, paĝo 7</ref> kompostanto) estas [[irana esperantisto]] kaj E-aktivulo ekde [[1992]]. Li estis fondinto de [[Irana Esperantista Junulara Organizo]] (IREJO, [[1993]]) kaj [[Irana Esperanto-Asocio]] (IREA, [[1996]]). Plurjare li estis komitatano kaj inter la jaroj [[1997]] kaj [[1999]] estrarano de la [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]]. Ekde [[1994]] li instruas Esperanton aŭ en kulturcentroj de Tehrano, aŭ en la oficejo de [[IREJO]] kaj [[IREA]], post iom da jaroj duonprofesie kiel direktoro de Esperanto-instituto en Tehrano. Krome li oficis kiel ĉefredaktoro de la revuo ''[[Irana Esperantisto]]'' dum ties unua serio (2002 ĝis 2008), IREA-komitatano, [[UEA]]-komitatano, kaj kiel sekretario de la [[Internacia Ekzamena Komisiono]] de [[ILEI]] kaj [[UEA]] ([[2006]]). Ekde [[2005]] li studis [[interlingvistiko]]n en [[Universitato Adam Mickiewicz en Poznań]], [[Pollando]]. Li nune loĝas en [[Germanio]]. Li parolas la azerbajĝanan kiel gepatra lingvo kaj la personan kiel la nacian. Nun li parolas la germanan, vivante en Germanio, kaj iom lernis la hispanan kaj anglan. Krome li estas sperta montgrimpisto kaj dum la vivado en Irano en vendredoj (feria tago dum semajno en Irano) ofte estis ekster Tehrano en montaro. Li ŝatas klasikan muzikon kaj estas bona aŭskultanto ankaŭ de irana nacia muziko.<ref name="TEJO 1997-1999"/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ipernity.com/blog/reza.torabi/ Freŝa Aero] * [http://torabireza.googlepages.com/ Persona retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070309161535/http://torabireza.googlepages.com/ |date=2007-03-09 }} * [http://www.esperanto.blogfa.com Lia retnoto en la persa pri kaj por Esperanto] {{Ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|Torabi, Reza}} [[Kategorio:Iranaj esperantistoj]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO]] 7ei3mrwnkieebc5t3ss7jdg61ml0y7j Nacilingvaj tradukoj el Esperanto 0 140015 9440697 9440101 2026-07-28T12:21:21Z ThomasPusch 1869 9440697 wikitext text/x-wiki {{Ĝisdatigenda}} {{nuna KDLS}} '''Nacilingvaj tradukoj el Esperanto''' ekzistas de du specoj: * nacilingvaj tradukoj de [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto|Esperanto-originaloj]] * tradukoj inter du naciaj lingvoj pere de Esperanto kiel ponto-lingvo Oni tradukas ne nur beletron, sed ankaŭ nebeletrajn verkojn. [http://www.meeuw.org/bibliografio/8/verloren.html Tradukojn de Esperanto-originaloj en naciajn lingvojn] registris [[Willem Verloren van Themaat]]. == Tradukoj el Esperanto-originaloj == === al la ĉeĥa lingvo === * [[Eŭgeno Aisberg]]: '''Mi komprenas fine la radion''' - ''Rozmluvy o radiu'' - tradukis [[Ota Ginz]], Praha, Orbis 1927, 105 p. * [[Raymond Schwartz]]: '''Nur epitaf’ atestas''' - ''Už náhrobní jen kámen'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 1950. * [[Zamenhof]]: '''Al la fratoj''' - ''Bratřím'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''La espero''' - ''Več doufáme'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Ho mia kor’''' - ''Ztiš se mi, srdce'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Mia penso''' - ''Moje myšlenka'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Lucien Peraire|Lucien A. Peraire]]: '''Tra la mondo per biciklo kaj Esperanto''' - ''[http://esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf Evropou a Asiií na kole a s esperantem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090824003518/http://www.esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf |date=2009-08-24 }}'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], 1999, * [[Maryvonne Robineau]] kaj [[Bruno Robineau]]: '''Ili vivis sur la tero''' - ''Osm let na cestách po naší planetě'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], Volvox Globator, Praha 2003, 171 p. * [[Tibor Sekelj]]: '''Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo''' - ''Kumeuaua, syn džungle''' - en manuskripto ekzistas du tradukoj, nome de [[Marie Bartovská]] kaj [[Jana Cíchová]]. === al multaj lingvoj === * [[Anna Löwenstein|Anna Löwenstein:]] [[La ŝtona urbo]] originale verkita en [[Esperanto]] kaj publikigita en 1999. Rapide sekve ĝi publikiĝis ankaŭ en [[Angla|anglalingva]] versio, verkita de la aŭtorino mem. En 2010 aperis traduko en la [[franca]] (''La Ville de pierre'') de Godeleine Logez; [[hungara]] traduko aperis en 2014 (''A kőváros'') de [[Lenke Szász]] kaj en 2024 aperis traduko en la [[portugala]] (''A Cidade de Pedra'') de Luiz Ladeira. == Esperanto kiel ponto-lingvo == === En la ĉeĥan lingvon === * [[Janis Rainis]]: '''Amo estas pli forta ol morto''' - ''Láska je silnější než smrt'' - el la latva tradukis [[Ints Ĉaĉe]], enĉeĥigis [[Tomáš Pumpr]] - manuskripto * [[Maurits Dekker]]: '''La Mondo ne Havas Atendejon''' - ''Svět nemá čekárnu'' - el la nederlanda esperantigis [[Frits Faulhaber]] - enĉeĥigis [[Drahomíra Chlubnová]] (1955), poste sendepende [[Tomáš Pumpr]] (1956) - manuskriptoj * [[Zilda Gama]]: '''En Ombro kaj en Lumo''' - ''Ve stínu a ve světle'' - elportugaligis L. C. Porto Carreiro Neto, enĉeĥigis Vlado Sládeček, Bratislava 2003 === El la ĉeĥa lingvo === * [[Petr Bezruč]]: '''Sileziaj Kantoj''' - kelkaj estis ĉinigitaj laŭ [[Ĉeĥoslovaka Antologio]] == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] 0x602jawyqx39bndae84tw39ihfdwc7 9440741 9440697 2026-07-28T13:44:18Z ThomasPusch 1869 /* Tradukoj el Esperanto-originaloj */ 9440741 wikitext text/x-wiki {{Ĝisdatigenda}} {{nuna KDLS}} '''Nacilingvaj tradukoj el Esperanto''' ekzistas de du specoj: * nacilingvaj tradukoj de [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto|Esperanto-originaloj]] * tradukoj inter du naciaj lingvoj pere de Esperanto kiel ponto-lingvo Oni tradukas ne nur beletron, sed ankaŭ nebeletrajn verkojn. [http://www.meeuw.org/bibliografio/8/verloren.html Tradukojn de Esperanto-originaloj en naciajn lingvojn] registris [[Willem Verloren van Themaat]]. == Tradukoj el Esperanto-originaloj == === al multaj lingvoj === [[Tibor Sekelj: [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]] originale verkita en [[Esperanto]], publikiĝis aldone en 21 naciaj lingvoj (du pliaj manuskripotoj atendas publikigon): * 1957 al la [[slovena]]: Kumeuaua, sin pragozda, tradukinto Nina Vidervol, eldonloko [[Ljubljano]] ''Mladinska knjiga'', 73 paĝoj, ilustris Vladimir Laković * 1958 al la [[guĝarate]]: Kumevava Prakrti nám ácaryo (કુમેનવા, પ્રકૃત के आश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[hindia]]: Kumevava Prakrti ke eŝĉarya (कुमेनावा, प्रकृति के ऐश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[kanara]]: Kumevava Prakrtiya vinódagalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[marata]]: Kumevava Nisargám ci lílá, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Ludo de la naturo * 1958 al la [[tamila]]: Kumevava Ivarkai vinótekal, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[telugua]]: Kumevava Prakrti vintalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1980 al la [[ĉina]]: Kumevava, Pekino 2-a eldono * 1958 al la [[hebreaa]]: בן י'ער הבראשית (Ben ja’ar habrešit), eldonloko [[Tel-Avivo]] ''Napomena Materijalni opis'', 79 ilustritaj paĝoj * 1958 al la [[islanda]]: Kumeŭaŭa sonur frumsógarns, tradukinto Stefan Sigurdsson - legita en la radio en la somero de 1958 * 1959 al la [[makedona]]: Kumeuaua sin na prašumata, tradukinto Tome Arsovski, eldonloko [[Skopje]] ''Kočo Racin'' Biblioteka Galeb. Kolekto 3 Nr. 10, 73 ilustritaj paĝoj * 1962 al la [[albana]]: Kumeuaua Bir Xhungle, tradukinto Halil Jupa, eldonloko [[Priŝtino]] ''Rilindja'' * 1975 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], eldonloko [[Subotica]] ''Osvit'', 113 paĝoj * 1985 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume: omladinski roman, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], [[Subotica]] Tibor Sekelj, 113 paĝoj * 2003 al la [[serba]]: Кумевава, син прашуме (Kumevava sin prašume), tradukinto Andrej Vojković, eldonloko [[Beogrado]] ''Kreativni Centar - Biblioteka Svet je jedan'', 95 paĝoj + bildoj, ISBN 9788677812065 OCLC-numero 732607024, en cirila skribo bildoj: Andrej Vojković, formato 11 x 18 cm, 1a kaj 2a eldono en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008 * 1988 al la [[hungara]]: Kumevava, az őserdő fia, tradukinto [[István Ertl]], eldonloko [[Budapeŝto]] ''Magyar Eszperantó Szövetség'', 60 paĝoj, ilustris: Bánfalvy Ákos * 1983 al la [[japana]]: ジャングルの少年 (Janguru no shōnen), tradukintoj Ichirō Takasugi kaj Tatsuhide Matsuoka, eldonloko [[Tokio]] ''Fukuikan Syoten'' 福音館書店, 147 paĝoj * 1985 al la [[rusina]] (el la serba traduko): Kumevava sin pralesa, tradukinto Mikola Skuban, eldonloko [[Novi Sad]] ''Ruske Slovo'', 113 paĝoj * 1988 al la [[sveda]]: Kumeuaua djungelns son, tradukinto [[Leif Nordenstorm]], eldonloko [[Boden (Svedio)|Boden]] ''Nordenstorms Förlag'', 68 paĝoj, ISBN 91-971004-0-4, ilustris: Maria Storvall * 1989 al la [[ukraina]] (el la serba traduko): Кумевава, син джунхлів (Kumevava, syn ĝunhliv), tradukinto Nadeĵda Nikolaevna Gordienko-Andrianova, eldonloko [[Kievo]] Veselka * 1992? al la [[nepala]]: Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo, tradukinto Gamvir Man Shresta, eldonloko [[Katmanduo]] Jogamba Instituto de Esperanto * 1999 al la [[hispana]]: Kumewawa el hijo de la selva, tradukinto [[Guillermo Alfredo Cook]], eldonloko [[Karakaso]] ''Fondo Editorial Tropykos'' * 2010 al la [[malta]]: Kumewawa Iben il-Ġungla, tradukinto K. Mallia, eldonloko [[Rabato]] ''Wise Owl'', 72 paĝoj. * Aldone, al la [[ĉeĥa]], ankoraŭ ne publikigita, je titolo ''Kumeuaua, syn džungle'' en manuskripto ekzistas du tradukoj, nome de [[Marie Bartovská]] kaj [[Jana Cíchová]]. Ekzistas ankoraŭ pluraj aliaj romanoj kaj etlologiaj priskriboj de [[Tibor Sekelj]] same tradukitaj el Esperanto al pluraj lingvoj. Pri ili vidu la liston [[Tibor Sekelj/Bibliografio]]. [[Anna Löwenstein|Anna Löwenstein:]] [[La ŝtona urbo]] originale verkita en [[Esperanto]] kaj publikigita en 1999. Rapide sekve ĝi publikiĝis ankaŭ en [[Angla|anglalingva]] versio, verkita de la aŭtorino mem. En 2010 aperis traduko en la [[franca]] (''La Ville de pierre'') de Godeleine Logez; [[hungara]] traduko aperis en 2014 (''A kőváros'') de [[Lenke Szász]] kaj en 2024 aperis traduko en la [[portugala]] (''A Cidade de Pedra'') de Luiz Ladeira. === al la ĉeĥa lingvo === * [[Eŭgeno Aisberg]]: '''Mi komprenas fine la radion''' - ''Rozmluvy o radiu'' - tradukis [[Ota Ginz]], Praha, Orbis 1927, 105 p. * [[Raymond Schwartz]]: '''Nur epitaf’ atestas''' - ''Už náhrobní jen kámen'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 1950. * [[Zamenhof]]: '''Al la fratoj''' - ''Bratřím'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''La espero''' - ''Več doufáme'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Ho mia kor’''' - ''Ztiš se mi, srdce'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Mia penso''' - ''Moje myšlenka'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Lucien Peraire|Lucien A. Peraire]]: '''Tra la mondo per biciklo kaj Esperanto''' - ''[http://esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf Evropou a Asiií na kole a s esperantem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090824003518/http://www.esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf |date=2009-08-24 }}'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], 1999, * [[Maryvonne Robineau]] kaj [[Bruno Robineau]]: '''Ili vivis sur la tero''' - ''Osm let na cestách po naší planetě'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], Volvox Globator, Praha 2003, 171 p. == Esperanto kiel ponto-lingvo == === En la ĉeĥan lingvon === * [[Janis Rainis]]: '''Amo estas pli forta ol morto''' - ''Láska je silnější než smrt'' - el la latva tradukis [[Ints Ĉaĉe]], enĉeĥigis [[Tomáš Pumpr]] - manuskripto * [[Maurits Dekker]]: '''La Mondo ne Havas Atendejon''' - ''Svět nemá čekárnu'' - el la nederlanda esperantigis [[Frits Faulhaber]] - enĉeĥigis [[Drahomíra Chlubnová]] (1955), poste sendepende [[Tomáš Pumpr]] (1956) - manuskriptoj * [[Zilda Gama]]: '''En Ombro kaj en Lumo''' - ''Ve stínu a ve světle'' - elportugaligis L. C. Porto Carreiro Neto, enĉeĥigis Vlado Sládeček, Bratislava 2003 === El la ĉeĥa lingvo === * [[Petr Bezruč]]: '''Sileziaj Kantoj''' - kelkaj estis ĉinigitaj laŭ [[Ĉeĥoslovaka Antologio]] == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] jskqscu9u1nknizub117yzazavcehre 9440742 9440741 2026-07-28T13:44:41Z ThomasPusch 1869 /* al multaj lingvoj */ 9440742 wikitext text/x-wiki {{Ĝisdatigenda}} {{nuna KDLS}} '''Nacilingvaj tradukoj el Esperanto''' ekzistas de du specoj: * nacilingvaj tradukoj de [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto|Esperanto-originaloj]] * tradukoj inter du naciaj lingvoj pere de Esperanto kiel ponto-lingvo Oni tradukas ne nur beletron, sed ankaŭ nebeletrajn verkojn. [http://www.meeuw.org/bibliografio/8/verloren.html Tradukojn de Esperanto-originaloj en naciajn lingvojn] registris [[Willem Verloren van Themaat]]. == Tradukoj el Esperanto-originaloj == === al multaj lingvoj === [[Tibor Sekelj]]: [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]] originale verkita en [[Esperanto]], publikiĝis aldone en 21 naciaj lingvoj (du pliaj manuskripotoj atendas publikigon): * 1957 al la [[slovena]]: Kumeuaua, sin pragozda, tradukinto Nina Vidervol, eldonloko [[Ljubljano]] ''Mladinska knjiga'', 73 paĝoj, ilustris Vladimir Laković * 1958 al la [[guĝarate]]: Kumevava Prakrti nám ácaryo (કુમેનવા, પ્રકૃત के आश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[hindia]]: Kumevava Prakrti ke eŝĉarya (कुमेनावा, प्रकृति के ऐश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[kanara]]: Kumevava Prakrtiya vinódagalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[marata]]: Kumevava Nisargám ci lílá, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Ludo de la naturo * 1958 al la [[tamila]]: Kumevava Ivarkai vinótekal, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[telugua]]: Kumevava Prakrti vintalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1980 al la [[ĉina]]: Kumevava, Pekino 2-a eldono * 1958 al la [[hebrea]]: בן י'ער הבראשית (Ben ja’ar habrešit), eldonloko [[Tel-Avivo]] ''Napomena Materijalni opis'', 79 ilustritaj paĝoj * 1958 al la [[islanda]]: Kumeŭaŭa sonur frumsógarns, tradukinto Stefan Sigurdsson - legita en la radio en la somero de 1958 * 1959 al la [[makedona]]: Kumeuaua sin na prašumata, tradukinto Tome Arsovski, eldonloko [[Skopje]] ''Kočo Racin'' Biblioteka Galeb. Kolekto 3 Nr. 10, 73 ilustritaj paĝoj * 1962 al la [[albana]]: Kumeuaua Bir Xhungle, tradukinto Halil Jupa, eldonloko [[Priŝtino]] ''Rilindja'' * 1975 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], eldonloko [[Subotica]] ''Osvit'', 113 paĝoj * 1985 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume: omladinski roman, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], [[Subotica]] Tibor Sekelj, 113 paĝoj * 2003 al la [[serba]]: Кумевава, син прашуме (Kumevava sin prašume), tradukinto Andrej Vojković, eldonloko [[Beogrado]] ''Kreativni Centar - Biblioteka Svet je jedan'', 95 paĝoj + bildoj, ISBN 9788677812065 OCLC-numero 732607024, en cirila skribo bildoj: Andrej Vojković, formato 11 x 18 cm, 1a kaj 2a eldono en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008 * 1988 al la [[hungara]]: Kumevava, az őserdő fia, tradukinto [[István Ertl]], eldonloko [[Budapeŝto]] ''Magyar Eszperantó Szövetség'', 60 paĝoj, ilustris: Bánfalvy Ákos * 1983 al la [[japana]]: ジャングルの少年 (Janguru no shōnen), tradukintoj Ichirō Takasugi kaj Tatsuhide Matsuoka, eldonloko [[Tokio]] ''Fukuikan Syoten'' 福音館書店, 147 paĝoj * 1985 al la [[rusina]] (el la serba traduko): Kumevava sin pralesa, tradukinto Mikola Skuban, eldonloko [[Novi Sad]] ''Ruske Slovo'', 113 paĝoj * 1988 al la [[sveda]]: Kumeuaua djungelns son, tradukinto [[Leif Nordenstorm]], eldonloko [[Boden (Svedio)|Boden]] ''Nordenstorms Förlag'', 68 paĝoj, ISBN 91-971004-0-4, ilustris: Maria Storvall * 1989 al la [[ukraina]] (el la serba traduko): Кумевава, син джунхлів (Kumevava, syn ĝunhliv), tradukinto Nadeĵda Nikolaevna Gordienko-Andrianova, eldonloko [[Kievo]] Veselka * 1992? al la [[nepala]]: Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo, tradukinto Gamvir Man Shresta, eldonloko [[Katmanduo]] Jogamba Instituto de Esperanto * 1999 al la [[hispana]]: Kumewawa el hijo de la selva, tradukinto [[Guillermo Alfredo Cook]], eldonloko [[Karakaso]] ''Fondo Editorial Tropykos'' * 2010 al la [[malta]]: Kumewawa Iben il-Ġungla, tradukinto K. Mallia, eldonloko [[Rabato]] ''Wise Owl'', 72 paĝoj. * Aldone, al la [[ĉeĥa]], ankoraŭ ne publikigita, je titolo ''Kumeuaua, syn džungle'' en manuskripto ekzistas du tradukoj, nome de [[Marie Bartovská]] kaj [[Jana Cíchová]]. Ekzistas ankoraŭ pluraj aliaj romanoj kaj etlologiaj priskriboj de [[Tibor Sekelj]] same tradukitaj el Esperanto al pluraj lingvoj. Pri ili vidu la liston [[Tibor Sekelj/Bibliografio]]. [[Anna Löwenstein|Anna Löwenstein:]] [[La ŝtona urbo]] originale verkita en [[Esperanto]] kaj publikigita en 1999. Rapide sekve ĝi publikiĝis ankaŭ en [[Angla|anglalingva]] versio, verkita de la aŭtorino mem. En 2010 aperis traduko en la [[franca]] (''La Ville de pierre'') de Godeleine Logez; [[hungara]] traduko aperis en 2014 (''A kőváros'') de [[Lenke Szász]] kaj en 2024 aperis traduko en la [[portugala]] (''A Cidade de Pedra'') de Luiz Ladeira. === al la ĉeĥa lingvo === * [[Eŭgeno Aisberg]]: '''Mi komprenas fine la radion''' - ''Rozmluvy o radiu'' - tradukis [[Ota Ginz]], Praha, Orbis 1927, 105 p. * [[Raymond Schwartz]]: '''Nur epitaf’ atestas''' - ''Už náhrobní jen kámen'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 1950. * [[Zamenhof]]: '''Al la fratoj''' - ''Bratřím'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''La espero''' - ''Več doufáme'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Ho mia kor’''' - ''Ztiš se mi, srdce'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Mia penso''' - ''Moje myšlenka'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Lucien Peraire|Lucien A. Peraire]]: '''Tra la mondo per biciklo kaj Esperanto''' - ''[http://esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf Evropou a Asiií na kole a s esperantem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090824003518/http://www.esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf |date=2009-08-24 }}'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], 1999, * [[Maryvonne Robineau]] kaj [[Bruno Robineau]]: '''Ili vivis sur la tero''' - ''Osm let na cestách po naší planetě'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], Volvox Globator, Praha 2003, 171 p. == Esperanto kiel ponto-lingvo == === En la ĉeĥan lingvon === * [[Janis Rainis]]: '''Amo estas pli forta ol morto''' - ''Láska je silnější než smrt'' - el la latva tradukis [[Ints Ĉaĉe]], enĉeĥigis [[Tomáš Pumpr]] - manuskripto * [[Maurits Dekker]]: '''La Mondo ne Havas Atendejon''' - ''Svět nemá čekárnu'' - el la nederlanda esperantigis [[Frits Faulhaber]] - enĉeĥigis [[Drahomíra Chlubnová]] (1955), poste sendepende [[Tomáš Pumpr]] (1956) - manuskriptoj * [[Zilda Gama]]: '''En Ombro kaj en Lumo''' - ''Ve stínu a ve světle'' - elportugaligis L. C. Porto Carreiro Neto, enĉeĥigis Vlado Sládeček, Bratislava 2003 === El la ĉeĥa lingvo === * [[Petr Bezruč]]: '''Sileziaj Kantoj''' - kelkaj estis ĉinigitaj laŭ [[Ĉeĥoslovaka Antologio]] == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] s1xm0wan4wo43d82d25ifzpx62r6omj 9440745 9440742 2026-07-28T13:46:43Z ThomasPusch 1869 /* Tradukoj el Esperanto-originaloj */ 9440745 wikitext text/x-wiki {{Ĝisdatigenda}} {{nuna KDLS}} '''Nacilingvaj tradukoj el Esperanto''' ekzistas de du specoj: * nacilingvaj tradukoj de [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto|Esperanto-originaloj]] * tradukoj inter du naciaj lingvoj pere de Esperanto kiel ponto-lingvo Oni tradukas ne nur beletron, sed ankaŭ nebeletrajn verkojn. [http://www.meeuw.org/bibliografio/8/verloren.html Tradukojn de Esperanto-originaloj en naciajn lingvojn] registris [[Willem Verloren van Themaat]]. == Tradukoj el Esperanto-originaloj == === al multaj lingvoj === [[Tibor Sekelj]]: [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]] originale verkita en [[Esperanto]], publikiĝis aldone en 21 naciaj lingvoj (du pliaj manuskripotoj atendas publikigon): * 1957 al la [[slovena]]: Kumeuaua, sin pragozda, tradukinto Nina Vidervol, eldonloko [[Ljubljano]] ''Mladinska knjiga'', 73 paĝoj, ilustris Vladimir Laković * 1958 al la [[guĝarate]]: Kumevava Prakrti nám ácaryo (કુમેનવા, પ્રકૃત के आश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[hindia]]: Kumevava Prakrti ke eŝĉarya (कुमेनावा, प्रकृति के ऐश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[kanara]]: Kumevava Prakrtiya vinódagalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[marata]]: Kumevava Nisargám ci lílá, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Ludo de la naturo * 1958 al la [[tamila]]: Kumevava Ivarkai vinótekal, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[telugua]]: Kumevava Prakrti vintalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1980 al la [[ĉina]]: Kumevava, Pekino 2-a eldono * 1958 al la [[hebrea]]: בן י'ער הבראשית (Ben ja’ar habrešit), eldonloko [[Tel-Avivo]] ''Napomena Materijalni opis'', 79 ilustritaj paĝoj * 1958 al la [[islanda]]: Kumeŭaŭa sonur frumsógarns, tradukinto Stefan Sigurdsson - legita en la radio en la somero de 1958 * 1959 al la [[makedona]]: Kumeuaua sin na prašumata, tradukinto Tome Arsovski, eldonloko [[Skopje]] ''Kočo Racin'' Biblioteka Galeb. Kolekto 3 Nr. 10, 73 ilustritaj paĝoj * 1962 al la [[albana]]: Kumeuaua Bir Xhungle, tradukinto Halil Jupa, eldonloko [[Priŝtino]] ''Rilindja'' * 1975 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], eldonloko [[Subotica]] ''Osvit'', 113 paĝoj * 1985 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume: omladinski roman, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], [[Subotica]] Tibor Sekelj, 113 paĝoj * 2003 al la [[serba]]: Кумевава, син прашуме (Kumevava sin prašume), tradukinto Andrej Vojković, eldonloko [[Beogrado]] ''Kreativni Centar - Biblioteka Svet je jedan'', 95 paĝoj + bildoj, ISBN 9788677812065 OCLC-numero 732607024, en cirila skribo bildoj: Andrej Vojković, formato 11 x 18 cm, 1a kaj 2a eldono en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008 * 1988 al la [[hungara]]: Kumevava, az őserdő fia, tradukinto [[István Ertl]], eldonloko [[Budapeŝto]] ''Magyar Eszperantó Szövetség'', 60 paĝoj, ilustris: Bánfalvy Ákos * 1983 al la [[japana]]: ジャングルの少年 (Janguru no shōnen), tradukintoj Ichirō Takasugi kaj Tatsuhide Matsuoka, eldonloko [[Tokio]] ''Fukuikan Syoten'' 福音館書店, 147 paĝoj * 1985 al la [[rusina]] (el la serba traduko): Kumevava sin pralesa, tradukinto Mikola Skuban, eldonloko [[Novi Sad]] ''Ruske Slovo'', 113 paĝoj * 1988 al la [[sveda]]: Kumeuaua djungelns son, tradukinto [[Leif Nordenstorm]], eldonloko [[Boden (Svedio)|Boden]] ''Nordenstorms Förlag'', 68 paĝoj, ISBN 91-971004-0-4, ilustris: Maria Storvall * 1989 al la [[ukraina]] (el la serba traduko): Кумевава, син джунхлів (Kumevava, syn ĝunhliv), tradukinto Nadeĵda Nikolaevna Gordienko-Andrianova, eldonloko [[Kievo]] Veselka * 1992? al la [[nepala]]: Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo, tradukinto Gamvir Man Shresta, eldonloko [[Katmanduo]] Jogamba Instituto de Esperanto * 1999 al la [[hispana]]: Kumewawa el hijo de la selva, tradukinto [[Guillermo Alfredo Cook]], eldonloko [[Karakaso]] ''Fondo Editorial Tropykos'' * 2010 al la [[malta]]: Kumewawa Iben il-Ġungla, tradukinto K. Mallia, eldonloko [[Rabato]] ''Wise Owl'', 72 paĝoj. * Aldone, al la [[ĉeĥa]], ankoraŭ ne publikigita, je titolo ''Kumeuaua, syn džungle'' en manuskripto ekzistas du tradukoj, nome de [[Marie Bartovská]] kaj [[Jana Cíchová]]. Ekzistas ankoraŭ pluraj aliaj romanoj kaj etlologiaj priskriboj de [[Tibor Sekelj]] same tradukitaj el Esperanto al pluraj lingvoj. Pri ili vidu la liston [[Tibor Sekelj/Bibliografio]]. [[Anna Löwenstein|Anna Löwenstein:]] [[La ŝtona urbo]] originale verkita en [[Esperanto]] kaj publikigita en 1999. * Rapide sekve ĝi publikiĝis ankaŭ en [[Angla|anglalingva]] versio, verkita de la aŭtorino mem. * En 2010 aperis traduko en la [[franca]] (''La Ville de pierre'') de Godeleine Logez; * [[hungara]] traduko aperis en 2014 (''A kőváros'') de [[Lenke Szász]] * kaj en 2024 aperis traduko en la [[portugala]] (''A Cidade de Pedra'') de Luiz Ladeira. === al la ĉeĥa lingvo === * [[Eŭgeno Aisberg]]: '''Mi komprenas fine la radion''' - ''Rozmluvy o radiu'' - tradukis [[Ota Ginz]], Praha, Orbis 1927, 105 paĝoj * [[Raymond Schwartz]]: '''Nur epitaf’ atestas''' - ''Už náhrobní jen kámen'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 1950. * [[Zamenhof]]: '''Al la fratoj''' - ''Bratřím'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''La espero''' - ''Več doufáme'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Ho mia kor’''' - ''Ztiš se mi, srdce'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Mia penso''' - ''Moje myšlenka'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Lucien Peraire|Lucien A. Peraire]]: '''Tra la mondo per biciklo kaj Esperanto''' - ''[http://esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf Evropou a Asiií na kole a s esperantem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090824003518/http://www.esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf |date=2009-08-24 }}'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], 1999 * [[Maryvonne Robineau]] kaj [[Bruno Robineau]]: '''Ili vivis sur la tero''' - ''Osm let na cestách po naší planetě'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], Volvox Globator, Praha 2003, 171 paĝoj == Esperanto kiel ponto-lingvo == === En la ĉeĥan lingvon === * [[Janis Rainis]]: '''Amo estas pli forta ol morto''' - ''Láska je silnější než smrt'' - el la latva tradukis [[Ints Ĉaĉe]], enĉeĥigis [[Tomáš Pumpr]] - manuskripto * [[Maurits Dekker]]: '''La Mondo ne Havas Atendejon''' - ''Svět nemá čekárnu'' - el la nederlanda esperantigis [[Frits Faulhaber]] - enĉeĥigis [[Drahomíra Chlubnová]] (1955), poste sendepende [[Tomáš Pumpr]] (1956) - manuskriptoj * [[Zilda Gama]]: '''En Ombro kaj en Lumo''' - ''Ve stínu a ve světle'' - elportugaligis L. C. Porto Carreiro Neto, enĉeĥigis Vlado Sládeček, Bratislava 2003 === El la ĉeĥa lingvo === * [[Petr Bezruč]]: '''Sileziaj Kantoj''' - kelkaj estis ĉinigitaj laŭ [[Ĉeĥoslovaka Antologio]] == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] fytiptercikubcoozzu0zqqf8lb83ia 9440758 9440745 2026-07-28T13:59:07Z ThomasPusch 1869 /* Esperanto kiel ponto-lingvo */ 9440758 wikitext text/x-wiki {{Ĝisdatigenda}} {{nuna KDLS}} '''Nacilingvaj tradukoj el Esperanto''' ekzistas de du specoj: * nacilingvaj tradukoj de [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto|Esperanto-originaloj]] * tradukoj inter du naciaj lingvoj pere de Esperanto kiel ponto-lingvo Oni tradukas ne nur beletron, sed ankaŭ nebeletrajn verkojn. [http://www.meeuw.org/bibliografio/8/verloren.html Tradukojn de Esperanto-originaloj en naciajn lingvojn] registris [[Willem Verloren van Themaat]]. == Tradukoj el Esperanto-originaloj == === al multaj lingvoj === [[Tibor Sekelj]]: [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]] originale verkita en [[Esperanto]], publikiĝis aldone en 21 naciaj lingvoj (du pliaj manuskripotoj atendas publikigon): * 1957 al la [[slovena]]: Kumeuaua, sin pragozda, tradukinto Nina Vidervol, eldonloko [[Ljubljano]] ''Mladinska knjiga'', 73 paĝoj, ilustris Vladimir Laković * 1958 al la [[guĝarate]]: Kumevava Prakrti nám ácaryo (કુમેનવા, પ્રકૃત के आश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[hindia]]: Kumevava Prakrti ke eŝĉarya (कुमेनावा, प्रकृति के ऐश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[kanara]]: Kumevava Prakrtiya vinódagalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[marata]]: Kumevava Nisargám ci lílá, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Ludo de la naturo * 1958 al la [[tamila]]: Kumevava Ivarkai vinótekal, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[telugua]]: Kumevava Prakrti vintalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1980 al la [[ĉina]]: Kumevava, Pekino 2-a eldono * 1958 al la [[hebrea]]: בן י'ער הבראשית (Ben ja’ar habrešit), eldonloko [[Tel-Avivo]] ''Napomena Materijalni opis'', 79 ilustritaj paĝoj * 1958 al la [[islanda]]: Kumeŭaŭa sonur frumsógarns, tradukinto Stefan Sigurdsson - legita en la radio en la somero de 1958 * 1959 al la [[makedona]]: Kumeuaua sin na prašumata, tradukinto Tome Arsovski, eldonloko [[Skopje]] ''Kočo Racin'' Biblioteka Galeb. Kolekto 3 Nr. 10, 73 ilustritaj paĝoj * 1962 al la [[albana]]: Kumeuaua Bir Xhungle, tradukinto Halil Jupa, eldonloko [[Priŝtino]] ''Rilindja'' * 1975 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], eldonloko [[Subotica]] ''Osvit'', 113 paĝoj * 1985 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume: omladinski roman, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], [[Subotica]] Tibor Sekelj, 113 paĝoj * 2003 al la [[serba]]: Кумевава, син прашуме (Kumevava sin prašume), tradukinto Andrej Vojković, eldonloko [[Beogrado]] ''Kreativni Centar - Biblioteka Svet je jedan'', 95 paĝoj + bildoj, ISBN 9788677812065 OCLC-numero 732607024, en cirila skribo bildoj: Andrej Vojković, formato 11 x 18 cm, 1a kaj 2a eldono en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008 * 1988 al la [[hungara]]: Kumevava, az őserdő fia, tradukinto [[István Ertl]], eldonloko [[Budapeŝto]] ''Magyar Eszperantó Szövetség'', 60 paĝoj, ilustris: Bánfalvy Ákos * 1983 al la [[japana]]: ジャングルの少年 (Janguru no shōnen), tradukintoj Ichirō Takasugi kaj Tatsuhide Matsuoka, eldonloko [[Tokio]] ''Fukuikan Syoten'' 福音館書店, 147 paĝoj * 1985 al la [[rusina]] (el la serba traduko): Kumevava sin pralesa, tradukinto Mikola Skuban, eldonloko [[Novi Sad]] ''Ruske Slovo'', 113 paĝoj * 1988 al la [[sveda]]: Kumeuaua djungelns son, tradukinto [[Leif Nordenstorm]], eldonloko [[Boden (Svedio)|Boden]] ''Nordenstorms Förlag'', 68 paĝoj, ISBN 91-971004-0-4, ilustris: Maria Storvall * 1989 al la [[ukraina]] (el la serba traduko): Кумевава, син джунхлів (Kumevava, syn ĝunhliv), tradukinto Nadeĵda Nikolaevna Gordienko-Andrianova, eldonloko [[Kievo]] Veselka * 1992? al la [[nepala]]: Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo, tradukinto Gamvir Man Shresta, eldonloko [[Katmanduo]] Jogamba Instituto de Esperanto * 1999 al la [[hispana]]: Kumewawa el hijo de la selva, tradukinto [[Guillermo Alfredo Cook]], eldonloko [[Karakaso]] ''Fondo Editorial Tropykos'' * 2010 al la [[malta]]: Kumewawa Iben il-Ġungla, tradukinto K. Mallia, eldonloko [[Rabato]] ''Wise Owl'', 72 paĝoj. * Aldone, al la [[ĉeĥa]], ankoraŭ ne publikigita, je titolo ''Kumeuaua, syn džungle'' en manuskripto ekzistas du tradukoj, nome de [[Marie Bartovská]] kaj [[Jana Cíchová]]. Ekzistas ankoraŭ pluraj aliaj romanoj kaj etlologiaj priskriboj de [[Tibor Sekelj]] same tradukitaj el Esperanto al pluraj lingvoj. Pri ili vidu la liston [[Tibor Sekelj/Bibliografio]]. [[Anna Löwenstein|Anna Löwenstein:]] [[La ŝtona urbo]] originale verkita en [[Esperanto]] kaj publikigita en 1999. * Rapide sekve ĝi publikiĝis ankaŭ en [[Angla|anglalingva]] versio, verkita de la aŭtorino mem. * En 2010 aperis traduko en la [[franca]] (''La Ville de pierre'') de Godeleine Logez; * [[hungara]] traduko aperis en 2014 (''A kőváros'') de [[Lenke Szász]] * kaj en 2024 aperis traduko en la [[portugala]] (''A Cidade de Pedra'') de Luiz Ladeira. === al la ĉeĥa lingvo === * [[Eŭgeno Aisberg]]: '''Mi komprenas fine la radion''' - ''Rozmluvy o radiu'' - tradukis [[Ota Ginz]], Praha, Orbis 1927, 105 paĝoj * [[Raymond Schwartz]]: '''Nur epitaf’ atestas''' - ''Už náhrobní jen kámen'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 1950. * [[Zamenhof]]: '''Al la fratoj''' - ''Bratřím'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''La espero''' - ''Več doufáme'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Ho mia kor’''' - ''Ztiš se mi, srdce'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Mia penso''' - ''Moje myšlenka'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Lucien Peraire|Lucien A. Peraire]]: '''Tra la mondo per biciklo kaj Esperanto''' - ''[http://esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf Evropou a Asiií na kole a s esperantem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090824003518/http://www.esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf |date=2009-08-24 }}'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], 1999 * [[Maryvonne Robineau]] kaj [[Bruno Robineau]]: '''Ili vivis sur la tero''' - ''Osm let na cestách po naší planetě'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], Volvox Globator, Praha 2003, 171 paĝoj == Esperanto kiel ponto-lingvo == === En la ĉeĥan lingvon === * [[Janis Rainis]]: '''Amo estas pli forta ol morto''' - ''Láska je silnější než smrt'' - el la latva tradukis [[Ints Ĉaĉe]], enĉeĥigis [[Tomáš Pumpr]] - manuskripto * [[Maurits Dekker]]: '''La Mondo ne Havas Atendejon''' - ''Svět nemá čekárnu'' - el la nederlanda esperantigis [[Frits Faulhaber]] - enĉeĥigis [[Drahomíra Chlubnová]] (1955), poste sendepende [[Tomáš Pumpr]] (1956) - manuskriptoj * [[Zilda Gama]]: '''[[En Ombro kaj en Lumo]]''' - ''Ve stínu a ve světle'' - elportugaligis [[Luiz da Costa Porto Carreiro Neto]], enĉeĥigis [[Vladimír Sládeček|Vlado Sládeček]], [[Bratislavo]] 2003 === El la ĉeĥa lingvo === * [[Petr Bezruč]]: '''Sileziaj Kantoj''' - kelkaj estis ĉinigitaj laŭ [[Ĉeĥoslovaka Antologio]] == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] glno62rz50lvlpyi6g1i1nilg6v9oh9 Beat-generacio 0 141973 9440959 9403827 2026-07-29T02:41:13Z Sj1mor 12103 9440959 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=De maldekstre al dekstre: [[Allen Ginsberg]], [[Timothy Leary]], kaj [[John C. Lilly]] en 1991.}} <!--[[Dosiero:Ginsberg-leary-lilly.jpg|eta|350px|dekstra|]]--> '''''Beat''-generacio''' ([[anglalingve]] ''Beat Generation'', pro ''beat'', "laca" en la senco "nekonformigita", "senpacienca" pro la tiama situacio) estas termino uzata por nomi kaj la grupon de [[usona]]j verkistoj aperintaj en la malfruaj [[1950]]-aj kaj fruaj [[1960]]-aj jaroj kaj la kulturan fenomenon verkitan kaj inspiritan de ili, nome: malakcepto de la ĉefmodaj usonaj valoroj, eksperimentado pri [[drogo]]j, alternativeco de seksumado kaj interesiĝo por orienta spiritualismo. Kelkfoje oni uzas la terminon ''[[beatnik]]'' (pluralo ''beatniks'', esperantigebla kiel "beatnikoj") por priskribi la influitojn de tiu kultura fenomeno, tamen la termino povas soni fiiga. Membroj de ''Beat''-generacio rapide gajnis la reputacion de [[hedonismo|hedonismaj]] bohemiuloj, kiuj festas [[nekonformeco]]n kaj spontanean [[kreipovo]]n. La ĉefaj verkoj de la ''beat''-literaturo estas ''[[Howl]]'' ("Hojlo") ([[1956]]), de [[Allen Ginsberg]], ''[[Naked Lunch]]'' ("Nuda tagmanĝo") ([[1959]]), de [[William S. Burroughs]] kaj ''[[On the Road]]'' ("Sur la vojo") ([[1957]]), de [[Jack Kerouac]]<ref>Charters, Ann (eld.), ''The Portable Beat Reader'', Penguin books. ISBN 978-0-14-243753-7. La [http://us.penguingroup.com/nf/Book/BookDisplay/0,,9780142437537,00.html?sym=TAB enhavo-tabelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081222171406/http://us.penguingroup.com/nf/Book/BookDisplay/0,,9780142437537,00.html?sym=TAB|date=2008-12-22}} montras Kerouac, Ginsberg kaj Burroughs kiel la unuaj gravaj aŭtoroj.</ref>. Kaj ''Howl'' kaj ''Naked Lunch'' temas pri obscenaĵoj, kiuj lastatempe helpis liberigi, kion oni povus publikigi tiurilate en Usono. ''On the Road'' igis amikon de Kerouac, [[Neal Cassady]], junkulturan heroon. La originalaj ''Beat''-generaciaj verkistoj konatiĝis en [[Novjorko]]. Poste, en la mezaj 1950-aj jaroj, la centraj roluloj (krom Burroughs) troviĝis kunaj en [[San Francisco (Kalifornio)|San-Francisko]], kie ili renkontiĝis kun la pensuloj de la [[San-Franciska Renesanco]]. Dum la 1960-aj la rapide disvastiĝanta ''beat''-kulturo spertis transformiĝon: ĝi donis aliron al la kontraŭkulturo de la sesdekaj jaroj kaj akompanis ŝanĝon de la komuna nomado, de ''beatnik'' al ''hippie'' ("[[hipio]]"). == Verkistoj == La termino "''Beat''-generacio" estas ofte uzata por fari referencon al grupeto da verkistoj, amikoj de Ginsberg, Kerouac, Burroughs kaj kelkfoje [[Gregory Corso]]. Iom pli larĝa difino ampleksigas tiun sencon por enhavi aliajn anojn de la ''[[New York Beats]]'' ("Novjorka ''Beat''-oj"), sed ankoraŭ konsiderante la [[Sanfranciska Renesanco|San-Franciskan Renesancon]] kaj la grupon [[Black Mountain poets]] ("poetoj de la Nigra Monto") kiel apartajn movadojn. Pli amplekse difinate, la kategorio ''Beat'' enhavus ĉiujn subgrupojn kaj multajn aliajn verkistojn atingintajn distingitecon en la lastaj 1950-aj jaroj kaj en la fruaj 1960-aj kaj kundividintajn multe da samaj temoj, ideoj kaj intencoj, nome sindonemo al spontaneeco, malfermformaj verkoj, subjektiveco ktp., kvankam kelke da ili eble havis malmultajn konektojn al la kerna grupo kaj multaj eble eĉ neis ke ili estis parto de la "''Beat''-generacio". La ĉefaj figuroj kaj la originalaj verkistoj de la ''Beat''-oj estis Jack Kerouac, William S. Burroughs, Allen Ginsberg, Neal Cassady, Gregory Corso, [[Herbert Huncke]], [[Peter Orlovsky]] kaj [[John Clellon Holmes]]. Kelkaj poetoj, kiujn la kernaj ''beat''-oj trovis en San-Francisko, estis asociitaj kun la San-Franciska Renesanco, kiel [[Gary Snyder]], [[Philip Whalen]], [[Lew Welch]], [[Lawrence Ferlinghetti]], [[Harold Norse]], [[Kirby Doyle]], [[Michael McClure]]. Ankaŭ la poetoj asociitaj kun la [[Black Mountain College]] ("Kolegio de la Nigra Monto") estis asociitaj kun la ''Beat''-generacio, kiel [[Robert Creeley]], [[Denise Levertov]], [[Robert Duncan]] (kvankam Duncan estis unu el la plej voĉhavaj fruaj kritikistoj de la etikedo "Beat Generation"). Krome ekzistis la poetoj de la [[New York School]] ("Novjorka Skolo"), kiel [[Frank O'Hara]], [[Kenneth Koch]]; la superrealismaj poetoj [[Philip Lamantia]] kaj [[Ted Joans]]; kaj la poetoj, kiuj estas kelkfoje nomataj kiel la "dua ondo" de la ''Beat''-generacio, kiaj [[LeRoi Jones]] (poste nomata Amiri Baraka), [[Diane DiPrima]] kaj [[Anne Waldman]]. Aliaj homoj asociitaj kun la ''Beat''-oj estas [[Bob Kaufman]], [[Tuli Kupferberg]], [[Ed Sanders]], [[Hubert Selby, Jr.]], [[John Wieners]], [[Jack Micheline]], [[A. D. Winans]], [[Ray Bremser]] kaj [[Bonnie Bremser]] (Brenda Frazer), [[Ed Dorn]], [[Jack Spicer]], [[David Meltzer]], [[Richard Brautigan]] kaj [[Lenore Kandel]]. Multaj antaŭe subtaksitaj verkistinoj estis parto de la ''Beat''-a sceno, kiel [[Joanne Kyger]], [[Kaye McDonough]], [[Harriet Sohmers Zwerling]], [[Janine Pommy Vega]] kaj [[Elise Cowen]]. Kelkaj pli junaj verkistoj, kiuj estis konataj de la supre menciitaj verkistoj, kiaj [[Bob Dylan]], [[Ken Kesey]], [[Jim Carroll]], [[Ron Padgett]] foje estis entenitaj en ĉi tiu listo. [[Charles Bukowski]] posedas subtilan lokon en ĉi tiu listo, tamen lia asocieco estas malgranda. Multaj pli maljunaj verkistoj estis tre proksime asociitaj kun anoj de la ''Beat''-generacio, kvankam iliaj reputacioj estis solidiĝintaj tiel pli frue, ke malfacilas nomi ilin kiel parton de la sama "generacio". Inter tiuj estas [[Kenneth Rexroth]], la ĉefa persono engaĝita en la San-Franciska Renesanco, kaj [[Charles Olson]], la mentoro de la poetoj de la Nigra Monto kaj verkisto de la ege influpova eseo "Projective Verse" ("Projekta Verso"). Do, ĉar multe da tiuj ĉi verkistoj aŭ studis persone kun [[William Carlos Williams]] aŭ rigardas Williams kiel idolon, tial ''Beat''-verkistoj estas ofte rigardataj kvazaŭ ili estus la idoj de Williams. === Karakteroj === La ''Beat''-generacio laboras altigante la prioritatojn de la tiel nomata ''Beat''-generacia esenco, nome spontanneecon, malfermitan emocion kaj visceran engaĝadon en ofte kuraĝaj mondaj travivaĵoj - en ŝajna paradokso la ''Beat''-oj ofte emfazis spiritan sopiradon, uzante konceptojn kaj bildaron el budhismo, judismo, katolikismo ktp. Do anoj de la ''Beat''-generacio celis sintezon de la sencoj ''beaten down'' ("marĉandado") kaj ''beatific'' ("beatiga"), kiel Kerouac priskribis ĝin. Unu el la plej bone propaganditaj aspektoj de la ''Beat''-verkado estas la konstanta defio al la limoj de libera esprimo; la ''Beat''-verkistoj produktis korpon de skribita verkaĵo polemika kaj por ĝia advokateco pri nekonformiĝado kaj por ĝia nekonformiĝeca stilo. La lingva stilo kaj temoj (drog-uzado, sekseco, aberacieca konduto) puŝis la limojn de akcepteco je la filistrecaj 1950-aj jaroj. La unua ''Beat''-verkaĵo gajninta nacivastan atenton estis ''[[Howl]]'' de Ginsberg, parte pro ĝia grafike seksa lingvaĵo: eksperimenti pri obsceneco helpis ĝin atingi famon. Unu el la plej daŭre famaj ''Beat''-verkaĵoj, ''[[On the Road]]'' de Kerouac (verkita en 1951), kies granda parto da ĝia kontraŭdirebla materialo estis forviŝita, ne estis publikigita ĝis 1957, pro la celo profiti la famon alportitan de la eksperimento pri obsceneco de ''Howl''. Kerouac estis sekve kulpigita por kuraĝigi miskonduton. La grandioza verkaĵo de Burroughs, ''Naked Lunch'', publikigita en 1962, estis multe pli grafika ol ''Howl'' kaj same eksperimentis obscenecon. Tiuj ĉi testoj helpis konstati, ke, se io estas rigardata kiel havanta literaturan valoron, ĝi ne estas plu konsiderata kiel obscena.<ref>Charters, Ann (ed.). ''Beat Down to Your Soul: What Was the Beat Generation?'' NY: Penguin, 2001. ISBN 978-0-14-100151-7</ref> == Historio == === Origino de la nomo === Jack Kerouac enkondukis la esprimon ''Beat Generation'' en [[1948]], ĝeneraligante el sia socia rondo por karakterizi la subgrundan kontraŭkonformisman junularon tiam kuniĝantan en Novjorko. Tiu nomo ekaperis dum konversacio kun la romanisto [[John Clellon Holmes]] (kiu publikigis [[romano]]n pri la nekonformiĝinta junularo, ''Go'', en [[1952]], kune kun [[manifesto]] en la revuo ''[[New York Times]] Magazine'': "this is the beat generation" – tiu estas la "laca" generacio). La [[adjektivo]] ''beat'' siavice ekaperis en la amikgrupo rilatanta al Herbert Huncke, originale signifante ''tired'' ("laca") aŭ ''beaten down'' ("marĉandado"). Kerouac ampleksigis tiun sencon per la [[paradokso|paradoksaj]] kunsencoj ''upbeat'' ("pozitiva") kaj ''beatific'' ("beatiga") kaj kunligis ĝin kun la senco esti "je la ''beat''-o": la ''Beat''-generacio estus la bazo, tamen ili estus rigardintaj estontecen. Aliaj adjektivoj, kiaj ''found'' ("fonda") kaj ''furtive'' ("ŝteleca" aŭ "kaŝema"), estis diskutataj de Holmes and Kerouac. La memreklamo de Kerouc, ke li estis identiginta (kaj viviginta) novan tendencon, simile al la influpova ''[[Lost Generation]]'', eble sonis grandioza siaepoke, sed laŭ retrospektiva analizo ŝajnas klare, ke li estis certa – tamen eblege ĉar lia "profecio" estis memrealigita.<ref>Kerouac, Jack. ''The Portable Kerouac''. Ed. [[Ann Charters]]. Penguin Classics, 2007.</ref><ref>Holmes, John Clellon. ''Passionate Opinions: The Cultural Essays (Selected Essays By John Clellon Holmes, Vol 3)''. University of Arkansas Press, 1988. ISBN 1-55728-049-5</ref> == Fruaj renkontoj en la 1940-aj kaj fruaj 1950-aj == La originalaj verkistoj de la "Beat-Generacio" loĝis en [[Novjorko]]: [[Jack Kerouac]], [[Allen Ginsberg]], [[William S. Burroughs]], (en 1948) kaj poste (en 1950) [[Gregory Corso]] (ili estas kelkfoje nomataj la "Novjorkaj ''Beat''-oj" sed nur Corso estis el Novjorko). Eble egale gravaj estis la malpli kreemaj membroj el la okazejo, kiuj kontribuis al la intelekta medio de la verkistoj, kaj provizis ilin per tema materio: Ekzistis [[Herbert Huncke]], kiu estis ema al drogo kaj etspirita ŝtelisto, kaj kiu renkontis Burroughs en 1946 kaj prezentis la kernajn membrojn de la Novjorkaj ''Beat''-oj al la fatrasa viv-stilo kaj al la fatrasa ĵargono, enhavante la anglan vorton ''beat''; [[Lucien Carr]], kiu estis tre grava por prezenti multajn kernajn figurojn al aliaj; kaj Hal Chase, studento de antropologio el [[Denvero (Koloradio)|Denvero]], kiu, en 1947, prezentis [[Neal Cassady]] al la grupo, la fokuso de multaj ''beat''aj ellaboraĵoj (rimarkinde la verko de Kerouac, [[On the Road]]). Gravaj estis ankaŭ la ofte neglektataj virinoj el la originala grupeto, enhavante [[Joan Vollmer]] kaj [[Edie Parker]]. Ilia apartamento en la supra okcidenta flanko de Manhattan ofte funkciis kiel salono (aŭ, kiel Ted Morgan diris, "antaŭ-1960-aj komunumo"<ref>Morgan, Ted ''Literary Outlaw The Life and Times of William S. Burroughs'' (1983) ISBN 0-380-70882-5 p. 96, unua preso, broŝura eldono Avon, NY, NY</ref>), kaj Joan Vollmer, speciale, estis grava partoprenanto en la diskutaj sesioj. Poste, la kernaj figuroj (escepte Burroughs) kune finvenis en la mezaj 1950-aj en San-Francisko, kie ili renkontiĝis kaj amikiĝis kun figuroj asociitaj al la [[San-Franciska Renesanco]], kiaj [[Kenneth Rexroth]], [[Gary Snyder]], [[Lawrence Ferlinghetti]], [[Michael McClure]], [[Philip Whalen]], [[Harold Norse]], [[Lew Welch]] kaj [[Kirby Doyle]]. Tie ili renkontis multajn aliajn poetojn, kiuj transloĝiĝis al San-Francisko ĉar ĝi havis reputacion kiel grava nova centro de kreemo. Tiu ĉi enhavis [[Bob Kaufman]], kiu estis, laŭ la legendo, la unua homo vere nomata "beatnik". Ankaŭ grava estis [[Philip Lamantia]], [[Tuli Kupferberg]] kaj membroj el la ĵus forsolvata ''Black Mountain College'', kiuj serĉis novan centron por komuna kreemo, poetoj kiaj [[Robert Creeley]], [[Edward Dorn]] kaj [[Robert Duncan]]. Multaj verkistoj estis inspirataj de la publikigo de ''Howl'' kaj ''On the Road'', kaj decidis aliĝi al la grupo. La ''Beat''-oj trovis multe da tiuj verkistoj kiam ili revenis al Novjorko: [[John Wieners]], [[LeRoi Jones]], [[Diane DiPrima]], [[Anne Waldman]]. La poetara "Novjorka Skolo" (inkluzive [[Frank O'Hara]], [[Kenneth Koch]], [[John Ashbery]] kaj [[James Schuyler]], tamen Ashberry kaj Schuyler ne estis tiel intime asociitaj al la ''Beat''-oj), jam estis establataj kiel movado en Novjorko; ili trovis multajn aferojn, kiuj estis komunaj al tiu pligrandiĝanta cirklo kaj oni konsekvence antaŭenigis aliajn verkojn. === Universitato Kolumbio === La komenco de la Beat-generacio ofte estas spurita ĉe la Universitato Kolumbio en la renkonto de Kerouac, Ginsberg, [[Lucien Carr]], Hal Chase kaj aliaj de la originala rondo. Kvankam ili poste estis konsideritaj kontraŭ-universitataj artistoj, la semo por la Beat-generacio estis plantita en forte universitata medio. Multe da iliaj ideoj estis formitaj dum diskutoj kun profesoroj, kiel [[Lionel Trilling]] kaj [[Mark Van Doren]]. Tiu estis la sama medio kie kelkaj de iliaj klasĉambraj kolegoj, kiaj [[Louis Simpson]] kaj [[Donald Hall]], iĝis ĉampionoj pri la formalismo. Tie Carr and Ginsberg diskutis la bezonon por "Nova vizio" (termino prunteprenita de [[Arthur Rimbaud]]) aliiĝi el la konservemaj literaturaj nocioj de la Universitato Kolumbio. Ili baldaŭ renkontis homoj el ekster la Universitato, kiaj Burroughs, Hunke kaj Cassady, kaj la nova fokuso iĝis reala sperto, kontraste al la universitata medio de Kolumbio. Eble, la plej grava sperto, kiu kuntiris la plimulton el la membroj de la Beat-generacio, estis la atako de David Kammerer kontraŭ Lucien Carr. Tiu estis kialo pro kiu Burroughs konservis sian rilaton proksime-sed-malproksime al la aliaj membroj de la Beat-o. La atako estis cirkonstanco, kiun Kerouac dufoje provis kapti, unue en lia unua romanco ''[[The Town and the City]]'' kaj denove en lia lasta, ''[[Vanity of Duluoz]]''. Burroughs naskiĝis en [[St. Louis]], [[Missouri]], en 1914; do, li estas ĉirkaŭ dek jaroj pli aĝa ol la plimulto da la originalaj ''Beat''-oj. Dum li ankoraŭ loĝis en St. Louis, Burroughs renkontis [[David Kammerer]], kaj tiel komenciĝis asocio supozeble baziĝanta sur ilia komuna [[samseksemo|samseksa]] inklino kaj intelektaj emoj. Kia estro de junul-grupo por knaboj, en la 1930-aj jaroj, David Kammerer iĝis pasiplena al la junulo [[Lucien Carr]] (per kiu kuraĝigo, se iu, ne estas facile rakonti tiun). Kammerer akompanis Carr-n ĉirkaŭ la lando, ĉar Carr studis en (kaj estis forpelito el) pluraj kolegioj. En la aŭtuno de 1942, en la Universitato de Chicago, Kammerer prezentis la 17-jaran Lucien Carr-n al William S. Burroughs. Burroughs estis diplomito de Harvard, kaj gajnis stipendion de sia relative riĉa familio. Lia avo inventis la "Adici-maŝino de Burroughs" (anglalingve, "Burroughs Adding Machine"), kvankam la riĉaĵoj en la familio ofte estas troigataj. (Kerouac rimarkigis pri la "milionoj de Burroughs", kiuj vere ne ekzistis<ref>laŭ Burroughs mem, en la filmo ''Burroughs'' (1983) Howard Brookner (reĝisoro), </ref>). Ili tri iĝis bonaj amikoj, kies amuzado eliminis Burroughs-n el la domo kiun li luis kaj, en la fino, Carr estis enhospitaligita, post kiam li ŝajne provis memmortigon per gasa forno (alia versio de tiu historio rakontas ke tiu estis maniero per eviti la militan servon). Printempe 1943, la familio de Carr sendis lin al la Universitato Kolumbio, en Novjorko, kien Kammerer kaj, do, Burroughs sekvis post nelonge. Ĉe Kolumbio, Carr renkontis la novan studanton Allen Ginsberg, kiun li prezentis al Burroughs kaj Kammerer. Edie Parker, alia membro de la grupo, prezentis Carr-n al sia koramiko Jack Kerouac kiam li revenis el la devoservo ĉe la [[mara transporto]]. En 1944, Carr prezentis Kerouac kaj Burroughs. La pasio de Kammerer estis evidenta por ĉiuj el la rondo, kaj li ĵaluziĝis kiam Carr disvolvis rilaton kun juna virino (Celine Young). Meze de aŭgusto 1944, Lucien Carr mortigis lin per skolta tranĉilo, eble memdefende, post diskuto en parko ĉe la [[Hudsono (rivero)|rivero Hudsono]]. Carr ĵetis la korpon en la riveron. Poste li seĉis konsilon ĉe Burroughs, kiu rekomendis ke li ekhavu advokaton kaj kapitulacu per pretendo je memdefendo. Anstataŭe, Carr iris al Kerouac, kiu helpis lin forĵeti la armilon. Sekvmatene Carr kapitulacis, kaj do Kerouac kaj Burroughs estis kulpigitaj kiel kunkulpuloj de la krimo. Burroughs havis la monon por kaŭcio, sed la gepatroj de Kerouac rifuzis sendi ĝin al li. Edie Parker kaj ŝia familio helpis, kun la kondiĉo ke ŝi kaj Kerouac tuj geedziĝu. === La "submondo" de Kvartalo Times === Burroughs havis intereson eksperimenti kun krima aktivado kaj iom post iom faris kontaktojn kun la krima submondo de Novjorko, okupiĝante pri ŝtelitaj varoj kaj disvolvante dependecon de [[opiaĵo]]j. Burroughs renkontis [[Herbert Huncke]], krimulon kaj eman al drogoj, kiu ofte restis apud [[Times Square]]. La ''beat''-oj perceptis Huncke kiel fascina persono. Laŭ Ginsberg, ili estis serĉantaj la "ĉefan realecon", kaj sentis ke Huncke, kiel membro de la submondo, sciis aferojn, kontraŭ kiuj li estis protektata dum iliaj mezklasaj vivoj. En 1949 Ginsberg havis jurajn problemojn pro tiu asocio. Ginsberg lasis ke Huncke restu kun li dum mallonga tempo (kiel skribite en tiu linio el ''[[Howl]]'': "kiu promenadis tutnokte havante iliajn ŝuojn sangplenigitajn en la doko, esperante pordon en Orienta Rivero esti malfermita al ĉambro plenigita de vaporvarmeco kaj opio;") La apartamento de Ginsberg sekve estis plena je ŝtelistaj varoj. Li veturis kun Huncke por transporti tiujn ŝtelitajn varojn, tiel kaŭzis aŭtomobilpersekutadon far la polico. Ginsberg pledis frenezecon kaj estis mallonge ĉe [[Hospitalo Bellevue]], kie li renkontis [[Carl Solomon]]. Dum enhospitaligita, Carl Solomon ŝajnis originalulo pli ol psikozulo. Admiranto de [[Antonin Artaud]], li ŝatis havi iun memkonscian "frenezan" konduton, ekz. ĵetis terpoman salaton al Dadaisma lektoro. Ankaŭ Ted Morgan mencias okazon, kiam li ŝtelis arakidbuteran sandviĉon en kafeterio kaj montris ĝin al gardisto. Se li ne estis freneza kiam akceptita, Solomon estis argumenteble frenezigita de ŝokaj kuracadoj, kiuj estis aplikitaj en Belleuve, kaj tiu estas unu el la aferoj aluditaj de Ginsberg en ''[[Howl]]'' (kiu estis dediĉita al Carl Solomon). Post lia elhospitaliĝo, Solomon iĝis la kontakto por eldonejo, kiu konsentis publikigi la unuan romanon de Burroughs ''[[Junky]]'' (1953), ĵus antaŭ alia okazo kaŭzis ke li estis sendita al la Hospitalo denove. <ref>Miles, Barry. ''Ginsberg: A Biography''. London: Virgin Publishing Ltd. (2001), paperback, 628 pages, ISBN 0-7535-0486-3</ref> === Neal Cassady === La enkonduko de [[Neal Cassady]] en la scenon en 1947 kaŭzis multajn efektojn. Kelkaj beat-oj estis sorĉitaj de Cassady - Ginsberg havis aferon kun li kaj igis lin sia persona guvernisto pri verkado; kaj la veturoj de Kerouac kun li, malfrue en la 1940-aj, iĝis fokuso de lia dua romano, ''[[On the Road]]''. Cassady estas unu el la fontoj de "repo" - la laksa spontanea paroladstilo, kiu poste iĝis asignita al la "beatnik-oj". Kvankam li ne multe skribis pri si, la ĉefaj verkistoj de la grupo estis impresitaj de la libera stilo de liaj leteroj, kaj Keruouac citis tion kiel ĉefa influo de lia intentado, la spontan-proza stilo/tekniko, kiun li uzis en siaj verkoj (la alia evidenta influo estis la [[Improvizado (muziko)|improvizitaj]] [[Soloo|solooj]] de la [[Ĵazo]]. <!-- ..''On the Road'' is the book where Kerouac began to write in this manner, and it transformed Cassady (under the name "Dean Moriarty") into a cultural icon: a hyper wildman, frequently broke, going from woman to woman, car to car, town to town; largely amoral, but frantically engaged with life. The delays involved in the publication of Kerouac's ''On the Road'' often create confusion: The novel was written in 1951 — shortly before John Clellon Holmes published ''Go,'' and the article "This is the Beat Generation" — and it covered events that had taken place earlier, beginning in the late '40s. Since the book was not published until 1957, many people received the impression that it was describing the late '50s era, though it was actually a document of a time ten years earlier. The legend of how ''On the Road'' was written was as influential as the book itself: High on [[benzedrine]], Kerouac typed rapidly on a continuous scroll of telegraph-paper to avoid having to break his chain of thought at the end of each sheet of paper. Kerouac's dictum was that "the first thought is best thought", and insisted that you should never revise a text after it is written — though there remains some question about how carefully Kerouac observed this rule, at least in the case of ''On the Road'' which is sometimes regarded as his "transitional" work. Although Kerouac maintained that he wrote this particular book in one three-week burst, it is clear from manuscript evidence that he had previously written several drafts and had been contemplating the novel for years. Also, the text went through many changes between the final "scroll" manuscript and the published version. --> == ''Beat''-generaciaj verkoj == * [[1957]] - ''Sur la vojo'' de Jack Kerouac * [[1953]] - ''Junky'' de William S. Burroughs * [[1956]] - ''Hojlo kaj Aliaj poemoj'' de Allen Ginsberg * [[1959]] - ''La nuda tagmanĝo'' de William S. Burroughs * [[1970]] - ''La unua tria'' de Neal Cassady * [[1983]] - ''Plietaj karakteroj'' de [[Joyce Johnson]] == Referencoj kaj notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} === Ĝeneralaj paĝaroj === * [http://dmoz.org/Arts/Literature/Periods_and_Movements/Beat/ Beat Literature: Open Directory Project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050130031847/http://dmoz.org/Arts/Literature/Periods_and_Movements/Beat/ |date=2005-01-30 }} (anglalingve) * [http://www.emptymirrorbooks.com/beats.html Biografioj pri ''Beat''-generaciaj verkistoj, artistoj kaj poetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040207145948/http://emptymirrorbooks.com/beats.html |date=2004-02-07 }} (anglalingve) * [http://jtlusk.com/fathers/ Patroj de ''Beat'': paĝaro pri ''Beat''-verkistoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071212235358/http://jtlusk.com/fathers/ |date=2007-12-12 }} (anglalingve) * [http://beat.digihitch.com/ ''Beat''-generacio kaj bohemiula kulturo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20021130024940/http://beat.digihitch.com/ |date=2002-11-30 }} (anglalingve) * [http://www.kerouacalley.com/beatgeneration.html Kerouac Alley - Beat Generation directory] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090415003731/http://kerouacalley.com/beatgeneration.html |date=2009-04-15 }} (anglalingve) * [http://www.rooknet.net/beatpage/index.html Biografioj kaj informoj pri ''Beat''-generacio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080906181447/http://www.rooknet.net/beatpage/index.html |date=2008-09-06 }} (anglalingve) * [http://ezone.org/ez/e2/articles/digaman.html How Beat Happened (Kiel ''Beat'' okazis): (''Beat''-generacio en San-Francisko)], analizo de Steve Silberman (anglalingve) === ''Beat''-turismo === * [http://www.pbase.com/pzo/beat_tour Denvera ''Beat''-fototurismo] * [http://www.vlib.us/beats/ ''Beat''-oj en Kansaso] * [http://www.kansan.com/stories/2005/apr/27/features_kulture_counterculture/ De beatnikoj al anarkiistoj, en la urbo, kie William S. Burrough mortis] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20070422034026/http://www.kansan.com/stories/2005/apr/27/features_kulture_counterculture/ |date=2007-04-22 }} === Aŭdintervjuoj === * [http://wiredforbooks.org/williamburroughs/ Aŭdintervjuoj de 1984 kaj 1985 kun William Burroughs fare de Don Swaim de CBS-Radio - RealAudio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080917200859/http://www.wiredforbooks.org/williamburroughs/ |date=2008-09-17 }} * [http://wiredforbooks.org/allenginsberg/ Aŭdintervjuo de 1985 kun Allen Ginsberg fare de Don Swaim de CBS-Radio - RealAudio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051220102358/http://wiredforbooks.org/allenginsberg/ |date=2005-12-20 }} * [http://wiredforbooks.org/lawrenceferlinghetti/ Aŭdintervjuo de 1988 kun Lawrence Ferlinghetti fare de Don Swaim de CBS-Radio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080530013127/http://wiredforbooks.org/lawrenceferlinghetti/ |date=2008-05-30 }} * [http://wiredforbooks.org/garysnyder/ Aŭdintervjuo de 1991 kun Gary Snyder fare de Don Swaim de CBS-Radio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050916070309/http://wiredforbooks.org/garysnyder/ |date=2005-09-16 }} * [http://wiredforbooks.org/anncharters/ Aŭdintervjuo de 1992 kun Ann Charters fare de Don Swaim de CBS-Radio - RealAudio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080530013107/http://wiredforbooks.org/anncharters/ |date=2008-05-30 }} === Fotografiaĵoj === * [http://www.emptymirrorbooks.com/keenan/ ''Beat''-generaciaj fotografiaĵoj de Larry Keenan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050512081748/http://www.emptymirrorbooks.com/keenan/ |date=2005-05-12 }} * [http://www.vlib.us/beats/beatgallery/ Fotoj de William Burroughs, Allen Ginsberg, Anne Waldman kaj Patti Smith] * [http://beatfootprints.com/Site/Columbia.html#7 421 W 118th Street Building, kie Joan Vollmer Adams kaj Edie Parker loĝis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090430194432/http://beatfootprints.com/Site/Columbia.html#7 |date=2009-04-30 }} * [http://beatfootprints.com/Site/Columbia.html#9 419 W 115th Street, "The Cragsmoor", alia konstruaĵo, kie Joan Vollmer Adams loĝis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090430194432/http://beatfootprints.com/Site/Columbia.html#9 |date=2009-04-30 }} * [http://www.pbase.com/pzo/ncgravesite Fotoj de Neal Cassady, Sr. Gravesite] * [http://www.pbase.com/pzo/jacks_house Fotoj de la lasta domo de Jack Kerouac, St. Petersburg, FL] * [http://www.pbase.com/pzo/kerouac_gas_station_longmontco Fotoj de la gas-stacio Kerouac en Longmont, CO] * [http://www.beatfootprints.com/Site/Home.html Fotografia eseo pri la ''Beat''-generaciaj markoj en Novjorko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090430092019/http://beatfootprints.com/Site/Home.html |date=2009-04-30 }} {{Tradukon|en|Beat Generation}} [[Kategorio:Kulturo de Usono]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] 01vrll126s3ghwp6u5vh25zzdusjvf0 Branto 0 162183 9440759 8784800 2026-07-28T13:59:27Z Sj1mor 12103 9440759 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Branto |koloro = pink |dosiero = Barnacle Goose - Branta leucopsis.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Blankvanga ansero]] (''Branta leucopsis'') |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |subfamilio = [[Anserenoj]] ''Anserinae'' |genro = '''Branto''' ''Branta'' |genro aŭtoritato = [[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], [[1769]] |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = vidu tekston |sinonimo = ''Nesochen'' [[Tommaso Salvadori|Salvadori]], [[1895]] |vikispecio = |komunejo = }} La '''Brantoj''' aŭ '''Nigraj anseroj''' (''Branta'') estas [[ansero|ansera]] genro en la familio de [[Anasedoj]] kaj subfamilio de [[Anserenoj]] kiu enhavas la grupojn de [[anseroj]] kaj [[cignoj]]. Ili loĝas en la nordaj marbordaj regionoj de [[Palearkto]] kaj en la tuta [[Nordameriko]], [[birdomigrado|migrante]] al pli sudaj marbordoj vintre, kaj kiel [[loĝantaj birdoj]] en [[Havajo]]. En la [[Suda Hemisfero]], memeltenebla [[Sovaĝiĝo|naturiĝinta]] populacio devena el enmetitaj birdoj de unu [[specio]] troviĝas ankaŭ en [[Novzelando]]. La [[komuna nomo]] de la Nigraj anseroj devenas el la elstaraj areoj de nigra koloraro troviĝantaj ĉe ĉiuj specioj. Ili povas esti distingataj el ĉiuj aliaj veraj anseroj pro siaj kruroj kaj piedoj, kiuj estas nigraj aŭ tre malhelgrizaj. Krome ili havas nigrajn bekojn kaj grandajn areojn de nigra en kapo kaj kolo, kun blankaj (okro en unu specio) markoj kiuj povas esti uzataj por apartigi plej speciojn. <ref>La [[Nene]], kiu estas aberacia en multaj detaloj, havas blankon nek en kapo nek en kolo kaj malmultan nigron, tiele similaj al la [[Cigna ansero]] laŭ kolorbildo de tiuj areoj. Tiu lasta specio, nome [[Anser|griza ansero]], havas ankaŭ nigran bekon, sed ties ruĝecoranĝaj kruroj indikas sian faktan rilataron.</ref> Kiel ĉe plej anseroj, ties subvosto kaj supraj vostokovriloj estas blankaj. Ili estas ankaŭ averaĝe pli malgrandaj ol aliaj anseroj, kvankam oni konas tre grandajn [[taksono]]jn, kiuj rivalas kun la [[Cigna ansero]] kaj kun la [[Nigrakola cigno]] laŭ grando. La specioj de [[Eŭrazio]] de nigraj anseroj havas pli marbordan distribuadon kompare kun la [[grizaj anseroj]] kiuj kunhavas saman ĝeneralan areon de loĝado, ne troviĝanta tre interne eĉ vintre (escepte ĉe eventualaj perditaj birdoj aŭ individuoj fuĝintaj el kaptiveco). Tio ne pravas ĉe la amerikaj kaj pacifikaj specioj, ĉe kies teritorioj la grizaj anseroj ĉefe forestas. == Sistematiko == Oni konas 6–8 vivantajn [[specio]]jn de Nigraj anseroj. Aldone, oni priskribis specion el restaĵoj de [[Fosilio|subfosilioj]] troviĝintaj ene Havajo, kie ĝi iĝis [[formortinta]] en prahistoriaj tempoj. Alia nepriskribita prahistoria specio el [[Hawaii (insulo)|Havajinsulo]] de Havajo estis ege granda kaj [[Neflugaj birdoj|nefluga]]; ĝi estas provizore atribuita al tiu genro ĉar estas tre pekuliara. Ĝi estas preskaŭ certe ke almenaŭ alia specio de tiu genro atendas malkovron en la Havajinsulo, konsiderinte la fakton ke oni trovis almenaŭ unu specion de la genro ''Branta'' en ĉiu granda Havaja insulo, kaj ke oni ne serĉis restaĵojn de tiaj birdoj intence en la Havajinsulo (sed vidu sube). == Specioj kaj elektitaj subspecioj == [[Dosiero:Branta canadensis -Smythe Park, Toronto, Canada-8.jpg|eta|dekstra|250px|Naĝanta [[Kanada ansero]] (''Branta canadensis'') en Parko Smythe, [[Toronto]], Kanado.]] * [[Berniklo]], ''Branta bernicla'' ** Palventra berniklo, ''Branta (bernicla) hrota'' ** [[Nigra branto]], ''Branta (bernicla) nigricans'' * [[Blankvanga ansero]], ''Branta leucopsis'' * [[Kanada ansero]], ''Branta canadensis'' * [[Eta kanada ansero]], ''Branta hutchinsii'' - iam inkludita en ''B. canadensis'' ** Beringa eta kanada ansero, ''Branta hutchinsii asiatica'' - dube diferenca [[subspecio]]; [[formortinta]] (ĉ. [[1929]]) * [[Ruĝbrusta ansero]], ''Branta ruficollis'' * [[Havaja ansero]], ''Branta sandvicensis'' * [[Arbara ansero]], ''Branta hylobadistes'' ([[Prahistorio|prahistoria]]) === Havaja etendo === === Fosiliaj registroj === == Notoj == {{Referencoj}} {{Anseroformaj birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Anasedoj]] qkf7shvzn3xmxcvk5q5psjejf2pdy2y Hoĝatia 0 164668 9440894 8227106 2026-07-28T19:43:33Z Sj1mor 12103 9440894 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Persekutado_de_bahaanoj_2.jpg|dekstra|eta|250px|Mollaho Falsafi en la detruita centro bahaa de Teherano je 1955]] '''Hoĝatia''' (en persa lingvo: انجمن حجتیه ) ankaŭ '''Hoĝatia Madahvia Societo''' estas duon-sekreta organizaĵo nepolitika de [[Irano]], kiu estas ĝisoste kontraŭ [[bahaismo]]. Ĝin fondis en [[1953]] predikisto de [[Maŝhado]] Ŝejĥo [[Mahmud Halabi]]. La Ŝaho [[Mohamed Reza Pahlavi]] permesis, ke ĝi daŭrigis sian kontraŭ-bahaan agadon, se ĝi apogis lin. Hoĝatiano mollaho [[Mohamed Taki Falsafi]] radioelsende predikis kontraŭ la bahaanoj kaj instigis al pogromoj kaj al detruo de la nacia centro bahaa de Teherano en [[1955]]. Ĉar ĝi ne plene konsentis kun la teologiaj ideoj de la ajatollaho [[Ruhollah Ĥomejni]] (''Ruhollah Khomeini'') pri la reveno de la "[[Kaŝita Imamo]]" kaj la [[Islama Respubliko]] de Irano, tiu-ĉi persekutis kaj malpermesis ĝin en [[1983]]. Tamen nun la Prezidento de Irano [[Mahmud Ahmadineĵad]] ŝajnas esti favora al ĝiaj mesiaj dogmoj. == Eksteraj Ligiloj (angle) == * [http://www.iranian.ws/cgi-bin/iran_news/exec/view.cgi/13/10945 la devoteco de Ahmadineĵad al la "Kaŝita Imamo" rilatas kun sia membreco en la Hoĝatia Mahdavia Societo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090222204228/http://www.iranian.ws/cgi-bin/iran_news/exec/view.cgi/13/10945 |date=2009-02-22 }} * [http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/GI09Ak01.html artikolo de "Asia Times"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070219041204/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/GI09Ak01.html |date=2007-02-19 }} * [http://www.bahai.org/iranthreat/hojjatieh Historio kaj detaloj kun ligoj al la artikolo de la Enciklopedio Iranica] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311024729/http://www.bahai.org/iranthreat/hojjatieh |date=2007-03-11 }} * [http://www.iranvajahan.net/cgi-bin/news.pl?l=en&y=2004&m=09&d=17&a=3 Hoĝatia Societo revenas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311093512/http://www.iranvajahan.net/cgi-bin/news.pl?l=en&y=2004&m=09&d=17&a=3 |date=2007-03-11 }} * [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3324216,00.html Mesiaj gvidantoj en Irako kaj Irano] * [http://www.rferl.org/featuresarticleprint/2006/07/e2b8d3d9-86c4-44c0-ba75-904d637c29b6.html Eks-Vic-Prezidento Abtahi deklaras, ke Hoĝatianoj estis ĵus arestitaj, Julion 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070215021534/http://www.rferl.org/featuresarticleprint/2006/07/e2b8d3d9-86c4-44c0-ba75-904d637c29b6.html |date=2007-02-15 }} [[Kategorio:Islamo]] [[Kategorio:Bahaismo]] [[Kategorio:Historio Bahaa]] 0styw0vnclpdzajlzc43oihq9cdd7pc 9440896 9440894 2026-07-28T19:44:09Z Sj1mor 12103 9440896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Persekutado_de_bahaanoj_2.jpg|dekstra|eta|250px|Mollaho Falsafi en la detruita centro bahaa de Teherano je 1955]] '''Hoĝatia''' (en persa lingvo: انجمن حجتیه ) ankaŭ '''Hoĝatia Madahvia Societo''' estas duon-sekreta organizaĵo nepolitika de [[Irano]], kiu estas ĝisoste kontraŭ [[bahaismo]]. Ĝin fondis en [[1953]] predikisto de [[Maŝhado]] Ŝejĥo [[Mahmud Halabi]]. La Ŝaho [[Mohamed Reza Pahlavi]] permesis, ke ĝi daŭrigis sian kontraŭ-bahaan agadon, se ĝi apogis lin. Hoĝatiano mollaho [[Mohamed Taki Falsafi]] radioelsende predikis kontraŭ la bahaanoj kaj instigis al pogromoj kaj al detruo de la nacia centro bahaa de Teherano en [[1955]]. Ĉar ĝi ne plene konsentis kun la teologiaj ideoj de la ajatollaho [[Ruhollah Ĥomejni]] (''Ruhollah Khomeini'') pri la reveno de la "[[Kaŝita Imamo]]" kaj la [[Islama Respubliko]] de Irano, tiu-ĉi persekutis kaj malpermesis ĝin en [[1983]]. Tamen nun la Prezidento de Irano [[Mahmud Ahmadineĵad]] ŝajnas esti favora al ĝiaj mesiaj dogmoj. == Eksteraj Ligiloj (angle) == * [http://www.iranian.ws/cgi-bin/iran_news/exec/view.cgi/13/10945 la devoteco de Ahmadineĵad al la "Kaŝita Imamo" rilatas kun sia membreco en la Hoĝatia Mahdavia Societo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090222204228/http://www.iranian.ws/cgi-bin/iran_news/exec/view.cgi/13/10945 |date=2009-02-22 }} * [http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/GI09Ak01.html artikolo de "Asia Times"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070219041204/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/GI09Ak01.html |date=2007-02-19 }} * [http://www.bahai.org/iranthreat/hojjatieh Historio kaj detaloj kun ligoj al la artikolo de la Enciklopedio Iranica] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311024729/http://www.bahai.org/iranthreat/hojjatieh |date=2007-03-11 }} * [http://www.iranvajahan.net/cgi-bin/news.pl?l=en&y=2004&m=09&d=17&a=3 Hoĝatia Societo revenas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311093512/http://www.iranvajahan.net/cgi-bin/news.pl?l=en&y=2004&m=09&d=17&a=3 |date=2007-03-11 }} * [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3324216,00.html Mesiaj gvidantoj en Irako kaj Irano] * [http://www.rferl.org/featuresarticleprint/2006/07/e2b8d3d9-86c4-44c0-ba75-904d637c29b6.html Eks-Vic-Prezidento Abtahi deklaras, ke Hoĝatianoj estis ĵus arestitaj, Julion 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070215021534/http://www.rferl.org/featuresarticleprint/2006/07/e2b8d3d9-86c4-44c0-ba75-904d637c29b6.html |date=2007-02-15 }} [[Kategorio:Islamo]] [[Kategorio:Bahaismo]] [[Kategorio:Historio Bahaa]] plwr9gy02ebufe2zypinhhqtmq4oojy Alain Chabat 0 164903 9440913 9398503 2026-07-28T21:04:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440913 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alain CHABAT''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1958|11|24}} en [[Orano]], [[Alĝerio]]) estas [[aktoro]], [[reĝisoro]], [[scenaristo]] kaj [[produktoro]] de [[kino]] en [[Francio]]. == Biografio == Alain Chabat estas reĝisoro, aktoro, produktoro (en sia produktsocio nomita [[Chez Wam]]), scenaristo kaj laboranto ĉe la franca televido. Alain Chabat havas filon, Max, kiu naskiĝis en [[1992]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.monsieur-biographie.com/celebrite/biographie/alain_chabat-5146.php |titolo=Biografio de Alain Chabat en Monsieur-Biographie |alirdato=2012-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927041119/http://www.monsieur-biographie.com/celebrite/biographie/alain_chabat-5146.php |arkivdato=2007-09-27 }}</ref>. == Filmaro == === Aktoro === * [[1990]] : ''[[Baby Blood]]'' de [[Alain Robak]] * [[1991]] : ''[[Les Secrets professionnels du Dr Apfelglück]]'' de [[Alessandro Capone]], [[Stéphane Clavier]], [[Mathias Ledoux]], [[Thierry Lhermitte]] kaj [[Hervé Palud]] * [[1994]] : ''[[À la folie]]'' de [[Diane Kurys]] * [[1994]] : ''[[Parano]]'' de [[Anita Assal]], [[Alain Robak]], [[Manuel Flèche]], [[John Hudson]] & [[Yann Piquer]] * [[1994]] : ''[[La Cité de la peur]]'' de [[Alain Berbérian]] (ankaŭ kunreĝisoro) * [[1995]] : ''[[Gazon maudit]]'' de [[Josiane Balasko]] * [[1996]] : ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' de [[Dominique Farrugia]] * [[1996]] : ''[[Le Cousin]]'' de [[Alain Corneau]] * [[1997]] : ''[[Didier (filmo)|Didier]]'' (ankaŭ reĝisoro kaj scenaristo) * [[1998]] : ''[[Mes amis]]'' de [[Michel Hazanavicius]] * [[1999]] : ''[[La Débandade]]'' de [[Claude Berri]] * [[1999]] : ''[[Bricol' Girls]]'' (video) * [[2000]] : ''[[Le Goût des autres]]'' de [[Agnès Jaoui]] * [[2001]] : ''[[L'Art (délicat) de la séduction]]'' de [[Richard Berry]] * [[2001]] : ''[[Asteriks kaj Obeliks: Misio Kleopatra|Astérix & Obélix : Mission Cléopâtre]]'' (ankaŭ reĝ., scen., prod.) * [[2003]] : ''[[Chouchou (filmo)|Chouchou]]'' de [[Merzak Allouache]] * [[2003]] : ''[[Laisse tes mains sur mes hanches]]'' de [[Chantal Lauby]] * [[2003]] : ''[[Mais qui a tué Pamela Rose ? (filmo)|Mais qui a tué Pamela Rose ?]]'' de [[Éric Lartigau]] * [[2003]] : ''[[Les Clefs de bagnole]]'' de [[Laurent Baffie]] * [[2004]] : ''[[Ils se marièrent et eurent beaucoup d'enfants]]'' de [[Yvan Attal]] * [[2004]] : ''[[RRRrrrr!!!]]'' (ankaŭ reĝ., scen.) * [[2004]] : ''[[Casablanca Driver]]'' de [[Maurice Barthélémy]] * [[2005]] : ''[[Papa (Barthélémy)|Papa]]'' de [[Maurice Barthélémy]] * [[2006]] : ''[[La Science des Rêves]]'' de [[Michel Gondry]] * [[2006]] : ''[[Prête-moi ta main]]'' de [[Eric Lartigau]] (ankaŭ scen.) * [[2008]] : ''[[15 ans et demi]]'' de [[Thomas Sorriaux]] kaj [[François Desagnat]] * [[2008]] : ''[[La Personne aux deux personnes]]'' de [[Nicolas Charlet]] et [[Bruno Lavaine]] * [[2008]] : ''[[Un monde à nous]]'' de [[Frédéric Balekdjian]] * [[2009]] : ''[[Night at the Museum 2 - Battle of the Smithsonian]]'' de [[Shawn Levy]] * [[2009]] : ''[[Trésor]]'' de [[Claude Berri]] kaj [[François Dupeyron]] * [[2009]] : ''[[Le Siffleur]]'' de [[Philippe Lefebvre]] * [[2011]] : ''[[La Guerre des boutons (filmo, 2011)|La Guerre des boutons]]'' de [[Yann Samuell]] * [[2012]] : ''[[A Thousand Words]]'' de [[Brian Robbins]] * [[2012]] : ''[[Sur la piste du Marsupilami]]'' de lin mem * [[2013]] : ''[[Turf]]'' de [[Fabien Onteniente]] * [[2013]] : ''[[L'Écume des jours]]'' de [[Michel Gondry]] * [[2013]] : ''[[Les Gamins]]'' de [[Anthony Marciano]] * [[2014]] : ''[[Réalité]]'' de [[Quentin Dupieux]] * [[2017]] : ''[[Valérian et la Cité des mille planètes]]'' de [[Luc Besson]] * [[2017]] : [[Santa et Cie|''Santa et'']] [[Santa et Cie|''Cie'']] de lin mem * [[2018]] : ''[[Au poste !]]'' de Quentin Dupieux * [[2019]] : ''[[Play]]'' de [[Anthony Marciano]] * [[2020]] : ''[[#Jesuislà]]'' de [[Éric Lartigau]] * [[2021]] : ''[[Kaamelott : Premier Volet]]'' de [[Alexandre Astier]] * [[2022]] : ''[[Incroyable mais vrai]]'' de Quentin Dupieux * [[2022]] : ''[[Fumer fait tousser]]'' de Quentin Dupieux * [[2024]] : ''[[En place]]'' (serio) de [[Jean-Pascal Zadi]] et [[François Uzan]] * [[2024]] : ''[[L'Amour ouf]]'' de [[Gilles Lellouche]] === Reĝisoro === * [[1997]]: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'' (ankaŭ akt., scen.) * [[2001]]: ''[[Asteriks kaj Obeliks: Misio Kleopatra|Astérix & Obélix : Mission Cléopâtre]]'' (ankaŭ akt., scen., prod.) * [[2004]]: ''[[RRRrrrr!!!]]'' (ankaŭ akt., scen.) * [[2012]]: ''[[Sur la piste du Marsupilami]]'' (ankaŭ akt., scen.) * [[2017]]: ''[[Santa et Cie]]'' (ankaŭ akt., scen.) * [[2025]]: [[Asterisk kaj Obelisk : La Batalo de la Estroj|''Asterisk kaj Obelisk : La Batalo de la Estroj'']] (animacia serieto) (kun Fabrice Joubert) (ankaŭ voĉo., scen.) === Scenaristo === * [[1994]] : ''[[La Cité de la peur]]'' de [[Alain Berbérian]] (kun-scen., ankaŭ akt.) * [[1997]] : ''[[Didier (filmo)|Didier]]'' (ankaŭ reĝ., akt.) * [[2001]] : ''[[Asteriks kaj Obeliks: Misio Kleopatra|Astérix & Obélix : Mission Cléopâtre]]'' (ankaŭ reĝ., akt., prod.) * [[2004]] : ''[[RRRrrrr!!!]]'' (ankaŭ reĝ., akt.) * [[2006]] : ''[[Prête-moi ta main]]'' (originala ideo, ankaŭ akt.) * [[2009]] : ''[[Le Petit Nicolas (filmo)|Le Petit Nicolas]]'' de [[Laurent Tirard]] (dialogoj) * [[2010]] : ''[[Bébés]]'' (originala ideo) * [[2012]] : ''[[Sur la piste du Marsupilami]]'' (ankaŭ reĝ., akt.) * [[2017]] : [[Santa et Cie|''Santa et <abbr>Ci</abbr><abbr>e</abbr>'']] (ankaŭ reĝ., akt.) * [[2025]] : ''A[[Asterisk kaj Obelisk : La Batalo de la Estroj]]'' (ankaŭ reĝ., voĉo) === Voĉo === * [[2001]]: ''[[Shrek]]'' (voĉo: franca versio) * [[2004]]: ''[[Shrek 2]]'' (voĉo: franca versio) * [[2007]]: ''[[Shrek 3]]'' (voĉo: franca versio) * [[2010]]: ''[[Shrek Forever After]]'' (voĉo: franca versio) * [[2012]] : ''[[Ice Age: Continental Drift]]'' (voĉo: originala kaj franca versio) * [[20140 Costitx|2014]] : ''[[Astérix : Le Domaine des dieux]]'' de [[Alexandre Astier]] kaj [[Louis Clichy]] * [[2022]] : ''[[Le Petit Nicolas : Qu'est-ce qu'on attend pour être heureux ?]]'' de Amandine Fredon kaj Benjamin Massoubre * [[2025]] : ''[[Astérix et Obélix : Le Combat des chefs|Asterisk kaj Obelisk : La Batalo de la Estroj]]'' de lin mem == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Kino}} * [http://www.lesnulslesite.net/article.php3?id_article=44 Biographie sur lesnulslesite.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080319013253/http://www.lesnulslesite.net/article.php3?id_article=44 |date=2008-03-19 }} (ne oficiala) * [http://www.imdb.com/name/nm0149260/ Alain Chabat en IMDb] * [http://www.evene.fr/celebre/biographie/alain-chabat-5368.php Alain Chabat en Evene] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311012831/http://www.evene.fr/celebre/biographie/alain-chabat-5368.php |date=2007-03-11 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chabat, Alain}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] [[Kategorio:Francaj judoj]] 803cgk08t6ruvadhv313x41syd65qjb Bad Oldesloe 0 168628 9440987 9433532 2026-07-29T03:01:01Z Sj1mor 12103 9440987 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Bad Oldesloe Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in OD.svg |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Stormarn]] |alto = 9 |areo = 52,60 |poŝtkodo = 23831 ĝis 23843 |tel_antaŭkodo = 04531 |aŭtokodo = OD |oficiala_kodo = 01062004 |adreso-komunumestraro = Markt 5<br />23843 Bad Oldesloe |retpaĝaro = [http://www.badoldesloe.eu/ www.badoldesloe.eu] |komunumestro = Tassilo von Bary |komunumestro-partio = }} '''Bad Oldesloe''' - prononco {{prononco|batOLdeslo:}} - estas urba komunumo en la nordo de [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Stormarn]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]], kaj estas la administra sidejo de la distrikto. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01062004}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Konataj urbanoj == *[[Eduard Edert]], politikisto, lernejestro kaj verkisto * [[Wincent Weiss]] (n. 1993), popmuzika kantisto == Partneraj urboj == * {{flago|Israelo}} Beer Jaakov ([[Israelo]]) * {{flago|Francio}} [[Olivet (Loiret)|Olivet]] ([[Francio]]) * {{flago|Pollando}} [[Kołobrzeg]] ([[Pollando]]) <!-- La esperantistoj de Kołobrzeg pretas kunlabori (ni estas la anoj de [[EDE]]-PL) --> == Trafiko == {{Paĝonomo}} per individua motora trafiko konektiĝas al la [[germana aŭtovojo A1|aŭtovojo]] {{vojo|GER|A|1}}, kaj kompreneble ankaŭ havas fervojan stacidomon. [[Dosiero:Mennokate.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>la domo en kiu dum la 16-a jarcento supozeble vivis kaj laboris la religia gvidanto [[Menno Simons]]]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Stormarn}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Stormarn]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] dyzcfkobustt2fxuu03q4toom9513zg Baumgarten (Warnow) 0 168810 9440683 9440455 2026-07-28T12:00:34Z ThomasPusch 1869 9440683 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Baumgarten |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Baumgarten in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Bützow Land]] |alto = 24 |areo = 38,80 |poŝtkodo = 18249 |tel_antaŭkodo = 038462 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto Güstrow|GÜ]]) |oficiala_kodo = 13072009 |adreso-komunumestraro = Am Markt 1<br />18246 Bützow |retpaĝaro = [http://www.amt-buetzow-land.de www.amt-buetzow-land.de] |komunumestro = Armin Butz }} '''Baumgarten''' {{prononco|BAŬMgatn}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]], kaj apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Bützow Land]]''. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072009}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Al la teritorio apartenas ankaŭ la komunumopartoj ''[[Gralow]], [[Katelbogen]], [[Laase]], [[Qualitz]], [[Schependorf]]'' kaj ''[[Wendorf]]''. La komunumo Baumgarten situas inter la urboj [[Bützow]], [[Warin]], [[Neukloster]] kaj [[Brüel]] ĉe la sudorienta rando de [[moreno]]. La arbarkovrita areo atingas altecojn de ĝis 90 metroj super la [[marnivelo]] (la monteto ''Kiesenber''g). Baumgarten limas al la najbaraj komunumoj [[Bernitt]] norde, [[Rühn]] oriente, [[Warnow apud Bützow]] sude kaj [[Warin]] okcidente. == Vidu ankaŭ == * Aliaj signifoj de '''[[Baumgarten]]''' == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) [[Dosiero:KatelbogenManor.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|bieneja vilao ''Katelbogen''}}]] [[Dosiero:Laase.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|luterana kirko de la vilaĝo ''Laase''}}]] [[Dosiero:Qualitz Kirche 2009-08-04 003.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|luterana kirko de la vilaĝo ''Qualitz''}}]] {{projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] r4fv1a7rt9a7nikewyyehl4y1hpl4ny Benitz 0 169246 9440688 9440478 2026-07-28T12:05:09Z ThomasPusch 1869 9440688 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Benitz in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Schwaan]] |alto = 13 |areo = 9,50 |poŝtkodo = 18258 |tel_antaŭkodo = 03844 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto Bad Doberan|DBR]]) |oficiala_kodo = 13072011 |adreso-komunumestraro = Pferdemarkt 2<br>18258 Schwaan |retpaĝaro = [http://www.amt-schwaan.de www.amt-schwaan.de] |komunumestro = Rainer Mohsakowski |komunumestro-partio = }} '''Benitz''' {{prononco|BE:nic}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072011}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Al la teritorio apartenas la komunumoparto ''[[Brookhusen]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) [[Dosiero:Benitz Dorfstr23 24.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|loka domo kun tipe kupoleca tegmento}}]] {{projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] cosct00p20recko11d1yeir62f2zl9z 9440692 9440688 2026-07-28T12:11:12Z ThomasPusch 1869 9440692 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Benitz in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Schwaan]] |alto = 13 |areo = 9,50 |poŝtkodo = 18258 |tel_antaŭkodo = 03844 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto Bad Doberan|DBR]]) |oficiala_kodo = 13072011 |adreso-komunumestraro = Pferdemarkt 2<br>18258 Schwaan |retpaĝaro = [http://www.amt-schwaan.de www.amt-schwaan.de] |komunumestro = Rainer Mohsakowski |komunumestro-partio = }} '''Benitz''' {{prononco|BE:nic}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]], kaj apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Schwaan]]''. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072011}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Al la teritorio apartenas la komunumoparto ''[[Brookhusen]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) [[Dosiero:Benitz Dorfstr23 24.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|loka domo kun tipe kupoleca tegmento}}]] {{projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] 73ciqnpvjt8vik8wwi7ntvv5qnrz5c2 Bernitt 0 169338 9440685 9440482 2026-07-28T12:02:27Z ThomasPusch 1869 9440685 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Bernitt.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bernitt in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Bützow Land]] |alto = 59 |areo = 73,33 |poŝtkodo = 18246 |tel_antaŭkodo = 038464 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto Güstrow|GÜ]]) |oficiala_kodo = 13072013 |adreso-komunumestraro = Am Markt 1<br />18246 Bützow |retpaĝaro = [http://www.amt-buetzow-land.de www.amt-buetzow-land.de] |komunumestro = Erhard Fink }} '''Bernitt''' {{prononco|BERnit}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]], kaj apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Bützow Land]]''. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072013}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!--La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> Al la teritorio apartenas ankaŭ la komunumopartoj ''[[Hermannshagen]], [[Glambeck]], [[Göllin]], [[Jabelitz]], [[Käterhagen]], [[Kurzen Trechow]], [[Langen Trechow]], [[Moisall]], [[Neu Bernitt]], [[Neu Käterhagen]], [[Schlemmin]]'' kaj ''[[Viezen]]''. == Vidu ankaŭ == La nomo Glambeck cetere historie ĝis 1945 ankaŭ estis urboparto de la urbo ''Stettin'', ekde tiam renomita [[Szczecin]], kaj nun estas parto de la setlejo [[Głębokie-Pilchowo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) [[Dosiero:Bernitt Kirche 2009-09-08 004.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>loka kirko]] {{projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] 8cnbupz49f9ggbpedkkx99vweq7bnx4 Bröbberow 0 169877 9440691 9440489 2026-07-28T12:10:58Z ThomasPusch 1869 9440691 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bröbberow in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Schwaan]] |alto = 15 |areo = 14,35 |poŝtkodo = 18258 |tel_antaŭkodo = 03844 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto Bad Doberan|DBR]]) |oficiala_kodo = 13072018 |adreso-komunumestraro = Pferdemarkt 2<br>18258 Schwaan |retpaĝaro = [http://www.amt-schwaan.de www.amt-schwaan.de] |komunumestro = Steffen Marklein |komunumestro-partio = }} '''Bröbberow''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]], kaj apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Schwaan]]''. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072018}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!--La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> Al la teritorio apartenas la komunumopartoj ''[[Groß Grenz]]'' kaj ''[[Klein Grenz]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) [[Dosiero:Kirche Groß Grenz.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>loka kirko de la komunumoparto ''[[Groß Grenz]]'']] {{projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] n7isa5k3md33013c8dj5q3g3vevwt37 Bützow 0 170120 9440686 9440490 2026-07-28T12:02:46Z ThomasPusch 1869 9440686 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Bützow-Wappen.PNG |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bützow in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Bützow Land]] |alto = 2 |areo = 39,70 |poŝtkodo = 18246 |tel_antaŭkodo = 038461 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto Güstrow|GÜ]]) |oficiala_kodo = 13072020 |adreso-komunumestraro = Am Markt 1<br />18246 Bützow |retpaĝaro = [http://www.buetzow.de/ www.buetzow.de] |komunumestro = Lothar Stroppe |komunumestro-partio = UBB }} '''Bützow''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]], kaj apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Bützow Land]]''. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072020}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!--La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> Al la teritorio apartenas ankaŭ la komunumopartoj ''[[Horst]], [[Parkow]]'' kaj ''[[Wolken]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) [[Dosiero:Bützow Am Markt 10 Rathaus.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>urbodomo]] [[Dosiero:Bützow Kirchenstraße 2.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>historia eksa povrulejo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] 3gjjl59qde12o39any2siv73et53jab Dreetz (Meklenburgo) 0 174766 9440687 9440502 2026-07-28T12:03:09Z ThomasPusch 1869 9440687 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Dreetz |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Dreetz in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Bützow Land]] |alto = 25 |areo = 12,00 |poŝtkodo = 18249 |tel_antaŭkodo = 038450 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto Güstrow|GÜ]]) |oficiala_kodo = 13072028 |adreso-komunumestraro = Am Markt 1<br />18246 Bützow |retpaĝaro = [http://www.amt-buetzow-land.de www.amt-buetzow-land.de] |komunumestro = Adalbert Skambraks }} '''Dreetz''' {{prononco|DRE:C}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]], kaj apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Bützow Land]]'' . Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072028}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!--La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> Al la teritorio apartenas ankaŭ la komunumopartoj ''[[Peetsch]]'' kaj ''[[Zibühl]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] beuua4kj0xa6cf482mxph59ebatzhds Klein Belitz 0 177630 9440684 9439610 2026-07-28T12:01:32Z ThomasPusch 1869 9440684 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Klein Belitz in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Bützow Land]] |alto = 11 |areo = 38,87 |poŝtkodo = 18246 |tel_antaŭkodo = 038466 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto GÜ|GÜ]]) |oficiala_kodo = 13072055 |adreso-komunumestraro = Am Markt 1<br />18246 [[Bützow]] |retpaĝaro = [http://www.amt-buetzow-land.de www.amt-buetzow-land.de] |komunumestro = Ingrid Pleines |komunumestro-titolo = Bürgermeister }} '''Klein Belitz''' {{prononco|klajnBE:lic}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]], kaj apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Bützow Land]]''. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072055}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Al la teritorio apartenas ankaŭ la komunumopartoj ''[[Boldenstorf]], [[Friedrichshof]], [[Groß Belitz]], [[Neukirchen]], [[Passin]], [[Reinstorf]]'' kaj ''[[Selow]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) [[Dosiero:Passin Bauernhaus.JPG|eta|maldekstra|300px|<center>tradicia farmbiena domo kaj,...]] [[Dosiero:Passin.JPG|eta|maldekstra|300px|<center>loka kirko en la komunumoparto ''[[Passin]]'']] [[Dosiero:Neukirchen Kirche 3.jpg|eta|maldekstra|200px|<center>loka kirko en la komunumoparto ''Neukirchen'']] {{projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] myteubsw2qi3n7cjmvjr8mzt99135lv Kassow 0 178286 9440689 9439608 2026-07-28T12:06:09Z ThomasPusch 1869 9440689 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Kassow in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Schwaan]] |alto = 13 |areo = 14,33 |poŝtkodo = 18258 |tel_antaŭkodo = 03844 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto Bad Doberan|DBR]]) |oficiala_kodo = 13072051 |adreso-komunumestraro = Pferdemarkt 2<br>18258 [[Schwaan]] |retpaĝaro = [http://www.amt-schwaan.de www.amt-schwaan.de] |komunumestro = Petra Rohloff |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = }} '''Kassow''' {{prononco|KAso:}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]], kaj apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Schwaan]]''. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072051}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Al la teritorio apartenas la komunumopartoj ''[[Neu Kassow]]'' kaj ''[[Werle]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) [[Dosiero:Werle.JPG|eta|maldekstra|300px|<center>roka memorejo pri la slava burgo ''Werle'', kiu ekzistis de la 7-a ĝis 13-a jarcentoj]] {{projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] gnonq6wmi0al0aai5qfqht8sgzykkij Lalendorf 0 178393 9441167 9440678 2026-07-29T11:00:33Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441167 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Lalendorf.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Lalendorf in LRO.svg |federacia_lando = [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |distrikto = [[Distrikto Rostock]] |komunumaro = [[Amt Krakow am See]] |alto = 34 |areo = 112,13 |poŝtkodo = 18279 |tel_antaŭkodo = 038452 |aŭtokodo = [[distrikto Rostock|LRO]] (antaŭ septembro 2011 [[distrikto GÜ|GÜ]]) |oficiala_kodo = 13072063 |adreso-komunumestraro = Hauptstr. 5<br />18279 Lalendorf |retpaĝaro = [http://www.lalendorf.de www.lalendorf.de] |komunumestro = Reinhard Knaak |komunumestro-partio = [[Die Linkspartei.|PDS]] }} '''Lalendorf''' {{prononco|LA:lendorf}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rostock]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio||STATO}} }} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio|13072063}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Al la teritorio apartenas la komunumopartoj ''[[Alt Krassow]], [[Bansow]], [[Bergfeld]], [[Carlsdorf]], [[Dersentin]], [[Friedrichshagen]], [[Gremmelin]], [[Klaber]], [[Krevtsee]], [[Langhagen]], [[Lübsee]], [[Mamerow]], [[Neu Krassow]], [[Neu Zierhagen]], [[Niegleve]], [[Nienhagen]], [[Raden]], [[Reinshagen]], [[Roggow]], [[Rothspalk]], [[Schlieffenberg]], [[Tolzin]], [[Vietgest]], [[Vogelsang]], [[Wattmannshagen]]''. {{paĝonomo}} apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[Amt Krakow am See]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} de la komunumaro ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Vietgest manor.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la kastelo "Vietgest" (parka flanko)}}]] {{projektoj}} {{Distrikto Rostock}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rostock]] [[Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] fcl9othd6rqy0eytdlxv64pide0y2ez Szczytno 0 196237 9440767 9335077 2026-07-28T14:07:12Z Sj1mor 12103 9440767 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Szczytno | genitivo = Szczytna | germana_nomo = Ortelsburg | blazono = POL Szczytno COA old.svg | flago = POL Szczytno flag.svg | mapo = | provinco = [[Varmio-Mazurio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[Distrikto Szczytno]] | komunumo = Komunumo Szczytno | komunumo-speco = Urba | estro-titolo = Urbestro | estro = Stefan Ochman | urba_komunumo = Jes | retpoŝto = gorska@um.szczytno.pl | adreso-estraro = ul. Sienkiewicza 1 | poŝtkodo-estraro = 12-100 | telefono-estraro = 89 624-72-00 | fakso-estraro = 89 724-72-01 | poŝto-estraro = um@um.szczytno.pl | areo = 9.96 | alto = | latitudo = 53/33/46 | longitudo = 20/59/07 | loĝantaro-dato= {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} | denso={{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}} | tel_antaŭkodo = 89 | poŝtkodo = 12-100 ĝis 12-102 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = NSZ | TERYT = 6283617011 | SIMC = | fondita = 1359 | urborajtoj = 1720 | ĝemelaj_urboj = ([[Pollando]]) [[Żywiec]]<br />([[Usono]]) [[Bridgeview]] | retpaĝaro = http://www.um.szczytno.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} '''Szczytno''' ({{Aŭdio|Pl-Szczytno-2.oga}}) estas urbo en [[provincoj de Pollando|provinco (vojevodio)]] [[Varmio-Mazurio]] de [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo kaj estas la administra centro de samnoma [[distrikto Szczytno]]. Ĝis la jaro 1945 la urba teritorio estis germanlingva, administre apartenis al la [[Germana Regno]] kaj estis la suda parto de la historia regiono [[Orienta Prusio]]. La urbo ĝis tiu jaro nomiĝis '''Ortelsburg'''. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}.<!-- por vikidatumoj: fine de 2020 estis 22 813.--><ref>[https://www.polskawliczbach.pl/Szczytno demografiaj informoj] ({{pl}})</ref> En 14-a jarcento en tiu ĉi loko estis konstruita brika kastelo de la [[germana ordeno]] surloke de antaŭa ligna gvatoturo el la 13-a jarcento. La urborajtojn Szczytno ricevis en&nbsp;1723. Dum 17 jarcento okazis tie incendioj, epidemioj kaj detruoj kaŭzitaj de militoj. En 19-a jarcento la urbo disvolviĝis, en la jaro 1818 r. ĝi iĝis ĉefurbo de distrikto. Oni konstruis multajn domoj por oficejoj, estis fonditaj lernejoj. Ekfunkciis fervojo. Dum la [[dua mondmilito]] la urbo estis detruita en 45%. Antikvaĵoj: - La [[urbodomo]] - konstruita en la jaroj 1936-1937. - Ruinoj de brika kastelo de la [[germana ordeno]] konstruita ĉ. la jaro 1370. Dum la mezepoko la kastelo estis sidejo de komandisto kaj de 1525 (post sekularigo de [[Prusio]]) la sidejo de starosto. En 16-a jarcento la kastelon oni alikonstruis. Ĝi iĝis ĉasista kastelo por princo Georgo Frideriko. Fine de 18-a jarcento ĝi ruiniĝis kaj oni malkonstruis ĝin. En 1924 parto de la muroj estis rekonstruitaj kaj en la jaro 1938 surloke de antaŭkastelo oni konstruis oficejon kaj unu jaron poste la lastajn kastelajn fragmentojn oni adaptis por muzeo. - Mazuria Muzeo troviĝas en la parto de la [[urbodomo]]. Ĝi funkcias de la jaro 1945 kaj daŭrigas tradiciojn de la antaŭa germana etnografia muzeo ''Heimatmuseum''. Oni prezentas en ĝi kulturon de la mazuria popolo. Precipe unika kaj interesa estas ekspozicio de mazuriaj fornaj kaheloj. - Baroka preĝejo – protestanta el la jaro 1718. - Mazuria kabano el la 19-a jarcento. - Kelkaj tombejoj, el inter kiuj oni devas speciale mencii la judan tombejon. Ĝi estis fondita en la jaro 1815 kaj sufiĉe bone konservita. La plej malnovaj estas tomboŝtonoj ("Mazeva") de Eske Itzig (1782-1827) kaj Israel Aronson (1779-1833). La lasta entombigo okazis tie fine de 30-jaroj de 20a jarcento. Ĝis nun restis spuroj de 202 tomboj. Bone konservitaj estas 68 mazevoj. La juda tombejo malgraŭ parta detruo estas unu el la plej bone konservitaj judaj tombejoj en iama [[Orienta Prusio]]. Ĝi estas registrita en la jaro 1988 kiel historia monumento. Religiaj komunumoj: En la urbo funkcias kelkaj religiaj komunumoj: [[Baptismo|Baptistoj]], [[Protestantismo|Protestantoj]], [[Romkatolika Eklezio|Rom-Katolikoj]], [[Pentekosta Kristanismo|Pentekostanoj]], [[Adventismo|Adventistoj]] kaj ankaŭ [[Atestantoj de Jehovo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Pollando}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Varmio-Mazurio]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] b04uyvam9ugwmu05e19j0994gv7hnhr Murpentraĵo 0 198436 9441026 9402562 2026-07-29T04:12:27Z Sj1mor 12103 9441026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:RiveraMuralNationalPalace.jpg|eta|dekstra|La murpentrajĝo de [[Diego Rivera]], kiu montras la historion de Meksiko ĉe la [[Nacia Palaco (Meksiko)|Nacia Palaco]] en Meksik-urbo.]] [[Dosiero:PikiWiki_Israel_15643_Mural_on_The_World_Zionist_Organization_building_i.JPG|eta|kadra mapo de la centro de [[Tel Avivo]] dotita de urbaj vidindaĵoj kaj panoramio.]] '''Murpentraĵo''' estas [[pentraĵo]], kiu ne estas verkita sur [[ligno|ligna]] [[tabulo]] aŭ [[tolaĵo]], sed rekte sur la [[muro]]. La farboj estas ĉe murpentraĵoj aŭ rekte metitaj sur [[stukaĵo]]n ankoraŭ malseketan (vidu: [[fresko]]) aŭ jam sekan (vidu: [[sekpentraĵo]]). La artisto provas aŭ konservi la ecan ebenon de la muro aŭ doni impreson de tridimensio (iluzidona murpentraĵo). Laŭlonge de la historio la murpentrarto ege evoluis tra diversaj etapoj, kaj fakte la komenco mem de la [[pentrarto]] estis murpentrarto de [[rokpentraĵo]]j en kavoj aŭ rokmuroj kiel loĝejoj aŭ adorejoj fare de prapopoloj kiuj disvolvigis tiun arton. Sekvis en la [[Antikveco]] kutimo ornami per murpentraĵoj la muroj de [[palaco]]j kaj aliaj [[monumento]]j, kio pluis ĝis la nuntempo. Kaj historie kaj aktuale estis kaj estas artistoj kiuj dediĉis sin ekskluzive al la murpentrarto, dum aliaj [[pentristo]]j, same pentris sur muroj kiel sur tolaĵoj, ligno ktp. Normale murpentraĵo estas pli ampleksa ol alisurfacaj pentraĵoj: iu pentristo povas pentri [[miniaturo]]n sur ligno, papero, tolo ekzemple, sed oni ne faras miniaturojn sur muro. == Murpentraĵo kaj Esperanto == [[Dosiero:Zamenhofa 26 - La murpentraĵo.jpg|alternative=Bjalistoko, Pollando, Zamenhofstrato 26 - La murpentraĵo|300|eta|Bjalistoko, Pollando, Zamenhofstrato 26 - La murpentraĵo]] Je la fino de la strato Zamenhofa, bjalistoka artisto Andrzej Muszyński pentris eksterordinaran, belan dekoraĵon sur trietaĝa domo: infanoj en la supra balkono, [[Zamenhof]] en la balkono sub ili estas du lokaj esperantistoj [[Jakobo Ŝapiro]] kaj Abrahamo Zbar en la fenestro sub Zamenhof. Apude estas memortabulo klariganta, ke ĉi-loke iam staris la familia domo de la [[Zamenhof/mallonge vivintaj familianoj|Zamenhofoj]]<ref>[http://esperanto-ondo.ru/Ondo/173-lode.htm#173-02 En la naskiĝurbo de Doktoro Esperanto], La Ondo de Esperanto, numero 3, 2009 (173)</ref>. Ankaŭ en [[Rimini]], Italio troviĝas preĝejo en kiu estas videbla murpentraĵo kun teksto en [[Esperanto-kulturo|Esperanto]]. Ankaŭ en [[Słupsk]] / [[Slupsko]] okaze de la proklamita de la Urbestro [[Robert Biedroń]] (esperantisto) kaj la Urba Konsilantaro sub gvido de '''Beata Chrzanowska''' (esperantistino) la '''2017 Zamenhofa Jaro en Słupsk''' [[Slupsko|slupska]] artistino Zuzanna Litawińska pentris la murpentraĵon ("muralon") ''Ni ĉiuj estas HOMARANO'' (tio estas jam kvara [[ZEO]] en la urbo), ĝi estas ĉe la n-ro 5 de strato de d-ro Ludoviko Zamenhof (ulica Dr. Ludwika Zamenhofa) (<ref>http://kanal6.pl/2017/08/16/mural-z-konkursu/</ref>) ==Murpentristoj== * [[José Clemente Orozco]] * [[Diego Rivera]] * [[David Alfaro Siqueiros]] * Putli Devi (Sohrai) * [[Banksy]] == Vidu ankaŭ == * [[Fresko]] * [[Sohrai]] (murpentra arto en centra Barato) * [[Strata arto]] * [[Urba arto]] * [[Grafitio]] * [[Sekpentraĵo]] * [[Anamorfozo]] * [[Murpentraĵego Rieth]] == Bibliografio == * Kurt Wehlte: ''Wandmalerei''. Berlin 1938 * Kurt Wehlte: ''Werkstoffe und Techniken der Malerei''. Stuttgart/Ravensburg 1967 * Norbert Martins: ''Giebelphantasien – Berliner Wandbilder''. HetStein-Verlag, Berlin 1989, ISBN 3-926976-07-1 == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Wall painting|Wandmalerei|ReVo=pentr.mur0ajxo}} * [http://www.wandmalerei-restaurierung.de/ Riparado kaj konservo de historiaj murpentraĵoj] * [http://www.freenet-homepage.de/norbert.martins/ Murpentraĵoj en Berlino] * [http://www.lamurals.org/ Murpentraĵoj el Los Angeles] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204102831/http://www.lamurals.org/ |date=2012-02-04 }} * [http://cain.ulst.ac.uk/murals/ Politikaj murpentraĵoj en Irlando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110222153435/http://cain.ulst.ac.uk/murals/ |date=2011-02-22 }} * [http://www.peinturemurale.com/ Murpentraĵoj kaj anamorfozo, pli ol 400 fotoj] * [http://www.erasmuspc.com/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=31&Itemid=81 CityPoems: online Ekspozicio de murpentraĵoj kaj poemoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090311062053/http://www.erasmuspc.com/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=31&Itemid=81 |date=2009-03-11 }} * [[Sohrai|Shorai]] (murpentro-arto en centra Barato) * (angle) [https://www.euronews.com/2024/01/10/visual-arts-all-over-qatar-from-painted-murals-to-the-5th-international-art-festival Filmeto ekde min 4 - pri la efiko de murpentraĵoj en urbaj ĉirkaŭaĵoj] en artikolo pri la internacia artofestivlo en [[Doho]], World Wide Walls initiative == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Murpentristoj| ]] a1x035kadtmab2pgbyd9zihkj9tjo48 Granda Londono 0 207152 9440888 9411324 2026-07-28T19:38:16Z Lingvano 730 9440888 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Regiono |lando = Anglio |mapo=Greater London in England.svg |mapo priskribo=Granda Londono en Anglio |ĉefurbo = |regiono-ISO = GB |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 9 |parenco = |parenco_tipo = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = }} '''Granda Londono''' ({{lang-en|Greater London}}, ''Pligranda Londono'') estas unu el la [[Angla regiono|anglaj regionoj]] kaj entenas la urbegon [[Londono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la regiono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Distriktoj == Pligranda Londono estas dividita en 32 urbodistriktojn aŭ municipojn (angle "{{lang|en|London boroughs}}") kaj la [[City (Londono)|civito Londono]] ("{{lang|en|City of London}}"). {| class="toccolours" style="margin:0 auto; backgrond:none;" | style="padding-right:1em;" | <ol> <li>[[City (Londono)|City of London]]</li> <li>[[City of Westminster]]</li> <li>[[Royal Borough of Kensington and Chelsea|Kensington and Chelsea]]</li> <li>[[London Borough of Hammersmith and Fulham|Hammersmith and Fulham]]</li> <li>[[London Borough of Wandsworth|Wandsworth]]</li> <li>[[London Borough of Lambeth|Lambeth]]</li> <li>[[Southwark]]</li> <li>[[London Borough of Tower Hamlets|Tower Hamlets]]</li> <li>[[Hackney]]</li> <li>[[Islington]]</li> <li>[[London Borough of Camden|Camden]]</li> <li>[[London Borough of Brent|Brent]]</li> <li>[[London Borough of Ealing|Ealing]]</li> <li>[[London Borough of Hounslow|Hounslow]]</li> <li>[[London Borough of Richmond upon Thames|Richmond]]</li> <li>[[Royal Borough of Kingston upon Thames|Kingston]]</li> <li>[[London Borough of Merton|Merton]]</li> </ol> | style="background:#FFF; padding:0 1em;" class="toccolours"| [[Dosiero:LondonNumbered.png]] | <ol start="18"> <li>[[London Borough of Sutton|Sutton]]</li> <li>[[Croydon]]</li> <li>[[London Borough of Bromley|Bromley]]</li> <li>[[London Borough of Lewisham|Lewisham]]</li> <li>[[London Borough of Greenwich|Greenwich]]</li> <li>[[London Borough of Bexley|Bexley]]</li> <li>[[London Borough of Havering|Havering]]</li> <li>[[London Borough of Barking and Dagenham|Barking and Dagenham]]</li> <li>[[London Borough of Redbridge|Redbridge]]</li> <li>[[London Borough of Newham|Newham]]</li> <li>[[London Borough of Waltham Forest|Waltham Forest]]</li> <li>[[London Borough of Haringey|Haringey]]</li> <li>[[London Borough of Enfield|Enfield]]</li> <li>[[London Borough of Barnet|Barnet]]</li> <li>[[London Borough of Harrow|Harrow]]</li> <li>[[London Borough of Hillingdon|Hillingdon]]</li> </ol> |} Post 2000 Pligranda Londono havis elektitan urbestron ("[[Urbestro de Londono|Mayor of London]]"). La loĝantaro de Pligranda Londono kreskis de 1.1 miliono en 1801 ĝis 8.5 miliono en 1939, sed ĝi malkreskis ĝis 6.5 miliono en la 1980-aj jaroj. == Galerio == <gallery> Dosiero:EnglandLondon.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Londona regiono montrita en Anglio --> Dosiero:Arms of the Greater London Council.svg|<!-- thumb|maldekstra|180px|(Brakoj, Lateroj) de Greater London Koncilio --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Barieroj sur la Tamizo]] * [[Loka regado kaj administrado en Britio]] * [[Londono]] * [[Docklands Light Railway]] * [[London Trams]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.london.gov.uk <!-- Greater London Aŭtoritato --> * http://www.london.gov.uk/'' * https://web.archive.org/web/20080602060606/http://www.boundarycommittee.org.uk/your-area/ Mapoj de la regionoj [[Kategorio:Granda Londono| ]] [[Kategorio:Regionoj de Anglio]] ddt73snsi4qqtjrgbc3i7qpbgpyku55 Valdanoj 0 207783 9441108 8624907 2026-07-29T09:08:15Z Sj1mor 12103 9441108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Waldenser-Wappen.jpg|eta|<center>la blazono de la valdanoj: kandelingo kun la moto „Lux lucet in tenebris“ (''lumo brilas en mallumo'')]] La '''valdanoj''' hodiaŭ estas [[protestantismo|protestanta]] [[reformita eklezio]] kun multaj adeptoj en [[Italio]]. Origine la eklezio fondiĝis en suda [[Francio]] kiel komunumo de religiaj laikoj fine de la 12-a jarcento, fare de la negocisto [[Petro Valdo]] (''Petrus Valdes'') el [[Liono]]. Severe persekutitaj dum la [[inkvizicio]], la valdanoj dum la [[mezepoko]] estis inter la plej signifaj grupoj de ne-katolikaj kristanoj en okcidenta Eŭropo. Valdanoj suferis persekutojn de la [[13-a jarcento]] ĝis la [[17-a jarcento]] en la [[Germana Imperio]], [[Provenco]], [[Savojo]], [[Piemonto]]. Tutmonde nuntempe ekzistas proksimume 48 000 valdanoj, el ili 27 500 en Italio, kie ili havas proksimajn rilatojn al la [[evangelie metodista eklezio]]. == Historio == La valdanoj estis kristana religia movado kritika pri la katolikismo, kiu ekestis longe antaŭ [[Martin Luther]]. La nomo devenas de la [[liono|liona]] negocisto ''Petrus Valdes'', kiu estis tre impresita de la [[biblio|biblia]] rakonto pri la riĉa junulo en la [[evangelio laŭ Mateo]] 19, 16-26. Nomantaj sin "la malriĉuloj de Liono", la fruaj valdanoj kaj predikis kristanismon kaj socie zorgis pri la plejmalriĉuloj. Komence ili komprenis sin kiel anoj de la [[katolika eklezio]], sed kritikis tion, kion ili konsideris ties [[dekadenco|dekadenciĝon]]. Dum la jaro [[1184]] la valdanoj - aparte pro la laika predikado, ekster la kontrolo de la oficiala katolika eklezio en la sinodo de [[Verono]] fare de la papo ''Lucio la 3-a'' estis elŝlositaj el la katolika eklezio. Dum la jaro [[1252]] la papo ''Inocenco la 3-a'' en la dokumento ''ad extirpanda'' skribas, ke ''Cataros,...Valdenses, ... et omnes Hereticos ... perpetue damnamus infamia'' (la [[kataroj]], valdanoj kaj ĉiuj anoj de [[herezo]] kondamniĝas per la eklezia puno de infamio). Tio signifas eklezian militon kontraŭ kaj la kataroj kaj la valdanoj. Malgraŭ la persekutoj, dum la 14-a jarcento la valdanoj en malsamaj, parte interkverelantaj grupoj estas disvastiĝintaj en granda parto de Eŭropo. La katolika [[inkvizicio]] fortigas la persekutojn, kaj dum la jaro [[1487]] papo ''Inocenco la 8-a'' deklaras [[krucmilito]]n kontraŭ la valdanoj. Iuj grupiĝoj aliĝas al la [[Husanoj]] - el tio rezultas la komunumo de [[Bohemiaj Fratoj]] (vidu ankaŭ [[Johano Amoso Komenio]]). Aliaj grupoj aliĝas al la [[reformacio]] de [[Johano Kalvino]]. En norda [[Italio]] la valdanoj dum [[1532]] sub influo de la [[reformacio]] fondas reformitan eklezion. Tamen la persekutoj daŭras. Dum [[1685]] multaj valdanoj estas forpelitaj el Italio kaj suda Francio, kaj ricevas azilon en protestantaj germanaj ŝtatetoj norde de la Alpoj - interalie en [[Hesio]] kaj [[Virtembergo]] (vidu pri tio interalie la artikolon pri la komunumo [[Ober-Ramstadt]] en Hesio). Nur dum [[1848]] la italaj valdanoj en dokumento de la reĝo Karlo Alberto de [[Sardinio]] kaj [[Piemonto]] ricevas civitanajn rajton, kaj la garantion rajti praktiki sian riton de kristanismo. == La italaj valdanoj nuntempe == [[Dosiero:Prati - piazza Cavour, chiesa Valdese 00571-2.JPG|eta|200ra|<center>la valdana preĝejo sur Piazza Cavour en Romo]] Post la agnosko de siaj religiaj rajtoj la valdanoj en tuta Italio konstruis sociajn instituciojn - maljunulejojn, infanejojn, lernejojn, renkontejojn kiel la centro ''Agape'' apud [[Torino]]. Ĉirkaŭ ili grupiĝas la valdanaj [[diasporo|diasporaj]] komunumoj. Geografia centro de la eklezio tamen restas la tiel nomataj valdanaj valoj en la Alpoj okcidente de Torino, kie troviĝas la plej multaj kaj plej grandaj komunumoj. La teologia centro en formo de teologia fakultato tamen troviĝas en Romo, kie ankaŭ kunvenas la ''tavola'' - la demokratie elektita eklezia estraro kaj kie laboras la eklezia reprezentanto - la ''moderatore''. [[Dosiero:Milano San Giovanni in Conca.jpg|eta|maldekstra|180ra|<center>valdana preĝejo en Milano]] Dum la itala [[faŝismo]] de la jaroj 1922 ĝis 1945 la valdanoj estis aparte observitaj de la sekreta polico: protestantoj entute dum tiu tempo en Italio ne rajtis havi publikajn postenojn, la franca lingvo estis malpermesita (ankaŭ en diservoj) kaj la protestanta gazetaro malpermesita. Multaj piemontaj valdanoj sekve dum la [[Dua Mondmilito]] batalis en la rezista movado kontraŭ la faŝista reĝimo de [[Mussolini]] kaj kontraŭ la okupo de norda Italio fare de la armeo de [[Nazia Germanio]]. La faŝismaj aŭtoritatoj respondis al tio per la ĝeneraligo ''"I valdesi sono tutti ribelli"'' (la valdanoj ĉiuj estas ribeluloj). La plenan liberecon de religia praktikado la valdanoj nur ekhavas dum la jaro 1984. Per tio finiĝas 800-jara historio de persekutoj, forpeloj kaj subpremo. Januare 2005 en la norditala urbo [[Pinerolo]] apud [[Torino]] inaŭguriĝas monumento pri la persekuto de la valdanoj fare de la katolika [[inkvizicio]], Temas pri la unua [[ekumeno|ekumena]] monumento entute en Italio. La bronza artaĵo havas la formon de flamo kaj simboligu la bruligon de valdanoj fare de la inkvizicio. Esperon kaj paciĝon simboligas knabino kun manoj kaj rigardo levitaj al la ĉielo. == Valdanoj en Germanio == [[Dosiero:KircheInRohrbach.jpg|eta|200ra|<center>la preĝejo de la parto Rohrbach de [[Ober-Ramstadt]] en [[Hesio]], kun la valdana moto "Lux lucet in tenebris" super la enirejo]] Post [[1698]] pro la forpelo de valdanoj kaj [[hugenotoj]] el [[Piemonto]] ankaŭ en [[Hesio-Darmstadt]], norda [[Badeno]] kaj [[Virtembergo]] ekestas valdanaj komunumoj. Kaj en Hesio kaj en Virtembergio la alvenintoj konatigis la terpomon, jam ekde la mazo de la 17-a jarcento kultivita en suda Francio kaj norda Italio, sed ĝis tiam nekutima en Germanio. Inter la urboj [[Pforzheim]] kaj [[Stuttgart]] ankoraŭ hodiaŭ francaj loknomoj kiel [[Wiernsheim#Pinache|Pinache]], [[Rutesheim#Perouse|Perouse]], [[Ötisheim#Corres|Corres]], [[Wiernsheim#Serres|Serres]] kaj [[Oberderdingen#Villars|Villars]] memorigas pri la franclingvaj valdanoj. Ankaŭ la francaj familiaj nomoj de multaj loĝantoj de Virtembergo kaj suda [[Hesio]], kiel ''Durand, Gille, Roux, Granget, Conle, Crocoll, Croissant'' aŭ ''Clour'' atestas pri la deveno de la valdanaj familioj el [[Savojo]]. == Valdanoj en Aŭstrio == Ankaŭ en Aŭstrio dum la 13-a kaj 14-a jarcento ekzistis valdanaj komunumoj. Ĉefa loĝotereno estis la teritorio sude de la rivero [[Danubo]] inter la regionoj [[Salzkammergut]] kaj [[Wienerwald]]. La katolika inkvizicio dum la jaro 1260 ĉi-tie trovis pli ol kvardek florantajn valdanajn paroĥejojn kun lernejoj kaj kunvenejoj. La [[inkivizicio]] ekde tiu jaro premis la valdanojn en kaŝan ekziston, kaj multaj kredantoj ekzekutiĝis. Ree inter 1311 kaj 1315, ĉirkaŭ 1370 kaj inter 1391 kaj 1402 la aŭstraj valdanoj estas severe persekutitaj; ĉi-kuntekste tre aktivis la [[celestenanoj|celestenano]] [[Petrus Zwicker]]. Ekde la mezo de la 15-a jarcento ne plu troveblas supuroj de la aŭstraj valdanoj. Ne tute klaras, ĉu la inkvizicia persekuto vere elradikiĝis ĉiujn valdanajn familiojn, aŭ ĉu iuj restintoj aliĝis al la [[Husmovado|husana movado]]. == Tutmonda diasporo == Pro la granda ondo de elmigroj el Italio al Suda Ameriko inter la jaroj [[1880]] kaj [[1914]] nuntempe en [[Argentino]] kaj [[Urugvajo]] vivas ĉirkaŭ {{nombro|13300}} valdanoj. Tutmonde ekzistas proksimume {{nombro|48000}} eklezianoj, kaj al tio aldoniĝas la valdanoj, kiuj - kiel {{nombro|4000}} kredantoj en Germanio, pliaj en Francio kaj la usonaj ŝatoj [[Novjorkio]] kaj [[Norda Karolino]] - aliĝis al lokaj protestantaj eklezioj. Pri la valdanoj informas ankaŭ interesega muzeo en [[Bad Karlshafen]], la t.n. [[Hugenota muzeo germana]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chiesavaldese.org la valdana eklezio en Italio] * [http://www.waldenser.de la valdana eklezio en Germanio] [[Kategorio:Protestantismo]] [[Kategorio:Mortokondamnitoj pro herezo|*]] 174qnqrs0d6g0z3su56oncchlxcce4v Iliašovce 0 212186 9440837 8878787 2026-07-28T18:37:20Z Sj1mor 12103 9440837 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Iliašovce | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|de|german|''Sperndorf''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Illésfalu''}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Iliašovce | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Košice | distrikto = Distrikto Spišská Nová Ves | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Spiŝo | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | rivero = Iliašovský potok | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = | aliro = | orogenezo = Hornádska kotlina <!-- *** Situo *** --> | situo = Iliašovce | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 520 | lat_d = 48 | lat_m = 59 | lat_s = 33 | lat_NS = N | long_d = 20 | long_m = 31 | long_s = 31 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_malalta = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 13.492 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 993 | loĝantaro_dato = 31.12.2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1263 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 053 11 | areo_kodo = +421-53 | areo_kodo_tipo = | kodo = SN | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 543161 | kodo1_tipo = NUTS | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Košice | mapo1_lokumilo = Regiono Košice <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.iliasovce.obecnyurad.eu/ www.iliasovce.obecnyurad.eu] | commons = | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Iliašovce''' (legu: Iliaŝovce) estas [[vilaĝo]] en [[Slovakio]] en [[Distrikto Spišská Nová Ves]]. == Situo == Vilaĝo troviĝas en nordokcidenta parto de [[Hornádska kotlina]] (Valkadrono de [[Hornád]]), en valo de ''Rojo de Iliaŝovce''. === Najbaraj civitoj === [[Arnutovce]], [[Dlhé Stráže]], [[Dravce]], [[Harichovce]], [[Kurimany]], [[Smižany]], [[Spišská Nová Ves]], [[Spišský Štvrtok]] === Akvofluoj === * [[Iliašovský potok]] == Simboloj de vilaĝo == === Blazono === En arĝenta kampo paŝanta nigra [[urso]]. == Historio == === Antikvaj kaj fremdaj nomoj de vilaĝo === * [[1263]] (villa) Ursi, (villa) Sperarum * [[1282]] Helyaszaza * [[1320]] Spernsdorf * [[1354]] Ilysfalua * [[1773]] Ilassowsze * [[1808]] Eliássowce * [[1920]] Iľašovce * [[1927]] Iliašovce * ''Germana nomo:'' Spernsdorf, Selgersdorf * ''Hungara nomo:'' Illésfalu * ''Latina nomo:'' Villa Ursi, Villa Sperarum == Politiko == === Vilaĝestroj === * 1990–1993 Jaroslav Čop (KSS) * 1993–1998 Ján Sarňák (KDH) * 1998–2002 Ján Sarňák (KDH + DÚ) * 2002–2006 Ján Sarňák (ANO + KDH + SDKÚ) * 2006–2011 Ladislav Grondžák, Ing. === Loĝantaro === ; Evoluo de [[loĝantaro]] de jaro [[1869]]: {| class=wikitable |- bgcolor="chocolate" ! '''Jaro de adicio''' ! Nombro da loĝantaro ! Nombro da domoj |- align ="center" | 1869 | 624 | - |- align ="center" | 1880 | 586 | 89 |- align ="center" | 1890 | 613 | 110 |- align ="center" | 1900 | 613 | 105 |- align ="center" | 1910 | 612 | 105 |- align ="center" | 1921 | 547 | 106 |- align ="center" | 1930 | 600 | 111 |- align ="center" | 1950 | 635 | 125 |- align ="center" | 1961 | 777 | 144 |- align ="center" | 1970 | 859 | 167 |- align ="center" | 1980 | 905 | 202 |- align ="center" | 1991 | 930 | 220 |- align ="center" | 2001 | 962 | 228 |} ; Konsisto de loĝantaro laŭ religio (2001): {| class=wikitable |- bgcolor="yellow" ! ''' ''' ! Nombro da loĝantaro ! % |- align ="center" | Romkatolikoj | 644 | 66,9 |- align ="center" | Grekokatolikoj | 1 | 0,1 |- align ="center" | Evangelikistoj | 290 | 30,1 |- align ="center" | Ateistoj | 17 | 1,8 |- align ="center" | Ceteraj | 10 | 1,0 |} ; Konsisto de loĝantaro laŭ nacieco (2001): {| class=wikitable |- bgcolor="green" ! ''' ''' ! Nombro da loĝantaro ! % |- align ="center" | slovaka | 874 | 90,9 |- align ="center" | cigana | 85 | 8,8 |- align ="center" | ceteraj | 3 | 0,3 |} == Kulturo kaj interesaĵoj == === Memorindaĵoj === ; Katolika [[preĝejo]] de [[Dipatrino]] [[Baroko]]-[[rokoko|rokoka]] el jaroj [[1768]]-[[1770]], turo kaj fasadoj finitaj en jaro [[1799]]. ; Sans Souci Malantaŭ vilaĝo, en centro de baroka [[parko]] situis somerloĝejo nomata Sans Souci, konstruita en jaro [[1775]]; en jaroj [[1800]] – [[1810]] estis parkaj pavilonoj, statuoj kaj konstruaĵoj krom [[statuo]] kaj vikariejo kaj [[obelisko]] detruitaj. === Regulaj aranĝoj === * Iľašovská pantľika – folkloraj festoj == Mastrumado kaj infrastrukturo == === Lernejaferoj === * Infanĝardeno - č. d. 155 * Bazlernejo - č. d. 29 {{Municipoj de Regiono Košice|Distrikto Spišská Nová Ves}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Spišská Nová Ves]] l4ey4abshbtjumjjo2p3nmpneufto33 George Armstrong Custer 0 214192 9440827 9408675 2026-07-28T17:56:53Z ThomasPusch 1869 9440827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''George Armstrong CUSTER''' [ĝoĝ armstron k?sta] ([[1839]]—[[1876]]) estis [[Usono|usona]] militisto (leŭtenanto-kolonelo), kiu kombatis en [[Usona Enlanda Milito]] kaj en Kontraŭ-Indianaj Militoj en Usono. Li mortis dum la batalo de ''[[Little Big Horn]]'' kontraŭ [[indiano]]j komandataj de [[Sidanta Bovo]] kaj [[Freneza Ĉevalo]], la [[25-an de junio]] [[1876]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Custer, George Armstrong}} {{Ĝermo|usonano}} [[Kategorio:Usonaj militistoj]] 285i4y6pwaf1urld0n1js32kq0vrvbr 9440828 9440827 2026-07-28T17:57:29Z ThomasPusch 1869 9440828 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''George Armstrong CUSTER''' [ĝoĝ armstron k?sta] ([[1839]]—[[1876]]) estis [[Usono|usona]] militisto (leŭtenanto-kolonelo), kiu kombatis en [[Usona Enlanda Milito]] kaj en Kontraŭ-Indianaj Militoj en Usono. Li mortis dum la [[batalo de Little Bighorn]] kontraŭ [[indiano]]j komandataj de [[Sidanta Bovo]] kaj [[Freneza Ĉevalo]], la [[25-an de junio]] [[1876]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Custer, George Armstrong}} {{Ĝermo|usonano}} [[Kategorio:Usonaj militistoj]] 2c4pmko3z13vlhgl6mz0c1ftue3w16t 9440832 9440828 2026-07-28T18:05:43Z ThomasPusch 1869 9440832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''George Armstrong CUSTER''' [ĝoĝ armstron k?sta] ([[1839]]—[[1876]]) estis [[Usono|usona]] militisto (leŭtenanto-kolonelo), kiu kombatis en [[Usona Enlanda Milito]] kaj en Kontraŭ-Indianaj Militoj en Usono. Li mortis dum la [[batalo de Little Bighorn]] kontraŭ [[indiano]]j komandataj de [[Sidanta Taŭro]] kaj [[Freneza Ĉevalo]], la [[25-an de junio]] [[1876]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Custer, George Armstrong}} {{Ĝermo|usonano}} [[Kategorio:Usonaj militistoj]] azdig7vc9k78aywe440qslrna0hezwy 9440873 9440832 2026-07-28T19:14:28Z ThomasPusch 1869 vidu la diskutpaĝan noton. 9440873 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''George Armstrong CUSTER''' (prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|d͡ʒˈɔːd͡ʒ ˈɑːmstɹɒŋ kˈʌstə}}, [[1839]]—[[1876]]) estis [[Usono|usona]] militisto (leŭtenanto-kolonelo), kiu batalis en la [[Usona Enlanda Milito]] kaj en Kontraŭ-Indianaj Militoj en Usono. Li mortis dum la [[batalo de Little Bighorn]] kontraŭ [[indiano]]j komandataj de [[Sidanta Taŭro]] kaj [[Freneza Ĉevalo]], la [[25-an de junio]] [[1876]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Custer, George Armstrong}} {{Ĝermo|usonano}} [[Kategorio:Usonaj militistoj]] fd7zkkxjj0iwc7ihrnlev0c51xr5u2x Freneza Ĉevalo 0 218944 9440829 9026581 2026-07-28T17:59:35Z ThomasPusch 1869 9440829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = ĉ. [[1839]] }} [[Dosiero:Crazy Horse 1877.jpg|eta|dekstra|300px|Freneza Ĉevalo en [[1877]] (aŭtenteco pridubinda, verŝajne temas pri frato de Freneza Ĉevalo)]] '''Freneza Ĉevalo''' aŭ '''Taŝunka-Vitko''' (Thašųka Witko aŭ Thašuŋka Witko, {{prononco|taŝunka ŭitko}}, "enigma ĉevalo"; naskiĝis inter [[1838]] kaj [[1840]]; mortis la [[5-an de septembro]] [[1877]] en ''Fort Robinson'', [[Nebrasko]]) estis ĉefo de la [[lakotoj]], parto de la okcidentaj [[siuoj]]. == Vivo == Li naskiĝis en la nuna [[Suda Dakoto]], proksime al Rapid City. Naskiĝdato ne estas certa – oni ankaŭ indikas ĉ. 1842. En 1865 li kontraŭstaris batale planojn konstrui vojon al [[oro|orhavaj]] kampoj en [[Montano]]. En 1874 rifuzis forlasi terenojn atribuitaj al Siuoj, kiuj iĝis objekto de interesiĝo fare de orserĉantoj. Tio kondukis al venka por indianoj batalo ĉe Powder Creek (la 17-an de junio 1876). En tiu ĉi batalo partoprenis ankaŭ [[ĉejena lingvo|ĉejenoj]]. Poste Freneza Ĉevalo iris norden, por ke tie ĉe la rivero Little Bighorn unuiĝi kun la ĉefaj fortoj de Siuoj. Li estis unu el la ĉefaj komandantoj de indianoj kaj aŭtoroj de la venko en la [[batalo de Little Bighorn]], kiu finiĝis per kompleta detruo de la [[kavalerio|kavaleria]] [[regimento]] de [[George Armstrong Custer]]. Sekve de tio li revenis kun sia gento al gepatraj terenoj. Persekutata de [[generalo]] Crook, subiĝis al li en [[Nebrasko]] en 1877 pro [[malsato]] de sia popolo, persvadita de sia onklo Bunta Vosto. Sed antaŭe li partoprenis dutagan batalon la 7-an kaj 8-an de januaro kun la armeo de generalo Miles en ĉirkaŭaĵo de Wolf Mountain. Enkarcerigite en la Fuorto Robinson en Nebrasko, kie li estis mortigita per [[bajoneto]] de gardisto dum provo fuĝi. Gigantan, kreiĝantan [[Monumento al Freneza Ĉevalo|monumenton al Freneza Ĉevalo]], skulptatan en [[roko]] - de la poldevena [[skulptisto]] [[Korczak Ziółkowski]] - oni povas rigardi proksime al Custer City en [[County Custer]] de la subŝtato Suda Dakoto. == Vidu ankaŭ == * [[Indianoj]] * [[Usonaj indianoj]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Indianaj ĉefoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 19-a jarcento]] pdmfn9m8gk4rc6vv1idg6fdexpxxrvr Sérgio Vieira de Mello 0 219351 9440748 9303063 2026-07-28T13:47:44Z Sj1mor 12103 9440748 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto politikisto}} '''Sérgio Vieira de Mello''' ([[Rio-de-Ĵanejro]], [[15-a de marto]] [[1948]] — [[Bagdado]], [[19-a de aŭgusto]] [[2003]]) estis [[diplomato]] [[brazil]]a, laboris por la [[Unuiĝintaj Nacioj]] dum 34 jaroj. Mortis dum atenco terorisma kontraŭ la sidejo de UN en [[Bagdado]], kune de aliaj 21 membroj de sia skipo. Vieira de Mello flue parolis la [[angla]]n, la [[hispana]]n, la [[itala]]n, la [[franca]]n, la [[araba]]n kaj lian nacian lingvon, la [[portugala]]n. == Biografio == Filo de diplomato, Sérgio Vieira de Mello akompanis sian patron dum kelkaj misionoj tra la mondo. Li diplomiĝis en la brazila-franca liceo de [[Rio de Janeiro]] (“Liceu franco-brasileiro do Rio de Janeiro), studis en la [[Universitato de Parizo]] ([[Sorbonne]]), kie li obteve a sua [[licenciatura]] e o Mestrado por instrui Filozofion, en [[1969]] kaj [[1970]], respektive. Dum la sekvantaj kvar jaroj, Vieira de Mello daŭrigis siajn filozofiajn studojn en la Universitato de Pariso 1, (“Université de Paris-Panthéon”). Kiam li finiĝis siajn studojn, li doktoriĝis el la tria ciklo kaj, en [[1985]] li doktoriĝis ankaŭ pri Letras kaj [[Ciências Humanas]]. Sérgio Vieira eniris la Unuiĝintaj Nacioj (UN) en [[1969]] dum li studis Filozofion kaj Humanidades (Homaranajn Studojn?) en la Universitato de Pariso. Dum la plej parto de sia vivo li laboris por la rifuĝintoj ĉe UN en [[Ĝenevo]], [[Respubliko Kipro]], kaj ankaŭ en operacoj humanitárias (homaranaj?) kaj por la paco en [[Bangladesh]], [[Sudano]], [[Cipro]], [[Mozambiko]] kaj [[Peruo]]. En [[1981]] li fariĝis ĉefa politika konsilanto de la misio de UN en [[Libano]]. Poste tio, li plenigis kelkajn gravajn funkciojn en la Ĉefa Komisiono de la Unuiĝintaj Nacioj por la Rifuĝintoj (UNHCR) de [[1983]] al [[1991]] (kiel estro de la Ĉefa Komisiono; de la Departemento Regiona por [[Azio]] kaj [[Oceanio]]; kaj direktoro de la fako de internaciaj rilatoj). Inter [[1991]] kaj [[1996]], li laboris kiel speciala diplomata deligato de la Ĉefa Komisiono al [[Kamboĝo]], direktoro de repatriamento (re-enlandiĝo?) de la UN-a aŭtoritato de transição (transicio?) en [[Kamboĝo]] (UNTAC). Direktoro de civilaj aferoj de UN por la protektado de la naciojn (UNPROFOR), regiona humana kunordigo (coordenação humanitária?) de UN en la regiono de la [[Grandes Lagos]] en [[Afriko]]. En [[1996]] li estis nomita kiel adjunkto de la ĉefa komisiono de la Unuiĝintaj Nacioj por la rifuĝintoj kaj poste estis sendita al [[Nov-Jorko]] (New York), en januaro de [[1998]], kiel sub-ĝenerala-adjunkto de humanaj aferoj kaj kunordiganto de Krizaj Situacioj. Dum iom da tempo li ankaŭ laboris kiel speciala representante (reprezentantulo? Reprezentanto?) de la Ĝenerala Sekretario(secretário-geral?) [[Kofi Annan]] en [[Kosovo]]. Poste, [[Bernard Kouchner]] anstataŭis lin. De Novembro 1999 al Maio 2002 li laboris kiel administranto de transicioj de UN en [[Timor-Leste]]. En [[12-a de septembro]] de [[2002]], li estis nomata Ĉefa-komisarano de la Unuiĝintaj Nacioj por [[Homaj rajtoj]]. En majo 2003, li estis indikita de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj Kofi Annan por esti speciala reprezentanto de UN dum kvar monatoj en [[Irako]], kie li estis mortigita dum brutala atenco [terorisma] kontraŭ la sidejo de UN en [[Bagdado]], la 19a de Aŭgusto [[2003]]. Li estis gajninto la [[Premio pri Homaj Rajtoj de la Unuiĝintaj Nacioj]] en 2003. == Referenco == Sérgio Vieira de Mello estis entombita en la tombejo de Plainpalais, en [[Ĝenevo]], sidejo de la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj|Ĉefa Komisiono de la Unuiĝintaj Nacioj por la Homaj Rajtoj]] (HCDH) kaj de la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj|Ĉefa Komisiono de la Unuiĝintaj Nacioj por la Rifuĝintoj]] (UNHCR), [[Ĉefa Komisiono de La Unuiĝintaj Nacioj por la Rifuĝintoj|ACNUR]], urbo al kiu li sentis sin ligita ekde li estis 21-jaraĝa kaj kien li vivis dum multaj jaroj. Li havis du plenkreskajn filojn kiam li mortis: Laurent Vieira de Mello kaj Adrien Vieira de Mello, kiuj ambaŭ estas sciencaj fakuloj. == Graveco == Sérgio Vieira de Mello famiĝis internacie. Ĝis lia tragika morto, je la 19a de Aŭgusto 2003, li sindediĉis al rekonstruado de komunumoj, kiuj suferis pro milito kaj ekstera perforto. La aspekto (?) humanisma (?) de liaj studoj kaj lia talento por negociado (?) kaj por la defendo de demokratio eĉ dum danĝeraj situacioj estis gravaj por la sukceso (?) de multaj el siaj misioj. Lia kuraĝa defendo de la homaj rajtoj kaj moralaj valoroj inspiras ĝis hodiaŭ la daŭrigadon de la diskutoj pri liaj pensoj. Laŭ li, inspiris lin la diplomato [[Suécia/Sueco]] [[Dag Hammarskjöld]] (1905-1961), eks-Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj, mortigita dum pac-misio por UN en [[Congo]]([[1961]]). Dag gajnis la [[Nobel-premio pri paco|Nobeln-Premion por la Paco]] en (1961). == Mortigo == [[Dosiero:Sergio Vieira de Mello DF-SD-04-02189.JPEG|eta|Usonaj soldatoj surmetas flagon de la Unuiĝintaj Nacioj sur la vojaĝ-tombo de Sérgio Vieira de Mello antaŭ ceremonio omaĝe al li ĉe la Internacia Flughaveno de Baghdad.]] En sia libro ''The Prince of the Marshes'', la skota verkisto [[Rory Stewart]] rakontis siajn spertojn en la Hotelo Canal dum la mort-tago de Sérgio Vieria de Mello: "Kiam mi trapasis la sekurec-baron, neniu provis ekzameni min aŭ eĉ demandis al mi pri kiu mi volis fari tie. La Irakanoj kiuj eniris la lokon ŝajnis bon-humoraj. Mi komentis al amikino ke la aferoj ŝajnis tre serenaj tie. Ŝi eksplikis al mi ke la Speciala Reprezentanto en Irako fieris pro tio ke alproksimiĝo de Irakanoj al la UN-a konstruaĵo estis ĉiam permesita – malsame al tio, kio okazis en la Verda Zono, kie oni konstruis protektajn barojn duon-majloj antaŭ la ĉefaj oficejoj." "Mia amikino do eniris malgrandan oficejon kaj tuj poste eliris, pardonpetante; ŝajnis ke mi ja povus partopreni de la konsilo. Mi ekvidis De Mello pasante apud mi. Ni konatiĝis en Indonezo (?), sed li ne konstatis mian prezencon (?presença) kiom li pasis apud mi, kaj mi paŝis al la manĝejo, kie mi sidiĝis de la 10a matene ĝis la 2a posttagmeze, babilante kun ulo el la loka [[Ne-registara Organizo]] (NRO), kiu eniris por manĝi kaj interreti. Mi speciale ŝatis la sekurec-konsilanto (?security advisor) el Tunizo, kiu servis en la Balkans (?). Li estis agitita (? Preocupado) pri la ebleco de terorist-atakoj kontraŭ la Unuiĝintaj Nacioj." "Mi eliris je la 2a, kaj intencis re-iri al UN posttagmeze mem por uzi la Interreto. Sed kiam mi revenis, je la 4:30, mi vidis grandegan fum-nubon suprenirante al la ĉielo el la konstruaĵo de UN, familioj kriante kaj puŝante kontraŭ protektaĵo farita de Usonaj Soldatoj. La virino kiu antaŭe servis al mi salaton en la manĝejo kuris al ni. Dum la mallonga tempo, kiam mi estis for, bomb-sinmortigulo (??suicide-bomber, homem-bomba) stiris sian kamionon (?caminhão) kontraŭ la konstruaĵo, ĵus malsupren la oficejo de De Mello." == Aliaj Mortitaj Dum la Atenco == Kune al Sérgio Vieira de Mello, misia estro de la Unuiĝintaj Nacioj, mortis dum la atenco: * [[Nadia Younes]], [[Egiptio|egiptanino]], estro de la skipo de Vieira de Mello. * Renam Al-Farra, [[Jordanio|jordaniano]], laboris ĉe la Kabineto de Humana Kunordigo (?coordenação humanitária) de la Unuiĝintaj Nacioj. * Ranillo Buenaventura, [[Filipinoj|filipinano]], laboris ĉe la Kabineto de Humana Kunordigo (?coordenação humanitária) de la Unuiĝintaj Nacioj. * Arthur Helton, advokato pri imigração (?), [[Usono|usonano]], kaj ano de la Ne-Registara Organizo [[Council on Foreign Relations]] (Konsilo pri Internaciaj Rilatoj), el Nov-Jorko (New York), kiu estis vizitante Vieira de Mello-n je la preciza momento de la eksplodo. * Rick Hooper, usonano, laboris ĉe la Departemento de Politikaj Aferoj. Agis kune al la Unuiĝintaj Nacioj en [[Gaza]] (?). * [[Jean-Sélim Kanaan]], kiu havas naciecon francan, italan kaj egiptian, laboris ĉe la Kabineto de Vieira de Mello. * Chris Klein-Beckman, [[Kanado|kanadano]], laboris kiel kunordiganto de la Fonduso de la Unuiĝintaj Nacioj por la Infaneco, [[Unicef]]. * Alya Souza, irakanino, laboris por la [[Monda Banko]]. * Martha Teas, usonanino, gerente (?) pri projektoj por la Centro pri Humanaj Informoj (?centro de informação humanitária) en Irako. * Fiona Watson, [[Britio|brita virino]], laboristino ĉe la kabineto de Vieira de Mello, laboris je la programo [[Petrolo]]n por [[manĝaĵo]]. * Omar Kahtan Mohamed al-Orfali, irakana stiristo por ia Ne-Registara Organizo. * Raid Shaker Mustafa al Mahdawi, irakana elektrikisto (?eletricista), kiu laboris por UNMOVIC, ?(unidade de inspeção de armas). * Leen Assad al Qadi, irakano, laboris ĉe la Kabineto por Humana Kunordigo (?coordenação humanitária? Homara?). * Alyawi Bassem, irakano, ankaŭ konata kiel Mahmoud u Taiwi Basim. * Gillian Clark, 47-jaraĝa, el [[Toronto]], kanadano, helpanto en projekto de la Fonduzo de Kristanaj Infanoj. * Reza Hosseini, el Mashhad, nord-[[Irano]], iranano, laboris ĉe la UN-a kabineto de Humana Kunordigo (?Coordenação Humanitária) en Irako. * Manuel Martin Ora, 57, oceana kapitano (?capitão naval) [[Hispanujo|hispanano]], laboris kiel ligilo inter la okupaj fortoj kaj UN. * Khidir Saleem Sahir, irakano, laboristo de UN. * Emaad Ahmed Salman, laboristo irakano ĉe la kabineto de Vieira de Mello. * Ihsan Taha Husein, laboristo irakano ĉe kabineto de UN. == Libroj == * (pt) Jacques Marcovitch - USP - ''Sérgio Vieira de Mello - pensamento e memória''. 1 Edição | 2004 | Brochura 344p. | Cód.: 167075 | ISBN 853140867. * (fr) Jean-Claude Buhrer et Claude B. Levenson, ''Sergio Vieira de Mello, un espoir foudroyé''. – [[Paris]] : Mille et une nuits, 2004. – 199 p., 20 cm. – ISBN 2-84205-826-7 . * (fr) George Gordon-Lennox et Annick Stevenson, ''Sergio Vieira de Mello : un homme exceptionnel''. – Genève : Éditions du Tricorne, 2004. – 143 p., 25 cm. – ISBN 2-8293-0266-4. – En appendice, choix de textes de Sergio Vieira de Mello. * ([[en]]) Samantha Power - " Chasing the Flame: Sergio Vieira de Mello and the Fight to Save the World", (Hardcover - Pub. Date: 2/14/2008). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sergiovdmfoundation.org Sergio Vieira de Mello Foundation] (en la angla) * [http://www.pbs.org/independentlens/enroutetobaghdad/ Dokumenta Video de Simone Duarte En Route to Baghdad ] (en la angla) * [http://www.abknet.de/vieira.htm Post—morta Artikolo "Sergio Vieira de Mello: O brasileiro da paz] (en la portugala) * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2146395.stm BBC News - Obituary: ''Sergio Vieira de Mello''] * [http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/08/19/sprj.irq.demello/ CNN - ''Sergio Vieira de Mello: A Rising Star''] (en la angla) * [http://www.usp.br/svm USP "''Sergio Vieira de Mello: pensamento e memória''" ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071006120405/http://www.usp.br/svm/ |date=2007-10-06 }}. (En la portugala). * [http://ochaonline.un.org/webpage.asp?ParentID=9848&MenuID=9855&Page=1291 ''Sergio Vieira de Mello [[Undersecretary-General for Humanitarian Affairs and Emergency Relief Coordinator]]] (en la angla) * [http://www.ohchr.org/english/about/hc/vieira.htm UNHCHR Sergio Vieira de Mello] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051220092324/http://ochaonline.un.org/webpage.asp?ParentID=9848&MenuID=9855&Page=1291 |date=2005-12-20 }} (en la angla) * [http://midiaindependente.org/en/blue/2004/07/286986.shtml UNHREP. The Final Project of the Man of Peace] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110515015734/http://midiaindependente.org/en/blue/2004/07/286986.shtml |date=2011-05-15 }} (en la angla) * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/18/AR2009081802908.html?nav=rss_opinion/columns&sid=ST2009081802974 "Unsung Heroes of the Battlefields" by Laurent Vieira de Mello, president of the Sergio Vieira de Mello Foundation - ''The Washington Post'', 19 August 2009] (en la angla) === Intervjuoj === * [http://www.hrdc.net/sahrdc/hrfchr59/Issue6/interview.htm Interview with Human Rights Features] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120716232803/http://www.hrdc.net/sahrdc/hrfchr59/Issue6/interview.htm |date=2012-07-16 }} * [http://www.democracynow.org/article.pl?sid=03/08/20/1450239 Interview] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051213135315/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=03%2F08%2F20%2F1450239 |date=2005-12-13 }} on [[Democracy Now!]] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/forum/2523983.stm Interview] on [[BBC News]] * [http://www.pbs.org/newshour/bb/europe/july-dec99/kosovo_8-4.html Can Kosovo recover?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930014713/http://www.pbs.org/newshour/bb/europe/july-dec99/kosovo_8-4.html |date=2007-09-30 }} - Interview on PBS {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vieira de Mello, Sergio}} [[Kategorio:Brazilaj Diplomatoj]] [[Kategorio:Laboristoj de la Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Terorismaj Viktimoj]] [[Kategorio:Personoj mortigitaj en Irako]] c4wh5gwfrpx5aqrysn43pnpqq5emp0e Albert Györkös Mányi 0 222031 9440928 8734924 2026-07-28T23:00:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''GYÖRKÖS MÁNYI Albert''' (djoerkoeŝ ma:nji) estis rumanuja hungara pentristo naskita en [[Săvădisla]] la [[18-a de julio]] [[1922]] kaj mortinta en [[Kluĵo]] la [[27-an de majo]] [[1993]]. Li estis la edzo de pentristino [[Ilona Jakab]]. == Biografio == Albert Györkös Mányi en 1939 malsaniĝas je osttuberkulozo, tial la mezlernejon li finis senfrekvente. Inter [[1945]]–[[1948]] li laboris kiel oficisto en ŝufabriko en Kluĵo kaj poste li pristudis muzikon en la [[Magyar Művészeti Intézet]]. Pro sia denova malsaniĝo la duan studjaron li devis ripeti. En [[1954]] li estis nomumita kiel klarnetinstruisto en muzikmezlernejo. Post sia edziniĝo kun pentristino [[Ilona Jakab]] li rekonis, ke elektis mise sian profesion, kaj li komencis studi memlernante intense pentroarton. En [[1980]] li konatiĝis kun pentristo [[Jenő Barcsay]]. En [[1984]] li faris studvojaĝon en [[Hungarujo]]. Li memmortigis en sia laborejloĝejo. == Individuaj ekspozicioj == * 1969 • [[Săvădisla]] * 1971 • Redakcio [[Igazság]], [[Kluĵo]] * 1972 • Petőfi Sándor Művelődési Ház, [[Bukareŝto]] * 1973 • [[Korunk]] Galéria, Kluĵo * 1974 • [[Săvădisla]] • Korunk Galéria, Kluĵo * 1975 • Filo Galéria, Kluĵo * 1977 • [[Târgu Mureș]] [kun [[Sándor Benczédi]]] • Filo Galéria, Kluĵo * 1981 • [[Săvădisla]] * 1982 • Universitata Domo, Kluĵo * 1983 • Korunk Galéria [kun [[Péter Balázs]] kaj [[Tibor Kádár F.]]], Kluĵo * 1984 • Jókai Klub, [[Budapest]] * 1985 • Kluĵo • [[Satmaro]] • Klub Galéria, Kluĵo * 1988 • Magyar Ház [kun Ilona Jakab], [[Kolono]] * 1989 • Kluĵo • [[Kecskemét]]. == Elektitaj grupaj ekspozicioj == * 1981 • [[Béla Bartók|Bartók]]-centjariĝo, Korunk Galéria, Kluĵo * 1985 • Ilustraĵoj-[[Kalevala]], Korunk Galéria, Kluĵo. == Bibliografio == * [[Lajos Kántor|Kántor Lajos]]: ''Györkös Mányi Albert''. [[Kriterion Könyvkiadó]], Bukarest, 1995. == Fonto == * [http://artportal.hu/ Artportalo.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902012046/http://artportal.hu/ |date=2011-09-02 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.emke.ro/node/11 Memordomo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120302070308/http://www.emke.ro/node/11 |date=2012-03-02 }} {{Vivtempo|Gyorkos Manyi, Albert}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] bm5hzsi4a4fyykr5v3s1ag9d96pvhhu Alexander Shlafer 0 222474 9441013 9313431 2026-07-29T03:42:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441013 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alexander SHLAFER''' [ŝláfer]{{noto|En esperantlingvaj tekstoj ofte nomata ''Aleksandro SHLAFER'', ĉiam kun familia nomo en la anglalingva formo oficiale registrita en Usono.}} ({{lang-ru|Александр Шляфер}} [ŝláfer], naskiĝis la [[18-an de aŭgusto]] [[1956]] en [[Rusio]]) estas [[esperantisto]], membro de [[Akademio de Esperanto]], [[matematikisto]], [[lingvisto|lingvosciencisto]], [[komputado|komputisto]] kaj revizianto plus [[redaktoro]] de la revuo ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''<ref name="Monato2003">[https://www.monato.be/2003/007974.html laŭ memprezenteto kiel revizianto de la revuo] ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'' de 2003</ref><ref name="Monato2022"/>. == Biografio == Li esperantistiĝis aŭtodidakte en Rusio en [[1978]]. Ekde [[1993]] li loĝas en [[Usono]] kaj de marto 1994 ĝis oktobro 1997 havis unuan usonan laborpostenon en la medicina centro de la [[Universitato de Kalifornio en San-Francisko]].<ref name="LinkedIn">[https://www.linkedin.com/in/alexander-shlafer-5a482a33/ konfirmita interalie laŭ informoj en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ({{en}})</ref> == Esperanto == * Membro de la [[Akademio de Esperanto]] (ekde [[2010]])<ref name="LinkedIn"/> * Direktoro de la sekcio pri gramatiko de la [[Akademio de Esperanto]] (de [[2025]])<ref>[https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_39_2025.html OFICIALAJ INFORMOJ de Akademio de Esperanto, Numero 39, 2025.05.28]</ref> * Direktoro de la sekcio Interkonsilejo de la [[Akademio de Esperanto]] (de [[2022]])<ref>[https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_38_2022.html OFICIALAJ INFORMOJ de Akademio de Esperanto, Numero 38, 2022.07.04]</ref> * Direktoro de la [[Akademio de Esperanto#Lingva Konsultejo|Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto]] ([[2010]]-[[2019]])<ref>[https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Respondoj_de_la_Lingva_Konsultejo Jen elektitaj respondoj] de la Lingva Konsultejo de la [[Akademio de Esperanto]], inter kiuj pli ol cent estas tiuj de Aleksandro Shlafer</ref> * Lingva kontrolanto de la internacia [[magazino]] [[Monato (gazeto)|MONATO]] (ekde [[1995]]). Redaktoro de la rubriko ''Politiko'' (ekde januaro [[2017]] ĝis [[2022]], posteulo iĝis [[Massimo Ripani]])<ref name="Monato2022">laŭ la noto [https://www.monato.be/2022/013022.php ''Defia Rubriko''] en Monato 2022 1, ligita ankaŭ sube en la "eksteraj ligilo"</ref> * Prezidanto de usona Landa Asocio [[Esperanto-USA]], tiutempe konata kiel [[ELNA]] ([[2002]]-[[2005]]) * Prezidanto de [[SFERO]] (Regiona Esperanto-organizaĵo de [[Sanfrancisko]]) ([[1995]]-[[2002]]) * Estrarano de [[SEU]] ([[1989]]-[[1990]]) * Estrarano de [[ASE]] ([[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]) ([[1982]]-[[1989]]) * Fondinto ([[1979]]), la unua prezidanto kaj honora membro de [[Tomska Esperanto-Klubo]] ([[Tomsk]], [[Rusio]])<ref name="Monato2003"/> * Ano de [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]] (ekde [[1998]]) * Ĉefinstruisto en la [[Nord-Amerika Somera Kursaro|Internacia Somera Esperanto-Kursaro]] en la [[San-Franciska Ŝtata Universitato|Sanfranciska Ŝtata Universitato]] [[1998]] * Instruis Esperanton en Rusio, Bulgario (en la [[internacia kursejo en Pisanica]]), Litovio kaj Usono (ekde 1979) Aleksandro estas patro de du denaskaj esperantistoj, kiuj siatempe, dum siaj studentaj jaroj, mem oficiale instruis Esperanton en [[Universitato de Kalifornio]] en [[Berkeley (Kalifornio)]] kaj aktivis en [[Esperanto-movado]]. == Profesie == Alexander Shlafer doktoriĝis pri matematiko en la [[fako]] [[matematika logiko]]/[[algebro]]/[[nombro-teorio]] ([[1987]]). Laborante en universitatoj, sciencaj kaj informo-teĥnologiaj organizaĵoj kaj sendepende, li profesie okupiĝis pri [[matematiko]], [[logiko]], [[artefarita intelekto]], [[komputado]], [[informa teĥnologio|informo-teĥnologio]], [[lingvoinstruado]], [[lingvoscienco]] matematika/[[komputa lingvoscienco|komputa]] kaj [[ĝenerala lingvistiko|ĝenerala]], [[interlingvistiko]] kaj [[esperantologio]]. == Notoj == {{notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} '''Persone''': * [http://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_14_2010.html Direktoro de la Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto] * [http://www.akademio-de-esperanto.org/konsultejo/index.html La Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto] * [https://www.esperanto.be/fel/mon/mon_kolo.php Lingva revizianto kaj redaktoro pri politiko de ''Monato''] * [https://www.monato.be/2003/007974.html Sinprezento en ''Monato''] <!-- la sekvaj du retejoj ne plu funkcias: * [http://kongreso2005.hewgill.com/galerio/stevebrewer/20620989_2392a8c4a7.jpg.html Prezidanto de ELNA] * [http://esperantisto.hu/kolekto/vortaroj/hv.htm Unu el la aŭtoroj de reta ''Hejma Vortaro''] * [http://dok.esperantic.org/es9.htm Esperantic Studies] --> '''Verkoj/Recenzoj''': * [https://www.monato.be/2022/013022.php ''Defia Rubriko''] <!-- tiu ligilo havis robotan noton de decembro 2022 esti morta, sed estas tute funkcianta en 2025 --> * [https://www.monato.be/2020/012585.php ''Ĉu silentigi opiniojn?''] * [http://katalogo.uea.org/index.php?inf=8356&id=1378&recenzo=montru#ek ''La arto labori kune''] (ankaŭ [http://retbutiko.be/eo/ero/laku?lingvo=eo&ero=laku#recenzo ĉi tie]) * [http://retbutiko.be/eo/ero/nveo?lingvo=eo&ero=nveo#recenzo Studraporto lingvoscience serioza kaj metodologie firma] * [http://retbutiko.be/eo/ero/scep?lingvo=eo&ero=scep#recenzo Kortuŝa omaĝo al elstara lingvisto, esperantisto kaj patro] * [http://www.esperanto.net/literaturo/uea/ombrrec.html ''El Ombro''] * [https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/ivoj.php Plia sukceso de Jacques Ivart] * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=5962&id=627&recenzo=montru#ek Perloj de gramatika inspiro (''Geraldo Mattos. Apartaj mondoj: verboj kaj participoj'')] (ankaŭ [http://www.esperanto.org/Ondo/R-mattos.htm ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101101014140/http://esperanto.org/Ondo/R-mattos.htm |date=2010-11-01 }}) * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4840&id=643&recenzo=montru#ek Komputiko "laŭ Pokrovskij"] (kaj ankaŭ [http://www.esperanto.org/Ondo/R-komlex.htm ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101216052944/http://esperanto.org/Ondo/R-komlex.htm |date=2010-12-16 }} kaj [http://retbutiko.be/eo/ero/klek?lingvo=eo&ero=klek#recenzo ĉi tie]) * [http://www.esperanto.org/Ondo/R-linres.htm Vi ĝuos legadon! (''Sergio Pokrovskij. Lingvaj Respondoj'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101102000031/http://esperanto.org/Ondo/R-linres.htm |date=2010-11-02 }} * [https://web.archive.org/web/20130511161427/http://esperanto.org/Ondo/R-master.htm "La manuskriptoj ne forbrulas!"] * [http://retbutiko.be/eo/ero/leks?lingvo=eo&ero=leks#recenzo ''Leksikaj Ekskursoj''] * [http://retbutiko.be/eo/ero/adelf?lingvo=eo&ero=adelf#recenzo Ĉarma antikva musido] * [https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/sono.html Stenu ĉiulingve, se vi kapablos] * [http://retbutiko.be/eo/recenzoverkisto/vorto/Shlafer Aliaj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Shlafer, Alexander}} [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Usonaj esperantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Nord-Amerika Somera Kursaro]] [[Kategorio:Prezidantoj de Esperanto-USA]] bu32t9gxp82fo3s9kkgzixovcwbg9h6 Sámuel Brassai 0 223134 9441055 6740867 2026-07-29T05:24:41Z Sj1mor 12103 9441055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BRASSAI [[Samuelo (nomo)|Sámuel]]''' braŝai, estis hungara [[tutfakulo]], universitata profesoro, [[membro]] de la [[Hungara Scienca Akademio]] naskita en [[Torockó]] aŭ [[Torockószentgyörgy]] la [[15-an de junio]] [[1797]] aŭ [[15-an de februaro]] [[1800]] kaj mortinta en [[Kolozsvár]] la [[24-an de junio]] [[1897]]. == Biografio == Sámuel Brassai ekde sia infanaĝo Brassai vivis en malfacilaj kondiĉoj. Li estis magnatfamilia ĉedoma instruisto, lingvoinstruisto, muzikinstruisto, bibliotekisto, ekde [[1837]] ĝis [[1848]] instruisto de unitariisma kolegio en Koloĵvaro. Inter [[1850]]-[[1959]] li instruis en [[Pest]], poste denove en Koloĵvaro kaj samtempe li estis la direktoro de [[Erdélyi Múzeum-Egyesület]]. Ekde [[1872]] ĝis [[1884]] ĝis sia pensiuliĝo li instruis en [[Universitato de Koloĵvaro]] matematikon, ĝeneralan lingvistikon kaj ankaŭ sanskritan lingvon. Inter [[1834]] kaj [[1848]] li redaktis en Koloĵvaro la popolgazeton [[Vasárnapi Újság]]. == Ĉefaj verkoj == * ''Bevezetés a világ, föld és státusok esmeretére'' (Kolozsvár, 1834); * ''Logika lélektani alapon fejtegetve'' (Pest, 1858); * ''Magyar vagy cigány zene'' (Kolozsvár, 1860); * ''Az Akadémia igazsága'' (Kolozsvár, 1862); * ''A magyar mondat'' (Kolozsvár, 1860-63); * ''A magyar bővített mondat'' (Pest, 1870); * ''A neo- és palaeologia ügyében'' (Bp. 1875); * ''Szórend és accentus'' (Bp., 1888). == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brassai, Samuel|1797}} [[Kategorio:Hungaraj tutfakuloj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj orientalistoj]] ttg8zqn3a127tjvy5d2kt14fug0u5fg 9441056 9441055 2026-07-29T05:25:03Z Sj1mor 12103 9441056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BRASSAI [[Samuelo (nomo)|Sámuel]]''' braŝai, estis hungara [[tutfakulo]], universitata profesoro, [[membro]] de la [[Hungara Scienca Akademio]] naskita en [[Torockó]] aŭ [[Torockószentgyörgy]] la [[15-an de junio]] [[1797]] aŭ [[15-an de februaro]] [[1800]] kaj mortinta en [[Kolozsvár]] la [[24-an de junio]] [[1897]]. == Biografio == Sámuel Brassai ekde sia infanaĝo Brassai vivis en malfacilaj kondiĉoj. Li estis magnatfamilia ĉedoma instruisto, lingva instruisto, muzikinstruisto, bibliotekisto, ekde [[1837]] ĝis [[1848]] instruisto de unitariisma kolegio en Koloĵvaro. Inter [[1850]]-[[1959]] li instruis en [[Pest]], poste denove en Koloĵvaro kaj samtempe li estis la direktoro de [[Erdélyi Múzeum-Egyesület]]. Ekde [[1872]] ĝis [[1884]] ĝis sia pensiuliĝo li instruis en [[Universitato de Koloĵvaro]] matematikon, ĝeneralan lingvistikon kaj ankaŭ sanskritan lingvon. Inter [[1834]] kaj [[1848]] li redaktis en Koloĵvaro la popolgazeton [[Vasárnapi Újság]]. == Ĉefaj verkoj == * ''Bevezetés a világ, föld és státusok esmeretére'' (Kolozsvár, 1834); * ''Logika lélektani alapon fejtegetve'' (Pest, 1858); * ''Magyar vagy cigány zene'' (Kolozsvár, 1860); * ''Az Akadémia igazsága'' (Kolozsvár, 1862); * ''A magyar mondat'' (Kolozsvár, 1860-63); * ''A magyar bővített mondat'' (Pest, 1870); * ''A neo- és palaeologia ügyében'' (Bp. 1875); * ''Szórend és accentus'' (Bp., 1888). == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brassai, Samuel|1797}} [[Kategorio:Hungaraj tutfakuloj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj orientalistoj]] 2ois9ojhhcle0cvlwx4cagvwxph791e Internaciigo kaj asimilado 0 224466 9440719 9440549 2026-07-28T13:14:02Z Sergio 46486 /* supro */ subskibo ĉe la bildo 9440719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=La [[operaciumo]] [[Ubuntu (operaciumo)|Ubuntu]] asimilita en diversajn lingvojn}} '''[[Asimilado de programaro]]''' (usonangle {{lang|en|''localization''}}, mallonge ''l10n'') estas ĝia adaptado al koncerna lingvo kajaŭ regiono. Rezulte la program(ar)o devas funkcii en asimilita [[operaciumo]], plenumi siajn funkciojn en la cela regiono geografia, havi tradukitan dokumentaron kaj konformi al ties leĝaro (eĉ se la [[uzanto-interfaco]] restas nesimilita). Ĝenerale alsimilo estas procezo malfacila kaj erarema. Por ĝin faciligi oni povas enkonstrui en la verkatan programon rimedojn por eventuala asimilo — '''internaciigi''' la programon (usonangle oni nomas tion {{lang|en|''internationalization''}}). Ĉe internaciigo oni apartigas la ĉefan parton, realigantan la ĝeneralan algoritmon, disde la partoj loke-dependaj; la ĉefa programo restas senŝanĝa, por asimili oni aldonu doseron kun la parametroj por la koncernaj loko kaj lingvo. Tial internaciigo estas zorgo de programisto (ebligi preni la tekstajn mesaĝojn el aparta, laŭbezone ŝanĝebla, dosiero; referenci en la programoj la lokaĵojn per ŝangebla [[lokaĵaro]] ktp), dum la lingvan asimiladon plenumu fakulo pri la koncerna homlingvo, ne bezonanta specialajn sciojn pri la algoritmo. La anglalingva termino {{lang|en|''internationalization''}} estas pli longa ol la esperanta, tial oni ofte uzas mallongigon ''i18n'' (la komenca kaj la fina literoj de la vorto, plus la nombro de ellasitaj literoj anglaj intere). Alia termino anglalingva estas ''NLS'' (mallongigo de ''National Language Support'' or ''Native Language Support'', t.e. «'''N'''aci'''L'''ingva '''S'''ubteno»). Ecoj de internaciigitaj programoj: *Programo kaj [[grafika uzantinterfaco]] estas disigitaj. *[[Dialogujo]]jn oni kreas sufiĉe grandaj aŭ adapteblaj al bezonoj de nacilingvoj (iuj postulas pli longajn mesaĝojn ol aliaj). *Mesaĝoj estas metitaj en eksterajn [[dosiero|dosierujo]]jn. *Pri la kulturspecifa [[lokaĵaro]] ([[dato]]/[[horo]], nombroprezento, signaro ktp) la programo konsultas la lokaĵaron. == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:KCR East Tsim Sha Tsui station (2).jpg|eta|180px|<!-- Un kartelo di _benvenuto_ in _francese_, _giapponese_, _spagnolo_ e _coreano_ _presso_ la stacio _della_ [[_Kowloon_-Kantono (Ĉinio) _Railway_|_KCR_]] a [[Honkongo]] -->]][[Lokaĵigado (lingva)]] [[Plurlingveco]] [[Traduko]] [[Asimilado de programaro]] [[Unikodo]] [[UTF-8]] [[Complex Text Layout]] (CTL) [[ISO 8601]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}Dokumentaro fare de W3C: [http://www.w3.org/TR/css3-text/#text-layout Text layout] [http://www.w3.org/TR/css3-ui/#nav-dir Directional focus navigation] [http://www.w3.org/TR/xsl/slice7.html#writing-mode Writing mode] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050810021540/http://www.w3.org/TR/xsl/slice7.html#writing-mode |date=2005-08-10 }} [http://www.debian.org/doc/manuals/intro-i18n/ Debian I18N Introduction] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050729013402/http://www.debian.org/doc/manuals/intro-i18n/ |date=2005-07-29 }}{{en}} - Enkonduko en la temon internaciigo de programaro. [http://www.the-localization-tool.com/ The Localization Tool] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071201190824/http://www.the-localization-tool.com/ |date=2007-12-01 }}{{en}} - Blogoj kun konsiloj kaj trukoj por komencantoj en asimilado de programaro. == Noto kaj referencoj == [[Kategorio:Internacia komerco]] [[Kategorio:Traduko]] [[Kategorio:Programado]] qy1l5et302kt1s2hdv3ubsq4crhdavm Akcipitrobeka martestudo 0 226284 9440813 9269380 2026-07-28T17:25:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440813 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Akcipitrobeka martestudo |koloro = pink |dosiero = Hawksbill Turtle.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Eretmochelys imbricata'' en [[Útila]]. |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Reptilioj]] ''Sauropsida'' |ordo = [[Testuduloj]] ''Testudines'' |familio = [[Keloniedoj]] ''Cheloniidae'' |genro = '''''Eretmochelys''''' |specio = '''''E. imbricata''''' |statuso = FES |statuso sistemo = iucn2.3 |dunomo = ''Eretmochelys imbricata'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]] |mapo de vivoteritorioj = Hawksbill_turtle_range_map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Vivareo de la akcipitrobeka martestudo |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = <small>''Eretmochelys imbricata bissa'' ([[Rüppell]], [[1835]])</small> <br /> <small>''Eretmochelys imbricata imbricata'' ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]])</small> |sinonimo = <small>''Eretmochelys imbricata squamata''</small> |vikispecio = Eretmochelys imbricata |komunejo = Eretmochelys imbricata }} La '''akcipitrobeka martestudo''' (''Eretmochelys imbricata'') el la ordo de [[testuduloj]] kaj familio de [[keloniedoj]] videblas en la proksimaj maroj de [[Ŝandongo]] kaj [[Fuĝjano]], kaj ĉirkaŭ Ĝoŭŝan-Insularo, Hajnan-Insulo kaj la insuloj de [[Sudĉina Maro]], kaj estas videbla ankaŭ en la Suda [[Pacifika Oceano]] kaj [[Hinda Oceano]].<ref> [[Aldabra-insularaj kserofitaroj]] </ref> == Korpaj trajtoj == Longa je ĉ. 60-74 cm., maksimume je 84.cm., ĝi estas malpli granda ol la [[kelonio]]. Ĝi portas brunan [[karapaco]]n kun helflavaj strioj, kies kornecaj platoj estas vicigitaj tegolaranĝe kaj sterniĝas nur en ĝia maljuneco. La ventra kiraso estas brile flava. La kvar membroj aspektas remilformaj, la antaŭaj inembroj estas pli grandaj kun po du ungoj kaj la malantaŭaj pli malgrandaj kun po unu ungo. La vosto estas mallonga kaj kutime ne montriĝas ekstere. Ĝi havas du parojn da skvamoj sur la frunto, supran makzelon kurban kaj platan rostron. == Konduto == La martestudoj vivas en tropikaj kaj subtropikaj marbordoj kaj naĝas laŭ difinita vojo ĉiujare. Ili estas kruelegaj (el tio ilia nomo [[akcipitro]]) kaj nutras sin per fiŝoj kaj moluskoj, eventuale algoj. Inter julio kaj septembro ĉiujare ili grupiĝas ĉe marbordoj. Dumnokte la testudino fosas kavon sur strando por demeti ovojn, kies nombro estas malpli granda ol tiu de la fielonio. Demetinte ovojn, ĝi kovras ilin per sablo. La ovoj estas nature kovataj dum ĉ. du monatoj. Ofte okazas, ke ĝi demetas ovojn en fiksita loko. Oni kaptis unu ovodemetantan martestudinon sur plaĝo ĉe la marbordo de Srilanko kaj metis markon sur ĝia membro. Post 30 jaroj oni denove kaptis ŝin en la sama loko. == Utilo kiel homa predo == Laŭdire ĝia viando ne estas tiel bongusta, kiel tiu de la kelonio, sed la kiraso havas pli grandan ekonomian valoron ol tiu de la kelonio. Frue en Song-dinastio de Ĉinio jam estis noto, ke ĝia kiraso servas por fari medikamenton. Ĝi havas ankoraŭ pli longan historion kiel materialo por fari metiartaĵojn. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Tucacas04012422TortugaCareyEretmochelysImbricata.JPG|<!-- Eretmochelys imbricata --> Dosiero:20050619052TucacasElJardinTortugaCareyEretmochelysImbriocota.JPG|<!-- Eretmochelys imbricata --> Dosiero:鼈甲　祭器.JPG </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [https://m.youtube.com/watch?time_continue=34&v=uUMBKnp_3O4&feature=emb_title testudo Diverkees] * [https://www.world-today-news.com/thai-tortoise-gets-name-turtle-diverkees/ testudo Diverkees (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211019215233/https://www.world-today-news.com/thai-tortoise-gets-name-turtle-diverkees/ |date=2021-10-19 }} {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Biologio|Zoologio}} [[Kategorio:Testuduloj]] [[Kategorio:Martestudoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 5zwtgst4lmjyrq1s4542onke1e9dwwv Peisey-Nancroix 0 226837 9441025 7263902 2026-07-29T04:12:06Z Sj1mor 12103 9441025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] | departemento = [[Savoie]] | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-73 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Peisey-Nancroix''' estas [[Komunumoj de Francio|komunumo de Francio]], kiu troviĝas en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Savoie]] kaj la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]]. ==Monumentoj== * La [[Plumbo]]- kaj [[arĝento]]-[[minejo]] ekspluatata de la [[17-a jarcento|17-a]] ĝis la [[18-a jarcento]]. En tiuj konstruaĵoj estis instalita la unua sidejo de la franca minolernejo inter [[1802]] kaj [[1814]]. Ekzistas nun piedpado por malkovri la arkeologion de la ejo (''palaco de la mino kaj rondirejo de la arĝentaj montoj''). * La preĝejo de la [[Sankta Triunuo]] kaj ties sonorilturo, la plej alta de ''Tarentaise''. Ĝiaj sep [[retablo]]j, inter kiuj tiu de la ĉefa [[altaro]] estis skulptita kaj orumita de Jacques-Antoine Todesco kaj Jean-Baptiste Guallaz. * La kapelo ''Nia Damo de Vernettes'', konstruita komence de la [[18-a jarcento]] apud mirakla fonto je alto de 1.816 m. Ĝi estas [[maria]] sanktejo en [[savojo|savoje]] baroka stilo. La muraj pentraĵoj estas de Luca Valentino ([[1733]]) kaj renovigitaj plurfoje. La ĉefa [[retablo]] estis konstruata inter [[1739]] kaj [[1743]] de Joseph-Marie Martel kaj dediĉita al ''Nia-Damo-de-kompato''. La flankaj [[altaro]]j ([[1750]]) estas dediĉitaj al [[Johano la Baptisto]] kaj al [[Sankta Nikolao]]. Granda pilgrimado okazas tie ĉi la [[16-an de julio]]. ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.peisey-vallandry.com/ Turisma oficejo de Peisey-Vallandry] * [http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=69351 Peisey-Nancroix ĉe IGN]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&codgeo=73197&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR&quelcas=LISTE Peisey-Nancroix ĉe Insee]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&req=Peisey-Nancroix Peisey-Nancroix ĉe Quid]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=730197 Lokalizo de Peisey-Nancroix sur mapo de Francio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=45.5472222222222&longitude=6.75694444444444&zoom=8 Mapo de Peisey-Nancroix ĉe Mapquest] [[Dosiero:Map commune FR insee code 73197.png|eta|maldekstra|300px|<center>la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{Projektoj}} {{departemento Savojo}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Urboj de Rodano-Alpoj]] [[Kategorio:Komunumoj de Savoie]] j0eckxptun79qb8pgagdkwxkaq91rn2 Antifaŝisto de la Jaro 0 242749 9440971 6786412 2026-07-29T02:45:49Z Sj1mor 12103 9440971 wikitext text/x-wiki '''Antifaŝismulo de la Jaro''' - honora titolo atribuata ekde [[2002]] per [[Asocio "Neniam Plu"]] en [[Pollando]]. Titolo estas atribuata por aktiveco disvastiganta "konformecon kun [[toleremo]] kaj [[solidareco]]". Laŭreatoj de premio: *[[2002]] - Jerzy OWSIAK - prezidanto de fondaĵo ''Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy'' *[[2003]] - Simon MOL - aktivulo de Asocio de Rifuĝintoj *[[2004]] - Masala Sound System - muzika kolektivo inspiranta diversajn kulturojn *[[2005]] - Barbara RADZIEWICZ - prezidantino de Tutpollanda Asocio de Senlaboruloj *[[2006]] - Krzysztof SKIBA - roka muzikisto, lidero de muzik-teamo Big Cyc, felietonisto kaj televida prezentanto ==Vidu ankaŭ== *[[Asocio "Neniam Plu"]] [[Kategorio:Premioj]] [[pl:Stowarzyszenie "Nigdy Więcej"#Antyfaszysta Roku]] tlf82gykonqdq2k9wkaspo8uojjzuqj Belarta Muzeo (Budapeŝto) 0 246563 9441097 9114913 2026-07-29T08:34:44Z Crosstor 3176 /* Elektitaj personoj */ 9441097 wikitext text/x-wiki {{informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = HU-BU | situo sur mapo = Centra Budapeŝto |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro=Direktoro: Albert Schickedanz |notoj=stoko: 100000 }} [[Dosiero:Budapest Fine Arts Museum bldg.jpg|300px|eta]] La '''Belarta Muzeo''' de [[Hungario]] estas publika kolekto prezentanta universalajn belartaĵojn en [[Budapeŝto]]. Ĝin decidis fondi la mileneuma parlamento de [[1896]]. Ĝi estis preta en [[1906]] en historia stilo laŭ planoj de [[Albert Schickedanz]] kaj [[Fülöp Ferenc Herzog]]. Ĝia antaŭulo estis la Landa Galerio, fondita en [[1871]]. Tiu landa Galerio estis lokumita en la konstruaĵo de la Scienca Akademio, kiu kunigis plurajn kolektaĵojn: donacojn de ĉefepiskopo [[János László Pyrker]] (1836) kaj episkopo [[Arnold Ipolyi]] (1872), aĉetitan kolektaĵon de [[Esterházy]]-familio (en 1871; entenis 637 pentraĵon, 3500 desegnaĵon kaj 51.000 grafikajn paperojn. Plua riĉigo de la kolektaĵo estas dankebla al direktoro [[Károly Pulszky]] (1884–96), al postlasaĵo de grafo [[János Pálffy]] (1912), krom tiuj multaj aĉetoj kaj donacoj. La nuna grafika kolektaĵo estas grandparte dankebla al postlasaĵo de pentristo [[István Delhaes]] (1901) kaj donaco de ministra konsilisto Pál Majovszky. Bazojn de la antikva sekcio ebligis aĉeto de kolektaĵo de la germana arkeologo [[:en:Paul Arndt]] (1908, 1913). La Belarta Muzeo transdonis al la [[Hungara Nacia Galerio]] (en [[1957]]) verkojn el la 19-a ĝis 20-a jarcento. kaj en [[1973]] la verkojn de la malnova hungara arto. La Belarata Muzeo havas ses kolektojn: * Malnova Galerio prezentas la eŭropan pentroarton de la 14-a ĝis la 18-a jarcento. La kremon de la artaĵoj konsistigas famaj pentraĵoj de italaj pentristoj: [[Rafaelo]], [[Ticiano]], [[Giorgione]], [[Paolo Veronese]]; pentristoj el Okcidenta [[Eŭropo]]: [[Pieter Bruegel la pliaĝa|Breugel]], [[Rembrandt]], [[Petro Paŭlo Rubens|Rubens]], [[Van Dyck]]; riĉa kolekto de pentristoj el [[Hispanio]]: [[El Greco]], [[Goya]], [[Diego_Velázquez|Velázquez]], [[José de Ribera|Ribera]], [[Murillo]]; en la germana kolekto: [[Lucas Cranach la Maljuna]], [[Albrecht Dürer]], [[Hans Holbein]]. * Grafika Sekcio estas provizore ekspoziciita * Kolektaĵo de la 19-a jc. prezentas francajn kaj aŭstrajn artaĵojn * Malnova statua kolektaĵo * [[Antikva Egiptio|Egipta]] kolektaĵo * [[Grek-romia antikvo|Greka-romia]] kolektaĵo == Elektitaj personoj == * [[Mária Aggházy]], [[muzeologo]] * [[Frigyes Antal]], [[arthistoriisto]] * [[László Baán]], muzeestro * [[Béla Bacher]], muzeologo * [[Edit Balás]], arthistoriisto * [[Ilona Balogh]], arthistoriisto * [[Jolán Balogh]], arthistoriisto * [[Ernő Kammerer]], la unua muzeestro * [[Gyula Szentiványi]], ĉefsekretario * [[Edith Varga]], muzeologo * [[Vilmos Wessetzky]], muzeologo {{Commons|Category:Budapest Museum of Fine Arts}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Muzeoj pri arto]] rfgtx22u8o7m5n2k42wm8sak35qmstz 9441124 9441097 2026-07-29T10:12:21Z Crosstor 3176 foto 9441124 wikitext text/x-wiki {{informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = HU-BU | situo sur mapo = Centra Budapeŝto |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro=Direktoro: Albert Schickedanz |notoj=stoko: 100000 }} La '''Belarta Muzeo''' de [[Hungario]] estas publika kolekto prezentanta universalajn belartaĵojn en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Szépművészeti Múzeum - 2015.03.19.JPG|maldekstre|eta]] == Historio == Ĝin decidis fondi la mileneuma parlamento de [[1896]]. Ĝi estis preta en [[1906]] en historia stilo laŭ planoj de [[Albert Schickedanz]] kaj [[Fülöp Ferenc Herzog]]. Ĝia antaŭulo estis la Landa Galerio, fondita en [[1871]]. Tiu landa Galerio estis lokumita en la konstruaĵo de la Scienca Akademio, kiu kunigis plurajn kolektaĵojn: donacojn de ĉefepiskopo [[János László Pyrker]] (1836) kaj episkopo [[Arnold Ipolyi]] (1872), aĉetitan kolektaĵon de [[Esterházy]]-familio (en 1871; entenis 637 pentraĵon, 3500 desegnaĵon kaj 51.000 grafikajn paperojn. Plua riĉigo de la kolektaĵo estas dankebla al direktoro [[Károly Pulszky]] (1884–96), al postlasaĵo de grafo [[János Pálffy]] (1912), krom tiuj multaj aĉetoj kaj donacoj. La nuna grafika kolektaĵo estas grandparte dankebla al postlasaĵo de pentristo [[István Delhaes]] (1901) kaj donaco de ministra konsilisto Pál Majovszky. Bazojn de la antikva sekcio ebligis aĉeto de kolektaĵo de la germana arkeologo [[:en:Paul Arndt]] (1908, 1913). La Belarta Muzeo transdonis al la [[Hungara Nacia Galerio]] (en [[1957]]) verkojn el la 19-a ĝis 20-a jarcento. kaj en [[1973]] la verkojn de la malnova hungara arto. La Belarata Muzeo havas ses kolektojn: * Malnova Galerio prezentas la eŭropan pentroarton de la 14-a ĝis la 18-a jarcento. La kremon de la artaĵoj konsistigas famaj pentraĵoj de italaj pentristoj: [[Rafaelo]], [[Ticiano]], [[Giorgione]], [[Paolo Veronese]]; pentristoj el Okcidenta [[Eŭropo]]: [[Pieter Bruegel la pliaĝa|Breugel]], [[Rembrandt]], [[Petro Paŭlo Rubens|Rubens]], [[Van Dyck]]; riĉa kolekto de pentristoj el [[Hispanio]]: [[El Greco]], [[Goya]], [[Diego_Velázquez|Velázquez]], [[José de Ribera|Ribera]], [[Murillo]]; en la germana kolekto: [[Lucas Cranach la Maljuna]], [[Albrecht Dürer]], [[Hans Holbein]]. * Grafika Sekcio estas provizore ekspoziciita * Kolektaĵo de la 19-a jc. prezentas francajn kaj aŭstrajn artaĵojn * Malnova statua kolektaĵo * [[Antikva Egiptio|Egipta]] kolektaĵo * [[Grek-romia antikvo|Greka-romia]] kolektaĵo == Elektitaj personoj == * [[Mária Aggházy]], [[muzeologo]] * [[Frigyes Antal]], [[arthistoriisto]] * [[László Baán]], muzeestro * [[Béla Bacher]], muzeologo * [[Edit Balás]], arthistoriisto * [[Ilona Balogh]], arthistoriisto * [[Jolán Balogh]], arthistoriisto * [[Ernő Kammerer]], la unua muzeestro * [[Gyula Szentiványi]], ĉefsekretario * [[Edith Varga]], muzeologo * [[Vilmos Wessetzky]], muzeologo [[Dosiero:Budapest Fine Arts Museum bldg.jpg|eta|maldekstre|]] {{Commons|Category:Budapest Museum of Fine Arts}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Muzeoj pri arto]] gyvkzz31hahqo7sl6uy15o7n20cvmad Batalo de Dien Bien Phu 0 250134 9440729 9294922 2026-07-28T13:33:55Z Sj1mor 12103 9440729 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Victory_in_Battle_of_Dien_Bien_Phu.jpg|eta|Venkobildo de la batalo]] La [[dua mondmilito]] finiĝis la [[2-an de septembro]] [[1945]] kaj la saman tagon [[Ho Chi Minh]], la gvidanto de la vjetnamaj [[Partizano|partizanaj]] [[Taĉmento|taĉmentoj]], proklamis memstaran ŝtaton – [[Vjetnama demokratia respubliko|Vjetnaman demokratian respublikon]] (VDR). Vjetnamio estis en la tempo de la dua mondmilito okupata de [[Japanio]]. Sed formale ĝi frunte de Vjetnamio staris imperiestro [[Bao Dai]]. Tiu estis la [[20-an de septembro]] [[1945]] devigita rezigni. Kiam Ho Ĉi Min proklamis la sendependan ŝtaton, li apogis sin je subteno de sia movado, Vjetnama ligo por la sendependeco (Vietminh). Tiu estis fondita de Ho Chi Minh dum lia ekzilo en [[Ĉinio]] en la jaro 1941. Je du jaroj pli poste la mmovado transŝoviĝis en Vjetnamion. Ĝi estis subtenata de aliancanoj dum bataloj kontraŭ japanoj. == Komencoj de la milito == [[Dosiero:Location of Dien Bien Phu within Vietnam.png|eta|200px|Loko sur la mapo de la vietnama urbo [[Dien Bien Phu]]]] Vjetnamio estis franca kolonio, samkiel parto de [[Franca Hindoĉinio]]. Vietminh ja partoprenis per signifa mezuro en malvenko de la japanoj en Vjetnamio, tamen [[Francio]] ne havis intereson en privilegia pozicio de tiu ĉi movado. Male, ĝi volis en [[Hindoĉinio]] renovigi antaŭmilitan staton - ''[[status quo ante bellum]]''. Francio kongruis en tiu ĉi ankaŭ kun britoj. Tial la japanaj [[militkaptito]]j estis post la milito denove armilekipitaj kaj en komencaj semajnoj ili helpis la francojn por akiri la kontrolon super Vjetnamio. La proklamon de VDR Francio memkompreneble ne povis agnoski. En la helpo al Francio partoprenis la britoj kaj ĉinoj de [[Ĉankajŝek]]. Sed sinteno de Usono estis alia. La usonanoj profunde malŝatis la vorton "koloniismo". Tial la francoj povis neniaokaze kalkuli kun ilia helpo. La vjetnamaj [[gerilo]]j komencis ataki nove alvenintajn francajn soldatarojn. En la lando eksplodis vera milito. La eksterlanda situacio estis favora por Vietnimh. En [[oktobro de 1949]] [[Mao Ce-tung]] proklamis [[Ĉina popola respubliko|Ĉinan popolan respublikon]] kaj proporcio de fortoj en la [[orienta Azio]] en unu fojo ŝanĝiĝis. [[Usono]] komencis timi pri la estonteco de la tuta regiono. Ili timis tion, kion je kvin jaroj pli poste difinis prezidanto [[Dwight D. Eisenhower|Eisenhower]] kiel "[[Domeno (ludo)|efekto de domeno]]" - la falo de Vjetnamio povus alporti venkon de komunistoj eĉ en [[Tajlando]], [[Malajzio]] kaj [[Indonezio]]. En [[junio de 1950]] [[Norda Koreio]] ekatakis sian [[Sud-Koreio|sudan najbaron]]. Eksplodis sanga korea konflikto. Usonanoj, konsciantaj danĝeron de plua disvastigado de la [[komunismo]], komencis finance subteni la francojn. [[Sovetunio]] kaj [[Ĉinio]] agnoskis Vietminh-on kiel oficialan registaron de Vjetnamio. Vjetnamio per tio iĝis batalkampo de [[malvarma milito]]. En la jaro [[1953]] la eksterlanda-politika situacio komencis parte ŝanĝiĝi. [[Stalin]] mortis, en [[Blanka Domo|Blanka Domon]] enoficiĝis Eisenhower kaj en Koreio estis subskribita armistico. La situacio en Vjetnamio aspektis ŝajne senĉese same. Sed fakte la francoj jam estis pro la okjara milito lacigitaj. La usonanoj ja pagis proksimume du trionojn de la sumaj francaj enspezoj, sed la kreskanta nombro de la mortintaj francoj fariĝis problemo en Francio mem. == Bataloj je Dien-Bien-Phu == Fine de la jaro 1953 la vjetnamaj soldataroj antaŭmarŝis direkte al [[Laoso]]. La fracoj decidiĝis bari ilian vojon kaj sendi parton de siaj taĉmentoj en enlandon de la malamiko. La ĉefkomandanto de la francaj taĉmentoj, generalo [[Navarre]], decidis, ke [[paraŝutisto|paraŝutistaro]] efektivos sur antaŭŝovita bazo '''Dien-Bien-Phu'''. La taĉmento en tiu ĉi fortikaĵo estis provizota aere, ĝi estis rezistonta al eventualaj vjetnamaj atakoj kaj plifortiĝinte ĝi devis per venka batalo krei favorajn kondiĉojn por fini la militon. La francoj faris la paraŝutistaron la [[20-an de septembro]] [[1953]]. En la fortikaĵo estis preparitaj, subgvide de kolonelo [[de Castries]], 10.000 francaj soldatoj. Kontraŭ ili staris generalo [[Võ Nguyên Giáp]], la kunfondinto de Vietminh kaj amiko de Ho Chi Minh, kiu disponis per 50.000 viroj. La francoj supozis, ke la malamiko havos maksimume duoblan superforton kaj plie ke ĝi estos malbone armilekipita. Sed fakte la superforto de Vietminh estis 5 : 1 rilate al nombro de viroj kaj plie la vjetnamoj disponis eĉ per du centoj da [[kanono]]j. Komence de [[marto de 1954]] la vjetnamoj estis preparitaj. La [[13-an de marto]] komencis atako. Post tri tagoj estis trarompitaj pozicioj de la francoj. Francio petis helpon de Usono. La [[23-an de marto]] vizitis generalo [[Ely]], la general-stabestro de la franca armeo, la usonan ministron de eksterlando Dulles-on. Tiu respondis, ke Usono helpos Francion sole dum supozo, ke kreiĝos forta koalicio komune kun [[Granda Britio]], [[Aŭstralio]] kaj pluaj ŝtatoj. Prezidanto Eisenhower sciis, ke tiu ĉi alianco kun Francio ne okazos, almenaŭ ne tiel rapide, antaŭ ol falos Dien-Bien-Phu. Fakte Eisenhower volis nenian armean partoprenon de Usono en tiu ĉi regiono. Li turniĝis ja skribe al [[Churchill]] (tiam li estis denove ministeria prezidanto de Britio), sed eĉ ne li havis tre grandan intereson disvastigi la konflikton. La armea partopreno en Vjetnamio minacis pro enigo de Ĉinio kaj lastatempe ankaŭ de Sovetunio kaj tio estis tro granda risko. La franca sorto apud Dien-Bien-Phu estis sigelita. La atakoj de Vietminh daŭriĝis. La situacio de la francaj soldatoj estis senespera. La [[1-an de majo]] venis lasta granda atako de Vietminh kaj la [[7-an de majo]] la francoj kapitulacis. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == === Militaj raportoj (Bildaj galerioj kun titoloj) === {{Projektoj}} * {{PlurajLingvokodoj|fr}} [https://web.archive.org/web/20121101090122/http://www.ecpad.fr/tag/thema_dien_bien_phu La Batalo de Dien Bien Phu] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konfliktoj en 1954]] [[Kategorio:Bataloj de Usono]] [[Kategorio:Bataloj de la Fremdula Legio]] [[Kategorio:Bataloj en Vjetnamio]] [[Kategorio:Bataloj de Francio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] bkaxfmvc0yltkqichpdg43xd5kwy5as Koppányszántó 0 258047 9441094 6765056 2026-07-29T08:26:44Z Crosstor 3176 /* Vidindaĵoj */ 9441094 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU}} '''Koppányszántó''' [kopAnjsAntO] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Tolna]], en [[Distrikto Tamási]]. Koppány estis historia figuro kaj samtempe nomo de [[rojo]] trafluanta la vilaĝon, szántó signifas plugtero. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 23 &nbsp;km² * [[koordinato]]j de [[Tutmonda loktrova sistemo]]: 46.5958/18.1099 * [[Loĝantaro]]: 420 * [[Poŝtkodo]]: 7094 * [[Telefonprefikso]]: 74 == Situo == Koppányszántó situas en [[valo]] de [[rojo]], laŭ traira flanko[[vojo]]. [[Dombóvár]] troviĝas 29, [[Tamási]] 17 kilometrojn. == Historio == La unua mencio devenis el [[1333]]. Tiutempe la loko estis prospera bieno. Dum dominado de [[turkoj]] la vilaĝo senhomiĝis, poste [[hungaroj]] refondis la vilaĝon. La kampoj apartenis al episkopejo de [[Veszprém]]. Vilaĝservoj estas [[aŭtonomio]] de [[ciganoj]], [[migra poŝto]]. == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] de [[1753]], en [[1908]] pligrandiĝis * [[golgoto]] apud la preĝejo * mozaikaĵo pri [[Sankta Triunuo]] == Famuloj == En Koppányszántó mortis [[politikisto]] [[Ernő Kammerer]]. [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] 5fo7ny6s1r0y153eu4ellch1nj20kzt 9441095 9441094 2026-07-29T08:29:14Z Crosstor 3176 foto 9441095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU}} '''Koppányszántó''' [kopAnjsAntO] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Tolna]], en [[Distrikto Tamási]]. Koppány estis historia figuro kaj samtempe nomo de [[rojo]] trafluanta la vilaĝon, szántó signifas plugtero. [[Dosiero:Koppányszántó, hagyományos lakóház 2021 01.jpg|eta|maldekstre|Tradicia loĝdomo]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 23 &nbsp;km² * [[koordinato]]j de [[Tutmonda loktrova sistemo]]: 46.5958/18.1099 * [[Loĝantaro]]: 420 * [[Poŝtkodo]]: 7094 * [[Telefonprefikso]]: 74 == Situo == Koppányszántó situas en [[valo]] de [[rojo]], laŭ traira flanko[[vojo]]. [[Dombóvár]] troviĝas 29, [[Tamási]] 17 kilometrojn. == Historio == La unua mencio devenis el [[1333]]. Tiutempe la loko estis prospera bieno. Dum dominado de [[turkoj]] la vilaĝo senhomiĝis, poste [[hungaroj]] refondis la vilaĝon. La kampoj apartenis al episkopejo de [[Veszprém]]. Vilaĝservoj estas [[aŭtonomio]] de [[ciganoj]], [[migra poŝto]]. == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] de [[1753]], en [[1908]] pligrandiĝis * [[golgoto]] apud la preĝejo * mozaikaĵo pri [[Sankta Triunuo]] == Famuloj == En Koppányszántó mortis [[politikisto]] [[Ernő Kammerer]]. [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] 6jvunlmcawbewhd4qeu052k08llry1x Novaj 0 262750 9441052 8730517 2026-07-29T05:13:27Z Crosstor 3176 famulo 9441052 wikitext text/x-wiki '''Novaj''' estas [[vilaĝo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Hungario]], en [[departemento]] [[Heves]], en [[Distrikto Eger]]. [[Dosiero:Novaj - 2015.01.14 (20).JPG|eta|maldekstre|Panoramo en Novaj]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 19 &nbsp;km² * [[koordinato]]j de [[Tutmonda loktrova sistemo]]: 47.8556/20.4841 * Alto super marnivelo: 130–230 m * [[Loĝantaro]]: 1470 * [[Poŝtkodo]]: 3327 * [[Telefonprefikso]]: 36 == Situo == La vilaĝo situas sur [[deklivo]]j, laŭ [[rojo]] nomata same Novaj, laŭ traira flanko[[vojo]]. [[Mezőkövesd]] troviĝas 11, Eger 12, [[Füzesabony]] 16&nbsp;km-ojn for. == Historio == La vilaĝo estis loĝata dum la [[bronzepoko]]. La unua mencio devenis el [[1275]] en formo ''Nouy''. La kampoj longe apartenis al eklezio. En [[1552]] la [[turkoj]] bruldetruis la vilaĝon. Jam ankaŭ tiutempe oni uzis la [[ŝtono]]minejon. La vinvilaĝo apartenas al vinregiono de Eger. Novaj ricevis premion Verdokora Vilaĝo en [[1999]] pro modela medioprotektado. == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] de [[1947]] * monumento pri falintoj dum la [[1-a mondmilito]] * serio da vinkeloj == Famuloj == En Novaj naskiĝis altlerneja instruisto [[Ferenc Kaló]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] da98ovw7r014mrva9x2m1akgbvib2or Altlernejo por Muziko kaj Teatro „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Lepsiko 0 272053 9441183 8777718 2026-07-29T11:22:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441183 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = |situo = |establita = |speco = ŝtata |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE |situo sur mapo = |zomo = 14 |retejo = }} [[Dosiero:LE HS Musik Theater-Adj.jpg|eta|Ĉefa enirejo ĉe la Grassistraße]] La '''Altlernejo por Muziko kaj Teatro „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Lepsiko''' ({{Lang-de|'''Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Leipzig'''}}) estas ŝtata [[altlernejo]] en Lepsiko. Ĝin fondis en la jaro 1843 la dirigento de la Gewandhaus-orkestro, komponisto kaj pianisto [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] (1809–1847) kiel ''Conservatorium der Musik'' ([[Konservatorio]]), kaj tiel estas unu el la plej malnovaj muzikaltlernejoj en Germanio. Rapide la altlernejo evoluis al unu el la plej renomaj en Eŭropo.<ref>studieren.de: [http://www.studieren.de/uploads/tx_assearchengine/hmt_leipzig.pdf Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Leipzig] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110916152418/http://www.studieren.de/uploads/tx_assearchengine/hmt_leipzig.pdf |date=2011-09-16 }} (PDF)</ref> La institucio loĝigas la tradiciriĉan eklezimuzika instituto, kiun fondis la [[Thomas-kantoro]] kaj orgenisto [[Karl Straube]] (1873–1950) en la jaro 1919. La muzikaltlernejo de Lepsiko ricevis en 1972 honore al sia fondinto lian nomon. En la jaro 1992 oni enigis en ĝin la Teatro-Altlernejo „Hans Otto“ Leipzig, la unua teatro-altlernejo de Germanio. Malvasta ligo inter edukado kaj praktiko ekzistas rilate la [[Gewandhaus zu Leipzig]] kaj la Opero je Lepsiko, samkiel la mezgermaniaj teatroj ''Städtisches Theater Chemnitz'', Staatsschauspiel Dresden, Neues Theater Halle, Schauspiel Leipzig kaj Deutsches Nationaltheater (DNT) en Vejmaro).<ref>Sächsisches Staatsministerium für Wissenschaft und Kunst: [http://www.studieren.sachsen.de/75.htm Hochschule für Musik und Theater Leipzig]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Rektoroj == [[Dosiero:Mendelssohn Bartholdy.jpg|eta|upright=0.6|[[Felix Mendelssohn Bartholdy|F. Mendelssohn]]]] [[Dosiero:Nicola Perscheid Portrait of Arthur Nikisch.jpeg|eta|upright=0.6|[[Arthur Nikisch]]]] [[Rektoro]]j de la altlernejo estis: * 1843–1847: [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] (1809–1847) * 1849–1881: [[Heinrich Conrad Schleinitz]] (1805–1881) * 1881–1897: [[Otto Günther]] (1822–1897) * 1897–1902: [[Carl Reinecke]] (1824–1910) * 1902–1907: [[Arthur Nikisch]] (1855–1922) * 1924–1932: [[Max Pauer]] (1866–1945) * 1932–1942: [[Walther Davisson]] (1885–1973) * 1942–1945: [[Johann Nepomuk David]] (1895–1977) * 1945–1948: [[Heinrich Schachtebeck]] (1886–1965) * 1948–1973: [[Rudolf Fischer (muzikisto)|Rudolf Fischer]] (1913–2003) * 1973–1984: [[Gustav Schmahl]] (1929–2003) * 1984–1987: [[Peter Herrmann (komponisto)|Peter Herrmann]] (* 1941) * 1987–1990: [[Werner Felix]] (1927–1998) * 1990–1997: [[Siegfried Thiele]] (* 1934) * 1997–2003: [[Christoph Krummacher]] (* 1949) * 2003–2006: [[Konrad Körner]] (* 1941) 2006–{{0}}{{0}}{{0}}{{0}}: [[Robert Ehrlich]] (* 1965) == Elektitaj studentoj == * [[Miklós Rózsa]] * [[Antal Seidl]] == Literaturo == * Whistling, Karl W.: ''Statistik des Königl. Conservatoriums der Musik zu Leipzig 1843-1883. Aus Anlass des vierzigjährigen Jubiläums der Anstalt.'' Breitkopf & Härtel. Leipzig 1883. * ''Das neue Königliche Konservatorium der Musik in Leipzig. Erbaut von Baurath Hugo Licht daselbst.'' Architektonische Rundschau. Leipzig 1886. * Vogel, C. B.: ''Das Königliche Conservatorium der Musik zu Leipzig.'' Felix Schloemp. Leipzig 1888. * ''Das Königliche Konservatorium der Musik zu Leipzig. 1843-1893.'' Königliches Konservatorium der Musik. Leipzig 1893. * Königliches Konservatorium der Musik Leipzig: ''Festschrift zum 75-jährigen Bestehen des Königl. Konservatoriums der Musik zu Leipzig. Am 2. April 1918.'' Siegel Verlag. Leipzig 1918. * ''Das Königliche Konservatorium der Musik zu Leipzig. 1893-1918.'' Königliches Konservatorium der Musik. Leipzig 1918. * ''Landeskonservatorium der Musik zu Leipzig. 85. Studienjahr 1928/29.'' Eigenverlag. Leipzig 1928. * Seidel, Christine: ''Namhafte Musiker als Musikerzieher am Konservatorium der Musik zu Leipzig von der Entstehung am 2. April 1843 bis zur Jahrhundertwende.'' Staatsexamensarbeit. Leipzig 1953. * ''Hochschule für Musik Leipzig. Gegründet 1843 als Conservatorium der Musik von Felix Mendelssohn-Bartholdy. Herausgegeben anlässlich der Festwoche vom 17. bis 24. April 1955.'' Leipzig 1955. * Wehnert, Martin (Hrsg.): ''Hochschule für Musik Leipzig. Gegründet als Conservatorium der Musik. 1843-1968.'' Leipzig 1968. * Forner, Johannes: ''Mendelssohns Mitstreiter am Leipziger Konservatorium.'' In: Schumacher, Gerhard (Hg.): ''Felix Mendelssohn Bartholdy.'' Darmstadt 1982. * Forner, Johannes: ''150 Jahre Musikhochschule 1843-1993. Hochschule für Musik und Theater Felix Mendelssohn Bartholdy Leipzig. Festschrift.'' Verlag für Kunst und Touristik. Leipzig 1993. ISBN 3-928802-20-8 * Zandt, Herman S.J.: ''Der Einfluß des Dessauer Musikinstitutes und des Leipziger Konservatoriums auf die niederländische (protestantische) Orgelkunst.'' Landesverb. Hagen 1993. * Rosenmüller, Annegret: ''Zur Geschichte des Kirchenmusikalischen Institutes von der Gründung bis zur Wiedereröffnung 1992. Materialsammlung anhand von Akten des Archivs der Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“.'' Hochschule für Musik und Theater. Leipzig 1999. * Phillips, Leonard Milton Jr.: ''The Leipzig Conservatory 1843-1881.'' UMI Dissertation Publishing. Ann Arbor, Michigan 2001. * Goltz, Maren: ''Das Kirchenmusikalische Institut. Spuren einer wechselvollen Geschichte. Dokumentation der Ausstellung „Das Kirchenmusikalische Institut“ im Rahmen der Wandelausstellung zum Bach-Jahr 2000 in Leipzig.'' Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“. Leipzig 2001. ISBN 3-930550-16-4 * ''10 Jahre Fachrichtung Alte Musik. Festschrift.'' Rektor der Hochschule für Musik und Theater. Leipzig 2001. * Reisaus, Joachim: ''Grieg und das Leipziger Konservatorium. Untersuchungen zur Persönlichkeit des norwegischen Komponisten Edvard Grieg unter besonderer Berücksichtigung seiner Leipziger Studienjahre.'' Eigenverlag. Norderstedt 2002. ISBN 3-8311-4069-3 * Nedzelskis, Adelbertas: ''Der litauische Künstler M. K. Ciurlionis in Leipzig. Der Studienaufenthalt des Meisters am Königlichen Konservatorium 1901-1902.'' Ed. Bodoni. Berlin 2003. * Goltz, Maren: ''Studien zur Geschichte der Bibliothek der Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Leipzig von 1843 bis 1945 mit einem Ausblick bis zur Gegenwart.'' Hausarbeit. Berlin 2003. * Krumbiegel, Martin: ''Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Leipzig.'' Eigenverlag. Leipzig 2004. * Jäger, Andrea: ''Die Entwicklung eines Bestandserhaltungskonzeptes für den historischen Sonderbestand der Bibliothek der Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Leipzig.'' Diplomarbeit. Leipzig 2004. * Wasserloos, Yvonne: ''Das Leipziger Konservatorium im 19. Jahrhundert. Anziehungs- und Ausstrahlungskraft eines musikpädagogischen Modells auf das internationale Musikleben.'' Georg Olms Verlag. Hildesheim 2004. ISBN 3-487-12598-6 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hmt-leipzig.de retejo de la Altlernejo por Muziko kaj Teatro] * [http://www.hso-leipzig.de.vu/ retejo de la altlerneja simfonia orkestro Lepsiko]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120213193546/http://www.hso-leipzig.de.vu/ |date=2012-02-13 }} * [http://www.leipzig-lexikon.de/HOCHUNIV/MUSIK.HTM la altlernejo en la germanlingva "Leipzig-Lexikon"] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muziklernejoj en Germanio]] [[Kategorio:Teatrolernejoj]] [[Kategorio:Altlernejoj en Germanio]] mlcbqv5or7bop2exz6rbug33oo8efe0 Maguilla 0 280292 9440885 6624011 2026-07-28T19:30:38Z Sj1mor 12103 9440885 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES}} '''Maguilla''' [maGIja] estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Badajoz]], [[regiono]] de [[Ekstremaduro]]. La censita populacio en [[2008]] estis de 1.091 loĝantoj. == Situo == Maguilla estas situa en la sudorienta parto de Ekstremaduro, je altitudo de 526 m; je 137 km de [[Badajoz]], provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 97,9 km². Ĝi limas kun [[Azuaga]], [[Berlanga (Badajoz)|Berlanga]], [[Valencia de las Torres]] kaj [[Campillo de Llerena]]. == Historio == Temas pri malgranda vilaĝo de la [[Campiña Sur]] ekstremadura, situa en la ĉirkaŭaĵoj de [[Berlanga (Badajoz)|Berlanga]], en teritorio pli apuda al [[Andaluzio]]. Laŭ Ortiz de Thovar "estis fondaĵo de maŭroj de [[Málaga]]" kiuj estus nominta ĝin Malaguilla (Malageto); de kie devenus la nomo de Maguilla, kio ŝajnas nur popola etimologio. La populacio estis longe ĉirkaŭ 200 domoj, tio estas ĉirkaŭ 800 loĝantoj. Ĝi sendependiĝis en tempo de [[Filipo la 5-a de Hispanio|Filipo la 5-a]]. == Ekonomio == La agrikulturo estas 72.9% de la laboranta populacio, sekve de la sektoro servoj 16,1%, la konstruado 6,7% kaj la industrio nur 4,3%. Hgemonias la olivarbaro kaj la vitejoj. Dum en brutobredado porkoj, ŝafoj, bovoj, kaproj kaj kortobirdoj. == Festoj == '''La karnavaloj''' estas tre popolaj. Du sinsekvaj semajnfinoj. Antikve oni celebris la feston de la oficialigo de la soldatiĝontaj junuloj ''Quintos'' [KINtos], kiam oni festenis kokojn kaj oni ricevis monn de la vilaĝanoj. '''Sankta Semajno''' Procezioj kaj dimanĉe kamparfesto. '''Sankta Isidro Kamparano''', kiam oni promenigis fortranĉitan branĉon de anzino antaŭ ties bruligo. [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Municipoj de Badaĥozo]] [[Kategorio:Provinco Badaĥozo]] nnd08be18vl1fsov0w6abu2tog8b9f4 Zhu Xi 0 283751 9440966 8936181 2026-07-29T02:42:15Z Sj1mor 12103 9440966 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo |regiono = [[Ĉina filozofio]] |erao = [[Dinastio Song]] |koloro = lightsteelblue |bilda nomo = Zhu xi.jpg |bilda larĝo = |priskribo de bildo = |nomo = Zhu Xi |naskiĝo = {{dato|18|oktobro|1130}} |morto = {{dato|23|aprilo|1200}} |skolo tradicio = [[Konfuceismo]] |ĉefaj interesoj = |noteblaj ideoj = |influoj = [[Konfuceo]], [[Mencio]], [[Ĉeng Hao]], [[Zhou Dunyi]], [[Ĉeng Ji]], [[Zhang Zai]] |influis = [[Joseph Needham]], [[Ŭang Jangming]], [[Toegje]], [[Ŭang Fuzhi]], [[Kjan Mu]], [[Tu Ŭei-ming]] |signaturo = |kesta larĝo = }} '''Zhu Xi''' aŭ '''Ĉu Hsi''' ([[ĉina skribo]]: 朱熹) (naskiĝis la {{daton|18|oktobro|1130}} en [[Juksi]], [[Fuĝjano]], [[Ĉinio]], mortis la {{daton|23|aprilo|1200}} en Ĉinio) estis kaligrafo, verkisto, historiisto, politikisto kaj fama ĉefe kiel [[Konfuceismo|konfuceisma]] [[filozofo]] de la [[Dinastio Song]] kiu iĝis la ĉefa figuro de la Skolo de Principo, kaj la plej influa racia nov-konfuceismulo en Ĉinio. Lia kontribuo al [[ĉina filozofio]] inkluzivis asignadon de speciala signifo de la ''[[Analektoj de Konfuceo|Analektoj]]'', la ''Menceo'', la ''Granda Lernado'' kaj la ''Doktrino de la Mezo'' ([[Kvar Libroj]]), emfazon pri la investigado kaj sintezon de ĉiuj fundamentaj konfuceismaj konceptoj, kiuj formis la bazon de la ĉina burokrataro kaj regado dum ĉirkaŭ 700 jaroj (1313 ĝis 1905). Li estis nomumita la dua plej influa pensulo en la ĉina historio, post Konfuceo mem.<ref>{{citaĵo el libro||author1=Confucius|last2=Slingerland|first2=Edward|titolo=The Essential Analects: Selected Passages with Traditional Commentary|url=http://books.google.com/books?id=UW0IfG9sMjMC&pg=PA152|jaro=2006|eldoninto=Hackett Publishing|ISBN=1-60384-346-9|paĝo=148}}</ref> Li ege kontribuis al la plifortigo de la [[Ĉina filozofio]] kaj fundamente re-formigis la ĉinan mondorigardon. Li estis fakulo kun ampleksa lernado de klasikaĵoj, komentarioj, historioj kaj aliaj verkoj de siaj prauloj. En sia vivodaŭro li kapablis servi multajn fojojn kiel registara funkciulo,<ref name="Ebrey"> Ebrey, Patricia Buckley (1993). [[iarchive:chinesecivilizat00patr/page/172/mode/2up|''Chinese civilization : a sourcebook'']] (dua eldono). New York: The Free Press. pp. 172. ISBN 002908752X. OCLC 27226697. </ref> kvankam li evitis publikajn postenojn dum plimulto de sia plenkreska vivo.<ref> Confucius, Edward; Slingerland (2006). [https://books.google.es/books?id=UW0IfG9sMjMC&pg=PA148&redir_esc=y The Essential Analects: Selected Passages with Traditional Commentary.] Hackett Publishing. pp. 148–9. ISBN 1-60384-346-9. </ref> Li ankaŭ verkis, kompilis kaj eldonis preskaŭ centon da libroj kaj korespondis kun dekoj da aliaj fakuloj. Li aktivulis kiel instruisto de grupoj de studentoj, multaj el kiuj elektis studi kun li dum jaroj. Li konstruis sian pensaron sur la bazo de la instruoj de la fratoj Ĉeng Hao kaj Ĉeng Ji kiuj estis elstaraj konfuceismaj filozofoj dum la dinastio Song kaj aliaj fakuloj; kaj finfine disvolvis siajn metafizikajn teoriojn rilate al la principo (li) kaj al la viva forto (qi). Liaj sekvantoj registris skribe milojn da liaj konversacioj.<ref name="Ebrey" /> == Vivo == Zhu Xi, kies familio originiĝis en [[Kantono Vujuan (Ĝjangŝio)|Kantono Vujuan]], de la regiono Huizhou (en moderna provinco [[Ĝjangŝio]]), naskiĝis en [[Fuĝjano]], kie lia patro laboris kiel subprefektura policestro. Post lia patro estis elpostenigita pro sia opozicio al la registara pacigo al la [[Dinastio Jin (1115–1234)|Jurĉen]] en 1140, Zhu Xi ricevis instruadon el sia patro hejme. Post la morto de lia patro en 1143, li studis ĉe la patraj amikoj nome Hu Xian, Liu Zihui, kaj Liu Mianzhi. En 1148, je aĝo de 19, Zhu Xi pasis la [[Ekzamensistemo en la ĉina imperio|Imperian Ekzamenon]] kaj iĝis oficiala studento. La unua oficiala studposteno de Zhu Xi estis kiel Subprefektura Registristo ĉe Tong'an (同安縣主簿), kie li servis el 1153 - 1156. Dum tiu periodo lia laboro centriĝis en la administrado de lokaj aferoj, kaj ekzemple li montris kapablon kaj iniciatemon en la plibonigo de servoj kiel la lernejo kaj la biblioteko.<ref name="biografia" > [https://www.biografiasyvidas.com/biografia/z/zhu_xi.htm Zhu Xi o Chu Hi] alirita la 10an de decembro 2023.</ref> El 1153 li ekstudis ĉe Li Tong, kiu sekvis la novkonfucean tradicion de [[Ĉeng Hao]] kaj [[Ĉeng Ji]], kaj formale iĝis lia studento en 1160. Forlasinte funkciulajn postenojn en Tung-an, li ne plue enposteniĝis dum dudek jaroj en kiuj li dediĉis sin al kreado de intelekta pensaro. En tiu epoko li redaktis kelkajn informojn pri ĝeneralaj problemoj de la [[Ĉina Imperio]], kiujn li sendis al la imperiestro; krome li verkis ceremonian protokolon, kiu tamen perdiĝis.<ref name="biografia" /> Definitive aliĝinta al la ĉeftenca konfuceismo, Zhu trempiĝis de instruoj fare de la plej prestiĝaj saĝuloj de la antaŭa jarcento, kiel Zhou Dunyi (1017-1073), Zhang Zai (Ĉang-cai, 1020-1077) kaj Ĉeng Ji (1033-1107), kaj li kompilis iliajn verkojn kiuj siavice ege influis super lia doktrinaro. Li amikiĝis kun la pensulo Li Tung, kun kiu li baraktis por kolekti la iamajn instruojn de Konfuceo kaj arigi ilin en metafizika sistemo kapabla esti simila al la taoismo kaj al la budhismo.<ref name="biografia" /> En 1179, post malservo en oficiala posteno ekde 1156, Zhu Xi estis nomumita Prefekto de la Militdistrikto Nankang (南康軍), kie li okupiĝis pri lokaj aferoj, kiel municipa administrado, teknologio de agrikulturo, fondo de lernejo, kaj plej grave li revivigis la funkciadon de la Akademio de la Groto de la Blanka Cervo (白鹿洞書院).<ref>Gardner, pp. 3-6.</ref> Tiu akademio estis fondita en la 9-a jarcento, floris en la 10-a jarcento, sed en tempo de Zhu Xi iom ruiniĝis.<ref name="britannica" /> En tiu epoko li polemikis kun Lu Ĉiu-juan pri la gravo de la memlernado.<ref name="biografia" /> En 1188 li verkis novan informon por la imperiestro, en kiu li reasertis sian konvinkon ke la persona karaktero de la imperiestro estas esenca por la [[bonfarto]] de la regno. ''Daksue'' (nome “Granda Lernado”), teksto pri morala regado, asertis, ke kultivante sian menson la imperiestro startigas la moralan transformadon de la tuta mondo. En 1189 Zhu Xi verkis gravan komentarion pri tiu teksto, kaj li plue prilaboris ''Daxue'' dum la cetero de sia vivo. Simile, en 1189 li verkis komentarion pri Zhongyong (konata en Okcidente kiel la “Doktrino de la Mezo”). Pro la influo de Zhu Xi tiuj du tekstoj estis akceptitaj kun la [[Analektoj de Konfuceo]], kaj la Menceo kiel la [[Kvar Libroj kaj Kvin Klasikaĵoj|Kvar Libroj]] bazaj por la konfuceisma edukobjektaro.<ref name="britannica" /> En tiu verko li eniris en moralaj aferoj pri la regadsistemo, kaj ŝajne tio kondukis la regantojn de la dinastio Song alvoki lin foje al la Kortego.<ref name="biografia" /> Finfine li estis elgradigita, ĉar li atakis la malkompetentecon kaj korupton de kelkaj influaj funkciuloj. Estis kelkaj kazoj de ricevo de postenoj kaj sekvaj elpostenigoj. Post demisio de sia lasta posteno, li estis akuzita pro nombraj deliktoj kaj eĉ oni peticiis por lia ekzekuto. Kvankam lia instruado estis estinta akre atakita fare de registaraj figuroj, preskaŭ milo da kuraĝuloj ĉeestis al lia funebro.<ref>Chan 1963: 588.</ref> En 1208, nome ok jarojn post lia morto, la imperiestro Ningzong de Song rehabilitis Zhu Xi kaj honoris lin per la [[postmorta nomo]] Ŭen Gong (文公), signife “respektinda ĝentlemano de kulturo”.<ref>Chan 1989: 34.</ref> Ĉirkaŭ 1228, la imperiestro Lizong of Song honoris lin per la postmorta [[nobeltitolo]] [[Duko]] de la (Ŝtato) Hui (徽國公).<ref>Chan 1989: 34. Hui referencas al Hui-ĉu lia praulejo en Anhui, nuna Ĝjangŝio.</ref> En 1241, memortabulo al Zhu Xi estis lokita en la [[Templo de Konfuceo]] de [[Cjujfu]],<ref>Gardner 1989: 9.</ref> tiele altigante lin al la sanktularo de [[Konfuceismo]]. En postaj jarcentoj, regantoj pli aŭtoritataj ol tiuj kiujn li estis kritikinta, diskrete forgesis siajn politikan kaj intelektan [[nekonformeco]]n, kaj faris sian filozofian sistemon la nura ortodoksa pensaro, kio restis tia ĝis la fino de la 19-a jarcento.<ref name="britannica" /> Nuntempe, Zhu Xi estas kultita kiel unu el la "Dekdu Filozofoj" (十二哲) de [[Konfuceismo]].<ref>{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.chinese-architecture.info/PEKING/PE-032.htm |titolo=World Architecture Images- Beijing- Confucius Temple |eldonisto=Chinese-architecture.info |dato= |alirdato={{FormatoDato|2013-04-22}} |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101206031311/http://www.chinese-architecture.info/PEKING/PE-032.htm |arkivdato=2010-12-06 }}</ref> Modernaj [[sinologo]]j kaj ĉinoj ĝenerale ofte aludas al li kiel Zhu Wen Kung (朱文公) anstataŭ per lia nomo. == Instruado == [[Dosiero:延宾馆.JPG|eta|maldekstre|300ra|Statuo de Zhu Xi ĉe la Grot-Akademio de la Blanka Cervo en la Luŝan Montaro.]] === La kvar libroj === Dum la Dinastio Song, la instruoj de Zhu Xi estis konsiderataj [[Ortodokseco|malortodoksaj]]. Anstataŭ enfokusiĝi al la ''[[I Ĉing]]'' kiel aliaj novkonfuceistoj, li elektis emfazi la kvar librojn: nome la ''[[Granda Lernado]]'', la ''[[Doktrino de la Mezo]]'', la ''[[Analektoj de Konfuceo]]'', kaj la ''[[Menceo (libro)|Menceo]]'' kiel studa kerno por aspirado fare de studentoj al funkciularo. Por ĉiuj tiuj klasikaĵoj li verkis etendajn komentariojn kiuj ne estis amplekse agnoskitaj en lia epoko; tamen, ili poste iĝis akceptitaj kiel la normigaj komentarioj. La Kvar Libroj servis kiel bazo por civilserva ekzamenado ĝis 1905,<ref name="Chan 1963: 589">Chan 1963: 589.</ref> kaj edukado en la klasikoj ofte ekis per la komentarioj de Zhu Xi kaj la angulŝtono por kompreni ilin.<ref name="RedPine"/> === Viva forto (''qi'' 氣), principo (''li'' 理), kaj Suprema Celo (''taiji'' 太極) === ''Zhu'' Xi insistis ke ĉiuj aferoj estas portataj al la unuiĝo de du universaj aspektoj de realo: nome ''[[qi]]'', foje tradukita kiel viva (aŭ fizika, materiala) forto; kaj ''[[Li (Novkonfuceismo)|li]]'', foje tradukita kiel racia principo (aŭ leĝo). La fonto kaj sumo de ''li'' estas ''Taiji'' ([[Wade-Giles]]: T‘ai Ĉi), signife la Suprema Celo. La fonto de ''qi'' ([[Wade-Giles]]: ĉ‘i) ne estas tiom klare asertita de Zhu Xi, konduke kelkajn fakulojn al eltenado ke li estis [[monismo|metafizike monisto]] kaj aliajn elteni ke li estis [[dualismo|metafizike dualisto]]. Laŭ la teorio de Zhu Xi, ĉiu fizika objekto kaj eĉ ĉiu persono havas sian ''li'' kaj tiele havas kontakton en ties metafizika kerno kun la ''Taiji''. Kio estas referencata kiel homa animo, menso, aŭ spirito estas subkomprenita kiel la ''Taiji'', aŭ la suprema kreiva principo, kiel ĝi funkcias ene de persono. ''Qi'' kaj ''li'' funkcias kune en reciproka dependeco. Ili estas reciproke aspektaj en ĉiuj kreaĵoj en la universo. Tiuj du aspektoj estas manifestataj en la kreado de substancaj entoj. Kiam ties aktiveco ŝvelas (rapide aŭ etenda), tio estas la energisistemo de la [[Jino kaj Jango|Jango]]. Kiam ties aktiveco ŝvagas (malrapide aŭ maletenda), tio estas la energisistemo de la [[Jino kaj Jango|Jino]]. La fazoj jina kaj janga konstante interagadas, ĉiu akiranta kaj perdanta dominadon super la alia. En la procezo de ŝvelado kaj ŝvagado, la alternado de tiuj fundamentaj vibraĵoj, la tielnomitaj kvin elementoj (fajro, akvo, ligno, metalo, kaj tero) evoluas. Zhu Xi asertis ke ''li'' ekzistis eĉ antaŭ la Ĉielo kaj la Tero.<ref>Zhu Xi 1986, Zhuzi yulei, Beijing; Zhonghua Shuju, p. 1</ref> En terminoj de ''li'' kaj ''qi'', la sistemo de Zhu Xi forte similas al tiu de la ideoj de [[Budhismo]] pri ''li'' (denove, principo) kaj ''ŝi'' (aferoj, materialoj), kvankam Zhu Xi kaj liaj sekvantoj forte argumentis ke ili ne kopias budhismajn ideojn. Anstataŭe, ili tenas ke ili uzas konceptojn jam estintajn delonge antaŭe en la ''I Ĉing.'' Zhu Xi diskutis kiel li vidis la koncepton de la Suprema Celo kiel kongrua kun la principlo de [[Taoismo]], sed lia koncepto de ''Taiji'' estis diferenca el kompreno de ''Tao'' en Daoismo. Kie ''Taiji'' estas diferenciga principo kiu rezultas en la apero de io nova, Dao estas kvieta kaj silenta, laborante por malpliigi ĉiujn aĵojn al egaleco kaj nedistingeblo. Li argumentis ke estas centra harmonio ke ne estas stata aŭ malplena sed dinamika, kaj ke la Suprema Celo estas de si mem en konstanta kreiva aktiveco. === Homa naturo === [[Dosiero:Portraits of Famous Men - Zhu Xi.jpg|eta|dekstre|Priskribita en la albumo ''Portretoj de Famuloj'' ĉirkaŭ 1900, gastigita en la Filadelfia Muzeo de Arto.]] Zhu Xi konsideris la pli fruan konfuceiston [[Xun Zi]] kiel herezulo ĉar li apartiĝis el la ideo de [[Menceo]] pri esenca homa boneco. Eĉ se la personoj montras senmoralan konduton, la suprema regula principo estis bona. La tialo de senmoralaj agoj estas ''qi''. La metafiziko de Zhu Xi estas ke ĉio enhavas ''li'' kaj ''qi''. ''Li'' estas la principo kiu estas en ĉio kaj regas la universon. Ĉiu persono havas perfektan ''li''. Tiele, individuoj agus laŭ perfekta kongruo kun moralo. Tamen, dum ''li'' estas la subkuŝa strukturo, ''qi'' estas ankaŭ parto de ĉio. ''Qi'' malheligas onian perfektan moralan naturon. La tasko de morala kultivado estas klarigi onian ''qi.'' Se onia ''qi'' estas klara kaj ekvilibra, tiam oni agados laŭ perfekta morala vojo. === Koro/menso === Klareco de menso kaj pureco de koro estas idealaj en konfucea filozofio. En la suba poeziaĵo, "Meditoj dumlegade - 1" Zhu Xi ilustracias tiun koncepton per komparo de la menso al spegulo, lasita kovrita ĝis neceso ke simple respegulu la mondon ĉirkaŭan, igante klare per la fluaj akvoj simbolantaj Taon. En ĉina, menso estas foje nomata "la kvadrata colo," kio estas la laŭvorte traduko de la termino aludita en la komenco de la poeziaĵo.<ref name="RedPine">Red Pine, Poems of the Masters, Copper Canyon Press, 2003, p. 164.</ref> Malgranda kvadrata flako nekovrita spegulo<br /> kie sunlumo kaj nuboj haltas kaj foriras<br /> Mi demandis kiel ĝi estas tiom klara<br /> oni diris ke printempa akvo tenas fluon<br /> (tradukita el traduko de ''Red Pine'') === Kono kaj agado === Laŭ la epistemologio de Zhu Xi, kono kaj agoj estas nedivideblaj komponantoj de vera inteligenta agado. Kvankam li distingis inter la antaŭeco de kono, ĉar inteligenta ago postulas antaŭpenson, kaj la gravo de agado, ĉar ĝi produktas klarigeblan efikon, Zhu Xi diris: "Kono kaj ago ĉiam postulas unu la alian. Ĝi estas kiel persono kiu ne povas piediri sen kruroj kvankam li havas okulojn, kaj kiu ne povas vidi sen okuloj kvankam li havas krurojn. Rilate al ordo, kono venas unua, kaj rilate al gravo, ago estas pli grava." <ref>''The Complete Works of Chu Hsi'', sekcio 20 en Chan 1963: 609.</ref> === La studado de aĵoj kaj la etendo de kono === Zhu Xi postulis ''gewu'', nome studado de aĵoj. Kiel priserĉadi kaj kio tiuj aĵoj estas la fonto de multa polemiko. Por Zhu Xi, la aĵoj estas moralaj principoj kaj la priserĉado inkludas atenti al ĉio kaj en libroj kaj en aferoj<ref>''The Complete Works of Chu Hsi'', sekcio 26 en Chan 1963: 609.</ref> ĉar "moralaj principoj estas tre nefinigeblaj<ref>''The Complete Works of Chu Hsi'', sekcio 27 en Chan 1963: 610.</ref> === Religio === [[Dosiero:Konfuzius-1770.jpg|eta|maldekstre|250ra|Konfuceo. Zhu Xi estis gravulo de Konfuceismo.]] Zhu Xi ne tenis tradiciajn ideojn de [[Dio]] aŭ [[Ĉielo]] (''Tian''), kvankam li studis kiel liaj propraj ideoj respegulis la tradiciajn konceptojn. Li kuraĝigis [[Agnostikismo|agnostikan]] tendencon ene de [[Konfuceismo]], ĉar li kredis ke la Suprema Celo estas racia principo, kaj studis ĝin kiel inteligenta kaj reganta volo malantaŭ la universo (dum li asertis ke "Ĉielo kaj Tero ne havas menson de si mem" kaj diskonigis ke ties nura celo estas produkti aĵojn. Ĉu tio povas esti konsiderata konscia aŭ inteligenta volo estas klare disputebla).<ref>Vidu W.T.Chan ''Source-Book'' Zhu Xi, Ch.11, #127, pg. 643</ref> Li ne apogis la adoradon de [[spirito]]j kaj proponoj al bildoj. Kvankam li praktikis iomajn formojn de adorado al praularo, li malkonsentis ke la animoj de prauloj ekzistas, kredante anstataŭe ke la adorado al praularo estas formo de rememoro kaj dankemo. === Meditado === Zhu Xi praktikis formon de ĉiutaga [[meditado]] nomita ''jingzuo'' simila al, sed ne la sama kiel, la Budhisma ''[[Djano|dhjana]]'' aŭ ''ĉan ding'' ({{lang|zh|禪定}}; Wade–Giles ''ch-an-ting''). Lia meditado ne postulis la ĉeson de ĉiu pendo kiel ĉe kelkaj formoj de Budhismo; anstataŭe, ĝi estis karakterizita per silenta enrigardon kiu helpu ekvilibrigi variajn aspektoj de la propra personeco kaj ebligu fokusigi al pensado kaj koncentrado. Lia formo de meditado estis laŭnature [[Konfuceismo|konfuceisma]] en la senco ke ĝi koncernis al moraleco. Lia meditado klopodis por resoni kaj senti en harmonio kun la universo. Li kredis, ke tiu tipo de meditado kondukis la homaron al pli proksima kuneco kaj plie al harmonio.<ref>{{cite book | last1 = Pavlac | first1 = Brian A. | title = The Middle Ages | location = Passadena, CA | publisher = Salem Press Inc | pages = 491–492 | date = 2005 | isbn = 1-58765-168-8 }}</ref> === Pri instruado, lernado kaj la kreado de akademio === [[Dosiero:Letter on Government Affairs - Zhu Xi.jpg|eta|Letero de Zhu Xi (1194) instruanta subulan funkciulon de loka registaro pri aferoj post li elposteniĝis kiel Administranto de Tanĵou por reposteniĝis kiel instruisto en la imperia kortego.]] Zhu Xi ege fokuzigis sian energion al instruado, postulante, ke lernado estas la nura vojo al saĝeco. Li deziris fari la atingeblon de saĝeco ebla por ĉiuj homoj. Li bedaŭris la pli modernajn presteknikojn kaj la abundigon de [[libro]]j kiu sekvis. Tio, li kredis, faris, ke studentoj malpli aprezu kaj fokuzu al libroj, simple ĉar estis plia abundo de legeblaj libroj ol antaŭe. Tiukadre, li klopodis por redifini kiel studentoj lernu kaj legu. Fakte, seniluziiĝinta de lokaj [[lernejo]]j en Ĉinio, li establis sian propran [[akademio]]n, nome la Akademio de la Groto de la Blanka Cervo, por instrui taŭge studentojn kaj en la ĝusta maniero. == Influoj de Taoismo kaj Budhismo super Zhu Xi == Zhu Xi verkis tion kio estos la ortodoksa konfuceisma interpretado de nombraj konceptoj en [[Taoismo]] kaj [[Budhismo]]. Kvankam li ŝajne estis adoptinta kelkajn ideojn el tiuj konkurencaj pensarsistemoj, malkiel ĉe antaŭaj nov-konfuceismanoj, li strikte ne eltenis la konfucean doktrinon de la aktiva moralkultivado. Li trovis Budhismajn principoj malhelaj kaj trompantaj la originan menson<ref>''The Complete Works of Chu Hsi'', fako 147 en Chan 1963: 653.</ref> same kiel detruantaj la homajn rilatojn.<ref>''The Complete Works of Chu Hsi'', fako 138 en Chan 1963: 647.</ref> == Pensaro == La kosmogonio de Zhu montris du fakojn: unuflanke, la neŝanĝeblaj principoj de la formo (''li'') kiu formas la materion (''qi''); aliflanke, la [[Tao]] ([[vojo]]) por aliri al memperfektigo, koncepto devena el [[Menceo]]. En la konfuceisma pensaro, ''Tao'' ne estis komprenita kiel la ĉiesa origino, sed kiel principo sur kiu la saĝulo devas orientiĝi por la atingo de morala pravo. Laŭ Zhu, por alveni al Tao oni penu per persona elano, memdevigo, obeo de kutimoj kaj kontinua lernado; tio, supozis revenon al klasikaj valoroj.<ref name="biografia" /> Kvankam liaj proponoj ne estis altklasemaj, Zhu rekuperis tradician institucion inter [[familio]] kaj [[ŝtato]], nome ''Xiangyue'' (Komunuma Interkonsento), kiu celis organizi la rilatojn ene de la socio per striktaj reguloj, tiel ke la personoj povu aliri per si mem al vojo al la [[perfekto]]. Zhu interesiĝis ankaŭ por [[historio]], fako en kiu li verkis ''Tung-ĉien kang-mu'' aŭ ''Tongjian gangmu''(1172), nome resumo de alia lia verko, kiun li verkis baze sur verko de la historiisto Suma Kuang aldonante moralajn sugestojn al regado; tiu verko konata kiel “Skizo kaj Resumo de la Ĝenerala Spegulo”, baze kompletigita en 1172, ne estis amplekse legata tra Orienta Azio sed utilis kiel bazo por la unua kompleta historio de Ĉinio publikigita en Eŭropo, nome tiu de J.-A.-M. Moyriac de Mailla titolita ''Histoire générale de la Chine'' (1777–85),<ref name="britannica" >[https://www.britannica.com/biography/Zhu-Xi Zhu Xi] en Britannica, alirita la 10an de decembro 2023.</ref> kaj estis uzita poste por sekvaj verkoj pri la [[historio de Ĉinio]].<ref name="biografia" /> La pensaro de Zhu Xi estis reago kontraŭ la esenca pensaro de budhismo kaj ties ideoj pri “animo” kaj “reenkarnigo”, kaj malakcepto de [[materio]]. Pere de la koncepto "li" Zhu Xi aliris al ŝtataj aferoj, publikaj servoj, etiko, edukado kaj morala memperfektigo en la [[meditado]] pri rilatoj inter homo kaj naturo. Li estus imanenta principo, ĉiea en materio, kaj ne transcenda principo trans materio; tiu pensaro estis kolektita de la misiistaj [[jezuitoj]] kiuj portis la verkaron de Zhu Xi al Eŭropo. Tamen tiu nova pensaro ne absolute kontraŭis la budhismon, ĉar fakte pluraj budhismaj elementoj kiel ekzemple la gravo de la meditado por la memperfektigo kaj iom de la metafiziko de Li, estas aligitaj en la "lixue" pensaro.<ref>[http://china-traducida.net/autores/zhu-xi-%E6%9C%B1%E7%86%B9-1130-1200/ Zhu Xi 朱熹 (1130-1200)] En retejo ''china traducida y por traducir''. Alirita la 10an de decembro 2023</ref> == Heredo == [[Dosiero:Chu Hsi's ancestral temple in Wuxi Huishan ancient town.JPG|maldekstre|Memortemplo de Zhu Xi en la antikva urbo Huiŝan, Vuksio.|220ra|eta]] El 1313 ĝis 1905, la komentarioj de Zhu Xi el la Kvar Libroj formis la bazon de la civilserva ekzamenado en Ĉinio.<ref name="Chan 1963: 589"/> Liaj instruoj hegemoniis ĉe novkonfuceanoj kiel Ŭang Fuĵi, kvankam poste aperis disidentoj kiel Ŭang Jangming kaj la Skolo de la Menso du jarcentojn kaj duonon poste. Lia filozofio survivis eĉ post la Intelektula Revolucio de 1917, kaj poste [[Feng Youlan]] interpretis lian koncepton de ''li'', ''qi'', kaj ''taiji'' en novan metafizikan teorion. Li estis influa ankaŭ en [[Japanio]] per skolo konata kiel ''Ŝuŝigaku'' (朱子学, Skolo de la Majstro Zhu), kaj en [[Koreio]] per skolo konata kiel ''Jujahak'' (주자학), kie ĝi iĝis [[ortodokseco]]. La gazeto ''[[Life (gazeto)|Life]]'' rangigis Zhu Xi kie la 45a plej grava persono en la lasta [[jarmilo]]. La posteuloj de Zhu Xi, kiel tiuj de Konfuceo kaj de aliaj elstaraj konfuceanoj, tenis la heredan titolon Wujing Boshi (五经博士; [[w:zh:五經博士|五經博士]]; Wǔjīng Bóshì),<ref name="BrunnertHagelstrom2013">{{Cite book|author1=H.S. Brunnert|author2=V.V. Hagelstrom|title=Present Day Political Organization of China|url=https://books.google.com/books?id=s0wrdzMXPZ8C&pg=PA494|date=15a de Aprilo 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79795-9|pages=494}}</ref><ref name="Ong2008">{{Cite book|author=Chang Woei Ong|title=Men of Letters Within the Passes: Guanzhong Literati in Chinese History, 907-1911|url=https://books.google.com/books?id=w5_ZAAAAMAAJ&q=wujing+boshi+descendant|year=2008|publisher=Harvard University Asia Center|isbn=978-0-674-03170-8|page=132}}</ref> kiu tradukita povus singnifi Saĝulo aŭ [[Doktoro]] de la [[Kvin Klasikaĵoj]] kaj ĝuis la rangon 8a en la [[Mandareno|mandarena]] sistemo.<ref name="Hucker2008">{{Cite book|author=Charles O. Hucker|title=A Dictionary of Official Titles in Imperial China|date=1a de Aprilo 2008|publisher=Peking University Press|isbn=978-7-301-13487-0|pages=569}}</ref> == Kaligrafio == Zhu Xi sekvis el frua aĝo sian patron kaj nombrajn grandajn tiamajn kaligrafojn en la praktiko de [[kaligrafio]]. Dekomence li lernis la stilon de [[Cao Cao]], sed poste specialiĝis en la regula [[skribmaniero]] de Zhong Yao kaj en la flua normala kursiva skribmaniero de Jan Ĵenking. Kvankam liaj konservitaj manuskriptoj estas fragmentitaj kaj nekompletaj, kaj plimulto de liaj verkoj perdiĝis. Krome, lia famo en la fako de filozofio estis tiom granda ke eĉ lia brilo en kaligrafio estis preteratentita. Li estis lerta kaj en flua normala kaj kursiva skribmanieroj, speciale en grandaj karaktroj, sed nuntempe restintaj artaĵoj konsistas ĉefe el mallongaj skribitaj notoj en normala skribmaniero kaj rare el grandaj karaktroj. Liaj aŭtentaj manuskriptoj estas kolektitaj en la Nankinga Muzeo, la Pekinpalaca Mueo, la Liaoninga Provincmuzeo, Taipeja Palacmuzeo kaj la Nacia Muzeo de Tokio, Japanio. Kelkaj pecoj estas en privataj kolektoj de Ĉinio kaj eksterlande. La ''Pajlkabana Manrulo'', unu el la majstroverkoj de Zhu Xi en normal-kursiva skribmaniero, estas en eksterlanda privata kolekto. [[Dosiero:Zhu Xi-Thatched Hut Hand Scroll-06.jpg|eta|500ra|''Pajlkabana Manrulo''.]] La ''Pajlkabana Manrulo'' enhavas tri apartajn partojn: # Titolo # 102 karaktroj fare de Zhu Xi en normala kursiva skribmaniero # La postskriboj fare de Ŭen Tianjksiang (1236～1283) de la [[dinastio Song]], Fang Ksiaoru (1375～1402), Ĵu Junming (1460–1526), [[Tang Jin]] (1470～1523) kaj Hai Rui (1514～1587) de la [[dinastio Ming]]. === Kaligrafia stilo === La kaligrafio de Zhu Xi estis laŭdita kiel akiranta la stilon de la dinastioj Han kaj Vei. Li estis lerta en la centra pinto, kaj liaj penikfrapoj estas mildaj kaj rondoformaj, sed fluanta en la movoj sen ajna frivoleco kaj kruteco. Fakte, lia kaligrafio posedas stabilecon kaj elegantecon en konstrumaniero kun kontinua fluo de energio. Neklopodante esti pretendema aŭ intencema, lia skribitaj karaktroj estas bone ekvilibraj, naturaj kaj nekonvenciaj. Ĉar li estis patriarko de la konfuceisma filozofio, oni ne komprenas, ke liaj instruoj trempiĝis en ĉiuj liaj skribaĵoj sen respekto por la tradiciaj normoj. Li eltenis ke kvankam la regulojn oni devas observi por ĉiu vorto, devas esti loko por tolero, plureco kaj natureco. Alivorte, kaligrafio devas observi regulojn kaj samtempe ne esti ligita per ili kaj tiel oni povu esprimi la kvaliton de natureco. Estas menciinde ke lia kaligrafio estis ege aprezata laŭlonge de la jarcentoj, fare de gravuloj kiel jenaj: Tao Ĉung Ji (ĉirkaŭ 1329～1412) de la [[dinastio Ming]]: <blockquote> La Majstro Zhu heredis la ortodoksan instruadon kaj disvastigis ĝin al la regno de saĝuloj kaj li estis lerta kaj en normala kaj en kursiva skribmanieroj, speciale en grandaj karaktroj. Lia penikplenumado estis ĝuste farita kaj eleganta. Tamen spite al la fragmentado kaj izoleco de liaj manuskriptoj, ili estas ege aprezataj kaj trezorigitaj. </blockquote> Ŭang Sai Ĉing (1526–1590) de la [[dinastio Ming]]: <blockquote> La penikfrapdo en lia kaligrafio estas flua sen klopodoj al formaleco, kvankam neniu el liaj linioj kaj punktoj estis en konformeco kun la reguloj de kaligrafio. </blockquote> Ŭen Tianksiang de la [[dinastio Song]] en sia postskribo de la ''Pajlkabana Manrulo'' de Zhu Xi: <blockquote> Homoj en la malnovaj tagoj diris, ke estas trempitaj ostoj de fidelaj subjektoj en la kaligrafio de Jan Ĵenking. Observinte la plenumadon de la penikfrapado fare de Zhu Xi, mi estas ege konvinkita pro la vero de tiu opinio. </blockquote> Ĵu Junming de la [[dinastio Ming]] en sia postskribo por la ''Pajlkabana Manrulo'' de Zhu Xi: <blockquote> Majstro Zhu estis fidela, bona lernanto kaj granda fakulo laŭlonge de la epokoj. Li estis supera en kaligrafio kvankam li ne verkis multe en sia vivodaŭro kaj tio estis tre rare vidita en postaj tempoj. Tiu rulo estis kolektita de Ŭong Sze Ma dum longa tempo kaj tial ĝi aperis en la mondo. Mi havis oportunon vidi ĝin iam kaj kvankam mi bedaŭris, ke mi ne klopodis por studi ĝin etende ĝis nun, en la studĉambro de mia amiko, mi estis ege feliĉa revidi ĝin denove. Tio montris, ke mi estis destinita vidi la manuskriptojn de majstro Zhu. Tial mi verkis tiun prefacon por mia intenco. </blockquote> [[Dosiero:Hairui.jpg|eta|maldekstre|Statuo de Hai Rui.]] Hai Rui de la [[dinastio Ming]] en sia postskribo por la ''Pajlkabana Manrulo'' de Zhu Xi: <blockquote> La skribaĵoj estas altiraj, delikataj, elegantaj kaj elstaraj. Vere tiaj kaligrafiaĵoj estas mirindaĵoj de la naturo. </blockquote> == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Wm. Theodore de Bary, ''Neo-Confucian Orthodoxy and the Learning of the Mind-and-Heart'' (1981), pri la disvolviĝo de la pensaro de Zhu Xi post lia morto. * J. Percy Bruce. ''Chu Hsi and His Masters'', Probsthain & Co., London, 1922. * Bruce E. Carpenter. 'Chu Hsi and the Art of Reading' en Tezukayama Universitata Revuo (Tezukayama daigaku ronshū), [[Nara]], Japanio, no. 15, 1977, pp.&nbsp;13–18. ISSN 0385-7743 * Wing-tsit Chan (eld.), ''Chu Hsi and Neo-Confucianism'' (1986), aro de gazetartikoloj. * Wing-tsit Chan, ''Chu Hsi: Life and Thought'' (1987). ISBN 0-312-13470-3. * Wing-tsit Chan, ''Chu Hsi: New Studies''. University of Hawaii Press: 1989. ISBN 978-0-8248-1201-0 * Daniel K. Gardner. ''Chu Hsi and the Ta-hsueh: Neo-Confucian Reflection on the Confucian Canon'' (1986) * Daniel K. Gardner. ''Learning To Be a Sage'', University of California Press, Berkeley, 1990. ISBN 0-520-06525-5. * Gedalecia, D (1974). "Excursion Into Substance and Function." ''Philosophy East and West''. vol. 4, 443-451. * Donald J. Munro, ''Images of Human Nature: A Sung Portrait'' (1988), analizo de la koncepto de homa naturo en la pensaro de Zhu Xi. * Hoyt Cleveland Tillman, ''Utilitarian Confucianism: Ch‘en Liang's Challenge to Chu Hsi'' (1982) * Hoyt Cleveland Tillman, ''Confucian Discourse and Chu Hsi’s Ascendancy'' (1992); == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Zhu Xi}} {{Vikicitaro}} * [http://www.chinaonlinemuseum.com/calligraphy-zhu-xi.php Zhu Xi and his Calligraphy Gallery] en Ĉina Reta Muzeo * [http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Reln270/Zhu-callig.htm Zhu Xi's large-character calligraphy from the Yijing] * [http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Writings/Divination.htm Chu Hsi and Divination] - Joseph A. Adler * {{Gutenberg author |id=2448}} * [http://www.wfu.edu/~moran/zzyl_TOC.html Unua parto de ''Classified Conversations of Master Zhu''] {{Projektoj|q=Zhu Xi}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Zhu Xi|revizio=1183990823}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Ĉinaj filozofoj]] [[Kategorio:Konfuceismo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1130]] [[Kategorio:Mortintoj en 1200]] [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] [[Kategorio:Ĉinaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉinaj historiistoj]] 70ngvc6hlyaoyn1cwbrbgw6gdl9q7cq Problemo de la origino 0 284174 9440870 8871281 2026-07-28T19:12:43Z Sj1mor 12103 9440870 wikitext text/x-wiki {{ĝermo}} '''La problemo de la origino''', [[Origino de la vivo|origino]] de la [[mondo]] kaj de la [[homo]] kune kun ĉiuj aĵoj vivantaj kaj materiaj inkluzive obskurajn [[Energio|energion]] kaj [[Materio (filozofio)|materion]], kaj pri ĝiaj eventualaj celoj kaj direktoj, temas certe pri problemo ĉar neevitebla por ĉiu pensanta menso kaj pro la malsamaj solvoj kiujn ĝi ricevis laŭjarcente. [[Poeto]] ĝin difinis la “enorma [[mistero]] de la [[universo]]” ([[Giosuè Carducci|Giosué Carducci]] en ''Rime Nuove''). Jen eta spegulo de filozofiaj/religiaj respondoj: certaj filozofoj asertis ke ĉio estas Dio, ke la mondo estas Dio, aŭ ke la evoluo de la mondo estas la evoluio de Dio ([[Panteismo]]); aliaj instruis ke la mondo estas emanaĵo el [[Dio]] necese eliranta kaj al ĝi revenanta, do Dio kaj mondo estas samnaturaj; plue aliaj subtenis la ekziston de du eternaj principoj, la Bono kaj la Malbono, la Lumo kaj la Mallumo en daŭra konflikto ([[dudiismo]], [[manikeismo]]); laŭ iuj el tiuj konceptoj, la mondo (almenaŭ la materia mondo) estus malbona, produktiĝinta pro falo/faliĝo, kaj do ende repuŝebla kaj translasebla ([[gnozo]], [[gnostikismo]]); aliaj allasas ke la mondo estis ja, jes, farita de Dio, sed, modele de horloĝisto, kiu antaŭe ĝin ellaboris kaj poste ĝin forlasis al sia destino (diismo). Ekzemplon de diismo vidu suben. Aliaj, plue, koncedas nenian transcendan originon de la mondo/homo, sed vidas en ĝi simplan ludon de iu materio kiu de ĉiam ekzistus (materiismo). En iuj [[kosmogonioj]], plejpotenca kaj plejbona Dio kaptis kaj mortigis malbonan diaĵon kaj per ties korpo materie plasmis la mondon; kaj plue aliaj imagis originan kaosan materion kiu el si mem evoluis al “kosma” mondo. == Krea respondo == Ĉiuj tiuj solvoj estas origene homdevenaj, nome frukto de la honesta enketo per la homaj intelektaj fortoj; sed almondiĝis certamomente de la homa historio kaj evoluo alia konceptado, tiu de la kreado: laŭ tiu, la mondo estis kreita de Dio, [[el nenio]] nome sen iu ajn antaŭa elemento, kaj tion faris por sin komuniki kaj igi siaj kunloĝantaj la homojn kreitajn laŭ lia bildo, kaj por tiuj li disponas ke ĉiu okazaĵo estu plialproksimiga al li: kaj en tiu medio la libervola homo rajtas akcepte adheri al la dia plano aŭ, riske de neatingo de sopirataj pluaj perfektecoj, malkoheri. Temas pri kreo el nenio kiel konfesate ĉiuj abrahamaj religioj, nome judismo, kristanismo kaj islamismo, kaj bahaismo. Laŭ tiu mondorigino, la dia krea ago resta tute tiom evidenta kiom mistera, ne konata restas ankaŭ ĉu Dio kreis unufoje aŭ multefoje, ĉu li kreis en la tempo aŭ el la eterneco (tiu lasta tezo, tiu de la mondeterneco. subteniĝas ĉe kelkaj kristanaj teologioj). [[Evolucio]], se vere okazis kaj okazas (esplori tion estas tasko de la kredantaj aŭ nekredantaj scienculoj) ne kontraŭdiras kreismon el nenio pro la fakto ke la kreinto kreus kaj programis ankaŭ la tratempan evolucion. Iuj kulturaj antropologoj klopodas trovi kontraŭdiron inter kreo kaj evoluo, sed tion ne vidas kredantajn scienculoj kaj kredataj filozofoj. Ke la mondo estis kreita ĉu eblas pruvi racie, nome per solaj homaj rezonadoj, en kiu ankaŭ la scienco enkadriĝas inter la kreaĵaro? Kristanaj filozofoj, ĉiutempaj, opinias ke jes; sed la argumentoj pruvantaj ne devenas el naturaj sciencoj: ili apogiĝas sur speciala sciencokonceptaro nomata [[metafiziko]] per kiu eblas krei vojojn al pruvado: laŭ tiu metafiziko la universo ne havas en si mem kion oni bezonas por ekzisti. Metafizikaj estas la famaj kvin pruvoj de [[Sankta Tomaso]]. == Eksteraj ligiloj == [http://www.vatican.va/archive/catechism_lt/index_lt.htm] [http://www.corpusthomisticum.org/scg1010.html] == Bibliografio == Biblio, Gn 1-3, kie la krea ago mitologe priskribiĝas. S. Vanni Rovighi, Introduzione a Tommaso d’Aquino, Laterza, Bari, 19925, pagg. 27-28) == Notoj == Ekzemplo de diismo. [[Voltaire]] en A,B,C, de 1769 skribas: ”Jes, diable, m kredas je Dio, kaj je ĝi mi kredas multe pli ol la universitatoj de Oxford kaj Cambridge, kaj pli ol ĉiuj pastroj de mia lando: Tiu uloj estas tiom avara ĝis pretendi kelin oni adoru nur ek de sesmil jaroj, kaj mi pretendas ke lin oni adoru ek de tuta la eterneco”. “La neeblo koncepti ke tiu ĉi mondo grandioza kaj mirveka... estus farinta hazarde, al mi ŝajnas la precipa pruvo favora al la ekzisto de Dio” ([[Darwin]] en letero al profesoro Doedes de la universitato de Utrecht. Pri la mondorigino aŭ formiĝo ĉe Platono vidu pubblicazioni Kratilo [http://www.ueci.it/] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Antropologio]] 5u9t08g1zjziww568v2y0p07upx2s9b Akordsimbolo 0 285742 9440823 8864626 2026-07-28T17:53:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440823 wikitext text/x-wiki '''Akordsimbolojn''' oni uzas en [[notacio]] por karakterizi [[akordo (muziko)|akordo]]jn. La nuntempe plejofte uzataj simboloj devenas el la [[ĵazo]] kaj la populara muziko. Oni evoluigis kaj uzis ilin por helpi la [[Soloo|soloisto]]n ĉe la [[improvizado (muziko)|improvizado]] pri certa akordserio. == Sistema superrigardo == Unu el la plej uzataj notadosistemoj fiksas jenaj skribmanierojn: {| class="prettytable" | bgcolor=#BBBBFF colspan=2 | '''[[Alteraciilo]]j''' |----- | align=center | [''tonlitero'']<sup>♯</sup> | akordo sur tono duontonon pli alta (Ekz.: G<sup>♯</sup> = G<sub>♯</sub>) |----- | align=center | [''tonlitero'']<sup>♭</sup> | akordo sur tono duontonon pli malalta (Ekz.: G<sup>♭</sup> = G<sub>♭</sub>)<br /> |----- | bgcolor=#BBBBFF colspan=2 | '''[[Trisono]]j''' |----- | align=center | C, D<sup>♯</sup>, G<sup>♭</sup>, B, B<sup>♭</sup> || maĵora trisono sur ''C'', ''D<sub>♯</sub>'', ''G<sub>♭</sub>'', ''B'', ''B<sub>♭</sub>'' ktp. |----- | align=center | Cm, E<sup>♭</sup>m, aŭ ankaŭ F<sup>♯</sup>–, A<sup>♭</sup>– || minora trisono sur ''C'', ''E<sub>♭</sub>'', ''F<sub>♯</sub>'', ''A<sub>♭</sub>'' ktp. |----- | align=center | Cdim, E<sup>♭</sup> dim aŭ Cm<sup>−5</sup> || diminuita trisono sur ''C'', ''E<sub>♭</sub>'' ktp. (du malgrandaj tercioj, kadrointervalo diminuita kvinto) |----- | align=center | C<sup>+</sup> aŭ ankaŭ E<sup>♭+</sup>, ankaŭ aug ekz. Caug || aŭgmentita trisono sur ''C'', ''E<sup>♭</sup>'' ktp. (du grandaj tercioj; kadrointervalo aŭgmentita kvinto) |----- | bgcolor=#BBBBFF colspan=2 | '''[[kvarsono|Kvar]]- kaj plursonoj''' |----- | bgcolor=#EEEEFF colspan=2 | kun '''[[maĵora]] tercio''' |----- | align=center | A<sup>6</sup>, C<sup>♯6</sup> || trisono kun aldonita [[seksto]] sur ''A'', ''C<sub>♯</sub>'' ktp. |----- | align=center | E<sup>6/9</sup>, D<sup>♭ 6/9</sup> || trisono kun aldonita seksto kaj [[naŭno]] sur ''E'', 'D<sub>♭</sub>'' ktp. |----- | align=center | D<sup>maj7</sup> aŭ D<sup>Δ</sup> aŭ D<sup>j7</sup> || kvarsono kun granda [[septimo]] sur ''D'' |----- | align=center | C<sup>7</sup> || kvarsono kun malgranda septimo sur ''C'' ([[dominanto-septimakordo]]) |----- | align=center | F<sup>9</sup>, B<sup>♭9</sup><br /> (ankaŭ F<sup>7/9</sup> ktp.) || dominanto-septimakordo kun naŭno ([[dominanto-septimnaŭno-akordo]]) |----- | align=center | B<sup>13</sup> (ankaŭ B<sup>7/9/13</sup>) || dominanto-septimakordo kun naŭno kaj [[tredecimo]] |----- | align=center | B<sup>♭9♭13</sup> (ankaŭ B<sup>7/♭9/♭13</sup>) ofte ankaŭ nekompleta B<sup>b9</sup> || dominanto-septimakordo kun malgranda naŭno kaj malgranda tredecimo de dominato el minora kadenco. Ĝi uzas la harmonian minorgamon kaj ne havas aŭgmentitan naŭnon (♯9). Ĝi estas plejparte ne detale notita, foje nur per ♭9, kaj pro tio malĝuste intermiksita kun la alteraciita akordo. |----- | align=center | G<sup>add9</sup> || trisono kun aldonita naŭno, (''add'' signifas, ke la tono estas aldonata ''sen'' la sub tiu situantaj [[opciotono]]j; ekz.: F♯<sup>add9</sup> ne enhavas septimon, sed nur la naŭnon kiel opciotonon) |----- | align=center | D<sup>7 add13</sup><br />(malpli ofte ankaŭ D<sup>7/6</sup>) || dominanto-septimakordo kun tredecimo (sen naŭno kaj [[undecimo]]!) |----- | align=center | E<sup>♭7♯5</sup> aŭ E<sup>b7+5</sup> || dominanto-septimakordo kun (duontonon) s [[Alteracio|alteraciita]] resp. aŭgmentita [[kvinto]] (saman oni ankaŭ povas fari kun la naŭno (♯9) kaj la [[kvarto]], resp. undecimo (♯11) aŭ laŭbezone kombini (ekz. E<sup>b7♯5♯9</sup>)) (*) |----- | align=center | C<sup>7♭5</sup> aŭ C<sup>7-5</sup> || dominanto-septimakordo kun (duontonon) malsupren [[alteracio|alteraciita]] resp. diminuita kvinto (sama funkcias ankaŭ pri seksto (resp. tredecimo: ♭13) kaj naŭno (♭9), kiuj estas interkombineblaj kun la akordo (ekz. C<sup>7♭9♭13</sup>)) (*) |----- | align=center | A<sup>♭7alt.</sup><br />aŭ A<sup>♭7♭9♯9♭13</sup><br />resp. A<sup>♭7♭9♯9♯11</sup> || t.n. alteraciita akordo. |----- | bgcolor=#EEEEFF colspan=2 | kun '''[[minora gamo|minora]] tercio''' |----- | align=center | G<sup>♭</sup>m<sup>6</sup> aŭ G<sup>♭</sup>–<sup>6</sup> || minora trisono sur ''G<sub>♭</sub>'' kun aldonita (kutime ''granda'') seksto |----- | align=center | F<sup>♯</sup>m<sup>6/9</sup> aŭ F<sup>♯</sup>–<sup>6/9</sup> || minora sekstnaŭno-akordo |----- | align=center | Cm<sup>7</sup> aŭ C–<sup>7</sup>|| minora septimakordo sur ''C'' |----- | align=center | B<sup>♭</sup>m<sup>maj7</sup> aŭ B<sup>♭</sup>m<sup>j7</sup>, resp. B<sup>♭</sup>–<sup>maj7</sup> ktp. || minora septimakordo kun ''granda'' septimo |----- | align=center | Dm<sup>9</sup> / Dm<sup>11</sup> || minora septimakordo kun naŭno / kun naŭno kaj undecimo |----- | align=center | C<sup>♯</sup>m<sup>add9</sup> || minora trisono kun aldonita naŭno, ''sen'' septimo (sama funkcias ankaŭ pri ''add11'', per kiu oni aldonas undecimon aŭ kvarton sen septimo kaj naŭno)) |----- |align=center | Fm<sup>7 ♭5</sup> aŭ Fm<sup>7 -5</sup> aŭ F<sup>Ø</sup> || duondiminuita septimakordo sur ''F'' |----- | align=center | C° || diminuita septimakordo sur ''C'' (tri malgranda tercioj, kadrointervalo estas la diminuita septimo, kiu rezultigas enharmonie interŝanĝate sekston; ĉe C: C, E<sub>♭</sub>, G<sub>♭</sub>, A) |----- | bgcolor=#BBBBFF colspan=2 | '''Pluaj akordoj''' |----- | align=center | F<sup>sus4</sup> aŭ F<sup>7 sus4</sup> || la kvarto substituas en la akordo la [[tercio]]n |----- | align=center | F<sup>sus2</sup> oder F<sup>2</sup> || la [[sekundo (muziko)|sekundo]] substituas (!) en la akordo la tercion |----- | align=center | C<sup>5</sup> aŭ C5 aŭ C<sup><s>3</s></sup> || senterciaj akordoj kun [[toniko (muziko)|toniko]] C: c¹-f¹, c¹-g¹, c¹-f¹-c² |----- | bgcolor=#BBBBFF colspan=2 | '''Apartaĵoj''' |----- | align=center | <sup>A</sup>/<sub>B<sup>♭</sup></sub> aŭ <sup>G7</sup>/<sub>C</sub> aŭ <sup>Am</sup>/<sub>B</sub> ktp. || akordoj kun deviga bastono — oni aldonas al akordo alian bastonon ol la toniko. Tiu povas deveni el la originala akordo kaj tiam prezentas akordinvertadon (ekz. C/G) , aŭ ĝi povas estis akordfremda tono, je kio ĉiuj tonoj enestaj la bazan akordon restas senŝanĝe. |----- | align=center | <u>&nbsp;D°&nbsp;</u><br />C<sup>♯</sup>° || ''[[plurtonaleco|dutonala akordo]]'' (du akordoj ludataj samtempe — kutime sur piano: la supra akordo kun la dekstra mano, la malsupra akordo kun la maldekstra mano) |----- | bgcolor=#FFFFFF colspan=2 | (*) La alteraciitaj akordo- kaj opciotonoj ne estas senlime kombinitaj. Do ekzistas jenaj reguloj: * ne ekzistas ♯13 (ĉar tio egalus malgrandan septimon) * ne ekzistas ♭11 ( ĉar tio egalus tercion) * ♯11 kaj ♭5 rezultigas la saman sonon, sama validas por ♯5 kaj ♭13, do estas superflue, skribi ilin samtempe pokaze * ♭5 signifas, ke ne ekzistas en la akordo perfekta kvinto (dum kiam ĝi eblus ĉe ♯11) * ♭13 signifas, ke ne ekzistas granda tredecimo en la akordo, sed povas ekzisti perfekta kvinto (malgraŭ duontona distanco) krom tio preskaŭ ĉio eblas (kombini ♭9, ♯9, ♯11/5, ♯5/♭13 kaj/aŭ ellasi laŭplaĉe) |} == Alternativoj == * Anstataŭ marki la minorakordojn per „m“, parte ankaŭ estas kutime uzi minusklajn tonsliterojn. * Alteraciitaj akordotonoj troveblas ankaŭ notitaj per + kaj – malantaŭ la nombro, anstataŭ ♯ kaj ♭ antaŭ la nombro. == Eksteraj ligiloj == [http://www.kaiser-ulrich.de/changes.html Tabelo de akordsimboloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090204040823/http://www.kaiser-ulrich.de/changes.html |date=2009-02-04 }} de [[Ulrich Kaiser]] == Literaturo == * Jamey Aebersold: ''Ein neuer Weg zur Jazz Improvisation'', Advance Music, 1996 * Carlo Bohländer: ''Harmonielehre'', Schott, 1961 * Wolf Burbat: ''Die Harmonik des Jazz''. Neuauflage. dtv, München 1998, ISBN 3-423-30140-6 * Richard Graf, Barrie Nettles: ''Die Akkord-Skalen-Theorie und Jazz-Harmonik'', Advance Music, ISBN 3-89221-055-1 * [[Frank Haunschild]]: ''Die neue Harmonielehre, Band I''. 1997. ISBN 3927190004 * Axel Jungbluth: ''Jazz-Harmonielehre'', Schott, 1981 * Frank Sikora: ''Neue Jazz Harmonielehre''. Schott Music, 2003. ISBN 3-7957-5124-1 (mit 2 CDs) * Gerald Smrzek: ''The Book Of Chords'', Canticum, 2005 * Joe Viera: ''Grundlagen der Jazzharmonik'', universal edition, 1980 == Vidu ankaŭ == * [[Figurita baso]] * [[Tabulaturo]] * [[Gvidpaĝo]] [[Kategorio:Akordoj]] [[Kategorio:Ĵazo]] [[et:Akord#Akordi tähistus]] flay9etgvlayo7l3xax291jexn42aq3 Murdo de Neda Aga-Soltan 0 289929 9441101 9424385 2026-07-29T08:43:00Z Brodolò1 260591 9441101 wikitext text/x-wiki La '''murdo de Neda Aga-Soltan''' ({{lang-fa|ندا آقاسلطان}} ''Nedā Āġā-Soltān''; 14-a de septembro 1982 — la 20-an de junio 2009) okazis sur la avenuo Karegar en [[Teherano]], [[Irano]] ({{Koord|35|43|8.57|N|51|23|30.60|O|}}) dum la [[Protestado en Irano (2009)|protestado de opozicio]]. La 27-jaraĝa<ref name="jpost.com">[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1245184921949&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Analysis: Hell hath no fury] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111145941/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1245184921949&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=2012-01-11 }} {{en}}</ref> junulino estis mortigita per la pafo en la koro, verŝajne, fare de ano de [[Basiĝi]]. Tiu evento plifortigis la protestadon kaj estigis grandan indignon. == Antaŭtage == La {{daton|19|junio}} 2009 la irana studentino skribis en sia blogo sub la nomo ''Hanna'': :''"Morgaŭ mi iros al manifestacio. Eble tie elverŝiĝos sango. Eble mi estos unu el tiuj, kiuj estos tie mortigitaj. Mi aŭskultas ĉiujn mijan ŝatatajn kantojn. Mi eĉ volas danc ĉe iuj el ili. Mi ĉiam volis fari tre mallarĝajn brovojn. Jes, povas esti ke mi vizitos [[belecsalono]]n antaŭ la manifestacio!... Necesas relegi la versojn de [[Forug Farroĥ-Zad|Forug]] kaj de [[Ahmad Ŝamlu|Ŝamlu]]. Ĉiuj familiaj fotoj estas rerigarditaj. Necesas telefoni al amikoj kaj adiaŭi... Mi skribas tiujn ĉi senkoherajn frazojn por futuraj generacioj, por ke ili sciu, ke ni faris tion ne sub la influo de emocioj kaj ne sub la influo de amikoj. Por ke ili sciu, ke ni faris ĉion, kio ni povis, por ke ili havu futuron. Por ke ili sciu, ke niaj antaŭuloj kapitulacis antaŭ la araboj kaj mongoloj, sed ne kapitulacis antaŭ despotismo. Mi skribas tion por venontaj tagoj..."''<ref>[http://balatarin.com/permlink/2009/6/19/1625688 La blogo de Hanna] [[farsi]]</ref> Post apero de la informo pri junulino, mortigita dum dispelado de la manifestacio la 20-an de junio, multaj kredis, ke tio estis ''Hanna''. Tamen samvespere ŝi denove skribis en sia blogo: :"Hodiaŭ estis la grandega tago. Hodiaŭ mi pereis... Hieraŭ en la retejo "Balatrin" mi skribis la mesaĝon sub la titolo "Morgaŭ estos grandega tago. Povas esti ke mi pereos". Mi alvenis por diri: mi estas viva. Sed fratino mia pereis... Mi alvenis por diri: mia fratino pereis en la brakoj de la patro... Mi alvenis por diri: la fratino havis grandegajn revojn... Mi alvenis por diri: mia fratino pereis, sed ŝi estis digna. Ŝi amis kiel mi. Ŝi ŝatis kiam vento ludis kun ŝiaj haroj. Ŝi, kiel mi, legis la versojn de Forug. Ŝi deziris vivi je libero kaj egalrajteco. Ŝi deziris levi la kapon kaj diri fiere: "Mi estas iranino!"<ref>[http://hanaa54.blogfa.com/post-1.aspx La blogo de Hanna] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090623221957/http://hanaa54.blogfa.com/post-1.aspx |date=2009-06-23 }} [[farsi]]</ref> == La vivo kaj la morto de Neda Aga-Soltan == Ŝi naskiĝis kaj loĝis en Tehrano en la familio de civila oficisto kaj dommastrino. Post fini la [[universitato Azad|universitaton Azad]] laŭ la fako "islama filozofio", Neda decidis labori pri turismo kaj ekis lerni [[Turka lingvo|turkan lingvon]] por estu ĉiĉerono. Kune kun siaj amikoj ŝi vizitis en [[Tajlando]] kaj [[Dubajo]], antaŭ du monatoj veturis en [[Turkio]]. Neda ŝatis persian muzikon kaj prenis lecionojn pri ludado sur piano.<ref name="tre"/> La {{daton|20|junio}} Neda trafis trafikŝtopiĝon kune kun sia muzikinstruisto ''Hamid Panahi''. Estis varmega vetero kaj Neda eliris el aŭto por vidi manifestacion. "Ni simple rigardis, ne ĵetis ŝtonojn aŭ ion ajn alian, kaj ili mortpafis ŝin. — diris poste ''Panahi''. — Mi ekaŭdis iun krakon kaj ekvidis, ke Neda falis sur teron. Tio estis nur unu kuglo. Poste mi ekkonis, ke en ŝi pafis policano, pli ĝuste kunlaboranto de "Basiĝi". Mi rigardis kiel la sango elverŝiĝis el ŝia brusto, kaj poste ekfluis el la nazo kaj buŝo". Baldaŭ ''Kaspian Makan'', la fianĉo de la junulino, en intervjuo de [[BBC]] Persian konfirmis, ke Neda estis sur strato hazarde.<ref name="neda">[http://kontury.info/news/2009-06-23-1104 Неда Солтани: лицо иранского протеста (ВИДЕО)] {{ru}}</ref> Tamen li estis asertinta ke basiĝano pafis en ŝin intence. Poste en amaskomunikiloj aperis la memoraĵoj de la amikoj de la junulino, kiuj diris, ke ŝi eliris sur stratojn pro la malkontenteco de rezulton de la [[Prezidanta balotado en Irano 2009|prezidenta balotado]]. Kvazaŭ ili deadmonis Neda, sed ŝi deklaris ke ne timas morton kaj diris: "Ne emociiĝu, tio estas nur unu kuglo — kaj ĉio estos finite". == Filmetoj == Samtage en [[Facebook]] kaj [[YouTube]] estis disvastigita la filmeto, kiu kaptis la murdon. Pli ĝuste tio estis tri filmetoj, filmitaj per diversaj poŝtelefonoj. Unua filmeto montris Neda ankoraŭ vivan kaj staran inter amaso da homoj. En la dua la filmanto alproksimiĝadis grupon da homoj, kiuj kolektiĝis apud parkita aŭto. Kiam li aliris pli proksime, iĝas videble kiel Neda falas sur trotuaron, ĉe ŝiaj piedoj ekas la granda sanga makulo. Du viroj provas haltu la sangadon, sed post kelkaj sekundoj ŝi svenas. Tria filmeto montris samon, sed el alia punkto de filmado. Unu filmeton akompanis la komento de la nekonato, kiu asertis, ke ĉeestis pri tiu evento: :''"En 19:05 la 20-an de junio sur la avenuo Karegar, ĉe la angulo de stratoj Hosravi kaj Salehi, basiĝano, kaŝiĝita sur plafono de loĝata domo, mortigis la junan virinon, staran sur strato kun sia patro.<ref>La bloganto eraras — tio estis la muzikinstruisto de Neda.</ref> Ili observis la protestadon. Basiĝano celis la junulinon kaj ne povis maltrafi. Li celis ĝuste la koron. Mi mem estas la kuracisto, mi alkuris por savu ŝin. Tamen la pafo estis tiom forta, ke la kuglo kreviĝis en la brusto de la junulino, ŝi mortis post du minutoj. La marŝo de la protestado iris sur ĉefa strato je 1 km de la loko de la mortigo. Iuj protestintoj forkuradis de larmiga gaso, diŝprucigita direkte al la strato Salehi. La filmeto estis farita de mia amiko, kiu staris rekte malantaŭ mi. Bonvolu, rakontu pri tio al tuta mondo".'' En la filmo estas aŭdebla voĉo de viro: "Petu vin, nur ne foriru!" kaj “Kara ne timu, Neda ne timu!”<ref name="neda1">[http://tomodomo.blogspot.com/2009/06/mortiĝo-de-juna-irananino-dum-protesto.html Mortiĝo de juna Irananino dum protesto; ligo al filmo!] {{eo}}</ref><ref>[http://www.youtube.com/verify_age?&next_url=/watch%3Fv%3DK67fFhgn_CA Neda Agha-Soltan YouTube] {{en}}</ref> Lastaj vortoj de la junulino estis: "Mi brulas, al mi estas tiel varmege!"<ref name="tre">[https://web.archive.org/web/20090827110017/http://www.izvestia.ru/world/article3129901/ Погибшая иранская студентка Неда Солтани: "Я горю, мне так горячо!"] {{ru}}</ref> == La reagoj == === Oficiala reago === La registaraj amaskomunikiloj unue silentis pri tio, la publika enterigo estis malpermesita kaj nur post kelkaj tagoj la kadavro estis enterigita en la tombejo Beheŝt-e-Zahra, en sudo de Tehrano.<ref name="neda"/> La {{daton|24|junio}} okazis vica manifestacio memore de Neda. Tiu tage la irana televido elmontris tri serieroj de la filmo "Majstro de l’ringoj", kvankam kutime la okcidentajn filmojn elmontras pli malofte; tamen stratoj estis plenaj de homoj. Sur la ŝildoj de la avenuo Amirabad iu skribis per aerosolo: "La avenuo de Neda". Poste oficialuloj agnoskis la mortigon de la junulino, sed ekprovis prinigrigi ŝian. Aperis la aludoj al malkonvenan konduton de Neda, interalie oni atentigis pri tio, ke la junulino troviĝis en aŭto kune kun la viro, kiu ne estis ŝia patro aŭ parenco. Oni publikis la foton, reprezentanta Neda sen tuko surkape kaj kun juvelaĵo surkole, memoriganta krucon. La {{daton|21|junio}} irana oficialulo deklaris dum la televida elsendo, ke la mortigon povis aranĝi la ĵurnalisto de BBC John Leyne, kiu estis interesigita pri "varmega reportaĵo" el Irano. Samtage la ĵurnalisto estis deklarita ''persona non grata'' kaj devigita forlasu la landon ene 24 horoj. La ambasadoro de Irano en [[Meksiko]] ''Mohamad Hasan Gadiri'' aludis al [[CNN]], ke malantaŭ la murdo staras [[Usono]]. "Tio estas metodoj, kiuj aplikas teroristoj, [[CIA]] kaj spionaj agentejoj", li diris. La ambasadoro asertis, ke la kuglo, eltirita kadavron de Neda, estas "ne tiu tipo, kiun oni uzas en Irano".<ref>[http://www.7kanal.com/news.php3?id=264395 Иран обвиняет ЦРУ в убийстве Неды Ага-Солтан (видео)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105234028/http://www.7kanal.com/news.php3?id=264395 |date=2012-01-05 }} {{ru}}</ref> Similaj versioj disvastigis kaj iuj eksterlandaj amaskomunikiloj — unu skribis, ke la murdo estis speciale reĝisorita, aliaj — ke tiu tute ne estis.<ref>[http://nstarikov.ru/blog/1377 Иран: пляска на крови] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105125739/http://nstarikov.ru/blog/1377 |date=2012-01-05 }} {{ru}}</ref> La {{daton|24|junio}} la registara novaĵagentejo [[IRNA]] publikis la novan version de la pereo de Neda. Laŭ ĝi snajpero misrekonis ŝin kiel la fratino de la aktivulo de la [[Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo]], kiu estis ekzekutita antaŭ iu tempo en la provinco [[Mazandarano]].<ref>[http://www.newsru.co.il/mideast/24jun2009/neda501.html Новая "официальная версия" убийства Неды Ага-Солтан: ее приняли за сестру террориста] {{ru}}</ref> Per tio la potencoj fakte agnoskis, ke Neda estis mortpafita de la registara pafisto. Rezulte la prezidanto [[Mahmud Ahmadineĵad]] ordonis la [[ajatolo]]n ''[[Mahmud Haŝemi-Ŝahrudi]]'', la gvidanto de la juĝa administracio de la lando, enketi tiu eventon por ke "malkovru elementojn", starantaj malantaŭ la mortigo de la junulino. Li skribis, ke Neda estis mortigita ĉe sufiĉe "suspektindaj" okazintaĵoj kaj "malamikoj" uzas tion por nigrigi "selenan bildon" de Irano.<ref>[http://www.svobodanews.ru/archive/ru_news_zone/20090629/17/17.html?id=1765226 Президент Ирана распорядился расследовать гибель участницы акции протеста] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120117212247/http://www.svobodanews.ru/archive/ru_news_zone/20090629/17/17.html?id=1765226 |date=2012-01-17 }} {{ru}}</ref> === Neoficiala reago === Neda en [[farsi]] signifas "voĉo" aŭ "alvoko". Tiu evento eĥis tutmonde.<ref>[http://www.ipernity.com/blog/reza.torabi/161369 Ŝia nomo estis NEDA...] {{eo}}</ref> Al la fino de la 20-an de junio la diskutado pri la mortigo de Neda kun la uzado de la ŝlosilvorto ''#neda'' iĝis unu el ĉefaj temoj en [[Twitter]].<ref>[http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/06/21/iran.woman.twitter/ 'Neda' becomes rallying cry for Iranian protests] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090624152123/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/06/21/iran.woman.twitter/ |date=2009-06-24 }} {{en}}</ref> Post kaj pro tio la eks-konsilisto de la prezidanto de Usono ''Mark Pfeifle'' proponis kandidatigi Twitter al la [[Nobel-premio pri paco]].<ref>[http://www.gorod.lv/novosti/92265/twitter_predlagayut_vyidvinut_na_nobelevskuyu_premiyu Twitter предлагают выдвинуть на Нобелевскую премию] {{ru}}</ref> La {{daton|23|junio}} serĉilo [[Google]] kalkulis 63 milojn da serĉantaj informmendoj "Neda Soltan".<ref>[http://pda.inopressa.ru/article/24Jun2009/spiegel/neda2.html Пропагандистская битва вокруг героини нового Ирана] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120104154539/http://pda.inopressa.ru/article/24Jun2009/spiegel/neda2.html |date=2012-01-04 }} {{ru}}</ref> Baldaŭ aperis alia filmo, kaptita en Tehrano, en kiu multaj homoj, prenite manojn unu la aliajn, skandis: “Ne timu, ne timu, ni estas kune kun!”.<ref name="neda"/> Miloj da homoj portis ŝiajn portretojn dum manifestacioj. Interrete disvastiĝis multaj filmetoj kaj kantoj, dediĉitaj al la mortigita junulino.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=dDTh8f9PbkM&feature=related Siavash Shams - Neda Agha Soltan]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=jGu4V6kpTYM&feature=related IN MEMORY OF NEDA AGHA SOLTAN (SOLTANI)]</ref> La mondfama verkisto [[Paulo Coelho]] rekonis en la filmeto la kuraciston, provintan savi Neda — tio estis lia delonga amiko ''Araŝ Hedĵazi'', kiu akompanis lin dum la vojaĝo laŭ Irano en 2000. Tiu kuracisto helpis soldatojn dum la [[Iraka-irana milito]] kaj ĉiam luktis kontraŭ la rompoj de la [[homaj rajtoj]]. La verkisto tuj sendis al li per retpoŝto la leteron, kie skribis: "Kara Araŝ, mi devas koni, kie vi estas, ĉu veras tio, kion mi vidas kaj legas. Nur post tio mi povos ekhavi pozicion — nature, sekvante vian konsilion". Araŝ respondis kaj konfirmis tiun eventon, post tio Paulo Coelho enmetis la filmeton en sian retpaĝon. La {{daton|24|junio}} Araŝ sukcesis lasi Irano kaj alflugis en [[Londono]].<ref>[http://paulocoelhoblog.com/2009/06/26/the-doctor/ The Doctor (La blogo de Paulo Coelho)] {{en}}</ref><ref>[http://paulocoelhoblog.com/2009/06/23/iran-by-neda/ Iran by Neda (La blogo de Paulo Coelho)] {{en}}</ref><ref>[http://inopressa.ru/article/25Jun2009/corriere/neda.html Коэльо рассказывает в блоге о бегстве врача, который помогал Неде] {{ru}}</ref> La irana poetino [[Ŝoleh Uolpe]] enmetis en Interreton la verson, kiu tuj iĝis fama: :Restu en mia koro la kuglon de basiĝano, :Faru preĝon en la makulo de l’mia sango, kaj silentu, la patro, — mi ne estas morta. :Mi estas pli malpeza, ol viva, :Mi leviĝas, vivas per la viaj okuloj, :Iras per la viaj piedoj laŭ plafonoj, :Laŭ stratoj, marŝas kun vi :Laŭ urboj kaj vilaĝoj de nia lando, :Krias per via buŝo. :Mi — Neda, anatemo, deŝiranta sur via lango. <ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1204306&NodesID=5 «Это была всего лишь одна пуля»] {{ru}}</ref> {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{La prezidanta balotado en Irano 2009}} {{DEFAŬLTORDIGO:Aga-Soltan, Murdo de Neda}} [[Kategorio:Mortintoj en 2009]] [[Kategorio:Prezidanta balotado en Irano 2009]] [[Kategorio:Irananoj]] [[Kategorio:Murdoj]] gpb8ffn6aq3txlyu1sw0xxa1d7q6dfd 9441102 9441101 2026-07-29T08:43:30Z Brodolò1 260591 9441102 wikitext text/x-wiki La '''murdo de Neda Aga-Soltan''' ({{lang-fa|ندا آقاسلطان}} ''Nedā Āġā-Soltān''; 14-a de septembro 1982 — la 20-an de junio 2009) okazis sur la avenuo Karegar en [[Teherano]], [[Irano]] ({{Koord|35|43|8.57|N|51|23|30.60|O|}}) dum la [[Protestado en Irano (2009)|protestado de opozicio]]. La 26-jaraĝa<ref name="jpost.com">[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1245184921949&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Analysis: Hell hath no fury] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111145941/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1245184921949&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=2012-01-11 }} {{en}}</ref> junulino estis mortigita per la pafo en la koro, verŝajne, fare de ano de [[Basiĝi]]. Tiu evento plifortigis la protestadon kaj estigis grandan indignon. == Antaŭtage == La {{daton|19|junio}} 2009 la irana studentino skribis en sia blogo sub la nomo ''Hanna'': :''"Morgaŭ mi iros al manifestacio. Eble tie elverŝiĝos sango. Eble mi estos unu el tiuj, kiuj estos tie mortigitaj. Mi aŭskultas ĉiujn mijan ŝatatajn kantojn. Mi eĉ volas danc ĉe iuj el ili. Mi ĉiam volis fari tre mallarĝajn brovojn. Jes, povas esti ke mi vizitos [[belecsalono]]n antaŭ la manifestacio!... Necesas relegi la versojn de [[Forug Farroĥ-Zad|Forug]] kaj de [[Ahmad Ŝamlu|Ŝamlu]]. Ĉiuj familiaj fotoj estas rerigarditaj. Necesas telefoni al amikoj kaj adiaŭi... Mi skribas tiujn ĉi senkoherajn frazojn por futuraj generacioj, por ke ili sciu, ke ni faris tion ne sub la influo de emocioj kaj ne sub la influo de amikoj. Por ke ili sciu, ke ni faris ĉion, kio ni povis, por ke ili havu futuron. Por ke ili sciu, ke niaj antaŭuloj kapitulacis antaŭ la araboj kaj mongoloj, sed ne kapitulacis antaŭ despotismo. Mi skribas tion por venontaj tagoj..."''<ref>[http://balatarin.com/permlink/2009/6/19/1625688 La blogo de Hanna] [[farsi]]</ref> Post apero de la informo pri junulino, mortigita dum dispelado de la manifestacio la 20-an de junio, multaj kredis, ke tio estis ''Hanna''. Tamen samvespere ŝi denove skribis en sia blogo: :"Hodiaŭ estis la grandega tago. Hodiaŭ mi pereis... Hieraŭ en la retejo "Balatrin" mi skribis la mesaĝon sub la titolo "Morgaŭ estos grandega tago. Povas esti ke mi pereos". Mi alvenis por diri: mi estas viva. Sed fratino mia pereis... Mi alvenis por diri: mia fratino pereis en la brakoj de la patro... Mi alvenis por diri: la fratino havis grandegajn revojn... Mi alvenis por diri: mia fratino pereis, sed ŝi estis digna. Ŝi amis kiel mi. Ŝi ŝatis kiam vento ludis kun ŝiaj haroj. Ŝi, kiel mi, legis la versojn de Forug. Ŝi deziris vivi je libero kaj egalrajteco. Ŝi deziris levi la kapon kaj diri fiere: "Mi estas iranino!"<ref>[http://hanaa54.blogfa.com/post-1.aspx La blogo de Hanna] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090623221957/http://hanaa54.blogfa.com/post-1.aspx |date=2009-06-23 }} [[farsi]]</ref> == La vivo kaj la morto de Neda Aga-Soltan == Ŝi naskiĝis kaj loĝis en Tehrano en la familio de civila oficisto kaj dommastrino. Post fini la [[universitato Azad|universitaton Azad]] laŭ la fako "islama filozofio", Neda decidis labori pri turismo kaj ekis lerni [[Turka lingvo|turkan lingvon]] por estu ĉiĉerono. Kune kun siaj amikoj ŝi vizitis en [[Tajlando]] kaj [[Dubajo]], antaŭ du monatoj veturis en [[Turkio]]. Neda ŝatis persian muzikon kaj prenis lecionojn pri ludado sur piano.<ref name="tre"/> La {{daton|20|junio}} Neda trafis trafikŝtopiĝon kune kun sia muzikinstruisto ''Hamid Panahi''. Estis varmega vetero kaj Neda eliris el aŭto por vidi manifestacion. "Ni simple rigardis, ne ĵetis ŝtonojn aŭ ion ajn alian, kaj ili mortpafis ŝin. — diris poste ''Panahi''. — Mi ekaŭdis iun krakon kaj ekvidis, ke Neda falis sur teron. Tio estis nur unu kuglo. Poste mi ekkonis, ke en ŝi pafis policano, pli ĝuste kunlaboranto de "Basiĝi". Mi rigardis kiel la sango elverŝiĝis el ŝia brusto, kaj poste ekfluis el la nazo kaj buŝo". Baldaŭ ''Kaspian Makan'', la fianĉo de la junulino, en intervjuo de [[BBC]] Persian konfirmis, ke Neda estis sur strato hazarde.<ref name="neda">[http://kontury.info/news/2009-06-23-1104 Неда Солтани: лицо иранского протеста (ВИДЕО)] {{ru}}</ref> Tamen li estis asertinta ke basiĝano pafis en ŝin intence. Poste en amaskomunikiloj aperis la memoraĵoj de la amikoj de la junulino, kiuj diris, ke ŝi eliris sur stratojn pro la malkontenteco de rezulton de la [[Prezidanta balotado en Irano 2009|prezidenta balotado]]. Kvazaŭ ili deadmonis Neda, sed ŝi deklaris ke ne timas morton kaj diris: "Ne emociiĝu, tio estas nur unu kuglo — kaj ĉio estos finite". == Filmetoj == Samtage en [[Facebook]] kaj [[YouTube]] estis disvastigita la filmeto, kiu kaptis la murdon. Pli ĝuste tio estis tri filmetoj, filmitaj per diversaj poŝtelefonoj. Unua filmeto montris Neda ankoraŭ vivan kaj staran inter amaso da homoj. En la dua la filmanto alproksimiĝadis grupon da homoj, kiuj kolektiĝis apud parkita aŭto. Kiam li aliris pli proksime, iĝas videble kiel Neda falas sur trotuaron, ĉe ŝiaj piedoj ekas la granda sanga makulo. Du viroj provas haltu la sangadon, sed post kelkaj sekundoj ŝi svenas. Tria filmeto montris samon, sed el alia punkto de filmado. Unu filmeton akompanis la komento de la nekonato, kiu asertis, ke ĉeestis pri tiu evento: :''"En 19:05 la 20-an de junio sur la avenuo Karegar, ĉe la angulo de stratoj Hosravi kaj Salehi, basiĝano, kaŝiĝita sur plafono de loĝata domo, mortigis la junan virinon, staran sur strato kun sia patro.<ref>La bloganto eraras — tio estis la muzikinstruisto de Neda.</ref> Ili observis la protestadon. Basiĝano celis la junulinon kaj ne povis maltrafi. Li celis ĝuste la koron. Mi mem estas la kuracisto, mi alkuris por savu ŝin. Tamen la pafo estis tiom forta, ke la kuglo kreviĝis en la brusto de la junulino, ŝi mortis post du minutoj. La marŝo de la protestado iris sur ĉefa strato je 1 km de la loko de la mortigo. Iuj protestintoj forkuradis de larmiga gaso, diŝprucigita direkte al la strato Salehi. La filmeto estis farita de mia amiko, kiu staris rekte malantaŭ mi. Bonvolu, rakontu pri tio al tuta mondo".'' En la filmo estas aŭdebla voĉo de viro: "Petu vin, nur ne foriru!" kaj “Kara ne timu, Neda ne timu!”<ref name="neda1">[http://tomodomo.blogspot.com/2009/06/mortiĝo-de-juna-irananino-dum-protesto.html Mortiĝo de juna Irananino dum protesto; ligo al filmo!] {{eo}}</ref><ref>[http://www.youtube.com/verify_age?&next_url=/watch%3Fv%3DK67fFhgn_CA Neda Agha-Soltan YouTube] {{en}}</ref> Lastaj vortoj de la junulino estis: "Mi brulas, al mi estas tiel varmege!"<ref name="tre">[https://web.archive.org/web/20090827110017/http://www.izvestia.ru/world/article3129901/ Погибшая иранская студентка Неда Солтани: "Я горю, мне так горячо!"] {{ru}}</ref> == La reagoj == === Oficiala reago === La registaraj amaskomunikiloj unue silentis pri tio, la publika enterigo estis malpermesita kaj nur post kelkaj tagoj la kadavro estis enterigita en la tombejo Beheŝt-e-Zahra, en sudo de Tehrano.<ref name="neda"/> La {{daton|24|junio}} okazis vica manifestacio memore de Neda. Tiu tage la irana televido elmontris tri serieroj de la filmo "Majstro de l’ringoj", kvankam kutime la okcidentajn filmojn elmontras pli malofte; tamen stratoj estis plenaj de homoj. Sur la ŝildoj de la avenuo Amirabad iu skribis per aerosolo: "La avenuo de Neda". Poste oficialuloj agnoskis la mortigon de la junulino, sed ekprovis prinigrigi ŝian. Aperis la aludoj al malkonvenan konduton de Neda, interalie oni atentigis pri tio, ke la junulino troviĝis en aŭto kune kun la viro, kiu ne estis ŝia patro aŭ parenco. Oni publikis la foton, reprezentanta Neda sen tuko surkape kaj kun juvelaĵo surkole, memoriganta krucon. La {{daton|21|junio}} irana oficialulo deklaris dum la televida elsendo, ke la mortigon povis aranĝi la ĵurnalisto de BBC John Leyne, kiu estis interesigita pri "varmega reportaĵo" el Irano. Samtage la ĵurnalisto estis deklarita ''persona non grata'' kaj devigita forlasu la landon ene 24 horoj. La ambasadoro de Irano en [[Meksiko]] ''Mohamad Hasan Gadiri'' aludis al [[CNN]], ke malantaŭ la murdo staras [[Usono]]. "Tio estas metodoj, kiuj aplikas teroristoj, [[CIA]] kaj spionaj agentejoj", li diris. La ambasadoro asertis, ke la kuglo, eltirita kadavron de Neda, estas "ne tiu tipo, kiun oni uzas en Irano".<ref>[http://www.7kanal.com/news.php3?id=264395 Иран обвиняет ЦРУ в убийстве Неды Ага-Солтан (видео)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105234028/http://www.7kanal.com/news.php3?id=264395 |date=2012-01-05 }} {{ru}}</ref> Similaj versioj disvastigis kaj iuj eksterlandaj amaskomunikiloj — unu skribis, ke la murdo estis speciale reĝisorita, aliaj — ke tiu tute ne estis.<ref>[http://nstarikov.ru/blog/1377 Иран: пляска на крови] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105125739/http://nstarikov.ru/blog/1377 |date=2012-01-05 }} {{ru}}</ref> La {{daton|24|junio}} la registara novaĵagentejo [[IRNA]] publikis la novan version de la pereo de Neda. Laŭ ĝi snajpero misrekonis ŝin kiel la fratino de la aktivulo de la [[Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo]], kiu estis ekzekutita antaŭ iu tempo en la provinco [[Mazandarano]].<ref>[http://www.newsru.co.il/mideast/24jun2009/neda501.html Новая "официальная версия" убийства Неды Ага-Солтан: ее приняли за сестру террориста] {{ru}}</ref> Per tio la potencoj fakte agnoskis, ke Neda estis mortpafita de la registara pafisto. Rezulte la prezidanto [[Mahmud Ahmadineĵad]] ordonis la [[ajatolo]]n ''[[Mahmud Haŝemi-Ŝahrudi]]'', la gvidanto de la juĝa administracio de la lando, enketi tiu eventon por ke "malkovru elementojn", starantaj malantaŭ la mortigo de la junulino. Li skribis, ke Neda estis mortigita ĉe sufiĉe "suspektindaj" okazintaĵoj kaj "malamikoj" uzas tion por nigrigi "selenan bildon" de Irano.<ref>[http://www.svobodanews.ru/archive/ru_news_zone/20090629/17/17.html?id=1765226 Президент Ирана распорядился расследовать гибель участницы акции протеста] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120117212247/http://www.svobodanews.ru/archive/ru_news_zone/20090629/17/17.html?id=1765226 |date=2012-01-17 }} {{ru}}</ref> === Neoficiala reago === Neda en [[farsi]] signifas "voĉo" aŭ "alvoko". Tiu evento eĥis tutmonde.<ref>[http://www.ipernity.com/blog/reza.torabi/161369 Ŝia nomo estis NEDA...] {{eo}}</ref> Al la fino de la 20-an de junio la diskutado pri la mortigo de Neda kun la uzado de la ŝlosilvorto ''#neda'' iĝis unu el ĉefaj temoj en [[Twitter]].<ref>[http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/06/21/iran.woman.twitter/ 'Neda' becomes rallying cry for Iranian protests] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090624152123/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/06/21/iran.woman.twitter/ |date=2009-06-24 }} {{en}}</ref> Post kaj pro tio la eks-konsilisto de la prezidanto de Usono ''Mark Pfeifle'' proponis kandidatigi Twitter al la [[Nobel-premio pri paco]].<ref>[http://www.gorod.lv/novosti/92265/twitter_predlagayut_vyidvinut_na_nobelevskuyu_premiyu Twitter предлагают выдвинуть на Нобелевскую премию] {{ru}}</ref> La {{daton|23|junio}} serĉilo [[Google]] kalkulis 63 milojn da serĉantaj informmendoj "Neda Soltan".<ref>[http://pda.inopressa.ru/article/24Jun2009/spiegel/neda2.html Пропагандистская битва вокруг героини нового Ирана] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120104154539/http://pda.inopressa.ru/article/24Jun2009/spiegel/neda2.html |date=2012-01-04 }} {{ru}}</ref> Baldaŭ aperis alia filmo, kaptita en Tehrano, en kiu multaj homoj, prenite manojn unu la aliajn, skandis: “Ne timu, ne timu, ni estas kune kun!”.<ref name="neda"/> Miloj da homoj portis ŝiajn portretojn dum manifestacioj. Interrete disvastiĝis multaj filmetoj kaj kantoj, dediĉitaj al la mortigita junulino.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=dDTh8f9PbkM&feature=related Siavash Shams - Neda Agha Soltan]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=jGu4V6kpTYM&feature=related IN MEMORY OF NEDA AGHA SOLTAN (SOLTANI)]</ref> La mondfama verkisto [[Paulo Coelho]] rekonis en la filmeto la kuraciston, provintan savi Neda — tio estis lia delonga amiko ''Araŝ Hedĵazi'', kiu akompanis lin dum la vojaĝo laŭ Irano en 2000. Tiu kuracisto helpis soldatojn dum la [[Iraka-irana milito]] kaj ĉiam luktis kontraŭ la rompoj de la [[homaj rajtoj]]. La verkisto tuj sendis al li per retpoŝto la leteron, kie skribis: "Kara Araŝ, mi devas koni, kie vi estas, ĉu veras tio, kion mi vidas kaj legas. Nur post tio mi povos ekhavi pozicion — nature, sekvante vian konsilion". Araŝ respondis kaj konfirmis tiun eventon, post tio Paulo Coelho enmetis la filmeton en sian retpaĝon. La {{daton|24|junio}} Araŝ sukcesis lasi Irano kaj alflugis en [[Londono]].<ref>[http://paulocoelhoblog.com/2009/06/26/the-doctor/ The Doctor (La blogo de Paulo Coelho)] {{en}}</ref><ref>[http://paulocoelhoblog.com/2009/06/23/iran-by-neda/ Iran by Neda (La blogo de Paulo Coelho)] {{en}}</ref><ref>[http://inopressa.ru/article/25Jun2009/corriere/neda.html Коэльо рассказывает в блоге о бегстве врача, который помогал Неде] {{ru}}</ref> La irana poetino [[Ŝoleh Uolpe]] enmetis en Interreton la verson, kiu tuj iĝis fama: :Restu en mia koro la kuglon de basiĝano, :Faru preĝon en la makulo de l’mia sango, kaj silentu, la patro, — mi ne estas morta. :Mi estas pli malpeza, ol viva, :Mi leviĝas, vivas per la viaj okuloj, :Iras per la viaj piedoj laŭ plafonoj, :Laŭ stratoj, marŝas kun vi :Laŭ urboj kaj vilaĝoj de nia lando, :Krias per via buŝo. :Mi — Neda, anatemo, deŝiranta sur via lango. <ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1204306&NodesID=5 «Это была всего лишь одна пуля»] {{ru}}</ref> {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{La prezidanta balotado en Irano 2009}} {{DEFAŬLTORDIGO:Aga-Soltan, Murdo de Neda}} [[Kategorio:Mortintoj en 2009]] [[Kategorio:Prezidanta balotado en Irano 2009]] [[Kategorio:Irananoj]] [[Kategorio:Murdoj]] i86v54epxjuvtvazyxyseb3w8t02pkp Alaska orimpetego 0 297048 9440920 9439435 2026-07-28T22:01:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440920 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-AK}} [[Dosiero:Klondike Routes Map.png|eta|300ra|Vojoj al la orkampoj ĉe la [[Klondike]]]] La '''alaska orimpetego''' aŭ '''Klondike-orimpetego''' estis unu el la plej sukcesaj [[orimpetego]]j. Ĝi venigis ekde [[1896]] pli ol cent mil [[orserĉisto]]jn al la [[Klondike]] ĉe la urbo [[Dawson]]. Ĝi estis kaŭzo de la fondo de [[Jukonio]] kaj de la firmigo de la [[landlimo]] inter [[Alasko]] kaj [[Kanado]]. Ĝi okazis dum ekonomia krizo en [[Usono]], tial ke multaj homoj provis trovi riĉecon ĉe la [[Klondike]]. Aldone ĝia sukceso venigis grandegajn orkvantojn al la monda merkato, entute estis trovitaj ĉ. 12,5 milionoj da [[unco]]j, t.e. volumeno de pli ol 20&nbsp;m³,<ref>[http://www.emr.gov.yk.ca/mining/history.html History of Mining in Yukon (Historio de minado en Jukonio)]</ref> kaj post ĝia fino okazis grava krizo pri [[likvidebleco]]. La vivmaniero de la [[indianoj]], nomitaj [[unuaj nacioj]] en [[Kanado]], ŝanĝiĝegis. Ilia nutraĵbazo, la [[boaco]]aroj, draste malpligrandiĝis, kelkaj triboj unuan fojon [[nomadoj|malnomadiĝis]], ili ekkonis monekonomion kaj multaj mortis pro importitaj [[malsano]]j. Malgraŭ tio, la [[Tr'ondek Hwech’in]] (tribo el la [[unuaj nacioj]]), kiuj vivis ĉirkaŭ Dawson, sukcesis parte eviti la negativajn sekvojn kaj konservi sian [[kulturo]]n. == Kadro == === Ekonomihistoria === La alaska orimpetego estas nur ĉenero de tiaj grandskalaj eventoj, kiaj komenciĝis per la unua [[orimpetego]] de [[Minas-Ĝerajso]] en [[Brazilo]] en la jaroj [[1693]] ĝis [[1695]].<ref>Michel North: ''Das Geld und seine Geschichte (Oro kaj ties historio)'', Munkeno 1994, p. 121</ref> En la dua jardeko de la [[19-a jarcento]] la ĉiujara tutmonda orminado atingis minimumon kun nur ĉ. 10 tunoj da produktado.<ref>Michel North: ''Das Geld und seine Geschichte (Oro kaj ties historio)'', Munkeno 1994, p. 146</ref> Tiu ŝanĝiĝis ekde la fino de la [[1840-aj jaroj]], kiam ortrovaĵoj okazis en [[Kalifornio]] kaj [[Aŭstralio]], ekde la [[1850-aj jaroj]] ankaŭ en [[Kanado]]. En la jaroj [[1881]] ĝis [[1890]] la jara elminadkvanto atingis preskaŭ 160 tunojn. Ĝi duobliĝis en la sekva jardeko, dum samtempe ĉesis altiĝo de la arĝentminado. Tial malkreskis la orprezo rilate al la tiu de arĝento. Tamen baldaŭ la arĝentminado tiom kreskis, ekz. pro arĝenttrovaĵoj en [[Nevado]], ke la arĝentprezo tute malaltiĝis kaj la plej multaj industrilandoj enkondukis [[orbazo]]n. De [[1873]] ĝis [[1876]] la [[germana Regno|germana imperio]], kiel unua nacio, enkondukis la [[orbazo]]n, kaj sekvis aliaj nordeŭropaj landoj. Ĝis la komenco de la [[1890-aj jaroj]] la plej multaj industriaj landoj sekvis tion, dum pli agrarekonomiaj landoj konservis sistemon de duobla bazo, t.e. de oraj kaj arĝentaj moneroj. [[Dosiero:Stringer156 nugget.jpg|eta|dekstra|240ra|''Mojave Nugget'', la plej granda orpeco trovita en [[Kalifornio]]]] Tiuepoke establiĝis la orbazo, kio signifas, ke monbiletoj estis nur eldonitaj en difinita rilato al la [[orrezervo]]j de la lando. Laŭ la tiamo teorio tio stabiligis la valutrilaton pro la [[oraŭtomatismo]]. Tio tamen postulis, ke la [[centra banko|centraj bankoj]] respektis striktajn regulojn. Kiam malfortiĝis [[valuto]], tio kreis laŭ tiu teorio rilatan orfluon direkten al la pli forta valuto, tial oni devis malplialtigi la eldonon de monbiletoj laŭ la malpli grandaj orrezervoj. Tio altigis la [[interezo]]jn kaj malaltigis la prezojn. En la lando, al kiu fluis la oro, okazis kontraŭe pli granda cirkulado de papermono, kiu malaltigis la interezojn kaj altigis la prezojn. Kiam estis atingita certa punkto, la orfluo renversiĝis. La pagobalanco ekvilibriĝis, la valutoj stabiliĝis. Tamen sufiĉe ofte la centraj bankoj ne respektis la kondiĉojn. Tamen la sistemo sukcesis, ĉar oni kredis je la ĉiam garantiita interŝanĝeblo de papermono al oro. La bezono je oro estis do alta. Sekve ne devis okazi manko de oro dum tiuj jardekoj. En Kanado estiĝis tial grandaj serĉadoj, kiuj post kelkaj jaroj sukcesis. Ili lanĉis ĉenon de orimpetegoj, kiuj movigis pli kaj pli da homoj, multaj el kiuj kuris de unu orkampo al la sekva. Aldone al [[Sudafriko]] la serĉistoj koncentriĝis pli kaj pli je Kanado kiel liverejo por la necesa oro. La rezistanco kontraŭ la orbazo, kiu ĉe tro malalta oroferto povis stranguli la ekonomion, estis forta. Ankoraŭ la [[9-an de julio]] [[1896]] paroladis [[William Jennings Bryan]] antaŭ kunveno de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]] en [[Ĉikago]] forte kontraŭ la ''"dornokrono"''“, kiun oni volas premi sur la ''"brovojn de laboro"''. La homaro ne estu krucumita je ora kruco. Bryan estis kandidato al la prezidanteco en [[1896]] kaj [[1900]], perdis tamen ambaŭ balotojn.<ref>Kathryn Taylor Morse: ''The Nature of Gold. An Environmental History of the Klondike Gold Rush'', Weyerhaeuser Environmental Books 2003, p. 17, ISBN 978-0-295-98329-5</ref> En la jaro [[1900]] la orbazo estis enkondukita, kio verŝajne ne eblus sen la ortrovoj ĉe la Klondike. === Politika === [[Dosiero:AKMap-doton-Skagway.PNG|eta|maldekstra|240ra|[[Skagway]] (ruĝa punkto) sur la [[Alaska pattenilo]]]] Ekde la [[Usona Milito de Sendependeco|Sendependecmilito]], Usono plurfoje envolviĝis en militistaj aŭ diplomataj konfliktoj kontraŭ la koloniisma potenco de [[Britujo]], kiu regis la nordan parton de Ameriko. Sekve la [[Kompanio de la Hudsona Golfo]], kiu estris la plej grandan parton de Kanado kaj la nordokcidenton de Usono, devis en [[1846]] forlasi siajn fortikaĵojn sude de la latitudo 49°. Tiam grupo sub gvidado de la guberniisto [[James Douglas]] faris ĉion por eviti la transprenon de [[Brita Kolumbio]] fare de Usono. Kiam en [[1867]] Usono aĉetis [[vendo de Alasko|Alaskon]] de Rusujo, multaj antaŭvidis, ke Kanado iam estos parto de Usono. Tia opinio plifortiĝis en okcidenta Kanado, kiam miloj da orserĉistoj strebis norden por serĉi oron ĉe la [[Frejzero (rivero)|Frejzero]] kaj en la regiono Karibu. Ne nur indianoj iĝis malplimulto, sed ankaŭ britoj. Tiuj provis starigi kontraŭpezon stimulante enmigradon el Eŭropo. Kiam Kanado estis fondita en [[1867]] laŭ inico de Londono por bremsi la [[ekspansio]]n de Usono al nordo, necesis atendi la jaron [[1871]] por ke Brita Kolumbio - nur kontraŭ altaj koncesioj - pretis ani la [[Kanada Konfederacio|konfederacion]]. La registaro de la provinco Brita Kolumbio provis kontroli la amasmoviĝojn per ĉeesto de polico kaj severa regulado de la longaj alvenvojoj, kaj samtempe ricevi impostojn sur la ortrovaĵoj. Iuj orserĉistoj tamen venis el [[Alasko]], kiu estris la ĉefan parton de la marbordo tuj okcidente la regiono de Klondike. Tie kreiĝis en [[1867]] la ''departemento de Alasko'', sed nur en [[1884]] komenciĝis vera administracio fare de Usono. Estiĝis tiam la ''distrikto de Alasko'', kies havenoj ofertis pli facilan aliron al la Klondike ol tiuj de Kanado. Kvankam la landlimo inter la ĉefa parto de Alasko kaj Kanado jam en [[1825]] estis difinita de rusoj kaj britoj laŭ la longitudo 141°, la limo de la tiel nomata ''Alaska Panhandle'' ([[Alaska pattenilo]]), kiu situas oriente de tiu longitudo kaj etendiĝas fore suden, ne estis detale fiksita. La tiel rezultanta konflikto estis solvita nur en [[1903]] kaj pro tio ambaŭ ŝtatoj detale sekvis la okazaĵojn ĉe la limtransira Jukono kaj ĉefe ĉe la Klondike. Kontrolo de tuta limo estis neebla kaj la orserĉistoj ne sciis, kaj eĉ ne havis intereson scii, ĉu ili estis sur la teritorio de Usono aŭ Kanado. == Antaŭa situacio en la regiono == === Indianoj === [[Dosiero:Indian visitors attending Potlatch at Kok-wol-too village.jpg|eta|240ra|[[Indianoj]] ĉe [[Potlaĉo]] en Kok-wol-too ĉe la rivero [[Ĉilkat (rivero)|Ĉilkat]], ĉ. [[1895]]]] Tie, kie situis la centro de la orimpetego, ĉe la kunfluejo de la [[Klondike]] kaj de la [[Jukono]], troviĝis ĝis [[1896]] vilaĝo ĉe somera fiŝkaptejo de la etno ''Han'', nomita ''Tr'ochëk'', kiu nun apartenas al la [[Tr’ondëk Hwëch’in]], unu el la [[unuaj nacioj]] de [[Kanado]].<ref>Teksto laŭ: [http://www.tc.gov.yk.ca/988.html Tr'ochëk – The Archaeology and History of a Hän Fish Camp]</ref> La estro de la vilaĝo, kiu troviĝis ĉe la sudorienta rando de la tradicia regiono de la Tr'ondëk Hwëchin, tuj norde de Dawson sur la alia flanko de la Klondike, estis dum la orimpetego Ĉefo Isaak. Pro traktado kun la anglikana eklezio kaj la polico, Isaak sukcesis ricevi novan ejon, ''Moosehide'', kelkajn kilometrojn rivermalsupre. Ankaŭ ĉi tie vivis, kiel en la forlasita vilaĝo, indianoj jam de ĉirkaŭ 8.000 jaroj. El la iama vilaĝo kreiĝis la onta ''Klondike City''. Jam antaŭ la konstruo de [[Fort Reliance]] en [[1874]] fare de la [[Kompanio de la Hudsona Golfo]], ekzistis aktiva komerco, ekzemple pri [[tabako]] kaj [[teo]]. Ankaŭ malgrandaj orkvantoj estis negociitaj kaj la metalo jam altiris unuopajn orserĉistojn al la regiono. La nuraj indianoj, kiuj rajtis komerci ĝis la [[Ĉilkot-intermonto]], unu el la pasejoj al la kontinenta regiono, estis la ĉe la marbordo loĝantaj [[Tlingitoj]]. La [[Ĉilkotoj]] kaj la [[Ĉilkatoj]] de la okcidenta brako de la [[Lynn-kanalo]], kiuj apartenis al tiu etno kontrolis la transiron al la internlando. Tiel ili havis monopolon pri la komerco inter Alasko kaj Jukonio. Ankaŭ la unuaj blankaj komercistoj kaj la [[Tuĉonoj]] kaj [[Tagiŝoj]] de la internlando, kiuj atendis la varojn de la blankuloj, dependis de iliaj kondiĉoj. La Tuĉonoj liveris felojn kaj peltojn ne nur de [[alko]]j, [[boaco]]j kaj [[ŝafo]]j, sed ankaŭ de [[kastoro]]j, [[linko]]j, [[ondatro]]j, [[lutro]]j kaj [[Neĝoŝua leporo|neĝoŝuaj leporoj]]. Aldone ili liveris la maloftan [[kupro]]n kaj flavajn [[likeno]]jn, kiujn la ĉilkatoj uzis por farbi kovrilojn. Interŝanĝe la ĉilkatoj liveris manĝeblajn [[algo]]jn, [[korbo]]jn el lignaj fibroj, [[konko]]jn prilaboritajn kiel ornamaĵoj, sklavojn, eŭropajn varojn kaj la ŝatata [[graso]] de la [[kandelfiŝo]] (''Thaleichthys pacificus''). Tiu lasta estis tiom grava kaj estis transportitaj tiom grandkvante, ke la padoj estis nomitaj ''graspadoj ([[angle]]: grease trails)''. La eŭropaj varoj inkluzivis interalie [[kovrilo]]jn, [[ŝtofo]]jn, potegojn, [[hakilo]]jn, [[tranĉilo]]jn, [[bestkaptilo|kaptilojn]], [[pafilo]]jn, aliajn metalaĵojn, [[kafo]]n, [[teo]]n, [[faruno]]n kaj [[tabako]]n. La akvovojoj ĉe la ''Ĉilkot-pado'' estis tre gravaj, ĉar oni povis navigacii sur ili per [[trunkoboato]] kaj [[kanuo]]. La ĉilkotoj aĉetis de la tlingitoj el [[Yakutat]] boatoj el [[rosmaro|rosmara haŭto]]. Tamen tiaj boatoj estis tro malpezaj por la peza ekipaĵo de orserĉistoj. [[Dosiero:Fort Selkirk Yukon.jpg|eta|maldekstra|240ra|[[Fort Selkirk]]]] La ĉilkotoj ne hezitis defendi sian monopolon per armiloj. Kiam Robert Campbell, komercisto de la [[Kompanio de la Hudsona Golfo]] fondis komercejon ĉe [[Fort Selkirk]] en [[1848]], proksime de la kunfluejo de la Jukono kaj de la [[Pelly (rivero)|Pelly]], li minacis ilian monopolon kaj ili sekve neniigis la ejon en [[1852]]. En [[1878]] tamen, [[George Holt]] sukcesis nerimarkite transiri la [[Ĉilkot-intermonto]]n kun malgranda kvanto da oro. Sed tio sufiĉis por allogi kelkajn orserĉistojn en la regionon. Samtempe anglikanaj misiistoj alvenis, kiuj rapide baptis homojn por antaŭi siajn katolikajn konkurenculojn. Charles Consantine, kiu estris la unuan polictrupon de la ''Mounted Police'', plendis pri la episkopo William Bompas pro troa zorgado pri la indianoj. Li ankaŭ plendis pri usondevenaj indianoj, kiuj vivis pro [[prostitucio]] de siaj ''"squaw"''-oj al la orserĉistoj.<ref>[http://www.canadianmysteries.ca/sites/klondike/context/4186en.html ''Superintendent C. Constantine to Commissioner L. Herchmer'', 5-an de januaro 1896]</ref> Samtempe estiĝis duobla moralo, ĉar tiuj viroj, kiuj utilis la servojn de indianinoj, malestimis la virojn, kiuj translokiĝis ĉe la indianoj, nomante ilin ''"squaw-viroj"''. Estis tia viro, [[George Carmack]], kiu estigis la plej grandan orimpetegon de Kanado. Ekde [[1880]] pli kaj pli da serĉistoj alvenis al Jukonio kaj la ĉilkotoj gajnis bone kiel portistoj. Helpis la fakto, ke kelkaj inter ili rapide lernis la anglan. Komence ili postulis 12 cendojn por unu [[funto]] da ekipaĵo transportota 40&nbsp;km trans la intermonton ĝis la lago [[Lindeman (lago)|Lindeman]]. Fine de la unua jaro de la impetego la postulo altiĝis jam je 38 cendoj, sed multe pli por grandaj varoj kiel [[forno]]j, [[piano]]j aŭ ligno. Kiel kristanoj ili ne devis labori dimanĉo, kaj tiel la orserĉistoj devis mem porti siajn pakaĵojn en tiu tago. La barbohavaj viroj (ili portis almenaŭ lipharojn) portis ĝis 200 funtoj, virinoj kaj junuloj ĝis 75 funtoj. La blankuloj rimarkis, ke ili ofte fiŝon kaj ŝajnis malpuraspektaj, ĉar ili uzis ŝmiraĵon el foka oleo kaj [[fulgo]] por protekti sin kontraŭ la suno kaj insektoj. Ĉar la nigra farbo similis al masko, la gubernisto de Alasko, [[Alfred P. Swineford]] tutsimple malpermesis uzi la ŝmiraĵon. Problemo estiĝis el la fakto, ke la indianoj kolektis orajn kar arĝentajn monerojn, kaj tiel cirkulis nesufiĉe da mono. Ili gajnis inter 4 kaj 8 dolaroj ĉiutage, blankuloj inter 6 kaj 10. Ankaŭ la virinoj bone gajnis, ĉar ili vendis [[ĉapelo]]jn, [[ganto]]jn kaj [[mukluk]]-ojn, speco de aparte varmaj [[boto]]j. Sed kiam la nombro de viroj sen pretendaĵoj kreskis en Jukonio, malplialtiĝis la [[salajro]]j. La indianoj, kiuj reprezentis 80% de la loĝantaro en [[Jukonio]] antaŭ [[1896]], estis nur iom pli ol 10% en [[1901]]. Iliaj infanoj estis akceptitaj nek en lernejoj de blankuloj, nek en malsanulejoj. En [[1886]] okazis la unua pli granda ortrovaĵo ĉe la [[Fortymile]] kaj centoj da viroj translokiĝis tien. La indianoj liveris fiŝojn, viandon kaj la vintre vivnecesajn peltojn. Ili ricevis interŝanĝe por ili altvalorajn vitrajn perlojn, metalaĵojn kaj alkoholaĵojn. Sed pro la homamaso sovaĝaj bestoj forlasis la lokon kaj la indianoj pli kaj pli dependiĝis. La blankuloj rapide eluzis la lignon por hejti la dometojn kaj la indianoj mortis pro malsanoj ĝis tiam nekonataj de ili. Ĉefo Isaako sukcesis konservi rompiĝeman pacon dum la jaroj de la orimpetego. Li gvidis la tribon ĝis [[1932]] kaj fariĝis honora membro de la ''Yukon Order of Pioneers (pionira ordeno de Jukonio)''. Printempe [[1897]] la indianoj setlis kvin kilometrojn rivermalsupre. Ekde majo [[1997]] la iama ejo estas protektita kaj ekis arkeologia esploro grava kaj por la indiana kulturo, kaj por la historio de la orimpetego. === Orserĉistoj === [[Dosiero:Klondike camp Yukon head.jpg|eta|maldekstra|240ra|Tendarejo ĉe la [[Jukono]]]] Jam delonge antaŭ la [[16-a de aŭgusto]] [[1896]], la komenco de la orimpetego, viroj serĉis oron en la regiono. Famoj aŭdiĝis jam en la [[1850-aj jaroj]] kaj en [[1864]] skribis dungito de la [[Kompanio de la Hudsona Golfo]], ke ekzistas oro grandkvante. Sed li ne pluesploris pri tiaj trovaĵoj. Unu el la unuaj orserĉistoj estis Leroy Napoleon McQuesten, kiu preferis la personan nomon ''"Jack" [ĝak]'', kaj kiun oni poste nomis la ''patron de la Jukono''. Jam en [[1872]] li serĉis ĉe la Jukono. Li devenis de novangla kamparana familio, kaj serĉis oron jam en [[1849]] en [[Kalifornio]], ĉeestis la Fraser-Canyon-orimpetegon kaj tiun de la [[Finlay (rivero)|Finlay]] en la nordo de [[Brita Kolumbio]]. Fine de aŭgusto [[1874]] Jack starigis komercejon ĉe ''Fort Reliance'', ĉ. 10&nbsp;km malsupre de la enfluejo de la Klondike. Dum kelka tempo li kaj liaj partneroj vivis de komerco kaj aĉetis grandan kvanton de peltoj. Tamen jam baldaŭ li serĉis denove en multaj lokoj kaj la riveroj ''Fortymiles'' (kvardek mejloj kaj ''Sixtymiles'' (sesdek mejloj) ricevis siajn nomojn rilate al la distanco de tiu ejo: Fortymiles situis rivermalsupre kaj Sixtymiles riversupre. Liaj partneroj estis Arthure Harper, nordirlandano, kiu elmigris kiel knabo en [[1832]] kaj kiu unua havis la ideon serĉi oron en la [[Roka Montaro]], kaj Alfred Mayo, vokita Al Mayo, cirkusakrobato el [[Kentucky]]. Kune ili venis en [[1873]] en la regionon kaj ĉiuj tri edziĝis al indianinoj. La edzino de McQuestens nomiĝis Satejdenalno Nagetah, sed li preferis nomi ŝin Katerina. Ŝi estis 24 jarojn pli juna ol sia edzo kaj apartenis al la tribo de la Kojukon-atapaskoj, verŝajne el [[Nulato]]. Ŝia patro estis ruso, ŝi kreskis en la misiejo Ikogmiut kaj parolis la atapaskan, la rusan kaj la anglan. La du aliaj virinoj nomiĝis Jenny Harper (Seentahna) kaj Margaret Mayo (Neehunilthnoh), kiu same havis rusan patron; la du virinoj estis kuzinoj. Kiam ili renkontis la virojn, kiuj estis 27, 38 kaj 39-jaraj, ĉiu el la tri estis nur 14-jara. Ankaŭ la patro de John Minook, tradukisto de McQuesten estis ruso.<ref>James A. McQuiston: ''Captain Jack McQuesten: Father of the Yukon'', Outskirts Press 2007, pp. 64</ref> Kvankam McQuesten traserĉintis la regionon ĉe la Klondike, li opiniis ke tie nenio troveblos inda je la peno. En [[1873]] li serĉis kelkajn 130&nbsp;km super la Klondike, ĉe la ''White River''. Tamen tiuj viroj jam kreis maldikan liverreton, kiu iam helpos la alvenontajn orserĉistojn. La unua, kies ortrovaĵoj estis rimarkitaj ankaŭ ekster la lando, estis George Holt. Li estis la unua, kiu malgraŭ la atentemo de la tlingitoj, ĉilkatoj kaj ĉilkotoj transiris la [[Ĉilkot-intermonto]]n, kaj sekvis aliaj viroj. Iuj inter ili travintris en [[Jukonio]] por ne transiri la intermonton, kiu poste estos konata kiel ''poor man's route (vojo de la malriĉuloj; ĉar ĝi estis pli pena, sed malpli multekosta)'' ĉiuprintempe. En [[1882]] ĉ. 50 blankuloj daŭre loĝis en la regiono, inter ili Joseph Ladue, konata kiel fondinto de Dawson. Lia grupo renkontiĝis McQuesten en Fort Reliance, kie jam certaj ke okazos nova impetego, ili elpensis leĝojn. Laŭ spertoj de aliaj orimpetegoj ili sciis, ke la grandeco de la pretendaĵoj kaj la proceduro estu fiksitaj de la registaro, por malhelpi perfortaĵojn. Sed tia ŝtata aŭtoritato ankoraŭ ne ekzistis en Jukonio. En [[1883]] venis la germano George Pilz el [[Juneau]], kie li jam trovis oron, traserĉis laŭdire la regiono de Klondike, sed trovis nenion altvaloran. Maje [[1886]] ankaŭ Peter Nelson, Dan Sprague, Joe Ladue kaj John Nelson serĉis proksime al la Klondike. Eble Henry Willet kaj Joe Wilson trovis oron, tamen se estas tiel, ilia trovaĵo restis sensekva. En [[1885]] troviĝis ĉe la rivero ''Stewart'' oro en valoro de kelkaj miloj da dolaroj, sed jam en [[1886]] la trovejoj estis denove forlastitoj kiam oni trovis oron ĉe la Fortymile. Tie laboris inter [[1887]] kaj [[1888]] inter 100 kaj 350 orserĉistoj, kiuj en [[1887]] elfosis oron valoran 100.000 dolarojn, sed sekvajare valoran nur 20.000. Inundo minacis la virojn somere. Fondiĝis la urbo Forty Mile, kiun ligis riverboato al Saint Michael ĉe la Norton Sound, kelkajn 2.500&nbsp;km malsupre la Jukono. En [[1892]] denove estis trovita oro en la Sixtymile-orkampo. [[Dosiero:George Dawson plaque.JPG|eta|Memorplato por [[George M. Dawson]], la [[geologio|geologo]], kiu mezuris la [[Jukono]]n kaj estis nomata la ''"patro de kanada [[antropologio]]"''.]] Jam somere [[1885]] evidentiĝis al McQuesten, ke por la komerckompanioj komerco kun la orserĉistoj baldaŭ estos pli grava ol la felkomerco kun la indianoj. Li vojaĝis al Sanfrancisko kaj konvinkis la direktorojn de la ''Alaska Commercial Company'' ŝanĝiĝi tiendirekten. Li revenis kun 50 tunoj da ekipaĵo por orserĉado al Fort Reliance, sed translokis sian komercejon jam en [[1886]] al Fort Nelson ĉe la Stewart. De tiam la komercejoj sekvis la ortrovaĵojn. Harry Madison kaj Howard Franklin, en [[1882]] partneroj de Ladue, malkovris en [[1886]] granda orkvanto ĉe la Jukono sed en usona teritorio. McQuesten tuj sekvis kun la komercejo de la rivero Stewart al la enfluejo de la Fortymile. Fortymile restis ĝis [[1896]] al plej grava komercejo en Jukonio kaj situanta en Kanado, ties unua daŭra setlejo en la nordokcidento. Vintre [[1886]]/[[1887]] restis tie ĉ. 500 viroj. Malgraŭ la trovaĵoj ne eblis paroli pri orimpeto. La unua provo porti la novaĵon al eksterlando fiaskis, kiam iu Williams mortis dum transiro de Ĉilkot-intermonto en januaro [[1887]]. Tamen George Dawson anoncis grandan estontecon al la regiono.<ref>George M. Dawson: ''Report on an Exploration in the Yukon District, NWT and Adjacent Northern Portion of British Columbia, 1887'', Montreal: Dawson Brothers 1888, 181-3, laŭ: [http://www.canadianmysteries.ca/sites/klondike/context/3323en.html Report on an Exploration ..., en: Who Discovered Klondike Gold]</ref> Jam en [[1894]] ĉ. mil orserĉistoj vivis en Jukonio, el kiuj ĉ. 250 travintris tie kaj la unuaj venigis siajn edzinojn. Printempe inspektoro Constantine kaj serĝento Brown estis senditaj de la registaro al Jukonio por kolekti impostojn. En [[1896]] D. W. Davis iĝis impostkolektisto. En tiu jaro la valoro de ĉiuj ortrovaĵoj sumiĝis je ĉ. 125.000 dolaroj. En la sekva jaro temis jam pri 250.000, en [[1896]] 300.000 dolaroj. Tiam 12 balenkaptistaj boatoj kaj la misiisto C. E. Whittaker de la ''Canadian Church Missionary Association'' estis ĉe la insulo [[Herschel (insulo)|Herschel]]. La balenkaptistoj forlasis la boatojn kaj preferis serĉi oron. Tio okazis dum pluraj sinsekvaj jaroj. == Historio == === Malkovro === [[Dosiero:Skookum Jim Mason.png|eta|maldekstra|altdekstre|Keish ([[Keish|Skookum Jim Mason]])]] [[Dosiero:Discovery Claim Bonanza Creek.jpg|eta|dekstra|''Discovery Claim'' (malkovra pretendaĵo) ĉe [[Bonanza Creek]], aŭgusto [[2009]].]] En aŭgusto [[1896]] tri homoj gvidataj de [[Keish]] ([[Skookum Jim Mason]]), indiano de la [[Tagiŝoj]] ([[unuaj nacioj]], iris norden, malsupren laŭ la [[Jukono]], serĉante sian fratinon [[Kate Carmack|Kate]] kaj ties edzon [[George Carmack]]. Inter la tri estis Skookum Jim, lia kuzo konata kiel [[Dawson Charlie]] (aŭ foje Tagiŝ-Charlie), kaj lia nevo Patsy Henderson. Post renkontiĝo kun George kaj Kate, kiu fiŝkaptadis [[salmo]]jn ĉe la enfluejo de la rivero [[Klondike]], ili renkontis Robert Henderson el [[Nov-Skotio|Nov-Skotlando]], kiu serĉadis [[oro]]n ĉe la rivero Indian, sude de la Klondike. Henderson rakontis al george Carmack, pri tio, kion li serĉis, sed ne volis, ke iuj ''"Siwashes"'', t.e. indianoj, estu apud li. La [[16-an de aŭgusto]] [[1896]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lib.washington.edu/specialcoll/exhibits/klondike/ |titolo=University of Washington Special Collections - Klondike Gold Rush |alirdato=2009-10-02 |arkivurl=https://www.webcitation.org/66ArFw2Ck?url=http://www.lib.washington.edu/specialcollections/collections/exhibits-portals |arkivdato=2012-03-15 }}</ref><ref>[http://www.pbs.org/opb/historydetectives/investigations/209_feature.html History Detectives . Investigations . Feature - Klondike Gold Rush]</ref> la grupo de Skookum malkovris multan oron en la [[Bonanza Creek]]. Ne certas, kiu fakte malkovris la oron, iuj diras ke estis Kate Carmack, dum aliaj mencias Skookum Jim. Oficiale, George Carmack estis la malkovrinto, ĉar la pretendaĵo estis enskribita al lia nomo. La aliaj konsentis pri tio, ĉar ili timis, ke pretendaĵo je la nomo de indiano ne estos agnoskita de aliaj orserĉistoj pro la tiama granda rasismo.<ref>Julie Cruikshank. ''Reading Voices. Oral and Written Interpretations of the Yukon's Past''. Vancouver & Toronto: Douglas & McIntyre, 1991, p. 124.</ref> === Komenco de la impetego === [[Dosiero:Miners register claims.jpg|eta|dekstra|[[Orserĉisto]]j atendantaj por registri siajn pretendaĵojn.]] La novaĵo disvastiĝis al aliaj tendaroj en la valo de la Jukono. La rivereto Bonanza, kie oni trovis la unuan oron, antaŭe nomiĝis ''Rabbit Creek'', sed pro la ortrovaĵo ĉiu nomis ĝin Bonanza. Ĉe la riveroj [[Eldorado (rivero)|Eldorado]] kaj [[Hunker (rivero)|Hunker]] rapide alvenis aliaj orserĉistoj, kiuj antaŭe laboris ĉe la riveroj [[Fortymile (rivero)|Fortymile]] kaj [[Stewart (rivero)|Stewart]]. La novaĵo alvenis al [[Usono]] julie [[1897]] ĉe la klimakso de serio de financaj skandaloj kaj bankbankrotoj en la [[1890-aj jaroj]]. La [[paniko de 1893|panikoj de 1893]] kaj [[paniko de 1896|1896]] skuegis la {{N|usona ekonomio}} kaj kaŭzis vastajn maldungojn. Multaj de tiuj, kiuj suferis de tiuj krizoj motiviĝis por serĉi riĉecon en la orkampoj. La unuaj sukcesaj ministoj alvenis al [[Sanfrancisko]], [[Kalifornio]], la [[15-an de julio]] kaj al [[Seattle (Vaŝingtonio)|Seattle]], [[Vaŝingtonio]], la [[17-an de julio]]. En [[1898]] la loĝantaro de la regiono de Klondike jam atingis 40.000 kaj tial minacis [[malsatego]]. Homoj el ĉiuj sociaj tavoloj kaj el ĉiuj regionoj - tiom foraj, kiom [[Novjorko]], [[Britujo]] kaj [[Aŭstralio]] - impetis al Jukonio. Granda parto inter ili estis instruistoj aŭ doktoroj, eĉ oficiroj forlasis belan profesian karieron por ekveturi. La plej multaj konsciis, ke la ŝanco trovi grandan orkvanton estis sufiĉe malalta aŭ eĉ tute ne ekzista, sed allogis ilin la [[aventuro]]. Almenaŭ duono de tiuj, kiuj alvenis en Dawson, eĉ neniam serĉis oron, sed alportis novajn entreprenojn al la regiono. La orimpetego grave kontribuis al la ekonomia evoluo de la regionoj de okcidenta Kanado, Alasko kaj la nordokcidenta Pacifiko. === Survoje === La plej multaj orserĉistoj alteriĝis ĉe la alaskaj havenurboj de [[Skagway]] kaj [[Dyea]]. De tie ili transiris la [[Ĉilkot-intermonto]]n aŭ piediris al la [[Blanka intermonto]] (''White Pass'') kaj de tie al la lago [[Lindeman (lago)|Lindeman]] aŭ [[Bennett (lago)|Bennett]]. La vojo tra la Blanka intermonto estis pli facila, kvankam pli longa, tamen tiu tra Ĉilkot-intermonto, pli mallonga, sed pli kruta, tamen estis la malpli multekosta kaj iĝis la pli populara kaj la plej uzata el ĉiuj vojoj. Por ricevi permeson transiri la limon al Kanado, ĉiu devis kunporti nutraĵojn por tuta jaro, t.e. ĉirkaŭ 500&nbsp;kg kaj aldone 500&nbsp;kg da materialo kaj necesaĵoj. Jen listo de sugestitaj eroj por la eniro en Kanadon:<ref name=Listo/> [[Dosiero:Miners climb Chilkoot.jpg|eta|dekstra|300ra|Vico de orserĉistoj grimpante la [[Ĉilkot-intermonto]]n]] [[Dosiero:ChilkootPass GoldenStairs.jpg|eta|dekstra|300ra|La oraj ŝtupoj ĉe la [[Ĉilkot-intermonto]]]] [[Dosiero:ChilkootPass Slope.jpg|eta|dekstra|300ra|Viroj suprengrimpantaj]] [[Dosiero:ChilkootPass BoundaryLine.jpg|eta|dekstra|300ra|La landlimo ĉe la [[Ĉilkot-intermonto]]]] [[Dosiero:ChilkootPass Supplies.jpg|eta|dekstra|300ra|Pakaĵoj atendantaj posedantojn]] * 150 funtoj da [[lardo]] * 400 funtoj da [[faruno]] * 25 funtoj da [[avenflokoj]] * 125 funtoj da [[fabo]]j * 10 funtoj da [[teo]] * 10 funtoj da [[kafo]] * 25 funtoj da [[sukero]] * 25 funtoj da sekigitaj [[terpomo]]j * 2 funtoj da sekigitaj [[cepo]]j * 15 funtoj da [[salo]] * 1 funto da [[pipro]] * 75 funtoj da [[sekigitaj fruktoj]] * 8 funto da [[bakpulvoro]] * 2 funtoj da [[natrio]] * 1/2 funto da forvaporiĝinta [[vinagro]] * 12 uncoj da kompaktigita [[supo]] * 1 skatolo da [[mustardo]] * stan[[alumeto]]j (por kvar viroj) * forno por kvar viroj * orpato por ĉiu * aro de granit[[sitelo]]j * larĝa sitelo * [[tranĉilo]], [[forko]], [[kulero]], [[taso]] kaj [[telero]] * [[pato]] * [[kafujo]] kaj [[teujo]] * [[akrigŝtono]] * [[ŝovelilo]] kaj du [[pikfosilo]]j * [[segilego]] * pakrubenoj * du [[hakilo]]j por kvar viroj kaj aldona tenilo * ses 200&nbsp;mm ''file'' kaj du ''taper file'' por unu grupo * [[tirtranĉilo]], [[manborilo]], [[rabotilo]] kaj [[martelo]] por unu grupo * 200 fut-longa 3/8 da colo dika ŝnurego * 8 funtoj da [[peĉo]] kaj 5 funtoj da [[stupo]] por kvar viroj * [[najlo]], po kvin funtoj de mezurantaj 6,8,10 kaj 12 ''penny'' (t.e. 51, 65, 76 kaj 83&nbsp;cm) por kvar viroj * [[tendo]], 10 x 12 futojn granda por kvar viroj * [[ŝtofo]] por vindaĵoj * du [[olekovrilo]]j por ĉiu boato * 5 jardoj da [[kontraŭmoskita reto]] por ĉiu viro * 3 tutoj da peza subvestaĵoj * 1 peza [[mantelo]] * 2 paroj da pezaj [[pantalono]]j * 1 peza gumita mantelo * 1 dekduo da pezaj lanaj [[ŝtrumpeto]]j * 1/2 dekduo da pezaj lanaj [[ganto]]j * 2 pezaj [[ĉemizo]]j * 2 paroj da pezaj [[gumboto]]j * 2 paroj da [[ŝuo]]j * 4 paroj da [[kovrilo]] (por du viroj) * 4 mantukoj * 2 paroj da [[supertuto]]j * 1 tuto da olevestaĵo * pluraj vestaĵoj someraj * malgranda aro da [[kuracilo]]j Sur la intermontoj atendis la orserĉistojn la [[Reĝa Kanada Rajda Polico|Nordokcidenta Rajda Polico]] sub komando de [[Sam Steele]] por pesi kaj kontroli la ekipaĵojn. Tiaj reguloj estis starigitaj pro spertoj de antaŭaj orimpetoj kaj por malhelpi malsategojn, kiuj okazis dum la du antaŭaj vintroj en Dawson. La kunporto de [[pafilo]]j, ĉefe [[pistolo]]j kaj [[revolvero]]j, estis malpermesita por malhelpi krimojn, kiuj okazis en Skagway kaj aliaj jukonaj havenoj, kaj ankaŭ ĉar la britaj kaj kanadaj aŭtoritatoj timis perfortan ŝtelon de la tuta regiono de la orkampoj fare de Usono.<ref>[[Pierre Berton]] – ''Klondike: The Last Great Gold Rush, 1896-1899'' Espn 0-385-65844-3 kaj aliaj eldonoj.</ref> Multaj el tiuj, kiuj ne povis pagi portistojn, devis ree kaj ree malsupren kaj suprengrimpi por transporti ĉiujn siajn pakaĵojn sur la monton. Ĉe la lagoj, kelkajn 40 ĝis 56&nbsp;km for de ilia alteriĝejo, la orserĉistoj konstruis boatojn por veturi dum la 800 aŭ pli da km ĝis Dawson, proksima al la orkampoj. Dum la vintro de [[1897]]/[[1898|98]] tendumis ĉe la lagoj ĉ. 10.000 homoj. Maje [[1898]] ĉ. 7.000 boatoj malsupreniris la riveron. Necesis ĉirkaŭ tri semajnoj kaj trapasi multajn rapidejojn kiel tiujn de ''Miles Canyon'', ''White Horse'', ''Five Fingers'' kaj ''The Rink''. Aliaj provis trairi Kanadon, sed multaj alvenis nur post unu aŭ du jaroj. La ministro pri internaj afaroj de Kanado, Clifford Sifton, diris en 1897 ke la penoj de tiaj vojaĝoj estis nepriskribeblaj. Tiom multaj ĉevaloj mortis ĉe la intermontoj, ke [[Jack London]] alinomigis la ''White Pass'' al ''Dead Horse Pass'' (intermonto de la mortintaj ĉevaloj). Tiuj, kiuj malsukcesis, faris tion ĉefe pro la intermontoj. Ĉe la plej krutaj ejoj oni fiksis ŝnuregojn. La [[3-an de aprilo]] [[1898]] [[lavango]] mortigis 63 virojn ĉe la Ĉilkot. Tiu, kiu ne plu havis monon, dungiĝis kiel portisto, kiel faris la najbaraj tribanoj, la stikinoj, ĉilkotoj kaj ĉilkatoj. La prezoj estis altaj, similaj al la riskoj kaj penoj. Alveninte en Dawson la plej multaj orserĉistoj konstatis, ke preskaŭ ĉiuj pretendaĵoj jam estis disdonitaj. La prezoj por ĉiaj varoj rapidege altiĝis. Multaj vendis la ekipaĵojn, kiujn ili tiom pene venigis al Dawson, kaj forlasis la urbon por hejmenvojaĝi. Aliaj dungiĝis kiel fosistoj aŭ proponis aliajn servojn al tiuj, kiuj estis bonŝancaj ricevi pretendaĵon. Entute la orserĉistoj elspezis 50 milionojn da dolaroj por alveni al Klondike, t.e. ĉirkaŭ la valoro de la oro, kiujn ili elportis el la unuaj kvin jaroj el la regiono. Ĉiujn urbojn laŭvoje al Klondike inundis la orserĉistoj, el kiuj multaj restis surloke. Tiel okazis al [[Seattle]], sed ankaŭ al [[Viktorio (Brita Kolumbio)|Viktorio]] kaj ĉefe [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]]. Aliflanke la sukcesintaj orserĉistoj revenis kun multe da oro, kiu helpis la lokan ekonomion. La havenoj profitis de la homamaso kaj la orserĉistoj pretis pagi preskaŭ ĉian prezon. En tiuj lokoj, kiuj prezentis funelon aŭ kudriltruon, multaj metiistoj kaj vendistoj setlis. Ili proponis ekipaĵojn, sed ankaŭ librojn kaj gvidlibrojn al Klondike, kiel ''Clements’ Guide to the Klondike'' (La gvidlibro de Clements al la Klondike; Los Angeles: B. R. Baumgardt and Co., [[1897]]). ''Cooper and Levy'' en Seattle kaj [[Levi Strauss & Co.]] en [[Sanfrancisko]] profitis la okazon.<ref name=Listo>Tipa ekipaĵlisto: [http://www.lib.washington.edu/specialcoll/exhibits/klondike/case4ex2.html Charles Henry Lugrin: ''Yukon Gold Fields'', Victoria: Colonist Printing and Publishing Co., 1897, S. 27] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090831054027/http://www.lib.washington.edu/specialcoll/exhibits/klondike/case4ex2.html |date=2009-08-31 }}.</ref> Ĉefe Skagway, de kie oni atingis la ''White Pass'', kaj Dyea, de kie la vojo iris al Ĉilkot-intermonto, la enirejoj de la ankoraŭ 1000&nbsp;km foraj orkampoj, kreskis rapide. Krom tiuj du ĉefaj vojoj tra la [[Ĉilkot-intermonto|Ĉilkot-]] kaj la [[Blanka intermonto]] ekzistis aliaj alvenvojoj. Iu sekvis la riveron [[Copper (rivero)|Copper]] aŭ la [[Teslin-vojo]]n laŭ la rivero [[Stikine (rivero)|Stikine]] kaj la lago [[Teslin (lago)|Teslin]]. Aliaj alvenis sur vojoj tutkanadaj el [[Edmonton]] kaj Ashcroft, nomitaj la ''vagonvojo de la boacoj''. Iuj preferis sekvi vojon laŭ la rivero [[Mackenzie (rivero)|Mackenzie]] norde de Edmonton kaj poste transiri la [[Mackenzie-montaro]]n en la nordokcidentaj teritorioj. Fine alia ĉefa vojo estis surmara kaj per [[vaporŝipo]]. Ĝi vojaĝis laŭ la marbordo de [[Brita Kolumbio]] ĝis la enfluejo de la [[Jukono]], vojo ĉirkaŭ 2.600&nbsp;km longa. En [[1897]] multaj orserĉistoj, kiuj alvenis tro malfrue estis kaptitaj de la glacioj ĉe [[Fort Jukono]] en [[Alasko]]. Tiu vojo tamen ebligis la malkovron de novaj ortrovejoj ĉe [[Nome (Alasko)|Nome]], [[Saint Michael (Alasko)|Saint Michael]] kaj [[Fairbanks (Alasko)|Fairbanks]]. Ĉirkaŭ 100.000 personoj partoprenis la alaskan orimpetegon, 30.000 el ili en la regiono de Dawson en [[1898]]. En [[1901]], tamen, dum la unua [[popolnombrado]] la loĝantaro jam malpligrandiĝis al 9.000. === Surloke === Kiam alvenis la plej multaj orserĉistoj en [[Dawson]], ĉiuj pretendaĵoj ([[angle]]: ''claim'') de la regiono, jam estis disdonitaj. Ili devis aŭ kontentiĝi pri pli fora pretendaĵo aŭ trovi alian manieron prilabori sian vivon. Joseph Ladue, reveninte de [[Novjorko]] al Jukonio en 1896 aŭdis pri la ortravaĵoj de [[George Carmack]], [[Keish|Skookum Jim]] kaj [[Dawson Charlie]], li haste aĉetis 160 akreojn da grundo ĉe la enfluejo de la [[Klondike]] kontraŭ 1.600 dolaroj. La [[1-an de septembro]] li translokigis sian segilejon de Sixtymile al Dawson kaj tiel kreis la unuan konstruaĵon de la estonta urbo. Aldoniĝis [[vendejo]] kaj unua [[drinkejo]] ([[angle]]: ''saloon''), la ''Pioniro''. William Ogilvie raportis, ke ĉiuj stratoj de Dawson estis paralela al la rivero, 66 futojn longaj kaj ortangule al la 50 futojn longaj terenoj, kiuj apartenis al Ladue. Li vendis ilin kontraŭ po 5.000 dolaroj. Ladue orname kaj flate priskribis la ortrovaĵojn de la proksima ĉirkaŭaĵo al la aĉetantoj, por ke kiel eble pli da orserĉisto restu proksime. En [[1897]] Ladue kaj Harper nomis la urbon laŭ [[George M. Dawson]], kiu esploris la regionon geologie. La [[14-an de julio]] [[1897]] Ladue estis unu el la riĉuloj, kiuj atingis Sanfranciskon, kaj la gazetoj nomis lin la urbestron de Dawson. Decembre li edziĝis al Anna Mason, filino de riĉulo. La intertempe de Ladue fondita novjorka ''Ladue Gold Mining & Development Co.'' valoris 5 milionojn da dolaroj. [[Dosiero:Nwmp_1900.jpg|eta|maldekstra|240ra|Policanoj de la [[Reĝa Kanada Rajda Polico]], [[Jukonio]], [[1900]].]] Dum la periodo de la orimpetego la [[Reĝa Kanada Rajda Polico]] sub komando de [[Charles Constantine]] kaj de ties tre konata posteulo, [[Sam Steele]], firme estris la agadojn de la orserĉistoj, ne nur ĉe la limtransirejoj kaj survoje, sed ankaŭ en la uro de Dawson. La ''Mounties'', kromnomo donita al la policanoj, estis respektataj kaj famiĝis pro sia kapablo estri la situacion. La unua virino de la rajda polico (dungita por zorgi pri malliberulinoj) estis Katherine Ryan, konata kiel ''Klondike Kate''. Ŝi ne nur obtenis tri pretendaĵojn en la regiono de Klondike, sed estis ankaŭ inspektoro de la minejoj kaj politikisto. Tiuepoke tiaj agadoj estis nekutimaj por virinoj, sed ŝia frapfrazo estis: ''"Mi ne estis farita por iri malantaŭen. Kiam mi faris unu paŝon antaŭen, mi devas pluiri antaŭen."''<ref>''« I wasn't built for going backwards. When I once step forward, I must go ahead »''</ref> Sed ankaŭ [[Kathleen E. Rockwell]], dancistino, kiu elmigris al Dawson por tie amuzi la orserĉistoj, estis nomita ''Klondike Kate''. === Minadtekniko === [[Dosiero:Klondike mining camp.jpg|eta|dekstra|240ra|Tipa orserĉado ĉe [[Klondike]].]] La procedo por trovi la oron estis unue tre simpla. La serĉistoj serĉis la oron en sablo kaj ŝtonoj de la riveroj. Ili uzis por tio [[pato]]jn, skutablojn kaj defluilojn, el kiuj oni forprenis permane oron en formo de pecetoj, sed pli ofte de pecetegoj. Pli profunde kuŝantan oron, ekz. en [[multjare frostiĝinta tero]], estis elĉerpita per same simpla procedo. Ekde [[1887]] oni bruligis fajrojn ĉe ''Forty Mile'' por malfrostigi la grundon. Poste la ministoj konstruis akvodefluilojn por ellavi la oron. Nur tiumomente, kiam la akvonivelo de la riveroj estis sufiĉe alta, kutime printempe, necesis havi multajn laboristojn. Fine oni konstruis akvolavujojn, kiuj tralavis grandajn kvantojn de ŝtonaĵoj, kaj oni konstruis orminejojn, sed tio ne eblis sen grandaj spertoj, maŝinoj kaj evidente pli da financoj. [[Dosiero:Dredge No-4 (1).JPG|eta|maldekstra|Fosilo ĉe [[Bonanza Creek]], apud [[Dawson]]]] Krom la pretendaĵo ([[angle]]: ''claim'') necesis konstruaĵoj, unue simplaj [[kabano]]j el arbotrunkoj. Aldone kreiĝis [[fervojo|fervojlinioj]], kiel la ''Klondike Mines Railway'' en [[1899]], kiu ligis Sulphur Springs al Dawson de [[1905]] al [[1913]], aŭ la ''White Pass and Yukon Railway'', kies societo estis fondita en [[1898]] en [[Londono]] kaj kies trajnoj ankoraŭ nun ligas Whitehorse al Skagway. === Medicinsistemo === Komence tute ne ekzistis medicinsistemo surloke. La pastro Robert Dickey el Skagway anoncis en la presbiterana gazeto ''The Westminister'', ke serĉatas [[flegistino]]j. La edzino de la generalguberniestro, Ishbel Aberdeen, trovis kvar virinojn, kiuj pretis provi la aventuron. Ili estis Rachel Hanna, Georgia Powell, Margaret Payson kaj Amy Scott. Ili forlasis [[Otavo (Ontario)|Otavo-n]] en aprilo 1898, akompanitaj de 200-vira trupo de la ''Yukon Field Force''. Restas al ni la taglibro de Georgia Powell. Alveninte al [[Vinipego (Manitobo)|Vinipego]] la virinoj ricevis de la [[Kompanio de la Hudsona Golfo]] ([[angle]]: ''Hudson’s Bay Company'') mantelon el [[lav-urso|lavurspelto]]. Survoje al la nordokcidento ili flegis ne nur la virojn de la trupo, sed alvenis ankaŭ multaj homoj el granda ĉirkaŭaĵo laŭ la vojo por esti flegitaj. Iom antaŭ ''Fort Selkirk'', la celo de la vojaĝo, ĉio estis lavita kaj purigita por montri bonan aspekton, sed la fortikaĵo estis preskaŭ senhoma, ĉar la plej multaj viroj jam foriris al Dawson. Tiel la trupo kaj la flegistinoj jam septembre pluvojaĝis tien kaj trovis flegejon plenplenan. == Kultura postefiko == [[Dosiero:Jack London`s cabin.JPG|eta|La kabano de [[Jack London]]]] Dum kelkaj jaroj [[Skagway]] en [[Alasko]] (la ĉefa havenurbo de [[Jukonio]]) kaj [[Dawson]] estis ero de la ''"Grand Tour"'' ([[france]]: ''granda rondvojaĝo''), ĉirkaŭmonda vojaĝo de riĉuloj akompanataj de amuzistoj kaj artistoj. Muzikistoj kaj aliaj artistoj kiel la fama [[Anna Pavlova]] veturis la longan vojon por viziti tiujn urbojn, kies stratoj estis ''orpavitaj''. Oni ja trovis en la minejoj, el kiuj venis la materialo por asfalti la stratojn, procente pli da oro ol en la ekspluatitaj koncesioj. Iom post iom la urbo ŝanĝiĝis. El nenio antaŭ la impetego, ĝi iĝis moderna urbo kun [[elektro]], [[telefono]] kaj [[kinejo]]. [[Drinkejo]]j, [[dancejo]]j kaj ludejoj estis malfermitaj - krom dimanĉe. Oni eĉ toleris [[prostitucio]]n. Pro loĝantaro de 30.000 ĝi estis dummomente la plej granda komunumo norde de [[Seattle]] kaj okcidente de [[Winnipeg]]. La minejoj de la Klondike daŭre estas ekspluatataj nuntempe, kvankam la plej multaj ordeponoj jam estis malplenigitaj komence de la 19-a jarcento, kiam industriaj metodoj anstataŭigis individuajn orserĉistojn. === Verkistoj en Klondike === [[Dosiero:Cabin of Robert Service.JPG|eta|maldekstra|La kabano de [[Robert W. Service|Robert Service]]]] Inter la partoprenantoj de la Klondike-orimpetego troviĝis ankaŭ la verkisto [[Jack London]], kies verkoj ''[[White Fang (libro)|White Fang]]'' (''Blanka Kaniko'' aŭ Luposango), ''[[The Call of the Wild (libro)|The Call of the Wild]]'' (''La Voko de la sovaĝo''), ''Smoke Bellew'' (...) kaj ''To Build a Fire'' (Konstrui fajron)<ref>en.wikisource.org: [http://en.wikisource.org/wiki/To_Build_a_Fire To Build a Fire] (angle)</ref> fontis el liaj propraj spertoj kaj tiuj de ''„Swiftwater“ Bill Gates''. La unua parto de la romano ''Burning Daylight'' (...) eldonita en [[1910]] temas nur pri la orimpetego. Poste okazis adaptigo al filmo, kiel ''Luposango'' en [[1991]]. La kabanoj de Jack London kaj de [[Robert W. Service]] daŭre staras en Dawson. Unu el la plej disvastiĝintaj rakontoj de la orimpetego estas ''Klondike'' de [[Pierre Berton]], kiu aperis en [[Usono]] sub la titolo ''The Klondike Fever'' (La Klondike-febro). Berton kreskis en Jukonio kaj priskribis detale la eventoj ĉe Dawson ĝis ĉirkaŭ la jaro [[1904]]. Lia patrino, Laura Berton verkis ''I Married The Klondike'' (Mi edziniĝis al la Klondike), kie ŝi priskribis siajn proprajn spertojn. === Filmoj === Ne nur en literaturo, sed ankaŭ en filmoj la Klondike-impetego lasis spurojn. La [[muta filmo]] ''[[The Gold Rush]]'' (La orimpetego) de [[Charlie Chaplin]] el la jaro [[1925]] kaj ''The Trail of '98'' de [[1928]] montris bildojn pri la malfacile imagebla afero. Same pri la filmo ''Klondike Annie'' de [[Mae West]] el la jaro [[1936]]. En [[1957]] la [[National Film Board of Canada]] premiis dokumentarion nomitan ''City of Gold'' (La orurbo), prezentita de Pierre Berton. La usona ekvivalento estas ''The Far Country'' (La fora lando) kun [[James Stewart]] kiel ĉefrolulo. === Bildstrioj === Famiĝis la Klondike-orimpetego interalie pro la [[Disney]]-[[komikso]]j kaj ties riĉegulo ''Scrooge McDuck''. Unue la Klondike estis citita kiel fonto de la riĉeco de McDuck en la rakonto ''Only a poor old man (Nur malriĉa maljunulo)'' de [[Carl Barks]] en [[1951]]. Unu jaron poste aperis ''Back to the Klondike (Reen al Klondike)'', kie la maljanulo rakontas pri sia vivo kiel sukcesa orserĉisto. Sekve diversaj desegnistoj kiel [[Tony Strobl]] kaj [[Romano Scarpa]] desegnis bildojn pri la Klondike-periodo de McDuck. En la McDuck-biografio de [[Don Rosa]] ''The Life and Times of Scrooge McDuck (Vivo kaj epokoj de Scrooge McDuck'' la ĉapitro pri Klondike montras la plej gravan parton de la vivo de McDuck. Rosa klopodis - kiel eble plej multe - pri historia vero. La en [[1995]] aperinta aldona ĉapitro ''Hearts of the Yukon (Koroj de la Jukono)'' estis mendita okaze de la centjariĝo de la orimpetego. === Festoj === Kvankam la plej multaj estis nur puŝitaj de aventuro kaj avido, orserĉistoj estas ĝenerale admirataj. Tiel en [[Edmonton]] oni daŭre festas la Klondike-tagon (''Klondike Day''), ĉar de tie ĉ. 1.600, el kiuj alvenis nur ĉiu 10-a, tiel nomataj ''Overlanders (tralandistoj)'' ekvojaĝis al nordo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.klondiketrail.ca/chalmersprint.htm |titolo=Chalmers Trail |alirdato=2009-10-05 |arkivurl=https://archive.li/20081221233142/http://www.klondiketrail.ca/chalmersprint.htm |arkivdato=2008-12-21 }}</ref> === Radio === Policoj, kiel la posta [[Reĝa Kanada Rajda Polico]] gajnis aparte pozitivan bildon, pro sia sukcesa kontrolo, kanaligo kaj malarmigo de usonaj krimuloj. Radioelsendoj kiel ''[[Challenge of the Yukon]]'' subtenis tion. == Referencoj == {{Referencoj}} === Literaturo === * Frances Backhouse: ''Women of the Klondike (La virinoj de Klondike)''. Whitecap Books, Vancouver [[1995]], ISBN 978-1-55110-375-4. ([[angle]]) * Pierre Berton: ''Klondike. The Last Great Gold Rush, 1896–1899 (Klondike. La lasta orimpetego, 1896-1899''. Rev. ed., Anchor Canada, Toronto [[2001]], ISBN 978-0-385-65844-7. ([[angle]]) * William R. Hunt: ''Klondike. Die Wilden Jahre in Alaska (Klondike. La sovaĝaj jaroj en Alasko)''. Econ Verlag, München 1982, ISBN 978-3-430-14904-4. ([[germane]]) * Melanie J. Mayer: ''Klondike Women. True Tales of the 1897–1898 Gold Rush (Virinoj de Klondike. Veraj rakontoj de la orimpetego de 1897-1898''. Swallow Press/Ohio University Press, Athens (Ohio) [[1989]], ISBN 978-0-8040-0926-3. ([[angle]]) * Lael Morgan, Christine Ummel: ''Good Time Girls Of the Alaska-Yukon Gold Rush (Bontempaj knabinoj de la Alaska-Jukona orimpetego)'', [[1999]] * David Wharton: ''The Alaska Gold Rush (La alaska orimpetego)''. Indiana University Press, Bloomington [[1972]], ISBN 978-0-253-10061-0. ([[angle]]) == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commons=Klondike Gold Rush}} {{Portalo Minado}} * [[Alasko (romano)|Alasko]], historia romano de [[James A. Michener]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://tc.gov.yk.ca/archives/klondike/ TTT-ejo de la arkivoj de la orimpetego] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110725164451/http://tc.gov.yk.ca/archives/klondike/ |date=2011-07-25 }} * [http://www.lib.washington.edu/specialcoll/exhibits/klondike/ University of Washington Libraries: virtuala ekspozicio pri la orimpetego de Klondike]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120309000528/http://www.lib.washington.edu/specialcollections/collections/exhibits-portals |date=2012-03-09 }} * [http://www.mfilms.com/index.php?page_id=21 Klondike: The Quest for Gold (dokumentario)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101118062736/http://www.mfilms.com/index.php?page_id=21 |date=2010-11-18 }} * [http://www.whitepinepictures.com/seeds/ii/14/sidebar.html Virinoj de la Klondike] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090208170455/http://whitepinepictures.com/seeds/ii/14/sidebar.html |date=2009-02-08 }} * [http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/yt/klondike/index_e.asp National Historic Sites of Canada in the Klondike, Parks Canada] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071115081018/http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/yt/klondike/index_e.asp |date=2007-11-15 }} {{ADLS|2009|42}} <!-- ĝis 43 --> [[Kategorio:Jukonio]] [[Kategorio:Historio de Alasko]] [[Kategorio:Minado]] [[Kategorio:19-a jarcento]] osqf1sdks2hwuaojuebnuwg2h6o6iiz Jan Arima no shūgeki 0 297483 9440772 9262099 2026-07-28T14:26:14Z Sj1mor 12103 filmo estas alirebla por spektado 9440772 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo= Jan Arima no shūgeki (ジャン有馬の襲撃)| esperantatitolo= La Sturmo de Johano Arima| bildo= | bildpiedo = ---| produktolando= [[Japanio]]| filmadlando= [[Japanio]]| originalalingvo= [[Japana lingvo|japana]], [[esperanto]]| aperdato= [[1959]]| daŭro= 1h54m| ĝenro= filma dramo| buĝeto= | reĝisoro= [[Itō Daisuke]]| scenaro= [[Itō Daisuke]]| laŭverko= | produktisto= | muziko= [[Iida Saburō]]| efektoj= | ĉefrolanto= [[Ichikawa Raizō VIII]]<br> [[Kanō Junko]]| produkto= Daiei| distribuo= | }}'''Jan Arima no shūgeki''' (japane ジャン有馬の襲撃 [Ĝan Arima no ŝūgeki]), esperante '''La Sturmo de Johano Arima''', estas [[japanio|japana]] filmo el la jaro [[1959]] de [[Itō Daisuke]]. Ĝi estas unu sola dulingva filmo de [[japana|japana lingvo]] kaj [[esperanto]]. Nuntempe la filmo estas alirebla por spektado en la retejo ok.ru en la jena adreso <ref>https://ok.ru/video/1792436996809</ref>. [[Kategorio:Esperanto-filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1959]] [[Kategorio:Japanaj filmoj]] sc8mgzm7z0m84vdrui0xae697p4ql63 Velké Losiny 0 301041 9441071 8826584 2026-07-29T07:01:54Z Petr Tomasovsky 678 9441071 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Velké Losiny | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Groß Ullersdorf}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Velké Losiny | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Velke Losiny chateau 1.jpg | dosiero_priskribo = Kastelo Velké Losiny <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Velké Losiny.svg | blazono = Velke Losiny CoA CZ.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Olomouc | distrikto = Distrikto Šumperk | municipo = Šumperk | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Losinka | rivero1 = [[Desná (alfluanto de Moravo)|Desná]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = [[Velké Losiny (kastelo)|Velké Losiny]] | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = Hanuŝovica montetaro | konstruaĵo = Banloko Velké Losiny | konstruaĵo_tipo = Banloko <!-- *** Situo *** --> | situo = Velké Losiny | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 406 | lat_d = 50 | lat_m = 02 | lat_s = 19 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 02 | long_s = 41 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 46.5 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1296 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 788 15 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ071 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0715 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0715 541265 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 5 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 5 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 7 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.losiny.cz www.losiny.cz] | commons = Velké Losiny | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Papírna, V. Losiny.JPG|eta|maldekstra|250ra|Paperfabriko.]] '''Velké Losiny''' estas municipo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en norda [[Moravio]], el la [[Regiono Olomouc]], 9&nbsp;km nordoriente de [[Šumperk]] en cismontaro de [[Hrubý Jeseník]]. Velké Losiny estas konata kuracloko (kun varma mineralfonto) kaj feriloko, elirpunkto al la montaro [[Jeseníky]]. En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}}. {{Najbaraj municipoj}} == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de municipo == * '''Velké Losiny''' (katastra teritorio (k. t.) ''Velké Losiny'') * [[Bukovice (Velké Losiny)|Bukovice]] (k. t. ''Bukovice u Velkých Losin'') * [[Ludvíkov (Velké Losiny)|Ludvíkov]] (k. t. ''Velké Losiny'') * [[Maršíkov]] (k. t. ''Maršíkov'') * [[Žárová]] (k. t. ''Žárová'' kaj ''Prameny u Žárové'') == Vidindaĵoj == * samnoma [[renesanca]] kastelo el 1580-1589, Nacia kultura memorindaĵo de Ĉeĥio, en kies parko kreskas Esperanto-arbo ([[Kanada cugo]]), kiun en 1967 plantis esperantistoj de [[Šumperk]] kaj ĉiujare ĉe ĝi renkontiĝas en majo. * [[manufakturo]] pri [[papero]] el 1550 (la plej malnova ĝis nun funkcianta tiuspeca entrepreno en la tuta [[Eŭropo]]; alirebla por publiko, ligita kun muzeo pri produktado de papero) La loka kastelo estis okazloko de fifamaj [[ĉasado de la sorĉistinoj|juĝprocezoj kontraŭ sorĉistinoj]] en la [[17-a jarcento]]. == Rilataj artikoloj == * [[Sorĉistinaj procesoj en senjorujo Velké Losiny]] == Literaturo == * MELZER, M.; SCHULZ, J. a kol.. Vlastivěda šumperského okresu. Šumperk : OÚ Šumperk a OVM Šumperk, 1993. ISBN 80-85083-02-7. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.losiny-zamek.cz/ Multmedia prezento de la kastelo] ''ĉeĥe, germane, angle, pole'' * [http://www.muzeumpapiru.cz/ Papermanufakturo kaj muzeo pri papero] {{Velké Losiny}} {{Municipoj de Regiono Olomouc|Distrikto Šumperk}} [[Kategorio:Velké Losiny| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Šumperk]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Šumperk]] [[Kategorio:Setlejoj en Hanuŝovica montetaro]] [[Kategorio:Banlokoj en Ĉeĥio]] oxz2tfrpu32uschuzfcs81wttws3rfj Vincent Cespedes 0 302631 9441045 9435789 2026-07-29T04:17:18Z Sj1mor 12103 9441045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Vincent Cespedes''' (naskiĝis la [[14-an de septembro]] [[1973]] en [[Aubervilliers]], [[Francio]]) estas [[filozofio|filozofo]] kaj franclingva [[verkisto]].[[Dosiero:Vincent Cespedes.jpg|eta|Vincent Cespedes]] Li estas aŭtoro de [[eso|eseoj]] pri diversaj temoj, kaj li publikigis romanon en 2004 pri [[rasismo|rasistaj]] antaŭjuĝoj, [[tutafrikismo]]<ref>Panafrikanismo estas difinebla kiel politika kaj kultura movado, kiu celas kunigi la afrikanojn en kaj ekster Afriko por regeneri Afrikon kaj por kuraĝigi senton de solidareco inter la afrikaj loĝantaroj. Panafrikanismo glorigas la pasintecon de Afriko kaj encerbigas fierecon per la afrikaj valoroj.</ref> kaj pri la senegala historiisto kaj antropologo [[Ĉeiĥ Anta Diop]]. Li estas ankaŭ pentristo<ref>La kovriloj de liaj libroj "'''La Cerise sur le béton'''" kaj de "'''Je t'aime'''" (eld. Flammarion) estas eltiraĵoj el liaj oleopentraĵoj fiksitaj sub vitro, respektive : ''Hinterglasmalerei XI'' (2001) et ''Illaboration'' (2001).</ref>, pianisto kaj komponisto. Li regule intervenas en debatoj pri socio, kaj li prelegas en la tuta mondo ([[Italio]], [[Finnlando]], [[Alĝerio]], [[Tunizio]], [[Vjetnamio]], ktp.<ref>Kalendaro de liaj prelegoj kaj mediataj intervenoj aperas sur la [http://www.vincentcespedes.net/fr/index.php#jour retejo de la aŭtoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090616152214/http://www.vincentcespedes.net/fr/index.php#jour |date=2009-06-16 }}.</ref>) Jam de 2008, li estas direktoro de la kolekto, kiun li kreis ĉe la eldonejo [[Larousse]] : “Philosopher“ (Filozofi). Li aperas en la “Nova Gvardio“, t.e. klasifiko, kiun faras la semajngazeto "'''[[Le Nouvel Observateur]]'''" el la “50 steluloj de la penso“ <ref>[http://hebdo.nouvelobs.com/hebdo/parution/p2292/articles/a385261-.html?xtmc=levistrauss&xtcr=19 "'''Le Nouvel Observateur'''"], 9-[[16an de oktobro]] 2008 : “Vincent Cespedes kondamnis i.a. la brutigon de la junularo per la “TV-realeco“, kaj ankaŭ la tromediatigon de la urbaj perfortaj agoj, kiu, laŭ li, respondecas pri la dekstriĝo de socio terurita. »</ref>. == Verkaro == ;Romano * "'''Maraboutés'''". Parizo : Fayard.<ref>Kelkaj paĝoj estas rete legeblaj ĉe http://www.vincentcespedes.net/fr/bibliographie/maraboutes.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090507095634/http://www.vincentcespedes.net/fr/bibliographie/maraboutes.php |date=2009-05-07 }} La aŭtoro celas diskonigi kaj disvastigi ĝenajn tezojn de Cheik Anta Diop, kiun la blankaj bonopiniaj kaj bonpotencaj historiistoj flankenpuŝas.</ref> ;Eseoj * "'''I Loft You'''". Parizo : Mille et Une Nuits (filio de Fayard). Lia unua libro pri la "TV-realeco". 120 p.&nbsp;2001. * "'''La Cerise sur le béton — Violences urbaines et libéralisme sauvage'''"(La ĉerizo sur la betono — Urbaj perfortaĵoj kaj sovaĝa liberalismo). Parizo : Flammarion. 2002, reeld. 2005. * "'''Sinistrose — Pour une renaissance du politique'''" (Sinistra malsano — por politika renaskiĝo). Parizo : Flammarion. 2002. Pri la 21a de aprilo 2002, kiam 5 milionoj da francoj voĉdonis por ekstremdekstra kandidato al prezidenteco. * "'''Je t'aime — Une autre politique de l'amour'''" (Mi amas vin — Alia politiko pri amo). Parizo : Flammarion. 2003. * "'''Mélangeons-nous — Enquête sur l'alchimie humaine'''" (Ni miksiĝu — Enketo pri la homa alkemio). Parizo : Maren Sell.<ref>[http://www.peripheries.net/article193.html raporto pri legado] fare de [[Mona Chollet]].</ref>. 2006. * "'''Mot pour mot — Kel ortograf pr 2m1 ?'''" (Laŭvorte — Kia ortograf pr 2m1). Parizo : Flammarion. 2007. Romaneca dialogo pri la franca ortografio kaj ties simpligo. * "'''Mai 68 — La philosophie est dans la rue !'''" (Majo 1968 — Filozofio estas surstrate). Parizo : Larousse, kol. “Philosopher“. (Filozofi)<ref>http://larecherche.typepad.fr/le_blog_des_livres/2008/04/mai-68-la-philo.html compte-rendu de lecture dans "'''La Recherche'''". Raporto pri legado el la scienca revuo "'''La Recherche'''" rete legebla en la franca ĉe http://www.osezphilosopher.fr/flip-pages/Mai68/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081118110720/http://www.osezphilosopher.fr/flip-pages/Mai68/ |date=2008-11-18 }}.</ref>]. ;Inicado * "'''Contre-Dico philosophique'''" (Filozofia kontraŭvortaro). Tuluzo : Milan. 2006. * "'''Tous philosophes ! 40 invitations à philosopher'''" ([Ni estu] ĉiuj filozofoj ! 40 invitoj al filozofado). Parizo : Albin Michel. 2008. * "'''J'aime, donc je suis. À la découverte de votre philosophie amoureuse'''" (Mi amas, do mi estas. Je la malkovro de via ama filozofio). Parizo : Larousse. Libertempa filozofia kajero pri amo. 2009. ;Konkursoj * "'''Concours de professeur des écoles. Dossiers d'entretien'''". Parizo : Vuibert, reeld. 2000. ;Instrumenta Album (muziko) * "'''Sur les i'''" ([http://www.vincentcespedes.net/musique/ elŝutebla sur la retejo de la aŭtoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090903013148/http://www.vincentcespedes.net/musique/ |date=2009-09-03 }}). 2009. * "'''L'Effet d'un bain'''" ([http://www.vincentcespedes.net/musique/ elŝutebla sur la retejo de la aŭtoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090903013148/http://www.vincentcespedes.net/musique/ |date=2009-09-03 }}). 2009. == Vincent Cespedes kaj Esperanto == Vincent Cespedes plurfoje esprimiĝis favore al Esperanto. Li sciigis al [[Henri Masson]], la 5an de junio 2009, ke li legis kaj aprezis la biografion de Zamenhof, kiun li kunverkis kun René Centassi : ''[http://www.esperanto-sat.info/article1009.html L'homme qui a défié Babel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716063606/http://www.esperanto-sat.info/article1009.html |date=2011-07-16 }}''. En sia libro ''La Cerise sur le béton''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.vincentcespedes.net/fr/bibliographie/la-cerise-sur-le-beton.php |titolo=''La Cerise sur le béton'' |alirdato=2009-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100314020326/http://www.vincentcespedes.net/fr/bibliographie/la-cerise-sur-le-beton.php |arkivdato=2010-03-14 }}</ref>, li dediĉis plurajn paĝojn al la Internacia lingvo (p.&nbsp;206–216). Li opinias ke Esperanto estas instruenda en ĉiuj lernejoj de Eŭropa Unio. Li prezentas ĝin ne nur kiel lingvon, sed ankaŭ kiel rimedon por « ''rezisti al invado de la liberala-totalisma psiko'' ». == Notoj == {{Referencoj|}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.vincentcespedes.net Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190103071246/http://vincentcespedes.net/ |date=2019-01-03 }} * {{fr}} [http://ce-soir-ou-jamais.france3.fr/index-fr.php?page=emission&id_rubrique=656 TV-debato pri la socia krizo, 2009-04-30] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090504072219/http://ce-soir-ou-jamais.france3.fr/index-fr.php?page=emission&id_rubrique=656 |date=2009-05-04 }} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080914013013/http://www.france24.com/fr/20080909-debat-entre-les-murs-cantet-palm-ecole-france-cinema-festival-de-cannes-partie-1%26navi%3DDEBATS Débat TV, « École : la faillite du modèle français ? », 9 septembre 2008 / Lernejo : la fiasko de la franca modelo, 2008.] * {{fr}} [http://toutes-les-france.rfo.fr/index-fr.php?page=player_video&id_article=221 TV-debato pri la nocio pri «raso», 2008-12-02] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090508003817/http://toutes-les-france.rfo.fr/index-fr.php?page=player_video&id_article=221 |date=2009-05-08 }} * {{fr}} [http://www.dailymotion.com/relevance/search/vincent%2Bcespedes/video/x3dfbe_csoj-discussion-autour-de-la-pornog_creation TV-debato pri pornografio, 2007-04-30] * {{fr}} [http://www.vincentcespedes.net/fr/articles/nouvel-humanisme.pdf « Penser un nouvel humanisme » (Pripensi novan humanismon), intervjuo en ''Politis'', 2009-09-03/09] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101122110709/http://www.vincentcespedes.net/fr/articles/nouvel-humanisme.pdf |date=2010-11-22 }}. * {{fr}} Pri Eŭropa Unio ĉe Dailymotion : [http://www.dailymotion.com/video/x9mjd2_vincent-cespedes-leurope-dans-les-c_news?hmz=707265766e657874 Vincent Cespedes : "l'Europe dans les chairs et les désirs"] Eŭropo en la karno kaj la deziroj; mallonga aludo pri Esperanto, "''kiu tre bone funkcias.''“ (4'15) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cespedes, Vincent}} [[Kategorio:Francaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1973]] tglnmum7ra48psas8fq5kehoq3cn83n Lajos Dobroszláv 0 306481 9441060 8906213 2026-07-29T05:31:56Z Sj1mor 12103 9441060 wikitext text/x-wiki '''DOBROSZLÁV Lajos''' [dobroslavl] estis hungara pentristo. Li naskiĝis la [[10-an de majo]] [[1902]] en [[Vinga]] kaj mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1986]] en [[Tata]]. ==Kariero== Lajos Dobroszláv studis inter 1922-1926 en la Arta Artlernejo de [[Budapeŝto]]. Li instruis desegnon ekde [[1926]] en [[Tatabánya]], ekde [[1942]] en [[Tata]] li laboris kiel desegninstruisto, de 1951 ĝis 1954 artdirektoro de la loka muzeo. ==Premioj, distingoj== *1950: Munkácsy-premio; *1952: Dunántúli Táj-konkurso 2-a premio; *1971: Pro Tata-díj; *1972: Komárom megyei Tanács Művészeti-premio; *1972, 1982: Munka Érdemrend orgrada; *1977: Tata Művészeti-premio. ==Fonto== *Artportal.hu {{Vivtempo|Dobroszláv, Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] nia6c69thimui40hjgt56jd2qa05vva Fondo (Italio) 0 307302 9440851 9067824 2026-07-28T18:58:31Z Sj1mor 12103 9440851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Fondo | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = La Piazza del Municipio - panoramio.jpg | regiono = {{Italio TAA}} | provinco = {{Italio TN}} | alto = 982 | areo = 30 | kvanto_de_loĝantoj = {{nombro|{{WikidataLoĝantaro}}}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}) | denso_de_loĝantoj = 48 | subdividaĵoj = Tret, Vasio | najbaraj_komunumoj = [[Sarnonico]] kaj [[Malosco]] (ĝis fino de 2019) | poŝtkodo = 38013 | telefona_kodo = 0463 | ISTAT_kodo = 022088 | imposta_kodo = D663 | nomo_de_loĝantoj = ''fóneri'' | patrono = [[Sankta Marteno]] | festo = 11-a de novembro | tipo1 = reliefo | zomo = 10 }} '''Fondo''' estas eksa [[komunumo]] de [[Italio]], kiu ekde januaro 2020 apartenas al nova komunumo [[Borgo d'Anaunia]]. Ĝi situas en la [[regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Trentino kaj Sudtirolo/Supra Adiĝo]] kaj en ties pli suda [[provinco Trento]], en la nordo de la ŝtato. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Najbaraj komunumoj ĝis la fino de 2019 estis [[Sarnonico]] kaj [[Malosco]]. == Vidindaĵoj == === Preĝejoj === * San Martino, ĉefa preĝejo en la supra parto de la vilaĝo, rekonstruita inter 1854 kaj 1858 kun libere staranta turo el 1447. * San Rocco, el la mezo de la 17-a jarcento. * Santa Lucia, malgranda preĝejo el la mezo de la 14-a jarcento kun gravaj [[fresko]]j,. * Sant'Antonio Abate, konstruita komence de la 20-a jarcento kun mondonacoj de elmigrintoj al Ameriko. === Aliaj vidindaĵoj === * Astronoma [[Akvohorloĝo]], sur la centra Placo San Giovanni. * Kanjono Rio Sass, profunda gorĝo, 300 m longa kiu trapasas la vilaĝon. * Lago Smeraldo, malgranda [[baraĵlago]] supre de la vilaĝo el kiu venas la akvo kiu fluas tra la [[kanjono]]. * Freskoj sur antikvaj domoj, sur la muroj de pluraj antikvaj domoj troviĝas valoraj freskoj el la periodo inter la fino de la 14-a kaj la mezo de la 16-a jarcento. Kelkaj el ili estas ligitaj al la kulto de [[Santiago de Compostela]]. [[File:Fondo fresko1.jpg|thumb|maldekstra|Fresko sur domo en Placo Dante]] [[Dosiero:Fondo - panorama - 01.JPG|eta|maldekstra|<center>panoramo]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) {{Projektoj}} {{Provinco Trento}} {{Ĝermo|Italio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Trento]] k42q0ka2ksuu3gy9kgksqfah1suty6o Akvokanbirdo 0 307377 9440879 9282636 2026-07-28T19:20:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440879 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Akvokanbirdo |koloro = pink |dosiero2 = Seggenrohrsaenger hand.jpg |dosiero=Acrocephalus paludicola 5 by-dpc.jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |priskribo de dosiero = Akvokanbirdo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Acrocephalus]]'' |specio = '''''A. paludicola'''' |statuso = VU |dunomo = '' Acrocephalus paludicola'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1817]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = AcrocephalusPaludicolaIUCNver2019 1.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#00FFFF|Migrado}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} {{Priskribo|#AA7FFF|Verŝajne Migrado}} {{Priskribo|#FF8080|Verŝajne formortinta}} </div> }} [[Dosiero:Acrocephalus paludicola MHNT.ZOO.2010.11.200.7.jpg|eta|ovoj de ''Acrocephalus paludicola'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] La '''Akvokanbirdo''', '''''Acrocephalus paludicola''''', estas [[birdo]] de la genro ''[[Acrocephalus]]''. Ili reproduktas en moderklimata orienta [[Eŭropo]] kaj okcidenta [[Azio]], kun ĉirkaŭkalkulita populacio de 15,000 paroj. Ĝi estas [[birdomigrado|migranta]] specio, kiu vintrumas en okcidenta [[Afriko]]. Post multaj jaroj de necerteco, la vintrejoj de multaj el la eŭropa populacio finfine estis malkovrataj en la [[Nacia Birdorezervejo Djudjo]], [[Senegalio]] , kun inter 5-10,000 birdoj nur en tiu loko[http://www.birdlife.org/news/news/2007/02/aquatic_warbler_senegal.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120929194617/http://www.birdlife.org/news/news/2007/02/aquatic_warbler_senegal.html |date=2012-09-29 }}. La sudokcidenta migrovojo implicas, ke la regula pasado estas tiom okcidenta kiom ĝis [[Britio]]. Tiu malgranda [[paserina]] [[birdo]] estas specio troviĝanta en humidaj kanejoj kun vegetaĵaro pli mallonga ol 30 cm. Sekigo de la habitato kaŭzis malpliiĝon de la specio, kaj ties rifuĝejo estas nun la regiono [[Polesio]] de suda [[Belorusio]], kie reproduktiĝas 70 % de la tutmonda populacio. La ino demetas 3-5 ovojn en nesto en malalta vegetaĵaro. Tiu specio estas tre [[Promiskueco|promiskua]], kun plej parto de maskloj kaj inoj havante idojn kun multaj partneroj (Leisler & Wink 2000). Tiu estas mezgranda silviedo. Plenkreskulo havas '''tre stribrunan dorson''' kaj palajn subajn partojn kun varia striado. La frunto estas ebena, kun rimarkinda '''hela superokula strio''' sub tre '''malhelbruna kapa strio''' ambaŭflanke, kiuj lasas supre '''mallarĝan helbrunan kronostrion'''. La gorĝo estas blanka kaj la beko estas forta kaj tre pinteca. Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] specio povas esti konfuzata kun la junuloj de [[Junkokanbirdo]], kiuj povas ankaŭ montri kronostrion, sed tiu marko estas pli forta en tiu ĉi specio, kiu aperas pli pala kaj pintecvosta dumfluge. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plejparto de silviedoj, sed junuloj estas nestriecaj en la brusto suben. Kiel plej parto de silviedoj, ankaŭ tiu estas [[insektovora]], sed manĝas ankaŭ aliajn malgrandajn manĝerojn kiel [[bero]]jn. La kanto estas rapida, iom babilema ''ja-ja-ja'' punktita per tipaj akrocefalaj fajfoj. == Referencoj == * IUCN2006, '''BirdLife International''', 2004, 294, Acrocephalus paludicola, 11a Majo 2006. Vundebla. * '''Gorman''', Gerard (1996): The Birds of Hungary. Helm (A&C Black) London, UK. ISBN 0-7136-4235-1. * '''Leisler''', B. & '''Wink''', Michael (2000): Frequencies of multiple paternity in three ''Acrocephalus'' species (Aves: Sylviidae) with different mating systems (''A. palustris, A. arundinaceus, A. paludicola''). ''Ethology, Ecology & Evolution'' '''12''': 237-249. [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2000/14.%202000.pdf PDF plena teksto] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * ARKive - [http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Acrocephalus_paludicola/ Bildoj kaj filmoj de la Akvokanbirdo ''(Acrocephalus paludicola)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060211161326/http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Acrocephalus_paludicola/ |date=2006-02-11 }} * [http://www.wodniczka.pl/en Konservado de la Akvokanbirdo en Pollando kaj Germanio kiel projekto de EU LIFE NATURE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303182122/http://www.wodniczka.pl/en |date=2016-03-03 }} {{Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] kmhc32q370s8ojvrvpxj2pkl56em9uc Aleksandro la 7-a 0 311524 9440952 9224786 2026-07-29T02:37:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto papo | naskonomo = Fabio Chigi | Dosiero = | Priskribo de dosiero = | antaŭulo = [[Inocento la 10-a]] | sekvanto = [[Klemento la 9-a]] }} '''Aleksandro la 7-a''' estis [[papo]] de la [[katolika eklezio]] (1655-1667) kiu distingiĝas pro intelektaj kaj moralaj dotoj. Li estis eklezia defendanto de la kredo (li konfirmis la kondamnon pri [[Jansenismo]]) kaj granda mecenato, kiu ŝatis ekmovi intensajn debatojn kun artistoj kaj scienculoj. Al li ŝuldiĝas la valorigo de la vatikana biblioteko, la ekkreo de la Arĥivo de la vatikana Ŝtatsekretariejo, kiu poste fariĝos la fama [[Sekreta vatikana arĥivo]], kaj la instituciiĝo de ses novaj katedroj ĉe la universitato «[[Sapienza Universitato de Romo|La Sapienza]]» en [[Romo]]. Li konsideris la urbon Romo kiel konstantan bildon de la grandiozeco de la eklezio kaj de papado kaj pro tio kuraĝigis la artan produktadon. Granda estimanto de [[Gian Lorenzo Bernini]], al tiu ĉi komisiis la «Reĝan Skalon» en Vatikano, sed antaŭ ĉio igas lin faranto de la du eksterordinaraj ĉefverkoj: la katedro de Sankta Petro, situinta en la absido de la baziliko (laboroj daŭrintaj de 1656 ĝis 1665), kaj la mondfama kolonaro en la placo Sankta Petro, ornamita per 96 statuoj. Malavara kaj humila, ankaŭ kiel papo ne forgesis la feblan homan naturon, oni rakontis ke tuj post sia elektiĝo al papado li ordonis al Bernini meti ĉerkon en lia ĉambro kiel admono kontraŭ aroganteco. Dekomence malinklinis ĉiun formon de [[nepotismo]], male al multaj papoj de tiu epoko, sed poste ankaŭ li cedis al tento aŭ bezono de mono kaj perŝanĝe favoris familianojn, kvankam ene de precizaj limoj kaj post premoj de [[kardinalo]]j kaj post decido de la [[konsistorio]] de 1656, kiu, kune kun la opinio de elstaraj teologoj, asertis la senkulpecon de la nepotista praktiko. == Naskiĝo, eduko kaj ekleziaj taskoj == Fabio Chigi {{prononco|kiĝi}} naskiĝis en [[Siena]] la 13-an de februaro [[1599]]. Li estis pranevo de la bankisto [[Agostino Chigi]]. Infanaĝe li estis trafita de [[paralizo]] kiu ŝajnis kompromiti lian vivon. La unuajn rudimentojn de instruado li ricevis de la patrino post kiam je la aĝo de dekdu jaroj li perdis la patron. Tuj en lin eniris grandaj lertecoj memoraj kaj inteligentaj: li montris apartan antaŭdisponon por la [[literaturo]]: komponis poemojn frutempe enmetiĝante en diversaj kulturaj medioj. Sen forlasi religiajn praktikojn, li dudekaĝa brile magistriĝis pri [[filozofio]], la sekvan jaron pri [[juro]] kaj dudeksesaĝa pri [[teologio]]. Per la nomumo kiel refendario, de la Sekretariejo de Graco kaj Justeco, komenciĝis lia eklezia kariero. En 1635 li estis konsekrita episkopo de Nardò de [[Apulio]], poste nuncio ĉe [[Kolonjo]], tasko kiun li konservos laŭlonge de dektri jaroj. En 1643 estis nomumita fare de la papo [[Urbano la 8-a]] (1623-1644) eksterordinara delegito en [[Münster]], kie en 1644 distingiĝis en la traktadoj por finigi la tridekjaran militon en [[Germanio]]. Li ne subskribis la packontrakton de [[Vestfalio]] de 1648, ĉar en tiu kunsido ŝajnis ke katolikaj germanaj kaj hispanaj princoj rezignis defendi katolikajn principojn (tamen neniu eklezio oficiale subskribis). Tiu decida sinteno, oficialigita poste per [[buleo]] de papo [[Inocento la 10-a]], sankciis fakte la ekskludon de la papa instanco el protagonista rolo en la internacia politika scenejo pro la papa rifuzo de la nova logiko per kiu juro-racio de la Ŝtatoj, ĉiam pli absolutistaj kaj morale indiferentaj, devas venki la moralajn principojn. Komenciĝis tiam la malfacila epoko de la franca hegemonio sur la eklezio kiu, komplice de aliaj katolikaj princoj, devigas ke Sankta Seĝo eltondu por si rolon je malalta profilo en la diplomatiaj rilatoj (la instituiĝo de la «rajto malpermesi», nome la eblo interveni en [[konklavo]]j fare de ŝtataj delegitoj, estas unu el la konsekvencoj de tiuj politikoj). <!--Kiam li revenis al Italio, Papo Inocento la 10-a (1644-1655), volis ĉe si Fabion Chigi kiel Ŝtatsekretario antaŭ ol lin nomis kardinalo en 1661).--> Li estis elektita papo la sepan de aprilo [[1655]], malgraŭ la forta opono de la potenca franca kardinalo [[Mazarin|Julio Mazzarino]] (1602-1661) post konklavo daŭriĝinta tutan okdektagan. Li prenis la nomon de Aleksandro memore de sia granda antaŭanto [[Aleksandro la 3-a]] (1159-1181), ankaŭ li civitano de Siena. La nova papo kvindekjaraĝis kaj allasis tuj ekzemplon de rigora kaj plenpensa vivo, plenumanta per sindediĉo kaj tenaco sian paŝtistan oficon, malgraŭ la nebona sano. Lia papado estos juĝata de historiistoj pli paŝtista ol politika. Komenciĝas la problemoj kun [[Francio]] kiu ofte obstaklis la politikon de Aleksandro la 7-a antaŭ ĉio en la realigado de la ligo de katolikaj potencoj por kontrasti al ĉiam minacanta kaj agresa [[Turkujo]]. Kun la aroganteco de la [[Ludoviko la 14-a|«Reĝo Suno»]] (Francio) (1638-1715), oni atingis malkaŝan konflikton en aŭgusto 1662, kiam pontifika soldato estis ofendita kaj batita fare de iuj francaj ĉeestaj en Romo soldatoj de la sekvantaro de duko Créqui, ambasadoro de Francio ĉe la Sankta Seĝo. La papaj soldatoj reagis fortege kaj duka paĝio estis mortigita dum atako kontraŭ la palaco de la duko minacata je morto. La reago estis certe ekscesa, sed la dekomenca kaj konstante aroganta kaj provoka sinteno de Créqui akrigis la rilatojn inter la Romo kaj Parizo. Spite al la enketo de komisiono establita de la Kurio por akiri certecon pri faktoj, la ambasadoro forlasis la urbon malpermesante ĉiun eblon de repacigo. Reage, la Rego Suno okupis [[Avinjono]]n kaj la Venuzian ĉirkaŭurban kamparon, kaj minacis ekinvadi la pontifikan ŝtaton. Izolita, la papo sin sentis devigata akcepti humiligajn kondiĉojn en la “paco” de [[Pisa]] la 12-an de februaro 1664, altruditajn de la franca krono. Por obteni la redonon de Avinjono kaj Venuzia kamparo, la papo devis sendi al Parizo kardinalon por publike pardonpeti al la reĝo kaj private promesi ''respekti'' la [[Galikanismo|galikanismajn]] privilegiojn. Grandan engaĝiĝon la papo dediĉis al la misiista aktivado, lia granda pasio ekde la junaĝo: li centralizas la diversajn iniciatojn sur la direktivoj de la Kongregacio «Propaganda Fide» (nun "Kongregacio por la Evangelizado de la Popoloj"), inspirante modelon malpli agresan al la evangelizadaj agadoj, kiuj ne rajtas altrudi okcidentajn morojn sed prefere alporti la kredon je Kristo, respektante, se ne malkonformajn al la kristana kredo, la ritojn kaj kutimojn indiĝenajn (kiel la “ĉinajn ritojn” pri kiuj li koncedis aprobon). Evento okazinta dum tiu papado estis la enkatolikiĝo de princino [[Kristina (Svedio)|Kristina de Svedio]] (1632-1689), filino de la protestanta [[Gustavo la 2-a Adolfo (Svedio)|Gustavo Adolfo]] enmilite pereinta (1632). La trian de novembro 1655, Kristina formale deklaris sian aliĝon al la katolika eklezio rezignante fakte la kronon de Svedio, decidis establiĝi en Romo, aldonante al la urbo kroman honoron, kaj ankaŭ kelke da agitiĝo pro ŝiaj oftaj mondumaj kapricoj. En 1656 en Romo disvastiĝis horora pesta epidemio kiu provokis ĉirkaŭ dudek mil mortintojn en la urbo. Papo Aleksandro ĉiuenergie kaj ĉiurimede engaĝiĝis por limigi la mortigajn efikojn: piede rondiris tra la urbaj vojoj por konsoli per almozoj kaj konkretaj helpoj pestmalsanulojn, riskante la kontaĝon. Li mortis la 22-an de majo [[1667]], trafita de la «malsano de la ŝtono», kiel oni diris tiam por aludi la kalkulusozo rena kaj gala. == Bibliografio == * Ludwig von Pastor (1854-1929) Geschichte der Päpste seit dem Ausgang des Mittelalters. * Ludwig PASTOR, The History of the Popes V3: From the Close of the Middle Ages, Frederick Ignatius Antrobus, 2007. * Ludwig von PASTOR, Storia dei Papi. Dalla fine del medio evo (1305-1740), voll. 15, Desclée, Roma 1942-1950. * {{en}} [http://www.fiu.edu/~mirandas/bios1652.htm#Chigi Biografia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100206042808/http://www.fiu.edu/~mirandas/bios1652.htm#Chigi |date=2010-02-06 }} su [http://www.fiu.edu/~mirandas/ Cardinals]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150205231452/http://www2.fiu.edu/~mirandas/ |date=2015-02-05 }} di S.Miranda * P.S. PALLAVICINO, ''Della vita di Alessandro VII libri cinque'', 2 voll., Prato 1839-1840. * R. KRAUTHEIMER, ''The Rome of Alexander VII (1655-1667)'', Princeton 1985. * A. ANGELINI, ''Gian Lorenzo Bernini e i Chigi tra Roma e Siena'', Milano 1999. * A. ANGELINI e M. BUTZEK (a cura di), ''Alessandro VII Chigi (1599-1667). Il papa senese di Roma moderna. Catalogo della mostra'', Siena 2000. * D. METZGER HABEL, ''The urban development of Rome in the age of Alexander VII'', New York 2002. * F. DANIELI, ''Fabio Chigi. Chiaroscuri “barocchi” di un uomo e di un papa'', in «Spicilegia Sallentina», 1 (2007), 45-53. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Papoj]] i2z9itfyc929ocmo0xhtvo3ha465qin Vasilij Vereŝĉagin 0 313573 9441029 9397184 2026-07-29T04:13:14Z Sj1mor 12103 9441029 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Vasilij Vasiljeviĉ Vereŝĉagin''' (naskiĝis la {{JULGREGDATO|26|10|1842|FormatJUL=j"-an"|ligilo="jes"|akuzativo=jes}} en [[Ĉerepovec]], [[Vologda provinco]] - mortis la {{JULGREGDATO|13|4|1904|ligilo="jes"|akuzativo=jes}} en Port Arthur, nun [[Luŝun]], [[Ĉinio]]) estis [[Rusio|rusa]] pentristo kaj [[verko|verkisto]], tre fama pro pentrado de bataloj, unu el la plej frue konataj rusaj [[artisto]]j eksterlande. '''Vasilij Vereŝĉagin''' naskiĝis en familio de nobela bienposedanto. Li havis tri fratojn. Ĉiuj lernis en militistaj kaj edukaj institucioj. Jam 8-jara, Vasilij estis sendita al militlernejo de Carskoje Selo (iama rezidejo de la imperiestra familio, nun [[Puŝkin (urbo)|Puŝkin]]). De tie li eliris tri jarojn poste por eniri la maristan militlernejon de [[Sankt-Peterburgo]]. Li faris sian unuan vojaĝon en 1858. Li servis sur la velfregato ''Kamĉatka'', kiu iris al [[Danio]], [[Francio]] kaj [[Egiptio]]. En 1860, kvankam diplomita kaj en unua loko sur la listo de la lernantoj, li forlasis la mararmeon por lerni desegno-arton. Du jarojn poste, en 1863, li ricevis medalon de la Sankt-Peterburga Akademio. En 1864, li iris al [[Parizo]], kie li studis sub gvidado de [[Jean-Léon Gérôme]], pentristo-skulptisto, membro de la Akademio de Belartoj, sed li ne akordiĝis kun la metodoj de sia instruisto. En marto 1865, Vereŝĉagin vojaĝis al [[Kaŭkazio]]. En aŭtuno, li vizitis Sankt-Peterburgon kaj revenis Parizen por daŭrigi siajn studojn. Dum la vintro de 1865-1866, li studis en la Akademio de Belartoj de Parizo. Printempe de 1866, post finstudo kaj diplomiĝo, li rehejmiĝis. == Vojaĝo en [[Centra Azio]] == En 1867, [[Konstantin Petroviĉ Kaufman]], ĝenerala guberniestro de la regiono [[Turkestano]] kaj komandanto de la rusaj trupoj en centra Azio, invitis Vereŝĉagin pentri je sia servo kun grado de leŭtenanto. En aŭgusto 1867, li estis sendita al [[Taŝkento]] kaj [[Samarkando]]. Li travivis la defendon de la sieĝitoj en Samarkando kiel oficiala artisto de la armeo. Vundita, li ricevis la ordenon de Sankta-Georgo, 4a klaso : "''Citaĵo en rekompenco de bonegeco dum la sieĝo de Samarkando, de la 2a ĝis la 8a de junio 1868.''" Fine de 1868, la artisto iris al Sankt-Peterburgo, poste al Parizo kaj revenis al Sankt-Peterburgo. En 1869, li helpis en organizado de ekspozicio pri Turkestano por montri la realigojn de la guberniestro Kaufman. [[Dosiero: Apotheosis.jpg|eta|[[Apoteozo]] de la milito, 1871.]] En 1871, Vereŝĉagin transloĝiĝis al [[Munkeno]] kaj komencis pentri pri orientaj temoj. Fama estas lia pentraĵo "Apoteozo de la milito" (1871), per kiu li volis kondamni tiun "''grandan maljustaĵon''". En dezerto kaj sur fono de detruita, ruinigita urbo, ĝi montras amason da homaj kranioj ĉirkaŭ kiu vivas nur korvoj. En 1873, li ekspoziciis sola siajn pentraĵojn pri Turkestano en la Palaco Crystal de Londono. Printempe de 1874, li ekspoziciis en Sankt-Peterburgo kaj vojaĝis al [[Hindio]], kie li restis du jarojn. Printempe de 1876, li revenis al Parizo kaj [[Maisons-Laffitte]], en la okcidenta ĉirkaŭurbo, kie li havis studion.<ref>{{fr}} [http://www.larousse.com/encyclopedie/peinture/Verechtchaguine/154785 Vassili Vassilievitch Verechtchaguine]</ref> En 1877, Vereŝĉagin forlasis sian parizproksiman studion kaj sekvis la rusan armeon. Li travivis la rusan konkeron de centra Azio, la Rusan-Turkan Militon de 1877-1878, la Batalon de [[Ŝipka]] por liberigo de [[Bulgario]]. Li estis grave vundita en junio 1877. Tiu batalo forte influis lian percepton kaj vidmanieron de la mondo. La hororaĵoj de tiu milito decidigis lin montri realisme la abomenindecon de la milito. En 1879, li denove ekspoziciis en Londono, en South Kensington. En 1882, li vojaĝis al diversaj urboj inter kiuj Vieno kaj Berlino. Poste, li reiris al Hindio, kie li restis en 1884. Post reveno, li vizitis [[Sirio]]n kaj [[Palestino]]n, kie li pentris pri Evangelio, i.a. pri la vivo de [[Kristo]] kun priatento al pejzaĝo, [[naturalismo]] kaj [[etnografio]]. La [[realismo]] de liaj pentraĵoj pri Kristo foje levis protestojn kaj riproĉojn, i.a. de la [[episkopo|ĉefepiskopo]] de [[Vieno]], pro krudeco de detaloj.<ref>{{fr}}[http://www.larousse.com/encyclopedie/peinture/Verechtchaguine/154785 Vassili Vassilievitch Verechtchaguine].</ref> En 1901, li estis proponita por la Nobel-pacpremio.<ref name = "virtualmuseum.ca"> {{ citaĵo el la reto | url = http://www.virtualmuseum.ca/exhibitions/horizons/fr/bio-507.html | titolo = Horizons - Biographies des artistes - Vassily Vassilievitch Verechtchaguine | alirdato = 2024-03-29 | jaro = 2003 | verko = RCIP | lingvo = fr | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100510011221/http://www.virtualmuseum.ca/exhibitions/horizons/fr/bio-507.html | arkivdato = 2010-05-10 | citaĵo = }} </ref> [[Dosiero: Vasili Vereshchagin, 1902.jpg|150ra|eta|dekstra|Vasilij Vasiljeviĉ Vereŝĉagin en 1902]] Li vojaĝis tra Rusio, orienta Eŭropo kaj fine en [[Filipinoj]] en 1901, [[Usono]] en 1902 kaj [[Japanio]] en 1903. Dum la [[Rusa-japana milito]], la admiralo Stepan Makarov invitis Vereŝĉagin surŝipiĝi sur la [[kirasŝipo]] ''Petropavlovsk''.<ref>La kirasŝipo Petropavlosk estis la unua el la tiutempe plej modernaj militŝipoj konstruitaj por la rusa mararmeo. Ĝi estis lanĉita en 1894 kaj armita, batalpreta, en 1898. Longeco : 112,5 metroj. Tonelo : 11 354 tunoj. Blendodikeco — zono : 200-300 mm; transversaj septoj : 203-208 mm. Ŝipanaro : 662 oficiroj kaj ŝipanoj.</ref> En la batalo de [[Port Arthur]], la [[31an de marto]] [[1904]], la ŝipo sinkis tuj post kolizio kun du japanaj minoj dum ĝi eniris la havenon. Plejparto el la ŝipanaro mortis, inkluzive la admiralo Makarov kaj Vereŝĉagin. == "'''Apostolo de la Paco'''"<ref>{{en}} [http://www.gbv.de/dms/sub-hamburg/27027328X.pdf Apostle of Peace]</ref> == Pri Vereŝĉagin, la japana verkisto Nakazato Kaizan<ref>Konsiderata kiel la patro de la populara japana literaturo, Nakazato Kaizan publikigis unu el la plej longaj verkoj de la mondo en 41 volumoj kaj 1533 ĉapitroj; tiu historia romano enhavas 5,7 milionojn da japanaj signoj. {{Alilingve|fr|Listo de la plej longaj romanoj|Liste des plus longs romans}}</ref> (1885-1944), diris : "''Same kiel [[Lev Tolstoj|Tolstoj]], kiu uzis sian parolon por persvadi la homojn pri la pacbezono, Vereŝĉagin uzis sian penikon por montri la militon, kiel la plej teruran kaj absurdan aferon en la mondo''". La nomo de Vereŝĉagin (angle : Vereshchagin) aperis en dokumento de la Pac-Konferenco de Hago en 1999 <ref>{{en}} [http://www.gbv.de/dms/sub-hamburg/27027328X.pdf "'''The Hague Peace Conference — The Parliament of Man, The Federation of the World'''"], Arthur Eyffinger </ref>. La franca sociologo kaj politika aktivulo [[Augustin Hamon]] menciis la nomon de Vasilij Vereŝĉagin inter multaj aliaj subtenantoj de porpacaj iniciatoj en sia libro "'''Psychologie du militaire professionnel'''" (Psikologio de la profesia militisto, p. 200)<ref>"'''Psychologie du militaire professionnel'''" Parizo : A.L. Charles — Bruselo : C. Rozez. 1894. 216 p.. Libere legebla [http://www.archive.org/stream/psychologiedumi02hamogoog#page/n9/mode/1up interrete] kaj [http://www.archive.org/details/psychologiedumi02hamogoog elŝutebla]. Tradukoj al la [[itala lingvo|itala]] (1895 kaj 1901), [[germana lingvo|germana]], [[portugala lingvo|portugala]], [[rusa lingvo|rusa]], [[hispana lingvo|hispana]].</ref>, en kiu li konkludis ke "''militarismo estas krimlernejo''". === Entuziasmo de esperantisto<ref>La informoj de tiu artikolparto fontas el {{fr}} [https://www.persee.fr/doc/cmr_0008-0160_1970_num_11_4_1827 "Vassili Vereščagin et l'Exposition universelle de Paris — Quelques lettres inédites"] (Vasilij Vasiljeviĉ Vereŝĉagin kaj la Universala Ekspozicio de Parizo — Kelkaj neeldonitaj leteroj) Elaine S. McAllister kaj Joseph O. Baylen. "'''Cahiers du Monde russe et soviétique'''", Vol. 11, No. 4 (Okt. - Dec. 1970), pp. 621-625.</ref> === Ĉefredaktoro kaj posedanto de la brita Revuo de la Revuoj ("'''Review of Reviews'''"), [[William Thomas Stead]] entuziasmiĝis pri la ekspozicio de Vasilij Vereŝĉagin "1812, Napoleono la 1-a en Rusio", okazinta en la galerio Grafton de Londono en januaro 1899. Stead estis ne nur pacisto, sed ankaŭ fervora subtenanto de Esperanto. Kiel pacisto, li vidis en la ekspozicio bonegan propagandon por packampanjo, kiun li mem kaj pacistaj organizoj gvidis favore al la skriba propono per kiu la caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] invitis al unua internacia Konferenco de la Paco en Hago en 1899. Stead konatiĝis kun Vereŝĉagin en 1886, en londona salono de komuna amikino, s-ino Olga Novikov (1840-1925). Li opiniis lin "''granda moralisto''". En serio de realismaj pentraĵoj pri Napoleono, Vereŝĉagin montris lin, tiel ke li aspektas kiel ekmalfortiĝanta diktatoro, ne kiel nevenkebla dio de la milito. Tiuj pentraĵoj malplaĉis al oficialaj reprezentantoj de la [[Tria Respubliko de Francio]]; ankaŭ la raporto, kiun Stead faris en sia publikaĵo pri la londona ekspozicio en kiu evidentiĝis ĝia karaktero kontraŭmilita kaj kontraŭmilitarista, tiel ke la francaj aŭtoritatoj premis sur la cara registaro por ke ĝi rifuzu prezentadon okaze de la [[Universala Ekspozicio de Parizo (1900)|Universala Ekspozicio de Parizo en 1900]]. Vereŝĉagin amare plendis al Stead pro la sinteno de la franca registaro. Li tamen povis ekspozicii en la galerio Georges Petit (8 strato de Sèze) en Parizo. La sinteno de la publiko, ĉu indiferenta, ĉu malamika, seniluziigis lin. En letero de la 10a de julio 1900 al Stead, Vereŝĉagin ironie kondamnis la francajn aŭtoritatojn, kiuj, ekskludis liajn pentraĵojn pri milito pro la motivo ke li reprezentis Napoleonon kun peltaĵo kaj felĉapelo : "''Do, vidu tiujn fervoruloj de la respubliko, tiuj admirantojn de la konferenco de Hago — pli ĝuste tiujn hipokritojn.''" Tio des pli ke, tiam, okcidentaj potencoj sendis militistajn ekspediciojn al Tjanĝino, en Ĉinio, kie ili havis [[legacio]]jn ([[Rusia Imperio|Rusio]], [[Brita Imperio|Britio]], [[Franca Imperio|Francio]], [[Belgio]], [[Japanio]], [[Italio]], [[Aŭstrio-Hungario]] kaj [[Germana Regno]]) por subpremi [[ribelo]]jn. Post la [[Universala Ekspozicio (1878)|pariza ekspozicio]], Vereŝĉagin vojaĝis en Ekstrem-Oriento kaj vizitis Filipinojn por krokizi la insurekcion. En 1902, li iris al Usono kaj tie li faris pentraĵon, kiun prezidento [[Theodore Roosevelt]] petis de li pri militoperaco en [[Kubo]]. Post sukcesaj ekspozicioj en [[Ĉikago]] kaj [[Novjorko]], la rusa registaro aĉetis liajn pentraĵojn pri Filipinoj kaj Kubo. Li revenis Eŭropen, kie li restis ĝis eksplodo de la Rusa-japana milito, en 1904, la lasta en kiu li partoprenis kiel observanto-desegnisto, sur la kirasŝipo Petropavlovsk.<ref>La dato de sinko de la ŝipo indikita sur tiu dokumento — la 12a de aprilo 1904 — aspektas erara, ĉu pro la diferenco de kalendaro ?</ref> "''Sortmalicaĵo : Vereŝĉagin mortis en maro sekvante la celon de sia vivo, senkreditigi la militon; kaj Stead siavice, al kiu la sekvantaj leteroj estis adresitaj, mortis sur la ŝipo [[RMS Titanic|Titanic]] la [[15an de aprilo]] [[1912]] dum li trairis [[Atlantiko]]n por pledi en Usono la aferon de paco en la mondo.''" (Elaine S. McAllister kaj Joseph O. Baylen) == Pentraĵoj == '''Serio Turkestano''' * "Religia procesio en celebrado de Moharram en Choucha" (1865) * "Strato en la vilaĝo Hodzhagente" (1868) * "Plifortigi malnovan Kosh-Tigermen" (1868) * "Progresoj en la Zindan (Donĵono), en Samarkando" (1868) * "Eniro de la urbo [[Katakurgano]]" (1868) (Aliaj ortografioj: Kattakurgan; {{lang-uz|Kattaqo‘rg‘on}}, Каттақўрғон, کته قورغان, {{lang-ru|Каттакурган}}) * "Post la malvenko", 1868, RM * "La ruinoj de la teatro de [[Taĉengo]]" (1869). Alilingvaj ortografioj: {{lang-en|Chuguchak}}, {{lang-fr|Tchougoutchak}}, Tacheng; 塔城 ; piĝino : Tǎchéng ; ujgure : چۆچەك / Çöçek; kazaĥe: شاۋەشەك / Шәуешек / Şäwesek. * "Kirgiza tendo ĉe la rivero Ĉu" (1869) * "Almozuloj en Samarkando" (1870) * "La politikistoj de la opiobutiko". Taŝkento (1870) * "[[derviŝo|Derviŝoj]] kaj festkostumoj". Taŝkento (1870) * "La ĥoro de la Derviŝoj, la almozpetado". Taŝkento (1870) * "La Apoteozo de la milito" , (1871) (Nacia Galerio Tretiakov) * La serio de la «Barbaroj»: "Spioni" (1873), "Surpriza atako" (1871), “Ili ĉirkaŭiris — persekuti ..." (1872), "Reprezenti trofeojn" (1872), "Celebrado" (1872). * "La Pordoj de Timur (Tamerlan)" (1871-1872), (Nacia Galerio Tretiakov) * "La Maŭzoleo [[Taj Mahal]] en Agra" (1874-76), (Nacia Galerio Tretiakov) * "Ŝipka-Ŝejnovo. Skobelev ĉe [[Ŝipka]]"(1878-1879) * "Post atako. Sukurejo de [[Plevno]]"({{lang-bg|Плевен}}) (1881), (Nacia Galerio Tretiakov) * "En la turka kadavrejo" (pentraĵo) (1881) * "Subpremo de hindia insurekcio fare de britaj trupoj" (1887) * Gravuro sur ligno "Koloro" "Napoleono en [[Kremlo]] "(en la Muzeo-apartamento de Gorki en [[Niĵnij Novgorod]]). == Verkoj == * {{ru}} "'''На войне в Азии и Европе. Воспоминания'''". (Pri la milito en Azio kaj Eŭropo) Moskvo, 1894. * {{ru}} "'''Переписка В. В. Верещагина и В. В. Стасова'''" (Korespondaĵoj de V V V, Moskvo, 1950. * {{ru}}"'''Наполеон I в России'''" (Napoleono la 1a en Rusio). Тверь ([[Tver]]), 1993. == Bibliografio == * {{ru}}Лебедев А. К., В. В. Верещагин, М., / Lebedev, AK, VV Verechtchaguine, Moskvo, 1958. * {{ru}} Лебедев А. К., Солодовников А. В. Василий Васильевич Верещагин. Л.: Художник РСФСР, 1987 / Lebedev, AK, Solodovnikov AV Vassili Vereŝĉaguin. L.: Artiste de la RSFSR, 1987 * {{ru}}Володарский В. Василий Верещагин. М.: Белый город, 2000 / Volodarskij B. Vasilij Vereŝĉaguin. M.: White City, 2000 * {{ru}}Верещагин В. В. Воспоминания сына художника. Л.: Художник РСФСР, 1978 / VV Vereŝĉagin filo Memoraĵoj de la artisto. L.: Artisto de la RSFSR, 1978 == Omaĝoj == * En Permja regiono, en Rusio, la urbo Voznesenskaja (ruse : Вознесенская), fondita en 1898, nomiĝis ekde 1915 [[Vereŝĉagino]] (ruse : Верещагино). Ĝi havas la statuson de urbo ekde 1942. * Moskva strato Vereŝĉaguin ricevis lian nomon en la vilaĝo de la artistoj. * Vojo Vereŝĉagina ekzistas en [[Lipeck]], ĉefurbo de [[Lipecka provinco]]. * La monumento-busto VV Vereŝĉagin en Ĉerepovec estis konstruita en 1957. * En Ĉerepovec, la domo kie li naskiĝis en 1843 kaj kie li vivis ĝis 1850, fariĝis Muzeo VV Vereŝĉagin. * [[Asteroido]], kiun malkovris la [[Sovetio|sovetia]] [[astronomio|astronomino]] [[Ljudmila Ĵuravljova]] en 1978, ricevis la numeron kaj nomon "[[3410 Vereŝĉagin]]". == Galerio == <gallery> Dosiero: Афганец.jpg|Afgano, pentrita en 1867-1868 Dosiero: Араб на верблюде.jpg|Arabo sur kamelo, 1869-1870 Dosiero: В горах Алатау.jpg|En la montaroj [[Alatuo]]. 1869-1870 Dosiero: Киргизские кибитки на реке Чу.jpg | Kirgiza tendo ĉe la Ĉu-rivero<ref>Ĉirkaŭ 1300-kilometra rivero situanta norde de [[Kirgizio]] kaj sude de [[Kazaĥio]], la plej longa el Kirgizio (ruse : Чу, kirgize : Чүй, kazaĥe : Шу. Transskribo en la angla kaj franca : Chu aŭ Chui aŭ Chuy).</ref>, 1869-1870 Dosiero: Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 001.jpg|[[Derviŝo]]j, 1870 Dosiero: Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 002.jpg|Subita atako, 1871 Dosiero:Apotheosis.jpg|La apoteozo de la milito, 1871 Dosiero:У крепостной стены.jpg|La muro de la fortikaĵo. "''Lasu ilin eniri !''" Dosiero: Двери Тимура (Тамерлана).jpg| Pordoj de Timur (Tamerlan), 1872 Dosiero:Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 003.jpg|Paŭzo antaŭ la batalo, 1873 Dosiero: Высматривают.jpg|Spionado (gvatado), 1873 Dosiero: Мулла Рахим и мулла Керим по дороге на базар ссорятся.jpg | La mulaho Rahim kaj la mullaho Karim kverelas survoje al la bazaro, 1873 Dosiero: Бухарский солдат (сарбаз).jpg|La soldatoj de Boukhara soldats (Sarbaz), 1873 Dosiero: Священник парс.jpg| Parsia pastro. Bombajo, 1874-1876 Dosiero: Бания (торговец). Бомбей.jpg|Banya (komercisto). [[Bombajo]], 1874-1876 Dosiero: Мавзолей Тадж-Махал в Агре.jpg| [[Taĝ-Mahalo]]-Maŭzoleo, 1874-1876 Dosiero: Мавзолей Тадж-Махал.jpg| [[Taĝ-Mahalo]]-Maŭzoleo, 1874-1876 Dosiero: Горный ручей в Кашмире.jpg|Montara torento en [[Kaŝmiro]], 1875 Dosiero: Гималаи вечером.jpg|Vespero en Himalajo, 1875 Dosiero: Гималайский пони.jpg|Himalaja poneo, 1875 Dosiero: 1878 Vereshchagin Schlachtfeld am Schipkapass anagoria.JPG|Shipka-Sheinovo. Generalo Skobelev antaŭ [[Ŝipka]], 1878 Dosiero:Пикет на Балканах.jpg|Pikedo en [[Balkanio]], 1878 Dosiero: Два ястреба (Башибузуки).jpg| Du falkonoj (baĉi-buzuk), 1878-1879 Dosiero: Всадник-воин в Джайпуре.jpg|Rajdmilitisto en Ĵaipuro, 1881 Dosiero: Перед атакой. Под Плевной.jpg|Antaŭ atako, 1881 Dosiero: Два еврея.jpg| Du judoj, 1883-1884 Dosiero: Бхил (Бхилы - одно из горных племен Декана).jpg| Bhil, unu el la triboj de [[Dekkano]], 1884 Dosiero:Vereshchagin-Blowing from Guns in British India.jpg|Subpremo de hindia insurekcio fare de britaj trupoj, 1887 Dosiero: В покоренной Москве.jpg|Moskvo konkero, 1887-1888 Dosiero: Икона Николы с верховья реки Пинеги.jpg|Ikono de Sankta Nikolao ĉe la almonta parto de la rivero Pinega, 1894 Dosiero:Vereshchagin Napoleon near Borodino.jpg|Napoleono en la Batalo de [[Borodino]]'', 1897. Dosiero:Peaceatallcosts.JPG|Napoleono kaj la marŝalo Loriston : "''Pacon, ajnakoste !''"1899-1900 Dosiero: Японка.jpg|Japana virino, 1903 Dosiero: Вид Крымских гор.jpg|Tipa Krimea Montaro. (sen indiko de jaro) </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{ru}} [http://www.staratel.com/pictures/ruspaint/126.htm ВЕРЕЩАГИН Василий Васильевич] Vereŝĉagin Vasilij Vasiljeviĉ. * {{fr}} [http://www.virtualmuseum.ca/Exhibitions/Horizons/Fr/bio-507.html Vassily Vassilievitch Verechtchaguine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100510011221/http://www.virtualmuseum.ca/Exhibitions/Horizons/Fr/bio-507.html |date=2010-05-10 }} * {{fr}} [http://fr.academic.ru/dic.nsf/frwiki/1697431 Vassili Verechtchaguine] == Referencoj == {{Referencoj|}} == Fonto == La baza materialo de tiu artikolo fontas el la versioj rusa, angla kaj franca de Wikipedia kaj el indikitaj retejaj paĝoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vereŝĉagin, Vasilij}} [[Kategorio:Realismaj pentristoj]] [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vologda provinco]] 6h7t2r1otleztoe13ks5nh6ppvdopm0 Filistro 0 313728 9440954 9299458 2026-07-29T02:38:27Z Sj1mor 12103 9440954 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} Kiel '''filistro''' oni nomas malŝate spirite malvastajn personojn, kiuj elstaras pro spirita malmovebleco, klara [[konformeco]] kun sociaj normoj, malinklino kontraŭ ŝanĝoj de la kutima vivmedio kaj forta bezono por [[sociala sekureco]]. Krome en la arta medio '''filistro''' malŝate signifas iun, kiu ne ŝatas aŭ malŝatas [[arto]]n (plejparte avangarda arto) kaj lige kun tio [[estetiko|estetikajn]] aŭ ideajn valorojn, je tio tamen transprenas kaj aplikas nekritike antaŭpretigitajn, ofte [[burĝaro|burĝaj]] nomitajn imagojn. == Historio de la nocio == Onidire la nocio aperis unuafoje en [[Jena]] en la malfrua 16-a jarcento. En universitataj urboj ĝi nomis ne studantan burĝon, kiu vivis en simile streĉoplena rilato al la studentoj kiel en la [[biblio]] la [[Filiŝtoj]] kun la hebreoj. En ĉi tiu kunteksto [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]] difinas filistron kiel homo sen spiritaj bezonoj. Ekde la germana [[romantismo]] la nocio transpasis la limojn de la studenta kunteksto: poetoj kiel [[Clemens Brentano|Brentano]], [[Heinrich Heine|Heine]] kaj [[Novalis]] apelaciis pri sia sendependa [[genio]]; filistro do estis laŭ ilia opinio taŭga nocio por signifi iliajn konservemajn kontraŭulojn en la kulturaj institucioj. Moko pri filistroj estis tiel vaste disvastiĝintaj, ke oni povas paroli pri memstara tekstĝenro, la prifilistra [[satiro]]. Renesancon travivis la nocio en Anglio dum la tempo de la ''[[estetikismo]]''. La nocion '''filistro''', komence insultaĵo de la nobelaro kontraŭ la burĝaro, uzis ekde la komenco de la 20-a jarcento progresemaj maldekstremuloj kontraŭ la sociajn elitojn. Nuntempe la nocio direktiĝas foje ankaŭ kontraŭ tiuj el la maldekstruloj, kiuj alvenis en la estra socitavolo. == Filistroj en la literaturo == En sia romano ''Der ewige Spießer'' (La eterna filistro), aperinta en 1930, verkisto [[Ödön von Horváth]] karakterizas filistron kiel ''"hipoĥondrian miiston, kiu alstrebas, ĉie malkuraĝe sin adapti kaj falsi ĉiun novan ideon proprigante tiun al si."'' La filistro travojaĝas la tutan mondon kaj tamen nur vidas sin mem. Kio estas bona kaj malbona, li scias sen pripensado. La literaturo de la 19-a jarcento ŝajnas koni du kategoriojn de filistroj. [[Charles Dickens]] priskribas la bonaniman filistron; tiu estas homo, kiu servutas al supraĵa societemo kaj krome ŝatas resti en asocioj. Sendanĝeraj ŝercoj kaj iaspeca familia moviĝo dominas. La malicaj variaĵoj de filistroj aperas ĉe [[Honoré de Balzac]] en ties romano ''La etburĝoj'': malico, klaĉemo, [[kalumnio]] kaj [[perfido]], [[orgojlo]], ĉiosciemo kaj brustoŝveliteco dominas. ''La regato'' en la samnoma romano de [[Heinrich Mann]] el 1914 estas oportunisto, kunulaĉo kaj konformisto servutema al aŭtoritato. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=filist}} * [http://www.spiegel.de/kultur/literatur/0,1518,485057,00.html Wortkolumne von Bodo Mrozek über den Begriff Spießer (''Spiegel-Online'')] * [http://www.zeit.de/2007/46/D18-PrenzlauerBerg-46 „ZEIT Leben“-Artikel von Henning Sussebach zum „Bionade-Biedermeier“] * [http://basisreligion.reliprojekt.de/spiesser.htm Erklärung des Begriffs „Spießer“ im Lexikon bei basisreligion.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100223103431/http://basisreligion.reliprojekt.de/spiesser.htm |date=2010-02-23 }} [[Kategorio:Kontraŭintelektismo]] [[Kategorio:Pejorativoj]] [[Kategorio:Estetikaj teorioj]] [[Kategorio:Filozofiaj teorioj]] 0t40g5wedicpy0ve1rop4oi3jjsavkg Malpruvebleco 0 313749 9441172 9199922 2026-07-29T11:08:33Z Filozofo 3592 /* */ Lingvaj plibonigoj 9441172 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Black Swans.jpg|eta|Vidinte ioman nombron da cignoj, oni povas demandi, ĉu ĉiuj [[cigno]]j estas ''tiaj''? Troviĝo de nigra cigno malvalidigas la [[Hipotezo|hipotezon]] "Ĉiuj cignoj estas blankaj", sed eĉ sen pruvita ekzisto de nigraj cignoj tiu ĉi hipotezo estas malvalidigebla per troviĝo de almenaŭ unu neblanka cigno.]]'''Malpruvebleco''' aŭ '''malvalidigeblo''' - laŭ iuj naciaj lingvoj nomata ankaŭ '''falsebleco''' aŭ '''refutebleco''', kvankam tiuj nomoj en Esperanto estas simile ambiguaj kiel la kapvorto - estas esprimo kaj koncepto, konsiderataj gravaj en [[epistemologio]] kaj enkondukitaj de [[Karl Popper]]: Laŭ li teorio povas esti konsiderata ''scienca'', nur se ĝi permesas, ke eĉ unusola observaĵo kaj sperto nekongrua kun la konsiderata teorio, krizigu la teorion mem. La en Esperanto iom misgvida nomigo "falsebleco" baziĝas je la verba termino «falsi» kiu en Esperanto havas la ĝeneralan signifon «trompi», dum ĉi tie celiĝas la signifo «ebleco esti refutata kiel erara». Ekzemple, la aserto «ĉiuj cignoj estas blankaj» povus esti malpruvata (do pruvata malvera) aŭ refutata se oni observas unusolan cignon nigran. Aserton malpruveblan aŭ refuteblan eblas taksi [[Scienco|scienca]], sed nur ĝis kiam troviĝos kontraŭ-ekzemplo al tiu aserto, por kiu la aserto ne validas. Male, aserto ''nemalpruvebla'' aŭ ''nerefutebla'' (laŭ logiko) estas konsiderata [[Pseŭdoscienco|nescienca]]. Tiun koncepton [[Karl Popper]] aranĝis opone al la teorio de kontrolo de la signifo subtenata de [[pozitivismo logika]] kaj [[marksismo]], ĝin igante grandan protagoniston en la historio de sciencoj kaj [[filozofio de scienco]]. Ĉi tie la termino «kontrolo» signifas esplori ĉu la nova kazo havas la karakterizojn de la teorio (ĉu verismo aŭ konstatismo? [http://es.wikipedia.org/wiki/Verificacionismo]). Laŭ Karl Popper, ĉiuj scienca teorio havas nur tian karakteron. ==Historio de la koncepto == [[Dosiero:GuidoReni_MichaelDefeatsSatan.jpg|eta|Eĉ se oni akceptas, ke anĝeloj ekzistas, la frazo "Ĉiuj anĝeloj havas grandajn flugilojn" ne estas malpruvebla, ĉar kvankam eblas konstati la foreston de grandaj flugiloj, neniu teknologio (sendepende de la ĉeesto de flugiloj) ekzistas por identigi ĉi tiujn anĝelojn.]] La vorto-koncepto nomebla «malpruvebleco» aŭ pli simile al alilingvaj nomoj «refutebleco» aŭ «falsebleco» naskiĝis el verkoj de Karl Popper, kiu ĉirkaŭ [[1930]] uzis la anglan vorton ''«falsification»,'' kiu rilate Esperanton estas, en tiu ĉi kunteksto, [[falsa amiko]] ĉar en la angla kaj en diversaj aliaj lingvoj (ekzemple en la itala kaj franca) ĝi signifas «kaŝi la veron aŭ ĝin aliigi», sed ne celas «eblecon esti trompe kopiata». Pro tio oni oscilas inter la nomiĝoj «malpruvebleco», «falsebleco» aŭ «refutebleco». La tempo kaj la uzo montros la preferon. Ekvivalenton al tiu lasta termino uzis Popper mem en sia traduko al la franca (réfuter, réfutation kaj ties devivaĵoj). Jen okaza lia sperto el kiu vidiĝas la senco kaj pravigo de la nova priscienca teoria metodo. Li rakontas, ĉerpante el siaj spertoj en la kampo de [[psikoterapio]], ke epoke de sia kunlaboro kun [[Alfred Adler]], unu el la grandaj teoriuloj de [[psikoanalizo]], li mem troviĝis antaŭ la kazo de infano kies psika konflikto ŝajne ne klarigeblis per la bazaj principoj de la Adlera psikologio. Li submetis al Adler la problemon kaj tiu ĉi, spite de la surprizo de la filozofo, sukcesis liveri por la kazo interpreton tute Adleran ĉiuaspekte. Al la demando de Popper kiel Adler sukcesis enirigi la netipan kazon en la fluejon de sia psikologia teorio, Adler respondis: ''“Danke al mia sperto pri mil kazoj kiel tiu ĉi...”'' kiu nun, konkludis Popper, fariĝis la mila kaj unu. El tiu epizodo kompreniĝas, ke Popper deduktis sian kriterion de scienceco ankaŭ el sia sperto en la praktika kampo, kaj ĝin senenestigis el la psikoanalizaj teorioj plene laŭmodaj en la unua duono de la 20-a jarcento. El tio devenas ankaŭ ke, vidpunkte de la [[kritika raciismo]] de Popper, la [[psikoanalizo]] ne konsideriĝus teorio kontrolebla (malpruvebla), sed nur metafiziko pri la homa sinteno. Por pli ekzakte komprenigi la novan koncepton, necesas distingi du malsamajn tipojn de asertoj<!-- la gramatika termino "propozicio" antaŭe uzita ĉi tie misas!!! -->: la aserto simpla, kies eventuala refuto estas afero de pera observo, kaj aserto kiu entenas ion de nesenpera konstato. Plej klare tiu distingo troviĝas ekspoziciita kaj traktita en la verkaĵoj de [[Imre Lakatos]] kaj [[Alan Chalmers]]. La refuto de aserto simpla baziĝas nur sur konstato, ekzemple «tiu ĉi estas cigno blanka», kies analizo sciigas: ''Estas «A» kiu estas «cigno» '''kaj''' «blanka».'' Por pruvi la malveron de tiu frazo sufiĉas la pera sperto: «ne, ĝi estas nigra». La dua havas jenan kategoriiĝon: ''Se tiu estas '''cigno''', kaj estas '''blanka''', tiam ĉiuj «cignoj» estas blankaj''. Por pruvi la malveron de tiu frazo necesas trovi, aŭ motivite aserti, ke troviĝas cigno malsamkolora. La pruvo je malvereco aŭ refuto de Popper aplikiĝas el tiu dua tipo de aserto. ==Esenco de la Poppera principo== La kriterio de pruvado je malvero (aŭ refutado) asertas ke iu teorio por esti kontrolebla, kaj pro tio ''scienca'', devas esti «pruvebla malvera»: laŭlogikaj vortoj, el la bazaj premisoj devas esti deduktebaj la kondiĉoj ke almenaŭ eksperimento kapablas, eventuale, demonstri ĝin tute malvera sub la pruvo de la faktoj, laŭ la logika procedo de la [[modus tollens]] [http://es.wikipedia.org/wiki/Modus_tollendo_tollens] (foriga maniero, laŭ tiu modelo: se el A dedukteblas B, kaj se B estas erara, tiam ankaŭ A estas erara). Se teorio ne posedas tiun karakteron ne eblas kontroli la validecon de ĝia enhavo informa rilate la realon kion ĝi pretendas priskribi. Kiel substrekas Karl Popper, se teorio aŭ hipotezo ne povas esti submetita al kontrolo kiu povus ĝin pruvi malvera aŭ refuti, tiam la teoriulo kiu ĝin proponis povas sugesti, startante el ĝi, kiun ajn koncepton sen iu ajn eblo de kontraŭparolo: la komenca hipotezo povas nin konduki al iu ajn konkludo sen neniu eblo ĝin refuti. ==Graveco de la kriterio== La alpreno de la kriterio de pruvado je malvero kaŭzas ŝanĝon en la koncepto pri la scienca metodo. Unue, malpruvebleco (filozofio de la scienco bazita ĝuste sur la koncepto de la malpruvebleco) implicas [[deduktivismo]]n: la scienco procedas laŭ konjektoj, el kiuj dedukteblas sekvoj, kiuj povas sin montri malpravaj malpravigante la konjektojn mem (el tio titolo de grava verko de Popper ''[[Conjectures and Refutations]]).'' Kiel oni vidas, ĉi tie estas atakita kaj ekskludita la indukto amasiganta kazojn en mensa eksperimento laŭ la priskribo sugestata de la fama [[induktema meleagro]]; kaj estas ankaŭ atakita la indukto per ekskludo (“kiam vi estas elimininta ĉion neeblan, kio restas, sendepende de sia neprobableco, devas esti la vero!), se veras, laŭ la Poppera doktrino, ke la teorioj formuleblaj estas laŭprincipe senfinaj. Kunligita al deduktivismo estas la metologia ordono de la falsado: oni devas klopodi krei teorion falseblan por provi elimini la eraron kaj ĝin korekti. ==Malpruvebleco kaj versimileco== Ĝin deduktante el sia metodologa epistemologio de pruvado je malvero, Popper formulis ankaŭ duoblan logikan kriterion de versimileco, kiu devus gvidi la esploranton en la elekto inter du teorioj: konsiderinte, ke teorio estas ĉiam laŭprincipe pruvebla malvera, la esploristo povas nur minimumigi la eraron provante teoriojn ĉiam pli versimilajn, en la senfina marŝo alproksimiĝanta al la vero. Jenas la kriterioj: Teorio '''T2''' estas pli taŭga ol alia '''T1''' se: 1) antaŭ '''T1''', la enhavo de vero de '''T2''' estas pli granda sen tamen ke kiu ĉi estus pli granda ol ĝia enhavo de falseco; 2) antaŭ '''T1''', la enhavo de falseco de '''T2''' estas malpli granda sen tamen ke ĝia enhavo de vereco estus malpli granda. ==Kritikoj pri la malpruvebleco == Ili estas diversfontaj kaj diverssciencaj kaj naskiĝis kaj ĉe filozofoj kaj ĉe scienculoj. ==Kial la metafiziko ne estas scienca, sed ne sen valoro== La [[metafiziko]], laŭ Popper, ne konceptiĝas kiel amaso de teorioj kaj kredoj senaj de senco, kiel male laŭ [[pozitivismo]]; kaj tamen ne konceptiĝas kiel la filozofio de [[Aristotelo]] aŭ [[Tomaso el Akvino]] aŭ [[Antonio Rosmini]] aŭ ĝenerale la studo pri la veroj lastaj kaj transcendaj. Metafiziko simple estas kiel ĉiu teorio (dotita je senco kaj signifo) kiu tamen ne estas scienca (sed kiu povas, se eventoj tion koncedos, helpdoni al la scienco mem kaj al la esploristo, liverante al ili ideojn kaj perspektivojn (kaj eĉ, kun la kresko de la fina scio, fariĝi scienco) ĉar ĝi ne estas pruvebla malvera. Do, laŭ Popper, la metafiziko (= ĉiuj propozicioj nekunlimiĝantaj kun sensa sperto) ne pretendas sciencecon, aliras aliajn fontojn de ebla perspektivaj scioj. La Poppera koncepto pri malpruvebleco (kiu difinas la koncepton mem de scienceco) decide kontraŭas tiun de la [[Novpozitivismo|novpozitivista]] kontroleco, celanta difini la kriterion de senco per kiu estas signifodignaj, nome ''diras ion,'' nur la asertoj indukte kontroleblaj, dum la asertoj metafizikaj, kiuj tiaj ne estas, ne estas signifaj). ==Malpruvebleco kaj miraklo== Ĉi tie [[miraklo]] estas konsiderata laŭ aparta doktrino: saniĝo tuja, ekzemple, kaj science ĝis nun ne eksplikebla. Tiu koncepto ne kontraŭas, eĉ respektas tiun de malpruvebleco ĉar ĝi lasas malfermitaj estontaj teorioj portantaj, eventuale, pli da vero. Ĉu tiam la mirakla eksterordinarieco (oni atentu pri la katolika medio) ne plu sufiĉas por montri la definitivan intervenon de Dio? La [[Katolika Eklezio]], por certiĝi pri tiu interveno aldonas sian propran kriteriaron devenantan el la religia kunteksto legata laŭ teologiaj specifaj principoj. La miraklo pruvebla malvera, postulita en la kanonizo de sanktulo, estas elemento esenca nur nivele de proceduro, ne por certigi pri la heroaj virtoj de la persono kiu, pruvite per aliaj fontoj, celis imiti kaj reale imitis [[Jesuo|Jesuon Kriston]]. == Vidu Ankaŭ == * [[Pruvo per disputo]] * [[Eĉ ne malprava]] ==Bibliografio== * (IT) Edgar Morin, ''La conoscenza della conoscenza'', Feltrinelli 1986 * (EN) Benjamin Libet, Mind time, Cortina 2007 * (EN) P. Tichý (1974), On Popper's Definitions of Similitude, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):155-160. Parte disponebla rete. * (EN) P. Tichý (1976), Verisimilitude Redefined, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 27 (1):25-42. Parte disponebla rete. * (EN) D. Miller (1974), Popper's Qualitative Theory of Verisimilitude, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):166-177. Parte disponebla rete. * (EN) D. Miller (1974), On the Comparison of False Theories by Their Bases, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):178-188. Parte disponebla rete. * (EN) J.H. Harris (1974), Popper's Definitions of 'Verisimilitude', ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):160-166. Parte disponebla rete. * K.R. Popper, ''Poscritto alla logica della scoperta scientifica'', vol 1: Il realismo e lo scopo della scienza, Milano, il Saggiatore, 1984, p. 23. Nova malkosta eldono 1994. ISBN 8842802050; ISBN 9788842802051. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.materialismo.it/Scienze%20e%20Relig/falsificabilit%C3%A0.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060507224332/http://www.materialismo.it/Scienze%20e%20Relig/falsificabilit%C3%A0.htm |date=2006-05-07 }} ==Temoj ligitaj== * [[Refuto]] * [[Karl Popper]] * [[Razilo de Ockham]] * [[Filozofio de scienco]] * [[Sofismo]] * [[Logiko]] * ([[Aristotelo]]) * [[Paul Feyerabend]] [[Kategorio:Sciteorio]] [[Kategorio:Terminologio]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Filozofio de scienco]] sug9s3cukzrwbbye1vmwqevkjqvqo8a 9441176 9441172 2026-07-29T11:10:31Z Filozofo 3592 Movis ligilon al la unua mencio de ligo 9441176 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Black Swans.jpg|eta|Vidinte ioman nombron da [[cigno]]j, oni povas demandi, ĉu ĉiuj cignoj estas ''tiaj''? Troviĝo de nigra cigno malvalidigas la [[Hipotezo|hipotezon]] "Ĉiuj cignoj estas blankaj", sed eĉ sen pruvita ekzisto de nigraj cignoj tiu ĉi hipotezo estas malvalidigebla per troviĝo de almenaŭ unu neblanka cigno.]]'''Malpruvebleco''' aŭ '''malvalidigeblo''' - laŭ iuj naciaj lingvoj nomata ankaŭ '''falsebleco''' aŭ '''refutebleco''', kvankam tiuj nomoj en Esperanto estas simile ambiguaj kiel la kapvorto - estas esprimo kaj koncepto, konsiderataj gravaj en [[epistemologio]] kaj enkondukitaj de [[Karl Popper]]: Laŭ li teorio povas esti konsiderata ''scienca'', nur se ĝi permesas, ke eĉ unusola observaĵo kaj sperto nekongrua kun la konsiderata teorio, krizigu la teorion mem. La en Esperanto iom misgvida nomigo "falsebleco" baziĝas je la verba termino «falsi» kiu en Esperanto havas la ĝeneralan signifon «trompi», dum ĉi tie celiĝas la signifo «ebleco esti refutata kiel erara». Ekzemple, la aserto «ĉiuj cignoj estas blankaj» povus esti malpruvata (do pruvata malvera) aŭ refutata se oni observas unusolan cignon nigran. Aserton malpruveblan aŭ refuteblan eblas taksi [[Scienco|scienca]], sed nur ĝis kiam troviĝos kontraŭ-ekzemplo al tiu aserto, por kiu la aserto ne validas. Male, aserto ''nemalpruvebla'' aŭ ''nerefutebla'' (laŭ logiko) estas konsiderata [[Pseŭdoscienco|nescienca]]. Tiun koncepton [[Karl Popper]] aranĝis opone al la teorio de kontrolo de la signifo subtenata de [[pozitivismo logika]] kaj [[marksismo]], ĝin igante grandan protagoniston en la historio de sciencoj kaj [[filozofio de scienco]]. Ĉi tie la termino «kontrolo» signifas esplori ĉu la nova kazo havas la karakterizojn de la teorio (ĉu verismo aŭ konstatismo? [http://es.wikipedia.org/wiki/Verificacionismo]). Laŭ Karl Popper, ĉiuj scienca teorio havas nur tian karakteron. ==Historio de la koncepto == [[Dosiero:GuidoReni_MichaelDefeatsSatan.jpg|eta|Eĉ se oni akceptas, ke anĝeloj ekzistas, la frazo "Ĉiuj anĝeloj havas grandajn flugilojn" ne estas malpruvebla, ĉar kvankam eblas konstati la foreston de grandaj flugiloj, neniu teknologio (sendepende de la ĉeesto de flugiloj) ekzistas por identigi ĉi tiujn anĝelojn.]] La vorto-koncepto nomebla «malpruvebleco» aŭ pli simile al alilingvaj nomoj «refutebleco» aŭ «falsebleco» naskiĝis el verkoj de Karl Popper, kiu ĉirkaŭ [[1930]] uzis la anglan vorton ''«falsification»,'' kiu rilate Esperanton estas, en tiu ĉi kunteksto, [[falsa amiko]] ĉar en la angla kaj en diversaj aliaj lingvoj (ekzemple en la itala kaj franca) ĝi signifas «kaŝi la veron aŭ ĝin aliigi», sed ne celas «eblecon esti trompe kopiata». Pro tio oni oscilas inter la nomiĝoj «malpruvebleco», «falsebleco» aŭ «refutebleco». La tempo kaj la uzo montros la preferon. Ekvivalenton al tiu lasta termino uzis Popper mem en sia traduko al la franca (réfuter, réfutation kaj ties devivaĵoj). Jen okaza lia sperto el kiu vidiĝas la senco kaj pravigo de la nova priscienca teoria metodo. Li rakontas, ĉerpante el siaj spertoj en la kampo de [[psikoterapio]], ke epoke de sia kunlaboro kun [[Alfred Adler]], unu el la grandaj teoriuloj de [[psikoanalizo]], li mem troviĝis antaŭ la kazo de infano kies psika konflikto ŝajne ne klarigeblis per la bazaj principoj de la Adlera psikologio. Li submetis al Adler la problemon kaj tiu ĉi, spite de la surprizo de la filozofo, sukcesis liveri por la kazo interpreton tute Adleran ĉiuaspekte. Al la demando de Popper kiel Adler sukcesis enirigi la netipan kazon en la fluejon de sia psikologia teorio, Adler respondis: ''“Danke al mia sperto pri mil kazoj kiel tiu ĉi...”'' kiu nun, konkludis Popper, fariĝis la mila kaj unu. El tiu epizodo kompreniĝas, ke Popper deduktis sian kriterion de scienceco ankaŭ el sia sperto en la praktika kampo, kaj ĝin senenestigis el la psikoanalizaj teorioj plene laŭmodaj en la unua duono de la 20-a jarcento. El tio devenas ankaŭ ke, vidpunkte de la [[kritika raciismo]] de Popper, la [[psikoanalizo]] ne konsideriĝus teorio kontrolebla (malpruvebla), sed nur metafiziko pri la homa sinteno. Por pli ekzakte komprenigi la novan koncepton, necesas distingi du malsamajn tipojn de asertoj<!-- la gramatika termino "propozicio" antaŭe uzita ĉi tie misas!!! -->: la aserto simpla, kies eventuala refuto estas afero de pera observo, kaj aserto kiu entenas ion de nesenpera konstato. Plej klare tiu distingo troviĝas ekspoziciita kaj traktita en la verkaĵoj de [[Imre Lakatos]] kaj [[Alan Chalmers]]. La refuto de aserto simpla baziĝas nur sur konstato, ekzemple «tiu ĉi estas cigno blanka», kies analizo sciigas: ''Estas «A» kiu estas «cigno» '''kaj''' «blanka».'' Por pruvi la malveron de tiu frazo sufiĉas la pera sperto: «ne, ĝi estas nigra». La dua havas jenan kategoriiĝon: ''Se tiu estas '''cigno''', kaj estas '''blanka''', tiam ĉiuj «cignoj» estas blankaj''. Por pruvi la malveron de tiu frazo necesas trovi, aŭ motivite aserti, ke troviĝas cigno malsamkolora. La pruvo je malvereco aŭ refuto de Popper aplikiĝas el tiu dua tipo de aserto. ==Esenco de la Poppera principo== La kriterio de pruvado je malvero (aŭ refutado) asertas ke iu teorio por esti kontrolebla, kaj pro tio ''scienca'', devas esti «pruvebla malvera»: laŭlogikaj vortoj, el la bazaj premisoj devas esti deduktebaj la kondiĉoj ke almenaŭ eksperimento kapablas, eventuale, demonstri ĝin tute malvera sub la pruvo de la faktoj, laŭ la logika procedo de la [[modus tollens]] [http://es.wikipedia.org/wiki/Modus_tollendo_tollens] (foriga maniero, laŭ tiu modelo: se el A dedukteblas B, kaj se B estas erara, tiam ankaŭ A estas erara). Se teorio ne posedas tiun karakteron ne eblas kontroli la validecon de ĝia enhavo informa rilate la realon kion ĝi pretendas priskribi. Kiel substrekas Karl Popper, se teorio aŭ hipotezo ne povas esti submetita al kontrolo kiu povus ĝin pruvi malvera aŭ refuti, tiam la teoriulo kiu ĝin proponis povas sugesti, startante el ĝi, kiun ajn koncepton sen iu ajn eblo de kontraŭparolo: la komenca hipotezo povas nin konduki al iu ajn konkludo sen neniu eblo ĝin refuti. ==Graveco de la kriterio== La alpreno de la kriterio de pruvado je malvero kaŭzas ŝanĝon en la koncepto pri la scienca metodo. Unue, malpruvebleco (filozofio de la scienco bazita ĝuste sur la koncepto de la malpruvebleco) implicas [[deduktivismo]]n: la scienco procedas laŭ konjektoj, el kiuj dedukteblas sekvoj, kiuj povas sin montri malpravaj malpravigante la konjektojn mem (el tio titolo de grava verko de Popper ''[[Conjectures and Refutations]]).'' Kiel oni vidas, ĉi tie estas atakita kaj ekskludita la indukto amasiganta kazojn en mensa eksperimento laŭ la priskribo sugestata de la fama [[induktema meleagro]]; kaj estas ankaŭ atakita la indukto per ekskludo (“kiam vi estas elimininta ĉion neeblan, kio restas, sendepende de sia neprobableco, devas esti la vero!), se veras, laŭ la Poppera doktrino, ke la teorioj formuleblaj estas laŭprincipe senfinaj. Kunligita al deduktivismo estas la metologia ordono de la falsado: oni devas klopodi krei teorion falseblan por provi elimini la eraron kaj ĝin korekti. ==Malpruvebleco kaj versimileco== Ĝin deduktante el sia metodologa epistemologio de pruvado je malvero, Popper formulis ankaŭ duoblan logikan kriterion de versimileco, kiu devus gvidi la esploranton en la elekto inter du teorioj: konsiderinte, ke teorio estas ĉiam laŭprincipe pruvebla malvera, la esploristo povas nur minimumigi la eraron provante teoriojn ĉiam pli versimilajn, en la senfina marŝo alproksimiĝanta al la vero. Jenas la kriterioj: Teorio '''T2''' estas pli taŭga ol alia '''T1''' se: 1) antaŭ '''T1''', la enhavo de vero de '''T2''' estas pli granda sen tamen ke kiu ĉi estus pli granda ol ĝia enhavo de falseco; 2) antaŭ '''T1''', la enhavo de falseco de '''T2''' estas malpli granda sen tamen ke ĝia enhavo de vereco estus malpli granda. ==Kritikoj pri la malpruvebleco == Ili estas diversfontaj kaj diverssciencaj kaj naskiĝis kaj ĉe filozofoj kaj ĉe scienculoj. ==Kial la metafiziko ne estas scienca, sed ne sen valoro== La [[metafiziko]], laŭ Popper, ne konceptiĝas kiel amaso de teorioj kaj kredoj senaj de senco, kiel male laŭ [[pozitivismo]]; kaj tamen ne konceptiĝas kiel la filozofio de [[Aristotelo]] aŭ [[Tomaso el Akvino]] aŭ [[Antonio Rosmini]] aŭ ĝenerale la studo pri la veroj lastaj kaj transcendaj. Metafiziko simple estas kiel ĉiu teorio (dotita je senco kaj signifo) kiu tamen ne estas scienca (sed kiu povas, se eventoj tion koncedos, helpdoni al la scienco mem kaj al la esploristo, liverante al ili ideojn kaj perspektivojn (kaj eĉ, kun la kresko de la fina scio, fariĝi scienco) ĉar ĝi ne estas pruvebla malvera. Do, laŭ Popper, la metafiziko (= ĉiuj propozicioj nekunlimiĝantaj kun sensa sperto) ne pretendas sciencecon, aliras aliajn fontojn de ebla perspektivaj scioj. La Poppera koncepto pri malpruvebleco (kiu difinas la koncepton mem de scienceco) decide kontraŭas tiun de la [[Novpozitivismo|novpozitivista]] kontroleco, celanta difini la kriterion de senco per kiu estas signifodignaj, nome ''diras ion,'' nur la asertoj indukte kontroleblaj, dum la asertoj metafizikaj, kiuj tiaj ne estas, ne estas signifaj). ==Malpruvebleco kaj miraklo== Ĉi tie [[miraklo]] estas konsiderata laŭ aparta doktrino: saniĝo tuja, ekzemple, kaj science ĝis nun ne eksplikebla. Tiu koncepto ne kontraŭas, eĉ respektas tiun de malpruvebleco ĉar ĝi lasas malfermitaj estontaj teorioj portantaj, eventuale, pli da vero. Ĉu tiam la mirakla eksterordinarieco (oni atentu pri la katolika medio) ne plu sufiĉas por montri la definitivan intervenon de Dio? La [[Katolika Eklezio]], por certiĝi pri tiu interveno aldonas sian propran kriteriaron devenantan el la religia kunteksto legata laŭ teologiaj specifaj principoj. La miraklo pruvebla malvera, postulita en la kanonizo de sanktulo, estas elemento esenca nur nivele de proceduro, ne por certigi pri la heroaj virtoj de la persono kiu, pruvite per aliaj fontoj, celis imiti kaj reale imitis [[Jesuo|Jesuon Kriston]]. == Vidu Ankaŭ == * [[Pruvo per disputo]] * [[Eĉ ne malprava]] ==Bibliografio== * (IT) Edgar Morin, ''La conoscenza della conoscenza'', Feltrinelli 1986 * (EN) Benjamin Libet, Mind time, Cortina 2007 * (EN) P. Tichý (1974), On Popper's Definitions of Similitude, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):155-160. Parte disponebla rete. * (EN) P. Tichý (1976), Verisimilitude Redefined, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 27 (1):25-42. Parte disponebla rete. * (EN) D. Miller (1974), Popper's Qualitative Theory of Verisimilitude, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):166-177. Parte disponebla rete. * (EN) D. Miller (1974), On the Comparison of False Theories by Their Bases, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):178-188. Parte disponebla rete. * (EN) J.H. Harris (1974), Popper's Definitions of 'Verisimilitude', ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):160-166. Parte disponebla rete. * K.R. Popper, ''Poscritto alla logica della scoperta scientifica'', vol 1: Il realismo e lo scopo della scienza, Milano, il Saggiatore, 1984, p. 23. Nova malkosta eldono 1994. ISBN 8842802050; ISBN 9788842802051. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.materialismo.it/Scienze%20e%20Relig/falsificabilit%C3%A0.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060507224332/http://www.materialismo.it/Scienze%20e%20Relig/falsificabilit%C3%A0.htm |date=2006-05-07 }} ==Temoj ligitaj== * [[Refuto]] * [[Karl Popper]] * [[Razilo de Ockham]] * [[Filozofio de scienco]] * [[Sofismo]] * [[Logiko]] * ([[Aristotelo]]) * [[Paul Feyerabend]] [[Kategorio:Sciteorio]] [[Kategorio:Terminologio]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Filozofio de scienco]] rhwf6nemwyxfvz44eb0y5yahnmmvva3 9441180 9441176 2026-07-29T11:15:43Z Filozofo 3592 /* */ Lingvaj plibonigoj 9441180 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Black Swans.jpg|eta|Vidinte ioman nombron da [[cigno]]j, oni povas demandi, ĉu ĉiuj cignoj estas ''tiaj''? Troviĝo de nigra cigno malvalidigas la [[Hipotezo|hipotezon]] "Ĉiuj cignoj estas blankaj", sed eĉ sen pruvita ekzisto de nigraj cignoj tiu ĉi hipotezo estas malvalidigebla per troviĝo de almenaŭ unu neblanka cigno.]]'''Malpruvebleco''' aŭ '''malvalidigeblo''' aŭ '''principo de Popper''' - laŭ iuj naciaj lingvoj nomata ankaŭ '''falsebleco''' aŭ '''refutebleco''', kvankam tiuj nomoj en Esperanto estas simile ambiguaj kiel la kapvorto - estas esprimo kaj koncepto, konsiderataj gravaj en [[epistemologio]] kaj enkondukitaj de [[Karl Popper]]: Laŭ li, teorio povas esti konsiderata ''scienca'', nur se ĝi permesas, ke eĉ unusola observaĵo kaj sperto nekongrua kun la konsiderata teorio, malvalidigu la teorion mem. La en Esperanto iom misgvida nomigo "falsebleco" baziĝas je la verba termino «falsi» kiu en Esperanto havas la ĝeneralan signifon «trompi», dum ĉi tie celiĝas la signifo «ebleco esti refutata kiel erara». Ekzemple, la aserto «ĉiuj cignoj estas blankaj» povus esti malpruvata (do pruvata malvera) aŭ refutata se oni observas unusolan cignon nigran. Aserton malpruveblan aŭ refuteblan eblas taksi [[Scienco|scienca]], sed nur ĝis kiam troviĝos kontraŭ-ekzemplo al tiu aserto, por kiu la aserto ne validas. Male, aserto ''nemalpruvebla'' aŭ ''nerefutebla'' (laŭ logiko) estas konsiderata [[Pseŭdoscienco|nescienca]]. Tiun koncepton [[Karl Popper]] aranĝis opone al la teorio de kontrolo de la signifo subtenata de [[pozitivismo logika]] kaj [[marksismo]], ĝin igante grandan protagoniston en la historio de sciencoj kaj [[filozofio de scienco]]. Ĉi tie la termino «kontrolo» signifas esplori ĉu la nova kazo havas la karakterizojn de la teorio (ĉu verismo aŭ konstatismo? [http://es.wikipedia.org/wiki/Verificacionismo]). Laŭ Karl Popper, ĉiuj scienca teorio havas nur tian karakteron. ==Historio de la koncepto == [[Dosiero:GuidoReni_MichaelDefeatsSatan.jpg|eta|Eĉ se oni akceptas, ke anĝeloj ekzistas, la frazo "Ĉiuj anĝeloj havas grandajn flugilojn" ne estas malpruvebla, ĉar kvankam eblas konstati la foreston de grandaj flugiloj, neniu teknologio (sendepende de la ĉeesto de flugiloj) ekzistas por identigi ĉi tiujn anĝelojn.]] La vorto-koncepto nomebla «malpruvebleco» aŭ pli simile al alilingvaj nomoj «refutebleco» aŭ «falsebleco» naskiĝis el verkoj de Karl Popper, kiu ĉirkaŭ [[1930]] uzis la anglan vorton ''«falsification»,'' kiu rilate Esperanton estas, en tiu ĉi kunteksto, [[falsa amiko]] ĉar en la angla kaj en diversaj aliaj lingvoj (ekzemple en la itala kaj franca) ĝi signifas «kaŝi la veron aŭ ĝin aliigi», sed ne celas «eblecon esti trompe kopiata». Pro tio oni oscilas inter la nomiĝoj «malpruvebleco», «falsebleco» aŭ «refutebleco». La tempo kaj la uzo montros la preferon. Ekvivalenton al tiu lasta termino uzis Popper mem en sia traduko al la franca (réfuter, réfutation kaj ties devivaĵoj). Jen okaza lia sperto el kiu vidiĝas la senco kaj pravigo de la nova priscienca teoria metodo. Li rakontas, ĉerpante el siaj spertoj en la kampo de [[psikoterapio]], ke epoke de sia kunlaboro kun [[Alfred Adler]], unu el la grandaj teoriuloj de [[psikoanalizo]], li mem troviĝis antaŭ la kazo de infano kies psika konflikto ŝajne ne klarigeblis per la bazaj principoj de la Adlera psikologio. Li submetis al Adler la problemon kaj tiu ĉi, spite de la surprizo de la filozofo, sukcesis liveri por la kazo interpreton tute Adleran ĉiuaspekte. Al la demando de Popper kiel Adler sukcesis enirigi la netipan kazon en la fluejon de sia psikologia teorio, Adler respondis: ''“Danke al mia sperto pri mil kazoj kiel tiu ĉi...”'' kiu nun, konkludis Popper, fariĝis la mila kaj unu. El tiu epizodo kompreniĝas, ke Popper deduktis sian kriterion de scienceco ankaŭ el sia sperto en la praktika kampo, kaj ĝin senenestigis el la psikoanalizaj teorioj plene laŭmodaj en la unua duono de la 20-a jarcento. El tio devenas ankaŭ ke, vidpunkte de la [[kritika raciismo]] de Popper, la [[psikoanalizo]] ne konsideriĝus teorio kontrolebla (malpruvebla), sed nur metafiziko pri la homa sinteno. Por pli ekzakte komprenigi la novan koncepton, necesas distingi du malsamajn tipojn de asertoj<!-- la gramatika termino "propozicio" antaŭe uzita ĉi tie misas!!! -->: la aserto simpla, kies eventuala refuto estas afero de pera observo, kaj aserto kiu entenas ion de nesenpera konstato. Plej klare tiu distingo troviĝas ekspoziciita kaj traktita en la verkaĵoj de [[Imre Lakatos]] kaj [[Alan Chalmers]]. La refuto de aserto simpla baziĝas nur sur konstato, ekzemple «tiu ĉi estas cigno blanka», kies analizo sciigas: ''Estas «A» kiu estas «cigno» '''kaj''' «blanka».'' Por pruvi la malveron de tiu frazo sufiĉas la pera sperto: «ne, ĝi estas nigra». La dua havas jenan kategoriiĝon: ''Se tiu estas '''cigno''', kaj estas '''blanka''', tiam ĉiuj «cignoj» estas blankaj''. Por pruvi la malveron de tiu frazo necesas trovi, aŭ motivite aserti, ke troviĝas cigno malsamkolora. La pruvo je malvereco aŭ refuto de Popper aplikiĝas el tiu dua tipo de aserto. ==Esenco de la Poppera principo== La kriterio de pruvado je malvero (aŭ refutado) asertas ke iu teorio por esti kontrolebla, kaj pro tio ''scienca'', devas esti «pruvebla malvera»: laŭlogikaj vortoj, el la bazaj premisoj devas esti deduktebaj la kondiĉoj ke almenaŭ eksperimento kapablas, eventuale, demonstri ĝin tute malvera sub la pruvo de la faktoj, laŭ la logika procedo de la [[modus tollens]] [http://es.wikipedia.org/wiki/Modus_tollendo_tollens] (foriga maniero, laŭ tiu modelo: se el A dedukteblas B, kaj se B estas erara, tiam ankaŭ A estas erara). Se teorio ne posedas tiun karakteron ne eblas kontroli la validecon de ĝia enhavo informa rilate la realon kion ĝi pretendas priskribi. Kiel substrekas Karl Popper, se teorio aŭ hipotezo ne povas esti submetita al kontrolo kiu povus ĝin pruvi malvera aŭ refuti, tiam la teoriulo kiu ĝin proponis povas sugesti, startante el ĝi, kiun ajn koncepton sen iu ajn eblo de kontraŭparolo: la komenca hipotezo povas nin konduki al iu ajn konkludo sen neniu eblo ĝin refuti. ==Graveco de la kriterio== La alpreno de la kriterio de pruvado je malvero kaŭzas ŝanĝon en la koncepto pri la scienca metodo. Unue, malpruvebleco (filozofio de la scienco bazita ĝuste sur la koncepto de la malpruvebleco) implicas [[deduktivismo]]n: la scienco procedas laŭ konjektoj, el kiuj dedukteblas sekvoj, kiuj povas sin montri malpravaj malpravigante la konjektojn mem (el tio titolo de grava verko de Popper ''[[Conjectures and Refutations]]).'' Kiel oni vidas, ĉi tie estas atakita kaj ekskludita la indukto amasiganta kazojn en mensa eksperimento laŭ la priskribo sugestata de la fama [[induktema meleagro]]; kaj estas ankaŭ atakita la indukto per ekskludo (“kiam vi estas elimininta ĉion neeblan, kio restas, sendepende de sia neprobableco, devas esti la vero!), se veras, laŭ la Poppera doktrino, ke la teorioj formuleblaj estas laŭprincipe senfinaj. Kunligita al deduktivismo estas la metologia ordono de la falsado: oni devas klopodi krei teorion falseblan por provi elimini la eraron kaj ĝin korekti. ==Malpruvebleco kaj versimileco== Ĝin deduktante el sia metodologa epistemologio de pruvado je malvero, Popper formulis ankaŭ duoblan logikan kriterion de versimileco, kiu devus gvidi la esploranton en la elekto inter du teorioj: konsiderinte, ke teorio estas ĉiam laŭprincipe pruvebla malvera, la esploristo povas nur minimumigi la eraron provante teoriojn ĉiam pli versimilajn, en la senfina marŝo alproksimiĝanta al la vero. Jenas la kriterioj: Teorio '''T2''' estas pli taŭga ol alia '''T1''' se: 1) antaŭ '''T1''', la enhavo de vero de '''T2''' estas pli granda sen tamen ke kiu ĉi estus pli granda ol ĝia enhavo de falseco; 2) antaŭ '''T1''', la enhavo de falseco de '''T2''' estas malpli granda sen tamen ke ĝia enhavo de vereco estus malpli granda. ==Kritikoj pri la malpruvebleco == Ili estas diversfontaj kaj diverssciencaj kaj naskiĝis kaj ĉe filozofoj kaj ĉe scienculoj. ==Kial la metafiziko ne estas scienca, sed ne sen valoro== La [[metafiziko]], laŭ Popper, ne konceptiĝas kiel amaso de teorioj kaj kredoj senaj de senco, kiel male laŭ [[pozitivismo]]; kaj tamen ne konceptiĝas kiel la filozofio de [[Aristotelo]] aŭ [[Tomaso el Akvino]] aŭ [[Antonio Rosmini]] aŭ ĝenerale la studo pri la veroj lastaj kaj transcendaj. Metafiziko simple estas kiel ĉiu teorio (dotita je senco kaj signifo) kiu tamen ne estas scienca (sed kiu povas, se eventoj tion koncedos, helpdoni al la scienco mem kaj al la esploristo, liverante al ili ideojn kaj perspektivojn (kaj eĉ, kun la kresko de la fina scio, fariĝi scienco) ĉar ĝi ne estas pruvebla malvera. Do, laŭ Popper, la metafiziko (= ĉiuj propozicioj nekunlimiĝantaj kun sensa sperto) ne pretendas sciencecon, aliras aliajn fontojn de ebla perspektivaj scioj. La Poppera koncepto pri malpruvebleco (kiu difinas la koncepton mem de scienceco) decide kontraŭas tiun de la [[Novpozitivismo|novpozitivista]] kontroleco, celanta difini la kriterion de senco per kiu estas signifodignaj, nome ''diras ion,'' nur la asertoj indukte kontroleblaj, dum la asertoj metafizikaj, kiuj tiaj ne estas, ne estas signifaj). ==Malpruvebleco kaj miraklo== Ĉi tie [[miraklo]] estas konsiderata laŭ aparta doktrino: saniĝo tuja, ekzemple, kaj science ĝis nun ne eksplikebla. Tiu koncepto ne kontraŭas, eĉ respektas tiun de malpruvebleco ĉar ĝi lasas malfermitaj estontaj teorioj portantaj, eventuale, pli da vero. Ĉu tiam la mirakla eksterordinarieco (oni atentu pri la katolika medio) ne plu sufiĉas por montri la definitivan intervenon de Dio? La [[Katolika Eklezio]], por certiĝi pri tiu interveno aldonas sian propran kriteriaron devenantan el la religia kunteksto legata laŭ teologiaj specifaj principoj. La miraklo pruvebla malvera, postulita en la kanonizo de sanktulo, estas elemento esenca nur nivele de proceduro, ne por certigi pri la heroaj virtoj de la persono kiu, pruvite per aliaj fontoj, celis imiti kaj reale imitis [[Jesuo|Jesuon Kriston]]. == Vidu Ankaŭ == * [[Pruvo per disputo]] * [[Eĉ ne malprava]] ==Bibliografio== * (IT) Edgar Morin, ''La conoscenza della conoscenza'', Feltrinelli 1986 * (EN) Benjamin Libet, Mind time, Cortina 2007 * (EN) P. Tichý (1974), On Popper's Definitions of Similitude, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):155-160. Parte disponebla rete. * (EN) P. Tichý (1976), Verisimilitude Redefined, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 27 (1):25-42. Parte disponebla rete. * (EN) D. Miller (1974), Popper's Qualitative Theory of Verisimilitude, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):166-177. Parte disponebla rete. * (EN) D. Miller (1974), On the Comparison of False Theories by Their Bases, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):178-188. Parte disponebla rete. * (EN) J.H. Harris (1974), Popper's Definitions of 'Verisimilitude', ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):160-166. Parte disponebla rete. * K.R. Popper, ''Poscritto alla logica della scoperta scientifica'', vol 1: Il realismo e lo scopo della scienza, Milano, il Saggiatore, 1984, p. 23. Nova malkosta eldono 1994. ISBN 8842802050; ISBN 9788842802051. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.materialismo.it/Scienze%20e%20Relig/falsificabilit%C3%A0.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060507224332/http://www.materialismo.it/Scienze%20e%20Relig/falsificabilit%C3%A0.htm |date=2006-05-07 }} ==Temoj ligitaj== * [[Refuto]] * [[Karl Popper]] * [[Razilo de Ockham]] * [[Filozofio de scienco]] * [[Sofismo]] * [[Logiko]] * ([[Aristotelo]]) * [[Paul Feyerabend]] [[Kategorio:Sciteorio]] [[Kategorio:Terminologio]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Filozofio de scienco]] kyen7k36cd2q46i7febizwhatof22wh Blanka elefanto 0 316254 9441035 7950706 2026-07-29T04:15:01Z Sj1mor 12103 9441035 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:RoyalWhiteElephant.jpg|eta|200px|Reĝa blanka elefanto, murpentraĵo, [[Tajlando]]]] '''Blanka elefanto''' aŭ '''albino-elefanto''' estas tre malofta anomalio ĉe [[elefanto]]j. == Tajlando == [[Dosiero:Flag of Siam (1855).svg|eta|200px|[[Flago de Tajlando]], tiama ''Siamo'' ([[1855]]–[[1916]])]] En [[Tajlando]] blankaj elefantoj nomiĝas '''Chang Phueak''' ([[siama lingvo|taje]]: ช้างเผือก). Ili estas sanktaj kaj simbolo de reĝa povo. Ĝis la komenco de la [[20-a jarcento]] blanka elefanto ornamis la [[flago de Tajlando|flagon de Tajlando]], kiu tiam nomiĝis ankoraŭ [[Siamo]]. Estas skribita en la malnova siama teksto [[Traibhumikatha|Traiphum Phra Ruang]] ''(La tri mondoj de la reĝo Ruang)'': ''"La gloroplena reĝo posedas sep aĵojn: perfektan edzinon, kapablan trezoriston, saĝan ministron, sagorapidan ĉevalon (nomatan ''Valahaka''), [[Dharmachakra|radon de la leĝo]] (nomatan „Cakkaratana“) kaj altvaloran ĝemon por gvidi sian agadon, krome la plej nobelan inter la blankaj elefantoj."'' Kronikistoj menciis jam en la jaro [[1471]], ke la reĝo [[Boromatrailokanat]] (kiu inter [[1448]] kaj [[1488]] estis reĝo de la [[reĝlando Ayutthaya]]) kaptis blankan elefanton. La portugala jezuito Fernao Mendez Pinto raportis pri sia vizito en [[1554]] en [[Siamo]], ke la titolo de la reĝo estis "Phra Chao Chang Phueak – mastro de la blankaj elefantoj". Fine de la [[19-a jarcento]] skribis la usonano Frank Vincent vojaĝraporton sub la titolo "En la lando de la blankaj elefantoj", laŭ kiu la blanka elefanto estis ĉie konata kiel [[miraklo]] de la reĝlando Siamo. Ĉiuj malkovritaj blankaj elefantoj estas laŭ la leĝo („The Elephant Maintenance Act“, [[1921]]) prezentitaj al la reĝo (kutime dum ceremonio - ili ne estis kaptitaj). Ju pli da elefantoj posedis la reĝo, des pli granda estis lia renomo. La nuntempa reĝo [[Bhumibol Adulyadej]] posedas dek blankajn elefantojn. En Tajlando blanka elefanto ne estas devige [[albinismo|albina]], sed li devas havi helegan haŭton. Kandidatoj estas taksitaj laŭ diversaj kriterioj, kiuj estas fiksitaj en malnovaj tekstoj: * blanka aŭ rozkolora okulo ĉirkaŭ la [[korneo]], * rozkolora kaj glata [[palato]], * aparta haŭtfaldo ĉe la [[ŝultro]]j, * la haŭto ĉirkaŭ la dentegoj havas la saman koloron, kiel tiu sub la ŝultroj, * blankaj aŭ rozkoloraj seksorganoj, * blankaj aŭ rozkoloraj [[ungo]]j, * ungohaŭto pli hela ol la ĉirkaŭa haŭto, * helbrunaj haroj, travideblaj kontraŭ lumo, * du haroj kreskantaj el unu foliklo, * aparte longaj vostoharoj, * malfermo de la [[musth]]-glando pli hela ol kutime, * entute "kaŝtangriza" korpo. [[Dosiero:BkkRoyalElephantStable.jpg|eta|maldekstra|La reĝa elefanta nacia muzeo]] Elefantoj, kiuj sukcese trapasis tiun teston estas klasigitaj en kvar kategorioj kaj proponitaj al la reĝo. Foje elefantoj el malaltaj kategorioj estas rifuzitaj. En [[Bangkok]] sur la tereno de la palaco Dusit ''([[Phra Ratchawang Dusit]])'', sude de la palaco Wimanmek, staras ĉe la strato ''Uthong Nai'' malgranda muzeo, la reĝa elefanta nacia muzeo. En du konstruaĵoj, en kiuj loĝis antaŭe la blankaj elefantoj de la reĝo, troviĝas krom vivogranda modelo de elefanto multaj fotoj kaj kulturaĵoj, kaj ankaŭ dentegoj de mortintaj elefantoj. === Historia signifo === En la pasinteco elefantoj, kiuj ne atingis sufiĉe altan kategorion, estis foje donacitaj al amikoj de la reĝo. Necesis multe da flegado por la bestoj kaj ĉar ili estis sanktaj, oni ne rajtis laborigi ilin. Tial ili estis financa ŝarĝo al la ricevinto kaj nur la reĝo kaj reĝuloj povis elteni tion. Laŭ rakonto blankaj elefantoj estis foje donacitaj al malamikoj (malgrandaj nobeloj, kiuj malplaĉis al la reĝo). La malfeliĉa ricevinto devis pagi la flegadon de la besto kaj ne povis profiti enspezojn, ĉar ĝi ne rajtis labori. Pro la devo bone zorgi pri la donaco de la reĝo la ricevinto multan monon perdis kaj foje eĉ bankrotis. == Vidu ankaŭ == * La blanka elefanto kiel motivo en la poemo ''La karuselo'' de [[Rainer Maria Rilke]] * [[Abul Abbas]] * [[Hanno (elefanto)]] * [[Albino]] == Bibliografio == * Rita Ringis: ''Elephants Of Thailand In Myth, Art And Reality (Elefantoj de Tajlando en mito, arto kaj realo)''. Oxford University Press, [[Novjorko]] [[1996]], ISBN 967-65-3068-9. * Ping Amranand, William Warren: ''The Elephant in Thai Life & Legend (La elefanto en tajaj vivo kaj legendo)''. Monsoon Editions, Bangkok 1998, ISBN 974-86302-9-3. * Christian Helmle: ''Weiße Elefanten, Fotografien (Blankaj elefantoj, fotoj)''. JOVIS Verlag, [[Berlin]] [[2007]], ISBN 978-3-939633-19-8. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|White elephants|{{PAĜNOMO}}}} * Pri la tajlanda blanka elefanto: ** [https://archive.is/20120527033633/www.mahidol.ac.th/thailand/elephant.html Mahidol University: The Royal White Elephants (angle)] ** [http://www.thailandelephant.org/eng/elephant3.php3 The National Elephant Institute - multaj informoj pri tajlandaj elefantoj (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080421115813/http://www.thailandelephant.org/eng/elephant3.php3 |date=2008-04-21 }} ** [http://www.thailandinformation.de/siam-das-land-des-weissen-elefanten-106-pictures.htm Siamo - la lando de la blanka elefanto (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080607070904/http://www.thailandinformation.de/siam-das-land-des-weissen-elefanten-106-pictures.htm |date=2008-06-07 }} [[Kategorio:Elefantedoj]] [[Kategorio:Kulturo de Tajlando]] 8cz78jbukr20tdxry0v8ze18er3r4ev Ĉerteĵ 0 320525 9440909 8587342 2026-07-28T20:50:24Z Stefangrotz 91903 informkesto 9440909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Ĉerteĵ,''' [[ukraine]] '''Чертеж,''' [[hungare]] '''Ungcsertész''' [ungĉertEs] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Ukrainio]], en [[Transkarpata provinco]], en distrikto de [[Uĵhorodo]]. [[Dosiero:Map of Ukraine political simple Oblast Transkarpatien.png|eta|160ra|Transkarpata provinco en Ukrainio]] [[Dosiero:Uzhgorodskyi-Raion.png|eta|dekstra|160ra|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio]] == Bazaj informoj == * {{Koordinatoj gms|48|33|30|N|22|29|15|E|scale:30000}} * [[Areo]]: &nbsp;km² * [[Alto]] super [[marnivelo]]: m * [[Loĝantaro]]: 610 * [[Poŝtkodo]]: 89452 * [[Telefonprefikso]]: == Situo == [[Dosiero:С. Чертеж, маєток Костянтина Грабаря.JPG|eta|maldekstre|Malnova konstruaĵo en Ĉerteĵ]] Ĉerteĵ situas en [[valo]] de [[rojo]]. == Historio == Supozeble la vilaĝo fondiĝis antaŭ ol [[1407]]. Tiam la [[komunumo]] skribiĝis: "Czyrczys", "Czerczes" kaj "Chyertez". En [[1910]] loĝis en la vilaĝo 423 vilaĝanoj (307 [[rutenoj]], 54 [[hungaroj]], 52 [[germanoj]]. Ĝis [[Traktato de Trianon]] Ungcsertész apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Ung]], al distrikto [[Seredne|Szerednye]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]]. Dum la [[2-a mondmilito]] [[Hungario]] okupis ankaŭ tiu ĉi vilaĝon kaj organizis [[aŭtonomio]]n de [[rutenoj]]. Ekde [[1945]] Ĉerteĵ apartenis al [[Sovetunio]], fine ekde [[1991]] al Ukrainio. En la sovetiaj tempoj en la vilaĝo hospitaleto pri [[pulmo|pulmaj]] kaj [[koro|koraj]] [[malsano]]j funkciis. == Vidindaĵoj == * [[kastelo]] el la [[17-a jarcento]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio]] 8ijdf8htisesxqpajefuaqzbcf5mbqd Nový Bohumín 0 337100 9440912 9149183 2026-07-28T21:02:44Z Aqalexor 257881 better image 9440912 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kvartalo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nový Bohumín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-pl|Nowy Bogumin}} | kategorio = urba parto <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Bohumin radnice.jpg | dosiero_priskribo = Placo de T. G. Masaryk en Nový Bohumín <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nový Bohumín | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | regiono_tipo = | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = | histregiono2 = | distrikto = Distrikto Karviná | distrikto_tipo = | komunumo = | municipo_tipo = Administra municipo | municipo = Bohumín <!-- *** Familio *** --> | parenco = Teŝinio | rivero = | rivero1 = | rivero1_noto = | limo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = [[Preĝejo de Dia koro de Sinjoro (Bohumín)|Preĝejo de Dia koro]] | memorindaĵo_noto = | montaro = Ostrava baseno | montaro_tipo = Baseno | parto = <!-- *** Situo *** --> | situo = Placo en Nový Bohumín | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 54 | lat_s = 14 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 21 | long_s = 29 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Fondo | establita1 = | establita1_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = <!-- *** Codes *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | kodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = | retpaĝo = | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Nový Bohumín''' (''Nova Bohumín'') estas parto de urbo [[Bohumín]] en [[Ĉeĥio]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). En la tempo, kiam estiĝadis la nuntempaj urbaj partoj de [[Bohumín]] kaj funkciis kiel memstaraj municipoj, estis pri ''Nový Bohumín'' (''Nova Bohumín'') eĉ nek dum kelke da sekvantaj jarcentoj neniom da memoraĵo. La estonta urbo estis fondita pro [[koincido]] de [[hazardo]]j. Danke al konstruado de stacidomo ĉe nove konstruita fervojo en la jaro [[1847]] ĉio estiĝadis sur katastro de municipo [[Šunychl]], kio estis la plej malkonvena loko meze de [[marĉo]]j kaj arbaroj, kiuj estis sekigendaj. Kvazaŭ tiu ĉi stranga koincido de hazardoj predestinis eĉ malfacilan historion de la municipo kun tiama nomo '''Šunychl-Bohumín-nádraží''' (''Šunychl-Bohumín-stacidomo'') kaj hasta konstruado de administraj konstruaĵoj kaj loĝejoj ne lasis estiĝi al historie interesaj arkitekturaj memorigaĵoj, eĉ ne al domina placo. Laborista kolonio por longa tempo signis karakteron de la estonta urbo. Al interesaj konstruaĵoj apartenas konstruaĵo de la stacidomo kaj precipe norda parto de la hodiaŭa [[Placo de T. G. Masaryk (Bohumín)|Placo de T. G. Masaryk]]. Tiun kreas devena urbodomo el la jaro 1897 ĝis 1898, kiu post sentemaj rekonstruoj nuntempe denove servas al tiu ĉi celo, [[arkitektura komplekso de konstruaĵo de urbodomo (Bohumín)|komplekso de tiamaj germanaj lernejoj]], konstruitaj en la jaroj 1894 ĝis 1914 (hodiaŭ ĉefa konstruaĵo de urba ofico), [[Preĝejo de Dia koro de Sinjoro (Bohumín)|katolika preĝejo de la koro de Jesuo]] el la jaro 1896, [[romkatolika eklezio|katolika]] paroĥo el la jaro 1905 kaj post ili en Hus-strato konstruaĵo de eksa virina [[monaĥejo|monaĥinejo]] ''Notre Dame'' el la jaro 1903, kie hodiaŭ havas sidejon Mezlernejo Bohumín. En la sama [[novgotika stilo]] estis konstruita en la jaro 1901 preĝejo de [[Silezia evangelia eklezio de aŭgsburga konfesio]] en Štefánik-strato. La nomo Šunychl-Bohumín-nádraží estis ŝanĝita la 14-an de aprilo 1924 kaj la 16-an de oktobro 1924 avancis registaro de [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]] la vilaĝon al urbo. Tial ankaŭ Nový Bohumín dum longa tempo uzis devenan municipan blazonon de Šunychl. Tio estis arĝenta plugoklingo en blua kampo, sub kiu troviĝis arĝenta kvinangula stelo. Tiu ĉi blazono estis ŝanĝita post aliĝo de [[Kopytov]]. Ekde tiu tempo la blazono havis tri partojn. En la supra ruĝa kampo estis ora flugigita rado simbolanta parton de stacidomo, la suba duono estis vertikale dividita al du partoj - la blua kaj la verda kampoj. En la dekstra blua kampo estis arĝenta plugoklingo kaj sub ĝi arĝenta kvinangula stelo, kio simboligis Šunychlon, kaj en la maldekstra verda kampo estis pioĉo, simbolanta Kopytovon. Post la jaro 1945 oni iom post iom ĉesis uziu tiun ĉi blazonon. En la jaro 1967 venkis en publika konkurso propono de nova urba blazono, kiun oni uzas ĝis hodiaŭ. [[Dosiero:Kostel Božského srdce Páně Bohumín (1).jpg|maldekstra|eta|250x250ra|[[Preĝejo de Dia koro de Sinjoro (Bohumín)|Romkatolika preĝejo de dia koro de Sinjoro]]]] Menciindaj estas ankoraŭ kelkaj malmultaj konataj interesaĵoj. En la jaro 1887 estis konstruita ponto en Skřečoň, en 1902 estis plilongigita historia ŝtalponteto por piedirantoj super relejo ĝis hodiaŭa Lidická-strato. Ŝosea superveturejo en Bezruč-strato estis solene inaŭgurita la 30-an de aprilo 1964. Plej multe da vendejoj en pasinteco oni trovus en la tiel nomata ora kruco, kreita per Nádražní-placo (hodiaŭa Placo de A. Mickiewicz), el kiu eliris avenuo de 28-a de oktobro (hodiaŭ avenuo de Dr. E. Beneš). El tiu ĉi ĉefa strato deflankiĝis Štefánik-strato (hodiaŭ strato de 9-a de majo), Šnejdarkova-strato (hodiaŭ Studentská) kaj Kostelní-strato (tiu ununura havas sian devenan nomon). Simile tio estas ankaŭ hodiaŭ, kiam al tiu ĉi centro dominas zono por piedirantoj. Soldata garnizono estis en la urbo establita aŭtune en la jaro 1923 kaj malantaŭ hodiaŭa [[Parko de Petr Bezruč (Bohumín)|Parko de Petr Bezruč]] estis konstruitaj konstruaĵoj plejparte de teretaĝa, baraka tipo. Dum konstruado de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|fortikaĵsistemo]] antaŭ la [[dua mondmilito]] estis por plifortigo de defendo de la limo konstruita sur rando de la urbo en municipo Šunychl dua kazerno. Komence de la [[1950-aj jaroj]] venis en la kazerno fervoja armeo kaj por la soldatoj estis konstruitaj proporcie sekuraj unuetaĝaj pavilonoj. Lastaj 120 anoj de la fervoja armeo forlasis la bohuminan kazernon la 6-an de aprilo 1994. Historie valora estas ankaŭ ronda [[remizo]] en ĉefa stacidomo de [[České dráhy]] (''Ĉeĥa fervojo'') el la jaro 1891, kiu estis ĝis la hodiaŭa aspekto reguligita en la jaro 1984. En 2006 la urba parto Nový Bohumín havis 14.062 loĝantojn. La plej signifaj entreprenoj sur ties teritorio estas Bochemie, Bonatrans, České dráhy, [[Železárny a drátovny Bohumín]] (''Ferfabrikoj kaj dratfabrikoj Bohumín'') kaj vico da pliaj malpli grandaj entreprenoj, uzinoj, kompanioj kaj entreprenistoj. Informcentroj por civitanoj kaj venintaj vizitantoj estas kvar - en konstruaĵo de urba biblioteko en Vrchlický-strato, en konstruaĵo de la urba ofico en Masaryk-strato, en vestiblo de la stacidomo de Ĉeĥaj fervojoj kaj en Penziono en turo en Kopernik-strato apud nova akvocentro. La urbo havas tri interkonsentojn pri kunlaborado kun urboj en Pollando. Tio estas [[Zdzieszowice]], [[Prudnik]] kaj [[Gródkow]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} {{Bohumín}} [[Kategorio:Bohumín]] [[Kategorio:Setlejoj en Ostrava baseno]] olm3udz91iu96psqsm6h14iizg6dlnr Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin 0 343710 9441021 9289662 2026-07-29T04:07:53Z Sj1mor 12103 9441021 wikitext text/x-wiki {{informkesto muzeo |regiono-ISO = RU-MOW |situo sur mapo= Centra Moskvo |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro = Direktoro: Marina Loshak<br>Prezidento: Irina Antonova }} '''La Ŝtata Muzeo de Belartoj [[Aleksandr Puŝkin|Puŝkin]]''' ({{l-ru|Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина}}) estas unu el plej ampleksaj deponejoj de la eŭropa kaj la monda belarto situanta en [[Moskvo]], [[Rusio]]. Ĝin ordonis fondi caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] omaĝe al sia patro [[Aleksandro la 3-a (Rusio)|Aleksandro la 3-a]], tial ĝis [[1917]] ĝi nomiĝis '''La Belarta Muzeo de Moskva Universitato de Lia Imperiestra Moŝto Aleksandro la 3-a '''. La [[13-an de junio]] [[1912]] okazis ĝia inaŭguro. == Historio == [[Dosiero:Ivan tsvetaev.jpg|eta|maldekstra|100ra|iniciatinto kaj unua estro [[Ivan Cvetajev]]]] De la [[1816]] jaro en [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato|Moskva Universitato]] ekzistis Münz-Kabinett. Dum la 19-a jarcento kolekto de la tiu sekcio pligrandiĝis, en la [[1848]] jaro ĝi iĝis la Kabineto de belartoj kaj antikvaĵoj. Ĝi enhavis arkeolgiajn trovaĵojn, muldaĵojn de famaj statuoj, monerojn kaj medalojn. En la fino de la 19-a jarcento la profesoro de la universitato, d-ro pri historio de belartoj [[Ivan Cvetajev]] (patro de fama rusa poetino [[Marina Cvetajeva]]) iniciatis fondi novan deponejon por tiu kolekto kaj ĝian plilarĝigon. Li volis transformi tiun kolekton de kopio en instruan muzeon, similan al grandaj Eŭropaj kolektoj de kopioj. La ĉefa modelo estis la kolekto de kopioj en la Dresden-a muzeo [[Albertinum]]. La Cvetajev-a kolekto de muldaĵoj enhavas kopiojn de la skulptaĵoj kaj aliaj artaĵoj de la Antikva Oriento, Antikveco, Mezepoko kaj Renesanco. Ĝi estas unu el grandaj tiaj kolektiĝoj. Cvetajev ankaŭ volis krei la kolekton de muldaĵoj de la moderna okcidenta skulpturo (centro de kiu iĝus la kreaĵoj de [[Auguste Rodin]]), sed la brulo, kiu deturis parton de eksponatoj, malhelpis fari tion. Krom tio la muzeo dum sia fondo ricevis kelkajn kolektojn de originaloj. La plej notinda estas la kolekto de atikaĵoj de [[Vladimir Goleniŝĉev]]. Egipta parto de tiu kolekto estas la bazo de la Egipta sekcio de la muzeo. En [[1911]] - [[1913]] Cvetajev estis unua estro de muzeo. [[Dosiero:Nechaev-Maltsov.jpg|eta|maldekstra|100ra|mecenato [[Jurij Neĉajev-Malcov]]]] [[Dosiero:Gmii.jpg|eta|320ra|ĉefa fasado de la muzeo]] Establado de la konstruaĵo okazis la [[17-an de aŭgusto]] [[1898]] laŭ aprobo de la caro. La projekton faris arkitekto [[Roman Klein]], inĝenieroj [[Ivan Rerberg]] kaj [[Vladimir Ŝuĥov]]. Plej grandan parton de necesa monsumo subvenciis rusa mecenato [[Jurij Neĉajev-Malcov]]. Post la [[Oktobra Revolucio]] la muzeo daŭre evoluis. En 1918 aperis la plano de kreado de kvar Moskvaj muzeoj: Nacia arta muzeo, Muzeo de la okcidenta arto, Muzeo de la rusa popola arto kaj vivaranĝo, kaj Muzeo de la orienta arto. Dum la diskutado de la plano oni notis, ke la Muzeo de belartoj de la Moskva universitato povas esti la bazo por la kreado de la granda arta muzeo. La kolekto de la muzeo daŭris pligrandigi. Ĝi ricevis la originalaj Antikvecaj artaĵoj el la muzeo de la eksa [[Strogonovko (Simferopola distrikto)|Stroganov]]-a instruejo kaj el la eksa Moskva instruejo de la skulptado kaj pentrado. La muzeo ankaŭ aĉetadis multe da grafikaĵoj. De la printempo de [[1923]] komencis formiĝi la ĉefa parto de la pentraĵa galerio de muzeoj. Oni transdonis en la muzeon la pentraĵojn de la okcidentaj pentristoj, laborinta ĝis la mezo de la 19-a jarcentro, el aliaj Moskvaj tekoj. La ĉefaj fontoj de tiuj pentraĵoj estis la [[Rumjanceva muzeo]], [[Tretjakova galerio]], kaj aliaj muzeoj, iuj privataj kolektoj naciigitaj. Sed en Moskvo situis malmulte da notindaj pentraĵoj de tiu periodo. Tial en la printempo de la [[1924]] la muzeo ricevis multe da pentraĵoj el [[Ermitejo]], Leningrada muzea fondaĵo kaj aliaj Leningradaj kolektoj. En 1930 oni translokigis ankoraŭ 37 pentraĵojn el Ermitejo (inkluzivante ĉefverkojn). La muzeo iĝis la ĉefa muzeo de la malnova okcidenta arto (ĝis la mezo de la 19-a jarcento) en Moskvo. Laborantoj de la muzeo aktive partoprenas en la [[arkeologio|arkeologiaj]] esploroj en la suda Sovetio, kiu kompletigas la kolektojn de la muzeo. La kolekto de la muzeo iĝis tro granda por ĝia konstruaĵo, sed tiu problemo ne estis solvita ĝis la fino de la 20-a jarcento. En [[1948]] la muzeo ricevis duonon de la kolekto de la Muzeo de la nova okcidenta arto, kiu estis malfermita pro politikaj motivoj. Tiel en la kolekto de muzeo aperis la laboraĵoj de la modernaj pentristoj kaj skulptistoj. De [[1949]] ĝis [[1953]] en la plimulto de la haloj de la muzeo situis la Ekspozicio de la donacoj al [[Iosif Stalin]]. En [[1994]] aperis la unua filio de muzeo (kaj la unua aldona konstruaĵo). Tio estas la Muzeo (nun Sekcio) de la privataj kolektoj. Tiu sekcio de muzeo estas bazita pro la iniciativo de la fama historiisto de literaturo [[Ilja Silberstein]]. Li havis grandan kolekcion de pentraĵoj kaj grafikaĵoj kaj volis salvi tiun kolekcion kiel tutaĵo. Sed en Moskvo ne ekzistis muzeo, kiu gardus kolekciojn, do Silberstein ekvolis krei ĝin. En la mezo de la 80-aj jaroj Irina Antonova, la derektisto de la Muzeo de Belartoj subtenis Silberstein-on. Moskvaj, Leningradaj kaj aliaj kolektantoj komencis doni siajn kolekciojn kaj formiĝis la "hiperkolekto", kiu estas nekutima por Moskvo. La muzeo enhavas kaj Eŭropa, kaj rusa belarto, ĉefe nova. Ĉiu kolekcio havas sian propran strukturon, iufoje ne similas al la tipa muzeo. En [[1996]] en la [[Rusia ŝtata universitato de la neekzaktaj sciencoj]] estis kreita la Instrua muzeo Cvetajev, kiu enhavas la grandan parton de la Cvetajev-a kolekto de muldaĵoj. En la [[2006]] la Sekcio de la privataj kolektoj ricevis novan konstruaĵon, kaj en ĝia eksa konstruaĵo oni kreis la Galerion de la arto de landoj de Eŭropo kaj Ameriko de la 19-a — 20-a jarcentoj. Tio estis fakte ne kreo de la tute nova muzeo, sed la pligrandigo de la ekspozicio de la pentraĵoj kaj skulpturoj de 19-a kaj 20-a jarcento. Antonova volis rekrei la Muzeon de la nova okcidenta arto, sed la peto al Ermitejo redoni la Peterburgan parton de la eksa kolekto de tiu muzeo kaŭzis nur la proteston. Sed tiaj planoj daŭras ekzisti eĉ post tio. En la [[2014]] la dua parto de la nova konstruaĵo de la Sekcio de la privataj kolekcioj estis fremita. == Kolekto kaj ekspozicioj == En [[2010]] kolekton de la muzeo konsistigis pli ol 560 000 objektoj prezentantaj pentrarton, grafikon, skulpturon ktp. Tie regule okazas internaciaj eksponadoj de belartaĵoj. === La ĉefa konstruaĵo === La ĉefa konstruaĵo enhavas la parton de la Cvetajev-a kolekto de muldaĵoj, la originalajn artaĵojn de la Antikva Oriento kaj Antikveco, kaj la kolekton de la Renesanca kaj modernaj okcidentaj artaĵoj ĝis la 18-a jarcento. ==== La Antikva Oriento ==== La plej fama parto de la Antikv-Orienta kolekto de la muzeo estas la kolekto de la Egiptaj antikvaĵoj. La bazo de tiu kolekto estas la privata kolekto de Vladimir Goleniŝĉev. En la nuna stato la kolekto de Egiptaj antikvaĵoj ilustras ĉiujn etapojn de la evoluo de la Egipta kulturo, ekde la prahistorio kaj ĝis la Bizanca periodo. En la ekspozicio tiuj eksponaĵoj situas ĉefe en la speciala Egipta halo, dekoraciita laŭ la stilo de la antikva Egipta arkitekturo. La kolekto de la Mez-Orientaj antikvaĵoj estas pli modesta. Ĉefe ĝi estas situanta en la Asiria halo kun kelkaj muldaĵoj de la Asiriaj reliefoj kaj statuoj. Alia notinda objekto de la muzea kolekto estas la juveloj el la Trojaj trovaĵoj de [[Heinrich Schliemann]]. ==== Antikveco ==== La kolekto de la Antikvaj originaloj enhavas 37 mil artaĵojn. En la ekspozicio antikvaj artaĵoj estas disponitaj en du haloj de la unua etaĝo. En la unua oni eksponas ceramikon, statuojn kaj statuetojn, bosojn de la antikva Kipro, Grekio kaj Italio ĝis la 4-a jarcento de nia erao. La dua enhavas la arkeologiajn trovaĵojn de la muzeo en regiono de la norda marbordo de la Nigra Maro. [[Dosiero:Head golenischev.jpg|eta|La antikva skulpturo el la kolekto de Goleniŝĉev]] ==== Bizancio ==== Muzeo havas malgrandan kolekcion de la Bizancaj ikonoj kaj ornamartaĵoj. La ikonoj situas en la unua etaĝo de la muzeo en la halo 7. ==== Originalaj Eŭropaj artaĵoj ==== Tiu parto de kolekto komencis formiĝi dum la fondo de muzeo, sed la ĉefa parto formiĝis en la Sovetia periodo. Ĝi enhavas la arto de Italio, la landoj de historia Niderlando kaj Francio de la 14-a ĝis la 19-a jarcento. Ĝi ilustras ĉiujn stadiojn de la evoluo de la Eŭropa arto, komencante de la Antaŭ-Renesanco. ==== La Cvetajev-a kolekto de muldaĵoj ==== En la ĉefa konstruaĵo la muldaĵoj estas disponigitaj en la du tegmentitaj kortetoj kaj en multe da haloj de la dua etaĝo. La kortetoj estas famaj lokoj de la Muzeo. En la Greka korteto oni disponigis la muldaĵojn de la famaj objektoj de la Antikva arkitekturo (la angulo de [[Partenono]], portiko de [[Ereĥteiono]] ktp.) kaj multaj muldaĵoj de antikvaj reliefoj kaj statuoj. En la Italia korteto (kopio de la korteto de la palaco [[Bargello]]) oni eksponas la muldaĵojn de la statuoj kaj reliefoj de la epoko de Renesanco kaj kelkajn arkitekturajn elementojn. La muldaĵoj kaj kopioj de haloj de la dua etaĝo (kaj la balkono de la Italia korteto) ilustras la evoluon de la Eŭropa skulpturo, reliefo kaj mozaiko de la antikvega Grekio ĝis la Renesanco. === La Galerio de la arto de landoj de Eŭropo kaj Ameriko de la 19-a — 20-a jarcentoj === La Galerio enhavas la artaĵojn de la 19-a kaj 20-a jarcentoj. La plej fama parto de tiu kolekto estas la pentraĵoj de [[impresionismo|impresionistoj]] kaj [[postimpresionismo|postimpresionistoj]] ĉefe el la privataj kolektoj de la [[Sergej Ŝĉukin]] kaj [[Ivan Morozov]]. Krom tiuj pentraĵoj la galerio havas la kolekton de la Eŭropaj pentraĵoj kaj statuoj de la 19-a jarcento kaj kolekto de la modernaj pentraĵoj kaj skulptaĵoj. === La Sekcio de la privataj kolektoj === La Sekcio de privataj kolektoj enhavas multe da kolektoj de la tre diversaj temoj. === La instrua muzeo Cvetajev === La instrua muzeo Cvetajev enhavas la muldaĵojn kaj kopiojn de artaĵoj de la Antikva Oriento ĝis la epoko de Renesanco. La ekspozicioj estas similaj al la ekspozicio de kopioj de la ĉefa konstruaĵo, sed la artverkoj estas aliaj. == La Centro de la estetika edukado Musejon == La muzeo ĉiam estis la edukada institucio. En la postrevolucia periodo tie komencis la speciala edukada laboro kun infanoj, adoleskantoj kaj junuloj. La ĉefa celo estis la eduko de la sperta kaj scihava spektanto. En la 2006 la sekcioj de la muzeo, kiuj okupiĝas pri tio, ricevis novan konstruaĵon kaj nomon La Centro de la estetika edukado Musejon. En la centro specialistoj laboras kun edukatoj de la 5-a jaro de vivo ĝis la junuleco en pluraj rondetoj kaj sekcioj. La centro ankaŭ praktikas artterapion. == Memora apartamento de Svjatoslav Richter == La fama muzikisto [[Svjatoslav Richter]] estis amiko de la muzeo kaj testamentis al ĝi sian apartamenton. Nun tiu apartamento funkcias kiel la malgranda muzeo de Richter, protektante la atmosferon ekzistantan dum lia vivo. En la apartamento oni ankaŭ organizas koncertojn kaj artajn ekspoziciojn. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [http://www.youtube.com/watch?v=5Na0DkA5uZY inaŭguro (video)] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Artmuzeoj en Moskvo]] [[Kategorio:Distrikto Ĥamovniki (Moskvo)]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1898]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1912]] g84sdv9drmt7zndaahze4q5b48wycxe Meghri 0 346424 9441031 9382839 2026-07-29T04:13:28Z Sj1mor 12103 9441031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AM}} '''Meghri''' aŭ '''Megri''' ([[armene]] Մեղրի) estas urbo de la suda [[Sjuniko|provinco Sjuniko]] en [[Armenio]], situante ĉe la landlimo kun [[Irano]] laŭ trairo de la [[rivero Meghri]]. En 2008, ĝi havis 4.801 loĝantojn.<ref>[http://armstat.am/file/doc/99483283.pdf Censo de Armenio 2011, Provinco Sjuniko]</ref><ref name="cadastre">{{citaĵo el la reto|titolo=Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերի բառարան [Vortaro de setlejoj de la Respubliko Armenio]|url=http://www.cadastre.am/storage/files/pages/pg_8945925618_pg_907871769_HH_bnak._bar..pdf|eldoninto=Armenian State Cadaste|paĝo=138|dato=2008|alirdato=2020-09-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150923195722/http://www.cadastre.am/storage/files/pages/pg_8945925618_pg_907871769_HH_bnak._bar..pdf|arkivdato=2015-09-23}}</ref> Ĉar la klimato de Meghri malsimilas al la resto de la [[lando]], ĝi produktas [[frukto]]jn kaj ĝenerale nutraĵojn kiuj ne ekzistas en aliaj armenaj [[provinco]]j. En ĝi loĝas ĉ. 2 mil soldatoj kiuj zorgas pri la landlimo kun [[Irano]] inter rusaj kaj armenaj soldatoj. Meghri estas urbo kaj la centro de la urba komunumo Meghri, en la provinco Sjuniko sude de Armenio, proksime al la limo kun Irano. Laŭ la demografia censo de la jaro 2011, la urbo Meghri havis 4,580 loĝantojn. Laŭ la oficiala takso de 2016, la loĝantaro de Meghri estas ĉirkaŭ 3.500. Meghri situas 376 km sude de la landa ĉefurbo [[Erevano]] kaj 73 km sude de la [[Sjuniko|provinca ĉefurbo]] [[Kapan]]. Kiel rezulto de la komunumaj fuzioj entreprenitaj ekde 2016, la komunumo Meghri pligrandiĝis por inkluzivi la ĉirkaŭajn vilaĝojn [[Agarak]], Alvank, Ajgedzor, Gudemnis, Karĉevan, Kuris, Lehvaz, Liĝk, Nrnadzor, Ŝvanidzor, Taŝtun, Tĥkut, Vahravar kaj Vardanidzor.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://gorispress.am/?p=4773 |titolo=Նախատեսվում է իրականացնել համայնքների խոշորացման 14 պիլոտային ծրագիր |alirdato=2020-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190514024021/http://gorispress.am/?p=4773 |arkivdato=2019-05-14 }}</ref> == Etimologio == Meghri estis fondita kiel "Karĉavan" en 906 fare de la reĝo [[Smbato la 1-a]] de Armenio, dum la periodo de la [[Bagratida Armenio]]. Poste, ĝi estis konata kiel Meghri, kiu signifas "miela urbo" en la [[armena lingvo]]. == Historio == === Antikva historio kaj mezepoko === [[Dosiero:Ամրոց Մեղրի.(Մեղրու բերդ).JPG|eta|La restaĵoj de la fortikaĵo Meghri el la 11-a jarcento]] La areo de nuntempa Meghri estas loĝita ekde la [[Bronzepoko]]. Multaj arkeologiaj lokoj troviĝas en la ĉirkaŭaĵoj de la urbo ekde la 7-a kaj 6-a jarcentoj a.K., dum la periodo de la regiona imperio [[Urarto]]. Historie ĝi estis parto de la kantono Arevik de la praa provinco [[Sjuniko (historia provinco)|Sjuniko]] de la [[Reĝlando Armenio]]. Kun la starigo de la [[monaĥejo Tatev]] en la 8-a jarcento, eĉ se malproksime de la urbo, la regiono de nuntempa Meghri atestis rapidan socian kaj ekonomian evoluon. En 906, la setlejo Karĉavan estis fondita de reĝo [[Smbato la 1-a|Smbat la 1-a]] de la [[bagratida dinastio]]. En 987, la urbo (konata kiel Meghri) estis inkluzivita ene de la nove fondita [[Sjunika reĝlando|Armena reĝlando Sjuniko]]. En 1105, la regiono de Meghri estis okupita de la [[selĝukoj]]. La urbo estis tute detruita en 1126 kaj 1157 de la invadaj Selĝukaj trupoj. Inter la 12-a kaj 15-a jarcentoj, [[Sjuniko (historia provinco)|Sjuniko]], kune kun la resto de la historiaj teritorioj de Armenio, suferis la invadojn de pluraj popoloj kiaj la [[selĝukoj]], [[Mongolio|mongoloj]], [[Ak-kojunlo|ak-kojunloj]] kaj [[Kara-kojunlo|kara-kojunloj]] respektive. === Fremda regado === [[Dosiero:Sights of Meghri (3).jpg|eta|Preĝejo Sankta Johano (Surp Hovhannes) de la 17a jarcento]] Komence de la [[16-a jarcento]], Meghri iĝis parto de la ''Erivan Beglarbegi'' ene de la [[Safavidoj|safavida]] [[Irano]]. Komence de la [[18-a jarcento]], la regiono estis implikita en la liberiga kampanjo de la armenoj de [[Sjuniko (historia provinco)|Sjuniko]] gvidita de [[David Bek]], kontraŭ Safavida Persujo kaj la invadaj otomanaj turkoj. David Bek komencis siajn batalojn en 1722 kun la helpo de miloj da lokaj armenaj patriotoj, kiuj liberigis Sjunikon. En 1813, Meghri iĝis parto de la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] kiel rezulto de la [[Rus-Persa Milito (1804-1813)|Rusa-Persa Milito de 1804-1813]] kaj la subskribo de la [[Traktato de Gulistano|Traktato de Gulistan]]. Ĝi estis inkluzivita en la [[Karabaĥa ĥanato|provinco Karabaĥo]] ĝis 1868 kiam ĝi fariĝis parto de la nove formita ''Zangezurskij Ujezd'' de [[Elizavetpola Gubernio|Elizavetpola gubernio]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.abp.am/armenia/city/kapan/|script-title=ru:Капан|eldoninto=abp.am|llingvo=rusa|alirdato=28an de aŭgusto 2009|titolo=Archived copy|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100505023659/http://www.abp.am/armenia/city/kapan/|arkivdato=5an de majo 2010}}</ref> En 1810, juna brita armeoficiro William Monteith vizitis la regionon kiel parto de sia servo kun la brita ambasado al Irano. Liaj [[Memuaro|memuaroj]] de 1856 pentras viglan bildon de la Meghri-valo, kiun li priskribas kiel ''romantikan interkrutejon'', kiun li taksas kiel ''unu el la plej belaj en Persujo, aŭ efektive en iu ajn lando. Li rimarkas, ke en iamaj tempoj [ĝi] evidente estis dense loĝata de preĝejoj, forlasitaj sed tamen perfektaj, amplekse densaj sur la deklivoj de la montoj, kiuj ĉi tie leviĝas al alteco sur la okcidenta flanko de 8000 ĝis 10 000 [[Futo|futoj]], kovritaj per arbaroj. La arboj havas neniun specialan grandecon, kaj multe intermetitaj kun pomo, piro kaj [[Juglando (genro)|juglando]], verŝajne la restaĵoj de iamaj ĝardenoj, aŭ produktitaj per semoj portitaj de la birdoj kaj vento en la iam kultivita tero''. Li priskribas la setlejon de Meghri mem kiel dividitan en du sekciojn, ĉiu ĉirkaŭ duonan mejlon de la rivero Araz, kaj apartigitaj per "malgrandaj enfermitaj ĝardenoj, ĉirkaŭitaj de [[Rebo|reboj]]". Tiutempe rusoj regis la plej grandan vilaĝon ĉe la norda flanko; la persoj okupis Malgrandan Megeri. Li priskribis la riveron Araz kiel rapidan ŝaŭman torenton, vadeblan nur en unu loko, ĉirkaŭ mejlon kaj duonon for tra la rivero.<ref>{{citaĵo el libro |dato= 1856|titolo= Kars and Erzeroum; with the campaigns of Prince Paskiewitch, in 1828 and 1829|url=https://archive.org/details/karsanderzeroum00montgoog|eldoninto=Beown, Green & Longmans |paĝo=[https://archive.org/details/karsanderzeroum00montgoog/page/n88 63] }}</ref> En 1881, la unua miksita lernejo estis malfermita en Meghri. En 1901 malfermiĝis en Meghri kooperativo de konsumantoj, kiu estis la unua tiaspeca en [[Armenio]]. [[Dosiero:Mountainous Armenia 1921.png|250px|maldekstre |thumb | Meghri ene de la [[Respubliko Montara Armenio]].]] === Moderna historio === Kun la establado de la [[Armena Respubliko (1918-1920)|Respubliko Armenio]] en 1918, Meghri estis inkludita ene de la Zangezur-regiono de la lastatempe fondita respubliko. Tamen, post la falo de la respubliko en decembro 1920, la dua [[Zangezur-montaro|tutzangezuria]] kongreso okazinta en [[Tatev]] la 26-an de aprilo 1921 anoncis la sendependecon de la memregaj regionoj Daralakjaz (nuna [[Vajoco-Dzoro|Vayoco Dzor]]), [[Zangezur-montaro|Zangezur]] inkluzive de Meghri, kaj partoj de [[Montara Karabaĥo]], sub la nomo de [[Respubliko Montara Armenio|Montara Armenio]]. Tamen la memproklamita respubliko havis mallongan vivon, kiam la [[Ruĝa Armeo]] faris amasajn militajn operaciojn en la regiono dum junio-julio 1921, atakante [[Sjuniko|Sjunikon]] de la nordo kaj oriento. Kiel rezulto de furiozaj bataloj, la Respubliko Montara Armenio kapitulacis la 13-an de julio 1921, sekvante la promesojn de [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|Soveta Rusio]] konservi la montaran regionon de Sjuniko kiel parto de [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|sovetia Armenio]]. La sovetianoj establis la Meghri-rajonon en septembro 1930, kaj la setlejo de Meghri iĝis la centro de la lastatempe formita Rajono. En 1959, Meghri ricevis la statuson de urbotipa setlejo. En 1984, Meghri ricevis la statuson de urbo. Ĝi disvolviĝis kiel centro de nutraĵa industrio surbaze de la lokaj agrikulturaj produktoj de la regiono. Post la sendependeco de Armenio, Meghri estis inkluzivita en la nove formita provinco Sjuniko, laŭ la administraj reformoj de 1995. == Geografio == [[Dosiero:Pejzaĝo de Meghri.jpg|250px|thumb |dekstre | Pejzaĝo de Meghri.]] Je averaĝa alteco de 610 metroj super la marnivelo, Meghri situas proksime al la limo [[Armenio]]-[[Irano]], ĉe la bordo de la rivero Meghri, regata de la montoj [[Zangezur-montaro|Zangezuro]] de la nordoriento, kaj la rango de Meghri de la sudokcidento. La urbo estas ĉefe dividita en 2 grandajn kvartalojn: * Mets tagh kun la signifo la granda kvartalo, situanta sur la maldekstra bordo de Meghri-rivero, ĝi okupas la orientan parton de Meghri. Formita dum la 17-a jarcento, ĝi okupas ĉirkaŭ 70% de la urba areo. * Pokr tagh kun la signifo la malgranda kvartalo, situanta sur la dekstra bordo de Meghri-rivero, ĝi okupas la okcidentan parton de Meghri. Ĝi formiĝis dum la sovetiaj tagoj en la 20-a jarcento. La 2 kvartaloj estas apartigitaj per la rivero Meghri kaj la strato Adeljan. La ĉirkaŭaj regionoj de la urbo estas elektitaj kiel Ĉefa Papilia Areo, havante nombron da raraj kaj endanĝerigitaj specioj de papilioj,<ref>Butterfly Conservation Armenia http://www.butterfly-conservation-armenia.org/meghri.html</ref> kiel ekzemple [[Gegenes nostradamus]], [[Papilio alexanor]], [[Cupido argiades]], [[Polyommatus damonides]], kaj aliaj. == Demografio == [[Dosiero:Armena virino de Meghri.jpg|200px|thumb | maldekstre | Armena virino de Meghri]] Meghri estas preskaŭ tute loĝata de [[armenoj]], kiuj apartenas al la [[Armena Apostola Eklezio]]. La Preĝejo de la Sankta Dipatrino de Meghri de la granda kvartalo malfermita en 1673, estas la ĉefa preĝejo de la urbo. Ĝi estas sub la jurisdikcio de la Diocezo de Sjuniko kun sidejo en la urbo [[Goris]]. La urbo Meghri spertis relativan loĝantaran kreskadon ekde la 19-a jarcento kaj precipe dum la sovetaj jaroj kiam pluraj fabrikejoj instaliĝis tie. En 1831 ĝi estis nur vilaĝo kun 272 loĝantoj, en 1897 ĝi jam havis 927 homojn. Ĝi daŭre kreskis en la sekvaj jardekoj kaj atingis sian pinton en la jaro 2011, kiam, laŭ la tiujara censo ĝi havis 4.580 loĝantojn sed pro la ekonomia krizo de la lando la loĝantaro malkreskis ĝis 3500 en la jaro 2016.<ref name="cadastre"/> == Kulturo == Meghri havas publikan bibliotekon fonditan en 1882. La komunumo ankaŭ administras la kulturan centron kaj la artan lernejon por infanoj. Filio de Erevana instrua belarta centro estis malfermita en Meghri en 1985. La restaĵoj de la fortikaĵo de Meghri el la 11-a jarcento troviĝas ĉe la orientaj altaĵoj de la urbo. Krom la Preĝejo Sankta Dipatrino de 1673, la preĝejo Sankta Johano de la 17-a jarcento situanta en la malgranda kvartalo ankaŭ aktivas kaj famas pro siaj murpentraĵoj. La forlasita preĝejo ''Surp Sarkis'' situanta norde de Meghri ankaŭ devenas de la [[17-a jarcento]]. Laŭ registara decido 2322-N de la [[29-a de decembro]] [[2005]] la ''Pokr Tagh'' de Meghri estis enmetita en la liston de historiaj kaj kulturaj havaĵoj de Armenio sub ŝtata protekto kaj estis klasifikita kiel nacia valoro. == Ekonomio == [[Dosiero:Viro de Meghri vendas granatojn.jpg|eta|Meghriano vendas siajn granatojn.]] [[Dosiero:Olivoj de Meghri.jpg|eta|Olivoj de loka entrepreno.]] La urba ekonomio baziĝas sur nutraĵa industrio, kiu enhavas panbakan fabrikon, konservejojn kaj malgrandajn hejmajn vinfarejojn. Meghri havis grandan vinfabrikejon dum la sovetaj jaroj. [[Agrikulturo]] estas inter la ĉefaj sektoroj en la regiono. Meghri estas la sola loko en Armenio, kiu produktas [[Granato|granatojn]]. La regiono ankaŭ estas konata pro sia altkvalita figo. Meghri havas signife pli mildan klimaton ol la cetero de la urboj en Armenio, kaj produktas fruktojn ne troveblajn en aliaj regionoj.<ref>[http://asbarez.com/54491/gazprom-mulls-oil-refinery-in-armenia/ Refinery idea mooted]</ref> La [[Irano|Irana]]-[[Armenio|Armena]] Tergasodukto iras tra Meghri. Komence de 2007 oni informis, ke la registaroj de Armenio, Rusio kaj Irano planas konstrui naftorafinadejon por eksportado de benzino al Irano. Ĉi tiu projekto de 1,7 miliardoj da usonaj dolaroj estus gvidata de [[Gazpromo|Gazprom]] kies armena filio jam estas la ĉefa energiprovizanto de la lando kvankam en 2016 nova interkonsento malfermis la eblon havi la hejman benzinprovizon de Meghri-areo (ĉirkaŭ 5000 hejmoj) disponigota de irana kompanio Sanergy. <ref>[http://arka.am/en/news/economy/meghri_kajaran_section_of_iran_armenia_gas_pipeline_to_be_sold_to_gazprom_armenia/ Gazprom Armenia aĉetas la lastan sekcion de armena dukto kiun ili ankoraŭ ne posedis]</ref> La Meghri-digo (ankaŭ konata kiel la hidroelektra projekto Meghri aŭ Diga Akvodislimo Aras) estas hidrelektra sistemo planita ĉe la rivero Aras, ankaŭ konata kiel Arakso, proksime de Meghri ĉe la limo Armenio-Irano. La konstruado devis komenciĝi en 2012. La komuna projekto estis proponita kaj diskutita pli frue en la 1990-aj jaroj inter iranaj kaj armenaj aŭtoritatoj.<ref>[construction_of_meghri_hpp_on_river_arax_will_start_in_2014_minister HPP station plans, 2014]</ref> En junio 2016, la Medicina Centro Meghri estis malfermita kun la ĉeesto de tiama prezidanto [[Serĵ Sargsjan]].<ref>{{Citaĵo el la reto| titolo = Working visit of President Serzh Sargsyan to Syunik marz - Press releases - Updates - The President of the Republic of Armenia [oficiala retejo] | work = m.president.am | dato = 2an de junio 2016 | alirdato = 5an de aprilo 2018 | url = http://m.president.am/en/press-release/item/2016/02/06/Working-visit-of-President-Serzh-Sargsyan-to-Syunik-Marz/ }}</ref> Libera ekonomia zono "Meghri" estis establita en la urbo Meghri, provinco Sjunik per la dekreto N1595-A de la Registaro de la Respubliko Armenio de la 7a de decembro 2017. "Meghri Free Economic Zone" CJSC estas agnoskita kiel la funkciigisto de la supre menciita libera ekonomia zono. La libera ekonomia zono estis lanĉita la 15an de decembro 2017. La funkcia tipo de la libera ekonomia zono "Meghri" estas difinita kiel industria kaj [[Loĝistiko|loĝistika]]: en la sfero de [[agrikulturo]], [[fabrikado]], [[Elektroniko|elektroprovizado]], [[komerco]], [[Transporto|transportado]] kaj ekonomio-stokado, profesia kaj teknika agado, [[kulturo]], [[turismo]] kaj distro.<ref>[https://armenpress.am/eng/news/841537/ Sanergy provizos la hejman gasreton de Meghri, sub superrigardo de Gazprom Armenio]</ref> La [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[2017]], la Ministerio pri Ekonomia Disvolvo kaj Investoj de Armenio, nome de la Registaro de Armenio, subskribis kontrakton pri funkciado de la libera ekonomia zono. La daŭro de libera ekonomia zono estas 50 jaroj. == Turismo == [[Dosiero:Superrigado de Meghri.jpg|250px |maldekstre|eta|Ĝenerala vidaĵo de ''Pokr tagh'', la historia urboparto.]] Kvankam la regiono estas unika pro sia klimato kaj abunda produktado de fruktoj ([[granato]], unu el la naciaj simboloj de Armenio) nur kultiviĝas en Meghri) kaj [[mielo]], pejzaĝoj kun rokecaj montaroj, la rivero Araz, kultura heredaĵo same unika kiu estas parte influita de la persa kulturo, kiel ekzemplo, la murpentraĵoj de la loka preĝejo, lastatempe renovigita danke al usona subvencio, la malproksimeco de la landa ĉefurbo kaj la komplikaj kondiĉoj de la ĉemontaraj vojoj plilongigas la veturadon kaj sekve malmultaj turistoj elektas ĝin. Vizitantoj de la zono plejparte estas aventuremuloj kiuj vizitas Armenion kun la celo poste atingi Iranon kaj, ĉar Meghri troviĝas ĝuste ĉe la landlimo, estas vizitata de tiaj turistoj. Laŭ la informo de Meghri-administracio entute estas 11 malgrandaj hoteloj kaj gastejoj, kiuj ofertas 170 ĉambrojn kun 171 litoj, malgraŭ la jara averaĝa nombro de gastoj kiuj nur atingas 6580 homojn. Laŭ la Ŝtata Turisma Komitato de Armenio ĉirkaŭ 220 mil irananoj vizitis Armenion en 2017, kio estas 16% pli ol en 2016 (ĉirkaŭ 185 mil). La tendenco implicas, ke la regiono Meghri havas signifan potencialon de turisma disvolviĝo. Tamen al ĝi mankas kapabloj gastigi eĉ la trionon el iranaj turistoj. Pro tio homoj preferas aliajn urbojn aŭ elektas rektan vojaĝon al Erevano vizitante la regionon. En la urbo ekzistas la gastejo nomata Arevik kiu posedas inter 8 kaj 10 litoj kreita por iel bonvenigi turistojn sed pro la distancoj inter Erevano kaj Meghri ne estas multaj investoj ĉar entreprenistoj timas ne ricevi enspezojn kaj mankas infrastrukturoj. Por revivigi la urbon kreiĝis programo kiu vekus la intereson de turistoj al la regiono. Ĝi konsistas el kvar ĉefaj eroj: disvolviĝo-planado, rekonstruo de la kvartalo, kapacita konstruado kaj reklamado pri Meghri kiel nova turisma loko. Disvolvi planadon signifas krei profesian bazon por provizi gastigajn servojn kun lokaj tradicioj. == Transportado == [[Dosiero:Meghri, Railroad station, 2013.08.26 - panoramio (2).jpg|eta|maldekstre |thumb | Forlasita stacidomo de Meghri.]] Meghri estas la ĉefa pordego inter Armenio kaj Irano tra la proksima landlima pasejo [[Agarak]]. La Aŭtovojo M-2, kiu ligas la ĉefurbon [[Erevano]] kun Irano, trapasas Meghri. Dum la sovetiaj tagoj, Meghri estis ligita kun Erevano per fervojo irante tra la [[Naĥiĉevana Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko]]. Post la malfondo de [[Sovetunio]] kaj sekve de la milita krizo inter Armenio kaj [[Azerbajĝano]], la fervojo forlasiĝis. == Edukado == En la jaro 2017, Meghri estas hejmo de 2 publikaj mezlernejoj. Ĝi ankaŭ havas antaŭlernejan infanĝardenon administratan de la urba registaro. En 2001, meza teknika altlernejo malfermiĝis en Meghri, preparante instruistojn, librotenistojn kaj mekanikistojn. En la regiono Meghri, la vetercirkondiĉoj estas esceptaj. Situante en [[Dezertoj kaj kserofitaroj|duondezerta zono]], la rokaj montoj kaj altaj klifoj varmiĝas somere kreante subtropikajn kondiĉojn por kreskigi diversajn fruktojn. Nature, la loĝantaro de la regiono multe dependas de la agrikultura industrio. La tutlanda postulo pri edukitaj agronomoj estas aparte elstarigita en Meghri. Rimarkas la manko de specialistoj en la kampo de kampara ekonomio. Por plibonigi la lokan edukan sistemon kaj integri agrikulturon tra la lerneja instruplano, la svisa financita projekto "Merkatoj por Meghri" (efektivigita de la Centro por Agrokomerco kaj Kampara Disvolviĝo) kunigas la tri ĉefajn rolaĵojn kaj ekigas la komencon de la procezo. Post la triparta interkonsento inter la Ministerio pri Edukado kaj Scienco, la Ministerio pri Agrikulturo kaj la loka municipo, du lernejoj ekiniciatis establi klasojn pri [[agronomio]]. == Sporto == [[Dosiero:Meghri football field.jpg|eta|dekstre |230px |Piedpilka ludejo en Meghri]] Meghri havas sportan lernejon servatan de futbala trejnejo kaj 2 naĝejoj situantaj en la centro de la urbo en la malgranda kvartalo, sur la dekstra bordo de la rivero Meghri. La efektivigo de investprojekto pri sport-koncertejo ofertas enkondukon de sportaj kaj kulturaj eventoj kaj distraj servoj en la komunumo Meghri. Estas planite rekonstrui la stadionon en Agarak kaj fariĝi sport-koncerta komplekso. Cetere la stadiono Agarak situas sur la ĉefa vojo kondukanta al la urbo, kaj kovras areon de 3,39 hektaroj, havas naĝejon (alteco 3 m, longo 50 m, larĝo 20 m) kaj ŝtonan tribunon por 3.000 sidlokoj. Ankaŭ la stadiono estis komisiita dum la soveta epoko kaj ankoraŭ ne estis renovigita; ĝi devas esti rekonstruita kaj modernigita. Nuntempe la funkciado de la stadiono ne estas reguligita, kaj ĝi ne estas uzata por grandskalaj eventoj kaj distrado. == Elstaraj meghrianoj == [[Dosiero:Db Agnouni khachadour maloumian 1.jpg|eta|Ĥaĉatur Malumjan]] * [[Johannes Gugarac]], militisto de la 18-a jarcento. * [[Paramaz]], armena volontulo kaj politika aktivisto. * [[Ĥaĉatur Malumjan]], verkisto kaj politika aktivisto, viktimo de la [[Armena genocido]]. == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Akvofalo de Meghri.jpg|Vidaĵo de la akvofalo de Meghri dosiero:Urbodomo de Meghri.jpg|Urbodomo de Meghri Dosiero:Persimonoj en Meghri.jpg||Lokaj persimonoj dosiero:Superrigado_de_Meghri.jpg |Panorama vido de Meghri Dosiero:Strato en malnova Meghri.jpg|Strato de malnova urboparto </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sjunika reĝlando]] == Eksteraj ligiloj == * [http://meghri.am/ Oficiala retejo de Meghri] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210728113024/https://www.meghri.am/ |date=2021-07-28 }} * [http://meghrinews.com/ Meghri-novaĵoj] * [http://syunik.mtad.am/ Retejo de provinco Sjuniko] [[Kategorio:Urboj de Armenio]] e01912vwskts5rqtr5yiq781et5ulj0 Isabelle de Charrière 0 352783 9440957 9394378 2026-07-29T02:40:38Z Sj1mor 12103 9440957 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo de dosiero=Portreto de Isabelle de Charrière 1766<br> fare de [[Maurice Quentin de La Tour|Quentin de La Tour]]}} <!--[[Dosiero:Isabelle Agneta van Tuyll van Serooskerken, by Maurice Quentin de La Tour.jpg|eta|dekstra|]]--> [[Dosiero:Isabelle de Charrière - Quentin de La Tour.jpg|eta|dekstra|Isabelle de Charrière 1771 Maurice-Quentin de La Tour Musée Lecuyer [[Saint-Quentin (Aisne)]].]] [[Dosiero:Isabelle de Charrière - Jens Juel.gif|eta|dekstra|Isabelle de Charrière 1777]] '''Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken''' pli konata sub ŝia geedziĝa nomo '''Isabelle de Charrière''' aŭ (ĉefe en Nederlando) kiel '''Belle van Zuylen''' ([[france]]: '''Belle de Zuylen'''), naskiĝis en ([[Zuilen]], [[Utrecht]], la [[20-an de oktobro]] [[1740]] - mortis en [[:fr:Colombier (Neuchâtel)|Colombier]], [[Kantono Neŭŝatelo]], la [[27-an de decembro]] [[1805]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] kaj [[svisa]] komponistino kaj verkistino, kiu verkis en la [[franca lingvo]]. == Vivo == Naskita en Nederlando, ŝi loĝis la duan duonon de sia vivo en la kantono Neŭŝatelo de Svislando. Nun ŝi estas plej konata pro siaj romanoj kaj sia abunda korespondado, kvankam ŝi ankaŭ verkis broŝurojn, teatraĵojn kaj muzikajn pecojn. Aŭtoroj difinas ŝin kiel romanverkistinon kies laboro anticipis la emancipajn ideojn de la frua 19-a jarcento. Ŝi naskiĝis en antikva kaj riĉa familio de la nederlanda nobelaro, kiel la plej aĝa el sep gefratoj. Belle van Zuylen ĝuis multe pli larĝan edukadon ol kutime por knabinoj tiutempe. La liberalaj opinioj de ŝiaj gepatroj permesis al ŝi studi temojn kiel [[Matematiko|matematikon]], [[Fiziko|fizikon]] kaj lingvojn kiel la [[Franca lingvo|francan]], la [[Latina lingvo|latinan]], la [[Itala lingvo|italan]], la [[Germana lingvo|germanan]] kaj la [[Angla lingvo|anglan]]. Ĉiam interesita pri muziko, ŝi studis sub la komponisto [[Niccolò Zingarelli]]. Ŝi estis konata pro siaj vigla inteligenteco, granda scivolemo, [[nekonformeco]] kaj granda talento por verkado. La kleraj ideoj de Belle ofte koliziis kun la tradiciaj vidpunktoj de ŝia familio kaj de ŝia socia klaso. Je siaj 22aj jaroj, ŝi anonime publikigis sian unuan romanon: ''Le Noble'', en kiu ŝi satire priskribis la kutimojn enradikiĝintajn en la nobelaro, kaŭzante grandan [[Skandalo|skandalon]]. Baldaŭ ŝia identeco estis malkovrita… Do, la gepatroj de Belle, por eviti plian socian malhonoron, reprenis el la merkato la ankoraŭ ne venditajn kopiojn de la verko. Tamen, ili ne povis eviti ke la publikaĵo atingu la eksterlande kaj la resto de [[Eŭropo]]. Tiel, adapto de la teksto estis prezentita ĉe la ''Fransche Comedie Theatre'' en [[Hago]] en [[1769]], fare de nederlanda kompanio de [[komika opero]]. Post pluraj malsukcesaj geedziĝaj planoj, je sia 31 jaraĝo ŝi geedziĝis kun la svisa Charles-Emmanuel de Charrière kaj ekloĝis en Svislando. Ekde tiam Belle van Zuylen estis konata kiel Isabelle de Charrière. Ĉar la franca estis la lingvo de la nobelaro kaj la [[Internacia Lingvo|internacia lingvo]] de sia tempo, Isabelle verkis ĉiujn siajn librojn en tiu lingvo, kio permesis ilian disvastigon tra Eŭropo. Ŝi estis tre interesita pri la sociaj kaj politikaj problemoj de sia epoko. Ŝia laboro dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] estas konsiderita de speciala intereso. Influita de la idealoj de [[Denis Diderot]] kaj [[Jean-Jacques Rousseau]], ŝi esprimis en siaj verkoj kritikajn opiniojn pri la aristokrataj privilegioj, la moralaj konvencioj, la [[Ortodokseco|religia ortodokseco]], kaj la malriĉeco, kvankam ŝi kontraŭbatalis revolucian [[Radikalismo|radikalismon]]. Muziko ludis gravan rolon en ŝia vivo; en siaj leteroj ŝi ofte mencias komponistojn kies verkojn ŝi konis aŭ volis koni. Kiam ŝi komencis studojn pri muziko ĉe Niccolò Zingarelli ŝi skribis: "Ekde tiu ĉi unua provludo mi nur revas pri muziko." Ŝi restis pli ol jaron kaj duonon en [[Parizo]] (1786-1787), kie ŝi pasigis multe da sia tempo ludante la [[Klaviceno|klavicenon]] kaj komponante. Belle van Zuylen – Isabelle de Charrière entreprenis diversajn dramajn muzikajn verkojn, por kiuj ŝi verkis proprajn [[Libreto|libretojn]], sed neniu el ili atingis nin, krom kelkaj fragmentoj de la teksto. En 1788 ŝi sendis la libreton de ''Les Phéniciennes'' al [[Mozart]] en la espero ke li muzikigus ĝin, sed nek la akompana letero nek la respondo de Mozart estis trovitaj. Ŝiaj pluvivaj komponaĵoj inkludas ses [[Menueto|menuetojn]] por [[korda kvarteto]], verkitaj en Hago kaj [[Amsterdamo]]; naŭ [[Sonato|sonatojn]] por [[piano]], kaj dek [[Ario|ariojn]] kaj [[Romanco (muziko)|romancojn]] por [[soprano]] kaj piano verkitaj en Parizo; ĉiuj estis publikigitaj en la deka volumo de ŝiaj Kompletaj verkoj (''“Oeuvres complètes'' [ de ] Isabelle de Charrière, Belle de Zuylen - Amsterdamo, 1979-1984). Ili ne superas la mezan normon, sed la sonatoj por piano, kiuj unue estis eldonitaj [[Anonimeco|anonime]], montras laŭgradan pliboniĝon en la nivelo de kreado kaj lerteco. Post periodo de mallumo, la intereso en Belle van Zuylen – Isabelle de Charrière reviviĝis. La publikigo de ŝiaj Kompletaj Verkoj en la franca, ŝia biografio kaj pluraj nederlandaj tradukoj faras ŝian laboron vaste alirebla. En 2004 en [[Utrecht]] ŝi estis proklamita la plej bona civitano de ĉiuj tempoj kaj en 2005 la 200-a datreveno de ŝia morto estis okazo de vasta memorfesto == Fonto == {{Virinoj en muziko|84}} == Verkaro == * ''Le Noble, conte moral'', 1763 <ref>[http://literatuurmuseum.nl/media/uploads/image/zuylen05-1980x_.jpg titolpaĝon Le Noble 1763]</ref> * ''Lettres neuchâteloises'', novelo, 1784 * ''Lettres de Mistriss Henley publiées par son amie'', 1784 * ''Lettres écrites de Lausanne'', 1785 * ''Caliste ou continuation de Lettres écrites de Lausanne'', 1787 * ''Observations et conjectures politiques'', 1788 * ''Lettre à M. Necker sur son administration, écrite par lui-même'', 1791 * ''L’émigré'', komedio en tri aktoj, 1793 * ''Lettres trouvées dans des portefeuilles d’émigrés'', 1793 * ''Trois femmes'', novelo, 1795 * ''Honorine d’Userche : nouvelle de l’Abbé de La Tour'', 1795 * ''Sainte Anne'', 1799 * ''Sir Walter Finch et son fils William'', 1806 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.charriere.nl/ Retejo dediĉita al Madame de Charrière] {{fr}} {{nl}} * [http://www.belle-van-zuylen.eu/ Retejo dediĉita al Belle van Zuylen] * [http://www.belle-van-zuylen.eu/?page_id=473 Muziko al Isabelle de Charrière] * [http://www.belle-van-zuylen.eu/site-charriere/articles/biblsec.htm Bibliografia bazo 1: per nomo ĝis 2007] (1769- 2006) * [http://www.belle-van-zuylen.eu/?page_id=2734 Komplementa bibliografia datumbazo 2: laŭ jaro, kun aldonoj antaŭ 2007] (1772-2024) * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F16190.php Artikolo pri Isabelle de Charrière en la historia leksikono de Svisio] {{fr}} {{de}} {{it}} * [https://charriere.huygens.knaw.nl/fr/601-2/ La Correspondance d'Isabelle de Charrière] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241114013334/https://charriere.huygens.knaw.nl/fr/601-2/ |date=2024-11-14 }} {{fr}} {{nl}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Charriere, Isabelle de}} [[Kategorio:Nederlandaj nobeloj]] [[Kategorio:Nederlandaj verkistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj eseistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj]] 6p5rfitisnos5nmdavddjgwjdrb7a42 Maladers 0 352950 9440848 9248408 2026-07-28T18:51:28Z Sj1mor 12103 9440848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo de Kantono Grizono |nomo=Maladers |blazono=[[Dosiero:Maladers wappen.svg|eta|120px|center|<small>Blazono de Maladers</small>]] |bildo=[[Dosiero:Maladers Ansicht.jpg|eta|285px|center|<small>Maladers</small>]] |distrikto=[[Plessur (distrikto)|Plessur]] |komunumaro=[[Schanfigg (komunumaro)|Schanfigg]] |koord={{Koordinatoj gms|46|50|10|N|9|33|35|E}} |loĝantoj=501 |areo=7,59 |alteco=1013 |poŝtkodo=7026 |kodo=3926 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Maladers 2010.png|eta|285px|center|<small>Mapo de Maladers</small>]]}} '''Maladers''' estas komunumo de la [[komunumaro Schanfigg]] kaj la [[distrikto Plessur]] en [[Kantono Grizono]], [[Svislando]]. Ĝi havis 501 loĝantojn je la 31-a de decembro [[2009]]. == Geografio == Maladers situas ĉe la nordokcidenta fino de la valo [[Schanfigg]], norde de la rivero [[Plessur]] kaj rekte oriente de la kantonĉefurbo [[Koiro]]. En sudo la komunumon limigas la rivero Plessur, kiu fluas tra profunda valo, en nordo la komunuma teritorio etendiĝas ĝis la kresto de ''Hochwang'', kie sur alterco de 2220 m [[s.m.]] troviĝas la plej alta punkto de la komunumo. Al la komunumo apartenas krom la kernvilaĝo Maladers ankaŭ la vilaĝetoj [[Sax]] kaj [[Brandacker]]. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Maladers limas en nordo al [[Trimmis]], en oriento al [[Castiel]], en sudoriento al [[Tschiertschen-Praden]], en nordokcidento al [[Churwalden]], kaj en okcidento al la kantonĉefurbo [[Koiro]]. == Trafiko == Tra la komunumo pasas la kantona vojo de Koiro al [[Arosa]]. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la [[poŝtaŭtolinio]] de [[Koiro]] al [[Peist]]. La linio de la [[Retia Fervojo]], kiu pasas en la valfundo paralele al la rivero [[Plessur]], ne disponas pri haltejo sur la komunuma teritorio. == Historio == La unua dokumenta mencio de Maladers datiĝas el la jaro [[1156]] kiel ''de Maladru''. Sur la monteto ''Tumi'' estis trovitaj restaĵoj de prahistorio kaj fruhistoria setlejoj. En la jaro [[1977]] estis malkovrita statueto de [[Merkuro (dio)|Merkuro]]. Dum [[mezepoko]] Maladers apartenis al la supera tribunalejo de Koiro. En la 12-a jarcento estis menciita majorejo de la koira katedrala kapitulo. Poste la supera jurisdikcio apartenis al la koira voktotribunalo. Iam en la 15-a aŭ 16-a jarcento la jurisdikcio transiris al la tribunala komunumo Sankt Peter. En la 16-a jarcento la origine romanĉlingva vilaĝo estis germanigita. Kiel lasta vilaĝo de Schanfigg Maladers aliĝis en la jaro [[1635]] al la [[reformacio]]. En la jaro [[1952]] Maladers kun la tuta tribunala komunumo Sankt Peter sin liberaĉetis de la landa suvereneco de [[Aŭstrio]] kaj en [[1657]] ankaŭ de la feŭdo de la episkopo de Koiro. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1592.php ''Jürg Simonett'': ''Maladers'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2008-08-14)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.maladers.ch Oficiala retejo de la komunumo Maladers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170913165301/http://maladers.ch/ |date=2017-09-13 }} {{HLS|D1592}} {{Komunejokat}} <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---><br /> {{Navigilo komunumoj de la distrikto Plessur|Schanfigg}} t40p3eei6qvajf20glujaucxh99i3x7 Vispo (distrikto) 0 371429 9441085 9163790 2026-07-29T08:01:26Z Kontributor 2K 214888 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:CHE Täsch COA alt.svg]] → [[File:CHE Täsch VS COA.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) 9441085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto distrikto de Svislando |nomo=Distrikto Vispo |blazono=[[Dosiero:CHE Visp COA.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de la distrikto Vispo</small>]] |bildo=[[Dosiero:Autumn Matterhorn.jpg|eta|285ra|centre|<small>Materhorno en sudo de distrikto Visp estas rekonilo de Svislando</small>]] |mapo=[[Dosiero:Karte Bezirk Visp 2007.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de la distrikto Vispo</small>]] |kantono=Valezo |ĉefloko=[[Vispo]] |loĝantaro=27671 |loĝantaro-jaro=2009-12-31 |areo=863,8 |denseco=32 |kodo=2313 |zomo=9 }} La '''Distrikto Vispo''' estas administra unuo de [[Kantono Valezo]]. Ĝi havis 27671 loĝantojn la 31-an de decembro [[2008]]. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo [[Vispo]]. == Geografio == La teritorio de la Distrikto Vispo kongruas kun la valo de la rivero [[Vispa]] kun ĝiaj du brakoj [[Matervispa]] kaj [[Saaservispa]]. En la fundo de la valo de Matervispa situas la fama tursima loko [[Zermatt]] kun la monto [[Materhorno]], kiu estas unu el la rekoniloj de Svislando. En la sudo de la distrikto ĉe la limo al [[Italio]] situas [[Dufour-Pinto]], kiu kun alteco de 4634 m [[s.m.]] estas la plej alta punkto de Svislando. == Trafiko == De Vispo al Zermatt veturas la fama [[Matterhorn-Gotthard-Fervojo]]. La malantaŭa parto de la valo de Matervispo estas senaŭtomobila kaj atingeblas nur trajne. La valo de Saaservispa atingeblas per [[poŝtaŭtolinio]]. == Komunumoj de la Distrikto Vispo == La Distrikto Vispo konsistas (stato en 2009) el 19 komunumoj, el kiuj la ĉefloko [[Vispo]] estas la plej granda. Jen la listo: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000; text-align:left;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2009-12-31)</small> ! bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Baltschieder COA.svg|35ra|Baltschieder]] | [[Baltschieder]] || align="center" | 1200 || align="right" | 31.4 || align="center" | 6281 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Eisten COA.svg|35ra|Eisten]] | [[Eisten]] || align="center" | 206 || align="right" | 38.0 || align="center" | 6282 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Embd COA.svg|35ra|Embd]] | [[Embd]] || align="center" | 325 || align="right" | 13.4 || align="center" | 6283 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Graechen COA.svg|35ra|Grächen]] | [[Grächen]] || align="center" | 1365 || align="right" | 14.3 || align="center" | 6285 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Lalden COA.svg|35ra|Lalden]] | [[Lalden]] || align="center" | 665 || align="right" | 1.4 || align="center" | 6286 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Randa COA.svg|35ra|Randa]] | [[Randa]] || align="center" | 392 || align="right" | 54.5 || align="center" | 6287 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Saas-Almagell COA.svg|35ra|Saas-Almagell]] | [[Saas-Almagell]] || align="center" | 376 || align="right" | 110.3 || align="center" | 6288 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Saas-Balen COA.svg|35ra|Saas-Balen]] | [[Saas-Balen]] || align="center" | 417 || align="right" | 30.2 || align="center" | 6289 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Saas-Fee COA.svg|35ra|Saas-Fee]] | [[Saas-Fee]] || align="center" | 1715 || align="right" | 40.6 || align="center" | 6290 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Saas-Grund COA.svg|35ra|Saas-Grund]] | [[Saas-Grund]] || align="center" | 1115 || align="right" | 24.6 || align="center" | 6291 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE St. Niklaus COA.svg|35ra|Sankt Niklaus]] | [[Sankt Niklaus VS|Sankt Niklaus]] || align="center" | 2283 || align="right" | 89.3 || align="center" | 6292 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Stalden COA.svg|35ra|Stalden]] | [[Stalden VS|Stalden]] || align="center" | 1129 || align="right" | 10.5 || align="center" | 6293 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Staldenried COA.svg|35ra|Staldenried]] | [[Staldenried]] || align="center" | 607 || align="right" | 14.3 || align="center" | 6294 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Täsch VS COA.svg|35ra|Täsch]] | [[Täsch]] || align="center" | 1082 || align="right" | 58.7 || align="center" | 6295 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Törbel COA.svg|35ra|Törbel]] | [[Törbel]] || align="center" | 489 || align="right" | 17.3 || align="center" | 6296 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Visp COA.svg|35ra|Vispo]] | '''[[Vispo]]''' || align="center" | 6842 || align="right" | 13.2 || align="center" | 6297 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Visperterminen COA.svg|35ra|Visperterminen]] | [[Visperterminen]] || align="center" | 1390 || align="right" | 51.6 || align="center" | 6298 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Zeneggen COA.svg|35ra|Zeneggen]] | [[Zeneggen]] || align="center" | 245 || align="right" | 7.5 || align="center" | 6299 |- | align="center" | [[Dosiero:Zermatt Wappen.svg|35ra|Zermatt]] | [[Zermatt]] || align="center" | 5828 || align="right" | 242.7 || align="center" | 6300 |- |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | '''Totale''' | 19 || align="center" | 27671 || align="center" | 863,8 | align="center" | 2313 |} </div> <!--== Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Komunejokat|Visp (district)|Distrikto Vispo}} <br /> {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Valezo}} [[Kategorio:Vispo (distrikto)|!]] 4wrsqr0e8zzlsedaob8s6d59t8flrbq Ekscentra 0 373274 9440978 9399370 2026-07-29T02:48:18Z Sj1mor 12103 9440978 wikitext text/x-wiki '''Ekscentra''' persono (de la [[latina]]j vortoj ''ex centro'', „ekster la centro“) laŭ esperantlingvaj vortaroj kiel [[PIV]] kaj [[Reta Vortaro]] estas homo # iom ekstravaganca, fantaziema, spita aŭ indiferenta al malfavoraj juĝoj<ref name="vatré"> [[Henri Paul Vatré|H. Vatré]]: Neologisma glosaro, postrikolto al PIV </ref> aŭ # bizara<ref> [[Eliza Orzeszkowa]], trad. [[L. L. Zamenhof]]: [[Marta (romano)|Marta]]</ref>. {{Citaĵo|''Vivo libera, gaja, kvazaŭ senpacience sin elpuŝanta kaj kaprice ekscentra''<ref name="vatré"/>}} En matematiko la internacia vorto "ekscentreco" estas samsignifa kiel [[discentreco]]. Iom pli neŭtrale dirite, ekscentra persono estas persono klare devianta de la normoj en la socio en kiu li/ŝi vivas. La angla filozofo [[John Stuart Mill]] en sia verkaĵo „''On liberty''“ ("pri la libero") elstarigas la signifon de ekscentraj personoj por la pluevoluo de ĉiu socio. La alispececon de ekscentraj homoj en la mezepoka islama kaj kristana medicino estis klarigita per laŭdira misfunkcio de la [[lieno]] - ekde la komenco de la moderna epoko la konduko konsideratas ne plu malsano, sed simple socia fenomeno, kvankam la ne plena integriĝo en la socio por ekscentra persono povas kaŭzi psikan premon kaj eventuale povas sekvigi psikan malsaniĝon. == Difino == Ne ekzistas ĝenerale akceptata unueca difino de la koncepto de ekscentreco - tion jam montras la vortara difino skizita supre. Problemo aparte estas la grado je foriro de la socia normo, kiu konsistigu ekscentrecon aŭ ankoraŭ norman socian sintenon. Unuflanke necesas konscii, ke pro la homa individueco plena [[konformeco]] de individuo kun la socio ĉiukaze ne eblas, kaj aliflanke tre malsamas la atendoj, kiujn unuopaj homaj sociaj ordoj havas pri la grado de konformeco de siaj membroj. Dum ekzemple la socioj de [[orienta Azio]], en kiuj historie tre gravas la filozofio de [[konfuceismo]], kutime postulas partan adaptiĝon de individuoj al tradiciaj normoj kaj valoroj, ekzemple en la [[angla]]lingvaj regionoj de [[Norda Ameriko]] kutime regas relative pli da libero ol en tiuj aziaj landoj (kvankam ankaŭ en la anglalingva Norda Ameriko ja ekzistas socia premo je konformeco, la diferencigo nur estas relativa). Iuj difinoj de ekscentreco ankaŭ postulas, ke krom la diferenco al socia normo la individuo devas esti libere elektinta tiun diferencecon. Tiu difina nuanco helpu distingi inter ekscentreco kaj [[psika malsano|psikaj malsanoj]] kiel [[psikozo]]j aŭ [[neŭrozo]]j. Kompreneble eblas deekstere influi la socian premon: Ekzemple amaskomunikiloj povas kontribui al ekscentra reputacio de unuopulo, en intenco aŭ profiti pro skandalo aŭ - ekzemple en politika kampanjo - socie damaĝi la personan prestiĝon. == Sciencaj esploroj == La skota kuracisto ''David Joseph Weeks'' (naskiĝinta en [[1944]]) en la [[1980-aj jaroj]] studis ekscentrajn personojn en esplora projekto, kies rezultojn li publikigis kaj en fake scienca <ref>David Joseph Weeks: ''Eccentrics - the scientific investigation'' ("ekscentreco - la scienca esploro"). The Proceeding of the Royal College of Physicians of Edinburgh. 1989 (anglalingve)</ref> kaj en porpublika verkaĵo. <ref>David Weeks kaj Jamie James:''Exzentriker - Über das Vergnügen, anders zu sein'' ("Ekscentruloj - Pri la ĝuo esti alia"), eldonejo ''Rowohlt'', Hamburgo 1989 (jen germanlingve)</ref> Helpe de la britaj kaj usonaj amaskomunikiloj, interalie [[BBC]], [[New York Times]], [[Wall Street Journal]], li serĉis kandidatojn por siaj esploroj, el kiuj pli ol mil estis antaŭelektataj. Ĉiu esplorato estis intervjuata dum 90 minutoj, plenumis standadigitan pripersonecan kaj priintelektan testojn kaj respondis al ampleksaj demandaroj pri psikaj malsanoj. Rezulte de la studo David Weeks vortumis la sekvajn karakterizaĵojn de ekscentra persono: * socie neadaptiĝanta * kreema kaj kreiva * motivigata forte per scivolo * idealisma: havanta la celon plibonigi la mondon kaj pli feliĉigi la mondan loĝantaron * kontenta intensa adepto de unu aŭ pluraj hobioj * konscia pri sia alispececo ekde la infanaĝo * inteligenta * obstina pri sia opiniaro, sed ne batalanta pri tio - ekscentrulo centprocente certas pri la praveco de siaj opinioj kaj estas konvinkata, ke la resto de la mondo simple eraras tie, kie ne temas pri la propra opinio * sen strebo konkurenci aŭ lukti pri socia rekono aŭ prestiĝo * havanta nekutimajn kutimojn manĝi kaj organizi la ĉiutagan vivon * ne tre interesita pri la opinioj aŭ la ĉeesto de aliaj homoj, krom se temas pri la celo konvinki ilin pri la propra - ĝusta - vidpunkto * havanta petolan sentemon pri [[humuro]] * vivanta sola, sen vivpartnero * tre ofte la plej aĝa aŭ la [[sola infano]] de siaj gepatroj * erarema pri ortografio <ref>David Weeks kaj Jamie James: ''Exzentriker'', paĝo 34</ref> La unuajn kvin ecojn havu pli-malpli ĉiu ekscentra persono - elstara eco estu la socia ne-konformemo. David Wells estimas, ke proksimume 1 persono el 10 000 estu ekscentra. La standardaj priintelektaj testoj rezultigis en la esploratoj averaĝan [[intelekta kvociento|intelektan kvocienton]] de inter 115 kaj 120.<ref>David Weeks kaj Jamie James: ''Exzentriker'', paĝo 44</ref> La averaĝa sanstato de la esplorataj escentraj personoj estis multe pli bona ol tiu de la tutsocia averaĝo en Britio kaj Usono. Kaj ankaŭ la vivdaŭro de intertempe mortintaj ekscentraj personoj laŭ li estu signife pli alta ol tiu de la samsocia averaĝo. Multaj esploratoj laŭ li aspektis pli junaj ol ili estis. David Wells donis la hipotezan klarigon, ke ili havu malpli da socia streso kaj tial pli sanan imunecan sistemon. Laŭ sia propra subjektiva juĝo multaj el la esplorataj ekscentraj personoj estu pli kontentaj kaj ĝojaj ol la socia averaĝo.<ref>David Weeks kaj Jamie James: ''Exzentriker'', paĝo 269</ref> La irlanda kuracisto pri [[infana kaj junula psikiatrio]] ''Michael Fitzgerald'' en sia publikaĵo ''Autism and creativity'' ("aŭtismo kaj kreivo") vidis fortan interrilaton inter ekscentreco kaj la [[Asperger-sindromo]]. La socio ne subtaksu la ligon inter aŭtismo, ekscentreco kaj kreivo.<ref>Michael Fitzgerald: ''Autism and Creativity'' ("aŭtismo kaj kreivo"), paĝo 7</ref> Ankaŭ la psikologo ''Tony Attwood'' vidis rilaton inter la Asperger-sindromo kaj ekscentreco. Laŭ li tiaj homoj en la brita kulturo estus aparte akceptataj kaj admirataj.<ref>Tony Attwood: ''Ein ganzes Leben mit dem Asperger-Syndrom'' ("tuta vivo kun la Asperger-sindromo"), paĝo 250</ref> == Manifestiĝoj == Ekscentreco povas manifestiĝi en multaj manieroj, en ekstera aspekto de la homo, en vidpunktoj, celoj aŭ en la persona konduto. Inter la plej konataj formoj estas: === Ekscentraj sciencistoj === [[Dosiero:Perpetuum_mobile_villard_de_honnecourt.jpg|220px|maldekstra|eta|„Perpetuum Mobile“]] Ankaŭ en la racie influataj sciencoj ĉiam estis kaj estas ekscentraj personoj. inter ili estas fakuloj, kiuj malatentas pri ĝenerale akceptataj scioj kaj teorioj, en maniero por samfakanoj ŝajne ridinda kaj absurda. Ekzemplo estu la fizikistoj, kiuj ade strebas trovi la miraklon ''[[perpetuum mobile]]'', do maŝinon kiu per la propra moviĝo daŭre plumovas sin mem - koncepto kiu laŭ la fizikaj reguloj de [[termodinamiko]] ne povas esti reala. Ankaŭ la evoluo de sciencaj teorioj sen esplora-metodologia fundamento estas jen menciinda: Ekzemple historiistoj kiel [[Paul Schliemann]] ripete provis - malgraŭ la ĝenerale fake akceptataj arkeologiaj scioj - pruvi la ekziston de malaperintaj kontinentoj kiel [[Atlantido]] de [[Platono]] aŭ kiel [[Erich von Däniken]] provis pruvi la loĝigon de la tero fare de eksterteranoj en antikvaj pratempoj. Ekzistas historiistoj kiel [[Heribert Illig]], kiuj asertas ke partoj de la mezepoka historio estas nura funkcio, aŭ [[lingvoscienco|lingvosciencistoj]] kiel [[Augustus Le Plongeon]], kiuj laŭ probable hazardaj similecoj vidas parencecon inter meksikaj indiĝenaj amerikaj lingvoj kaj la [[aramea lingvo]] de la epoko de [[Jesuo Kristo]]. Tamen aparte en pioniraj sciencoj la distingo inter ekscentreco kaj genieco malfacilas: La ideoj de multaj elstaraj esploristoj, inventistoj kaj malkovrintoj kiel ekzemple [[Albert Einstein]], [[Charles Darwin]] aŭ [[Heinrich Schliemann]] pli poste estis pravigitaj, sed komence laŭ la supraj kriterioj konsideriĝus ekscentraj kaj science neseriozaj. ==== Aliaj ==== * [[Constantine Samuel Rafinesque]] === Ekscentraj artistoj === [[Dosiero:Suzanne Valadon - Portrait d'Erik Satie.jpg‎|eta|pentraĵo de [[Suzanne Valadon]]: ''Erik Satie'', 1893]] La kreivo kaj imaginemo kutime necesa por arta agado, jam en si mem distanciĝo de la sociaj normoj, kaŭzas ke artistoj ofte konsideratas proksimaj al ekscentreco. Aparte la plej elstaraj ekzemploj de sia metio, ekzemple [[Pablo Picasso]], [[Morrissey]], [[Igor Stravinskij]], [[James Joyce]], [[Michael Jackson]], [[Thelonious Monk]] aŭ [[Bobby Fischer]], estas socie ofte konsiderataj strangaj, radikalaj kaj bizaraj. Multaj artistoj tamen ankaŭ ekster la arta krea proceso, en la ĉiutaga vivo transiris la socie agnoskitan normaron kaj kondutaron. Ekzemplo estu la franca komponisto [[Erik Satie]], kiu aktive partoprenis en la ritualoj de la [[rozkrucismo|rozkrucanoj]], sed aliflanke organizis la tagan horaron en absurda ekzaktemo ("esti inspirata de inter 10.23 h ĝis 11.47 h“) - kaj kiu foje malakceptis mendojn pri komponaĵoj per la argumentoj, ke la al li ofertataj honorarioj tro altis.<ref>David Weeks kaj Jamie James: ''Exzentriker'', paĝo 92</ref> === Ekscentraj religiuloj === Ĉar religiaj kredoj dekomence grandparte ne orientiĝas laŭ racia rezonado, kaj ĉar pro la plureco de religioj estas malsamaj agnoskataj religiaj normoj, la difino de ekscentreco en religiaj demandoj aparte malfacilas. Dum eblas juĝi sciencajn teoriojn veraj aŭ malveraj, tia juĝo pri [[revelacio]]j fakte ne eblas: En liberalismaj socioj malsamaj kredoj toleratas, kaj en malliberalismaj simple la kredo de la regantoj dominas la aliajn. El filozofia vidpunkto nek la premo de regantoj nek la pli aŭ malpli granda nombro de kredantoj estas argumentoj por aŭ kontraŭ praveco de religia konceptaro. Ekscentraj tamen konsideratas almenaŭ tiuj fondintoj de novaj religiloj, kiuj insistas pri siaj tezoj ankaŭ post ties klara esplora aŭ teorie scienca pruvo de malpravo. Ekzemplo estu predikantoj pri monda pereo, kies prognozitaj datoj de monda pereo jam plurfoje pruviĝis malĝustaj, ekzemple grupo ĉirkaŭ la skotlanda mistikistino [[Elspeth Buchan]] en la [[18-a jarcento]]. Pua ekzemplo povus esti la aserto de la [[mormonoj]] - ĝis nun eĉ ne iomete pruvita - ke [[Ameriko]] laŭdire en [[biblio|biblia]] epoko estis loĝigita de maristaj [[Izraelo|izraelanoj]]. Ankaŭ la konsidere de modernaj [[Geologio|geologiaj]] scioj ne pravigebla tezo de iuj kristanaj grupoj, ke la tero nur aĝas malmultajn jarmilojn, havas ekscentrajn trajtojn. == Ekzemploj == Iuj ekzemploj de konataj personoj laŭdire aparte ekscentraj, en kies vikipediaj artikoloj aparte elstarigitas tiu fakto, estas [[Sarah Bernhardt]], [[Paŭlo Erdős]], [[Bobby Fischer]], [[Mi Fu]], [[Burkhard Heim]], [[Klaus Kinski]], [[Jelly Roll Morton]] aŭ [[Oscar Wilde]]. == Notoj == {{Projektoj|ReVo=ekscentr}}{{Referencoj}} [[Kategorio:Rekonada scienco]] [[Kategorio:Psikologio]] pco4rlbx9sm0j6jvze2ui07hj2emgir Tibor Sekelj/Bibliografio 0 373738 9440711 9366165 2026-07-28T12:51:59Z ThomasPusch 1869 /* Literaturo */ 9440711 wikitext text/x-wiki <noinclude> __TOC__ == Bibliografio de [[Tibor Sekelj]] == * Publikigaĵoj (Libroj, gazetartikoloj, ktp) ** verkitaj de Tibor Sekelj *** originaloj *** listo de tradukoj ** tradukitaj de Tibor Sekelj ** pri Tibor Sekelj </noinclude> {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{ĉ|o}} ''emfazitaj per oranĝa koloro estas eldonjaro, titolo kaj lingvo de originalo'' | align="right" |[{{fullurl:Tibor Sekelj/Bibliografio|action=edit}} Redakti la bibliografion] |} === Indekso === * [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo|Ordigebla simpligita listo]] {{:Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso}} === Galerio === {{:Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio}} {| class="wikitable" width="100%" |- ! Jaro ! Titolo ! Lingvo ! Eldonloko ! Eldoninto ! Kolekto ! paĝoj ! ISBN ! Priskribo |- | colspan="10" | === Literaturo === * Fabeloj, noveloj por junularo, por distro, ktp {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Cuentos|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1944|es|Cuentos de hadas Yugoeslavos|Tibor Sekelj| [[Bonaero]] | Editorial Molino| |102| | Traduko de Jugoslovenske narodne pripovetke prepricane za decu Juzne Amerike 29 cm. Bildoj de Lorenzo Molas}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|es|Cuentos de hadas Yugoeslavos|Tibor Sekelj| [[Barcelono]] | Editorial Molino| |102| | Jugoslavaj fabeloj, traduko de Tibor Sekelj bildoj de Jorge Samper|||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|pt|Contos de fadas Yugoslavos||Rio de Janeiro}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|eo|La trovita feliĉo|| Bonaero| [[Progreso]]| |19| | novelo legebla por kursfinintoj||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1949|es|Viaje fuera del tiempo||La Paz|Gisbert y Cia.|Librería La Universitaria|157|(OCoLC)610345306 [[OCLC]]-numero 9202980|Vojaĝo ekster la tempo 21 cm. ilustrita, |originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Antverpeno]] La Laguna|TK [[Stafeto]]|1-a eldono, belliteratura 42|94||infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1994|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Roterdamo]]|[[UEA]]|2-a eldono|94|ISBN 9789063360184|infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto.|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Kumeŭaŭa|22}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1957|sl|Kumeuaua, sin pragozda|Nina Vidervol |[[Ljubljano]]|Mladinska knjiga||73||ilustris Vladimir Laković}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|gu|Kumevava Prakrti nám ácaryo||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|hi|Kumevava Prakrti ke eŝĉarya (कुमेनावा, प्रकृति के ऐश्चर्य)||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|kn|Kumevava Prakrtiya vinódagalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|mr|Kumevava Nisargám ci lílá||Madras|||||Ludo de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|ta|Kumevava Ivarkai vinótekal||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|te|Kumevava Prakrti vintalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1980|zh|Kumevava||[[Pekino]]|2-a eldono ||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|he|Ben ja’ar habrešit||[[Tel-Avivo]]|Napomena|Materijalni opis |||79 ilustr.||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|is|Kumeŭaŭa sonur frumsógarns|[[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefan Sigurdsson]]||||||Legita en la radio en la somero de 1958||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|mk|Kumeuaua sin na prašumata|Tome Arsovski|[[Skopje]]|Kočo Racin|Biblioteka Galeb. Kolekto 3 Nr. 10|||73 ilustr||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|sq|Kumeuaua Bir Xhungle|Halil Jupa|[[Priŝtino]]|Rilindja||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1975|sr|Kumevava sin prašume|Vladimir Laković ... [et al.]|[[Subotica]]|Osvit||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|sr|Kumevava sin prašume : omladinski roman|Vladimir Laković ... [et al.]|Subotica|Tibor Sekelj||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2003|sr|Кумевава, син прашуме|Andrej Vojković|[[Beogrado]]|Kreativni Centar|3a= / Kumevava sin prašume|Biblioteka Svet je jedan|95 + bildoj|ISBN 9788677812065 [[OCLC]]-numero 732607024|en cirila skribo bildoj : Andrej Vojković.11 x 18 cm 1a kaj 2a eld en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008| / Kumevava sin prašume}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|hu|Kumevava, az őserdő fia|[[István Ertl]]|[[Budapeŝto]]|[[Magyar Eszperantó Szövetség]]||60 ||ilustris: Bánfalvy Ákos||hu=el Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|ja|ジャングルの少年 /Janguru no shōnen|Ichirō Takasugi, Tatsuhide Matsuoka |[[Tokio]]|Fukuikan Syoten 福音館書店||147||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|rue|Kumevava sin pralesa|Mikola Skuban|[[Novi Sad]]|Ruske Slovo||113||||rue=el la serba}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|sv|Kumeuaua djungelns son|[[Leif Nordenstorm]]|[[Boden (Svedio)|Boden]]|Nordenstorms Förlag||68|ISBN 91-971004-0-4|ilustris: Maria Storvall||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|uk|Kumevava, syn ĝunhliv|[[Nadeĵda Nikolaevna Gordienko-Andrianova]]|[[Kievo]]|Veselka||||||uk=el la serba}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992?|ne|Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo|Gamvir Man Shresta|[[Katmanduo]]|Jogamba Instituto de Esperanto||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1999|es|Kumewawa el hijo de la selva|Guillermo Alfredo Cook|[[Karakaso]]|Fondo Editorial Tropykos||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2010|mt|Kumewawa Iben il-Ġungla|K. Mallia. |[[Rabato]]|Wise Owl||72||Prozo tradukita||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1973|eo|Ridu per Esperanto|| [[Zagrebo]]| [[Internacia Kultura Servo]]|3|55| | kun Nikolás Matijevic||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1974|eo|Premiitaj kaj aliaj noveloj||[[Zagrebo]]| [[Internacia Kultura Servo]]| |52| | sep rakontoj, originale verkitaj en Esperanto||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1977|hr|Padma, mala plesačica||[[Osijek]]|Biblioteka Revija|14|63||ilustris: Branko Marić (kroata originalo) [[OCLC]]-numero 254506883|originalo=hr}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Padma|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|sl|Padma, mala plesalka|Ivan Minatti|[[Ljubljano]]|Mladinska knjiga|Zbirka Pisanice|63| ISBN 9788611012551 [[OCLC]]-numero 439454057|ilustris Andrej Trobentar, 3.000 izv. Beseda o pisatelju in knjigi (postparolo de la verkisto) Berta Golob: 21 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1978|eo|Papuazia insulo|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Papuazia insulo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1978|hu|A pápuák szigetén|Brasnyó István|Újvidék|Forum||243||»Insulo Papua«, traduko de Papuanski dnevnik. ilustr. ; 20 cm. OCLC : 440486960}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|sh|Temudžin dečak Stepe||Subotica | Osvit | Biblioteka Savremeni pisci| 69 bild. 20 cm.| OCLC 8110690| Fikcia junulara romaneto pri Genghis Khan (1162-1227) kaj mongoloj|originalo=sh}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Temuĝino|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|eo|Temuĝino|[[Tereza Kapista]]|[[Belgrado]]| |3a=la filo de la stepo| |68| ISBN 8690107347||la filo de la stepo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|sk|Temudžin, syn stepy|Jan Vajs|Bratislava|Liptovsky Esperantsky Klub}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|19**|sr|Džingis-kan|Beograd|Borba|Planeta : zabavno-obrazovna biblioteka||30}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1974-75|sr|[[Oskar Vojnić]]|||||||Aperis, en revuo Rukovet, en tri partoj, en numeroj 11-12/1974, 1-2/1975 kaj 3-4/1975. |originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|A vilagjaro vadasz|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1980|hu|A világjáró vadász|Palusek Béla? |Szabadka (Subotica)|Életjel (Vivosigno) / Radnički univerzitet Veljko Vlahović|Minatűrök 34.|72||A világjáró vadász. Vojnich Oszkár élete és munkássága, Szabadka, La mondvojaĝanto-ĉasisto – Biografia verko pri [[Oskar Vojnić]] (1864-1914) mondvojaĝanto-ĉasisto, naskita en Subotica.<ref>[[Oskar Vojnić]] estas menciita en [[:fr:Tigre de Bali#Histoire de la chasse au tigre de Bali et de son extinction|franca]] kaj [[:en:Bali Tiger#Documentation.2C hunting and tiger culture in Bali|angla]] vikipedioj ĉar li mortigis en 1911 tigrojn de Balio kiujn li kontribuis entute malaperigi.</ref>, Palusek Béla (eble ankaŭ tradukis) preparis ĝin por presado, 14,5 x 9 cm, 300 ekz.}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Infanoj tra la mondo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|hr|Djeca širom svijeta||[[Zagrebo]]|Školska knjiga|Smib|34||Kroata traduko de »Infanoj tra la mondo« ilustr. ; 27 cm. [[OCLC]]-numero 438938059}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Mondo de travivaĵoj||[[Pizo]]|[[Edistudio]]|1-a eldono|284|| aŭtobiografio pri vojaĝaventuroj tra ekzotikaj landoj en kvin kontinentoj.|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1990|eo|Mondo de travivaĵoj||[[Pizo]]|[[Edistudio]]|2-a eldono|284|ISBN 8870360121|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Mondo de travivaĵoj|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1976|sh|Na tragu doživljaja|Veselin Masleša| Sarajevo|Biblioteka Pingvin||252||21 cm.|[[OCLC]]-numero 4733149||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|hu|Éjfélkor dőlnek a pálmák|Edvin Zalai|Budapeŝto|Gondolat|Világjárók 139|230|ISBN 9789632809984 ISBN 963280998X|(hungare »Palmo falas meznokte«)) traduko de Na tragu doživljaja / mondo de travivaĵoj [48] p. of plates : il. (iuj kol.) ; 20 cm. Mapoj on lining papers. |hu=el la serba|[[OCLC]]-numero 14265709||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Mi vizitas mian farmon|||||||En Mondo de travivaĵoj p7-9||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Mi vizitas mian farmon|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1987|hu|Utam a világban|Pál Avar|||78-87}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|sr|Posećujem svoju farmu|Zlatoje Martinov||En revuo Mostovi|Jaro. 20, Numero.77|45-47|ISSN 0350-6525}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Paco||Novi Sad|Forum||||Minilibro en kiu troviĝas la vorto »paco« en 100 diversaj lingvoj. 3 ĉ 3 cm kaj 15 ĉ 15 mm, |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|eo|PACO||Novi Sad|Udruženje kolekcionara Jugoslavije (Jugoslavia Asocio de Kolektantoj)||||Minilibro en kiu troviĝas la vorto »paco« en 100 diversaj lingvoj. 300 ekz., kun aldono, 6,5 x 4,5 cm, kun 23 paĝoj en formo de leporello, la kovrilon desegnis Gyurkovics Hunor, kun listo de cent lingvoj (kvarlingve: Esperanta, serba/kroata, hungara, angla, indiko pri la lingvo) kun foto de Tibor, kaj unupaĝa teksto en Esperanto, hungara kaj serba lingvoj. La aldono same aperis en 300 ekzemplerojn. |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|PACO||Subotica|Esperanto-Societo Subotica||||Eldonita okaze de 23-a kongreso de Jugoslavia Esperanto-Ligo, en septembro 1991, 21 cm, en du variantoj: simple bindita, kun reliefa bildo sur kovrilo, 200 ekzemplerojn, kaj samaspektan, sed lukse binditan, nenumeritan bibliofilan eldonon en 12 ekzempleroj|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Neĝhomo||eo=/germane|[[Vieno]]|Pro Esperanto|Serio Instruo|20||Rakonto pri travivaĵo dum montgrimpado, kun germanlingvaj [[gloso]]j, Redaktis Herbert Mayer; 21 cm.|[[OCLC]]-numero 42676411|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Neĝhomo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|uk|Neĝa homo/uk|Hordienko-Andrianova, Nadija|Vsevsit|Sil-hova ludyna skarly inkiv||||rakontoj, Trezoro de jukiroj}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Leporhundo|Ćamil Sijarić. [Esperantigis Tibor Sekelj]|Sarajevo|||87 - 91||Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo 373.747-B.Esp- . |bn|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|eo|La nevidebla homo|Redaktis: Mirko Marjanoviĉ. Esperantigis: Tibor Sekelj|[[Sarajevo]]|||39 - 142||Fonto: Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo, 373.747-B.Esp- |bn|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|Kroatia esperanta poemaro|redaktis Lucija Borčić, Ivan Špoljarec, [[Zlatko Tišljar]]|Zagrebo|Internacia Kultura Servo / Međunarodni centar za usluge u kulturi|||110||Prezentitaj aŭtoroj: Antonija Albert, Lucija Borčić, Dalibor Brozović, Nikola Bubalo-Slavić, Zora Heide, Nikolaj Hohlov, Franjo Homar, Roger Imbert, Slavko Ježić, Damir Mikuličić, Đuro Rašan, Tibor Sekelj, Zdravko Seleš, Vesna Skaljer-Race, Mihailo Solovjev, Antun Šimunić, Franjo Šlabek, Mavro Špicer, Ivica Šponar, Benjamin Tolić, Božidar Vančik, Josip Velebit; Biografioj: p. 99-104; 20 cm|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|La nokto de bruaj spiritoj|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|hu|A lármás szellemek éjszakája||Székely, Erzsébet|Újvidék|Agapé|243||»La nokto de bruaj spiritoj«}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|eo|Kolektanto de ĉielarkoj||Pisa|Edistudio||117|ISBN 9788870360523 ISBN 9788870360520|noveloj kaj poemoj 21 cm|311168930|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Orbito|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|eo|Novelo en revuo Orbito nula 1 ||{{Senapartligilo|Santandero (Hispanio)}}|Grupo nifo||139|ISBN 9788460531166 ISBN 9788460531163 [[OCLC]]-numero 39246627|sciencfikcio kaj fantasto; 17 cm<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esperanto-usa.org/retbutiko/index.php?main_page=product_info&cPath=20_370&products_id=12880 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120205065817/http://esperanto-usa.org/retbutiko/index.php?main_page=product_info&cPath=20_370&products_id=12880 |arkivdato=2012-02-05 }}</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|****|eo|Reeĥoj. Jugoslavia poemaro|||||||Aŭtoroj: ALBERT, Antonija; HOMAR, Franjo; LABÁTH, Ján; MODRIJAN, Franjo; PAVLOVIĆ, Milivoje; RAŠAN, Đuro; ROGELJ, Tone; SEKELJ, Tibor; SKALJER-RACE, Vesna; SREDIĆ, Gvozden kaj aliaj Notoj: Prologo de Marinko ĜIVOJE; enkonduko de Marjorie BOULTON Bretaro: G en Biblioteko Butler, Londono, UDK: 8 (497.1)-182 |originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Vojaĝpriskriboj Montgrimpado === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1944|es|Tempestad sobre el Aconcagua||[[Bonaero]]<br/>[[Meksikurbo]] |Ediciones Peuser<br/> Editorial Diana||274||romano pri ekspedicio al la argentina monto [[Akonkagvo]], originale verkita en la hispana, ill., map ; 23 cm. 8°|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|es|Tempestad sobre el Aconcagua y Un año después||Bonaero|Editorial Albatros|2a eld.|286||Reeldono kun kroma ĉapitro pri la dua ekspedicio|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1948|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Meksikurbo| Editorial Diana|3a eld.||||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1949|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Bonaero|Editorial Albatros|4a eld.|286|||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1954|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Meksikurbo|Editorial Constancia|3a= ...con un nuevo capítulo Un año más tarde|5a eld|296||ill., map ; 21 cm.| ...con un nuevo capítulo Un año más tarde|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Akonkagvo|8}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|en|Review of Tempestad sobre el Aconcagua|||Geographical Journal|Jan. - Mar., 1947, vol. 109, no. 1/3, |127-128 |ISSN: 0016-7398 OCLC : 482589230|T C; Tibor Sekelj, JSTOR}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|hr|Oluja na Aconcagui|[[Ivo Večeřina]]|[[Zagrebo]]|Epoha|3a=i godinu dana kasnije||183||ilustr. ; 21 cm. 8°. |hr=el hispana|i godinu dana kasnije}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|cs|Búrka na Aconcagui|[[Eduard V. Tvarožek]]|[[Martin]]|[[Osveta]] |[[Hory a ľudia]] 5|149||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|sl|Vihar nad Aconcaguo|Niko Košir|[[Ljubljana]]|[[Mladinska knjiga]]|Globus : zbirka potopisov, monografij, dnevnikov in življenjepisov slavnih raziskovalcev|203||ilustr. ; 20 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|eo|Tempesto super Akonkagvo|[[Enio Hugo Garrote]] Antonije Sekelj|[[Belgrado]]|[[Serbia Esperanto-Ligo]]||227||bildoj, red. kaj korektis: [[Antonije Sekelj]] reviziis la aŭtoro kaj Esperanto-instituto, Beograd.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|hu|Vihar az Aconcaguán és egy évvel később|Vukovics Géza|Novi Sad|Forum Könyvkiadó|2a eld. en 1980 |301||ilustr. ; 17 cm. Székely Tibor }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1990|ja|Akonkagua sanchō no arashi.|Kurisu Kei kaj Akane Kei (tradukis el Esperanto)|Tōkyō|Fukuinkan shoten|||ISBN 9784834010305 4834010309 |}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1999|ja|アコンカグア山頂の嵐|Kurisu, Kei kaj Kurisu, Akane 栗栖継,栗栖茜訳 栗栖, 継, 栗栖 (el Esperanto)|Tōkyō|筑摩書房 Chikuma Shobō|3a=/Akonkagua sanchō no arashi|Chikuma bunko|333 |ISBN 9784480034984 44800349863|bildoj, mapo bindita /Akonkagua sanchō no arashi}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2008|ja|アコンカグア山頂の嵐|Kei Kurisu; Akane Kurisu |Tōkyō|海山社 Kaizansha|3a=/ Akonkagua sanchō no arashi||303|ISBN 9784904153017 ; OCLC : 263134048|チボル・セケリ. チボル・セケリ著;栗栖継;栗栖茜訳. 栗栖継. 栗栖茜. ; Tibor Sekelj; Kei Kurisu; Akane Kurisu; 19 cm.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bk1.jp/product/03053918 |titolo=アコンカグア山頂の嵐 / Akonkagua sanchō no arashi |alirdato=2011-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120118220616/http://www.bk1.jp/product/03053918 |arkivdato=2012-01-18 }}</ref>/ Akonkagua sanchō no arashi}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|es|La conquista de las Cumbres||Bonaero|Editorial Atlantida|Colección Oro de cultura general, 78.|160||hispanlingve: »Konkerado de la montoj« 160 p. : ill. |18 cm.|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1946|es|Por tierra de Indios||Bonaero|Ediciones Peuser||235||pri la travivaĵoj de la aŭtoro kun indianoj en tropika regiono de Brazilo, originale verkita en la hispana|illus., ports., map. 23 cm.|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1951|es|Por tierra de Indios||Bonaero|Ediciones Peuser|2-a eldono<ref>http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb33171701x/PUBLIC</ref>|235||illustration, pl., cartes, couv. ill. [Acq. 8173-68] |In-8° (23 cm)|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1967|es|Por tierra de Indios||Bonaero|Libros Centenario|||||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Tra lando de indianoj|8}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|en|Review of Por tierra de Indios|||Geographical Journal|Apr. - Jun., 1947, vol. 109, no. 4/6,|p. 250-251|ISSN: 0016-7398|L E J, Tibor Sekelj, recenzo, Datumbazo: JSTOR}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1957|en|Through the jungles of Brazil|Irene van Raalte |Bombay|Jaico||239||plena en mallongigita eldono}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1950|de|Durch Brasiliens Urwälder zu wilden Indianerstämmen|[[Rodolfo Simon]] |[[Zuriko]]|[[Orell Füssli]]||210||8 apartaj ĉapitroj kun 29 bildoj, map. 24 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|hu|Brazília őserdeiben|Fehér Ferenc |Novi Sad|Testvériség-Egység Könyvkiadóvállalat|Forum Könyvkiadó, Újvidék|221||illus., ports.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|cs|Pralesmi Brazílie |[[Matilda V. Husárová]]|[[Martin]]|[[Osveta]]|[[Svetom]] 9|161|||cs= el la germana}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|hr|Kroz brazilske prašume do divljih indijanskih plemena|Zlata Marić |Zagreb|Glas rada|Potopisi|164||pril., f. zvd |20 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sr|Узємљи Индијанаца|Dušan Vidmar, Aleksandar Jakšić kaj Ivan Stamenković |Beograd|Naučna knjiga||170||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1966|sl|V dezeli Indijancev po brazilskih rekah gozdovih|[[Peter Kovačić]] |[[Mariboro]]|[[Zalozba obzorja Maribor]]|Križem sveta, 21.|248||ilustr. |19 cm.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1970|eo|Tra lando de indianoj|[[Ernesto Sonnenfeld]] |[[Malmö]]|[[Eldona Societo Esperanto]]||186||19 cm. reviziis la aŭtoro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.algonet.se/~eldona/1indianoj.html |titolo=Tra lando de indianoj |alirdato=2011-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050103221559/http://www.algonet.se/~eldona/1indianoj.html |arkivdato=2005-01-03 }}</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1954|es|Ocaso en el Paraiso||Tlacoquemecatl, Meksikurbo|Editorial Constancia, S.A.||282||Sunsubiro en la paradizo. Fotografaĵoj de Tibor Sekelj kaj Maria R. de Sekelj ĉefe ilustrita ; 20 cm.<ref>Klasifiknumero en Kanada nacia biblioteko:LC Call no.: F2519.1.A6 S45 1954 Temo: Indians of South America--Brazil--Amazonas Amazonas (Brazil)--Social life and customs [[OCLC]]-numero 70424366</ref>|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|eo|Nepalo malfermas la pordon||[[La Laguna]] Kanariaj Insuloj|[[Régulo]]|[[Stafeto]] popularscienca 2|212||Kun leksikologiaj komentoj de [[Juan Régulo Pérez]]. il. 24 cm. |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Nepalo malfermas la pordon|4}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|sh|Nepal otvara vrata|[[Antonije Sekelj]] |Belgrado|Izdavacko preduzece Rad|Edicija Putopisi|212||ilustr.|-}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|en|Window on Nepal|[[Marjorie Boulton]]|[[Londono]]|[[Robert Hale]] Limited||190||ilustr. 23 cm 8°. mapoj, 6 tabeloj}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|en|Review of Window on Nepal|Marjorie Boulton||Royal Institute of International Affairs|International Affairs|268-269|ISSN: 0020-5850|Kunaŭtoroj: P.G. Pendsay Tibor Sekelj<br/> 1944-) Apr., 1960, vol. 36, no. 2, p. [[OCLC]]-numero 478542943 datumbazo JSTOR anglalingva recenzo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|sl|Nepal odpira vrata|[[Boris Grabnar]] |[[Ljubljana]]|[[Mladinska knjiga]]|Globus : zbirka potopisov, monografij, dnevnikov in življenjepisov slavnih raziskovalcec|208||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|es|Nepal abre la puerta|Santiago Ferrari |Bonaero|Ediciones Peuser||293||ilus. |22 cm., }} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1961|sq|Ku nuk ka mberri qytetnimi|Nexhat Begolli|Priŝtino|Rilindja||||albana traduko de »Mi malkovris urbon«|eo|originalo=sq}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|Ĝambo Rafiki||[[Pizo (Italio)|Pizo]]|[[Edistudio]]|3a=La karavano de amikeco tra Afriko||173|ISBN 88-7036-041-5|La karavano de amikeco tra Afriko|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Ĝambo Rafiki|5}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|hr|Karavana prijateljstva||Zagreb|Epoha|Biblioteka Globus, Potopisi|252||plates. 20 cm. : ilustrita }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|hu|Gyambo, rafiki : a Barátság karavánja Afrikában|Gellér Tibor|Újvidék/ Novi Sad|Forum||213||ilustr. ; 20 cm.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|sl|Djambo rafiki. Pot karavane prijateljstva po Afriki|[[Tita Skerlj-Sojar]] |Ljubljana|Mladinska knjiga||184}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1964|sq|Gjambo Rafiki, karvani i miqsis neper Afrike|Nehar Fehimi kaj Fadil Bujari|Prishtine|Rilindja||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2014|eo|De Patagonio ĝis Alasko||[[Đurđevac]]|Grafokom||250|ISBN 978-953-7818-043|Kolekto da vojaĝrakontoj rilataj al Ameriko|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Alasko-Patagonio|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|hu|Patagóniától Alaszkáig: útirajzok|Vukovics, Géza|Újvidék|Forum||113|ISBN 9788632301429 ISBN 863230142X|ilustr. ; 21 cm. Székely Tibor|[[OCLC]]-numero 444682596 Tiraz? 1000.}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Etnografia libro === * Vojaĝante tra [[Sudameriko]], [[Afriko]], [[Azio]], [[Aŭstralio]] kaj [[Oceanio]] li kreis abundan [[etnografio|etnografian]] kolekton, kiun li donacis al la [[Etnografia muzeo de Zagrebo]]. Pri lia verko kiel etnografo, ne forgesinde estas ''« Elpafu la sagon »'' kie li prezentas tradukojn de registraĵoj kiujn li surbendigis dum siaj vojaĝoj. Tiu verko elstaras el la kutima t.n. esperanta movado kaj vere tuŝas ian mondan kulturon. {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1950|es|Donde la civilización termina: vida de las tribus del Amazonas||Bonaero|Albatros||261||ilus. 24 cm.|originalo=es|7= 1a eldono<ref name="Ubicación física">Ubicación física : S2AH142703 Número Inventario : 00502844 (OCoLC)656996903 [[OCLC]]-numero 13523529 [[OCLC]]-numero 24767863 Notes: Master negative held by: CUY. (DLC) 51036117 (OCoLC)13523529 [[OCLC]]-numero 692062241 1 online resource ( p.) illus.</ref> }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2002|es|Donde la civilización termina: vida de las tribus del Amazonas|||California Digital Library, University of California||261|originalo=es|3a=<ref>Master and use copy. Digital master created according to Benchmark for Faithful Digital Reproductions of Monographs and Serials, Version 1. Digital Library Federation, December 2002.</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Donde la civilizacion|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|hu|Emberevők között : útirajz|Vukovics Géza|Szabadka|Minerva, Forum Könyvkiadó,Újvidék||176||Traduko de la verko: Kie civilizo ĉesas (Inter kanibaloj vojaĝnotoj) al la hungara, [16] p. kun tabeloj ; 21 cm. |[[OCLC]]-numero 444540329}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sl|Daleč od civilizacije : življenje plemen ob Amazonki|M.O. kaj N.D.|Ljubljana|Mladinska knjiga|Globus, [12]|154||Malproksime de la civilizo la vivo de triboj apud Arizono; [8] str. pril. ; 20 cm. |[[OCLC]]-numero 439764224}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sr|Gde civilizacija prestaje : kroz brazilijanske prašume|Miodrag Gardić|Beograd|Izdavacko preduzece Rad||180||Kie civilizo ĉesas – tra brazilaj praarbaroj}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|eo|Elpafu la sagon|| Roterdamo|UEA|3a=el la buŝa poezio de la mondo| [[Serio Oriento-Okcidento]] 18|187| ISBN 92-9017-025-5 |Antaŭparolo: [[Grégoire Maertens]], Listo de uzita literaturo: p. 181-182 <ref>[[OCLC]]-numero 13240552 [[OCLC]]-numero 477347943 [[OCLC]]-numero 717684275</ref>|el la buŝa poezio de la mondo||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Elpafu la sagon|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|sq|Shigietë e ngrehur (Poezi gojore botërore)|Rifet Kukaj|Priŝtina, Kosovo|Rilindja}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|mk|Na duša sarai : od usmenata poezija na svetot|Svetlana Hristova-Jociḱ|Skopje|Makedonska kniga|3a=<ref name="ReferenceA">[Aus d. mündlichen Dichtung aus aller Welt, mazedon.] Udvalgte digte fra forskellige verdensdele oversat via serbokroatisk. Sjelens gløder : fra verdens mundtlige folkedigtning. [[OCLC]]-numero 164651316 [[OCLC]]-numero 475220847</ref>||212||Antologio. Desegnoj; Kosta Bojadžievski.|<ref name="ReferenceA"/>}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|sh|Odapni strelu put zvezda: usmena poezija drevnih naroda|Tibor Sekelj|eldonejo Bagdala ([[Kruševac]]))|Poezija naroda|3a=<ref name="ReferenceB">[[OCLC]]-numeroj 18640820 kaj 440171602</ref>|199|ISBN 9788670870123 8670870126|Antologio ill. ; 24 cm. [elekto, traduko kaj desegnoj : Tibor Sekelj]|<ref name="ReferenceB">[[OCLC]]-numeroj 18640820 kaj 440171602</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Geografio === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1968|eo|Mondmapo|| Beogrado| Izdavac Geokarta / [[Internacia Instituto por Oficialigo de Esperanto]]| | | | Politika mondmapo kun teksto en Esperanto, laŭ decidoj de Internacia Komisiono por ordigo de geografiaj nomoj, 1 : 42 000 000, Eŭropo, Mezoriento, mondo, dorsflanke land- kaj lok-nomoj en Esperanto, Redaktis. Lic. Tibor Sekelj, 13 koloroj sur bonkvalita papero, 950 x 610 (faldite 20 x 12,5 cm.), kartona<ref>[http://www.librarything.com/work/9417032 Mondmapo] [[OCLC]]-numero 71560895 [[OCLC]]-numero 718409141 [[OCLC]]-numero 497254272 [[OCLC]]-numero 494746337 http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb40613800n/PUBLIC Notice n° : FRBNF40613800</ref>||||||originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Lernolibroj === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|eo|Kurso de Esperanto, laŭ aŭdvida struktura metodo|| | | |48| | kun Antonije Sekelj, Ilustr. de Klas Aleksandar kaj Novak Koloman||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|sh|Dopisni tečaj Esperanta|Antonije Sekelj|Beograd|Savez esperantista Srbije (ELKO)||63||Koresponda kurso de Esperanto.|originalo=sh}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1970|es|Curso fundamental de esperanto||México|Asociación Juvenil de Esperanto||132||Hispanlingva lernolibro de Esperanto Esperanto idioma internacional. il. ; 23 cm.|[[OCLC]]-numero 437266852|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|eo|lernolibro|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Lernolibro|5}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|hr|Esperanto : udžbenik međunarodnog jezika|A osnovni stupanj zagrebačka metoda|| Zagreb|3a=A osnovni stupanj zagrebačka metoda| Međunarodni centar za usluge u kulturi / Internacia Kultura Servo| | | | lernolibro de la internacia lingvo / A elementa kurso : la zagreba metodo aŭtoroj :[[Roger Imbert]]; Tibor Sekelj; [[Ivica Špoljarec]]; [[Spomenka Štimec]]; [[Zlatko Tišljar]]; k al; 6.dopunjeno i izmjenjeno izd.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|de|Lehrbuch der internationalen Sprache Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|it|Esperanto. Introduzione alla lingua internazionale|G. Sincovich||Cooperativa Ed. Esperanto|Édition 2|80|ISBN 9788885872035 8885872034|Roger Imbert, Tibor Sekelj, Ivica Spoliarek Rédacteur F. Pennacchietti}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|pt|Aprenda Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1996|sl|Esperanto : učbenik mednarodnega jezik}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Libroj kaj broŝuroj pri Esperanto === {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Common language for Africa|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|en|The international language Esperanto, common language for Africa, common language for the world|[[John Christopher Wells]]| Roterdamo| UEA| |11||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|fr|La langue internationale Espéranto, la langue commune pour l’ Afrique, la langue commune pour le monde entier|Suzanne Minault el Esperanto|Rotterdam|UEA||12||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1953|es|La importancia del idioma internacional en la educacion para un mundo mejor||Meksikurbo|[[Asociación Mexicana de Esperanto]]||13|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|La lingva problemo de la Movado de Nealiancitaj Landoj - kaj ĝia ebla solvo.||Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 13E|12||(Kelkaj rekomendoj.); 21 cm.| [[OCLC]]-numero 64799576|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Lingva problemo|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|en|The language problem in the non-aligned movement and its possible solution - some recommendations||Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 26 26A|12||(Kelkaj rekomendoj.); 22 cm.| [[OCLC]]-numero 612423793 [[OCLC]]-numero 9584683 [[OCLC]]-numero 65007584}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|fr|Le Problème linguistique au sein du mouvement des pays non alignés et la possibilité de la résoudre. ||Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 10F|16||(Quelques recommandations.); 21 cm.| [[OCLC]]-numero 64798955}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Kelkaj soci-politikaj aspektoj de la rezolucio de Unesko en la jaro 1985||Sarajevo|Sociaj aspektoj de la Esperanto-movado||111 - 116||Lokale Signatur 373.784-B.Esp- |originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Vortaro === * Tibor Sekelj kunlaboris en la redakto de 20-lingva [[muzeologio|muzeologia]] [[vortaro]] {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|mul|Dictionarium Museologicum||Budapest|HEA ICOM. Internacia komitato por dokumentado. Terminologia laborgrupo|3a=<ref name="ReferenceC">[[Dictionarium Museologicum]], Dictionary of museology, Dictionnaire de muséogie, Diccionario museológico, Muzejnyj slovar, 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Ĉefred. Éri, István; Végh, Béla, bindita 24cm; {{lingvokodo|en|fr|es|ru|de|bg|cs|da|eo|fi|hu|it|nl|no|pl|pt|ro|sr|sk|sv}}</ref>|Nacia Centro de Muzeoj (Hungario)|55+774|ISBN 963-571-174-3 | 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Programoj kaj publikigaĵoj subtenataj de Unesko<ref>http://unesdoc.unesco.org/Ulis/cgi-bin/ulis.pl?catno=73356&set=4A8A0682_2_23&gp=0&lin=1&ll=1 UNESCO Library - UNESCO HQ CLD TDR - UNESCO HQ CLD TDR, lib 73356</ref><ref>[http://katalogo.uea.org/index.php?inf=3070 Dictionarium Museologicum] en la katalogo de UEA</ref>|<ref name="ReferenceC">[[Dictionarium Museologicum]], Dictionary of museology, Dictionnaire de muséogie, Diccionario museológico, Muzejnyj slovar, 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Ĉefred. Éri, István; Végh, Béla, bindita 24cm; {{lingvokodo|en|fr|es|ru|de|bg|cs|da|eo|fi|hu|it|nl|no|pl|pt|ro|sr|sk|sv}}</ref>|originalo=mul}} |- | colspan="10" | === Revuoj === * Revuoj kiujn Tibor Sekelj ĉefredaktoris {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|es|Rutas|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956-63|eo|Geografia revuo|10=1956, n-ro 1, 1957, n-ro 2, 1958, n-ro 3, 1961, n-ro 4, 1963, n-ro 5, 1964, n-ro 6|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1966-68|eo|IOE-gazeto|Ĉefred.: Tibor Sekelj||Organo de Inst. oficialigo de Esperanto.||||Kolekto de revuo (3,21 ff.: Esperanto Gazeto). . Illustr. Jaro 1.1966- . Poste titolita: Esperanto Gazeto. 1968-72 |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1968-72|eo|Esperanto Gazeto|Ĉefred.: Tibor Sekelj||Organo de Inst. oficialigo de Esperanto.||||Numeroj: 3.1968. 5.1970-7.1972 No 1-25. 36/37-50. 52/53-65|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983-1988|eo|VELO|ĉefredaktoro Tibor Sekelj|Subotica|Esperanto-societo Subotica|||| Velo : bulteno de Vojvodina Esperanto-Ligo / bilten Saveza za esperanto Vojvodine, revuo en Esperanto, Ilustr. ; 20 cm. glavni i odgovorni urednik . [[OCLC]]-numero 441790675|originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Artikoloj verkitaj de Tibor Sekelj === * Tibor Sekelj verkis amason da artikoloj kiuj aperis en tre diversaj revuoj. Jen estas mencio de kelkaj el ili.. {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1948|es|Excursión a los Indios del Araguia (Brasil)|||Runa : archivo para las ciencias del hombre|vol. 1|97-110|[[OCLC]]-numero 718015582|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|sr|Ekspedicija na Mato Groso|||En Revuo: Braničevo.|Jaro. 1, Nro. 1 (januaro 1955)|53-54|ISSN 0006-9140|Ekspedicio al Mato Grosso|originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1976|en|An ethnologic museum of the future|||Zeitschrift für Ethnologie|101 (heft 2)|256-264|Artikolo [[OCLC]]-numero 39377787|originalo=en}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1987|sr|Svet u njenim rukama|||En Revuo: Rukovet|Jaro. 33,Nr. 2|173-174|ISSN 0035-9793|Poemo serblingva: La mondo en ŝiaj manoj|originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|hu|Krokodilvadászat|||En Revuo: Jó Pajtás|46. évf., 28. sz. (1992. okt. 15.)|16-17|ISSN 0350-9141|»Krokodilĉasado«|eo|originalo=hu}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2004|hu|Nincs hideg az igluban|||En Revuo: Jó Pajtás|58. évf., 22./23. sz. (2004. jún. 10.)|16|ISSN 0350-9141|»En igluo ne estas malvarme«|eo|originalo=hu}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2005|hu|Találkozás emberevőkkel : (részletek)|||En Revuo: Jó Pajtás|59. évf., 30. sz. (2005. okt. 20.)|18|ISSN 0350-9141|»Ekkonu homojn pere de manĝoj«|eo|originalo=hu}} |- | colspan="10" | === Artikoloj kaj verkoj pri Tibor Sekelj === * Tibor Sekelj estas temo de multaj artikoloj. Jen kelkaj el ili {| class="wikitable" width="100%" |- ! Jaro ! Titolo ! Aŭtoro ! Lingvo ! Eldonloko ! Eldoninto ! Kolekto ! paĝoj ! ISBN ! Priskribo {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1982|sr|Intervjuo kun Tibor Sekelj pri La mondo de travivaĵoj|Milorad Grujić|Letopis Matice Srpske||Jaro. 158, libro: 430, (julio-аŭgusto. 1982)|112-120}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|sr|»Do Akonkagve i nazad« (Ĝis Akonkagvo kaj reen)|[[Milovan Miković]] kaj Petar Vukov|Subotica|Revuo [[Rukovet]]|nro 5/83|60-72||Intervjuo kun Tibor Sekelj en artikolo de [[Milovan Miković]] kaj Petar Vukov}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|eo|La mondo de Tibor Sekelj||Subotica|Eldona Sekcio de Esperanto Societo en Subotica||||5 minilibroj. Lignogravuris Andrusko Karoly. # Afriko. 6 Bl., 44 gravuraĵoj. # Ameriko. 8 Bl., 44 gravuraĵoj. # Azio. 7 Bl., 45 gravuraĵoj. # Eŭropo. 6 Bl., 44 gravuraĵoj. # Oceanio. 6 Bl., 41 gravuraĵoj.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|eo|Tibor Sekelj, pioniro de la dua jarcento|[[Spomenka Štimec]]|[[Vieno]]|[[Pro Esperanto]]||20||Biografia eseo. Intima skizo pri la aŭtoro kaj mondvojaĝanto. 21cm}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2011|eo|Tibor Sekelj, ĵurnalisto, esploristo kaj verkisto, membro de [[Akademio de Esperanto]] kaj [[honora membro de UEA]]|[[Zlatko Tišljar]]|[[Roterdamo]]|en [[Revuo Esperanto]]|Jaro 104, Numero 1248, junio 2011|124-125}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=|2012|mul|Simileco kaj diverseco, el la etnologia kolekto de mondvojaĝanto Tibor Sekelj (ekspozicio, katalogo)|Đorđe Dragolović, [[Milovan Miković]], [[Chen Yuan]], [[Marjorie Boulton]], [[Teresa Nemere]] (aŭtorino de la ekspozicio), Szölõsy Vágó László|Subotica|Esperanto-Societo «Tibor Sekelj»||120|ISBN 978-86-915679-0-3|pretigita okaze de ekspozicio en Subotica de la 18-a de majo ĝis la 10-a de junio 1995, la katalogo aperis nur en 2012; multaj bildoj|mul={{lingvokodo|sh|sr|hu|en|eo}} }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2017|eo|Esperanto-gulaŝo: ĉarma pejzaĝo sur Parnaso|Yu Jianchao|Novjorko|[[Beletra Almanako]]|Numero 30, oktobro 2017|132-135|9781595693617|Pri Tibor Sekelj kaj malfacilo traduki ĉinen la vorto ''gulaŝo'', uzita metafore de [[Marjorie Boulton]] en titolo de artikolo pri Sekelj.}} |} |} <noinclude> ==Notoj kaj referencoj== {{referencoj|2|alteco=200}} [[Kategorio:Tibor Sekelj|Bibliografio]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Internacia Kultura Servo]] </noinclude> 58ze2pztldylpd6sfwug0nlrds3b7f2 9440716 9440711 2026-07-28T12:58:03Z ThomasPusch 1869 /* Literaturo */ 9440716 wikitext text/x-wiki <noinclude> __TOC__ == Bibliografio de [[Tibor Sekelj]] == * Publikigaĵoj (Libroj, gazetartikoloj, ktp) ** verkitaj de Tibor Sekelj *** originaloj *** listo de tradukoj ** tradukitaj de Tibor Sekelj ** pri Tibor Sekelj </noinclude> {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{ĉ|o}} ''emfazitaj per oranĝa koloro estas eldonjaro, titolo kaj lingvo de originalo'' | align="right" |[{{fullurl:Tibor Sekelj/Bibliografio|action=edit}} Redakti la bibliografion] |} === Indekso === * [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo|Ordigebla simpligita listo]] {{:Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso}} === Galerio === {{:Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio}} {| class="wikitable" width="100%" |- ! Jaro ! Titolo ! Lingvo ! Eldonloko ! Eldoninto ! Kolekto ! paĝoj ! ISBN ! Priskribo |- | colspan="10" | === Literaturo === * Fabeloj, noveloj por junularo, por distro, ktp {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Cuentos|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1944|es|Cuentos de hadas Yugoeslavos|Tibor Sekelj| [[Bonaero]] | Editorial Molino| |102| | Traduko de Jugoslovenske narodne pripovetke prepricane za decu Juzne Amerike 29 cm. Bildoj de Lorenzo Molas}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|es|Cuentos de hadas Yugoeslavos|Tibor Sekelj| [[Barcelono]] | Editorial Molino| |102| | Jugoslavaj fabeloj, traduko de Tibor Sekelj bildoj de Jorge Samper|||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|pt|Contos de fadas Yugoslavos||Rio de Janeiro}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|eo|La trovita feliĉo|| Bonaero| [[Progreso]]| |19| | novelo legebla por kursfinintoj||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1949|es|Viaje fuera del tiempo||La Paz|Gisbert y Cia.|Librería La Universitaria|157|(OCoLC)610345306 [[OCLC]]-numero 9202980|Vojaĝo ekster la tempo 21 cm. ilustrita, |originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Antverpeno]] La Laguna|TK [[Stafeto]]|1-a eldono, belliteratura 42|94||infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1994|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Roterdamo]]|[[UEA]]|2-a eldono|94|ISBN 9789063360184|infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto.|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Kumeŭaŭa|22}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1957|sl|Kumeuaua, sin pragozda|Nina Vidervol |[[Ljubljano]]|Mladinska knjiga||73||ilustris Vladimir Laković}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|gu|Kumevava Prakrti nám ácaryo (કુમેનવા, પ્રકૃત के आश्चर्य)||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|hi|Kumevava Prakrti ke eŝĉarya (कुमेनावा, प्रकृति के ऐश्चर्य)||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|kn|Kumevava Prakrtiya vinódagalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|mr|Kumevava Nisargám ci lílá||Madras|||||Ludo de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|ta|Kumevava Ivarkai vinótekal||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|te|Kumevava Prakrti vintalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1980|zh|Kumevava||[[Pekino]]|2-a eldono ||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|he|Ben ja’ar habrešit||[[Tel-Avivo]]|Napomena|Materijalni opis |||79 ilustr.||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|is|Kumeŭaŭa sonur frumsógarns|[[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefan Sigurdsson]]||||||Legita en la radio en la somero de 1958||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|mk|Kumeuaua sin na prašumata|Tome Arsovski|[[Skopje]]|Kočo Racin|Biblioteka Galeb. Kolekto 3 Nr. 10|||73 ilustr||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|sq|Kumeuaua Bir Xhungle|Halil Jupa|[[Priŝtino]]|Rilindja||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1975|sr|Kumevava sin prašume|Vladimir Laković ... [et al.]|[[Subotica]]|Osvit||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|sr|Kumevava sin prašume : omladinski roman|Vladimir Laković ... [et al.]|Subotica|Tibor Sekelj||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2003|sr|Кумевава, син прашуме|Andrej Vojković|[[Beogrado]]|Kreativni Centar|3a= / Kumevava sin prašume|Biblioteka Svet je jedan|95 + bildoj|ISBN 9788677812065 [[OCLC]]-numero 732607024|en cirila skribo bildoj : Andrej Vojković.11 x 18 cm 1a kaj 2a eld en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008| / Kumevava sin prašume}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|hu|Kumevava, az őserdő fia|[[István Ertl]]|[[Budapeŝto]]|[[Magyar Eszperantó Szövetség]]||60 ||ilustris: Bánfalvy Ákos||hu=el Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|ja|ジャングルの少年 /Janguru no shōnen|Ichirō Takasugi, Tatsuhide Matsuoka |[[Tokio]]|Fukuikan Syoten 福音館書店||147||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|rue|Kumevava sin pralesa|Mikola Skuban|[[Novi Sad]]|Ruske Slovo||113||||rue=el la serba}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|sv|Kumeuaua djungelns son|[[Leif Nordenstorm]]|[[Boden (Svedio)|Boden]]|Nordenstorms Förlag||68|ISBN 91-971004-0-4|ilustris: Maria Storvall||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|uk|Kumevava, syn ĝunhliv|[[Nadeĵda Nikolaevna Gordienko-Andrianova]]|[[Kievo]]|Veselka||||||uk=el la serba}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992?|ne|Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo|Gamvir Man Shresta|[[Katmanduo]]|Jogamba Instituto de Esperanto||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1999|es|Kumewawa el hijo de la selva|Guillermo Alfredo Cook|[[Karakaso]]|Fondo Editorial Tropykos||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2010|mt|Kumewawa Iben il-Ġungla|K. Mallia. |[[Rabato]]|Wise Owl||72||Prozo tradukita||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1973|eo|Ridu per Esperanto|| [[Zagrebo]]| [[Internacia Kultura Servo]]|3|55| | kun Nikolás Matijevic||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1974|eo|Premiitaj kaj aliaj noveloj||[[Zagrebo]]| [[Internacia Kultura Servo]]| |52| | sep rakontoj, originale verkitaj en Esperanto||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1977|hr|Padma, mala plesačica||[[Osijek]]|Biblioteka Revija|14|63||ilustris: Branko Marić (kroata originalo) [[OCLC]]-numero 254506883|originalo=hr}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Padma|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|sl|Padma, mala plesalka|Ivan Minatti|[[Ljubljano]]|Mladinska knjiga|Zbirka Pisanice|63| ISBN 9788611012551 [[OCLC]]-numero 439454057|ilustris Andrej Trobentar, 3.000 izv. Beseda o pisatelju in knjigi (postparolo de la verkisto) Berta Golob: 21 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1978|eo|Papuazia insulo|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Papuazia insulo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1978|hu|A pápuák szigetén|Brasnyó István|Újvidék|Forum||243||»Insulo Papua«, traduko de Papuanski dnevnik. ilustr. ; 20 cm. OCLC : 440486960}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|sh|Temudžin dečak Stepe||Subotica | Osvit | Biblioteka Savremeni pisci| 69 bild. 20 cm.| OCLC 8110690| Fikcia junulara romaneto pri Genghis Khan (1162-1227) kaj mongoloj|originalo=sh}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Temuĝino|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|eo|Temuĝino|[[Tereza Kapista]]|[[Belgrado]]| |3a=la filo de la stepo| |68| ISBN 8690107347||la filo de la stepo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|sk|Temudžin, syn stepy|Jan Vajs|Bratislava|Liptovsky Esperantsky Klub}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|19**|sr|Džingis-kan|Beograd|Borba|Planeta : zabavno-obrazovna biblioteka||30}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1974-75|sr|[[Oskar Vojnić]]|||||||Aperis, en revuo Rukovet, en tri partoj, en numeroj 11-12/1974, 1-2/1975 kaj 3-4/1975. |originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|A vilagjaro vadasz|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1980|hu|A világjáró vadász|Palusek Béla? |Szabadka (Subotica)|Életjel (Vivosigno) / Radnički univerzitet Veljko Vlahović|Minatűrök 34.|72||A világjáró vadász. Vojnich Oszkár élete és munkássága, Szabadka, La mondvojaĝanto-ĉasisto – Biografia verko pri [[Oskar Vojnić]] (1864-1914) mondvojaĝanto-ĉasisto, naskita en Subotica.<ref>[[Oskar Vojnić]] estas menciita en [[:fr:Tigre de Bali#Histoire de la chasse au tigre de Bali et de son extinction|franca]] kaj [[:en:Bali Tiger#Documentation.2C hunting and tiger culture in Bali|angla]] vikipedioj ĉar li mortigis en 1911 tigrojn de Balio kiujn li kontribuis entute malaperigi.</ref>, Palusek Béla (eble ankaŭ tradukis) preparis ĝin por presado, 14,5 x 9 cm, 300 ekz.}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Infanoj tra la mondo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|hr|Djeca širom svijeta||[[Zagrebo]]|Školska knjiga|Smib|34||Kroata traduko de »Infanoj tra la mondo« ilustr. ; 27 cm. [[OCLC]]-numero 438938059}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Mondo de travivaĵoj||[[Pizo]]|[[Edistudio]]|1-a eldono|284|| aŭtobiografio pri vojaĝaventuroj tra ekzotikaj landoj en kvin kontinentoj.|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1990|eo|Mondo de travivaĵoj||[[Pizo]]|[[Edistudio]]|2-a eldono|284|ISBN 8870360121|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Mondo de travivaĵoj|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1976|sh|Na tragu doživljaja|Veselin Masleša| Sarajevo|Biblioteka Pingvin||252||21 cm.|[[OCLC]]-numero 4733149||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|hu|Éjfélkor dőlnek a pálmák|Edvin Zalai|Budapeŝto|Gondolat|Világjárók 139|230|ISBN 9789632809984 ISBN 963280998X|(hungare »Palmo falas meznokte«)) traduko de Na tragu doživljaja / mondo de travivaĵoj [48] p. of plates : il. (iuj kol.) ; 20 cm. Mapoj on lining papers. |hu=el la serba|[[OCLC]]-numero 14265709||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Mi vizitas mian farmon|||||||En Mondo de travivaĵoj p7-9||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Mi vizitas mian farmon|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1987|hu|Utam a világban|Pál Avar|||78-87}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|sr|Posećujem svoju farmu|Zlatoje Martinov||En revuo Mostovi|Jaro. 20, Numero.77|45-47|ISSN 0350-6525}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Paco||Novi Sad|Forum||||Minilibro en kiu troviĝas la vorto »paco« en 100 diversaj lingvoj. 3 ĉ 3 cm kaj 15 ĉ 15 mm, |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|eo|PACO||Novi Sad|Udruženje kolekcionara Jugoslavije (Jugoslavia Asocio de Kolektantoj)||||Minilibro en kiu troviĝas la vorto »paco« en 100 diversaj lingvoj. 300 ekz., kun aldono, 6,5 x 4,5 cm, kun 23 paĝoj en formo de leporello, la kovrilon desegnis Gyurkovics Hunor, kun listo de cent lingvoj (kvarlingve: Esperanta, serba/kroata, hungara, angla, indiko pri la lingvo) kun foto de Tibor, kaj unupaĝa teksto en Esperanto, hungara kaj serba lingvoj. La aldono same aperis en 300 ekzemplerojn. |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|PACO||Subotica|Esperanto-Societo Subotica||||Eldonita okaze de 23-a kongreso de Jugoslavia Esperanto-Ligo, en septembro 1991, 21 cm, en du variantoj: simple bindita, kun reliefa bildo sur kovrilo, 200 ekzemplerojn, kaj samaspektan, sed lukse binditan, nenumeritan bibliofilan eldonon en 12 ekzempleroj|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Neĝhomo||eo=/germane|[[Vieno]]|Pro Esperanto|Serio Instruo|20||Rakonto pri travivaĵo dum montgrimpado, kun germanlingvaj [[gloso]]j, Redaktis Herbert Mayer; 21 cm.|[[OCLC]]-numero 42676411|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Neĝhomo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|uk|Neĝa homo/uk|Hordienko-Andrianova, Nadija|Vsevsit|Sil-hova ludyna skarly inkiv||||rakontoj, Trezoro de jukiroj}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Leporhundo|Ćamil Sijarić. [Esperantigis Tibor Sekelj]|Sarajevo|||87 - 91||Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo 373.747-B.Esp- . |bn|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|eo|La nevidebla homo|Redaktis: Mirko Marjanoviĉ. Esperantigis: Tibor Sekelj|[[Sarajevo]]|||39 - 142||Fonto: Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo, 373.747-B.Esp- |bn|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|Kroatia esperanta poemaro|redaktis Lucija Borčić, Ivan Špoljarec, [[Zlatko Tišljar]]|Zagrebo|Internacia Kultura Servo / Međunarodni centar za usluge u kulturi|||110||Prezentitaj aŭtoroj: Antonija Albert, Lucija Borčić, Dalibor Brozović, Nikola Bubalo-Slavić, Zora Heide, Nikolaj Hohlov, Franjo Homar, Roger Imbert, Slavko Ježić, Damir Mikuličić, Đuro Rašan, Tibor Sekelj, Zdravko Seleš, Vesna Skaljer-Race, Mihailo Solovjev, Antun Šimunić, Franjo Šlabek, Mavro Špicer, Ivica Šponar, Benjamin Tolić, Božidar Vančik, Josip Velebit; Biografioj: p. 99-104; 20 cm|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|La nokto de bruaj spiritoj|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|hu|A lármás szellemek éjszakája||Székely, Erzsébet|Újvidék|Agapé|243||»La nokto de bruaj spiritoj«}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|eo|Kolektanto de ĉielarkoj||Pisa|Edistudio||117|ISBN 9788870360523 ISBN 9788870360520|noveloj kaj poemoj 21 cm|311168930|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Orbito|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|eo|Novelo en revuo Orbito nula 1 ||{{Senapartligilo|Santandero (Hispanio)}}|Grupo nifo||139|ISBN 9788460531166 ISBN 9788460531163 [[OCLC]]-numero 39246627|sciencfikcio kaj fantasto; 17 cm<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esperanto-usa.org/retbutiko/index.php?main_page=product_info&cPath=20_370&products_id=12880 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120205065817/http://esperanto-usa.org/retbutiko/index.php?main_page=product_info&cPath=20_370&products_id=12880 |arkivdato=2012-02-05 }}</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|****|eo|Reeĥoj. Jugoslavia poemaro|||||||Aŭtoroj: ALBERT, Antonija; HOMAR, Franjo; LABÁTH, Ján; MODRIJAN, Franjo; PAVLOVIĆ, Milivoje; RAŠAN, Đuro; ROGELJ, Tone; SEKELJ, Tibor; SKALJER-RACE, Vesna; SREDIĆ, Gvozden kaj aliaj Notoj: Prologo de Marinko ĜIVOJE; enkonduko de Marjorie BOULTON Bretaro: G en Biblioteko Butler, Londono, UDK: 8 (497.1)-182 |originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Vojaĝpriskriboj Montgrimpado === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1944|es|Tempestad sobre el Aconcagua||[[Bonaero]]<br/>[[Meksikurbo]] |Ediciones Peuser<br/> Editorial Diana||274||romano pri ekspedicio al la argentina monto [[Akonkagvo]], originale verkita en la hispana, ill., map ; 23 cm. 8°|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|es|Tempestad sobre el Aconcagua y Un año después||Bonaero|Editorial Albatros|2a eld.|286||Reeldono kun kroma ĉapitro pri la dua ekspedicio|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1948|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Meksikurbo| Editorial Diana|3a eld.||||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1949|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Bonaero|Editorial Albatros|4a eld.|286|||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1954|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Meksikurbo|Editorial Constancia|3a= ...con un nuevo capítulo Un año más tarde|5a eld|296||ill., map ; 21 cm.| ...con un nuevo capítulo Un año más tarde|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Akonkagvo|8}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|en|Review of Tempestad sobre el Aconcagua|||Geographical Journal|Jan. - Mar., 1947, vol. 109, no. 1/3, |127-128 |ISSN: 0016-7398 OCLC : 482589230|T C; Tibor Sekelj, JSTOR}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|hr|Oluja na Aconcagui|[[Ivo Večeřina]]|[[Zagrebo]]|Epoha|3a=i godinu dana kasnije||183||ilustr. ; 21 cm. 8°. |hr=el hispana|i godinu dana kasnije}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|cs|Búrka na Aconcagui|[[Eduard V. Tvarožek]]|[[Martin]]|[[Osveta]] |[[Hory a ľudia]] 5|149||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|sl|Vihar nad Aconcaguo|Niko Košir|[[Ljubljana]]|[[Mladinska knjiga]]|Globus : zbirka potopisov, monografij, dnevnikov in življenjepisov slavnih raziskovalcev|203||ilustr. ; 20 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|eo|Tempesto super Akonkagvo|[[Enio Hugo Garrote]] Antonije Sekelj|[[Belgrado]]|[[Serbia Esperanto-Ligo]]||227||bildoj, red. kaj korektis: [[Antonije Sekelj]] reviziis la aŭtoro kaj Esperanto-instituto, Beograd.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|hu|Vihar az Aconcaguán és egy évvel később|Vukovics Géza|Novi Sad|Forum Könyvkiadó|2a eld. en 1980 |301||ilustr. ; 17 cm. Székely Tibor }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1990|ja|Akonkagua sanchō no arashi.|Kurisu Kei kaj Akane Kei (tradukis el Esperanto)|Tōkyō|Fukuinkan shoten|||ISBN 9784834010305 4834010309 |}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1999|ja|アコンカグア山頂の嵐|Kurisu, Kei kaj Kurisu, Akane 栗栖継,栗栖茜訳 栗栖, 継, 栗栖 (el Esperanto)|Tōkyō|筑摩書房 Chikuma Shobō|3a=/Akonkagua sanchō no arashi|Chikuma bunko|333 |ISBN 9784480034984 44800349863|bildoj, mapo bindita /Akonkagua sanchō no arashi}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2008|ja|アコンカグア山頂の嵐|Kei Kurisu; Akane Kurisu |Tōkyō|海山社 Kaizansha|3a=/ Akonkagua sanchō no arashi||303|ISBN 9784904153017 ; OCLC : 263134048|チボル・セケリ. チボル・セケリ著;栗栖継;栗栖茜訳. 栗栖継. 栗栖茜. ; Tibor Sekelj; Kei Kurisu; Akane Kurisu; 19 cm.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bk1.jp/product/03053918 |titolo=アコンカグア山頂の嵐 / Akonkagua sanchō no arashi |alirdato=2011-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120118220616/http://www.bk1.jp/product/03053918 |arkivdato=2012-01-18 }}</ref>/ Akonkagua sanchō no arashi}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|es|La conquista de las Cumbres||Bonaero|Editorial Atlantida|Colección Oro de cultura general, 78.|160||hispanlingve: »Konkerado de la montoj« 160 p. : ill. |18 cm.|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1946|es|Por tierra de Indios||Bonaero|Ediciones Peuser||235||pri la travivaĵoj de la aŭtoro kun indianoj en tropika regiono de Brazilo, originale verkita en la hispana|illus., ports., map. 23 cm.|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1951|es|Por tierra de Indios||Bonaero|Ediciones Peuser|2-a eldono<ref>http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb33171701x/PUBLIC</ref>|235||illustration, pl., cartes, couv. ill. [Acq. 8173-68] |In-8° (23 cm)|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1967|es|Por tierra de Indios||Bonaero|Libros Centenario|||||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Tra lando de indianoj|8}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|en|Review of Por tierra de Indios|||Geographical Journal|Apr. - Jun., 1947, vol. 109, no. 4/6,|p. 250-251|ISSN: 0016-7398|L E J, Tibor Sekelj, recenzo, Datumbazo: JSTOR}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1957|en|Through the jungles of Brazil|Irene van Raalte |Bombay|Jaico||239||plena en mallongigita eldono}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1950|de|Durch Brasiliens Urwälder zu wilden Indianerstämmen|[[Rodolfo Simon]] |[[Zuriko]]|[[Orell Füssli]]||210||8 apartaj ĉapitroj kun 29 bildoj, map. 24 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|hu|Brazília őserdeiben|Fehér Ferenc |Novi Sad|Testvériség-Egység Könyvkiadóvállalat|Forum Könyvkiadó, Újvidék|221||illus., ports.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|cs|Pralesmi Brazílie |[[Matilda V. Husárová]]|[[Martin]]|[[Osveta]]|[[Svetom]] 9|161|||cs= el la germana}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|hr|Kroz brazilske prašume do divljih indijanskih plemena|Zlata Marić |Zagreb|Glas rada|Potopisi|164||pril., f. zvd |20 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sr|Узємљи Индијанаца|Dušan Vidmar, Aleksandar Jakšić kaj Ivan Stamenković |Beograd|Naučna knjiga||170||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1966|sl|V dezeli Indijancev po brazilskih rekah gozdovih|[[Peter Kovačić]] |[[Mariboro]]|[[Zalozba obzorja Maribor]]|Križem sveta, 21.|248||ilustr. |19 cm.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1970|eo|Tra lando de indianoj|[[Ernesto Sonnenfeld]] |[[Malmö]]|[[Eldona Societo Esperanto]]||186||19 cm. reviziis la aŭtoro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.algonet.se/~eldona/1indianoj.html |titolo=Tra lando de indianoj |alirdato=2011-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050103221559/http://www.algonet.se/~eldona/1indianoj.html |arkivdato=2005-01-03 }}</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1954|es|Ocaso en el Paraiso||Tlacoquemecatl, Meksikurbo|Editorial Constancia, S.A.||282||Sunsubiro en la paradizo. Fotografaĵoj de Tibor Sekelj kaj Maria R. de Sekelj ĉefe ilustrita ; 20 cm.<ref>Klasifiknumero en Kanada nacia biblioteko:LC Call no.: F2519.1.A6 S45 1954 Temo: Indians of South America--Brazil--Amazonas Amazonas (Brazil)--Social life and customs [[OCLC]]-numero 70424366</ref>|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|eo|Nepalo malfermas la pordon||[[La Laguna]] Kanariaj Insuloj|[[Régulo]]|[[Stafeto]] popularscienca 2|212||Kun leksikologiaj komentoj de [[Juan Régulo Pérez]]. il. 24 cm. |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Nepalo malfermas la pordon|4}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|sh|Nepal otvara vrata|[[Antonije Sekelj]] |Belgrado|Izdavacko preduzece Rad|Edicija Putopisi|212||ilustr.|-}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|en|Window on Nepal|[[Marjorie Boulton]]|[[Londono]]|[[Robert Hale]] Limited||190||ilustr. 23 cm 8°. mapoj, 6 tabeloj}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|en|Review of Window on Nepal|Marjorie Boulton||Royal Institute of International Affairs|International Affairs|268-269|ISSN: 0020-5850|Kunaŭtoroj: P.G. Pendsay Tibor Sekelj<br/> 1944-) Apr., 1960, vol. 36, no. 2, p. [[OCLC]]-numero 478542943 datumbazo JSTOR anglalingva recenzo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|sl|Nepal odpira vrata|[[Boris Grabnar]] |[[Ljubljana]]|[[Mladinska knjiga]]|Globus : zbirka potopisov, monografij, dnevnikov in življenjepisov slavnih raziskovalcec|208||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|es|Nepal abre la puerta|Santiago Ferrari |Bonaero|Ediciones Peuser||293||ilus. |22 cm., }} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1961|sq|Ku nuk ka mberri qytetnimi|Nexhat Begolli|Priŝtino|Rilindja||||albana traduko de »Mi malkovris urbon«|eo|originalo=sq}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|Ĝambo Rafiki||[[Pizo (Italio)|Pizo]]|[[Edistudio]]|3a=La karavano de amikeco tra Afriko||173|ISBN 88-7036-041-5|La karavano de amikeco tra Afriko|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Ĝambo Rafiki|5}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|hr|Karavana prijateljstva||Zagreb|Epoha|Biblioteka Globus, Potopisi|252||plates. 20 cm. : ilustrita }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|hu|Gyambo, rafiki : a Barátság karavánja Afrikában|Gellér Tibor|Újvidék/ Novi Sad|Forum||213||ilustr. ; 20 cm.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|sl|Djambo rafiki. Pot karavane prijateljstva po Afriki|[[Tita Skerlj-Sojar]] |Ljubljana|Mladinska knjiga||184}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1964|sq|Gjambo Rafiki, karvani i miqsis neper Afrike|Nehar Fehimi kaj Fadil Bujari|Prishtine|Rilindja||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2014|eo|De Patagonio ĝis Alasko||[[Đurđevac]]|Grafokom||250|ISBN 978-953-7818-043|Kolekto da vojaĝrakontoj rilataj al Ameriko|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Alasko-Patagonio|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|hu|Patagóniától Alaszkáig: útirajzok|Vukovics, Géza|Újvidék|Forum||113|ISBN 9788632301429 ISBN 863230142X|ilustr. ; 21 cm. Székely Tibor|[[OCLC]]-numero 444682596 Tiraz? 1000.}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Etnografia libro === * Vojaĝante tra [[Sudameriko]], [[Afriko]], [[Azio]], [[Aŭstralio]] kaj [[Oceanio]] li kreis abundan [[etnografio|etnografian]] kolekton, kiun li donacis al la [[Etnografia muzeo de Zagrebo]]. Pri lia verko kiel etnografo, ne forgesinde estas ''« Elpafu la sagon »'' kie li prezentas tradukojn de registraĵoj kiujn li surbendigis dum siaj vojaĝoj. Tiu verko elstaras el la kutima t.n. esperanta movado kaj vere tuŝas ian mondan kulturon. {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1950|es|Donde la civilización termina: vida de las tribus del Amazonas||Bonaero|Albatros||261||ilus. 24 cm.|originalo=es|7= 1a eldono<ref name="Ubicación física">Ubicación física : S2AH142703 Número Inventario : 00502844 (OCoLC)656996903 [[OCLC]]-numero 13523529 [[OCLC]]-numero 24767863 Notes: Master negative held by: CUY. (DLC) 51036117 (OCoLC)13523529 [[OCLC]]-numero 692062241 1 online resource ( p.) illus.</ref> }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2002|es|Donde la civilización termina: vida de las tribus del Amazonas|||California Digital Library, University of California||261|originalo=es|3a=<ref>Master and use copy. Digital master created according to Benchmark for Faithful Digital Reproductions of Monographs and Serials, Version 1. Digital Library Federation, December 2002.</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Donde la civilizacion|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|hu|Emberevők között : útirajz|Vukovics Géza|Szabadka|Minerva, Forum Könyvkiadó,Újvidék||176||Traduko de la verko: Kie civilizo ĉesas (Inter kanibaloj vojaĝnotoj) al la hungara, [16] p. kun tabeloj ; 21 cm. |[[OCLC]]-numero 444540329}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sl|Daleč od civilizacije : življenje plemen ob Amazonki|M.O. kaj N.D.|Ljubljana|Mladinska knjiga|Globus, [12]|154||Malproksime de la civilizo la vivo de triboj apud Arizono; [8] str. pril. ; 20 cm. |[[OCLC]]-numero 439764224}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sr|Gde civilizacija prestaje : kroz brazilijanske prašume|Miodrag Gardić|Beograd|Izdavacko preduzece Rad||180||Kie civilizo ĉesas – tra brazilaj praarbaroj}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|eo|Elpafu la sagon|| Roterdamo|UEA|3a=el la buŝa poezio de la mondo| [[Serio Oriento-Okcidento]] 18|187| ISBN 92-9017-025-5 |Antaŭparolo: [[Grégoire Maertens]], Listo de uzita literaturo: p. 181-182 <ref>[[OCLC]]-numero 13240552 [[OCLC]]-numero 477347943 [[OCLC]]-numero 717684275</ref>|el la buŝa poezio de la mondo||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Elpafu la sagon|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|sq|Shigietë e ngrehur (Poezi gojore botërore)|Rifet Kukaj|Priŝtina, Kosovo|Rilindja}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|mk|Na duša sarai : od usmenata poezija na svetot|Svetlana Hristova-Jociḱ|Skopje|Makedonska kniga|3a=<ref name="ReferenceA">[Aus d. mündlichen Dichtung aus aller Welt, mazedon.] Udvalgte digte fra forskellige verdensdele oversat via serbokroatisk. Sjelens gløder : fra verdens mundtlige folkedigtning. [[OCLC]]-numero 164651316 [[OCLC]]-numero 475220847</ref>||212||Antologio. Desegnoj; Kosta Bojadžievski.|<ref name="ReferenceA"/>}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|sh|Odapni strelu put zvezda: usmena poezija drevnih naroda|Tibor Sekelj|eldonejo Bagdala ([[Kruševac]]))|Poezija naroda|3a=<ref name="ReferenceB">[[OCLC]]-numeroj 18640820 kaj 440171602</ref>|199|ISBN 9788670870123 8670870126|Antologio ill. ; 24 cm. [elekto, traduko kaj desegnoj : Tibor Sekelj]|<ref name="ReferenceB">[[OCLC]]-numeroj 18640820 kaj 440171602</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Geografio === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1968|eo|Mondmapo|| Beogrado| Izdavac Geokarta / [[Internacia Instituto por Oficialigo de Esperanto]]| | | | Politika mondmapo kun teksto en Esperanto, laŭ decidoj de Internacia Komisiono por ordigo de geografiaj nomoj, 1 : 42 000 000, Eŭropo, Mezoriento, mondo, dorsflanke land- kaj lok-nomoj en Esperanto, Redaktis. Lic. Tibor Sekelj, 13 koloroj sur bonkvalita papero, 950 x 610 (faldite 20 x 12,5 cm.), kartona<ref>[http://www.librarything.com/work/9417032 Mondmapo] [[OCLC]]-numero 71560895 [[OCLC]]-numero 718409141 [[OCLC]]-numero 497254272 [[OCLC]]-numero 494746337 http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb40613800n/PUBLIC Notice n° : FRBNF40613800</ref>||||||originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Lernolibroj === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|eo|Kurso de Esperanto, laŭ aŭdvida struktura metodo|| | | |48| | kun Antonije Sekelj, Ilustr. de Klas Aleksandar kaj Novak Koloman||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|sh|Dopisni tečaj Esperanta|Antonije Sekelj|Beograd|Savez esperantista Srbije (ELKO)||63||Koresponda kurso de Esperanto.|originalo=sh}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1970|es|Curso fundamental de esperanto||México|Asociación Juvenil de Esperanto||132||Hispanlingva lernolibro de Esperanto Esperanto idioma internacional. il. ; 23 cm.|[[OCLC]]-numero 437266852|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|eo|lernolibro|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Lernolibro|5}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|hr|Esperanto : udžbenik međunarodnog jezika|A osnovni stupanj zagrebačka metoda|| Zagreb|3a=A osnovni stupanj zagrebačka metoda| Međunarodni centar za usluge u kulturi / Internacia Kultura Servo| | | | lernolibro de la internacia lingvo / A elementa kurso : la zagreba metodo aŭtoroj :[[Roger Imbert]]; Tibor Sekelj; [[Ivica Špoljarec]]; [[Spomenka Štimec]]; [[Zlatko Tišljar]]; k al; 6.dopunjeno i izmjenjeno izd.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|de|Lehrbuch der internationalen Sprache Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|it|Esperanto. Introduzione alla lingua internazionale|G. Sincovich||Cooperativa Ed. Esperanto|Édition 2|80|ISBN 9788885872035 8885872034|Roger Imbert, Tibor Sekelj, Ivica Spoliarek Rédacteur F. Pennacchietti}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|pt|Aprenda Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1996|sl|Esperanto : učbenik mednarodnega jezik}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Libroj kaj broŝuroj pri Esperanto === {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Common language for Africa|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|en|The international language Esperanto, common language for Africa, common language for the world|[[John Christopher Wells]]| Roterdamo| UEA| |11||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|fr|La langue internationale Espéranto, la langue commune pour l’ Afrique, la langue commune pour le monde entier|Suzanne Minault el Esperanto|Rotterdam|UEA||12||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1953|es|La importancia del idioma internacional en la educacion para un mundo mejor||Meksikurbo|[[Asociación Mexicana de Esperanto]]||13|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|La lingva problemo de la Movado de Nealiancitaj Landoj - kaj ĝia ebla solvo.||Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 13E|12||(Kelkaj rekomendoj.); 21 cm.| [[OCLC]]-numero 64799576|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Lingva problemo|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|en|The language problem in the non-aligned movement and its possible solution - some recommendations||Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 26 26A|12||(Kelkaj rekomendoj.); 22 cm.| [[OCLC]]-numero 612423793 [[OCLC]]-numero 9584683 [[OCLC]]-numero 65007584}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|fr|Le Problème linguistique au sein du mouvement des pays non alignés et la possibilité de la résoudre. ||Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 10F|16||(Quelques recommandations.); 21 cm.| [[OCLC]]-numero 64798955}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Kelkaj soci-politikaj aspektoj de la rezolucio de Unesko en la jaro 1985||Sarajevo|Sociaj aspektoj de la Esperanto-movado||111 - 116||Lokale Signatur 373.784-B.Esp- |originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Vortaro === * Tibor Sekelj kunlaboris en la redakto de 20-lingva [[muzeologio|muzeologia]] [[vortaro]] {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|mul|Dictionarium Museologicum||Budapest|HEA ICOM. Internacia komitato por dokumentado. Terminologia laborgrupo|3a=<ref name="ReferenceC">[[Dictionarium Museologicum]], Dictionary of museology, Dictionnaire de muséogie, Diccionario museológico, Muzejnyj slovar, 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Ĉefred. Éri, István; Végh, Béla, bindita 24cm; {{lingvokodo|en|fr|es|ru|de|bg|cs|da|eo|fi|hu|it|nl|no|pl|pt|ro|sr|sk|sv}}</ref>|Nacia Centro de Muzeoj (Hungario)|55+774|ISBN 963-571-174-3 | 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Programoj kaj publikigaĵoj subtenataj de Unesko<ref>http://unesdoc.unesco.org/Ulis/cgi-bin/ulis.pl?catno=73356&set=4A8A0682_2_23&gp=0&lin=1&ll=1 UNESCO Library - UNESCO HQ CLD TDR - UNESCO HQ CLD TDR, lib 73356</ref><ref>[http://katalogo.uea.org/index.php?inf=3070 Dictionarium Museologicum] en la katalogo de UEA</ref>|<ref name="ReferenceC">[[Dictionarium Museologicum]], Dictionary of museology, Dictionnaire de muséogie, Diccionario museológico, Muzejnyj slovar, 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Ĉefred. Éri, István; Végh, Béla, bindita 24cm; {{lingvokodo|en|fr|es|ru|de|bg|cs|da|eo|fi|hu|it|nl|no|pl|pt|ro|sr|sk|sv}}</ref>|originalo=mul}} |- | colspan="10" | === Revuoj === * Revuoj kiujn Tibor Sekelj ĉefredaktoris {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|es|Rutas|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956-63|eo|Geografia revuo|10=1956, n-ro 1, 1957, n-ro 2, 1958, n-ro 3, 1961, n-ro 4, 1963, n-ro 5, 1964, n-ro 6|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1966-68|eo|IOE-gazeto|Ĉefred.: Tibor Sekelj||Organo de Inst. oficialigo de Esperanto.||||Kolekto de revuo (3,21 ff.: Esperanto Gazeto). . Illustr. Jaro 1.1966- . Poste titolita: Esperanto Gazeto. 1968-72 |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1968-72|eo|Esperanto Gazeto|Ĉefred.: Tibor Sekelj||Organo de Inst. oficialigo de Esperanto.||||Numeroj: 3.1968. 5.1970-7.1972 No 1-25. 36/37-50. 52/53-65|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983-1988|eo|VELO|ĉefredaktoro Tibor Sekelj|Subotica|Esperanto-societo Subotica|||| Velo : bulteno de Vojvodina Esperanto-Ligo / bilten Saveza za esperanto Vojvodine, revuo en Esperanto, Ilustr. ; 20 cm. glavni i odgovorni urednik . [[OCLC]]-numero 441790675|originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Artikoloj verkitaj de Tibor Sekelj === * Tibor Sekelj verkis amason da artikoloj kiuj aperis en tre diversaj revuoj. Jen estas mencio de kelkaj el ili.. {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1948|es|Excursión a los Indios del Araguia (Brasil)|||Runa : archivo para las ciencias del hombre|vol. 1|97-110|[[OCLC]]-numero 718015582|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|sr|Ekspedicija na Mato Groso|||En Revuo: Braničevo.|Jaro. 1, Nro. 1 (januaro 1955)|53-54|ISSN 0006-9140|Ekspedicio al Mato Grosso|originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1976|en|An ethnologic museum of the future|||Zeitschrift für Ethnologie|101 (heft 2)|256-264|Artikolo [[OCLC]]-numero 39377787|originalo=en}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1987|sr|Svet u njenim rukama|||En Revuo: Rukovet|Jaro. 33,Nr. 2|173-174|ISSN 0035-9793|Poemo serblingva: La mondo en ŝiaj manoj|originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|hu|Krokodilvadászat|||En Revuo: Jó Pajtás|46. évf., 28. sz. (1992. okt. 15.)|16-17|ISSN 0350-9141|»Krokodilĉasado«|eo|originalo=hu}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2004|hu|Nincs hideg az igluban|||En Revuo: Jó Pajtás|58. évf., 22./23. sz. (2004. jún. 10.)|16|ISSN 0350-9141|»En igluo ne estas malvarme«|eo|originalo=hu}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2005|hu|Találkozás emberevőkkel : (részletek)|||En Revuo: Jó Pajtás|59. évf., 30. sz. (2005. okt. 20.)|18|ISSN 0350-9141|»Ekkonu homojn pere de manĝoj«|eo|originalo=hu}} |- | colspan="10" | === Artikoloj kaj verkoj pri Tibor Sekelj === * Tibor Sekelj estas temo de multaj artikoloj. Jen kelkaj el ili {| class="wikitable" width="100%" |- ! Jaro ! Titolo ! Aŭtoro ! Lingvo ! Eldonloko ! Eldoninto ! Kolekto ! paĝoj ! ISBN ! Priskribo {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1982|sr|Intervjuo kun Tibor Sekelj pri La mondo de travivaĵoj|Milorad Grujić|Letopis Matice Srpske||Jaro. 158, libro: 430, (julio-аŭgusto. 1982)|112-120}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|sr|»Do Akonkagve i nazad« (Ĝis Akonkagvo kaj reen)|[[Milovan Miković]] kaj Petar Vukov|Subotica|Revuo [[Rukovet]]|nro 5/83|60-72||Intervjuo kun Tibor Sekelj en artikolo de [[Milovan Miković]] kaj Petar Vukov}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|eo|La mondo de Tibor Sekelj||Subotica|Eldona Sekcio de Esperanto Societo en Subotica||||5 minilibroj. Lignogravuris Andrusko Karoly. # Afriko. 6 Bl., 44 gravuraĵoj. # Ameriko. 8 Bl., 44 gravuraĵoj. # Azio. 7 Bl., 45 gravuraĵoj. # Eŭropo. 6 Bl., 44 gravuraĵoj. # Oceanio. 6 Bl., 41 gravuraĵoj.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|eo|Tibor Sekelj, pioniro de la dua jarcento|[[Spomenka Štimec]]|[[Vieno]]|[[Pro Esperanto]]||20||Biografia eseo. Intima skizo pri la aŭtoro kaj mondvojaĝanto. 21cm}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2011|eo|Tibor Sekelj, ĵurnalisto, esploristo kaj verkisto, membro de [[Akademio de Esperanto]] kaj [[honora membro de UEA]]|[[Zlatko Tišljar]]|[[Roterdamo]]|en [[Revuo Esperanto]]|Jaro 104, Numero 1248, junio 2011|124-125}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=|2012|mul|Simileco kaj diverseco, el la etnologia kolekto de mondvojaĝanto Tibor Sekelj (ekspozicio, katalogo)|Đorđe Dragolović, [[Milovan Miković]], [[Chen Yuan]], [[Marjorie Boulton]], [[Teresa Nemere]] (aŭtorino de la ekspozicio), Szölõsy Vágó László|Subotica|Esperanto-Societo «Tibor Sekelj»||120|ISBN 978-86-915679-0-3|pretigita okaze de ekspozicio en Subotica de la 18-a de majo ĝis la 10-a de junio 1995, la katalogo aperis nur en 2012; multaj bildoj|mul={{lingvokodo|sh|sr|hu|en|eo}} }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2017|eo|Esperanto-gulaŝo: ĉarma pejzaĝo sur Parnaso|Yu Jianchao|Novjorko|[[Beletra Almanako]]|Numero 30, oktobro 2017|132-135|9781595693617|Pri Tibor Sekelj kaj malfacilo traduki ĉinen la vorto ''gulaŝo'', uzita metafore de [[Marjorie Boulton]] en titolo de artikolo pri Sekelj.}} |} |} <noinclude> ==Notoj kaj referencoj== {{referencoj|2|alteco=200}} [[Kategorio:Tibor Sekelj|Bibliografio]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Internacia Kultura Servo]] </noinclude> newm7qczsdt0xvkkukllb639ll1n29m Libraro de Ivano la Terura 0 380808 9440965 7138477 2026-07-29T02:42:03Z Sj1mor 12103 9440965 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ivan the Terrible (cropped).JPG|eta|[[Ivano la Terura]]]] '''La Libraro de Ivano la Terura''' ([[Rusa lingvo|ruse]] Либерея, Библиотека Ивана Грозного) estas legenda kolekto da libroj kaj dokumentoj, kies lasta mastro estis probable [[Ivano la Terura]]. Oni opinias, ke ĝi estis perdita aŭ kaŝita de Ivano. Oni kondukas serĉon de la libraro intermite dum jarcentoj, sed ne trovis ĝin ĝis nuntempo. Oni eldiris dubojn plurfoje, ĉu la [[Caro|cara]] [[libraro]] ekzistas efektive. Multaj esploristoj de tiu demando konkludis, ke ĝi pereis verŝajne pro incendioj aŭ dum [[Malluma Epoko]]. La Libraro estas temo kaj fonto de multaj onidiroj kaj spekulaĵoj. Tial oni proponis nuntempe pli ol 60 hipotezoj pri ĝia situo, sed iu ajn informo pri ĝi bezonas skrupulan sciencan provon. == Legenda historio de Libraro == [[Dosiero:S.paleolog reconstruction03.JPG|eta|[[Sofia la Palaeologa]]]] Laŭ legendo, la Libraro estis komence propraĵo de [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|bizancaj imperiestroj]] kaj estis kolektita dum multaj jarcentoj. Oni nomas [[Konstantino la 11-a|Konstantinon la 11-an]] kiel lastan el imperiestroj, kiu posedis la Libraron. Post la falo de [[Konstantinopolo]] la libra kolekto estis elveturigita en [[Romo]]n, kaj poste translokita en [[Moskvo]]n kiel doto de bizanca princino [[Sofia la Palaeologa]], kiu edziĝis kun moskva princo [[Ivano la Tria]]. Post alveno en Moskvon en 1472 Sofia la Palaeologa vidis sekvaĵojn de l’incendio de Moskvo en la jaro 1470. Sofia komprenis, ke la libroj povas iĝi facila predo por fajro, kaj ordonis konservi ilin en kelo sub la Preĝejo de [[Naskiĝo de Dipatrino]] en [[Kremlo]]. La konstruisto de kaŝejo estis itala arkitekto [[Aristotelo Fioravanti]], invitita por tiu celo speciale en Moskvon. Tamen jam en aprilo 1473 okazis nova detrua incendio: forbrulis la tuta Kremlo, kaj la libroj savis sin nur mirakle. Moskvo efektive brulis tiam plurfoje: oni komunikis pri dekoj da grandaj incendioj. Oni asertas, ke [[Bazilo la 3-a (Rusio)|Bazilo la Tria]], la filo de Ivano la Tria, engaĝis al traduko de libroj de Libraro faman scienculon [[Sankta Maksimo la Konfesanto|Maksimon la Grekan]]. La mencio pri tio kun stato de Libraro ĉeestas en “Sagaoj pri Maksimo la Greko”, sed multaj historiistoj konsideras ĉi tiujn skribaĵojn kiel malfruan falsaĵon. Oni ne scias, kiel Libraro pasis al Ivano la Terura. Oni eĉ supozas, ke la estonta caro “ĉasis” la Libraron, sed ne specifias, kiu estis lia rivalo en serĉo. Eble, la Libraron kompletigis “libraj senditoj” de la caro, kiuj aĉetis en diversaj landoj maloftajn librojn. Estas supozoj, ke parto de la Libraro estis ankaŭ legenda Libraro de [[Jaroslavo la Saĝa]]. Unu el ĉefaj pruvoj de ekzisto de Libraro, kune kun “Sagaoj pri Maksimo la Greko”, estas atesto de protestanta pastoro Johann Wettermann el [[Tartu|Dörpt]], kiun Ivano kvazaŭ invitis en 1570 por traduko de la libroj. Liajn vortojn citas en sia “Livonia kroniko” Franz Nienstädt (la 16-a jarcento): “la libroj estis garditaj, kiel trezoro, kaŝitaj en du volbaj keloj”. Oni kalkulas ofte Wettermann ankaŭ kiel aŭtoron de “Listo de Dabelov”, kiun en 1834 publikigis la germana [[Juroscienco|jurscienculo]] Walther Friedrich Clossius en sia artikolo “La Libraro de granda princo [[Bazilo la 3-a (Rusio)|Vasilij Ioannoviĉ]] kaj de caro [[Ivano la Terura|Ioann Vasiljeviĉ]]”. La “Listo” estis kvazaŭ trovita en 1822 de profesoro de [[Universitato de Tartu]] Christoph Christian Dabelow inter nepublikigitaj dokumentoj de l’arkivo de [[Estonio|estona]] urbo [[Pärnu]]. En ĝi estas nomata multo da maloftegaj antikvaj [[Romio|romiaj]] kaj [[Helenio|helenaj]] verkoj, el kiuj multaj ne atingis onin (pli detale vidu sekcion “Hipotezoj pri konsisto de Libraro”). La aŭtentikeco de la dokumento ekscitis dubon jam ĉe ĝia publikanto Clossius, ĉar C. C. Dabelov povis doni nur kopion, kaj la originalo «malaperis» mistere. Oni kalkulas kutime, ke Libraro malaperis dum periodo post la jaro 1571, kiam la caro “foriris de la mondo” en [[Aleksandrov]] ĉeurbon. Probable ĝi estis kaŝita en iu subtera sekretejo; la malabundecon de datumoj oni eksplikis per tio, ke la feroca caro ekzekutis ĝiajn konstruistojn. Oni nomas ankaŭ ofte kiel konstruiston de la sekretejo Ivanon la Trian kaj eĉ Sofion la Palaeologan. Kun tio ĉi oni asocias ankaŭ la rekonstruon de Kremlo en la 15-a jarcento. == Hipotezoj pri konsisto de Libraro == [[Dosiero:Titus Livius.png|eta|[[Tito Livio]]]] Oni taksas kutime amplekson de la Libraro kiel tre grandan: 800 volumoj aŭ 30 (eble eĉ 70) ĉaroj, ŝargitaj per libroj. Laŭ diversaj datumoj, inter libroj de Libraro povis ĉeesti la tre maloftaj kaj valoraj. La «Listo de Dabelov» enhavas sekvajn verkojn: * “Historio” de [[Tito Livio]] – el 142 volumoj de ĉi tiu verko la scienco konas nur 35; * “Pri la vivo de la Cezaroj” de [[Suetonio]] – eble pli fidela kopio ol nunaj; * “Historio” de [[Tacito]] – en la listo figuras “kelkaj volumoj”, sed oni ne specifias, kiuj nome. Nin atingis nur 4.5 unuaj volumoj el 12; * “Eneado” de [[Vergilio]] – klasika verko de la romia poeto. Krom tio, estas montrita, ke la Libraro enhavis iun lian verkon kun nedeĉifrebla nomo “Ith…” Clossius supozis, ke oni subkomprenas unu el perditaj romiaj verkoj, kiu estis ofte atribuita en antikveco al Vergilio; * “Historio” de [[Polibio]] – la verko inkluzivis 40 volumojn (5 atingis). Ne estas indikita, kiujn volumojn enhavis la Libraro; * “Komedioj” de [[Aristofano]] – ankaŭ sen ĝustigoj; * “Kantoj” de [[Pindaro]] – el verkoj de tiu ĉi helena poeto onin atingis nur 4 cikloj de versoj; * “De republica” kaj 8 libroj de “Historiarum” de [[Cicerono]] – temas pri la traktato “Pri ŝtato”, konservinta sin fragmente, kaj pri iu historia verko, ne atinginta onin; * “[[Oratorio]]j kaj poemoj” de [[Calvus]] – li estis rivalo de Cicerono en oratora arto, estas preskaŭ neniu informacio pri liaj verkoj; * kaj tiel plu. En la [[1930-aj jaroj]] la arkeografo Nikolaj Nikolaeviĉ Zarubin kompilis “Alfabetan liston de libroj, konataj kun la nomo de Ivano la Terura”. Li enregistris librojn el 7 fontoj: la trovitaj ĉe priskribado de lia posedaĵo kaj arkivo, la kopiitaj laŭ mendo de la caro, la transdonitaj al li de diversaj personoj, la fremdaj prenitaj de li provizore, la oferitaj de la caro al preĝejoj, monaĥejoj aŭ donacitaj al privatuloj, la havitaj de li kaj serĉitaj de liaj samtempuloj. Entute Zarubin ekkalkulis 154 unuojn, inkluzive kelkaj libroj el «Listo de Dabelov». Laŭ plej aŭdacaj supozoj, en la cara Libraro situis libroj el la fama [[Biblioteko de Aleksandrio]], kolektoj da antikvaj geografiaj mapoj (inkluzive mapoj de [[Mongola Imperio]]), samkiel unikaj [[papiruso]]j de tempoj de [[Antikva Egiptio|egiptaj]] [[faraono]]j, argilaj [[Kojnoskribo|kojnoskribaj]] tabeloj de [[Mezopotamio|mezopotamiaj]] reĝoj, pergamenoj el [[Fenicio]] kaj [[Judeo]], manuskriptoj de saĝuloj de [[Hindio]] kaj [[Ĉinio]], sanktaj tekstoj de [[Zaratuŝtro]]. Estas malfacile bildigi modernan valoron de tia kolekto. Iel ajn temas pri miliardoj da dolaroj. == Serĉado kaj elfosado == Kiel atestas dokumentoj el arkivo de [[Vatikano]], ankoraŭ en 1601 la pola ambasadoro [[Lev Sapieha]] kaj jezuito Petrus Arcudius ricevis taskon trovi la caran kolekton de antikvaj libroj, sed ne povis eĉ kolekti famon pri ĝi. Oni suspektis en “libra spionado” por Vatikano ankaŭ la ekskomunikitan [[Gaza-urbo|Gazan]] [[metropolito]]n [[Paisius Ligarid]], kiu venis en Moskvon en 1662. Laŭ kelkaj datumoj, la Libraron serĉis ankaŭ la kroata scienculo [[Juraj Križanić]] kaj estis deportita pro tio en [[Tobolsk]]on. Rusia potenco kondukis oficialan serĉon de Libraro unuan fojon en 1724 laŭ ordono de Senato. Ĝi estis komencita post depozicio de sakristiano de la moskva preĝejo de Johano la Baptisto Konon Osipov. Citinte rakonton de mortinta oficisto, li priskribis la konservejon tiel: <blockquote>Estas en Moskvo sekretejo sub la Kremlourbo, kaj estas du ĉambroj en tiu sekretejo, plenaj per metitaj kofroj ĝis la tegmento. Kaj tiuj ĉambroj estas malantaŭ granda firmeco; tiuj ĉambroj havas pordojn ferajn, transverse ĉenoj, en ringojn traigitaj, seruroj pendaj, grandegaj; plumbaj sigeloj sur drato, kaj tiuj ĉambroj havas po unu fenestreto, kaj estas kradoj en ili sen ŝutroj. Kaj nun tiu sekretejo estas obstrukcita per tero, pro nekonado, kiel estas vidata la fosaĵo sub la Cejĥgauznij Korton, kaj oni trafis per tiu fosaĵo sur la sekretejon sur volbojn, kaj tiuj volboj estas breĉitaj, kaj oni, breĉinte, ŝutis la teron firme.</blockquote> Oni fosis dufoje en kvin lokoj, sed senrezulte. L’intereso al Libraro vekiĝis ree nur en fino de la 19-a jarcento. La paleografo kaj historiisto N. P. Liĥaĉov deklaris, ke oni povas fidi depoziciojn de Maksimo la Greko kaj pastoro Wettermann, sed malakceptis “Enskribojn de l’anonimulo” kaj “Liston de Dabelov”. Lin subtenis la historiisto I. E. Zabelin, sed li sekvis tiun version, ke la Libraro ekzistis, sed estis perdita senrevene dum la granda incendio de Moskvo de la jaro 1571. Pro elfosado elpaŝis ankaŭ la akademiano A. I. Sobolevskij: “Kofroj kun la libroj ekzistas ie, enŝutitaj per tero aŭ sendifektaj, kaj ilia trovo dependas de niaj energio kaj arto”. Finfine la direktoro de la [[Ŝtata Historia Muzeo|Historia muzeo]] princo N. S. Ŝĉerbatov kondukis serĉadon. Samtempe kun li laŭ persona ordono de [[Aleksandro la 3-a (Rusio)|Aleksandro la 3-a]] kondukis serĉadon la germana scienculo Eduard Tremer. Kaj ankaŭ senrezulte. En 1898 la rusa historiisto kaj arkeografo S. A. Belokurov publikigis monografion “Pri libraro de la moskvaj reĝoj en la 16-a jarcento”, kie li negis fakton de ekzisto de Libraro. Konekse kun liaj induktoj “La revuo de Ministerio pri la popola klerigado” eĉ prezentis en 1899 “kalkuli la demandon pri cara libraro kiel finitan”. De komenco de la 20-a jarcento la arkeologo I. J. Stelleckij okupiĝis aktive pri serĉado de Libraro. Li kondukis senrezultajn serĉadojn en Moskvo, [[Kolomenskoje]], [[Aleksandrov]], [[Vologda]] kaj en multaj aliaj lokoj. La agadon de Stelleckij priskribis poste detale R. Peresvetov en libro “Sekretoj de senkoloriĝintaj linioj”. Li kondukis serĉadon en Arsenalnaja turo de Kremlo ankoraŭ en 1912 kaj 1914, tamen la faro ĉesis pro manko de mono. Denova elfosado okazis en 1933-1934 laŭ permeso de la komandejo de Kremlo. En la jaro 1935 ĝi estis ĉesigita pro obskuraj kaŭzoj. La serĉado estis pluigita en 1995 laŭ iniciativo de komercisto German Sterligov. Oni kreis serĉan “stabon” ĉe la Nobela Kunveno de Moskvo. Post prepara etapo (laboro en arkivoj) okazis kelkaj ekspedicioj. Oni serĉis en Aleksandrov, samkiel apud [[Rjazan]] kaj Vologda. En la julio de 1997 oni eĉ kreis specialan konsilion de asistado kun [[Jurij Luĵkov]] en la fronto. La magistrato donis gravajn monrimedojn. En 1999 la serĉado ĉesis ree. == Versioj pri situo == Ekzistas pli ol 60 tute diversaj versioj. Multaj el ili estas evidente fantastaj aŭ kreitaj kiel sensacio aŭ kiel allogo por turistoj. Tie ĉi estas la plej disvastigitaj hipotezoj. === Moskvo kaj ĉirkaŭo === * [[Kremlo|Moskva Kremlo]]. Apud Tajnickie pordego en la Ĵitnij korto, sub la placo kontraŭ Ekstera Kolegio, kontraŭ la Kampanilo de Ivan la Terura, ĉe Cejĥgauznaja muro en Ronda turo (“Senata elfosado” de 1724, elfosado de N. S. Ŝĉerbatov de fino de la 19-a jarcento). Borovickij monteto, kajo de Moskva rivero, Arsenalnaja turo de Kremlo (I. J. Stelleckij). [[Dosiero:Pashkov dom ugol.jpg|eta|[[Paŝkov Domo]]]] * [[Paŝkov Domo]]. Laŭ kelkaj datumoj, dum konstruado de la [[Metroo de Moskvo|metrostacio]] "{{Mosmet|Biblioteka imeni Lenina}}" la konstruistoj trovis antikvan subteran galerion. En 1993 laŭ mendo de la “Centro de arkeologiaj esploroj” oni kondukis geofizikajn esplorojn en teritorio de Paŝkov Domo. La esploroj malkovris subteran puton, diametran je 8 metroj kaj profundan je ĉirkaŭ 25 metroj. Pro obskuraj kaŭzoj oni ĉesigis la esploradon. * [[Kolomenskoje]]. Ankoraŭ I. J. Stelleckij kondukis elfosadon en Kolomenskoje. En la [[1990-aj jaroj]] tiun ĉi teron esploris la geofizikisto A. Zajcev. Oni nomas eĉ konkretan lokon en Kolomenskoje, kie Libraro estis enterigita – Golosov ravino. === Aleksandrov === Oni prezentis la version, ke Ivano la Terura forveturigis la Libraron en Aleksandrov apudurbon dum [[opriĉnina]]. Stelleckij supozis, ke en la apudurbo situis nur parto de Libraro, ia “marŝa filio” de ĝi. === Vologda === [[Dosiero:Sobory i Kolokolnya.JPG|eta|Sobornaja monteto en la 18-a jarcento]] Vologda estis “norda sidejo” de Ivano, kiun li atentis aparte: li loĝis tie longe, kondukis gravan rekonstruon de l’urbo. Oni nomas Sobornaja monteton apud [[Sofia katedralo (Vologda)|Sofia katedralo]] kiel la plej verŝajna situo de Libraro. Unu el unuaj presaj mencioj pri subteraj trairejoj en Vologda estas “Rakonto de la kuracisto Flerov pri antikvaĵoj vologdaj”, publicita en 1804 en la revuo “La Norda Heroldo”: <blockquote>Oni rompis en mezo de la ĝisnuna jarcento Sobornaja monton, ĉar ĝi estas ne natura monto, sed ŝtona. Ekstere estas ronda konstruaĵo, simila al monto, kovrita pro tempo sur tuta surfaco per herbo. Oni trovis interne volbajn kavernojn, kiuj estis apartigitaj de sekvaj per ŝlosita fera pordo, tiel firma, ke oni ne povis rompi ĝin. Oni aŭdis malantaŭ tiu ĉi pordo obtuzan bruon, kiu pruvas larĝecon de la ŝlosita parto de ĉi tiu subteraĵo kaj movon de aero tie. Sed la superstiĉaj esplorantoj atribuis tiun bruon al alia kaŭzo. Ili pensis, ke la fera pordo apartigas de ili loĝejon de spiritoj, kaj ke la internaj kaŝitaj kavernoj estas kavernoj de la infero. Ili pensis kaj tiel teruriĝis de tiu ĉi ideo, ke ili ĉesigis sian esploradon kaj ekŝutis la faritajn breĉojn en la monto. La vidintaj ĉi tiun parton de la monto kiel malfermita diras, ke oni trovis en ĝi apud la Vologda rivero mallarĝan pasejon kun ŝtona ŝtuparo, kiu iras suben laŭ la rivero kaj etendiĝas, laŭ rakontoj, ĝis la Priluckij monaĥejo.</blockquote> Tamen en 1813 “La Heroldo de Eŭropo” publikigis kiel respondon al l’artikolo de Flerov noton de la metropolito Eŭgeno, kiu estis en 1808-1813 la [[episkopo]] de Vologda, kie li diris: <blockquote>Tia legendo estas efektive esplorinda por amantoj de la patrio… sed bedaŭrinde la rakontisto ankaŭ volis nur interesigi legantojn pri miraklaj legendoj, kiujn li prenis de la superstiĉa plebo, ne volinte aŭ ne havinte tempon konsideri ilian [[nekonformeco]]n. Efektive estas Sobornaja (Katedrala) monto kontraŭ Vologda Sofia katedralo super la roka dekstra bordo de Vologda rivero, kaj en tiu ĉi monto estas ŝtona kela konstruaĵo, sed ĝi estas ne ronda simile al monto, sed egallatera je du vicoj, etendanta laŭ la bordo. Ĝi estis elfosita ne en mezo de la ĝisnuna jarcento, sed en mezo de la 17-a jarcento. Oni scias laŭ arkivaj notoj, ke dum regado de la caro [[Aleksej Miĥajloviĉ]] la vologda arkiepiskopo Simon, elfosinte kelojn de tiu konstruaĵo, trovis tie arĝenton kaj garnaĵon.</blockquote> Oni serĉis trairejojn kaj trezorojn en la Sobornaja monteto plurfoje. La unuan fojon – la generalo Borozdin en 1809, kaj poste iu stabkapitano Z. en 1866. Senrezulte en ĉiuj okazoj. En la artikolaro “Arkeologio de Vologda”, kiu estis publicita al la 860-jara jubileo de l’urbo, aperis datumoj de scienca observado dum teraj laboroj sur la Kremljovskaja placo apud unu el muroj de la preĝejo de sankta [[Aleksandro Nevskij]]. La preĝejo staras apud Sobornaja monteto sur altaĵo, kiun oni nomis en antikva tempo Izvestnaja (Konata) monto, en kiu laŭ “Legendo pri malluma kaverno kaj Nikolaa ikono en Izvestnaja monto” devas esti sekretejo. Tamen oni eltrovis neniujn subteraĵojn. Al pruvo de la “vologda versio” estas dediĉita la libro de P. P. Ŝabanov “Kiel veni en Libraron de Ivano la Terura?”. Ĝi ne aldonas novajn sciencajn datumojn. === Aliaj versioj === Laŭ kelkaj versioj, la Libraro povas situi en [[Kirillo-Belozerskij monaĥejo|Kirillo-Belozerskij]] aŭ en Starickij Svjato-Uspenskij monaĥejo ([[Tverja provinco]]), aŭ en [[Kurska provinco]]. == Argumentoj de skeptikuloj == [[Dosiero:Belokurov S.A..jpg|eta|Sergej Aleksandroviĉ BELOKUROV]] Multaj aŭtoroj kaj esploristoj negas ekziston de Libraro. Ili vidas multajn allasojn kaj nekonformecojn en la historio de ĝia origino kaj en rakontoj pri ĝia plua sorto. Unue, la ŝanco elveturigi Libraron el la sieĝita ĉefurbo de Bizancio estas tre malcerta. Due, post sia eskapo la familio de [[Palaeologidoj]] trovis sin en Romo fakte sen mono, kaj la Libraro estus malcerte ne vendita. Ankaŭ oni argumentas, ke en l’epoko de Ivano la Tria estis en Rusio samkiel en Eŭropo sufiĉe malmulte da [[Papero|paperaj]] libroj. Oni gardis en libraroj precipe [[Pergameno|pergamenajn]] rulojn – karajn kaj unikajn relikvojn, el kiuj preskaŭ ĉiu havas originalan “biografion”. Diversaj esploristoj opiniis, ke Libraro povis perei en multaj moskvaj incendioj; S. A. Belokurov datis ĉi tiun eventon al [[Malklara Tempo (Rusio)|Malklara Tempo]], kaj W. F. Clossius al la jaro 1626. Laŭ la plej stranga hipotezo, ledajn foliantojn de Libraro formanĝis en 1612 la sieĝitaj en Moskvo poloj. Oni kritikas ankaŭ la aŭtentecon de atestoj pri Libraro kaj ĝia konsisto. La unua el ili estas “Legendo pri sankta Maksimo la filozofo…”. S. A. Belokurov penis pruvi ĝian malfruan originon. Kontrastan vidpunkton eldiris A. I. Sobolevskij. Li kaj la paleografo I. Denisov hipotezis, ke ĝia aŭtoro povis esti la [[bojaro]] [[Andrej Kurbskij]]. En scienca socio ankaŭ ne estas unueca opinio pri “Listo de Dabelov”, kies aŭtoreco oni atribuas ofte al la pastoro Wettermann. Originalon de ĉi tiu dokumento trovis en arkivoj de [[Pärnu]] nek W. F. Clossius (kiu alvenis por tiu ĉi en Rusion speciale), nek aliaj scienculoj. Poste l’arkivon de Pärnu vizitis la arkeologo I. J. Stelleckij, laŭ tasko de Moskva arkeologia asocio kaj de la Arkivo de Ministerio pri la justico; li serĉas Libraron fanatike sian tutan vivon. Li eĉ asertis en lia taglibro, ke li vidis la liston en 1914 mem, sed li prezentis nek originalon, nek fotokopion. Eĉ la subtenantoj de la versio pri ekzisto de Libraro agnoskas, ke lia atesto estas neversimila. La scienculoj vidas multe da malcerto en la enhavo de la listo mem. Precipe, C. C. Dabelov estis sperta scienculo kaj aŭtoro de multaj sciencaj studaĵoj, sed li “forgesis” ial registri nomon de l’aŭtoro, kvankam laŭ lia posta aserto la dokumento ne estis anonima. Krom tio, oni diras en la listo: “Historioj de Livio, kiujn mi devis traduki… historioj de Suetonio pri reĝoj, ankaŭ de mi tradukitaj…”, tamen oni vidas pro “Livonia kroniko”, ke Wettermann rifuzis tradukon. La listo mencias verkojn, kiuj estas aŭ nekonataj ĝis nuntempo (ekzemple, “Historiarum” de Cicerono), aŭ eltrovitaj jam post la morto de Dabelov (versoj de Pindaro). Kelkaj kalkulas ĉi tion kiel produkton de fantazio de la dörpta jurscienculo, la aliaj kiel unu pruvon plu de vereco de la listo. Oni penis difini l’aŭtorecon plurfoje kaj eĉ trovis en arkivoj nomojn de tri [[Tartu|dörptaj]] [[pastoro]]j de tiu tempo, sed oni trovis neniujn detalojn. Unu argumento plu por versio de falsa listo estas sekva kontraŭdiro. La listo priskribas [[Grek-romia antikvo|antikvajn]] verkojn, kaj estas dubinde, ke malklera homo povus priskribi kaj rekoni ilin. Ĉe tio la dokumento estas skribita en kruda [[platgermana lingvo|platgermana dialekto]]. Tial oni hipotezis, ke la listo estis kompilita ankoraŭ antaŭ formado de unueca [[germana lingvo]], en tempo de [[Ivano la Tria]]. Kelkaj scienculoj dubis eĉ pri scienca valoro de la Libraro. Do la akademiano [[Dmitrij Liĥaĉov]] konsilis anstataŭ senfrukta serĉado savi realajn librajn trezorojn, kiuj pereas nuntempe. Li asertis, ke [[amaskomunikilo]]j evidente troigas valoron de Libraro de Ivano la Terura: <blockquote>Eĉ se oni trovos Libraron de Ivano la Terura, la trovaĵo ne prezentos grandan sciencan valoron. La gravan parton de ĉi tiu kolekto konsistigis la klerikaj libroj, kiujn Sofia la Palaeologa alportis en Rusion el Bizancio, ke preĝu en ŝia patrina lingvo.</blockquote> == Interesaĵoj == * Rusaj [[amaskomunikilo]]j publikigis plurfoje versiojn kaj informojn pri eltrovo de Libraro. La direktoro de la Centro de arkeologiaj esploroj de Moskvo Aleksandr Veksler eĉ diris pri ĉi tio: “Kiel ĝi [Libraro] povus ne ekzisti, se ĝi nutras gazetistojn tiom da jaroj?”. * Ankaŭ la Libraron kaj ĝian trovon priskribas multaj rusaj noveloj kaj romanoj. * En 1997 la aferisto German Sterligov asekuris la mitan Libraron je 1 miliardo da dolaroj. [[Kategorio:Bibliotekoj en Rusio|Ivano la Terura]] [[Kategorio:Modernaj legendoj]] [[Kategorio:Ivano la Terura]] 1ry20lne2bahrut8crnvpcs8xqkdp6o Torrijos 0 383623 9441058 9296730 2026-07-29T05:31:40Z Sj1mor 12103 9441058 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Torrijos (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Torrijos | mapo = | flago = bandera-torrijos.svg | blazono = escudo-torrijos.svg | blazono-larĝeco = 80px | lando = {{Hispanio}} | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco Toledo|Toledo]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Distrikto Torrijos]] | regiono-ISO = ES-TO | areo = 17 | loĝ = 13374 | jaro = 2010 | denso = 786.71 | pk = | estro = Juan José Gómez-Hidalgo ([[PP]]) | TTTejo = [http://www.torrijos.es] }} [[Dosiero:Localización de la provincia de Toledo.svg|eta|dekstra|250ra|Situo de la [[provinco Toledo]] en Hispanio]] [[Dosiero:Torrijos.png|eta|dekstra|250ra|Situo de Torrijos en la [[provinco Toledo]] kaj en Hispanio]] '''Torrijos''' [torIĥos] estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[Provinco Toledo]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''Torrijeños''. La censita populacio en [[2010]] estis de 13.374 loĝantoj kaj la denseco estas de 786,71 loĝ/km². Ties populacio ege kreskis, dum la lastaj jaroj, averaĝe je ĉirkaŭ 1.000 loĝantoj ĉiun jardekon, ses meze de la [[2000-aj jaroj]] la pliiĝo de la [[enmigrado]] plialtigis la kreskon, kaj en [[2005]] estis jam populacio proksimume de 2.500 enmigrintoj. == Situo == Torrijos estas situa en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Distrikto Torrijos|Komarko Torrijos]] en la centra parto de la Provinco Toledo, je altitudo de 529 m; je 31&nbsp;km el [[Toledo]], provinca ĉefurbo, kaj je 75&nbsp;km el [[Madrido]], ŝtata ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 17&nbsp;km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 39°59′0″ N 4°16′53″ Ok. Ĝi situantas en depresio inter la riveroj [[Taĵo]] kaj [[Alberĉe]]. Estas la natura ĉefurbo de etenda zono konata laŭ la nomo de [[Distrikto Torrijos]]. Limas oriente kun [[Barcience]], norde kun [[Novés]], okcidente kun [[Alcabón]] kaj [[Santo Domingo-Caudilla]] kaj sude kun [[Gerindote]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ayto-torrijos.com/presentacion_geograficacentro.htm |titolo=Geografia situo. Municipo Torrijos |alirdato=2011-11-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928094119/http://www.ayto-torrijos.com/presentacion_geograficacentro.htm |arkivdato=2007-09-28 }}</ref> Temas pri ĉefe urba teritorio, ĉar la etendo de la municipa teritorio estas tre malgranda. == Ekonomio == [[Agrikulturo]] kaj brutobredado tradicie. La nuna ĉefa aktiveco estas tiu de la [[sektoro servoj]], ĉefe la [[komerco]], kiu markas la aktivecon de la tuta regiono, sen forgesi la gravecon kiun havas la [[industrio]], speciale tiu dediĉita al la [[ligno]] kaj al la [[fero]]. Oni devas elstarigi, same, tiu de la konstruo, pro tio ke en la lastaj jaroj tiu montriĝis kiel aktiveco tre poviganta, ĉar oni ĉirkaŭkalkulas ke ĝi okazigis proksimume 3.000 laborlicencojn. Pri transportoj estas 8 ŝoseoj al la ĉirkaŭaj lokoj. Tra Torrijos pasas la [[fervojo]] kiu komunikas [[Madrido]]n kun [[Lisbono]], kaj tiele estas rekta servo al [[Badajoz]], [[Cáceres]], [[Mérida (Hispanio)|Mérida]], [[Plasencia (Cáceres)|Plasencia]], [[Talavera de la Reina]], [[Madrido]], [[Zaragozo]] kaj [[Barcelono]] inter aliaj urboj. Estas enurbaj busoj kaj 4 entreprenoj de eksteraj busoj kiuj konektas kun 7 urboj. == Historio == La fondo de Torrijos ŝajne estas de tre antikva tempo nome ties nomigo ŝajne devenas el la termino romia (latina) "turris" turo, kio indikas la ekziston de elemento defenda jam en tempo de la Romia Imperio.<ref>Ruiz-Ayúcar Alonso, J. M., Historia de Torrijos: (De espacio rural a municipio urbano), 2003, Toledo: Diputación Provincial, ISBN 84-96211-04-3.</ref> Sendube esti grava pasejo de [[Ávila]] al [[Toledo]] permesis setligon de populacio aŭ soldataro por la protekto de la trupoj kaj y defendo de la tuta zono. En la Alta Mezepoko nome post la invado fare de [[Visigotoj]] tiu loko gravis pro sia prokŝimeco al la tiama ĉefurbo de Hispanio nome [[Toledo]], kio permesis formon de populacio de ricĉaj koloniistoj kiuj alpropriĝis de la plej produktivaj areoj. Tion pruvas la ekzisto de serio de toponimoj aludaj al geografiaj lokoj de klara visigota deveno, kiaj Las Suertes (la sortoj), ĉar la visigotoj kutimis lotumi la terojn inter ties loĝantoj aŭ inter tiuj kiuj estis partoprenintaj en la konkero, kaj de tie tiu nomigo. Poste, post la invado de la [[Al Andalus|islamanoj]] en la duoninsulo, Torrijos iĝis loko dominata de la islamaj konkerintoj, kiuj setlis en la zono konata laŭ la nomo de Pordego de Maqueda [makEda], kaj ankoraŭ aktuale videblas la tipa urbanismo de araba urbo, de mallarĝaj kaj sinuaj stratoj, adarvoj kaj seneliraj stratetoj (sakstratoj), same kiel serio de nomoj kiuj rememorigas la pasintecan populacion, kiaj El Moro (la maŭro), El Oriente (la oriento), El Norte, Las Vistillas, El Sol, La Corrala, ktp. Same ekzistas loko konata laŭ la nomo de El Cerro de la Mora, o del Moro (monteto de la maŭro aŭ de la maŭrino), konata ambaŭforme, survoje al [[Fuensalida]]. En la fama [[batalo de Las Navas de Tolosa]], en 1212, krom la monarko Alfonso la 8-a, intervenis en lia helpo la ĉefepiskopo de Toledo Jiménez de Rada, al kiu post la fama venko, la reĝo ĝin (Torrijos) donacis, pasante tuj al posedo de la katedralanaro, kio daŭris ĝis finoj de la [[15a jarcento]], kiam estis akirita de Gutierre de Cárdenas. Unu el la plej interesaj etapoj de la loko toriĥa estas la reĝado de [[Petro la 1-a]], konita laŭ la alnomo de La Kruela aŭ de la Justigulo. Estis ĉi tiu monarko kiu ordonis konstrui fortikaĵon aŭ palacon, kiu estis donacita al lia amantino Maria de Padilla, palaco kiu utilis dum jarcentoj kiel monaĥinejo de Koncipilistinoj. Sed fine de la [[1990-aj jaroj]] estante urbestro Miguel Ángel Ruíz-Ayúcar oni efektivigis kompletan restarigon, tra kiu utilas nuntempe de sidejo de la urbodomo. Dum la [[15a jarcento]] konis Torrijos la restadon de la monarko Johano la 2-a en diversaj fojoj, kun okazo de la hegemonio de Álvaro de Luno kontraŭ kiu leviĝis la nobeluloj toledaj postulante al la reĝo ke tiu retiriĝu sian favoron al ĉi tiu Konestablo. La monarko, kiu troviĝis en Torrijos, ordonis sieĝon al Toledo, sed pro la ĉeesto de la Markizo de Villena kaj de Petro Girón decidis retiriĝi. Same la superuleco de Kalatravo restis libera pro la morto de la Superulo, oni batalas inter la du pretendantoj, Petro Girón kaj la Infanto de Aragono, don Alfonso. La plimulto de la loĝantaroj apogis al Girón, sed Torrijos kontraŭstaris, estante ĝi nura kiu apogis al la Infante don Alonso. Sed la nomigo falis en Petro Girón, tial post kiam li enposteniĝis direktis sin al Torijos realigante serion de fiagoj kiuj okazigis la morton de iuj ''torrijeños''. Krome tiu prirabis multnombrajn loĝejojn portonte multnombrajn riĉecojn, kaj multnombraj arestitoj estis portataj al Toledo. Meritas recenzon la ekzisto de grava [[judoj|juda]] loĝantaro, kaj ĝia ''aljama'' (juda kvartalo) aperas en multnombraj dokumentoj, speciale koncerne al la pago de la impostoj. Oni ne scias de kiam ekzistis ĉi tiu loĝantaro, sed fakte scias de la ekzisto de [[sinagogo]] kie hodiaŭ estas la strato de Kristo, kaj la ekzistanta kapelo estis en komenco juda sinagogo, kiu pasis al posedo de la krono post la [[Forpelo de la judoj el Hispanio|dekreto de elpelo]]. Sed tuj ĝin akiris Gutierre de Cárdenas, kreante en lia loko hospitalon. Ĝia antaŭ malmulte ekzistis resto de la murego kiu utilis de fermobarilo al la judejo, aŭ zono de restadejo de la judoj, kiu, pro nepardonebla eraro, en 2006, oni lasis fali kiam oni faris reparadojn de reformo en la ŝoseo. La judoj havis alia judaron kie hodiaŭ estas la strato de Gibraltar Español, kvankam pli reduktita kaj simpla, kun ĝia sinagogo kaj buĉejo. La juda kaj [[Moriskoj|moriska]] loĝantaroj havis du moriskajn kvartalojn kaj du sinagogojn. Unu el ili transformiĝis poste en la Hospitalo de la Sankta Triunuo, poste en lernejo kaj, fine, en kapelo de Kristo de la Sango. La ''Colegiata'' (preĝejo) konstruiĝis en malnova islama [[moskeo]], ĉar ankaŭ la mahometanoj havis du moskeojn. Tra Torrijos pasis multnombraj monarkoj kaj gravuloj de la nobelaro, pro tio ke la strategia situacio inter Ávila kaj Toledo al ĝi faris paŝon deviga. Meritas elstarigi la ĉeeston de [[Alfonso la 11-a]], de lia filo [[Petro la 1-a]], kiu okazigis festojn en ĉi tiu loko pro la naskiĝo de sia filino. Ĉi tie pasis sezonojn lia kromedzino Maria de Padilla, kun kiu li havis sian filinon Beatriz. Ŝajne la palacon, kiun li konstruigis, li donacis al Maria, kiu pasis poste al ŝiaj posteuloj. Ĝi ankaŭ konis la ĉeeston de [[Johano la 2-a]], de [[Henriko la 4-a]] kaj de [[Izabela la Katolika]]. Post ĉi tiuj okazaĵoj Torrijos akiras grandan protagonismon, ĉar en tempoj de la [[Katolikaj Gereĝoj]], la ĉefa kontisto de la reĝlando, Gutierre de Cárdenas, aĉetis al la katedralanaro de Toledo ĉi tiun urbon, enoficigante ĝin tuj al titoleco de vilaĝo en la jaro 1482, starigante pilorion, kiu malaperis komence de la [[19a jarcento]], kiel konsekvenco de la ordonoj de la Konstitucio de Cádiz. === Moderna historio === [[Dosiero:Colegiata Torrijos.jpg|eta|250ra|La Preĝejo ''Colegiata'' de Torrijos, konstruigita de Teresa Enríquez.]] Estas ĝiaj jaroj de prestiĝo la finoj de la 15a jarcento kaj komencoj de la 16a, ĉar estis tiam kiam oni realigis la grandajn arkitekturajn verkojn, iuj jam malaperigitaj. Oni konstruis ''La Colegiata'', la Palacon de la Senjoroj de Maqueda (malaperigita), la Hospitalo de la Konsolo aŭ Hospitalo de Ekstere (malaperigita), la Muregon (malaperigita), la Palacon de Petro la 1-a (rekonstruita) kaj la Hospitalon de la Sankta Triunuo (nur restas la kapelo kaj la klostro). Kiam malaperis la senjoroj de Maqueda, la vivo ''torrijeña'' trapasis jarojn de dekadenco, ĉar la serio de monarkoj kiuj reĝis en Hispanio bezonis grandajn kvantojn de mono por elteni la serion de luktoj kontraŭ diversaj eŭropaj landoj. Post la malkovro de Ameriko estis multnombraj ''torrijeños'' kiuj elmigris tien. La elpelo de la [[moriskoj|baptitaj maŭroj]] estis tre negativa por socio ''torrijeña'', pro tio ke estis ili fundamente kiuj laboris la kamparon kaj dediĉis sin al la konstruo. La aktiveco de la modernaj jarcentoj dekadencis laŭ la sama maniero de la resto de la lando, pasante tra jaroj de vera neceso. Dum la 16a, 17a, 18a, kaj komencoj de la 19a jarcentoj Torrijos pasis al situacio de pasiveco regata de ekonomia malaltigo, je la sama tempo de karakteriza senaktiveco kaj ĝenerala dekadenco. === Nuntempa epoko === La alveno de la [[19a jarcento]] havas du malsamajn cirkonstancojn: unuflanke la eniro en la Iberia Duoninsulo de la napoleonaj fortoj, kiu rabas multnombrajn artverkojn: ili detruas multnombrajn konstruaĵojn de granda valoro, kiel la monaĥejo franciskano de Sankta Maria de Jesuo de Torrijos, arta juvelo, verko de Johano Guas. Ĝi aliflanke iniciatas en ĉi tiu loĝantaro reakiron de la ekonomia kaj dungista aktiveco, pro novaj alfluoj de entreprenistoj el diversaj hispanaj regionoj, speciale de [[Eŭskio]], kiuj detektas eblojn en Torrijos. Oni konstruas la [[fervojo]]n, kiu proponas multajn pliajn eblojn ĉiatipajn por levi la financan aktivecon. Malaperas ankaŭ la senjorlando de la dukoj de Maqueda kiel konsekvenco de la aprobo de la Konstitucio de [[1812]], kaj ĉi tiuj sinjoroj perdas sian fakultaton enoficigi la urbajn postenojn. Ankaŭ tiam la murego malaperis tiel kiel la pilorio, simbolo de urba libereco, kiel konsekvenco de absolute absurda politiko adoptita en la Parlamento de Cádiz. Jam forpelitaj la francoj, ne finas la militoj, ĉar aperis la nomitaj [[Karlismaj Militoj]], en kiuj elstaras la Pastro de Alcabón, Lucio Dueñas, gerilano de Torrijos, kiu luktis kuraĝe en defendo de la religio. La ''Desamortización'' estis alia okazaĵo kiu alportis iujn novecojn al la socio ''torrijeña'', ĉar personoj de granda graveco en la estonteco ekposedis enormajn proprietojn de la regiono. Oni detektis la unuajn alvenojn de [[ciganoj]] kiu konstituos etnan grupon kiuj pluos ĝis nuntempaj tagoj. Komencas la 20a jarcento per rapida altigo de industriaj kaj komercaj starigoj. Alvenas la [[elektro]] al la loĝejoj, la [[telefono]], la trinkebla akvo enhejma. Sed ekzistas malkontento en la socio, kiu iom post iom iras generante situaciojn de socia nestabileco pro la enormaj diferencoj kiuj estas inter riĉuloj kaj malriĉuloj. Oni vidas malkontenton en Hispanio, kaj alvenis la jaro 1931 kiam oni aprobas la novan Konstitucion. Malaperis la [[monarkio]] kaj oni establas la [[Respubliko]]n. Torrijos vivis malfacilajn momentojn, ĉar la alfrontoj inter kaj maldekstruloj kaj dekstruloj estas oftaj, alvenante al multnombraj alfrontoj. La alveno de la [[Hispana Enlanda Milito]] estas terura. Torrijos troviĝis en teritorio respublika, sed la 22a de septembro de 1936 la naciismaj trupoj konkeris ĉi tiun urbon. Unuflanke kaj aliflanke oni realigas multnombrajn mortpafadojn. Finita la milito, Torrijos trapasis malfacilajn jarojn. Sed iom post iom oni rimarkas renaskiĝon de la ekonomia aktiveco. La jaroj 50-aj, 60-aj kaj 70-aj levas la ekonomian nivelon, kaj tiun kulturan. La aktiveco renaskiĝis. === Nuntempo === Sed estos ekde la [[1980-aj jaroj]] kiam oni vidas ke la antaŭeniro estas nebremsebla. Oni kreis multnombrajn entreprenojn de ĉiu tipo; la konstruado iniciatis sian naskiĝon nehalteblan. Oni kreis la [[mezlernejo]]n, la novan juĝejon, la stratoj asfaltiĝis, la placoj pliboniĝis. La konstruaĵoj komencas plialtiĝi; oni desegnis novajn urbanizadojn per kio Torrijos plilarĝigis. Oni fondis novajn {{JN|sporta teamo}}; oni konstruis la futbalstadionon; novajn konstruaĵojn por [[kino]] oni konstruis. En la jaro 1979 okazas la unuaj urbaj elektoj, anstataŭante unu la aliajn diversaj urbaj grupoj, UCD, AP kaj PSOE, kun ties urbestroj Santiago Longobardo (1979-83), Miguel Ángel Ruiz-Ayúcar (1983-1999), Mercedes Giner (1999-2007) kaj Juan José Gómez-Hidalgo (2007). Nuntempe Torrijos estas tre moderna urbo, kun ĉiaj facilecoj por povi funkcii kiel ĉefurbo de la komarko, ĉar multnombras la centroj de instruado, sportaj, kulturaj, biblioteko, centroj junularaj, de la virinoj, kulturaj asocioj, bando de muziko, grupoj de danco, Lernejo de Muziko ktp. Oni realigas multnombrajn kulturajn aktivecojn, speciale fare de la asocioj La Fuentecilla, Amikoj de la Colegiata, Juan Guas, Akademio de Historio kaj Arto. Oni eldonas librojn de historio, arto, poezio, tiel kiel kulturajn revuojn, de historio kaj poezio ktp. == Demografio == La loĝantaro de Torrijos suferis diversajn fluktuojn. La unuaj datumoj kiujn oni konas pri ĝi devenas de la jaro 1500, kiam havis Torrijos ĉirkaŭ 610 ''najbarojn'' kio signifas proksimume loĝantaron de 3.000 loĝantoj, cifero vere grava por loĝantaro de tiu epoko. Oni poste detektas gravajn malpliiĝojn, speciale dum la [[17a jarcento]], kiam okazis grava malpliiĝo, atingante nombron de nuriom pli da 1600 loĝantoj. La datumoj ĝis alveno al la [[20a jarcento]] estas la sekvaj: {|align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|Demografia evoluo de 1500 al 1900 ! [[1500]] !! [[1576]] !! [[1598]] !! [[1650]] !! [[1753]] !! [[1797]] !! [[1880]] !! [[1900]] |- | align=center| 3.000 || align=center| 3.800 || align=center| 4.000 || align=center| 1.612 || align=center| 2.200 || align=center| 2.900 || align=center| 2.890 || align=center| 2.923 |} En la jaro 2008 la loĝantaro indikita de la INE (Nacia Instituto pri Statistiko) atingas la nombron de 12.674 loĝantoj, kvankam la akceptita de la Urbodomo, konfirmita per intervenoj en sano, eduko, ktp., atingas la proksimuman numeron de 13.200 personoj, pro tio ke, inter aliaj kialoj, la enmigrado pliigis la loĝantaron laŭ konsiderinda maniero. La loĝantaro de Torrijos venas de malsamaj naskiĝlokoj. En konsento kun ĉi tiu kriterio la naskitaj en Torrijos atingas la 24%; la naskitaj en aliaj lokoj de la provinco alvenas al la 47%; la naskitaj en alia provinco nur alvenas al la 1,2%, dum la naskitaj en alia aŭtonoma komunumo atingas la 19,2%. Atentigas la alta proporcio de la naskitaj eksterlande, ĉar ili atingas la gravan nombron de la 9%. La naskitaj en "aliaj loĝantaroj de la provinco" estas tiel alta pro tio ke la naskiĝoj produktataj okazas preskaŭ totale en Toledo ĉefurbo. Sed de antaŭ malmulte oni markas kiel naskiĝintaj en Torrijos tiuj kies deveno estas ĉi tiu loko. == Monumentoj kaj interesaĵoj == === Preĝejo ''Colegiata'' de Torrijos === Ekkonstruita en [[1509]] kaj finita en [[1518]]. Konstruigita fare de Teresa Enríquez por sidejo de la gildo de la Sankta Sakramento. Estas konstruaĵo de transiro inter la gotika kaj la Renesanca arkitekturoj. === Palaco de Don Pedro de Castilla === [[Dosiero:Ayuntamiento Torrijos.jpg|eta|maldekstra|250ra|Palaco de Don Pedro de Castilla nuna urbodomo.]] Konstruigita de tiu kastilia monarko, kiu donacis ĝin al sia kromedzino [[María de Padilla]], sed post ties morto ĝi pasis al ties familio. La aktuala palaco estis konstruita certe de Antón Egas. Gutierre de Cárdenas donacis ĝin al sia filo, sed post ties morto, iĝis sidejo de monaĥinoj koncipigistinoj, ĝis iĝi municipa posedaĵo en la [[1990-aj jaroj]]. Estas [[klostro]], kunvenejo kun belega [[kasona plafono]], policejo, biblioteko municipa, kaj ankaŭ la oficejoj de la nova urbodomo, ekspoziciejo, kaj spektaklejo kun 226 sidlokoj, ĉambroj kaj granda konstruaĵo preta por ludado, kie iam estis kapelo. === Kapelo de la Kristo de la Sango === Konstruita ĉe antikva [[sinagogo]] juda, post kiam pasis la posedoj de la judoj al la kronp. Gutierre de Cárdenas akiris ĝin kun la resto de la konstruaĵo kaj konstruis hospitalo de la Sanktega Triunuo. La figuro de la Kristo de la Sango estas de amerika deveno, donaco de pastro ''torrijeño''. Krom la ĉefa navo estas korto de stilo [[renesanco|renesanca]], kun arkoj sur simplej kolonoj. === Trajnstacidomo === [[Dosiero:J28 703 Bf Torrijos, 9 598 xxx.jpg|eta|[[Torrijos (stacidomo)|Trajnstacidomo]].]] Konstruita en la 19a jarcento, laŭ projekto por nombraj stacioj de fervojoj. El ŝtono kaj rekonstruita en 2006. Estas konstruaĵo tre bone konservata. === Antikva sidejo de pensiuloj === Konstruita en la 1970-aj jaroj, enhavis domon por kuracisto kaj nun gastigas ankaŭ altlernejon por instruistoj. === Antikva akvujo === Karaktera kaj ege originala, kun alto de 25 metroj. De stilo [[novmudeĥaro|novmudeĥara]] kaj konstruado de la 1960-aj jaroj, kiam oni instalis en Torrijos la hejman akvoservon. Havas poligonan formon, okflanka. === Turstokejo por tritiko === [[Dosiero:Silos Torrijos.jpg|eta|200ra|Turstokejoj de Torrijos.]] Tiuj turstokejoj proksimaj al la stacio, eble necesaj dum la reĝimo "memsufiĉa" de la generalo [[Francisco Franco]], jam ne uzeblas pro diversaj leĝaroj de la [[Eŭropa Unio]] kaj tiele oni planas instali tie oficejon de turismo komarka. === ''Plaza de España'' (Placo de Hispanio) === Prakonstruita komence de la 16a jarcento, kiam oni devigis la municipojn konstrui urbodomon. Sed ankaŭ ĉar Gutierre de Cárdenas konstruis sian palacon, kiu poste malaperos komence de la 20a jarcento. Iam estis portikaro por okazigi la merkatoj. Oni reformis la areon en la 1980-aj jaroj, konservante la iaman aspekton. === Plaza de la Constitución === Transformita en la 1980-aj jaroj aldonante sidlokojn. En la centro oni konstruis obeliskon el kiu fluas akvo en poligona akvujo. Estas palmoj kaj platanarboj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Toledo]] * [[Torrijos (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Torrijos}} Fotaro * [http://www.torrijos.es Oficiala retejo de la municipo Torrijos] * [http://www.segunlospadresloshijos.com Retejo kun novaĵoj, fotoj kaj kuriozaĵoj de Torrijos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201204145424/https://www.segunlospadresloshijos.com/ |date=2020-12-04 }} {{Municipoj de Provinco Toledo}} [[Kategorio:Torrijos| ]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Municipoj de Toledo]] [[Kategorio:Provinco Toledo]] h28qntni155jfceb870ir792j0qzsj0 Neŭŝatelo (distrikto) 0 385006 9441082 9434223 2026-07-29T07:56:41Z Kontributor 2K 214888 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Wappen Hauterive NE.svg]] → [[File:CHE Hauterive NE COA.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) 9441082 wikitext text/x-wiki {{Informkesto distrikto de Svislando |nomo=Distrikto Neŭŝatelo |blazono=[[Dosiero:Wappen Neuenburg matt.svg|120px|center|<small>Blazono de la distrikto Neŭŝatelo</small>]] |bildo=[[Dosiero:Neuchatel2009-sm.jpg|eta|285px|center|<small>Neŭŝatelo kaj ĉirkaŭo</small>]] |mapo=[[Dosiero:Karte Bezirk Neuchâtel 2009.png|285px|center|<small>Mapo de la distrikto Neŭŝatelo</small>]] |kantono=Neŭŝatelo |ĉefloko=[[Neŭŝatelo]] |loĝantaro=52669 |loĝantaro-jaro=2010-12-31 |areo=80,02 |denseco=658,2 |kodo=2404 |zomo=10 }} La '''distrikto Neŭŝatelo''' estas administra unuo de la [[kantono Neŭŝatelo]] en [[Svislando]]. Ĝi havis 52 669 loĝantojn la 31-an de decembro [[2010]]. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo [[Neŭŝatelo]]. == Geografio == La distrikto Neuŝatelo estas laŭ areo la plej malgranda kaj laŭ loĝantaro la plej granda, do evidente la plej dense loĝata distrikto de la kantono. Ĝi situas en oriento de la kantono nordoriente de la [[Neŭŝatela Ĵuraso]]. Ĝian sudorientan limon formas la bordo la [[Lago de Neŭŝatelo]], [[Zihl-Kanalo]] kaj poste [[Lago de Bielo]]. == Komunumoj de la distrikto Neŭŝatelo == La distrikto Neŭŝatelo konsistas (stato en 2010) el 9 komunumoj, el kiuj la ĉefloko [[Neŭŝatelo]] estas la plej granda. Jen la listo: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000; text-align:left;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2010-12-31)</small> ! bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Cornaux COA.svg|35px|Cornaux]] | [[Cornaux]] || align="center" |1528 || align="right" |4.72 || align="center" | 6451 |- | align="center" | [[Dosiero:Cressier NE-blazon.svg|35px|Cressier]] | [[Cressier NE|Cressier]] || align="center" |1901 || align="right" |8.55 || align="center" | 6452 |- | align="center" | [[Dosiero:Enges.png|35px|Enges]] | [[Enges]] || align="center" |271 || align="right" |9.59 || align="center" | 6453 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Hauterive NE COA.svg|35px|Hauterive]] | [[Hauterive NE|Hauterive]] || align="center" |2550 || align="right" |2.12|| align="center" | 6454 |- | align="center" | [[Dosiero:GW-NE-La Tene.png|35px|La Tène]] | [[La Tène NE|La Tène]] || align="center" |4825 || align="right" |5.44 || align="center" | 6461 |- | align="center" | [[Dosiero:LeLanderon-blazon.svg|35px|Le Landeron]] | [[Le Landeron]] || align="center" |4441 || align="right" |10.31 || align="center" | 6455 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Lignières COA.svg|35px|Lignières]] | [[Lignières NE|Lignières]] || align="center" |957 || align="right" |12.51 || align="center" | 6456 |- | align="center" | [[Dosiero:Neuchatel city coat of arms.svg|35px|Neŭŝatelo]] | '''[[Neŭŝatelo]]''' || align="center" |33045 || align="right" |18.1 || align="center" | 6458 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE St Blaise COA.svg|35px|Saint-Blaise]] | [[Saint-Blaise NE|Saint-Blaise]] || align="center" |3142 || align="right" |8.87 || align="center" | 6459 |- |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | '''Totale''' | 9 || align="center" | 52669 || align="center" | 80,02 | align="center" | 2404 |} </div> == Historio == La historio de la distrikto Neuŝatelo estas forte konektita kun la historio de la urbo Neuŝatelo. La unua historia mencio datiĝas el la jaro 1011 kiel ''castellum novum'' kiam la reĝo [[Rudolfo la 3-a (Burgonjo)|Rudolfo la 3-a]] de [[Burgonjo]] donacis kastelon al sia edzino. Ĝis la Neŭŝatela Revolucio de [[1848]] la Grafejo Neŭŝatelo apartenis al la reĝo de [[Prusio]]. Formale Prusio nur en [[1857]] rezignis pri la suvereneco pri Neŭŝatelo, kiam dank al la perado de [[Napoleono la 3-a]] povis esti evitita milito inter [[Svislando]] kaj [[Prusio]].<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2853.php ''Jean-Pierre Jelmini'': ''Neŭŝatelo'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2011-07-07)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Komunejokat|Neuchâtel (district)|distrikto Neŭŝatelo}} <br /> {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Neŭŝatelo}} {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Neŭŝatelo}} [[Kategorio:Neŭŝatelo (distrikto)|!]] qcawxnjoxcy1qtoy3f87by0k2nomd0k Val-de-Ruz (distrikto) 0 385016 9441064 9437849 2026-07-29T05:56:50Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Coat_of_arms_-_Boudevilliers.svg|Coat_of_arms_-_Boudevilliers.svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:CHE_Boudevilliers_COA.svg|CHE_Boudevilliers_COA.svg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Cr 9441064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto distrikto de Svislando |nomo=Distrikto Val-de-Ruz |blazono=[[Dosiero:Cernier.gif|eta|120ra|centre|<small>Blazono de la distrikto Val-de-Ruz</small>]] |bildo=[[Dosiero:Valangin Château de Valangin 20090818-34.jpg|eta|285ra|centre|<small>Kastelo de Valangin</small>]] |mapo=[[Dosiero:Karte Bezirk Val-de-Ruz 2013.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de la distrikto Val-de-Ruz</small>]] |kantono=Neŭŝatelo |ĉefloko=[[Cernier]] |loĝantaro=15831 |loĝantaro-jaro=2010-12-31 |areo=128,02 |denseco=123,7 |kodo=2405 |zomo=10 }} La '''distrikto Val-de-Ruz''' estas administra unuo de [[Kantono Neŭŝatelo]]. Ĝi havis 15831 loĝantojn la 31-an de decembro [[2010]]. Ĝia ĉefloko estas la [[Cernier]]. == Geografio == La distrikto Val-de-Ruz situas en la Valo de Ruz en la [[Neŭŝatela Ĵuraso]]. Norde de ĝin limas [[Vue-des-Alpes]] en sudo la ĵurasa ĉeno de ''Chaumont''. == Komunumoj de la distrikto Val-de-Ruz == Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 ĉiuj komunumoj de Val-de-Rus krom Valangin kuniĝis al la nova komunumo Val-de-Rus. Tiel la distrikto konsistas ankoraŭ el la sekvantaj du komunumoj: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000; text-align:left;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2010-12-31)</small> ! bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Val-de-Ruz COA.svg|35ra|Val-de-Ruz]] | [[Val-de-Ruz]] || align="center" |15564 || align="right" |124.25 || align="center" | 6487 |- | align="center" | [[Dosiero:Wappen Valangin.svg|35ra|Valangin]] | [[Valangin]] || align="center" |429 || align="right" |3.76 || align="center" | 6485 |- |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | '''Totale''' | 2 || align="center" | 15993 || align="center" | 128,02 | align="center" | 2405 |} </div> == Komunumoj de la distrikto Val-de-Ruz ĝis fino de 2012 == La distrikto Val-de-Ruz konsistis ĝis fino de 2012 el 16 komunumoj, el kiuj la ĉefloko [[Cernier]] estas la plej granda. Jen la listo: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000; text-align:left;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2010-12-31)</small> ! bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Boudevilliers COA.svg|35ra|Boudevilliers]] | [[Boudevilliers]] || align="center" |785 || align="right" |12.58 || align="center" | 6471 |- | align="center" | [[Dosiero:Cernier.gif|35ra|Cernier]] | '''[[Cernier]]''' || align="center" |2222 || align="right" |9.11 || align="center" | 6472 |- | align="center" | [[Dosiero:Chezard-saint-martin.gif|35ra|Chézard-Saint-Martin]] | [[Chézard-Saint-Martin]] || align="center" |1795 || align="right" |13.05 || align="center" | 6473 |- | align="center" | [[Dosiero:Coffrane.jpg|35ra|Coffrane]] | [[Coffrane]] || align="center" |676 || align="right" |6.49 || align="center" | 6474 |- | align="center" | [[Dosiero:Dombress.jpg|35ra|Dombresson]] | [[Dombresson]] || align="center" |1582 || align="right" |12.77 || align="center" | 6475 |- | align="center" | [[Dosiero:Engollon.jpg|35ra|Engollon]] | [[Engollon]] || align="center" |99 || align="right" |2.62 || align="center" | 6476 |- | align="center" | [[Dosiero:Fenin.jpg|35ra|Fenin-Vilars-Saules]] | [[Fenin-Vilars-Saules]] || align="center" |820 || align="right" |6.48 || align="center" | 6477 |- | align="center" | [[Dosiero:Fontainemelon-coat of arms.svg|35ra|Fontainemelon]] | [[Fontainemelon]] || align="center" |1647 || align="right" |2.45 || align="center" | 6478 |- | align="center" | [[Dosiero:Fontaines.png|35ra|Fontaines]] | [[Fontaines NE]] || align="center" |1105 || align="right" |10.14 || align="center" | 6479 |- | align="center" | [[Dosiero:Paquier.png|35ra|Le Pâquier]] | [[Le Pâquier NE|Le Pâquier]] || align="center" |209 || align="right" |9.58 || align="center" | 6483 |- | align="center" | [[Dosiero:Geneveys-sur-Coffrane-coat of arms.png|35ra|Les Geneveys-sur-Coffrane]] | [[Les Geneveys-sur-Coffrane]] || align="center" |1477 || align="right" |7.86 || align="center" | 6480 |- | align="center" | [[Dosiero:Hauts-geneveys.png|35ra|Les Hauts-Geneveys]] | [[Les Hauts-Geneveys]] || align="center" |859 || align="right" |7.95 || align="center" | 6481 |- | align="center" | [[Dosiero:Montmollin.png|35ra|Montmollin]] | [[Montmollin]] || align="center" |546 || align="right" |4.06 || align="center" | 6482 |- | align="center" | [[Dosiero:Savagnier.png|35ra|Savagnier]] | [[Savagnier]] || align="center" |1167 || align="right" |8.55 || align="center" | 6484 |- | align="center" | [[Dosiero:Wappen Valangin.svg|35ra|Valangin]] | [[Valangin]] || align="center" |409 || align="right" |3.76 || align="center" | 6485 |- | align="center" | [[Dosiero:Villiers-coat of arms.svg|35ra|Villiers]] | [[Villiers NE|Villiers]] || align="center" |433 || align="right" |10.57 || align="center" | 6486 |- |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | '''Totale''' | 16 || align="center" | 15831 || align="center" | 128,02 | align="center" | 2405 |} </div> == Komunuma kuniĝo == Per baloto de la 27-a de novembro 2011 la voĉdonantaro de 15 komunumo de la distrikto decidis kunigon de iliaj komunumoj. Tiel krom Valangin ĉiuj komunumoj de la distrikto kun efiko de la 1-a de januaro [[2013]] junuiĝos al la nova komunumo Val-de-Ruz. <ref>Fonto: [http://bazonline.ch/schweiz/standard/So-hat-das-Volk-entschieden/story/17251899 Reta versio de Basler Zeitung de la 28-a de novembro 2011: ''Das Volk hat entschieden'' (La popolo decidis)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F7606.php Val-de-Ruz (franclingva artikolo en Historia Leksikono de Svislando)] {{Komunejokat|Val-de-Ruz (district)|distrikto Val-de-Ruz}} <br /> {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Neŭŝatelo}} {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Val-de-Ruz}} [[Kategorio:Val-de-Ruz (distrikto)|!]] qt2j4rc0tz0hch9bllzjgfq3pbecmz6 Boudevilliers 0 385723 9441065 9437850 2026-07-29T05:56:53Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Coat_of_arms_-_Boudevilliers.svg|Coat_of_arms_-_Boudevilliers.svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:CHE_Boudevilliers_COA.svg|CHE_Boudevilliers_COA.svg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Cr 9441065 wikitext text/x-wiki {{Informkesto setloloko de Svislando |nomo=Boudevilliers |blazono=[[Dosiero:CHE Boudevilliers COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Boudevilliers</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Boudevilliers |bildo=[[Dosiero:2014-08-28 Neushatelo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 071.JPG|285ra|centre|<small>Ĉefstrato de Boudevilliers, rigardo al la preĝejo</small>]] |priskribo de bildo=Ĉefstrato de Boudevilliers, rigardo al la preĝejo |kantono=Neŭŝatelo |distrikto=[[Val-de-Ruz (distrikto)|Val-de-Ruz]] |komunumo=[[Val-de-Ruz]] |loĝantoj=785 |areo=12,57 |alteco=753 |poŝtkodo=2043 |kodo=6471 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Boudevilliers 2007.png|285ra|centre|<small>Mapo de Boudevilliers </small>]] |priskribo de mapo=Mapo de Boudevilliers |}} '''Boudevilliers''' estis ĝis la 31-a de decembro komunumo en la [[distrikto Val-de-Ruz]] en [[Kantono Neŭŝatelo]], [[Svislando]]. Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj [[Boudevilliers]], [[Cernier]], [[Chézard-Saint-Martin]], [[Coffrane]], [[Dombresson]], [[Engollon]], [[Fenin-Vilars-Saules]], [[Fontainemelon]], [[Fontaines NE|Fontaines]], [[Le Pâquier NE|Le&nbsp;Pâquier]], [[Les Geneveys-sur-Coffrane]], [[Les Hauts-Geneveys]], [[Montmollin]], [[Savagnier]], kaj [[Villiers NE|Villiers]] estis kunigitaj al la nova komunumo '''[[Val-de-Ruz]]'''. Boudevilliers havis 785 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010. == Geografio == Boudevilliers situas en la [[Neŭŝatela Ĵuraso]] kvin kilometrojn nordokcidente de la kantonĉefurbo [[Neŭŝatelo]] kaj sep kilometrojn sude de [[La Chaux-de-Fonds]]. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Boudevilliers, [[Malvilliers]], [[La Jonchère]] kaj [[Landeyeux]], kaj pluraj domgrupoj kaj izolitaj bienoj. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,58 km², de kiuj 32,2% estas kovritaj de [[arbaro]], 61,3% servas por [[agrikulturo]] kaj 6,3% por [[setlado]]. <ref>Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]</ref> == Najbaraj komunumoj == La komunumo Boudevilliers limas en nordo al [[Les Hauts-Geneveys]], en nordoriento al [[Fontaines NE|Fontaines]], en sudoriento kaj sudo al [[Valangin]], en sudokcidento al [[Coffrane]], en okcidento al [[Les Geneveys-sur-Coffrane]], kaj en nordokcidento al [[La Sagne]]. == Trafiko == Tra Boudevilliers pasas la kantona ĉefvojo n-ro 1320 kaj paralele al ĝi la [[svisa aŭtovojo A20]] de [[La Chaux-de-Fonds]] tra respektive sub [[Vue-des-Alpes]] al [[Neŭŝatelo]]. La fervojlinio de Neŭŝatelo al La Chaux-de-Fonds, kiu pasas tra la komunuma teritorio ne disponas pri haltejo en Boudevilliers. La konekto al la publika transportreto funkcias per buslinio de Villiers al Neŭŝatelo kaj buslinio tra la Valo de Ruz. == Historio == La unua dokumenta mencio de Boudevilliers datiĝas el la jaro [[1195]] kiel ''Boudeviler''. En la jaro [[1308]] Boudevilliers estis donacita de ''Jean de Chalon-Arlay'' al la Grafo Rudolfo la 4-a de Neŭŝatelo. Ĝis [[1807]] la voktejo Boudevilliers estis [[enklavo]] de la Grafoj de Neŭŝatelo interne de la Senjorujo Valangin. La preĝejo de Boudevilliers datiĝas el la [[17-a jarcento]] kaj ĝia [[absido]] jam el la [[12-a jarcento|12-a]]. En la jaro [[1872]] en [[Landeyeux]] estis konstruita distrikta hospitalo. Kun efiko de la 1-a de januaro [[2013]] Boudevilliers kun 14 aliaj komunumoj de la distrikto kuniĝos al la nova komunumo [[Val-de-Ruz]]. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2856.php ''Maurice Evard'': ''Boudevilliers'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2003-01-13)]</ref> == Gefiloj == * [[Arnold Henri Guyot]], geologo == Bildoj == <gallery> Dosiero:2014-08-28 Neushatelo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 063.JPG|Boudevilliers Dosiero:2014-08-28 Neushatelo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 072.JPG|Preĝejo Dosiero:2014-08-28 Neushatelo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 065.JPG|Lernejo </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.boudevilliers.ch Oficiala retejo de la komunumo Boudevilliers] {{HLS|D2856}} {{Komunejokat}} <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---><br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Val-de-Ruz}} 3q0h7v1ell68ezg3err1q26b60xuvsu Etika relativismo de sofistoj 0 388939 9440849 9273034 2026-07-28T18:54:27Z Sj1mor 12103 9440849 wikitext text/x-wiki '''Etika relativismo de [[sofisto]]j,''' teoriigita en la [[5-a jarcento a.K.]] rifuzas la ekziston de “senŝanĝaj principoj” regulantajn kaj reguligantajn la moralan konduton.<ref> TIu difino ripetas, preskaŭ laŭlitere, tiun de Fabio Cioffi, ''I filosofi e le idee'', vol. I p.129 kaj ss., eld. B. Mondadori.</ref> == La historia origino de la relativismo == === La krizo en la Ateno post Periklo === La sofisma doktrino povas esti difinita “filozofio de la krizo” <ref>Cfr. A.Levi, ''Storia della sofistica'', Morano, Bari 1966</ref> kie emerĝas la kontraŭdiroj de la politika kaj filozofia tradicioj laŭirataj antaŭe. Aperas nova koncepto pri homo vidata precipe kiel civitano aspranta esti protagonisto de la politika scenejo.<br /> Tiu ŝanĝiĝo de valoroj estas ligita al la historia situacio de la samtempa [[Ateno]]. Jam en la epolo de [[Periklo]], post la grandaj venkoj sur la [[Persa Imperio|Persanoj]], en Ateno ekemerĝis novaj sociaj klasoj kiel tiuj de la komercistoj kaj manfaristoj kiuj anstataŭiĝis al la aristokrata terposedanta [[aristokratio]]. [[Dosiero:Bust Pericles Chiaramonti.jpg|maldekstra|eta|<center>Periklo]] Kreskas la ''supervenkismo'' kaj la intenco de atenanoj etendi sian [[demokratio]]n al fremdaj teritorioj, kiujn ili celas konkeri. [[Dosiero:Attica 06-13 Athens 50 View from Philopappos - Acropolis Hill.jpg|300px|eta|La Akropolo kun [[Partenono]], emblemo de la greka nacionalismo epoke de Periklo]] En Ateno komenciĝis preciziĝi politikaj tendencoj tipaj de [[individuismo]]. Periklo sukcesis harmoniigi tiujn tendencojn ene de pli ampleksa koncepto pri socio kaj ŝtato laŭ kiuj la atena civitano des pli sin sentas protektata en siaj privataj interesoj ju pli li partoprenas en la vivo de la ŝtato, de la politiko, al la formiĝo de la leĝoj, al la asembleoj.<ref>M.Sacchetto, ''L'esperienza del pensiero. Le poleis e l'età di Pericle'', p.59 e ss., Loescher 2006</ref><br /> Tamen, la malamikeco de la ceteraj grekaj urboj, la [[Peloponeza milito]] kontraŭ [[Sparto]], la epidemio de pesto en Ateno, dum kiu mortos Periklo mem, signas la dekadencon de la urbo-ŝtato. <br /> La demokratia reĝimo koruptiĝas, fariĝas [[demagogio]], disvastiĝas la aspiro intensiĝi la plezuron kaj lukson kaj kreskas ankaŭ la peto pri instruiĝo ĉar la emerĝaj klasoj deziras obteni, kune kun la povo de la mono, ankaŭ la prestiĝon de la kulturo..<ref>M. Sacchetto, op.cit. pag.66 e sgg.</ref> == Protagoro: gnoseologia relativismo == La sofistoj almondigas novan koncepton pri la greka mondo koncentrante la filozofian impulson ne pli sur la [[Poliso (urboŝtato)| polison]] sed sur la ''homon''. Bazo-sprono de la esploro pri la vero fariĝas tiu tutehoma pri la tuta urbo, pri la kontrasto en la politika agono kaj en la intersubjektivaj rilatoj kie ricevas la konturojn de la vero tio kion ĉiu opinias tia. Oni ne plu serĉas la absolutan kaj validan por ĉiuj veron sed tiun relativan, interligitan kun individuaj spertoj. Estas tiu la gnoseologia (kogna) relativismo kiu, ekskludante ĉiun certan veron en la kogno, ekskludas tion ankaŭ en la moralo kie bono kaj malbono estas rilatigitaj al la individua juĝo. Subtenas [[Protagoro]]:<br /> "''La homo estas mezuro de ĉiuj aĵoj: de tiuj kiuj estas ĉar ili estas, de tiuj kiuj ne estas ĉar ili ne estas"<br /> celante aserti ke ĉiu rajtas siavice decidi tion kio estas vera kaj kion tia ne estas, sed la distingo inter vera kaj malvera, inter la bono la malbono, dependas de la rilato kiun ĉiu havas kun la mondo jen kun tiu de la naturo jen kun tiu de la socio en kiu mem vivas. ''<small>'''”Se tio veras’, rezultas ke la sama afero estas kaj ne estas, kaj estas malbona aŭ bona, tiel ke ĉio sin esprimas per kontraŭaj terminoj, pro tio ke ofte al iu afero ŝajnas bela, al alia la kontraŭo, kaj estas mezuro tio kio altiras la unuopulon” '''</small>''(Aristotelo, Metafiziko, libro X). Per tia esprimoj Protagoro deflankigis la abstraktan debaton naskiĝintan inter la grekaj filozofoj ĉu la realo estas konstituata el la [[esto]] aŭ el [[fariĝo]] (= esti aŭ ŝanĝiĝi), nome el “ne-esto”: tiel oni rajtas dubi pri ekzisto de ebla kriterio distinganta la bonon el la malbono..<ref>U.Perrone, ''Storia del pensiero filosofico'', Vol.I, pag.54, Società Editrice Internazionale, Torino 1975</ref> === La superado de la debato inter esti kaj fariĝi === La [[Pluralismo (filozofia)|pluralistoj]] jam provis kompromisan solvon kiu tamen riveliĝis neefika ĉar subtenante la plurecon de la estoj (kio ebligis la fariĝon), ĉiu el kiuj havis la samajn karakterizojn de la unika esto (laŭ [[Parmenido]]) kaj per tio oni kontentigis la [[Elajo|elajanojn]], ĝi ne eksplikis kiel eblas ke estiĝu la aĵoj el la agregado de estoj deĉiam senmovaj kaj senŝanĝaj. <br /> Pro tio ili devis surfacigi eksteran forton, la ŝanĝiĝon (fariĝon), subveste de la kontrasto de '''amo kaj malamo'' de ([[Empedoklo]] aŭ de ''[[Nous]]'' de [[Anaksagoro]], kiu dekomence startigu la naskiĝon de la aĵoj. Iu ''[[dio el maŝino]]'', laŭ la informo de [[Aristotelo]], kiu pretendis fiktive solvi la komplikan aferon. Sofisto Protagoro, male, subtenas ke tiu debato estas senutila ĉar kio interesas ne estas la naturo de la aĵoj sed kiel la homo sin rilatigas kun la aĵoj mem, nome kiel la homo povu laŭplibone travivi en la mondo en kiu mem sin trovis ekzisti. Homo estas kunligita al la mondo pere de la sensoj kaj tiuj pri la aĵoj transdonas vidpinkton: * '''ŝanĝanta''' se rigardata en diversaj individuoj; * '''ŝanĝanta''' en la sama individuo; * '''plurestanta''' ĝis kiam daŭras la dummomenta kaj fluga sensaco. Tial ni neniam scios tion kio estas vera kaj kio malvera, sed nur tion kio al ni “ŝajnas” vera aŭ tion kio al ni “konvenas” aperigi vera. Analoge por la rilato inter teorio kaj praktiko svenas ĉiu distingo inter bono kaj malbono. === La etiko de Protagoro === Al la obĵete pridemandantoj pri kiu scio ili saĝas, sofistoj respondas ke mem ne instruas saĝon aŭ veron, sed nur tiujn sciojn kiuj plikapablas produkti utilecon kaj plezuron en la individuo..<br /> Kaj estis ĝuste tio kion postulas la riĉigitaj atenanoj dezirantaj karieradi en politiko, kaj efike sin defendi en tribunaloj.<ref>Cfr. D.Lanza, ''Lingua e discorso nell'Atene delle professioni'', Liguori, Napoli 1979</ref><br /> Sofistoj instruas iun "''[[Tekniko|teknikon]]''" (technè). nome aparta scio kiu estas la "''arto de la bona vivo''" atingebla "''igante pli forta la paroladon plej feblan''", per la retoriko<ref>Vidu ĉe R. Barilli, ''Retorica'', Isedi, Milano 1979</ref> <small>"'''''Saĝa estas tiu ulo kiu al unu el ni, al kiu la aferoj aperus kaj ekzistus kiel malbonaj, sukcesas, inversigante ilian sencon, nome ilin aperigi kaj estigi kiel bonaj... kaj tiel la saĝaj kaj kapablaj oratoroj aperigas justaj al la urbo aferojn honestajn anstataŭ malhonestajn.'''''"</small> (El [[Teeteto]] de [[Platono]], 166). La valoro (aŭ virto), laŭ sofistoj, ne plu dependas de la naskiĝo sed de la scio alirebla por tiuj kiuj povas ĝin pagi. Ili superas la malnovan aristokratan batalanton pri la “belo kaj bono” (''[[kalokagathia]]''), de la fizikaj forto kaj valoro, kaj pro tio ili estas malŝatataj ĉe la konservativuloj kaj bonpensantoj skandaligitaj pro la perpaga instruo pri edukado kiu antaŭe senpage transdoniĝis el patro al filo.<ref>Cfr. A.Levi, op.cit.</ref> La scio, nome la sofista tekniko, sin proponas, male, kunigi la scion al la praktiko de la vivo. Asertas Protagoro en la platona dialogo dediĉita al la sofisto: <small>"'''''Mi agnoskas ke mi estas sofisto kaj edukas la homojn... la objekto de mia instruo konsistas en kapabliĝi konduti tiel laŭsaĝe, ke la hejmaj aferoj estas mastrumataj sammaniere de tiuj publikaj, tiel ke oni, finfine, kapablas trakti kaj diskuti pri la publikaj aferoj de la urbo.'''''"</small> (''Protagoro'', 317, 319). === Relativismo de la (''nomos'') (leĝo) laŭ Protagoro === Flankenmetinte ĉiun ajn distingon inter vero kaj malvero, inter bono kaj malbono, la homo bezonas por sia agado principon, el kiu ricevi certecon, kaj validan por ĉiuj.<br /> ''Kia do estas la kriterio por decidi kio estas justa kaj kio ne?''<br />Antaŭ ol la enscenejiĝo de la sofistoj, estis justa tio kion normis la leĝoj de la ŝtato konsekritaj de la tradicio kaj religio: '''estas la dioj la liverantoj de la leĝoj al la urbo'''.<ref>''I Presocratici'', a cura di G. Giannantoni, ''Il concetto ionico della giustizia'', Laterza, Bari, 1986, pagg.89-90.</ref> Sed la sofistoj, kontestuloj de ĉiu kredo kaj tradicio, jam ne akceptas tiun veron antaŭstarigitan kaj pere de ''[[ante litteram]] (antaŭ ol naskiĝis la koncepto) “sociologia” analizo komparas la leĝojn de la diversaj ŝtatoj kaj malkovras ke ofte kio justas en iu ŝtato nejustas en alia; se la leĝoj estus diktaĵoj de la dioj, ili devus esti samaj por ĉiuj, por ke ili atingu la saman kriterion de justeco. Se tiel ne okazas, tio ŝuldeblas al la fakto ke male la leĝoj estas frukto de homaj konvencioj. === La rompo inter ''nomos'' (leĝo) kaj ''physis'' (naturo) === La [[Ionio|ionia]] kriterio de la leĝo, <ref>Vidu ĉe [[Anaksimandro]])</ref>laŭ kiu la ''leĝo (nomos) objektive ekzistas en la ordo de la naturo (physis) kaj la homoj ĝin prenas kaj aplikas al sia urbo'', jam estas komplete superita. La leĝoj, do, varias de urbo al urbo sed tamen la homo bezonas kriterion de justeco, principon por sia konduko politika kaj morala. Se oni volas trovi unikan kriterion validan por ĉiuj oni devas referenciĝi al tio kio en la homo ĉiam ĉeestas kaj restas senŝanĝa, nome al la naturo kiu ne varias kiel la homaj konvencioj. Se oni, krome, observas la konduton de la naturaj estaĵoj kie la naturo spontanee manifestiĝas, kiel en la bestoj kaj en la ĵusnaskitoj, oni trovas principon nedifekteblan kaj egalan por ĉiuj: * '''Nature justas kio plaĉas'''. Sed se ĉiuj establus determinanta elemento de sia konduto la egoisman individuan avantaĝon tiam neeviteble oni iros renkonte al la natura stato kie la unika leĝo akceptata estas tiu de la ĝangalo, de la [[homo homini lupus]]'' (homo lupo por alia homo), kiu ĉiu provas troprofiti de aliaj homoj. Tio ne okazas, subtenas sofistoj, ĉar la naturo mem establis ordonon laŭ kiu: * '''justas tio kio plaĉas al la plej forta''' sed la plej forta, ĉi-kaze, ne estas la plej robusta sed * '''tiu kiu kapablas bonuzi la parolon.''' Sed dume kiel oni devas konduti rilate la Ŝtaton kaj la leĝojn? ''Pro prudento kaj avantaĝo necesas respekti la leĝon kaj ĝin malobservi nur kiam tio utilas kaj ĝin rompi kiam oni posedas la forton por tion fari.<ref>M. Migliori, ''La filosofia di Gorgia'', Celue, Milano 1973</ref> == Neniismo de Gorgio == Se la etiko de Protagoro albordiĝas al relativismo, kvankam moderita per la obeo al la leĝo al kiu oni devas obei pro konveneco, tiu de [[Gorgio]] ankriĝas al absoluta manko de ĉiu morala principo albordiĝante al la totala [[neniismo]] Alveninte al la startiga konkludo, (laŭ la interpreto de [[Pseŭdo-Aristotelo]], laŭ kiu nur '''la nenio estas''', pere de la jena logika sinsekvo: * '''''la esto ne estas''''' ĉar se ĝi estus senfina, neniu loko povus ĝin enteni, kaj ĝi ne povas esti finita ĉar la Elaja Skolo mem ĝin negas tia; * '''''se ĝi ankaŭ ekzistus, ĝi ne estus konebla''''': ĉar kiu staras ene de la Esto, nome de la [[Parmenido|parmenida]] sfero, ne povas ĝin koni; * '''''kaj ankaŭ se ĝi estus konebla, ĝi ne estus direbla ke komunikebla al la aliaj''''': mankus, fakte, la vortoj por ĝin esprimi kaj ankaŭ, kaze ke ĝi estus esprimebla, ĉar estas komunikebla nur kio estas objekto de sperto,'' Gorgio albordiĝas al scio tute negativa: la vero ne ekzistas, ĉiu scio estas trompa, ĉio estas malvera ĉar ĉio estas iluziiĝo. Se la vero estas atingebla kaj nek per la sensoj kaj nek per la racio, sur kiuj principoj apogiĝus la moralo de la homo?''Gorgio respondas, ke ne ekzistas valoroj, senŝanĝaj porkondutaj principoj sed ĉiu el ni devas alfronti la situacion en kiu mem travivas kaj simple reagi al ĝi. <ref>M.Sacchetto, op.cit.''La morale della situazione'',pag.72</ref> === Moralo situacia === Tiu gorgia estas la '''moralo de la situacio''' pro kiu la devo konduti ŝanĝiĝas laŭdepende de la subjekto, ties aĝo, kulturo, cirkonstancoj. Kiam Gorgio estis ŝarĝita, far la atena registaro, celebri la falintojn en la [[Peloponeza milito]], li diris ke tiuj ne estis herooj, sed ili estas honorindaj ĉar ili akceptis la situacion en kiu tiam mem vivis kaj kapablis agadi kiel la cirkonstancoj postulis, ili sciis nome reagi antaŭ la alestiĝo de la situacio. Antaŭ la dramo de la vivo la sola [[konsolo]] estas la parolo, kiu akiras valoron ĝuste pro tio ke ĝi ne esprimas la veron sed la ŝajnojn. La parolo kreas perfektan mondon en kiu belas vivi. La parola estas magia: spite de sia tre malgranda korpo, ĝi estas la plej granda dominanto de la homo. <small>'''''"La parolo estas granda dominanto, kiu per tre eta korpo, tre diajn aferojn kapablas plenumi; ĝi fakte sukcesas kvitigi la timon, kaj elimini la doloron, kaj eksciti la ĝojon, kaj pliigi la piecon".'''''</small> (El “Gorgio” de PLatono Aŭ la parolo esprimas la plejbonan de la pasioj gvidantaj la vivon de la homo aŭ estas la kazo kiu gvidas la homan sorton. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Pri Pseŭdo-Aristotelo" (Dizionario Enciclopedico Italiano, ed. Treccani). * ''I sofisti. Testimonianze e frammenti'', a cura di M. Untersteiner e M. Battegazzore, La Nuova Italia, Firenze 1962, 4 voll. * [[Mario Untersteiner|M. Untersteiner]], ''I sofisti'', B. Mondadori, Milano 1996 * W. Jaeger, ''Paideia'', trad. it., La Nuova Italia, Firenze 1959, vol. I * D. Musti, ''Democratìa. Origini di un'idea'', Laterza, Bari 1995 * F.M. Heichelheim, ''Storia economica del mondo antico'', Laterza, Bari 1972 * M. Migliori, ''La filosofia di Gorgia'', Celue, Milano 1973 * F. Cioffi, ''I filosofi e le idee'', B. Mondadori, Milano 2005, vol I, pag.129 * A. Levi, ''Storia della sofistica'', Morano, Bari 1966 * M. Sacchetto, ''L'esperienza del pensiero. Le poleis e l'età di Pericle'', Loescher, Torino 2006 * U. Perrone, ''Storia del pensiero filosofico'', Società Editrice Internazionale, Torino 1975 * R. Barilli, ''Retorica'', Isedi, Milano 1979 * D. Lanza, ''Lingua e discorso nell'Atene delle professioni'', Liguori, Napoli 1979 * ''I Presocratici'', a cura di [[Gabriele Giannantoni|G. Giannantoni]], "Il concetto ionico della giustizia", Laterza, Bari 1986 == Vidu ankaŭ == * [[Relativismo]] * [[Gnoselogia relatiismo]] * [[Sofimo|Sofistoj]] * [[Protagoro]] * [[Gorgio]] * [[Dissoi logoi]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.forma-mentis.net/Filosofia/Sofisti.html i Sofisti]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.homolaicus.com/teorici/sofisti/sofisti.htm Quadro storico e culturale] dell'età dei Sofisti * [http://www.emsf.rai.it/scripts/interviste.asp?d=256 intervista] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061129181802/http://www.emsf.rai.it/scripts/interviste.asp?d=256 |date=2006-11-29 }} su Rai.emsf.it di Francesco Adorno su i Sofisti * [http://digilander.libero.it/moses/sofisti.html articolo] di Daniele Lo Giudice * [http://www.platon.it/Moduli/Socrate_e_i_sofisti/ss_p.htm#relativismo Il relativismo etico dei sofisti] [[Kategorio:Etiko]] [[Kategorio:Filozofio]] lgtd3yu6o9hqf8k48bnw7zqhc2j02j9 Hauterive NE 0 389008 9441084 9431446 2026-07-29T07:56:42Z Kontributor 2K 214888 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Wappen Hauterive NE.svg]] → [[File:CHE Hauterive NE COA.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) 9441084 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|teksto=La mallongigo [[NE]] en Hauterive NE staras por la svisa [[Kantono Neŭŝatelo]]. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub '''[[Hauterive]]'''}} {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Hauterive |blazono=[[Dosiero:CHE Hauterive NE COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Hauterive</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Hauterive |bildo=[[Dosiero:Hauterive Laténium 6 110124.jpg|285ra|centre|<small>Ŝiphaltejo de Hauterive</small>]] |priskribo de bildo=Ŝiphaltejo de Hauterive |kantono=Neŭŝatelo |distrikto=[[Neŭŝatelo (distrikto)|Neŭŝatelo]] |koord={{Koordinatoj gms|47|0|55|N|6|58|15|E}} |enloĝantoj=2550 |areo=2,12 |alteco=501 |poŝtkodo=2068 |kodo=6454 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Hauterive NE 2009.png|285ra|centre|<small>Mapo de Hauterive </small>]] |priskribo de mapo=Mapo de Hauterive |}} == Pri la komunumo == '''Hauterive''' estas komunumo en la [[distrikto Neŭŝatelo]] en [[Kantono Neŭŝatelo]], [[Svislando]]. Ĝi havis 2550 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010. == Geografio == La komunumo Hauterive situas rekte oriente de la kantonĉefurbo [[Neŭŝatelo]] kaj etendiĝas de la monto ''Chauxmont'', kiu apartenas al la [[Neŭŝatela Ĵuraso]] en nordo ĝis la bordo de la [[Lago de Neŭŝatelo]] en sudo. La komunumo konsistas el la vilaĝo Hauterive kaj la kvartalo [[Champréveyres]] ĉe la lagobordo. La setlejoj de la komunumo komplete kunkreskis kun la najbaraj komunumoj Saint-Blaise kaj Neŭŝatelo. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,12 km², de kiuj 58,9% estas kovritaj de [[arbaro]], 11,8% servas por [[agrikulturo]] kaj 30,2% por [[setlado]]. <ref>Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]</ref> == Najbaraj komunumoj == La komunumo Hauterive limas en nordoriento kaj oriento al [[Saint-Blaise NE|Saint-Blaise]], en sudo al la [[Lago de Neŭŝatelo]], kaj en okcidento kaj nordokcidento al [[Neŭŝatelo]]. == Trafiko == Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 5 de [[Bielo]] al [[Neŭŝatelo]] kaj la [[svisa aŭtovojo A5]], al kiu la komunumo posedas propran alveturejo. Hauterive ne disponas pri propra stacidomo ĉe la du fervojlinioj, kiuj pasas tra ĝia teritorio, sed la stacidomoj de Saint-Blaise kaj de Neŭŝatelo estas piede facile atingeblaj de la vilaĝocentro. Per la neŭŝatela trolejbuslinioj n-ro 7 kaj 1 la komunumo estas bone konektita al la publika transportreto. == Vidindaĵoj == En Hauterive troviĝas la arkeologia muzeo Latènium kun ampleksa kolekto de objektoj el la tempo de la [[La-Tène-kulturo]]. == Historio == La unua dokumenta mencio de Hauterive datiĝas el la jaro [[1148]] kiel ''arta ripa''. Dum la konstruado de la [[aŭtovojo]] estis malkovritaj apud la lagobordo restaĵoj de ĉasistaj seltlejoj el la [[paleolitiko]] el la [[14-a jarmilo a.K.]]. Inter aliaj objektoj estis trovitaj tri hundaj skeletoj, kiuj estas unu el la plej malnovaj pruvoj pri domigo de lupoj en [[Eŭropo]].<ref>Fonto [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2850.php ''Hervé Miévielle'': ''Hauterive - prahistorio'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2008-02-12)]</ref> De la [[mezepoko]] ĝis [[1848]] Hauterive apartenis al la kastelvoktejo Thielle, kiu estis integrita al la Grafejo Neŭŝatelo. La vilaĝa komunumo estis la unuan fojon menciita en la jaro [[1527]]. Ĝi grandparte aŭtonome administris la vilaĝon, en kiu ĉefe vivis vitokultivistoj kaj ŝtonminejistoj.<ref>Fonto [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2850.php ''Germain Hausmann - komunumo'': ''Hauterive - prahistorio'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2008-02-12)]</ref> == Vidu ankaŭ == * Aliaj lokoj kun la nomo [[Hauterive]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.latenium.ch Retejo de la muzeo Latenium] * [http://www.hauterive.ch Oficiala retejo de la komunumo Hauterive] {{Komunejokat}} <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---><br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Neŭŝatelo}} jv7xlovd2utdacv6y79ayuyghjsi26c Zajdismo 0 389429 9441005 8538038 2026-07-29T03:29:13Z Sj1mor 12103 9441005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''Zajdismo''' estas branĉo de [[ŝijaismo]] ene de [[Islamo]] kiu naskiĝis en la [[8-a jarcento]]. Ili agnoskas la unuajn kvar imamojn samkiel la aliaj ŝijaistoj sed ne la kvinan, Muhammad al-Baqir, por kiuj la kvina estas [[Zajd ibn Ali]], lia frato, kiu ekigis ribeliĝon kontraŭ la [[umajadoj]] ([[740]]). Nuntempe zajdanoj loĝas en la nordo de [[Jemeno]] (kie ili plimultas) kaj en [[Sauda Arabio]]. Ĝi estas la malpli radikala branĉo kaj plej proksima al [[sunaismo]] el la ŝijaistoj, ĉar ili ne kredas ke la imamo estas gvidata de Dio (kaj pro tio neerara). [[Kategorio:Ŝijaismo]] f2ei7v9wgtq617m1tzwhzq6m7mylfsw Tony Bennett 0 391532 9441027 9417654 2026-07-29T04:12:39Z Sj1mor 12103 9441027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:TonyBennett210-1000.jpg|eta|Tony Bennett dum koncerto en 2006]] '''Tony Bennett''' (naskiĝis la [[3-an de aŭgusto]] [[1926]] en [[Novjorko]], mortis la [[21-an de julio]] [[2023]]; vere ''Anthony Dominick Benedetto'') estis [[usono|usona]] [[ĵaz]]kantisto kaj amuzisto. Famiĝinta ankaŭ tutmonde per kantoj kiel "[[I Left My Heart in San Francisco]]", li 17-foje gajnis premion [[Grammy]] kaj estis unu el la plej popularaj kantistoj de Usono. Entute li vendis pli ol 50 milionojn da sonportiloj.<ref>[http://online.wsj.com/article/SB115818529025062318.html?mod=googlenews_wsj http://online.wsj.com ]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tonybennett.net Oficiala retpaĝo kun liaj sonregistraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070703152246/http://www.tonybennett.net/ |date=2007-07-03 }} * [http://www.benedettoarts.com Oficiala retpaĝo kun lia pentraĵoj] * [http://www.nea.gov/honors/jazz/jmCMS/master.php?id=2006_02&type=bio Biografio sur la retpaĝaro de la fondaĵo NEA] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bennett, Tony}} [[Kategorio:Usonaj ĵazkantistoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy]] [[Kategorio:Italaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Usonanoj de la Dua Mondmilito]] sdqryo853zxoaj8k1agkdcuoommsxi0 Bennie Green 0 400998 9440852 7949170 2026-07-28T18:58:43Z Sj1mor 12103 9440852 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Bennie GREEN''' (naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1923]] en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]]; mortis la [[23-an de marto]] [[1977]] en [[San-Diego]], [[Kalifornio]]) estis usona [[ĵaz]]muzikisto ([[trombono]]). == Kariero == Green lernis trombonludon de [[Trummy Young]] kaj komencis en 1942 muziki en la bando de [[Earl Hines]], kie lin baldaŭ [[Dizzy Gillespie]] kaj [[Charlie Parker]] konatigis kun [[bibopo]] kaj ĝiaj harmoniaj novigoj. Pli frue ol [[J. J. Johnson]] Green evoluis bibopan trombonadon, kiun li faris per fortika sono kaj natura svingo. Post la militservo en 1946 li revenis hejmen. Li laboris post dungiteco ĉe Gene Ammons en la orkestro de Charlie Ventura. Krom tio li muzikis kun [[Sonny Stitt]], [[Babs Gonzales]], [[Coleman Hawkins]], [[Miles Davis]] (''Miles Davis and Horns'') kaj [[Sarah Vaughan]]. Por unuaj sonregistraĵoj li kunmetis bandojn kun [[Eddie Lockjaw Davis]] kaj [[Art Blakey]]. En 1953 li muzikis kadre de la Ĵazkomponista Kurso kun [[John Lewis (pianisto)|John Lewis]], [[Charles Mingus]] kaj [[J. J. Johnson]], [[Kai Winding]] same kiel kun Willie Dennis kaj starigis per tio la fundamenton por la „kvartrombona“ sono. Krome li surdiskigis kun Frank Wess, Candido, [[Buck Clayton]], Charlie Rouse, Johnny Griffin kaj aliaj. En 1961 aperis sub la titolo „Hornful of Soul“ sonregistraĵoj, antaŭ ol li retiriĝis el la muzikprofesio pro sankaŭzoj. Post 1968 li partoprenis plue la sonregistradon kaj prezentadon de la „Sakralaj Koncertoj“ de [[Duke Ellington]] (1968/69), muzikis tiam regule en hoteltrinkejoj en [[Lasvegaso]], resurscenejiĝis tamen foje per koncertoj kun [[Sonny Rollins]] same kiel je la [[Newport Jazz Festival]] aŭ en 1976 kun [[Lionel Hampton]]. [[Dosiero:Benniegreenembraceableyou.jpg|dekstra|eta|200px|[[Ŝelakdisko]] de Bennie Green „Embraceable You“]] == Diskoj == * ''Go Ahead and Blow!'' (Ocium, 1948-54) Sonregistraĵoj kun la orkestro de Charlie Ventura, [[Coleman Hawkins]], [[Eddie Lockjaw Davis]], [[Budd Johnson]], [[Big Nick Nicholas]], Billy Root * ''Blows His Horn'' (Prestige/OJC, 1955) kun Charlie Rouse, [[Paul Chambers]], [[Osie Johnson]] * ''Walking Down'' (Prestige/OJC, 1956) kun Eric Dixon * ''Bennie Green with [[Art Farmer]]'' (Prestige/OJC, 1956) kun Addison Farmer, [[Philly Joe Jones]] * ''The Swingin'est'' (Collectables, 1960) kun [[Nat Adderley]], Gene Ammons, Frank Foster * ''Glidin´ Along'' (Prestige/OJC, 1961) kun Johnny Griffin, Junior Mance, Paul Chambers == Fonto == * Martin Kunzler, Jazz-Lexikon, vol. 1. 2002. ISBN 3-499-16512-0, p.&nbsp;455. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Green, Bennie}} [[Kategorio:Ĵaztrombonistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] iwh7g8x62iwv84f37n6j42qkntsrrad Péter Bacsó 0 405492 9440891 9275527 2026-07-28T19:43:10Z Sj1mor 12103 9440891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Péter BACSÓ''' [baĉO], [[hungare]] '''Bacsó Péter,''' [[Esperante]] '''[[Petro]] Bacsó''' estis [[hungaroj|hungara]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Péter Bacsó naskiĝis la {{daton|6|januaro}} [[1928]] en [[Ĉeĥoslovakio]] en [[Košice]] - mortis la {{daton|11|marto}} [[2009]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Péter Bacsó apartenis al la [[hungaroj|hungara]] [[minoritato]] en Ĉeĥoslovakio. Li frekventis [[gimnazio]]n komence hejme, poste en Budapeŝto. Inter [[1946]]-[[1950]] li frekventis aktoran ĉef[[lernejo]]n, poste li okupiĝis pri scenarlibroj, baldaŭe li ankaŭ reĝisoradis. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1985]], pli frue kaj poste ankaŭ aliajn [[premio]]jn. == Liaj reĝisoraĵoj (elekto) == * 32 filmoj inter [[1963]]-[[2008]], ekzemple ''Nyáron egyszerű,'' debuta reĝisoraĵo, 1963; ''Fejlövés'' (Kapopafo), furora filmo, kie la ĉefrolantoj estis [[ŝlagro]][[kantisto]]j, [[1967]]; '''[[La atestanto]]''', malpermesita filmo (pro la politika kritiko) dum [[jardeko]], [[1969]]; ''Ereszd el a szakállamat!'' (Lasu mian barbon!), [[1975]]; ''Sztálin menyasszonya'' (Fianĉino de Stalino), [[1991]]; ''Megint tanú'' (Denove atestanto) (daŭrigo de "La atestanto", [[1994]]; ''Hamvadó cigarettavég'' (Cindriĝanta cigareto) (filmo pri [[Katalin Karády]]), [[2001]] == Aliaj laboraĵoj == * en 2 filmoj li roladis * scenarlibroj ekde [[1954]] * [[teksto]]j de ŝlagroj, aparte menciitaj ''Te szeress legalább'' (Amu almenaŭ); ''Esős vasárnap délután'' (Posttagmeze de pluva dimanĉo) == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungara Vikipedio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bacso, Peter}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] 6ibkt2t1oeif1957q38m7jw8br464qj Moĉe 0 407259 9441019 8725995 2026-07-29T04:04:38Z Sj1mor 12103 9441019 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mapa cultura moche.png|eta|dekstre|250px|Mapo de la civilizo Moĉe]] La kulturo aŭ civilizo '''Moĉe''' ([[moĉea kulturo]], [[moĉeoj]]) floris en norda [[Peruo]] kun ĉefurbo en [[Huacas del Sol y de la Luna]]<ref name=sobre>{{Citaĵo el la reto|url=http://sobre-peru.com/2009/09/11/cultura-mochica-pre-inca-en-el-norte-peruano/|titolo=Huacas del Sol y de la Luna - Capital de la Cultura -Mochica|alirdato=29a de Marto 2012|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160629145512/http://sobre-peru.com/2009/09/11/cultura-mochica-pre-inca-en-el-norte-peruano/|arkivdato=2016-06-29}}</ref> ĉe la nuna [[Trujillo (Peruo)|Trujillo]] el ĉirkaŭ jaroj 100 al 800 de onia erao. Tiu koncepto estas temo de ioma debato, kaj multaj fakuloj disputas ĉu Moĉeoj estis aŭ ne politike organizataj kiel monolita imperio aŭ ŝtato. Pli bone estis ŝajne grupo de aŭtonomaj setlejoj kiuj kunhavis komunan elitan kulturon, kiel oni vidas en la riĉa [[ikonografio]] kaj [[monumento]]j kiuj ekzistas ankoraŭ. Elstaras ĉefe ties prilaborata pentrita [[ceramiko]], [[or]]artaĵoj, monumentaj konstruoj (''[[huaca]]'') kaj sistemoj por [[irigacio]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=World History: Patterns of Interaction|familia nomo=Beck|persona nomo=Roger B.|kunaŭtoroj=Linda Black, Larry S. Krieger, Phillip C. Naylor, Dahia Ibo Shabaka,|jaro=1999|loko=Evanston, IL|eldoninto=McDougal Littell|ISBN=0-395-87274-X}}</ref> Historio de Moche povus esti larĝe dividata en tri periodoj – apero de la kulturo Moĉe en Komenca Moĉe (jaroj 100–300), ties etendo kaj florado dum Meza Moĉe (jaroj 300–600), kaj la urba kernado kaj sekva falo en Fina Moĉe (jaroj 500–750).<ref>Bawden, G. 2004. "The Art of Moche Politics", in ''Andean Archaeology''. (ed. H. Silverman). Oxford: Blackwell Publishers.</ref> Socio Moĉe estis agrikultura, kun grava nivelo de investado en la konstruo de reto de irigaciaj kanaloj por disfluado de la rivera akvo por havigi siajn rikoltojn. Ties kulturo estis rafinita; kaj ties artaĵoj esprimas ties vivojn, kun detalaj scenoj de ĉasado, fiŝkaptado, luktado, buĉado, seksaj rilatoj kaj prilaborataj ceremonioj. La kultura sfero Moĉe centriĝas ĉirkaŭ kelkaj valoj en la norda marbordo de Peruo en regionoj [[La Libertad (Peruo)|La Libertad]], [[Departemento Lambajeko|Lambajeko]], Jeketepeko, de riveroj Ĉikamo, Moĉe, kulturo Virú, Ĉao, rivero Santa, kaj Nepena. La ''Huaca del Sol'' (sunhejmo), piramida adoba strukturo ĉe la Rivero Moche, estis la plej granda antaŭkolumbia strukturo en Peruo. Tamen ĝi estis parte detruita kiam la [[Konkistadoro|hispanaj ''Konkistadoroj'']] minis ties tombojn serĉe de oro. Feliĉe la najbara ''Huaca de la Luna'' (lunhejmo) restis dumlonge netuŝata; ĝi enhavas multajn kolorajn murpentraĵojn kun komplika ikonografio. Oni faris tie arkeologiajn elfosadojn ekde komenco de la 1990-aj jaroj. Aliaj ĉefaj lokoj Moĉe estas [[Sipan]], Pampa Grande, Loma Negra, Dos Cabezas, Pacatnamu, San Jose de Moro, [[El Brujo]], Mocollope, Cerro Mayal, Galindo, Huanchaco, kaj Panamarca. <gallery caption="Ceramiko kaj Teksaĵoj" widths="200px" heights="200px" perrow="3"> File:Moche portrait ceramic Quai Branly 71.1930.19.162 n2.jpg|Muzeo Kajo Branly, Parizo File:MocheStag.jpg| Ripoza [[cervo]], ĉe Muzeo Larco, Limo, Peruo. File:Lombards Museum 162.JPG| Tapiso, ''Lombards Museum'' File:Condormuseolarco.jpg|[[kondoro]], jaro 300, ĉe Muzeo Larco, Limo, Peruo. File:Fellatiomoche.jpg|ceramiko kun bildo de [[midzo]], jaro 300, ĉe Muzeo Larco, Limo, Peruo. File:Analsexmoche.jpg|erotika arto </gallery> == Religio == == Falo == == Ligo kun aliaj kulturoj == == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Schmid, Martin, ''Die Mochica an der Norküste Perus. Religion und Kunst einer vorinkaischen andinen Hochkultur.'' Hamburg, 2008 {{Projektoj}} [[Kategorio:Moĉe| ]] [[Kategorio:Antaŭkolumbaj kulturoj]] [[Kategorio:Historio de Peruo]] doz4nshk7ed22h09j7o5r7u6xrgsm21 9441020 9441019 2026-07-29T04:04:53Z Sj1mor 12103 9441020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Mapa cultura moche.png|eta|dekstre|250px|Mapo de la civilizo Moĉe]] La kulturo aŭ civilizo '''Moĉe''' ([[moĉea kulturo]], [[moĉeoj]]) floris en norda [[Peruo]] kun ĉefurbo en [[Huacas del Sol y de la Luna]]<ref name=sobre>{{Citaĵo el la reto|url=http://sobre-peru.com/2009/09/11/cultura-mochica-pre-inca-en-el-norte-peruano/|titolo=Huacas del Sol y de la Luna - Capital de la Cultura -Mochica|alirdato=29a de Marto 2012|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160629145512/http://sobre-peru.com/2009/09/11/cultura-mochica-pre-inca-en-el-norte-peruano/|arkivdato=2016-06-29}}</ref> ĉe la nuna [[Trujillo (Peruo)|Trujillo]] el ĉirkaŭ jaroj 100 al 800 de onia erao. Tiu koncepto estas temo de ioma debato, kaj multaj fakuloj disputas ĉu Moĉeoj estis aŭ ne politike organizataj kiel monolita imperio aŭ ŝtato. Pli bone estis ŝajne grupo de aŭtonomaj setlejoj kiuj kunhavis komunan elitan kulturon, kiel oni vidas en la riĉa [[ikonografio]] kaj [[monumento]]j kiuj ekzistas ankoraŭ. Elstaras ĉefe ties prilaborata pentrita [[ceramiko]], [[or]]artaĵoj, monumentaj konstruoj (''[[huaca]]'') kaj sistemoj por [[irigacio]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=World History: Patterns of Interaction|familia nomo=Beck|persona nomo=Roger B.|kunaŭtoroj=Linda Black, Larry S. Krieger, Phillip C. Naylor, Dahia Ibo Shabaka,|jaro=1999|loko=Evanston, IL|eldoninto=McDougal Littell|ISBN=0-395-87274-X}}</ref> Historio de Moche povus esti larĝe dividata en tri periodoj – apero de la kulturo Moĉe en Komenca Moĉe (jaroj 100–300), ties etendo kaj florado dum Meza Moĉe (jaroj 300–600), kaj la urba kernado kaj sekva falo en Fina Moĉe (jaroj 500–750).<ref>Bawden, G. 2004. "The Art of Moche Politics", in ''Andean Archaeology''. (ed. H. Silverman). Oxford: Blackwell Publishers.</ref> Socio Moĉe estis agrikultura, kun grava nivelo de investado en la konstruo de reto de irigaciaj kanaloj por disfluado de la rivera akvo por havigi siajn rikoltojn. Ties kulturo estis rafinita; kaj ties artaĵoj esprimas ties vivojn, kun detalaj scenoj de ĉasado, fiŝkaptado, luktado, buĉado, seksaj rilatoj kaj prilaborataj ceremonioj. La kultura sfero Moĉe centriĝas ĉirkaŭ kelkaj valoj en la norda marbordo de Peruo en regionoj [[La Libertad (Peruo)|La Libertad]], [[Departemento Lambajeko|Lambajeko]], Jeketepeko, de riveroj Ĉikamo, Moĉe, kulturo Virú, Ĉao, rivero Santa, kaj Nepena. La ''Huaca del Sol'' (sunhejmo), piramida adoba strukturo ĉe la Rivero Moche, estis la plej granda antaŭkolumbia strukturo en Peruo. Tamen ĝi estis parte detruita kiam la [[Konkistadoro|hispanaj ''Konkistadoroj'']] minis ties tombojn serĉe de oro. Feliĉe la najbara ''Huaca de la Luna'' (lunhejmo) restis dumlonge netuŝata; ĝi enhavas multajn kolorajn murpentraĵojn kun komplika ikonografio. Oni faris tie arkeologiajn elfosadojn ekde komenco de la 1990-aj jaroj. Aliaj ĉefaj lokoj Moĉe estas [[Sipan]], Pampa Grande, Loma Negra, Dos Cabezas, Pacatnamu, San Jose de Moro, [[El Brujo]], Mocollope, Cerro Mayal, Galindo, Huanchaco, kaj Panamarca. <gallery caption="Ceramiko kaj Teksaĵoj" widths="200px" heights="200px" perrow="3"> File:Moche portrait ceramic Quai Branly 71.1930.19.162 n2.jpg|Muzeo Kajo Branly, Parizo File:MocheStag.jpg| Ripoza [[cervo]], ĉe Muzeo Larco, Limo, Peruo. File:Lombards Museum 162.JPG| Tapiso, ''Lombards Museum'' File:Condormuseolarco.jpg|[[kondoro]], jaro 300, ĉe Muzeo Larco, Limo, Peruo. File:Fellatiomoche.jpg|ceramiko kun bildo de [[midzo]], jaro 300, ĉe Muzeo Larco, Limo, Peruo. File:Analsexmoche.jpg|erotika arto </gallery> == Religio == == Falo == == Ligo kun aliaj kulturoj == == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Schmid, Martin, ''Die Mochica an der Norküste Perus. Religion und Kunst einer vorinkaischen andinen Hochkultur.'' Hamburg, 2008 {{Projektoj}} [[Kategorio:Moĉe| ]] [[Kategorio:Antaŭkolumbaj kulturoj]] [[Kategorio:Historio de Peruo]] 1g9usymvhu3599uwazxgri8b1nmaetx The Dawkins Delusion? 0 418804 9441079 8894973 2026-07-29T07:43:09Z Moldur 2507 9441079 wikitext text/x-wiki {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |[[La iluzio de Dawkins]] (''The Dawkins Delusion?'') |- |colspan="2" align="center"|<br /><small>Fundamentismo ateista kaj la neado pri la dia ekzisto.</small>'' |- |titolo = '''''The Dawkins Delusion''''' |- |aŭtoro = '''[[Alister Edgar McGrath]],''' helpata de Johanna Collicutt McGrath |- |jaro = '''[[2007]]''' |- |genro = '''eseo''' |- |lingvo = '''angla''' |- |nacia = '''nordIrlanda''' |- |temo = '''religio''' |- | isbn = '''978-0-281-05927-0''' |- |[[Dosiero:Alister McGrath.jpg|eta|dekstra|200ra|la aŭtoro Alister McGrath, dum la prezentado de la libro en [[Islando]].]] |} '''The Dawkins Delusion?''' (aŭ ''La iluzio de Dawkins'')<ref> Aŭ ĉu "La iluziiĝo de Dawkins"?</ref>, [[2007]]) estas verko de angla [[teologio|teologo]] [[Alister Edgar McGrath]], profesoro pri teologio ĉe [[King's College (Londono)|King's College]] de [[Londono]] kaj direktoro de la ''Centre for Theology, Religion and Culture'' (Centro por telogio, Religio kaj Kulturo). Skribite kun la kunlaborado de edzino de Alister, psikologiistino Johanna Collicutt McGrath, la libro estis samjare, aŭ tuj post, tradukita al diversaj lingvoj kaj vaste legita<ref>En [[Unuiĝinta Reĝlando]] ĝi estis eldonita de SPCK ([[Society for Promoting Christian Knowledge]]) – vidu la respektivajn [http://www.spck.org.uk/cat/feature_s.php informojn de SPCK] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070303142627/http://www.spck.org.uk/cat/feature_s.php |date=2007-03-03 }}.</ref> Strukturite laŭ kristana perspektivo, la eseo estas respondo al la argumentadoj de [[Richard Dawkins]] en ''[[The God Delusion]]'' (La iluziiĝo pri Dio). [[Alister Edgar McGrath]] studis [[kemio]]n [[biofiziko]]n kaj [[Molekulo|molekulan]] biologion ĉe la universitato de [[Oksfordo]] antaŭ ol transiris al la studo pri la [[Kristanismo|kriistana teologio]]. Li estas ankaŭ aŭtoro de [[God: Genes, Memes, and the Meaning of Life]], kies lia edzino estas kunaŭtorino. Joanna Collicutt. McGrath, sin ordinigis [[diakono]] en la anglikana diocezo de Oksfordo,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.oxford.anglican.org/thedoor/new_deacons_2.html |titolo="ŝi renkontas la novajn diakonojn de la diocezo de Oksfordo |alirdato=2012-11-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080906182122/http://www.oxford.anglican.org/thedoor/new_deacons_2.html |arkivdato=2008-09-06 }}</ref> kaj kiel sperta pri psikologio instruas pri la [[Psikologio de la religio]] ĉe Heythrop College, [[Universitato de Londono]].<ref>Ŝi publikigis en [[2006]], eldonitan de SPCK, la libron ''Meeting Jesus: Human Responses to a Yearning God'', kune kun Jeremy Duff.</ref> == Sinoptiko == McGrath kritikas Dawkins pro tio kion la aŭtoro perceptas kiel dogman konvinkon de tiu lasta pri [[Fundamentismo|fundamentismo religia]], kiu rifuzu permesi al siaj ideoj esti ekzamenitaj aŭ defiataj de aliaj. <ref>Tio videblas ripetita precipe en la libro “Lasenilŭziiĝo de Dawkins (pp.1-12)</ref> McGrath oponas la aserton de Dawkins laŭ kiu la “religio estus junula iluziiĝo”, demonstrante ke sennombraj personoj raciohavaj kaj intelektule raciaj elektis [[Konverto (religio)|konvertiĝi]] adoltaĝe. Li citas sin mem kaj [[Antony Flew]]<ref>Vidu [http://www.inters.org/disf/sites/default/files/Avvenire_Flew.pdf "Anthony Flew]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, l'ateo pentito", sur ''L'Avvenire'' 27/08/2010. Vidu ankaŭ la eseon de usona matematikisto [[David Berlinski]], ''The Devil's Delusion: Atheism and Its Scientific Pretensions ''(La iluzio de la diablo: ateismo kaj la sciencismaj pretendoj'', [[New York]]: Basic Books, 2009.</ref> kiel ekzemplojn malestabligantajn la Dawkinsan teorion. Same kiel Dawkins, McGrath rifuzas kiel artifikan la [[Analogio de horloĝisto|analogion de horloĝisto]] de [[William Paley]]. Por esprimi siaj verajn sentojn rilate la temon de [[Nereduktebla komplekseco]], McGrath apogiĝas, male, sur ellaboraĵo de [[Richard Swinburne]], substrekante ke la taŭgeco de la eksplika scienco bezonas, siavice, eksplikon, kaj ke la plej ŝpariga kaj fidinda finraporto de tiu eksplika kapablo kuŝas en la nocio pri la [[Dio|monoteisma de kristanismo]].<ref>Samverke p. 21–26</ref> Kiam oni konsideras la argumentadon de la “Quinque viae'' (Kvin vojoj) de la [[Sumo de teologio|Summa Theologiae (Sumo de teologio)]]'' de [[Tomaso de Akvino]]. al kiu Dawkins dediĉas rimarkan atenton, McGrath interpretas la tomasajn eksplikojn kiel kunigaĵon de asertoj interne koherajn anstataŭ ol kiel provon krei serion da refuteblaj pruvoj. McGrath antaŭeniras sin demandante ĉu la religio estas specife konfliktanta kun la scienco; kaj indikas la tezon de [[Stephen Jay Gould]] pri la “ne-surmeto de la instruoj (magisterioj)” (sigle, el la angla, "NOMA"<ref>Vidu samverke: "[[Non-overlapping magisteria]]" (aŭ "NOMA")</ref>, kiel pruvo ke [[Evoluismo|Darvniismo]] estas akordigebla kun [[Teismo]] same kiel ĝi tia estas kun [[Ateismo]]. Per kroma referenco al la verkoj de [[Martin Rees]], de [[Denis Noble]] kaj aliaj, McGrath subtenas modifitan version de “NOMA”, kiun li difinas “instruoj parte surmetitaj": tio postulas ke [[Scienco]] kaj [[Religio]] povas ekzisti kiel eksplikoj same validaj por la du sferoj parte surmetitaj, kie la unua okupiĝas precipe pri [[Naturalismo (filozofio)|laŭmateriaj fenomenoj]] dum la dua precipe pri [[spiriteco|la spirita sfero]], sed kie ambaŭ povas de tempo al tempo interplektiĝi.<ref>Samverke, pp. 33–37</ref> McGrath defendas tian pozicion, konigante ke signifa malplimulto da sciencistoj estas ankaŭ [[Teismo|teistaj]], kaj aldonante kiel specifajn ekzemplojn [[Owen Gingerich]], [[Francis Collins]] kaj [[Paul Davies]]. McGrath kritikas la Dawkinsan koncepton laŭ kiu religio estas evolua kromproduktaĵo kaj [[Viruso de la menso|mimetisma viruso]]. Li analizas la uzon kiun Dawkins faras pri la [[Tekruĉo de Russell|tekruĉa analogio]] de [[Bertrand Russell]], kaj plue la bazojn de la mimetisma teorio. McGrath kritikas la Dawkinsan referencon al “[[Ora branĉo|La ora branĉo]]" <ref> The Golden Bough: A Study in Magic and Religion.</ref> de [[James Frazer]] kvazaŭ ĝi estus esenca kaj fidinda antropologia verko, dum ĝuste McGrath ĝin konsideras “verko impresveka de la komenciĝoj de la antropologio” anstataŭ ol teksto serioze scienca. McGrath rimarkigas ankaŭ la malĉeeston, flankke de Dawkins, de formiĝo en la psikologia scienco kiel kaŭzo de lia nekapablo alfronti la problemon de la kredo. Citante lian priskribon pri la [[Dio]] de la [[Malnova Testamento]] bildigita kiel “bravulaĉo maldonema, maljusta, kaprica kaj malbonvola, McGrath rebatas per la aserto ke mem absolute ne kredas je tia Dio kaj ke mem konas neniun kiu tion kredas. Flankenlasante, do, la rimarkojn de Dawkins, McGrath indikas, male, [[Jesuo]]n kaj la [[Nova Testamento|Novan Testamenton]] kiel fundamentajn ekzemplojn de la vera naturo de [[Kristanismo]]. Jesuo, pluas McGrath, “estis objekto, ne reaganta, de violento”. McGrath sugestas ke “anstataŭ konsenti kun la malamikeco al ekstera aliularo, Jesuo proponas la etikon de la konsenta akcepto pri la ekstero” kaj la kristanoj povas certe esti akuzitaj pri manko de kohereco kun tiu ordono. Sed tiu estas tie, ĝuste en “koro de la kristana etiko”. La aŭtoro opinias ke Dawkins raitas kiam li juĝas necesa la kritikon al la religio, kaj ke oni rajtas pretendi “eleksteran” kriterion por interprreti la religiajn tekstojn; sed samtempe li riproĉas Dawkins pro la fakto ke tiu ĉi ŝajnas ignori kiel la religioj kaj iliaj tekstoj disponas intrinsekajn instrumentojn por sin reformi kaj renovigi, kaj pro la fakto ke Dawkins ŝajnas ne esti informita pri la [[simbolismo]] de la diversaj eroj de la [[Biblio]] de li cititaj.<ref>Samverke, pp. 57-87</ref> McGrath mencias la verkojn de nombraj aŭtoroj, inter kiuj [[Kenneth I. Pargament]], [[Harold G. Koenig]] kaj [[Terry Eagleton]], por demonstri ke la [[Kredo|religia kredo]] estas ligita al la bonstato kaj prospero. ''La iluzio de Dawkins'' konkludiĝas per la deklaro ke la kredo je Dio estas en neta “revigliĝo”, ke la eseo de Dawkins estas pli teatraĵo ol disertacio, kaj ke ''La iluzio de Dawkins'' montras, pli ol alion, certan “panikon” de la kredantoj. == Reagoj de la kritiko == ''La iluzio de Dawkins'' ricevis limiĝintan atenton en la tradicia gazetaro kaj la recenzoj pri la eseo estis maloftaj escepte en la religiaj publikigaĵoj. Tamen, la kritika ricevo estis ĝenerale pozitiva aŭ neŭtra. ''[[Publishers Weekly]]'' observis ke la kritiko de Dawkins rilate la horloĝiston estas, ja jes, la plej bela detruiga kritiko pri la blinda horloĝo de Paley celanta pruvi per naturalimaj argumentoj [[teismo]]n, sed li nun ne povas diri ke [[Tertuliano]] laŭdis la kristanan kredon pro ĝia absurdeco<ref>Fakte la esprimo “credo quia absundum” ne troviĝas en la verkoj de Tertuliano.</ref> aŭ ke la religio igas necese perfortulojn. Jeremy Craddock, foruma eksa-[[biologo]] nun [[Pastoro|Vikario]] skribas sur ''Church Times'' ke ge-McGrath "konsultis racie la pruvojn, kaj prezentis iel ili la rezultojn por serioze respondi al la Seniluziiĝo pri Dio... farante “multajn kritikojn pravigitajn”. Li aldonas: "Dawkins asertas ke Dio estas tiom neprobabla ke praktike ne povas ekzisti, kaj ke se li ekzistus, li bezonus ekspliki...”. Sed Craddock opinias ke Dawkins sin kontraŭdiras asertante ke la “gustiĝo de la universo” (nome la valoroj ŝajne arbitraj por “Konstantoj” kiel la masoj de la [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]], sur kiuj la universo de ni spertita dependas) ne bezonas tian eksplikon. Craddock konkludas: "Suferigas min ke Dawkins, iam mia heroo, nun estis descendinta en la sensciencon sciencan. [[Bryan Appleyard]] en ''[[New Scientist]]'' skribas: "Inter la aferoj kiujn ... ''The Dawkins Delusion'' produktis, necesas diri ke certe ĝi inspiris eksterordinarajn refutojn. Inter la multaj da tiaj elstaras tiu de Alister McGrath, kiu siavice aldonas ke multaj post la lego de la Dawkinsan verkon decidis alproksimiĝi al religio. Same diras [[Anthony Kenny]] kiu ĉikaze argumentas stile kaj pruve de [[Tomaso de Akvino]], [[Søren Kierkegaard]] kaj [[John Henry Newman]]. Geedzoj McGrath, fine, sin deklaras surprizitaj pro la fakto ke Dawkins daŭrigas verki apogiĝante sur la “apriora”, kaj do nescienca, hipotezo laŭ kiu la religiaj kredantoj estas aŭ iluziiĝintoj aŭ meretricoj, neniam haltante ĉe la konsidero pri la pruvoj malfavoraj aŭ favoraj al teismo, kaj pri la ampleksaj praktikoj de kristanoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Antony Flew|Dio ekzistas. Kiel la plej fama ateisto fariĝi teisto]] * [[Konverto (religio)|Konverto al religio]] * [[Dio]] * [[Ateismo]] * [[Tomaso de Akvino]] * [[Richard Dawkins]] * [[Evoluismo|Darvinismo]] * [[Søren Kierkegaard]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://users.ox.ac.uk/~mcgrath/ Oficiala paĝo de Alister McGrath] * {{en}} [http://www.alternet.org/mediaculture/47052/ "''The Dawkins Delusion''"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070214180527/http://www.alternet.org/mediaculture/47052/ |date=2007-02-14 }} Artikolo de [[Alister McGrath]], en kiu estas resumataj liaj recenzaj kritikoj pri la verko de Dawkin.'' * {{en}} [http://www.belfasttelegraph.co.uk/features/daily-features/article2241900.ece "Religious persuasion"] de Judith Cole: intervjuo de Alister McGrath. ''Belfast Telegraph'' 06/02/2007.<small>Konsultita 11/02/2012</small> * {{it}} [http://www.riformaerisveglio.it/teologia/illusione_di_dio_mcgrath.htm Radi intervjuo kun Alister McGrath] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160307192330/http://riformaerisveglio.it/teologia/illusione_di_dio_mcgrath.htm |date=2016-03-07 }}, decembro 2009. <small>Konsultita 12/02/2012</small> * {{it}} [http://digilander.libero.it/Esposito_Consiglio/Esposito-Consiglio/A._McGrath%3A_Recensione_di_Giuseppe_Esposito.html Recenzo sur ''La Civiltà Cattolica'', 2007-8] <small> Konsultita 12/02/2012</small> * {{it}} [http://www.libreriadelponte.com/det-libro.asp?ID=762 Recenzo en ''LDP''] <small>Konsultata 12/02/2012</small> * {{en}} [http://www1.salvationarmy.org.uk/uki/www_uki.nsf/0/DDB720CB668909668025729800576B59/$file/War%20Cry%20Exclusive%20Alister%20McGrath%20interview.doc "In the beginning... there was God"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de Nigel Bovey. Intervjuo de Alister McGrath en 2 partoj, en ''War Cry'' 03/12/2006.<small>Konsultato 11/02/2012</small> * {{en}} [http://homepages.shu.ac.uk/~llrdjb/shs/delusion.html "Deluding Who About What?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070519174004/http://homepages.shu.ac.uk/~llrdjb/shs/delusion.html |date=2007-05-19 }} Artikolo de la ''Sheffield Humanist Society'', kun kritika recenzo pri ''La iluzio de Dawkins''.<small>Konsultata 11/02/2012</small> * {{en}} [http://www.richarddawkins.net/mainPage.php?bodyPage=godDelusion.php Resumo pri ''The God Delusion'' en la oficiala retejo de Richard Dawkins Foundation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100212193102/http://www.richarddawkins.net/mainPage.php?bodyPage=godDelusion.php |date=2010-02-12 }}. [[Kategorio:Kritiko al religio]] [[Kategorio:Religio kaj scienco]] 2zxvoywr4munq19stxijh2khwsnb4et Schirmer/Mosel 0 423931 9441130 9264175 2026-07-29T10:18:44Z Sj1mor 12103 9441130 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | nomo = Schirmer/Mosel | emblemo = [[dosiero:Frankfurta librofoiro 2012 eldonejo Schirmer.JPG|250px]] | formo = | fondo = [[1974]] | sidejo = [[Munkeno]] | estro = | dungitaro = | spezo = | bilanco = | kampo = eldonejo de artaj libroj kaj afiŝoj | ISIN-kodo = | malfondo = | ttt = [http://www.schirmer-mosel.de schirmer-mosel.de] }} Eldonejo '''Schirmer/Mosel''' - [[germane]] ''Schirmer/Mosel Verlag'' - estas [[germana lingvo|germanlingva]] eldonejo de artaj libroj kaj afiŝoj kun centra oficejo en [[Munkeno]]. La firmaon en [[1974]] fondis ''Lothar Schirmer'' kaj ''Erik Mosel'', kies familiaj nomoj sekve kunmetiĝis al la eldoneja titolo. La eldonejo estis la unua firmao en Eŭropo, kiu koncentriĝis en publikigo de altkvalitaj kaj parte grandformataj libroj pri reproduktaĵoj de artaj fotoj aŭ pentraĵoj. Inter la prezentitaj artistoj estas ekzemple [[Henri Cartier-Bresson]], [[Frida Kahlo]], [[Helmut Newton]], ''Bernd'' kaj ''Hilla Becher'', ''Anselm Kiefer'' kaj [[Cy Twombly]]. Por plia internacia distribuo de la produktaĵoj la firmao kompreneble intense kunlaboras kun alilandaj eldonejoj kaj tial prezentiĝas en internaciaj librofoiroj kiel ekzemple la [[frankfurta librofoiro]] en Germanio. [[Kategorio:Libroeldonejoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonejoj]] 5sor3bnikiksens2f5aog2ozbh8y6ji Alteburg-turo 0 429877 9441163 9050691 2026-07-29T10:53:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo = Centra Arnstadt/Arnstadt |zomo=15 }} '''Alteburg-turo''' estas 28 metrojn alta turo, kiu situas sur la monto [[Alteburg]] ĉirkaŭanta la superan malnovan urboparton de [[Arnstadt]]. == Historio == La turo konceptiĝis kiel turo en la honoro de la germana imperiestro [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]] laŭ la planoj de la berlina registara arkitekto [[Hugo Hartung]]. La meto de fundamenta ŝtono okazis en la [[22-a de marto]] [[1897]], la 100-an naskiĝdatrevenon de la imperiestro. Preskaŭ 10 jarojn bezonis la societo "Alteburg-Thurm-Bauverein" por kolekti la necesan monsumon de 21.500 [[Marko (monunuo)|markoj]]. Sekve en printempo de la 1902-a jaro ekis la konstruado. La 10-an de aŭgusto samjare festiĝis la inaŭguro per gaja defilo tra la urbo. Krom la imperiestro intertempe ankaŭ la politikisto [[Otto von Bismarck]] kaj la generaloj [[Helmuth von Moltke]] kaj [[Albrecht von Roon]] estis honoritaj. Ili ege influis la venkon en la [[Francia-Prusia Milito]] kaj la ebligitan fondon de la [[Germana Imperiestra Regno]]. Ĉe la piedo de la turo troviĝis du kanonoj akiritaj kiel predo en 1870; ambaŭ post 1945 foriĝis. == Nuntempa funkcio == Nuntempe la turo estas ŝatata deirpunkto por migradoj sur la Alteburg-ebeno. La apuda restaŭrita restoracio allogas migrantojn al ripozado kun tre linda ĉirkaŭaĵo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.alteburg-arnstadt.de Pri la restoracio, la turo kaj la migrado-padoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150801005040/http://alteburg-arnstadt.de/ |date=2015-08-01 }} [[Kategorio:Distrikto Ilm]] [[Kategorio:Turoj en Turingio]] [[Kategorio:Germana Imperiestra Regno]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Arnstadt]] b1yjegz95e64e19chgnphbxvrt7okhp Reĝa Akademio de Belaj Artoj de Sankta Fernando 0 431951 9441047 9251340 2026-07-29T04:19:20Z Sj1mor 12103 9441047 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = [[Madrido]] |speco = ŝtata |fondodato = 12-a de aprilo 1752 |gvidanto = Ramón González de Amezua y Noriega |titolo de gvidanto = direktoro |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = ES-MD |situo sur mapo = Madrido (urbo) |zomo = 14 |retejo = }} La '''Reĝa Akademio de Beletroj de Sankta Fernando''' aŭ en hispana origine kaj oficiale '''Real Academia de Bellas Artes de San Fernando''', citita ofte per sia [[siglo]], '''R.A.B.A.S.F.''', estas institucio integrita en la [[Instituto de Hispanio]], kiu estis kreita en [[1752]] kaj kies sidejo estas en [[Madrido]] ([[Hispanio]]). == Historio == Ties origino rilatas al la epoko de la [[Klerismo]]. En 1744 oni konstituis Preparkomitaton en la ĉambroj kiujn en la [[Reĝa Palaco de Madrido|Nova Palaco]] havis la reĝa skulptisto nome Juan Domingo Olivieri, ĉefa iniciatinto de ties fondo. ekde 1741 Olivieri subtenis akademion de skulptarto en siaj ĉambroj kaj iĝis ĝenerala direktoro kiam kreiĝis la nova institucio. Ties unua regularo estis aprobitaj en [[1747]], kun privilegioj por la nobelularo. Samjare, la reĝo [[Fernando la 6-a (Hispanio)|Fernando la 6-a]], kiu estis estinta for de ties kreado, nomumis sian personan skulptiston, Felipe de Castro, ĵus reveninta el Italio, kiel «majstro direktoro eksterordinara pri skulptarto en la Akademio», tiele ke la nova institucio iĝis dependa el la reĝo. La oficiala kreado de 12a de aprilo de [[1752]] okazis jam sub ŝirmo de la reĝo [[Fernando la 6-a (Hispanio)|Fernando la 6-a]], kiu nomigis ĝin: '''Real Academia de las Tres Nobles Artes de San Fernando''' (reĝa akademio de la tri nobelaj artoj de Sankta Ferdinando). En 1753 tri italaj artistoj kunrespondecis: nome Olivieri, Corrado Giaquinto kaj Juan Bautista Sachetti. La definitiv aregularo estis aprobita en 1757. Ties ĉefa redaktinto estis Felipe de Castro, kiu nuligis la aristokratan karakteron de la unua regularo, fidante la direktorecon de la Akademio al la artistoj.<ref>Martín González, Juan José, ''Escultura barroca en España, 1600-1770'', Madrid, Cátedra, 1983, ISBN 84-376-0392-7, paĝoj 402-403. Juan Agustín Ceán Bermúdez, en la biografio kiun li dediĉis al Olivieri en sia ''Diccionario'', enmetis jam la dokumentaron rilatan al la kreado de la Akademio.</ref> Dekomence la agado baziĝis sur [[Pentrarto]], [[Arkitekturo]], [[Skulptarto]] kaj [[Gravurado]]. Tieso celo estis konverti la artan materialon en studfako laŭ regularo, superante la antaŭan modelon de metilernado. Por tio la Akademio ĝuos el «profesoroj» de la diversaj fakoj kaj ĉiatipaj modeloj, iloj, verkaoj kaj homoj por kopiado. La kreo estos helpata de premioj kaj stipendioj por studi en [[Romo]] por la plej elstaraj artistoj. En [[1873]] ĝi ricevis sian aktualan nomon kaj oni malfermis novan fakon de [[Muziko]]. Okazis du reformoj: per la unua ([[1987]]) oni ampleksigis al 51 la nombron de pagitaj akademianoj kaj oni integris fakojn de [[televido]], [[fotografio]], [[video]] kaj [[kinarto]] al la iama sekcio de [[Skulptarto]], kiu eknomiĝis Sekcio de Skulptarto kaj Bildartoj; la dua reformo ([[1996]]) ampleksigis al 52 la nombron de pagitaj akademianoj. Laŭlonge de sia historio la Reĝa Akademio de Beletroj de Sankta Fernando okupiĝis en Madrid tri diversajn sidejojn. Ekde [[1773]] ĝi troviĝas en la [[Palaco Goyeneche (Madrido)|Palaco Gojeneĉe]] ([[strato Alkalao]], 13), verko de la arkitekto [[José de Churriguera]] ([[1665]]-[[1725]]). La konstruaĵo estis transformita de Diego de Villanueva ([[1715]]-[[1774]]), kiu nuligis la elementojn de la [[baroko]] el la origina dezajno, adapte al la novaj karakteroj de la tiama [[novklasikismo]]. La arkitekto [[Fernando Chueca Goitia]] okazigis en [[1972]] novan renovigon. == Muzeo == Krom ties instrua kaj konservada agado, la Reĝa Akademio famas pro siaj gravaj artokolektoj, kiuj montriĝas (kun limigoj) en sia sidejo de la strato Alkalao. Ĝi enhavas pli ol kvar jarcentojn, ekde [[Luis de Morales]] al [[Juan Gris]] kaj eĉ pli postajn aŭtorojn. Kvankam ne tiom fama kiel la [[Muzeo Prado|Prado]] aŭ la [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]], pro la abundo, riĉo kaj graveco de la verkoj konservitaj ĝi estas konsiderata la dua [[pinakoteko]] de la lando. Kun akademiaj ekzercoj kaj verkoj rekuperitaj el la hispana heredaĵo, montriĝas verkoj de tre diversa deveno. Parto el ili el la iama kolekto de [[Manuel Godoy]], el la kolekto de madrida urbestro Manuel de la Prada, dum aliaj rekte el artistoj kiuj formis parton de la institucio, kaj aliaj poste pere de aĉetoj kaj donacoj. Elstaras la donacaro Guitarte, kiu sumis nombrajn verkojn kaj fondusojn por la aĉeto de aliaj. En 2011 oni prezentis publike la donacaron de la galeriistino Juana Mordó (donacaro Mordó-Alvear): 57 ekzemploj de nuntempa arto kiuj kovras gravajn truojn en la kolekto [http://www.abc.es/agencias/noticia.asp?noticia=974863] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402112027/http://www.abc.es/agencias/noticia.asp?noticia=974863 |date=2015-04-02 }}. Oni ĵus aldonis la konstruerojn de la supraj etaĝoj, antaŭe okupitaj de la Ministerio de Ekonomio, kie oni preparis 22 novajn ĉambrojn de la Muzeo laŭ projekto de la artisto Gustavo Torner, kiu estis ankaŭ preparinta novajn ĉambrojn por la [[Muzeo Prado]]. Krome estis ĝenerala repreparado de la tuta konstruaĵo, estre de la arkitektino Emanuela Gambini.<ref>[http://www.elpais.com/articulo/madrid/Academia/San/Fernando/crece/dentro/elpepiespmad/20020119elpmad_17/Tes?print=1 La Academia de San Fernando crece por dentro], alirita la 5-8-2009, Rafael Fraguas, 21-1-2002, [[El País]].</ref> * '''Hispana arto''': Unu el la plej elstaraj kaj kompletaj kolektoj de Madrido. El [[Luis de Morales]], en la [[16a jarcento]], kun famaj verkoj kiaj ''La sonĝo de la kavaliro'' de Antonio de Pereda, ''La Magdalena'' de [[José de Ribera]], la famaj monaĥoj de [[Zurbarán]], muta naturo de lia filo [[Juan de Zurbarán]], ''Diógenes'' de Luis Paret kaj multaj de [[Vicente López Portaña]]. Inter la aŭtoroj de la 19a kaj 20a jarcentoj elstaras [[Sorolla]], [[Romero de Torres]], Cecilio Plá, [[Daniel Vázquez Díaz]], [[Picasso]] (la bronzaĵo ''Virinkapo'' kaj diversaj gravuraĵoj), [[Pablo Serrano]] (la elstara bronza kapo de Antonio Machado) kaj multaj aliaj. La donacaro Mordó-Alvear permesis aldoni pli ĵusajn aŭtorojn kiaj [[Rafael Canogar]], Gustavo Torner, Bonifacio Alfonso kaj gravurplaton de [[Dalí]]. * '''[[Francisco de Goya|Goya]]''': Lia kolekto en la Akademio postulas apartan komentarion. Estas unu el la plej bonkvalitaj kolektoj de [[Madrido]], kun dektri pentraĵoj. Inkludas famajn pentraĵojn kiaj la ''[[La entombigo de la sardino]]'', ''Portreto de la aktorino La Tirana'', ''Fernando la 7-a ĉevalrajde'' kaj ''Memportreto'' (el kiu estas alia identa ekzemplero en la [[Muzeo Prado]]). Alia memportreto de kompleta korpo, kun kadelĉpaelo, estis ĵus akirita. Iam, la Akademio estis hejmo de la du famaj ''maja'' aktuale eksponitaj en la [[Muzeo Prado]]. * '''Eksterlanda arto''': Inter multegaj verkoj menciindas, elstara ''Busto de Kristo'' de [[Giovanni Bellini]], ''Sankta Hieronimo'' de [[Antonio Allegri da Correggio|Correggio]], granda vidaĵo de [[Venecio]] de [[Leandro Bassano]], ''La Printempo'' de [[Arcimboldo]] (ties unika ekzemplo en Hispanio), same kiel ''Suzana kaj la maljunuloj'' (1609-1610) de [[Rubens]]. Inter aliaj interesaj pecoj la muzeo ekspozicias raran pentraĵon ''El cardenal Borja'' (la kardinalo Borja) de [[Diego Velázquez|Velázquez]]. {{Koord|40|25|5|N|3|42|0.9|W|display=inline}} == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj en Madrido]] [[Kategorio:Arto en Hispanio]] nlsf4p6qud9uky3z49jofugd7x792ig Aleksandra Tolstaja 0 435686 9440948 9435325 2026-07-29T02:20:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440948 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} Grafino '''Aleksandra Lvovna TOLSTAJA''' ({{lang-ru|Александра Львовна Толстая}}, {{lang-en|Alexandra Tolstaya}}) naskiĝis la [[1-an de julio]] [[Gregoria kalendaro|n.s.]] [[1884]] en la familia bieno [[Jasnaja Polana]], [[Tula provinco|Tula gubernio]], [[Rusa Imperio]] mortis la [[26-an de septembro]] [[1979]] en [[Valley Cottage]], [[Nov-Jorkio]], [[Usono]] travivinte 95 jarojn. Ŝi estis plej juna filino de granda rusa verkisto [[Lev Tolstoj]], lia persona sekretariino, aŭtorino de kelkaj memorlibroj, unu el fondintinoj de [[Fonduso Tolstoj ]]. Geedzoj grafo [[Lev Tolstoj|Lev Nikolajeviĉ Tolstoj]] kaj ''[[Sofia Tolstaja|Sofia Andreevna Bers]]'' havis dek tri gefilojn, el kiuj elvivis nur ok. Juna Saŝa (karesa derivaĵo de Aleksandra) estis la dekdua infano kaj infanaĝe ricevis nesufiĉan atenton de la gepatroj, do ŝin plejparte edukis diversaj geguvernistoj, kiuj sukcesis doni al ŝi necesan bazon de variaj scioj, inkluzive fluan posedon de la franca, la germana kaj la angla lingvoj. En la deksesa aĝo ŝi ellernis stenografion kaj tajpadon por asisti al la patro dum lia verkado. Ŝi bone ekkonis lian skribmanieron, kio poste grave helpis eldoni liajn multajn notojn, taglibrojn kaj ceterajn skribaĵojn. Kune kun la patrino ŝi flegis la malsanan patron en stacidomo ''Astapovo'', kie li mortis. Laŭ lia testamento ŝi ricevis tutajn rajtojn pri liaj verkoj. Tuj post komenco de la [[Unua mondmilito]] ŝi forveturis al la [[Kaŭkazo|Kaŭkaza]] fronto kaj poste al la Nord-Okcidenta fronto, kie ŝi servis kiel flegistino en moveblaj ambulancoj. Spite al protekto de [[Ruĝa Kruco]] la rusaj ambulancoj kaj hospitaloj ofte estis bombarditaj de la germanaj obusoj. Dum unu bombardo Aleksandra estis grave vundita. Fine de la milito ŝi meritis rangon de kolonelo de la Rusa armeo kaj kelkajn prestiĝajn medalojn. Post la [[Oktobra Revolucio]] okazinta en [[1917]], kiam en [[Rusio]] ekpotencis [[Bolŝevikismo|Bolŝevismo]], Aleksandra estis devigita reveni al sia naskiĝejo en [[Jasnaja Polana]]. Ŝi tute ne aprobis la novan socialan reĝimon kaj neniam supozis ĝiajn pozitivajn rezultojn en la landa evoluado. Ŝia pozicio memkompreneble ne plaĉis al tiamaj sovetaj aŭtoritatuloj kaj do ŝi estis arestita pro bagatela kaŭzo unuafoje en [[1920]] (entute ŝin oni malliberigis kvinfoje). Kelkajn monatojn ŝi turmentiĝis en la [[Moskvo|moskva]] Novospasskij klostro, kiu tiam iĝis malliberejo. Tie ŝi komencis kaŝe verki paperajn skribaĵojn kaj doni ilin al siaj geamikoj en malplenaj konsumitaj laktoboteloj. Printempe de [[1921]] pro klopodoj de multaj personoj (iuj eĉ estis registaranoj) ŝi estis liberigita kaj komencis labori en Jasnaja Polana kiel estrino de Tolstoj-muzeo. Laŭ ŝiaj kapabloj ŝi kontribuis por bona funkciado de tieaj malsanulejo, lernejo, apoteko ktp. Tamen konflikto inter ŝi kaj la registaro ne ĉesis. Tial en [[1929]] Aleksandra Tolstaja uzis okazon lekcii pri sia patro [[Lev Tolstoj]] en [[Japanio]], kie liaj verkoj estis tre popularaj. Tie ŝi rezignis pri soveta civitaneco kaj loĝis dudek monatojn en la lando. Poste ŝi elmigris al [[Usono]]. En [[1941]] okazis ŝia naturalizo kiel civitanino de Usono kun la persona anglalingva nomo - Alexandra Tolstaya. Ekde la [[15-a de aprilo]] [[1939]] funkcias [[Fonduso Tolstoj ]] - filantropa institucio, kiun establis Aleksandra Tolstaja kaj ŝia amikino Tatiana Schaufuss, kiuj ambaŭ militservis en la Rusa armeo dum la Unua mondmilito kiel flegistinoj. La misio de la funduso estis helpo al enmigrintoj de rusa origino por veni al Usono kaj adaptiĝi por tieaj vivkondiĉoj. En [[1941]] aperis t.n. Tolstoj farmobieno (Tolstoy Farm) en [[Valley Cottage]], [[kantono Rockland]], [[Nov-Jorkio]], [[Usono]], kiu ĝis hodiaŭ diversgrade helpis al 500 000 personoj kaj eĉ savis vivojn de multaj mizeruloj, senhejmuloj ktp. Aleksandra Tolstaja estis prezidanto de la fonduso ĝis sia morto okazinta en Valley Cottage la [[26-an de septembro]] [[1979]]. Ŝin oni enterigis en apuda tombejo de la ortodoksa porvirina klostro ({{ru}} Новодивеевский монастырь - ставропигиальный женский монастырь Русской православной церкви заграницей, {{en}} Novo-Diveyevo convent) situanta en [[Nanuet]] urbo, kie estas multenombra rusa paroĥo. Ŝi neniam edziniĝis, nek havis infanojn. == Kelkaj verkoj == * ''La filino'' ([[Londono]], 1979) kies tria parto publikiĝis kiel [[Magia lando Japanio]] * ''Rememoroj'' ([[Parizo]],1931 - 1933) * ''Pri foriro kaj morto de [[Lev Tolstoj]]'' ([[Tula (Rusio)|Tula]], 1928) * ''La patro. Vivo de [[Lev Tolstoj]]'' ([[Novjorko]], 1953) * ''Lumesplodoj en tenebro'' ([[Vaŝingtono]], 1965) == Eksteraj ligiloj == * [http://magazines.russ.ru/nj/2007/249/to21.html] intervjuo okaze de ŝia 80-a jubileo {{ru}} * [http://www.tolstoy.ru/happy/html/potom/alexalt.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130413041239/http://www.tolstoy.ru/happy/html/potom/alexalt.html |date=2013-04-13 }} biografio {{ru}} * [http://lib.1september.ru/2004/08/23.htm] biografio kaj fotoj {{ru}} * [http://www.pseudology.org/people/TolstayaAL.htm]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} vivdatoj de Aleksandra Tolstaja kaj testamento de Leo Tolstoj, kiu heredigis siajn verkojn al la filino {{ru}} * [http://ypmuseum.ru/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161007133007/http://ypmuseum.ru/ru/muzey/virtualnye-ekskursii.html |date=2016-10-07 }} Jasnaja Polana - Tolstoj muzeo (tekstoj, fotoj, video) {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Tolstaja, Aleksandra}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Tula provinco]] [[Kategorio:Mortintoj en Usono]] [[Kategorio:Rusdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Rusiaj mecenatoj]] [[Kategorio:Nov-Jorkio]] [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Usonaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Ruslingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Infanoj de Lev Tolstoj]] 1tw96dyo5ujnghxvr2u8iji3z4uys97 8122 Holbein 0 435912 9441032 9241328 2026-07-29T04:13:33Z Sj1mor 12103 9441032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 8122 ''Holbein'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 8122 Holbein |Aliaj_nomoj = '''4082 P-L''' ; 1975 XH<sub>1</sub> ;<br />1991 BL<sub>2</sub> ; 1993 RS<sub>4</sub> |Dato_de_malkovro = {{dato|24|septembro|1960}} |Malkovrintoj = [[Tom Gehrels]]<br />[[Ingrid van Houten-Groeneveld|I. van Houten-Groeneveld]]<br />[[Cornelis Johannes van Houten|C. J. van Houten]] |Loko_de_malkovro = [[Observatorio de la Monto Palomar|Monto Palomar]] kaj [[Leiden]] |Epoko = 2456400.5 {{dato|18|aprilo|2013}} TDB |Granda_duonakso = 355,753 [[1 E9 m|Gm]] (2,378 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 297,354 Gm (1,988 AU) |Apoapsido = 414,151 Gm (2,768 AU) |Discentreco = 0,164 |Periodo = 1339,469 [[tago]]j (3,667 [[jaro]]j) |Cirkulrapido = 19,31 km/s |Klinangulo = 1,537° |Meza_anomaliangulo = 19,512° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 302,395° |Argumento_de_periapsido = 178,786° |Absoluta_magnitudo = 14,1 }} '''8122 ''Holbein''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|24|septembro|1960}} de la [[Usono|usona]] [[astronomo]] [[Tom Gehrels]] kaj de la [[Nederlando|nederlandaj]] geastronomoj [[Ingrid van Houten-Groeneveld]] kaj [[Cornelis Johannes van Houten]], de la [[observatorio de Leiden]], en la kadro de la ''[[Palomar–Leiden survey]]''. == Malkovro == Ĝi estis malkovrita de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten, en [[Leiden]], sur {{J|fota plato}} eksponitaj de Tom Gehrels per la [[Schmidt-teleskopo]] de la [[Observatorio de la Monto Palomar]]. Ĝi estis nomita en memoro de la [[Germanio|germanaj]] [[pentrarto|pentristoj]] [[Hans Holbein la pliaĝa]] ([[1460]]–[[1524]]) kaj ties filo [[Hans Holbein la malpliaĝa]] ([[1497]]–[[1544]]). Hans Holbein la pliaĝa faris ĉefe religiajn pentraĵojn en transira stilo inter la [[Gotiko]] kaj la [[Renesanco]]. Hans Holbein la malpliaĝa, kiu laboris en [[Bazelo]] ([[Svislando]]) kaj [[Anglio]], iĝi la [[kortego|kortega]] pentristo de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|8122-holbein-4038-p-l}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (8001–9000)#8101-8150|Listo de asteroidoj (8001 - 9000)]] |antaŭ = ''[[8121 Altdorfer]]'' |periodo = '''8122 ''Holbein''''' |post = [[8123 Kanaletto]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Holbein}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten]] [[Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels]] [[Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960]] mnbdy7dmb2450n42y9k8xt11f2edgor Manuel María de Arjona 0 442219 9441002 8525080 2026-07-29T03:25:56Z Sj1mor 12103 9441002 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Manuel María de Arjona y de Cubas''' ([[Osuna]], [[provinco Sevilo]], [[12-a de junio]] de [[1771]] - [[Madrido]], [[25-a de julio]] de [[1820]]), estis hispana poeto de la [[Novklasikismo]], apartenanta al la Sevila Skolo de la [[Hispana literaturo de la Klerismo]]. == Biografio == Filo de riĉaj gepatroj Zoilo de Arjona kaj Andrea de Cubas, studis filozofion kaj civilan kaj kanonan juron. Pastriĝis kaj enposteniĝis altrange en la katedralo de [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]; ankoraŭ en Osuna jam fondis literaturan akademion nome Silé, kaj partoprenis en aliaj kiaj Horaciana (1788) de Sevilo, ''Buenas Letras'' kaj ''Letras Humanas'', ambaŭ en Sevilo kaj li fakte kunfondis tiun lastan en 1793. En 1789 li doktoriĝis en Osuna. En 1797 akompanis la arkiepiskopon de Sevilo, nome Antonio Despuig y Damato, dum ties veturo al [[Romo]]; tie la papo [[Pio la 6-a]] nomumis lin sia honora kapelano sekreta, eble pro la kompono de la poemo ''Las ruinas de Roma'' (la ruinoj de Romo), publikita en 1808. Reveninte al Kordovo, li iĝis duon ''[[afrancesado]]'' en 1810 , fondis reĝan kordovan Akademion kaj disvolvigis la fakon literaturo de la [[Sociedad Económica de Amigos del País]]. La francoj mendis lin unuigi la hospitaloj de Kordovo kaj nuligi la funkciadon de la [[Inkvizicio]], kies arkivojn klasigis kaj elsarkis. Li redaktoris la porjozefan gazeton ''Correo Político y Militar'' de Kordovo, kvankam dum mallonge. En 1812 li estis arestita en [[Écija]] kiam li veturis al [[Kadizo]], estis enkarcerigita, suferis konfiskon de siaj havaĵoj kaj estis portita al Kordovo. En 1814 publikigis ''Manifiesto'' (manifesto) de memsenkulpigo. En 1818 li translokiĝis al Madrido, kie li estis sekretario de la Akademio Latina; sed Lozano de Torres denoncis lin kaj estis ekzilita al Kordono; reveninta al Madrido pro konstitucia ŝanĝo, publikigis ''Necesidades de España que deben remediarse en las próximas Cortes'' kaj mortiĝis en 1820. == Verkaro == Li estis kulta pastro, kiu verkis poezion de horacia stilo, dista el la kutima pompo de la Sevila Skolo. Tion oni observas en preskaŭ liaj ĉiuj odoj kaj kantoj kaj religiaj kaj nereligiaj. Krom "Las ruinas de Roma", nome etenda poemo en silvoj citata ofte, elstaras aliaj komponoj kiaj "La diosa del bosque" (la diino de la arbaro), interesa pro la novaĵo de la [[metriko]] kaj de ties muzikeco, kaj "A la memoria" (al memoro). Kunlaboris kun [[Alberto Lista]], [[José Marchena]] kaj [[José María Blanco White]]. Apartenis al la generacio de verkistoj kiuj, naskiĝintoj fine de la 18a jarcento, verkis ĉefe dum la 19a jarcento. == Verkoj de la aŭtoro == * A Albino * A Cicerón * Al amor * El autor a sí mismo * La diosa del bosque * Triste cosa es gemir entre cadenas * A la memoria. * ''Necesidades de España que deben remediarse en las próximas Cortes'' * A la Inmaculada Concepción * Al pueblo hebreo * A Cicerón * A la muerte de San Fernando. * A la decadencia de la gloria de Sevilla * España restaurada en Cádiz. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Sevilo]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:19-a jarcento]] a2na0snsxlhu64hikh2mveidcno66eb Suspendo el la pastraj oficoj 0 445009 9440900 9433296 2026-07-28T19:47:16Z Sj1mor 12103 9440900 wikitext text/x-wiki '''Suspendo de la pastraj oficoj''', aŭ [[Latina lingvo|latine]] ''Suspendo a divinis'', estas kanona, nome propra de la [[Katolika Eklezio]], [[puno]] antaŭvidita de la kanono 1333 de la [[Codex Iuris Canonici|kodo de kanona juro]] (eldono 1983, rekonfirmita en tiu de 1917). La latina lokucio ''a divinis'' laŭlitere tradukita signifas “el la diaj oficoj''. == Naturo kaj aplikado == Tiu suspendo apartenas al la kategorio de la ''punoj'' '''kuracaj''' aŭ cenzuroj (kanono 1312), kiuj inkluzivas ankaŭ la [[ekskomuniko]]n kaj [[interdikto]]n. La ''kuracaj'' punoj celas por ke la krimulo ĉesu kontumacii, nome pentu pri la krimo kaj faru taŭgan reparacion de la damaĝo kaj skandalo kaŭzitaj, aŭ almenaŭ sincere promesu tion fari. La suspendo povas esti aplikita nur al [[kleriko]]j, nome al membroj de la tri gradoj de la sankta [[ordino]], nome al ([[diakono]], al [[presbitero]]j kaj al [[episkopo]]j), kaj malpermesas ĉiujn aŭ iujn agojn proprajn de la ''ordina povo'', ĉiujn aŭ iujn agojn de la ''regada provo'', la praktikon de ĉiuj aŭ iuj rajtoj aŭ funkcioj rilataj al la oficoj, aŭ la amplekson de la agoj, rajtoj kaj funkcioj propras de la ordine konsekrito. Rilate al ilia amplekso aŭ al unuopulo el ili, la suspendo a divinis povas esti totala aŭ parta. Ĝi povas esti aplikita laŭ ''ferendae sententiae'' aŭ laŭ ''[[latae sententiae]]'' (per deklarita sentenco, aŭ per sentenco ne deklarita, nome “aplikita al la krimulo pro la fakto mem de la krimado) (kanono 1314). Al la presbitero “suspendita” povas, ekzemple, estis malpermesite administri la [[sakramento]]jn, ankaŭ nur antaŭ la publiko (kaj do ne private): kio povus inkluzivi ankaŭ la mescelebron, kaj administradon de la sakramento de la [[konfeso]]. La malpermeso ĉesas “se necesas spirite asisti fidelulon minacatan de tuja morto kaj en aliaj cirkonstancoj antaŭviditaj de la juro (kanono 1335). La suspendo el la pastra oficoj aplikeblas al kleriko kiu: * uzas fizikan perforton kontraŭ episkopo (kan. 1370) (''latae sententiae'') * neordinito kiu oficas mescelebron (kan. 1378) (''latae sententiae'') * nerajtigito kiu aŭskultas sakarenetan sinakuzon de fidelulo (kan. 1378) * praktikanto kiu praktikas simonion en la aplikado de sakramentoj (kan. 1380) * ordinito kiu estis dirdinita de episkopo nerajtigita (kan 1383) (''latae sententiae'') * profitanto de la administrado de la konfesa sakramento por altiri pentanton al peko kontraŭ la [[La Dekalogo#Sesa ordono|sesa ordono]] (kan. 1387) * false akuzanto al eklezia superulo konfesprenanton pri delikto de la seksa instigado en la momento de la aplikado de la sakramento (kan. 1390) (''latae sententiae'') * kleriko kiu aliras geedziĝon (kan. 1394) (''latae sententiae'') * kleriko kunvivanta kun virino ''more uzorio'' ([[konkubineco]]) (kan. 1395). Al tiu kazo similiĝas kleriko kiu aliras politikajn ŝarĝojn kontraŭ la malpermeso de la ekleziaj superuloj (kutime tiu puno ĉesas kun ĉeso de la ŝarĝo). == Iuj suspendoj "famaj" == * En [[1861]] franciskano pastro Jakobo Marocco el [[Poirino]] (naibare de [[Torino]]) estis suspendita ''a divinis'' pro tio ke li ricevis konfeson kaj administris eŭkaristion al [[Camillo Benso di Cavour|Kamilo Benso el Kavour]] sen postuli la kondiĉojn por la ĉeso de [[ekskomuniko]] (kiun li ricevis pro konfiskado de ekleziaj bonaĵojn kaj aliaj agoj kontraŭ la Eklezio) * En [[1976]] papo [[Paŭlo la 6-a]] suspendis ''a divinis'' la [[episkopo]] [[Marcel Lefebvre]], pro ties rifuzo apliki iujn normojn dekretitajn de la [[Dua vatikana Koncilio]] kaj ĉar li senpermese konsekris kvar episkopojn<ref>{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090202164040/http://www.ratzinger.it/documenti/scomunicalefebvre.htm |date=2009-02-02 }} [http://www.ratzinger.it/documenti/scomunicalefebvre.htm Decretum Dominus Marcellus Lefebvre] (1-a de julio 1988.</ref> * En [[1985]] kardinalo [[Giuseppe Siri]] suspendis pastron [[Gianni Baget Bozzo|don Gianni Baget Bozzo]], kiu la antaŭan jaron elektiĝos eŭropa deputito kiel kandidato de politika partio. (Tiu limiĝo ĉesis kun la laŭleĝa finiĝo de la parlamenta mandato (1994).) * En 2006 la [[Kongregacio por la Episkopoj]] "suspendis a divinis" (malpermesi ofici en sanktaĵoj) [[Fernando Lugo|Fernandon Lugon]] episkopon de [[Urugvajo]] kiu kandidatiĝis kiel ŝtata prezidento, spite de sia peto esti dispensita el la klerita stato. Nur en 2008, jam prezidento, li ricevis tiun liberigon. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Codex Iuris Canonici|Kanona juro]] * [[Interdikto]] * [[Ekskomuniko]] * [[Latae sententiae]] * [[Ferendae sententiae]] == Bibliografio == * G. Giordanengo, Philippe Levillain, ''Dictionnaire historique de la papauté,'' Parizo, Fayard, 2003, ISBN 2-213-618577 * P. Valdrini, J.-P. Durand, O. Échappé et J. Vernay, ''Droit canonique'', Dalloz, coll. «Précis — Droit privé», 1999, 2-a eldono, ISBN 2-247-03155-2) * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/] Enciclopedia_Cattolica ** [http://it.cathopedia.org/wiki/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} Cathopedia:Voci_indispensabili ** [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vatican.va/archive/ITA0276/_INDEX.HTM Kodo de kanona juro], Apostola Seĝo * [http://it.cathopedia.org/wiki/Sospensione_a_divinis] Cathopedia, reta katolika enciklopedio. [[Kategorio:Kanona juro]] [[Kategorio:Latinaj esprimoj]] lhyoy349j5di3x6ieox1rvnxt2xe7n4 Viandovendejo 0 446729 9440764 6564480 2026-07-28T14:02:18Z Sj1mor 12103 9440764 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Israel 7 015 Store with flesh, Jerusalem 2005.jpg|eta|Viandovendejo.]] '''Viandovendejo''' (foje ankaŭ '''Viandejo''' aŭ '''viandvendejo''') estas vendejo kie oni komercas diversajn tipojn de kruda [[viando]] por homa konsumo (kuirado, nutrado). Ĝenerale en viandovendejo oni plenumas la finajn taskojn de procezado kiaj dispecado kaj [[Viandhaketaĵo|muelado]] de la viandaĵoj. La minimuma necesaĵo de viandovendejo konsistas el industria [[frostujo]], tabulo por dispecado, aro de [[tranĉilo]]j kaj friduja montrovendilo. == Historio == == Tipoj de viandovendejoj == [[Dosiero:London - Smithfield Market - 3663.jpg|eta|Viandovendejo en [[Londono]].]] * [[Kolbasvendejo]] - Specializita en la komercado de [[kolbaso]]j. * [[Tripovendejo]] - Kie oni vendas la diversajn internaĵojn de animaloj. * [[Kokvendejo]] - Kie oni distribuas viandojn de la diversaj [[kortobirdo]]j: meleagro, koko, ktp. * Ĉevalviandejo - Kie oni vendas ĉevalviandon. == Vidu ankaŭ == * [[Buĉisto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vendejoj]] [[Kategorio:Viando]] 5wyoup613cvia3dhfoyts7kcif8nzbk Somera Olimpiko 2020 0 451304 9440898 9392707 2026-07-28T19:45:39Z Sj1mor 12103 9440898 wikitext text/x-wiki {{Olimpiko |Emblemo = |InformoPriEmblemo = |Cifero = 32 |Tipo = Somera |NomoDeOlimpiko = XXXII Somera Olimpiko |Urbo = Tokio |Ŝtato = JPN |Stadiono = |AliajKandidatojUrbo = Madrido |AliajKandidatojŜtato = {{ESP}} |AliajKandidatojUrbo2 = Istanbulo |AliajKandidatojŜtato2 = {{TUR}} |AliajKandidatojUrbo3 = |AliajKandidatojŜtato3 = |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = |KomencaTago = 23 |KomencaMonato = julio |KomencaJaro = 2021 |FinaTago = 8 |FinaMonato = aŭgusto |FinaJaro = 2021 |Nacioj = 205 + EOR |Sportistoj = {{nombro|11656}} |SportistojViroj = |SportistojVirinoj = |Sportoj = 33 |Disciplinoj = 50 |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = |EnkondukaLinio=La Somera Olimpiko de 2020, oficiale la Ludoj de la 32-a Olimpiado kaj markitaj Tokio 2020 (東京2020), estis internacia multsporta evento okazinta de la 23-a de julio ĝis la 8-a de aŭgusto 2021 en Tokio, Japanio, kun kelkaj preparaj eventoj kiuj komencis je la 21-a de julio. |AntaŭaSomera = 2016 |SekvaSomera = 2024 |AntaŭaVintra = 2018 |SekvaVintra = 2022 }} La '''Somera Olimpiko de 2020''', oficiale la '''Ludoj de la 32-a Olimpiado''' ({{Lang-ja|第32回オリンピック競技大会}}) kaj markitaj '''Tokio 2020''', estis internacia [[Multasporta evento|multsporta evento]] okazinta de la 23-a de julio ĝis la 8-a de aŭgusto 2021 en [[Tokio]], [[Japanio]], kun kelkaj preparaj eventoj kiuj komencis je la 21-a de julio. La 125-a sesio de la [[Internacia Olimpika Komitato]] (IOK) en [[Bonaero]], [[Argentino]] elektis Tokion gastiga urbo je la 7-a de septembro 2013.<ref>{{Cite web|date=la 7-a de septembro 2013|title=Olympics 2020: Tokyo wins race to host Games (Olimpiko de 2020: Tokio gajnas la konkuron rajti gastigi la ludojn)|url=https://www.bbc.com/sport/0/olympics/24002795|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205031153/https://www.bbc.com/sport/olympics/24002795|archive-date=la 5-a de februaro 2016|work=BBC Sport}}</ref> Oni originale intencis okazigi la ludojn de la 24-a de julio ĝis la 9-a de aŭgusto 2020, sed en marto 2020 oni postdatigis la eventon pro la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|kronvirusa pandemio]], la unua tia okazaĵo en la historio de la [[Olimpikaj ludoj]] (antaŭaj ludoj estis nuligitaj sed neniam postdatigita).<ref name="LATimes240320202">{{Cite web|title=Olympics history: Have the Games been postponed before? (Olimpika historio: ĉu la ludoj iam antaŭ estis postdatigitaj?)|url=https://www.latimes.com/sports/olympics/story/2020-03-24/olympics-history-tokyo-games-postponed|date=24 March 2020|work=[[Los Angeles Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329004624/https://www.latimes.com/sports/olympics/story/2020-03-24/olympics-history-tokyo-games-postponed|archive-date=la 29-a de marto 2020}}</ref> Tamen, la evento retenis la nomon ''Tokio 2020'' por merkataj kaj markaj celoj.<ref name=":52">Multiple sources:</ref> Ĝi estis plejparte okazigita sen publikaj spektantoj permesitaj pro la deklaro de stato de krizo en la [[Grandtokia Areo|Granda Tokia Areo]] responde al la pandemio.{{noto|Spektantoj el ekster Japanio estis malpermesitaj en marto 2021 kaj loĝantoj de Japanio en julio por eviti ke la evento tro disvastigas la koronviruson.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2021/07/08/world/asia/tokyo-state-of-emergency-olympics.html |title=Spectators Will Be Barred at Tokyo Olympics Amid New Covid Emergency (Spektantoj estos malpermesataj en la olimpiko de Tokio meze de nova kronvirusa krizo)|website=The New York Times|date=la 8-an de julio 2021 |last1=Dooley |first1=Ben }}</ref>}} Sekvanta la olimpiko, la [[Somera Paralimpiko 2020|somera Paralimpiko]] estis ŝovitaj al inter la 24-a de aŭgusto kaj la 5-a de septembro 2021, 16 tagoj post la fino de la Olimpiko.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/52091224|title=Tokyo Olympics and Paralympics: New dates confirmed for 2021|date=la 30-an de marto 2020|work=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610224604/https://www.bbc.com/sport/olympics/52091224|archive-date=10 June 2020|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Litova posxtmarko pri la 32a Somera Olimpiko de Tokio.jpg|eta|maldekstre|Litova [[poŝtmarko]] pri la 32a Somera Olimpiko de Tokio. La bildoj de la diversaj sportoj ŝajnas stiligitaj japanaj literoj.]] Ĉi tiu estis la kvara Olimpiko en Japanio, post [[Somera Olimpiko 1964|Tokio 1964]] (somero), [[Vintra Olimpiko 1972|Sapporo 1972]] (vintro) kaj [[Vintra Olimpiko 1998|Nagano 1998]] (vintro).{{noto|Tokio estis planita kiel gastiginto de la [[Somera Olimpiko 1940]] sed oni decidis rezigni ties okazon pro la [[Dua japana-ĉina milito]] en 1938.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.washingtonpost.com/history/2020/03/24/1940-tokyo-olympics-postponed-coronavirus/|titolo='This isn't the first time Olympics in Japan have been disrupted (Jen ne unuafoje ke Olimpikoj en Japanio estis malhelpataj)|verko=The Washington Post}}</ref>}} Tokio estis la unua urbo en Azio kiu gastigis la somerajn ludojn dufoje. La Olimpiko de 2020 estis la dua el tri sinsekvaj Olimpikoj en [[Orienta Azio]], post la [[Vintra Olimpiko 2018|Vintra Olimpiko de 2018]] en [[Pjonĉango]], [[Sud-Koreio]] kaj antaŭ la Vintra Olimpiko de 2022 en [[Pekino]], Ĉinio. En la plursporta evento okazis 339 konkursoj de 50 sportfakoj de 33 sportoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://stillmed.olympic.org/media/Document%20Library/OlympicOrg/Games/Summer-Games/Games-Tokyo-2020-Olympic-Games/Programme-Tokyo2020-EN.pdf|titolo=Olympic Programme|lingvo={{en}}|alirdato=la 9-an de novembro 2019}}</ref> Novaj eventoj por 2020 inkluzivis [[Triopa korbopilkado|triopan korbopilkon]], liberstilan BMX-n, kaj la revenon de [[Medisono|medisona biciklado]] por viroj kaj enkonduko de la sama evento por inoj. Novaj politikoj de la IOK ankaŭ permesis, ke la gastiga organizanta komitato aldonu novajn sportojn al la Olimpika programo por nur unu Olimpiko. La sportofakoj aldonitaj de la [[japana Olimpika Komitato]] estis [[basbalo|bazopilko]] kaj [[softbalo]], [[karateo]], [[sporta grimpado]], [[surfado]], kaj [[rultabulado]]. La lastaj kvar el ĉi tiuj okazis la unuan fojon en Olimpiko.<ref name="Japan Through the Lens of the Tokyo Olympics2">{{Cite book|last=Kremers|first=Daniel|title=Japan Through the Lens of the Tokyo Olympics|date=2020|publisher=eldonejo Routledge|isbn=978-1-003-03390-5|editor=Barbara Holthus|editor2=Isaac Gagné|editor3=Wolfram Manzenreiter|editor4=Franz Waldenberger|chapter=Outdoor sports in the periphery: Far from the compact games (eksterstadiona sportado en la periferio: fore de la centro de la ludoj)|doi=10.4324/9781003033905|doi-access=free}}</ref> [[Usono]] ricevis la plej multajn [[medalo]]jn laŭ kaj oraj medaloj (39) kaj medaloj entute (113), kaj [[Ĉinio]] estis dua laŭ ambaŭ kalkuloj (38 kaj 88). Gastiga nacio [[Japanio]] estis tria, kun la plej multaj oraj (27) kaj entutaj (58) medaloj gajnitaj de la japana delegacio ĉe Olimpiko. [[Britio]] estis kvara, kun entute 22 orajn kaj 65 medalojn, la unua nacio ĉe la someraj Olimpikoj kiu pliigis aŭ egalis siajn entutajn medaojn gajnitajn en la du Olimpikoj post gastigi ilin. La rusa delegacio konkurencante kiel la [[Rusia Olimpika Komitato|ROC]] estis kvina kun 20 oraj medaloj, kaj tria en la entuta medala kalkulo, kun 71 medaloj. [[Bermudo]], [[Filipinoj]], kaj [[Kataro]] ĉiu gajnis sian unuan Olimpikan oran medalon.<ref>{{Cite web|date=la 26-an de julio 2021|title=Flora Duffy wins Bermuda's first Olympic gold as GB's Georgia Taylor-Brown takes silver|url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/flora-duffy-bermuda-triathlon-georgia-taylorbrown-tokyo-b1891052.html|access-date=la 26-an de julio 2021|website=The Independent}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Philippines Wins Its First Olympic Gold After Nearly 100 Years Of Trying|url=https://www.npr.org/sections/tokyo-olympics-live-updates/2021/07/26/1020710023/the-philippines-wins-its-first-ever-olympic-gold-after-nearly-100-years-of-tryin|access-date=la 26-an de julio 2021|website=NPR.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Weightlifter Meso wins Qatar's first ever Olympic gold medal|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1111041/weightlifter-meso-qatar-olympics-gold|access-date=la 31-an de julio 2021|website=insidethegames.biz}}</ref> [[Burkino]], [[San Marino]], kaj [[Turkmenio]] gajnis sian unuan Olimpikan medalon.<ref>{{cite news|url=https://punchng.com/breaking-hugues-zango-wins-burkina-fasos-first-ever-olympic-medal/|title=Hugues Zango wins Burkina Faso's first-ever Olympic medal|website=The Punch|date=la 5-an de aŭgusto 2021|last=Oyeleke|first=Sodiq}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/2020-tokyo-olympics-sports-health-coronavirus-pandemic-turkmenistan-c197b8c867bca8ffa2902a830e60d573|title=Weightlifter Guryeva wins Turkmenistan's 1st Olympic medal|website=APNews|date=la 27-an de julio 2021|last=Ellingworth|first=James}}</ref> == Kandidatintaj urboj == [[Dosiero:New_national_stadium_tokyo_1.jpg|eta|279x279ra|La nove konstruita Japana Nacia Stadiono en Tokio gastigis la malferman kaj ferman ceremoniojn kaj atletikon.]] Ĝis la 1-a de septembro 2011 [[Nacia Olimpika Komitato]] devis anonci, ke urbo de ties lando volas aranĝi la Olimpiajn ludojn. La ses urboj, kiuj kandidatiĝis estis: [[Bakuo]] ([[Azerbajĝano]]), [[Doho]] ([[Kataro]]), [[Istanbulo]] ([[Turkio]]), [[Madrido]] ([[Hispanio]]), [[Romo]] ([[Italio]]) kaj [[Tokio]] ([[Japanio]]).<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/content/press-release/six-applicant-cities-for-the-2020-olympic-games/|titolo=Six Applicant Cities for the 2020 Olympic Games|lingvo={{en}}|alirdato=la 9-an de novembro 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160425171130/http://www.olympic.org/content/press-release/six-applicant-cities-for-the-2020-olympic-games/|arkivdato=2016-04-25}}</ref> Duonan jaron poste Romo rezignis sian kandidatiĝon, ĉar la itala registaro ne volis subteni la ludojn finance.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://sports.sympatico.ca/news/romes_2020_olympic_bid_scrapped_by_monti/ec43469d|titolo=Rome's 2020 Olympic bid scrapped by Monti|lingvo={{en}}|arkivurl=https://archive.ph/20120719063515/http://sports.sympatico.ca/news/romes_2020_olympic_bid_scrapped_by_monti/ec43469d#selection-1677.1-1677.42|arkivdato=2012-07-19}}</ref> La 23-an de majo 2012 la IOK anoncis tri urbojn el kiuj la membroj de la IOK elektis la aranĝontan urbon. Ili estis Istanbulo, Madrido, kaj Tokio.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/tokio-madrid-und-istanbul-ringen-um-olympia-2020-a-834854.html |titolo=Madrid, Istanbul und Tokio ringen um den Zuschlag|lingvo={{de}} |alirdato=la 9-an de novembro 2019 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160515135705/https://www.spiegel.de/sport/sonst/tokio-madrid-und-istanbul-ringen-um-olympia-2020-a-834854.html |arkivdato=2016-05-15}}</ref> En kunsido je la 7-a de Septembro 2013 urbo bezonis almenaŭ 50 procentoj de la voĉoj por esti la aranĝonta loko. Neniu urbo atingis tion en la unua voĉdono. Ĉar Istanbulo kaj Madrido ricevis la saman nombron de voĉoj, okazis decida voĉdono inter tiuj urboj. La nombro de la voĉdonintoj ŝanĝiĝis, ĉar neniu membro rajtas voĉdoni kiam urbo de ties ŝtato estas elektebla. Oni ankaŭ supozas, ke [[{{PAĜNOMO}}#Suspekto de subaĉeto|iuj voĉodonintoj estas subaĉetitaj]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Elekto de la gastigonta urbo ! Urbo ! Ŝtato ! 1-a voĉdono ! decida voĉdono ! 2-a voĉdono |- | style="text-align:left;"| [[Tokio]] | style="text-align:left;"| {{Japanio}} | '''42''' | – | '''60''' |- | style="text-align:left;"| [[Istanbulo]] | style="text-align:left;"| {{Turkio}} | 26 | '''49''' | 36 |- | style="text-align:left;"| [[Madrido]] | style="text-align:left;"| {{Hispanio}} | 26 | 45 | – |- | colspan="2"|Voĉdonintoj | 94 | 94 | 96 |- |} == Sportoj == La 9-an de junio 2017 la estraro de la [[IOK]] aprobis la programon de la ludoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.olympic.org/news/tokyo-2020-event-programme-to-see-major-boost-for-female-participation-youth-and-urban-appeal|titolo=Tokyo 2020 event programme to see major boost for female participation, youth and urban appeal|lingvo={{en}}|alirdato=17-a de Novembro 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190930191119/https://www.olympic.org/news/tokyo-2020-event-programme-to-see-major-boost-for-female-participation-youth-and-urban-appeal|arkivdato=2019-09-30}}</ref> Okazis 339 konkursoj en 33 sportoj ampleksante 50 fakojn. Kompare al la [[Somera Olimpiko 2016|ludoj de 2016]] tio estas pligrandigo de 15 konkursoj. Samtempe tamen la nombro de sportistoj estas 285 homoj malpli granda ol antaŭ kvar jaroj. Kvin sportoj unuafoje estas en la programo: Karateo, ondorajdado, softbalo, sporta grimpado, kaj rultabulado. Ĉiuj sportoj de 2016 reaperis en tiuj ludoj. La 12-an de februaro 2013 la estraro de la IOK anoncis la 25 kernosportojn, kiujn ĝi rekomendas kune kun la du novaj sportoj de 2016 – golfo kaj rugbeo sepopa.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.olympic.org/news/ioc-executive-board-recommends-25-core-sports-for-2020-games|titolo=IOC Executive Board recommends 25 core sports for 2020 Games|lingvo={{en}}|alirdato=17-a de Novembro 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190711232036/https://www.olympic.org/news/ioc-executive-board-recommends-25-core-sports-for-2020-games|arkivdato=2019-07-11}}</ref> Surprize estis, ke luktado unue ne estis rekomendita. La sporto jam estis en la antikvaj Olimpiaj ludoj kaj krom 1900 en ĉiuj modernaj ludoj. La IOK bazis sian decidon sur analizo de la 26 sportoj per 39 kriterioj ekz. spektantoj, venditaj biletoj, aŭ membronombro. Pri la 28-a sporto la estraro el ok sportoj elektis tri. El tiuj kunsido de la IOK je la 8-a de septembro 2013 elektis luktadon. Laŭ la Agendo 2020 la gastigonto ankaŭ povas proponi sportojn. El la proponitaj sportoj la 3-an de aŭgusto 2016 la IOK anoncis, ke la kvin sportoj bazopilko/softbalo, karateo, ondorajdado, sporta grimpado, kaj rultabulado estoi en la programo. Tiu decido validis nur por ĉi tiuj Olimpiaj ludoj. {{Multkolumna}} * [[Dosiero:Archery pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Arkpafado]] * [[Dosiero:Athletics pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Atletiko]] * [[Dosiero:Badminton pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Badmintono]] * Bazopilkado/softbalo ** [[Dosiero:Baseball pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Bazopilkado]] ** [[Dosiero:Softball pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Softbalo]] * Biciklado ** [[Dosiero:BMX freestyle pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[BMX liberstila]] ** [[Dosiero:Cycling (BMX) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[BMX vetkura]] ** [[Dosiero:Cycling (mountain biking) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Montobiciklado]] ** [[Dosiero:Cycling (road) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Voja biciklado]] ** [[Dosiero:Cycling (track) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Traka biciklado]] * [[Dosiero:Boxing pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Boksado]] * Flugpilkado ** [[Dosiero:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Flugpilkado|Hala flugpilkado]] ** [[Dosiero:Volleyball (beach) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Plaĝa flugpilkado]] {{Kolumnorompo}} * [[Dosiero:Football pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Futbalo]] * [[Gimnastiko]] ** [[Dosiero:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Arta gimnastiko]] ** [[Dosiero:Gymnastics (rhythmic) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Ritma gimnastiko]] ** [[Dosiero:Gymnastics (trampoline) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Trampolina gimnastiko]] * [[Dosiero:Golf pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Golfo (sporto)|Golfo]] * [[Dosiero:Weightlifting pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Halterlevado]] * [[Dosiero:Field hockey pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Gazonhokeo|Hokeo]] * [[Dosiero:Judo pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Ĵudo]] * [[Kajakado-Kanuado]] ** [[Dosiero:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Mallongdistanca kurumo de kajakado-kanuado|Mallongdistanca kurumo]] ** [[Dosiero:Canoeing (slalom) pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Slalomo (kajakado-kanuado)|Slalomo]] * [[Karateo]] ** [[Dosiero:Karate pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Katao]] ** [[Dosiero:Karate Kumite pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Kumiteo]] {{Kolumnorompo}} * Korbopilkado ** [[Dosiero:Basketball pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Korbopilkado]] ** [[Dosiero:3x3 basketball pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Triopa korbopilkado]] * [[Luktado]] ** [[Dosiero:Wrestling pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Klasik-stila luktado]] ** [[Dosiero:Wrestling Freestyle pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Liber-stila luktado]] * [[Dosiero:Handball pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Manpilkado]] * [[Dosiero:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|25ra|class=noviewer]] [[Moderna pentatlono]] * [[Naĝado]] ** [[Dosiero:Water polo pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Akvopilkado]] ** [[Dosiero:Open water swimming pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Maratona naĝado]] ** [[Dosiero:Swimming pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Naĝkonkurenco]] ** [[Dosiero:Diving pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Plonĝado]] ** [[Dosiero:Synchronized swimming pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Sinkrona naĝado]] * [[Dosiero:Surfing pictogram transparent.svg|25ra|class=noviewer]] [[Ondorajdado]] {{Kolumnorompo}} * [[Dosiero:Shooting pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Sporta pafado]] * [[Rajdado]] ** [[Dosiero:Equestrian Dressage pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Dresrajdado]] ** [[Dosiero:Equestrian Eventing pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Eventado]] ** [[Dosiero:Equestrian Jumping pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Ĉevalsaltado]] * [[Dosiero:Rowing pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Remado]] * [[Dosiero:Rugby sevens pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Rugbeo sepopa]] * [[Dosiero:Skateboarding pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Rultabulado]] * [[Dosiero:Fencing pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Skermo]] * [[Dosiero:Climbing pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Sporta grimpado]] * [[Dosiero:Table tennis pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Tabloteniso]] * [[Dosiero:Taekwondo pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Tekvondo]] * [[Dosiero:Tennis pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Teniso]] * [[Dosiero:Triathlon pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Triatlono]] * [[Dosiero:Sailing pictogram.svg|25ra|class=noviewer]] [[Velado (sporto)|Velado]] {{Finmultkolumna}} En la jena tabelo la ŝanĝoj al la ludoj de 2016 estas listigitaj. Se ne alie indikite, temas pri po unu konkurso por viroj kaj virinoj. {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-collapse: collapse" |- |+ Aldonitaj kaj forigitaj konkursoj !sporto !! style="background:#a8fca8" | aldonita !! style="background:#FFB2B2" | forigita |- | Arkpafado || miksita teama konkurso || - |- | Atletiko || miksita 4×400-metra stafeto || - |- | rowspan="2" | Bazopilkado/Softbalo || [[Bazopilkado|Bazopilko]] (viroj)<ref group="A">jam de 1992 ĝis 2008 Olimpia sporto</ref> || - |- | [[Softbalo]] (virinoj)<ref group="A">jam de 1996 ĝis 2008 Olimpia sporto</ref> || - |- | [[Montbiciklado]] liberstila || nova || - |- | Traka biciklado || Medisono<ref group="A">nova por virinoj, de 2000 ĝis 2008 Olimpia por viroj</ref> || - |- | rowspan="3" | Boksado || Virinoj ĝis 57&nbsp;kg || Viroj ĝis 49&nbsp;kg |- | Virinoj ĝis 69&nbsp;kg || Viroj ĝis 64&nbsp;kg |- | Viroj ĝis 56&nbsp;kg || Viroj ĝis 57&nbsp;kg |- | Halterlevado || colspan="2" | ĉiu [[Halterlevado#Pezoklasoj|pezoklaso]] estis ŝanĝita, nun nur 7 anstataŭ 8 klasoj |- | Ĵudo || miksita teama konkurso || - |- | rowspan="3" | Kajakado-kanuado (mallongdistanca) || virina solopa kanuado 200-metra (WC1-200m) || vira solopa kanuado 200-metra (MC1-200m) |- | virina solopa kanuado 500-metra (WC1-500m) || vira duopa kajakado 200-metra (MK2-200m) |- | virina kvaropa kajakado 500-metra (WK4-500m) || vira kvaropa kajakado 1000-metra (MK4-1000m) |- | Kajakado-kanuado (slaloma) || virina solopa kanuado (WC1) || vira duopa kanuado (MC2) |- | rowspan="4" | Karateo || [[Katao]] || - |- | [[Kumiteo]] ĝis 67&nbsp;kg (viroj)/ĝis 55&nbsp;kg (virinoj) || - |- | Kumiteo ĝis 75&nbsp;kg || - |- | Kumiteo super 75&nbsp;kg || - |- | Korbopilkado || Triopa korbopilkado || - |- | rowspan="3" | Naĝkonkurenco || vira 800-metra liberstila naĝado || - |- | virina 1500-metra liberstila naĝado || - |- | miksita 4×100-metra kvarnaĝado || - |- | Surfado || nova || - |- | rowspan="3" | Pafado || miksita aerfusila teamo || etkalibra fusilo - kuŝante - 50 m (viroj) |- | miksita aerpistola teamo || pistolo - 50 m (viroj) |- | miksita teama trapa pafado || duobla diskopafo laŭ trapa sistemo (viroj) |- | Remado || virina unuremila remado (W4-) || malpeza vira unuremila remado (LM4-) |- | rowspan="2" | Rultabulado || parko || - |- | strato || - |- | rowspan="2" | Skermo || vira teama sabrado<ref group="A" name="skermo">De 2008 ĝis 2016 ĉiufoje po unu teama konkurso intermitis. La vira teama sabrado jam okazis de 1908 ĝis 2012. La virina teama rapirado jam okzais de 1960 ĝis 2012 krom 2004.</ref> || - |- | virina teama rapirado<ref group="A" name="skermo" /> || - |- | Sporta grimpado || kombino || - |- | Tabloteniso || miksita duopo || - |- | Triatlono || miksita teama konkurso || - |- | colspan="3" style="background:#ffffff" |<references group="A" /> |} == Datoj == === Postdatigo === La 3-an de marto 2020 proparolanto de la IOK anoncis, ke la ludoj okazos kiel planitaj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.si.com/olympics/2020/03/03/tokyo-olympics-coronavirus-schedule-ioc-decision|titolo=IOC Spokesperson: Decision Made, the Olympics Will Go Ahead|lingvo={{en}}|alirdato=30-a de Marto 2020}}</ref> La 23-an de marto la japana ĉefministro [[Ŝinzo Abe]] esprimis subtenon de postdatigo. Kanado tiam jam decidis retiri sian teamon.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.bbc.com/news/world-52000044|titolo=Coronavirus: Olympic doubts grow as Canada withdraws athletes|lingvo={{en}}|alirdato=30-a de Marto 2020}}</ref> Post longa hezito Ŝinzo Abe kaj la prezidanto de la IOK Thomas Bach anoncis [[n:La Olimpiaj ludoj en Tokio estas prokrastitaj ĝis la venonta jaro|postdatigon de la ludoj]] pro la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|kronvirusa pandemio]]. Unue estis nur klara, ke ili ne okazos pli poste ol somero de 2021. La 30-an de marto 2020 la IOK kaj la Tokia Aranĝanta Komitato anoncis la novan daton de la ludoj. Ili estis okazontaj preskaŭ unu jaron post la origina dato. La malferma ceremonio okazis la 23-an de julio 2021 kaj la malferma la 8-an de aŭgusto 2021. Tio ankaŭ signifis, ke ili ree okazus dum la somero kiam oni atendis [[#Varmego|malfacile elteneblan varmegon]]. Tio estis la unua fojo, ke ili ne okazis en la komencojaro de [[Olimpiado]]. === Programo === {| border="0" |- | bgcolor="#00CC33" | &nbsp;&nbsp;&nbsp; || Malferma kaj ferma ceremonio &nbsp;&nbsp;&nbsp; | bgcolor="#3399ff" | &nbsp;&nbsp;&nbsp; || Kvalifika konkurso &nbsp;&nbsp;&nbsp; | bgcolor="#FFCC00" | &nbsp;x&nbsp; || Finalaj konkursoj |} Lasta kolumno: tuta nombro de decidoj en la unuopaj sportaj branĉoj {| class="wikitable" |+ colspan="22" | Programo de la Olimpiaj ludoj de 2020 (kun nombro de la medalaj aljuĝoj) |- ! colspan="2"| !! colspan="11"| Julio !! colspan="8" | Aŭgusto !! |- ! colspan="2"|Sportofakoj !! 21<br />Me !! 22<br />Ĵa !! 23<br />Ve !! 24<br />Sa !! 25<br />Di !! 26<br />Lu !! 27<br />Ma !! 28<br />Me !! 29<br />Ĵa !! 30<br />Ve !! 31<br />Sa !! 01<br />Di !! 02<br />Lu !! 03<br />Ma !! 04<br />Me !! 05<br />Ĵa !! 06<br />Ve !! 07<br />Sa !! 08<br />Di !! Entute |- align="center" | colspan="2" align="left" | Ceremonio || || || bgcolor="#00CC33" | || || || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#00CC33" | |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Arkopafado|-->Arkopafado]]|| || || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#FFCC00" |1 || bgcolor="#FFCC00" |1 || bgcolor="#FFCC00" |1 || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#FFCC00" |1 || bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || 5 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Atletiko|-->Atletiko]]|| || || || || || || || || || bgcolor="#FFCC00" |2 || bgcolor="#FFCC00" |3 || bgcolor="#FFCC00" |5 || bgcolor="#FFCC00" |5 || bgcolor="#FFCC00" |6 || bgcolor="#FFCC00" |5 || bgcolor="#FFCC00" |7 || bgcolor="#FFCC00" |7 || bgcolor="#FFCC00" |7 || bgcolor="#FFCC00" |1 || 48 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Badmintono|-->Badmintono]]|| || || || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#FFCC00" |1 || bgcolor="#FFCC00" |1 || bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || || || || || || 5 |- align="center" | rowspan ="2" align="left" | Bazopilkado/<br />Softbalo || align="left" |[[<!--{{PAĜNOMO}}/Bazopilkado|-->Bazopilkado]]|| || || || || || || || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || bgcolor="#3399ff" | || || bgcolor="#FFCC00" |1 || || 1 |- align="center" | align="left" |[[<!--{{PAĜNOMO}}/Softbalo|-->Softbalo]]|| bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || || || || || 1 |- align="center" | rowspan ="5" align="left" | Biciklado || align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/BMX liberstila|-->BMX liberstila]]|| || || || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || || || || || || || 2 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->BMX vetkura|BMX vetkura]]|| || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || || || || || || || || || 2 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Montobiciklado|Montobiciklado]]|| || || || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || || || || || 2 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Traka biciklado|Traka biciklado]]|| || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |3 || 12 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Voja biciklado|Voja biciklado]]|| || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || || || || || || || || || || || 4 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Boksado|-->Boksado]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | || ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#FFCC00" |4 || 13 |- align="center" | rowspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Flugpilkado|-->Flugpilkado]]|| align="left" | Hala || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || 2 |- align="center" | align="left" | [[Plaĝa flugpilkado|Plaĝa]] || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Futbalo|-->Futbalo]]|| bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || 2 |- align="center" | rowspan="3" align="left" | Gimnastiko ||align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Arta gimnastiko|-->Arta gimnastiko]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#FFCC00" |3 ||bgcolor="#FFCC00" |3 || || || || || || 14 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Ritma gimnastiko]]|| || || || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || 2 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Trampolina gimnastiko]]|| || || || || || || || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Golfo|-->Golfo]]|| || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Halterlevado|-->Halterlevado]]|| || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || 14 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Hokeo|-->Hokeo]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Ĵudo|-->Ĵudo]]|| || || ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || 15 |- align="center" | rowspan="2" align="left" | Kajakado-kanuado ||align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Kajakado-kanuado|Mallongdistanca kurumo]]|| || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |4 || || 12 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Kajakado-kanuado|Slalomo]]|| || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || || 4 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Karateo|-->Karateo]]|| || || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#FFCC00" |3 ||bgcolor="#FFCC00" |3 ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || 8 |- align="center" | rowspan="2" align="left" | Korbopilkado || align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->korbopilkado <!--3×3-->|Korbopilkado 3×3]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || || || || || || || || || || || 2 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Korbopilkado|-->Korbopilkado]]|| || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Luktado|-->Luktado]]|| || || || || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |3 ||bgcolor="#FFCC00" |3 ||bgcolor="#FFCC00" |3 ||bgcolor="#FFCC00" |3 ||bgcolor="#FFCC00" |3 ||bgcolor="#FFCC00" |3 || || 18 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Manpilkado|-->Manpilkado]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Moderna kvinbatalo|Moderna kvinbatalo]]|| || || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || 2 |- align="center" | rowspan="5" align="left" | Naĝado ||align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Akvopilkado|Akvopilkado]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || 2 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Maratona naĝado|Maratona naĝado]]|| || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || 2 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Naĝkonkurenco|-->Naĝado]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#FFCC00" |5 ||bgcolor="#FFCC00" |5 ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#FFCC00" |5 || || || || || || || || 35 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Plonĝado|-->Plonĝado]]|| || || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || 8 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Sinkrona naĝado|-->Sinkrona naĝado]]|| || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Ondorajdado|-->Ondorajdado]]|| || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||* ||* ||* ||* || || || || || || || || 2 |- align="center" | rowspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Pafado|-->Sporta pafado]]|| align="left" | Fusilo kaj pistolo || || || ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 || ||bgcolor="#FFCC00" |2 || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || || || || || || 10 |- align="center" | align="left" | Kartoĉa fusilo || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 || ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || 5 |- align="center" | rowspan="3" align="left" | Rajdado ||align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Rajdado|-->Dresrajdado]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || || || || 2 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/-->Rajdado|Tritaga konkurso]]|| || || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || || || || || || 2 |- align="center" | align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Rajdado|-->Ĉevalsaltado]]|| || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Remado|-->Remado]]|| || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#FFCC00" |4 ||bgcolor="#FFCC00" |4 || || || || || || || || || || 14 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Rugbeo sepopa|-->Rugbeo sepopa]]|| || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || 2 |- align="center" | rowspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Rultabulado|-->Rultabulado]]|| align="left" | Parko || || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || 2 |- align="center" | align="left" | Strato || || || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || || || || || || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Skermo|-->Skermo]]|| || || ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || 12 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Sporta grimpado|-->Sporta grimpado]]|| || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || 2 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Tabloteniso|-->Tabloteniso]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || 5 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Tekvondo|-->Tekvondo]]|| || || ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || || || || || || || || || || || || 8 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Teniso|-->Teniso]]|| || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |3 || || || || || || || || 5 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Triatlono|-->Triatlono]]|| || || || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || ||bgcolor="#FFCC00" |1 || || || || || || || || || 3 |- align="center" | colspan="2" align="left" | [[<!--{{PAĜNOMO}}/Velado|-->Velado]]|| || || || ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#3399ff" | ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 ||bgcolor="#FFCC00" |2 || || || || || 10 |- align="center" ! colspan="2" | Medalaj aljuĝoj !!– !!– !!– !!11 !!18 !!21 !!22 !!23 !!17 !!22 !!19 !!26 !!22 !!14 !!17 !!28 !!22 !!34 !!13 !! 339 |- ! colspan="2"| !! 21<br />Me !! 22<br />Ĵa !! 23<br />Ve !! 24<br />Sa !! 25<br />Di !! 26<br />Lu !! 27<br />Ma !! 28<br />Me !! 29<br />Ĵa !! 30<br />Ve !! 31<br />Sa !! 01<br />Di !! 02<br />Lu !! 03<br />Ma !! 04<br />Me !! 05<br />Ĵa !! 06<br />Ve !! 07<br />Sa !! 08<br />Di !! Entute |- | colspan="22" | fonto: https://tokyo2020.org/en/games/schedule/olympic/ |} <nowiki>*</nowiki> = Ĉar ondorajdado ege dependas de la eco de la ondoj, la tempoplano povis esti ŝanĝita. == Emblemo == La emblemo de la ludoj estis prezentita al la publiko la 24-an de Julio 2015. Ĝi montras stiligitan T kun ruĝa disko. La T reprezentu la anglajn vortojn Tokyo (Tokio), Tomorrow (morgaŭ) kaj Team (teamo). La ruĝa disko reprezentu povon de batanta koro kaj la Japanan flagon.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/news/tokyo-2020-unveils-official-emblem-with-five-years-to-go/246603|titolo=Tokyo 2020 unveils official emblem with five years to go|lingvo={{en}}|alirdato=|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150810131718/http://www.olympic.org/news/tokyo-2020-unveils-official-emblem-with-five-years-to-go/246603|arkivdato=2015-08-10}}</ref> La kreinto de la emblemo de la ''Théâtre de [[Lieĝo (urbo)|Liège]]'', Olivier Debi, juĝe volis preventi ties uzon, ĉar ĝi siaopinie estis plagiato de sia emblemo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.theguardian.com/artanddesign/2015/jul/30/tokyo-olympics-logo-plagiarism-row|titolo=Tokyo Olympic Games logo embroiled in plagiarism row|lingvo={{en}}|alirdato=9-a de Novembro 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190819021855/https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/jul/30/tokyo-olympics-logo-plagiarism-row|arkivdato=2019-08-19}}</ref> La 1-an de Septembro 2015 oni anoncis, ke oni elektos novan emblemon. La 8-an de aprilo 2016 ĝi estis prezentita. Ĝin kreis Asao Tokolo. La emblemo montras multajn [[indiga]]jn rektangulojn, kiuj formas cirklon. La indiga koloro estas tradicia Japana koloro. La rektanguloj en tri diversaj formoj reprezentu diversajn landojn, kulturojn kaj pensmanierojn. Tio enhavu la mesaĝon „unueco en diverseco“. <gallery mode="nolines"> 2020 Summer Olympics logo.svg |La malnova emblemo Théâtre de Liège.svg |La emblemo de la teatro de Lieĝo 都庁展望室 2017-01 (32201308821).jpg|Afiŝo de la nunaj emblemoj. Maldekstre la Olimpia kaj dekstre la paralimpia emblemo. </gallery> == Partoprenantoj == [[Dosiero:2020_Summer_Olympic_games_countries.svg|eta|Mapo de la kvalifikitaj landoj]] Atletoj de ĉiuj Naciaj Olimpiaj Komitatoj (NOK) povis kvalifiki sin por la ludoj. Tamen la 9-an de decembro 2019 la monda kontraŭdopa organizaĵo {{lang|en|WADA}} malpermesis al atletoj partopreni sub Rusia flago por daŭro de kvar jaroj. Tiu decido estis rezulto de la ŝtata [[Dopado|dopa]] skandalo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.bo.de/nachrichten/harte-strafe-wada-sperrt-russland-fuer-vier-jahre|titolo=Harte Strafe: Wada sperrt Russland für vier Jahre|lingvo={{de}}|alirdato=10-a de Februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200102012702/https://www.bo.de/nachrichten/harte-strafe-wada-sperrt-russland-fuer-vier-jahre|arkivdato=2020-01-02}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/dec/09/russia-banned-from-tokyo-olympics-and-football-world-cup|titolo=Russia banned from Tokyo Olympics and football World Cup |lingvo={{en}}|alirdato=10-a de februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20191230212902/https://www.theguardian.com/sport/2019/dec/09/russia-banned-from-tokyo-olympics-and-football-world-cup|arkivdato=2019-12-30}}</ref> Atletoj el la Rusa Federacio nur rajtas partopreni sub neŭtrala flago kaj kiam ili povas pruvi, ke ili ne dopas. [[Nord-Makedonio]] unuafoje partoprenis per sia nova nomo. La gastiginto Japanio en multaj konkursoj estis aŭtomate kvalifikita. Atletoj kaj sportistoj el 205 landoj, kaj duafoje [[olimpika teamo de rifuĝintoj]] (EOR), partoprenis la ludojn. [[Nord-Koreio]] estis la sola lando, kiu elektis ne partopreni la ludojn pro tio, ke ĝi protektis siajn sportistojn kontraŭ la korona pandemio. {| class="wikitable toptextcells" |- ! Afriko (54 NOK) |- | {{Multkolumna}} * ''{{FlagoIOK|ALG|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ALG)</small> * ''{{FlagoIOK|ANG|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ANG)</small> * ''{{FlagoIOK|BEN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BEN)</small> * ''{{FlagoIOK|BOT|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BOT)</small> * ''{{FlagoIOK|BUR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BUR)</small> * ''{{FlagoIOK|BDI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BDI)</small> * ''{{FlagoIOK|CAF|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CAF)</small> * ''{{FlagoIOK|CHA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CHA)</small> * ''{{FlagoIOK|CIV|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CIV)</small> * ''{{FlagoIOK|EGY|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(EGY)</small> * ''{{FlagoIOK|GEQ|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GEQ)</small> * ''{{FlagoIOK|ERI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ERI)</small> * ''{{FlagoIOK|ETH|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ETH)</small> * ''{{FlagoIOK|GAB|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GAB)</small> * ''{{FlagoIOK|GAM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GAM)</small> * ''{{FlagoIOK|GHA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GHA)</small> * ''{{FlagoIOK|GUI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GUI)</small> * ''{{FlagoIOK|GBS|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GBS)</small>'' {{Kolumnorompo}} * ''{{FlagoIOK|DJI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(DJI)</small> * ''{{FlagoIOK|CPV|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CPV)</small> * ''{{FlagoIOK|CMR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CMR)</small>'' * {{FlagoIOK|KEN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(KEN)</small> * ''{{FlagoIOK|COM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(COM)</small> * ''{{FlagoIOK|COD|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(COD)</small> * ''{{FlagoIOK|CGO|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CGO)</small> * ''{{FlagoIOK|LES|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(LES)</small> * ''{{FlagoIOK|LBR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(LBR)</small> * ''{{FlagoIOK|LBA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(LBA)</small> * ''{{FlagoIOK|MAD|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MAD)</small> * ''{{FlagoIOK|MAW|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MAW)</small> * ''{{FlagoIOK|MLI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MLI)</small> * ''{{FlagoIOK|MTN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MTN)</small> * ''{{FlagoIOK|MAR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MAR)</small> * ''{{FlagoIOK|MRI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MRI)</small> * ''{{FlagoIOK|MOZ|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MOZ)</small> * ''{{FlagoIOK|NAM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(NAM)</small>'' {{Kolumnorompo}} * ''{{FlagoIOK|NGR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(NGR)</small> * ''{{FlagoIOK|NIG|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(NIG)</small> * ''{{FlagoIOK|RWA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(RWA)</small> * ''{{FlagoIOK|STP|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(STP)</small> * ''{{FlagoIOK|SEY|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SEY)</small> * ''{{FlagoIOK|SEN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SEN)</small> * ''{{FlagoIOK|SLE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SLE)</small> * ''{{FlagoIOK|SOM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SOM)</small>'' * {{FlagoIOK|RSA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(RSA)</small> * ''{{FlagoIOK|SUD|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SUD)</small> * ''{{FlagoIOK|SSD|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SSD)</small> * ''{{FlagoIOK|SWZ|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SWZ)</small> * ''{{FlagoIOK|TAN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TAN)</small> * ''{{FlagoIOK|TOG|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TOG)</small> * ''{{FlagoIOK|TUN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TUN)</small> * ''{{FlagoIOK|UGA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(UGA)</small> * ''{{FlagoIOK|ZAM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ZAM)</small> * ''{{FlagoIOK|ZIM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ZIM)</small>'' {{Finmultkolumna}} |- ! Ameriko (41 NOK) |- | {{Multkolumna}} * ''{{FlagoIOK|ARU|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ARU)</small> * ''{{FlagoIOK|ANT|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ANT)</small> * {{FlagoIOK|ARG|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ARG)</small> * ''{{FlagoIOK|BAH|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BAH)</small> * ''{{FlagoIOK|BAR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BAR)</small> * ''{{FlagoIOK|BIZ|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BIZ)</small> * ''{{FlagoIOK|BER|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BER)</small> * ''{{FlagoIOK|BOL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BOL)</small> * {{FlagoIOK|BRA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BRA)</small> * ''{{FlagoIOK|IVB|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(IVB)</small> * {{FlagoIOK|CHI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CHI)</small> * ''{{FlagoIOK|DOM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(DOM)</small> * ''{{FlagoIOK|DMA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(DMA)</small> * ''{{FlagoIOK|ECU|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ECU)</small> {{Kolumnorompo}} * ''{{FlagoIOK|GRN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GRN)</small> * ''{{FlagoIOK|GUY|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GUY)</small> * ''{{FlagoIOK|GUA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GUA)</small> * ''{{FlagoIOK|HAI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(HAI)</small> * ''{{FlagoIOK|HON|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(HON)</small> * {{FlagoIOK|JAM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(JAM)</small> * ''{{FlagoIOK|CAY|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CAY)</small>'' * {{FlagoIOK|CAN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CAN)</small> * ''{{FlagoIOK|COL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(COL)</small> * ''{{FlagoIOK|CRC|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CRC)</small>'' * {{FlagoIOK|CUB|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CUB)</small> * {{FlagoIOK|MEX|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MEX)</small> * ''{{FlagoIOK|NCA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(NCA)</small> * ''{{FlagoIOK|PAN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(PAN)</small>'' {{Kolumnorompo}} * ''{{FlagoIOK|PAR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(PAR)</small>'' * {{FlagoIOK|PER|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(PER)</small> * ''{{FlagoIOK|PUR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(PUR)</small> * ''{{FlagoIOK|ESA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ESA)</small> * ''{{Flago|KNA}} Sankta-Kito kaj Neviso&nbsp;<small>(KNA)</small> * ''{{Flago|LCA}} Sankta Lucio&nbsp;<small>(LCA)</small> * ''{{Flago|VCT}} Sankta Vincento k. Grenadinoj&nbsp;<small>(VCT)</small> * ''{{FlagoIOK|SUR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SUR)</small> * ''{{FlagoIOK|TTO|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TTO)</small> * ''{{FlagoIOK|URU|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(URU)</small> * ''{{FlagoIOK|ISV|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ISV)</small> * {{FlagoIOK|USA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(USA)</small> * ''{{FlagoIOK|VEN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(VEN)</small> {{Finmultkolumna}} |- ! Azio (43 NOK) |- | {{Multkolumna}} * ''{{FlagoIOK|AFG|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(AFG)</small> * ''{{FlagoIOK|BAN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BAN)</small> * {{FlagoIOK|IND|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(IND)</small> <!-- Barato --> * ''{{FlagoIOK|BRN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BRN)</small> * ''{{FlagoIOK|BRU|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BRU)</small> * ''{{FlagoIOK|BHU|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BHU)</small> * {{FlagoIOK|CHN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CHN)</small> * {{FlagoIOK|TPE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TPE)</small> <!-- Cxin T --> * ''{{FlagoIOK|PHI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(PHI)</small> * ''{{FlagoIOK|HKG|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(HKG)</small> * ''{{FlagoIOK|INA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(INA)</small> <!-- Indonezio --> * ''{{FlagoIOK|IRQ|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(IRQ)</small> * ''{{FlagoIOK|IRI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(IRI)</small> * '''{{FlagoIOK|JPN|Somera Olimpiko 2020}}'''&nbsp;<small>(JPN)</small> * ''{{FlagoIOK|YEM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(YEM)</small> {{Kolumnorompo}} * ''{{FlagoIOK|JOR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(JOR)</small> * ''{{FlagoIOK|CAM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CAM)</small> * ''{{FlagoIOK|QAT|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(QAT)</small> <!-- Kataro --> * ''{{FlagoIOK|KAZ|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(KAZ)</small> * ''{{FlagoIOK|KGZ|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(KGZ)</small> * ''{{FlagoIOK|KUW|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(KUW)</small> * ''{{FlagoIOK|LAO|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(LAO)</small> * ''{{FlagoIOK|LIB|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(LIB)</small> * ''{{FlagoIOK|MAS|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MAS)</small> * ''{{FlagoIOK|MDV|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MDV)</small> * ''{{FlagoIOK|MYA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MYA, Birmo)</small> * ''{{FlagoIOK|MGL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MGL)</small> * ''{{FlagoIOK|NEP|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(NEP)</small> * ''{{FlagoIOK|OMA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(OMA)</small> * ''{{FlagoIOK|TLS|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TLS)</small> {{Kolumnorompo}} * ''{{FlagoIOK|PAK|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(PAK)</small> * ''{{FlagoIOK|PNG|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(PNG)</small> * ''{{FlagoIOK|KSA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(KSA)</small> * ''{{FlagoIOK|SGP|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SGP)</small> * ''{{FlagoIOK|SYR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SYR)</small> * ''{{FlagoIOK|SRI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SRI)</small> * {{FlagoIOK|KOR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(KOR)</small> * ''{{FlagoIOK|TJK|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TJK)</small> * ''{{FlagoIOK|THA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(THA)</small> * ''{{FlagoIOK|TKM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TKM)</small> * ''{{FlagoIOK|UAE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(UAE)</small> * ''{{FlagoIOK|UZB|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(UZB)</small> * ''{{FlagoIOK|VIE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(VIE)</small> {{Finmultkolumna}} |- ! Eŭropo (49 NOK) |- | {{Multkolumna}} * ''{{FlagoIOK|ALB|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ALB)</small> * ''{{FlagoIOK|AND|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(AND)</small> * ''{{FlagoIOK|ARM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ARM)</small> * {{FlagoIOK|AUT|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(AUT)</small> * ''{{FlagoIOK|AZE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(AZE)</small> * {{FlagoIOK|BEL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BEL)</small> * ''{{FlagoIOK|BLR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BLR)</small> * ''{{FlagoIOK|BIH|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BIH)</small> * {{FlagoIOK|GBR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GBR)</small> * {{FlagoIOK|BUL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(BUL)</small> * {{FlagoIOK|CZE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CZE)</small> * {{FlagoIOK|DEN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(DEN)</small> * {{FlagoIOK|EST|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(EST)</small> * {{FlagoIOK|FIN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(FIN)</small> * {{FlagoIOK|FRA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(FRA)</small> * {{FlagoIOK|GER|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GER)</small> * {{FlagoIOK|GRE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GRE)</small> {{Kolumnorompo}} * {{FlagoIOK|ESP|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ESP)</small> * {{FlagoIOK|HUN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(HUN)</small> * ''{{FlagoIOK|IRL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(IRL)</small> * {{FlagoIOK|ISL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ISL)</small> * ''{{FlagoIOK|ISR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ISR)</small> * {{FlagoIOK|ITA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ITA)</small> * ''{{FlagoIOK|GEO|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GEO)</small> <!-- Kartvelio --> * ''{{FlagoIOK|CYP|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CYP)</small> * ''{{FlagoIOK|KOS|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(KOS)</small> * ''{{FlagoIOK|CRO|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(CRO)</small> * {{FlagoIOK|LAT|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(LAT)</small> * ''{{FlagoIOK|LIE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(LIE)</small> * {{FlagoIOK|LTU|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(LTU)</small> * ''{{FlagoIOK|LUX|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(LUX)</small> * ''{{FlagoIOK|MDA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MDA)</small> * ''{{FlagoIOK|MON|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MON)</small> <!-- Monako --> {{Kolumnorompo}} * ''{{FlagoIOK|MLT|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MLT)</small> * ''{{FlagoIOK|MNE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MNE)</small> * ''{{FlagoIOK|MKD|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MKD)</small> * {{FlagoIOK|NED|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(NED)</small> * {{FlagoIOK|NOR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(NOR)</small> * {{FlagoIOK|POL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(POL)</small> * {{FlagoIOK|POR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(POR)</small> * ''{{FlagoIOK|ROU|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ROU)</small> * ''{{FlagoIOK|SMR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SMR)</small> * ''{{FlagoIOK|SRB|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SRB)</small> * {{FlagoIOK|SVK|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SVK)</small> * ''{{FlagoIOK|SLO|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SLO)</small> * {{FlagoIOK|SWE|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SWE)</small> * {{FlagoIOK|SUI|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SUI)</small> * ''{{FlagoIOK|TUR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TUR)</small> * {{FlagoIOK|UKR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(UKR)</small> {{Finmultkolumna}} |- ! Oceanio (17 NOK) |- | {{Multkolumna}} * {{FlagoIOK|AUS|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(AUS)</small> * ''{{FlagoIOK|FIJ|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(FIJ)</small> * ''{{FlagoIOK|GUM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(GUM)</small> * ''{{FlagoIOK|KIR|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(KIR)</small> * ''{{FlagoIOK|COK|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(COK)</small> * ''{{FlagoIOK|MHL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(MHL)</small> {{Kolumnorompo}} * ''{{FlagoIOK|FSM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(FSM)</small> * ''{{FlagoIOK|NRU|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(NRU)</small> * {{FlagoIOK|NZL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(NZL)</small> * ''{{FlagoIOK|PLW|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(PLW)</small> * ''{{FlagoIOK|PNG|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(PNG)</small> * ''{{FlagoIOK|SOL|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SOL)</small> {{Kolumnorompo}} * ''{{FlagoIOK|SAM|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(SAM)</small> * ''{{FlagoIOK|ASA|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(ASA)</small> * ''{{FlagoIOK|TON|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TON)</small> * ''{{FlagoIOK|TUV|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(TUV)</small> * ''{{FlagoIOK|VAN|Somera Olimpiko 2020}}&nbsp;<small>(VAN)</small> {{Finmultkolumna}} |- ! Aliaj |- | * [[Dosiero:Olympic flag.svg|kadra|ligilo=|20ra]] [[Olimpika teamo de rifuĝintoj]]&nbsp;<small>(EOR)</small> * [[dosiero:RR5111-0223R.png|14ra]] [[sportistoj el Rusio en la Somera Olimpiko 2020|Unuopaj sportistoj el Rusio]]&nbsp;<small>(ROC)</small> |- |} Klarigo: Teamoj kun ''klinitaj literoj'' havas kolektan subpaĝon por la partopreno en kelkaj jaroj kaj teamoj kun rektaj literoj eĉ havas apartan subpaĝon nur pri tiu-ĉi jaro. == Konkursejoj == La Olimpia vilaĝo troviĝas en la [[kvartalo Ĉuo (Tokio)|kvartalo Ĉuo]]. Ĝi havas litojn por {{Nombro|18000}} personoj. Post la paralimpiaj ludoj la loĝejoj estos vendataj kiel apartamentoj. La ludoj okazis en 42 konkursejoj. La areo ĉirkaŭ la Olimpia vilaĝo estas dividata en du subareoj: la hereda areo kaj la [[Golfo de Tokio|Tokia golfa]] areo. La plejparto de la konkursejoj troviĝas ene de ok kilometroj de la Olimpia vilaĝo. La malferma kaj ferma ceremonioj okazis en la Nova Nacia Stadiono (Olimpia Stadiono). Ĝi estas nove konstruita stadiono sur la sama loko de la Olimpia stadiono de 1964. {{Multkolumna}} '''Hereda areo''' # ''Olimpia stadiono'': <br /> [[Dosiero:Olympic Rings Icon.svg|20ra|class=noviewer]] Malferma kaj ferma ceremonioj <br /> [[Dosiero:Athletics pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Atletiko <br /> [[Dosiero:Football pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Futbalo # ''Tokia urbega gimnastejo'': <br /> [[Dosiero:Table tennis pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Tabloteniso # ''Nacia stadiono de Yoyogi'': <br /> [[Dosiero:Handball pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Manpilkado # ''[[Nippon Budokan]]'': <br /> [[Dosiero:Judo pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Ĵudo <br /> [[Dosiero:Karate pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Karateo # ''Internacia forumo de Tokio'': <br /> [[Dosiero:Weightlifting pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Halterlevado # ''Areno de Kokugikan'': <br /> [[Dosiero:Boxing pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Boksado # ''Ĉevalosporta parko'': <br /> [[Dosiero:Equestrian pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Rajdado # ''Musashino Forest Sport Plaza'': <br /> [[Dosiero:Badminton pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Badmintono <br /> [[Dosiero:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20ra|class=noviewer]]Moderna pentatlono (skermo) # ''Stadiono de Tokio'': <br /> [[Dosiero:Football pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Futbalo <br /> [[Dosiero:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20ra|class=noviewer]]Moderna pentatlono (kurado, naĝado, rajdado, skermo) <br /> [[Dosiero:Rugby sevens pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Rugbeo # ''Parko de Musashinonomori'': <br /> [[Dosiero:Cycling (road) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Voja biciklado (starto de la voja konkurso) '''Malproksimaj konkursejoj''' # ''Ondorajdada plaĝo de Tsurigasaki'': <br /> [[Dosiero:Surfing pictogram transparent.svg|20ra|class=noviewer]]Ondorajdado # ''Super Arena'' de [[Sajtama]]: <br /> [[Dosiero:Basketball pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Korbopilkado # ''Pafadejo de Asaka'': <br /> [[Dosiero:Shooting pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Pafado # ''Kasumigaseki Country Club'': <br /> [[Dosiero:Golf pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Golfo # ''Jaĥta haveno de Enoshima'': <br /> [[Dosiero:Sailing pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Velado # ''Ciklodromo de Izu'': <br /> [[Dosiero:Cycling (track) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Traka biciklado # ''Montobicikla konkursejo de Izu'': <br /> [[Dosiero:Cycling (mountain biking) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Montobiciklado # ''[[Fuji International Speedway]]'': <br /> [[Dosiero:Cycling (road) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Voja biciklado (individua tempokurumo, fino de voja biciklado) # ''Bazopilkada stadiono de Fukushima Azuma'': <br /> [[Dosiero:Baseball pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Bazopilkado <br /> [[Dosiero:Softball pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Softbalo # ''Bazopilkada stadiono de Yokohama'': <br /> [[Dosiero:Baseball pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Bazopilkado <br /> [[Dosiero:Softball pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Softbalo # ''Kupolo de Sapporo'': <br /> [[Dosiero:Football pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Futbalo # ''Stadiono de Miyagi'': <br /> [[Dosiero:Football pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Futbalo # ''Stadiono de Ibaraki Kashima'': <br /> [[Dosiero:Football pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Futbalo # ''Stadiono de Saitama'': <br /> [[Dosiero:Football pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Futbalo # ''Internacia stadiono de Yokohama'': <br /> [[Dosiero:Football pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Futbalo # ''[[Odori Parko|Parko Odori]]'': <br /> [[Dosiero:Athletics pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Atletiko (Maratono, marŝkurado) {{Kolumnorompo}} '''Tokia golfa areo''' # ''Areno de Ariake'': <br /> [[Dosiero:Volleyball (indoor) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Flugpilkado (hala) # ''Gimnastika centro de Ariake'': <br /> [[Dosiero:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Gimnastiko # ''Urba sporta parko de Ariake'': <br /> [[Dosiero:BMX freestyle pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Biciklado (BMX liberstila) <br />[[Dosiero:Cycling (BMX) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Biciklado (BMX vetkura) <br /> [[Dosiero:Skateboarding pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Rultabulado # ''Tenisa parko de Ariake'': <br /> [[Dosiero:Tennis pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Teniso # ''Mara parko de Odaiba'': <br /> [[Dosiero:Open water swimming pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Maratona naĝado <br /> [[Dosiero:Triathlon pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Triatlono # ''Parko de Shiokaze'': <br /> [[Dosiero:Volleyball (beach) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Flugpilkado (plaĝa) # ''Urba sporta parko de Aomi'': <br /> [[Dosiero:3x3 basketball pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Korbopilkado 3×3 <br /> [[Dosiero:Climbing pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Sporta grimpado # ''Hokeo stadiono de Oi'': <br /> [[Dosiero:Field hockey pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Hokeo # ''Sea Forest Cross-Country Course'': <br /> [[Dosiero:Equestrian Eventing pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Tritaga konkurso (Tratereno) # ''Sea Forest Waterway'': <br /> [[Dosiero:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Mallongdistanca kajakado-kanuado <br /> [[Dosiero:Rowing pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Remado # ''Kajakado-Kanuada slaloma centro de Kasai'': <br /> [[Dosiero:Canoeing (slalom) pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Kajakado-kanuada slalomo # ''Arkpafada parko de Yumenoshima'': <br /> [[Dosiero:Archery pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Arkpafado # ''Akvosporta centro de Tokio'': <br /> [[Dosiero:Swimming pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Naĝkonkurenco <br /> [[Dosiero:Diving pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Plonĝado <br /> [[Dosiero:Synchronized swimming pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Sinkrona naĝado # ''Akvopilkada centro de Tatsumi'': <br /> [[Dosiero:Water polo pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Akvopilkado # ''Makuhari Messe Hall A'': <br /> [[Dosiero:Wrestling pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Luktado <br /> [[Dosiero:Taekwondo pictogram.svg|20ra|class=noviewer]]Tekvondo # ''Makuhari Messe Hall B'': <br /> [[Dosiero:Fencing pictogram.svg|20ra|class=noviewer]] Skermo '''Aliaj gravaj ejoj''' # ''Olimpia vilaĝo'' # ''[[Tokyo Big Sight]]'': <br /> Internacia dissenda centro <br /> Ĉefa amaskomunikila centro # ''Imperia hotelo'': <br /> Sidejo de la [[IOK]] {{Kolumnorompo}} [[Dosiero:New national stadium tokyo 1.jpg|eta|La Olimpia stadiono]] [[Dosiero:Kokuritsu Yoyogi Kyōgijō 1.jpg|eta|Nacia stadiono de Yoyogi]] [[Dosiero:Tokyo Ariake Arena.jpg|eta|La Areno de Ariake]] [[Dosiero:Ariake Urban Sports Park Tokyo.jpg|eta|Konstruejo de la urba sporta parko de Ariake]] [[Dosiero:Tokyo Aquatics Centre.jpg|eta|Akvosporta centro de Tokio]] [[Dosiero:Tatsumi Water Polo Centre.jpg|eta|Akvopilkada centro de Tatsumi]] [[Dosiero:Tokyo Big Sight at Night.jpg|eta|Tokyo Big Sight]] {{Finmultkolumna}} == Torĉa stafetokuro == [[dosiero:Tokyo 2020 Olympics Cauldron - 51499438940.jpg|eta|240ra|{{centre|la [[olimpika flamo]] en la oficiala kaldrono}}]] La torĉo estis flamigita de la [[olimpika flamo]] per la tradicia ceremonio la 12-an de marto 2020 en la antikva [[Olimpio]]. Post semajno en Grekio la torĉo alvenis al Japanio la 20-an de marto. Unue ĝi estis speciale elmontrita en la tri gubernioj, kiuj estis plej severe trafitaj de la [[tertremo de Sendajo en 2011]]. La torĉa stafetokuro mem devis komenci la 26-an de marto en [[Fukuŝima]] kaj fini la 24-an de julio dum la malferma ceremonio en la Nova Nacia Stadiono en Tokio. Pro la prokrastro de la ludoj da stafetkuro rekomencis la 25-an de marto 2021. La torĉo vojaĝis dum 121 tagoj tra ĉiu de la 47 [[Gubernioj de Japanio]]. Ĝi pasigis pro tri tagojn en la gubernioj [[Gubernio Fukuŝima|Fukuŝima]], [[Gubernio Iŭate|Iŭate]] kaj [[Gubernio Mijagi|Mijagi]] (La tri plej severe trafitaj gubernioj). La torĉo ankaŭ pasigis po tri tagojn en [[Gubernio Ĉiba|Ĉiba]], [[Gubernio Kanagavo|Kanagava]], [[Gubernio Sajtama|Sajtama]] kaj [[Gubernio Ŝizuoka|Ŝizuoka]]. Tie okazas pluraj konkursoj dum la Olimpiaj ludoj. En la gubernio Tokio la torĉo restis 15 tagojn kaj en la aliaj 39 gubernioj po du tagojn. Ĉar estas tro malfacile teni la Olimpian fajron en la stadiono dum la ludoj, alia fajro flamas ĉe la ponto Yume-on-Ohashi en Ariake.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1073451/tokyo-2020-confirms-it-will-use-olympic-flame-cauldrons-in-stadium-and-on-the-waterfront|titolo=Tokyo 2020 confirms it will use Olympic flame cauldrons in stadium and on the waterfront|lingvo={{en}}|alirdato=25-a de Februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190402191002/https://www.insidethegames.biz/articles/1073451/tokyo-2020-confirms-it-will-use-olympic-flame-cauldrons-in-stadium-and-on-the-waterfront|arkivdato=2019-04-02}}</ref> La unuaj torĉoportantoj estis la japanaj [[Virina Futbala Mondpokalo 2011|virinaj futbalaj ĉampionoj de 2011]]. Ili komencis la stafeton en trejnocentro 18&nbsp;km for de la [[nuklea centralo Fukuŝima 1]]. En tiu futbala trejnocentro laboristoj, kiuj forigis radioaktivan rubon, estis loĝigitaj.<ref name="torĉo">{{citaĵo el la reto|url=https://tokio.sportschau.de/tokio2020/nachrichten/Der-Weg-des-olympischen-Feuers-nach-Tokio,olympia6850.html|titolo=Der Weg des olympischen Feuers nach Tokio|lingvo={{de}}|alirdato=25-a de Februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200225221244/https://tokio.sportschau.de/tokio2020/nachrichten/Der-Weg-des-olympischen-Feuers-nach-Tokio,olympia6850.html|arkivdato=2020-02-25}}</ref> La torĉo longas 71&nbsp;cm kaj pezas 1,2&nbsp;kg. 30% de la materialo estas reuzita Aluminio, kion oni uzis en konstruado de portempaj loĝejoj por homoj, kiuj perdis iliajn hejmojn dum la katastrofo.<ref name="torĉo" /> == Efikoj de pandemio KOVIM-19 == Pro la [[Pandemio COVID-19]], tiuj ĉi olimpikaj ludoj estas malsamaj kompare kun antaŭaj okazintaj ĝis nun. La Ludoj okazis sen publiko, kaj la solaj eksterlandanoj rajtigitaj eniri Japanion estis la delegacioj mem, arbitraciistoj, teknikistoj, membroj de la Internacia Olimpika Komitato kaj ĵurnalistoj. La atletoj, la delegacioj, la juĝistoj kaj la ĵurnalistoj estis en vezikaj kondiĉoj. Atletoj estis malpermesitaj forlasi la olimpikan vilaĝon krom trejnado kaj konkursoj. Kaj devis porti maskon ĉiam en publikaj spacoj krom dum trejnado, konkurado, manĝado kaj trinkado. Atleto, kiu finis la konkurson, havis ĝis 48 horojn por forlasi la landon tuj. Ĉiuj, kiuj venis al Tokio, kaj la atletoj kaj la ĵurnalistoj ofte suferis koronajn testojn (almenaŭ unufoje tage), kaj kun totala malpermeso iri ekster la olimpikaj kompleksoj, precipe por restoracioj kaj turismaj lokoj. Atletoj devis alŝuti al siaj telefonoj spuran programon nome de la gastiganta japana registaro kaj ne rajtis viziti turismajn ejojn. Ankaŭ akomponantoj estis malpermesitaj kanti kaj hurai. == Teknologiaj progresoj == Laŭ la deklaroj de la ĝenerala direktoro de la organiza komitato ĉe la olimpikaj ludoj en Tokio - [[Mori Yoshiro]], kiuj estis diritaj en la somero de 2016 - estis vasta uzo de modernaj kaj unikaj teknologioj kiel: * Robotoj, kiuj estos uzataj en la manĝoprovizejo por la miloj da atletoj kaj aliaj akompanantoj, kaj ankaŭ aliajn gastojn, kiuj alvenos tien. * 3D-fotado kun pliigita realeca teknologio ([[Pliigita realo]]). * Plena 8K-foto-kvalito. * Uzo de ekologiaj sistemoj, de reciklado de materialoj. == Malferma ceremonio == [[Dosiero:Drones_durante_a_abertura_das_Olimpíadas_de_Tóquio.jpg|eta|{{centre|Sceno de la Malferma Ceremonio ĉe la Olimpika Stadiono, kun [[Senpilota aviadilo|dronoj]] ĉirkaŭflugantaj kaj kreanta la oficialan emblemon de la Ludoj}}]] La malferma ceremonio okazis en Tokia Nacia Stadiono la [[23-a de julio|23-an de julio]], [[2021]], sen spektantaro kaj kun marŝoj de delegacioj en grupeto por malhelpi homamason. Ĝi inkluzivis la tradician paradon de nacioj. Imperiestro [[Naruhito]] formale malfermis la Ludojn, kaj ĉe la fino de la torĉa stafetado la olimpikan kaldronon ekbruligis japana [[tenisisto]] [[Naomi Osaka]]. Dum la ceremonio, la masakro de israelaj atletoj en la [[Somera Olimpiko 1972|Somera Olimpiko de 1972]] en [[Munkeno]] estis eksplicite menciita kaj por la unua fojo en la historio de la olimpikaj ludoj [[minuto da silento]] estis observita en ilia memoro, en memoro de tiuj mortigitaj en ĉiuj olimpikoj kaj en memoro de tiuj mortigitaj en la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|koronvirusa epidemio]].<ref>BBC Olympics: [https://www.bbc.com/news/world-asia-57924111 Munich victims honoured for first time at opening ceremony] </ref> Por la unua fojo en la olimpika historio en 2020, estis decidite, ke enirante la stadiono unu viro kaj unu ino de ĉiu landa delegacio portu kune iliaj nacian flagon fronte de iliaj nacia delegitaro en la parado. == Spektantoj == En la komenco de Julio 2021 la gastiganto anoncis, ke la ludoj okazis sen spektantoj ĉe la konkursejoj. Antaŭe la [[ministroprezidanto]] starigis kvaran krizan staton pro la kreskanta nombro de infektitoj. Ĝi daŭris ĝis post la olimpiaj ludoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.spiegel.de/sport/olympia/tokio-2021-olympische-spiele-finden-wegen-corona-unter-zuschauer-ausschluss-statt-a-55ab63f5-0a67-4103-a81f-58e295c479b7 |titolo=Olympische Spiele finden ohne Zuschauer statt |verko=spiegel.de |dato=8-a de Julio 2021 |alirdato=8-a de Julio 2021 |lingvo={{de}}}}</ref> Du monatojn antaŭe la IOK anoncis, ke eksterlandaj spektantoj ne ĉeestu la ludojn. Tio ankaŭ koncernis kaj familianoj de sportistoj kaj helpantoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.dw.com/de/feuer-und-flamme-f%C3%BCr-tokyo-2020/a-56970119 |titolo=Feuer und Flamme für "Tokyo 2020" |aŭtoro=Martin Fritz |dato=7-a de Majo 2021 |verko=dw.com |lingvo={{de}} |alirdato=07-a de Majo 2021 }}</ref> === Biletoj === Biletoj por la malferma ceremonio kostis inter {{Nombro|12000}} kaj {{Nombro|300000}} [[japana eno|Japanaj enoj]]. Por la ferma ceremonio ili kostis inter {{Nombro|12000}} kaj {{Nombro|220000}} enoj. Por vidi konkurson oni povis pagi inter {{Nombro|2500}} kaj {{Nombro|130000}} enoj. Grandajn partojn de la maratonoj, voja biciklado, triatlonoj kaj marŝkurado oni povis spekti senpage. 50% de la biletoj kostis maksimume ĝis {{Nombro|8000}} enoj. Iuj biletoj kostis nur simbolan prezon de {{Nombro|2020}} enoj. Familioj, grupoj, kiuj inkluzivas infanojn, emeritojn aŭ malkapablulojn povis aĉeti ilin. La sama prezo ankaŭ validis por lernejanoj kadre de lerneja programo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://tokyo2020.org/en/news/notice/20180720-03.html|titolo=Tokyo 2020 Announces Outline of Olympic Games Ticket Prices|lingvo={{en}}|alirdato=16-a de Februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200112091250/https://tokyo2020.org/en/news/notice/20180720-03.html|arkivdato=2020-01-12}}</ref> En Japanio oni povis aĉeti biletojn en {{nombro|40000}} vendejoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.tokyoolympicjapan.com/ticket-e.html|titolo=Tickets for Olympic Games|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170720154545/http://www.tokyoolympicjapan.com/ticket-e.html|arkivdato=2017-07-20}}</ref> Eksterlande nur "rajtigitaj bileto-revendejoj" povis vendi biletojn ekde la 15-a de junio 2019. Loĝantoj de Japanujo estis la unuaj, kiuj povis aĉeti biletojn interrete. Ili estis venditaj en tri etapoj en 2019 kaj 2020. La du unuaj estis lotadoj. Por la unua lotado 7,5 milionoj da homoj registriĝis por gajni unu el la pli ol 3,2 milionoj da biletoj inter la 9-a kaj 28-a de Majo 2019. Pro la multo da vizitantoj okazis alia lotado de la 8-a ĝis la 19-a de aŭgusto, kiam {{Nombro|350000}} biletoj estis lotumitaj. En la dua lotado pli ol unu miliono da biletoj estis lotumitaj de la 13-a ĝis al 26-a de novembro. Se la ludoj estus okazinta laŭplane, en la tria etapo la biletoj estis venditaj al la plej rapidaj aĉetanoj. Tiam ankaŭ loĝantoj ekster Japanujo povis aĉeti biletojn interrete per la oficiala paĝo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1090488/tokyo-2020-international-sales-olympics|titolo=Tokyo 2020 online ticket sales to launch worldwide in May|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200213205930/https://www.insidethegames.biz/articles/1090488/tokyo-2020-international-sales-olympics|arkivdato=2020-02-13}}</ref> == Medaloj == La 24-an de julio 2019, unu jaron antaŭ la origina komenco de la ludoj, la medaloj estis prezentitaj al la publiko. La antaŭa flanko montras [[Niko]]n (la [[Helena mitologio|helena dio]] de venko) antaŭ la [[Tut-Atena Stadiono]]. Sur la malantaŭa flanko videblas la emblemo inkluzive la angla nomo ''{{lang|en|Tokyo 2020}}'' kaj la kvin Olimpiaj ringoj. La aspekton fasonis {{lang|en|Junichi Kawanichi}}. {{lang|en|Kawanichi}} estas venkinto de konkurso por fasoni la medalojn. En tiu konkurso partoprenis 400 fasonistoj kaj fasono-studantoj. La medaloj estas produktitaj el reuzitaj [[nobla metalo|noblaj metaloj]]. Ilin oni gajnis el elektronikaj iloj kiel saĝtelefonoj aŭ similaj iloj, kiujn homoj donacis.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.athleticsweekly.com/featured/tokyo-2020-olympic-medals-unveiled-with-one-year-to-go-1039923952/|titolo=Tokyo 2020 Olympic medals unveiled with one year to go|lingvo={{en}}|alirdato=la 11-an de februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200120175009/https://www.athleticsweekly.com/featured/tokyo-2020-olympic-medals-unveiled-with-one-year-to-go-1039923952/|arkivdato=2020-01-20}}</ref> == Gajnintoj == Ankaŭ vidu apartan artikolon [[Medaltabelo de la Somera Olimpiko 2020]]. <span class="legend-color" style="background-color:#ccccff; color:black;color:border=darkgray;">&nbsp;&nbsp;*&nbsp;&nbsp;</span>&nbsp;Lando de la gastiga urbo {| class="wikitable sortable" |+ Medaloj de la Somera Olimpiko 2020'''<ref>{{Cite web|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/all-sports/medal-standings.htm|title=Tokyo 2021: Olympic Medal Count|website=Olympics|accessdate=2021-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210715084328/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/all-sports/medal-standings.htm|archivedate=2021-07-15}} {{Citaĵo el la reto |url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/all-sports/medal-standings.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210715084328/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/all-sports/medal-standings.htm |arkivdato=2021-07-15 }}</ref>''' ! Rango ! Teamo ! style="background-color:gold" | Oro ! style="background-color:silver" | Arĝento ! style="background-color:#cc9966" |Bronzo ! Entute |- |1 !{{USA}}&nbsp;<small>(USA)</small> |39 |41 |33 |113 |- |2 !{{CHN}}&nbsp;<small>(CHN)</small> |38 |32 |18 |88 |- |3 !style="background-color:#ccccff; color:black;color:border=darkgray;" | {{JPN}}&nbsp;<small>(JPN)</small>* |27 |14 |17 |58 |- |4 !{{GBR}}&nbsp;<small>(GBR)</small> |22 |21 |22 |65 |- |5 ![[dosiero:RR5111-0223R.png|14ra]] {{OAR}}&nbsp;<small>(ROC)</small> |20 |28 |23 |71 |- |6 !{{AUS}}&nbsp;<small>(AUS)</small> |17 |7 |22 |46 |- |7 !{{NED}}&nbsp;<small>(NED)</small> |10 |12 |14 |36 |- |8 !{{FRA}}&nbsp;<small>(FRA)</small> |10 |12 |11 |33 |- |9 !{{GER}}&nbsp;<small>(GER)</small> |10 |11 |16 |37 |- |10 !{{ITA}}&nbsp;<small>(ITA)</small> |10 |10 |20 |40 |- |11–93 !Aliaj teamoj |137 |150 |206 |493 |- ! colspan="2" |Entute (93 teamoj) |340 |338 |402 |1080 |} {| class="wikitable" |+En du eventoj, unu lando gajnis ĉiujn medalojn !Dato !Sporto !Evento !Teamo !Oro !Arĝento !Bronzo !Ref |- |27a de julio |Biciklado |Ina XC-montobiciklado |{{Flago|CHE}}[[Svislando]] |Jolanda Neff |Sina Frei |Linda Indergand |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.nbcolympics.com/news/neff-leads-olympic-first-swiss-sweep-mountain-bike-podium|titolo=Neff leads Olympic-first Swiss sweep of mountain bike podium|alirdato=4a de aŭgusto 2021|familia nomo=Nee|persona nomo=Liam|dato=28a de julio 2021|verko=NBC Olympic broadcasts}}</ref> |- |31a de julio |Atletiko |Ina 100 metroj |{{Flago|JAM}}[[Jamajko]] |[[Elaine Thompson-Herah]] |[[Shelly-Ann Fraser-Pryce]] |Shericka Jackson |<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/biles-withdraws-two-finals-ledecky-dressel-light-up-pool-2021-07-31/|title=Jamaica sweep 100m podium, Djokovic leaves with nothing|date=31a de julio 2021|last1=Phillips|first1=Mitch|last2=Evans|first2=Simon|last3=Keating|first3=Steve|work=[[Reuters]]|access-date=4a de aŭgusto 2021}}</ref> |} == Olimpika spirito: elstaraj momentoj kaj unuaj en la olimpika historio == La Tokiaj Ludoj estas la "unuaj Ludoj pri genro-ekvilibro en la historio". Preskaŭ 49% de la atletoj konkurantaj estas virinoj. La paralimpikoj ankaŭ havas rekordan nombron de inaj konkurencantoj. En elmontro de sportema kaj olimpika spirito, itala [[Gianmarco Tamberi]] kaj katara [[Mutaz Essa Barshim]] konsentis disdividi la oran medalon anstataŭ decidi la gajninton en alta salto. La du atletoj klarigis, ke ĝi estas "mesaĝo al la pli juna generacio: dividi kun amiko estas pli bela, kaj ĝi estas pli ol sporto". Kiam [[Isaiah Jewett]], la 800-metra medalisto, estis faligita de [[Nijel Amos]] el [[Bocvano]], li ne kriis pro ĉagreno al sia kolego, kiu ankaŭ falis, sed helpis lin supren kaj finis la vetkuron kun li mano en mano. Javat konfesis, ke li estas seniluziigita, sed aldonis, ke ĝuste tiu estis la momento por montri sian homan flankon, ĉar "li kreskis kun bildstraj superherooj, kiuj superis sin en malfacilaj momentoj". Alana Smith, usona [[Rultabulo|rultabulisto]], estis la unua malkaŝe [[Neduuma genro|neduuma]] atleto konkuranta ĉe la Ludoj, partoprenanta en la unua konkuro de virina strata rultabulado<ref>[https://olympics.com/en/athletes/alana-smith profilo de Alana Smith, tre konciza, en la oficiala retejo olympics.com]</ref> la 25-an de julio, la lasta el dudek, kaj sekve ne avancinta al la finalo. Alana uzas la anglan pluralan pronomon "they" (ili) por si kaj skribis la vortojn "they/them" sur sian roltabulon. En Instagram-afiŝo ili skribis, ke sia celo por la Ludoj estis "esti feliĉa kaj esti vida reprezento por homoj kiel mi." Britaj aktivistoj de neduuma anglalingva gramatiko poste plendis ke pluraj britaj ĵurnalistoj ne referis al Alana per plurala pronomo kaj asertis ke la usonaj ĵurnalistoj jes sukcesus pri tio.<ref>[https://www.pinknews.co.uk/2021/07/27/alana-smith-olympics-misgendered/ artikolo de sensacia titolo "Neduuma rultabulisto faras olimpikan historion - kaj mise ricevas malĝustan genron farante tion!" en la brita aktivista retejo "pinknews.co.uk"]</ref> Dum [[Transgenrulo|transgenraj]] sportistoj estas bonvenaj konkuri en la olimpikoj ekde 2004, kanada futbalisto [[:en:Quinn (soccer)|Quinn]] fariĝis la unua malkaŝe transa atleto, kiu gajnis olimpikan medalon kadre de la [[Kanada virina nacia teamo de futbalo|virina futbala teamo de Kanado]] kiu gajnis [[ormedalo]]n. <!--"Novzelanda pezlevisto [[Laurel Hubbard]] estis la unua transa atleto iam konkurinta en la olimpikoj." Tiun frazon kontrauas la antaŭa frazo. "Kaj [[Chelsea Wolfe]], de BMX-liberstilo anstataŭa, fariĝis la unua malkaŝe transgenra atleto de Teamo Usono." Tiu frazo ne konfirmeblas. La sola [[:en:Chelsea Wolfe]], kiun la angla vikipedio konas, estas ekstrem-metalroka muzikistino sen ajnaj aludoj al sportado, kaj la oficiala retejo olympics.com tute ne konas tian homon. --> Unuaj olimpikaj medaloj iris al la teamoj de [[San-Marino]] kaj [[Turkmenio]]. Kaj la [[Filipinoj|filipina]] [[Pezlevo|pezlevisto]] [[Hidilyn Diaz]] gajnis la plej unuan [[Ora medalo|oran medalon]] al sia lando, levinte 127&nbsp;kg. [[Simone Biles]] de Usono estis la plej medaldekorita atleto kiam ŝi venis al tiu ĉi olimpiko, sed ŝi travivis mensan krizon, kiu tuŝis ŝin ĝis vivminaca, do ŝi decidis retiriĝi. Responde, ŝi ricevis malkomplimentojn, ĉefe de konservativaj komentistoj dirinte ke ŝi "seniluziigis sian grupon" kaj eĉ "hontigis la landon". Sed ŝi klarigis, ke "finfine ni ne estas nur sportistoj aŭ amuzistoj, ni estas homoj kun emocioj, kaj aferoj malantaŭ la kulisoj influas nin kiam ni konkurencas. Homoj ne scias pri kio ili parolas." Ŝi ja revenis al la konkurencoj kaj gajnis medalon. Kiam [[Caeleb Dressel]], la atleto, kiu gajnis la plej multajn medalojn en Tokio 2020, diris al raportistoj, ke li estas "sufiĉe laca naĝi" kaj ke li planas longajn feriojn post la ludoj, li montris, ke inteligenta moderna atleto scias ne nur puŝi mem, sed ankaŭ lasi ĝin, kiam necesas. La dekdujaraĝa tablotenisa stelulino Hend Zaza el Sirio estis la plej juna konkuranto iam ajn en sia sporto en olimpika historio. La dektrijaraĝa rultabulistino de la brita teamo Sky Brown estis la plej juna atleto de sia lando partopreninta en la Someraj Ludoj, kaj la dekdujaraĝa japana rultabulistino Kokona Hiraki ankaŭ estis la plej juna somerolimpikulo por sia lando: la knabinoj Kokona (arĝenta medalo) kaj Sky (bronza) konkuris en la sama konkurso. == Kritiko == === Suspekto de subaĉeto === En decembro de 2015 Parizaj financkrimaj enketistoj komencis enketi du pagojn de Japana konto al la Singapura konsila firmao ''Black Tidings''.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/olympia-2020-bestechungsvorwuerfe-zur-vergabe-an-tokio-a-1092118.html|titolo=Ermittler untersuchen verdächtige Zahlungen|lingvo={{de}}|alirdato=29-a de Novembro 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171129221146/https://www.spiegel.de/sport/sonst/olympia-2020-bestechungsvorwuerfe-zur-vergabe-an-tokio-a-1092118.html|arkivdato=2017-11-29}}</ref> Temas pri kvanto de 2,8 milionoj da [[Singapura dolaro|singapuraj dolaroj]]. La pagoj okazis en junio kaj oktobro de 2013 kun la rimarko „Tokio 2020 Olimpiaj Ludoj-kandidatiĝo“ (Tokyo 2020 Olympic Game Bid).<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-36278252|titolo=Tokyo Olympics 2020: French prosecutors probe '$2m payment'|lingvo={{en}}|alirdato=29-a de Novembro 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190710192407/https://www.bbc.com/news/world-europe-36278252|arkivdato=2019-07-10}}</ref> La tenanto de Black Tidings, Tan Tong Han, estas proksimulo de Papa Massata Diack - filo de Lamine Diack, kiu estas eksa estro la [[IAAF]].<ref name="jt">{{citaĵo el la reto|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2019/03/19/olympics/tsunekazu-takeda-leave-joc-ioc-posts-amid-scandal-tokyo-governor-confirms/|titolo=Tsunekazu Takeda to leave JOC and IOC posts amid scandal|lingvo={{en}}|alirdato=29-a de Novembro 20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190511022129/https://www.japantimes.co.jp/sports/2019/03/19/olympics/tsunekazu-takeda-leave-joc-ioc-posts-amid-scandal-tokyo-governor-confirms/|arkivdato=2019-05-11}}</ref> Ĉi tiu enketo komenciĝis ene de alia enketo pri aliaj suspektoj de subaĉeto kaj ĉantiĝo de ambaŭ. Pri Lamine Diack estas konata, ke li havis influon sur kelkaj afrikaj membroj de la IOK. En januaro de 2019 la Francaj enketistoj ankaŭ komencis enketi pri Tsunekazu Takeda, la tiama prezidanto de la Japana Olimpia komitato kaj estrarano de la IOK. Laŭ la enketistoj li aprobis la du pagojn al la Singapura firmao.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://apnews.com/87b12ec4cd384efd83fb326ccdb4bd8f|titolo=IOC marketing chair from Japan investigated for corruption|lingvo={{en}}|alirdato=29-a de Novembro 2019}}</ref> Pro la enketo li anoncis en marto 2019, ke li rezignis siajn postenojn.<ref name="jt" /> === Varmego === La ludoj povos esti la plej varmaj de la historio. Kiam Tokio aranĝis la ludojn en 1964 ili okazis dum oktobro por eviti la varmegon de la [[somero]]. En la dek lastaj jaroj antaŭ ĉi tiuj ludoj la mezuma taga temperaturo de Aŭgusto estis {{GdC|28}} - jam {{GdC|1,4}} pli varma ol antaŭ 1964.<ref name="nyt">{{citaĵo el la reto|url=https://www.nytimes.com/2019/10/10/sports/tokyo-braces-for-the-hottest-olympics-ever.html|titolo=Tokyo Braces for the Hottest Olympics Ever|lingvo={{en}}|alirdato=20-a de Februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200129071221/https://www.nytimes.com/2019/10/10/sports/tokyo-braces-for-the-hottest-olympics-ever.html|arkivdato=2020-01-29}}</ref> Krom la [[tutmonda varmiĝo]] ankaŭ la efiko de la [[urba varmo-insulo]] malhelpas al la situacio.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/tokyo-olympics-2020-games-weather-temperature-heat-summer-conditions-a9044691.html|titolo=Tokyo Olympics 2020: Concern over heat as soaring temperatures in Japan kill 57 people |lingvo={{en}}|alirdato=20-a de Februaro 2020|arkivurl=https://web.archive.org/web/20191023212307/https://www.independent.co.uk/sport/olympics/tokyo-olympics-2020-games-weather-temperature-heat-summer-conditions-a9044691.html|arkivdato=2019-10-23}}</ref> Laŭ {{lang|en|Dick Pound}} (eks-ano de la Olimpia Komitato kaj Televida Negoaca Komitato) la ĉefa kialo, kial la ludoj tamen okazos en somero, estas la granda influo de la usona televido. La usona televida firmao [[National Broadcasting Company|NBC]] estas respondeca por la duono da enspezoj de la telekomunikaj sendorajtoj, kiuj mem konsistigas tri kvaronojn de la enspezoj de la IOK.<ref name="nyt" /> La 1-an de novembro 2019 la IOK decidis alilokigi la maratonojn kaj marŝkuradon al [[Sapporo]] pro la varmego - 800&nbsp;km for de Tokio. Tio i.a. rezultis el la spertoj dum la [[Atletika Monda Ĉampioneco|Atletika monda ĉampionumo]] en Kataro en 2019, kiam multaj kuristoj rezignis dum la maratonoj. == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Somera Paralimpiko 2020]] == Eksteraj ligiloj == * [https://tokyo2020.org/en/ Oficiala retejo (angle], [https://tokyo2020.org/fr/ france] kaj [https://tokyo2020.org/jp/ japane)] * [https://www.olympic.org/tokyo-2020 olympic.org] retejo de la IOK pri la ludoj {{Landoj en la Somera Olimpiko 2020}} {{Olimpikaj sportoj}} {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Somera Olimpiko 2020| ]] [[Kategorio:2021 en Japanio]] [[Kategorio:Sporto en Tokio]] fk55gwzvi86yyb1vefkq1c84lo0e7nb Teodoriko la Granda 0 453409 9440744 9362425 2026-07-28T13:46:38Z Sj1mor 12103 9440744 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Teodoriko}} {{Informkesto gravulo | nomo = Teodoriko | titolo = Reĝo de [[Italio]] | dosiero = Gesta Theodorici - Theodoric the Great (455-526).jpg| | priskribo de dosiero = Teodoriko la Granda figurita en miniaturo de la [[12-a jarcento]] | patro = [[:en:Theodemir (Ostrogothic king)|Teodemiro]] | patrino = [https://www.geni.com/people/Erelieva-Erebius-of-Tongeren-and-Cologne/6000000221699387849 Ereleuva] (418-500) (kromedzino de Teodemiro) | regado = [[493]]-[[526]] | antaŭulo = [[Odoakro]] | sekvanto = [[:en:Athalaric|Atalariko]] | devena nomo = ''Þiudareiks'' | ceteraj titoloj = Reĝo de [[Ostrogotoj]] | dato de naskiĝo = {{dato|12|majo|454}} | loko de naskiĝo = [[Panonio]] | dato de morto = {{dato|30|aŭgusto|526}} | loko de morto = [[Raveno]] | tombo = Raveno | edzino = [https://www.geni.com/people/Audofleda-K%C3%B6nigin-der-Ostgoten/6000000221699357837 Audofleda] (457-535) | idaro = Ostrogotho Areagni, Thiudigotho, [https://www.geni.com/people/Theudicote-Amalasunta-Amal-des-Wisigoths-D-Ostrogothie/6000000221698272998 Amalasunta], Theodora | religio = [[Arianismo]] | kronado = [[478]] (kiel reĝo de Ostrogotoj) | titolo0 = Reĝo de Ostrogotoj | regado0 = [[474]]–[[526]] | antaŭulo0 = [[Teodemiro]] | sekvanto0 = [[Atalariko]] | titolo1 = Reĝo de Italio | regado1 = [[493]]–[[526]] | antaŭulo1 = [[Odoakro]] | sekvanto1 = [[Atalariko]] }} '''Teodoriko''', dirita la Granda, aŭ simple Teodoriko, el la [[Gota lingvo]] ''Þiudareiks '' ([[Panonio]], [[12-a de majo]] [[ 454]] – [[Raveno]], [[30-a de aŭgusto]] [[526]]), estis reĝo de la [[Regno de Ostrogotoj]] ekde [[474]] kaj reĝo de [[Italio]] ekde [[493]] ĝis [[526]], dua ĝermana reĝo de Romo. == Agado == ''Teodoriko, estis viro grande respektinda kaj bonavolema al ĉiuj kaj regis laŭlonge de tridektri jaroj. Laŭlonge de tridek jaroj Italio ĝuis tian bonan fortunon ke liaj posteuloj heredis pacon, ĉar ĉiu ajn lia entrepreno estis bona. Li regis du gentojn, romanojn kaj gotojn, kaj - kvankam li estis kristana [[Arianismo|ariana]] – neniam atakis katolikan religion; kaj organizis ludojn en cirkoj kaj anfiteatroj, tiel ke ĉe la romanoj li estis kromnomata [[Trajano]] aŭ [[Valentiniano]], kies agojn li prenis modelo, kaj de gotoj, pro lia edikto per kiu li establis justicon; li estis konsiderita ĉiuaspekte ilian plejbonan reĝon.'' (El latina historiisto) [[Dosiero:Theodoric brick.png|eta|maldekstra|Briko ĉizita per la nomo '' Teodoriko'', malkovrita en [[Romo]].]] Filo de [[Ostrogotoj]] [[:en:Theodemir (Ostrogothic king)|Teodemiro]] kaj ties kromedzino [https://www.geni.com/people/Erelieva-Erebius-of-Tongeren-and-Cologne/6000000221699387849 Erelieva], okjaraĝa estis sendita kiel ostaĝo, pro garantio de paco inter [[Bizanco|Bizancanoj]] kaj [[Ostrogotoj]], ĉe la korto de la imperiestro [[Leono la 1-a la Traco]], kie restadis dek jarojn. En [[Konstantinopolo]] ĉefurbo de la [[Bizanca imperio|Orienta Romia Imperio]] li estis edukita kaj ellernis la la grekan kaj la latinan lingvojn. Elaĉetita de la patro, li tuj gajnis kiel generalo la estimon de ostrogotoj en diversaj bataloj, kaj obtenis ilian senkondiĉan konfidon. == Posteuleco == [[Dosiero:Teodoriko la Granda (454-526).png.png|eta|maldekstre|200px|<center>Ikonografia bildo de Teodoriko la Granda.</center>]] Teodoriko posteulis en la trono de Ostrogotoj post la morto de la patro ([[474]]) kaj daŭrigis la politikon de alianco kun la proksima imperio, el kiu li ricevis kompensojn pro la servoj en la defendo de la ŝtatlimoj. La bizanca imperiestro, per la alianco kun Teodoriko esperis meti sub kontrolo de ostrogotoj la novajn barbarajn gentojn kiuj premis ĉe la limoj de la imperio, sekurigante al Bizanco sekurecan zonon kiu funkciis kiel kuseneto inter imperio kaj la barbaraj ŝtatoj.. [[Dosiero:Theoderic Quarter Siliqua 80000847.jpg|eta|dekstra|eta|Moneroj elmetitaj de Teodoriko en la jaroj 491–501 p.K.]] La sukcesoj de Teodoriko konvinkis imperiestron [[Zenono (imperiestro)|Zenonon]] rekoni al la ostrogota reĝo la staton de “romia federito” kaj lin levante al la ŝarĝo de de [[Konsulo (Romia historio)|konsulo]] por la jaro [[484]] (kelkajn jarojn poste li estis distingita per statuo en Konstatinopolo), oficialigante tiele la ostrogotan superecon en la balkana areo. Se la ĉeesto de Teodoriko fariĝis ĉiam pli embarasa por Zenono, samtempe [[Odoakro]] en [[Italio]] ĉiam pli gainis influon minacante la regadon de Bizanco. Zenono tiam elpensis solvi la problemon per la provoko de kontrastoj inter la du “barbaroj”: pro tio, subtenata kaj helpata de Bizanco, Teodoriko pretigis ekspedicion al Italio, kiu estos realigita la postan jaron. == Ekspedicio al Italio == Teoderiko transiris la Orientajn Alpojn en [[489]] kun centmiloj da ostrogotaj armeanoj kaj kuntrenis sian popolon al kruelaj bataloj kontraŭ la [[Heruloj]], kiuj ĉesis nur post kvin jaroj, kiam Teodoriko perfide mortigis sian kontraŭulon [[Odoakro]]n kaj tutan kortegon de li dum bankedo kiu devus sankcii la pacon inter la du reĝoj. La elimino de rivalo Odoakro, kiu siavice estus insidanta la vivon de Teodoriko, signis la komencon de la regado de ostrogotoj en Italio, regado kiu alestigu longan pacan kaj stabilecan periodon. [[Dosiero:Theodoric's Palace - Sant'Apollinare Nuovo - Ravenna 2016 (crop).jpg|350ra|maldekstra|eta|Palaco de Teodoriko en [[Raveno]], mozaiko en la [[Baziliko de Sankta Apolinaro Nova]].]] == Rilatoj inter Romanoj kaj Ostrogotoj == Teodoriko sekvis la gvidajn politikajn liniojn de [[Odoakro]], allasante al la romanoj, kiuj sin montris fidindaj, la oficojn administrajn kaj politikajn jam okupitajn antaŭe, rezervante al la gotoj nur postenojn koncernantajn sekurecon kaj militajn aferojn. Krome, por pacigi Italion, elaĉetis romanajn civitanojn enprizonigitajn ĉe aliaj barbaraj popoloj kaj daŭrigis en la asignado de bienoj. Tiaj liberaleco kaj sagaco en la dividado de la kultivaj terenoj ŝuldeblas al la malmulta nombro de ostrogotoj postrestintaj post la transiro de la orientaj Alpoj. == Publikaj verkoj == [[Dosiero:Mausoleum of Theoderic.JPG|eta|dekstra|200ra|La [[Maŭzoleo de Teodoriko]] en [[Raveno]].]] Teodoriko elstaris ankaŭ pro plenumo kaj restaŭrado de publikaj verkoj, kiel restrukturado de la [[Trajno|Trajana]] [[Akvedukto]] kiu el la [[Apeninoj]], tra la loko [[Galeata]] (kie ĵuse estis remalkovritaj la termaj kvartaloj de ĉaspalaco aparteninta al Teodoriko), malsupreniras direkte de [[Forlì]] kaj [[Raveno]]. La gravo de tiu publika restaŭrado estas atestata ankaŭ de la nuna restado de lokonomoj. Tiu kaj aliaj intervenoj permesis al la itala ekonomio refortiĝis post la longa stagnado en kiu delonge kuŝis..<br /> Oni informiĝas pri almenaŭ aliaj du ''ĉaspalacoj de Teodoriko: pri unu el ili eble troviĝas restaĵoj en Raveno, pri alia certas ke ĝi estis konstruita ordone de la ostrogota reĝo en [[Monza]].<br /> Teodoriko, krome, konstruigis la [[maŭzoleo]]n destinitan gastigi liajn korpajn restaĵojn. Tiu [[Maŭzoleo de Teodoriko|maŭzoleo]] estas formita de du surmetitaj ĉambroj, kun tre peza monolita kalota ŝtonkovrilo de [[Istrio|istria ŝtono]], kiu ne havas la egalon en la malfru-antikva kaj bizanca [[arkitekturo]]. Tiu enigma konstruaĵo, fakte, enŝoviĝas en la tradicio de la imperiaj monumentoj. Multaj establoj kaj akveduktoj de Romo estis restaŭrataj ĉar damaĝataj de la la uzo aŭ de tertremoj. == Religiaj disputoj == Ankaŭ rilate la religiajn aferojn Teodoriko laŭspuris Odoakron kaj ne kontrastis kun la katolikismo, kvankam li apartenis al la kristana ariana konfesio kiel eble jam Odoakro. La nova bizanca imperiestro [[Justino la 1-a]] kiu alstrebis al nova rolo de la Imperio ankaŭ en la religiaj aferoj agitantaj tiam kristanismon, komencis lukti kontraŭ [[Arianismo]], vidata kiel kredo neakordigebla kaj danĝera por la kreskanta influo de la [[Romkatolika Eklezio|Katolika Eklezio]]. Fidele ligita al tiu principo kontraŭa al la ariana kredo, en [[524]] dekretis ke ĉiuj establoj lokoj rezervitaj al la ariana kulto estu transdonitaj al la Katolika Eklezio. Teodoriko, konvinkita ke estus sekreta akordo inter la imperio de Konstantinopolo kaj katolikaj medioj de Italio, reagis perforte: li ordonis mortigi iujn siajn gangliajn kunlaborantojn, inter kiuj [[Boecio|Severinon Boecion]]. Sekve Todoriko devigis papon [[Johano la 1-a|Johanon la 1-an]] iri [[Konstantinopolo]]n por peti revokon de la dekreto de imperiestro Justino la 1-a kaj, plue, ke la arianoj puŝite konvertiĝintaj al katolikismo revenu rekonfesi ariarismon. La papo iris, petis kaj obtenis la nuligon de la dekreto sed ne petis la permeson laŭ kiu konventiĝintoj al katolikismo povu reveni al arianismo. Por tio Johano la 1-a reveninta al Romo, estis enprizonigita kaj forlasita al morto en [[526]], ordone de Teodoriko.<ref> Bella aŭ Historiae (Greke: ''Ὑπέρ τῶν πολέμων λόγοι sive Ἱστορίαι)'', verko de Prokopio, verkita en la [[6-a jarcento]]: tie estas rakontataj eventoj de la bozanca imperio de [[531]] kaj [[532]].</ref> Teodoriko, konfuzita pro la eventoj de la lastaj monatoj kaj jam maljuna, forpasis en la sama jaro lasante Italion, jam pacigitan, al la nevo [[Atalariko]] sub la regenteco de la sia filino [https://www.geni.com/people/Theudicote-Amalasunta-Amal-des-Wisigoths-D-Ostrogothie/6000000221698272998 Amalasunta]. === Legendaro pri Teodoriko === Teodoriko estis protagonisto de multaj legendoj, kies unu estas: Kiam li estis mortanta, alvenis al li informo ke cervino kun oraj [[korno]]j aperis en la arbaro. Armiĝinte per paf[[arko]] kaj sagoj, la reĝo ekmarsis ĝin serĉi, sed abrupte la ĉevalo sur kiu li rajdis, koleriĝinte, komencis senhalte kuri ĝis superpasi [[Mesina Markolo|Mesinan Markolon]] kaj atingi per spektakla salto la krateron de [[Etna]], enen de kiu ĝi sin ĵetis kun la la reĝo sur gropo. Tiu legendo estis reprenita kun kelkaj variantoj de [[Giosuè Carducci|Carducci]], kiu pri ĝi verkis poemeton en duobla versokvaro: ''La leggenda di Teoderico'', publikigita en la poemkolekto ''[[:it:Rime nuove|Rime nuove]]'' (Novaj Rimoj). Alia epizodo prezentas legendan varianton de la versio de la mortigo de la rivalo [[Odoakro]] (493), kiu post esti venkita de Teodoriko en batalo, akceptis, invita de la venkinto, partopreni en bankedo kie Teodoriko, kun la komplico de servisto de la sama Odoakro, lin ponardis sur dorso. La folkloro de alpaj popoloj kreis multajn legendojn kiuj mencias Tedorikon en Verono. Tiele aliloke.<ref>Braga, Simonetto, p. 56-57</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (France) [https://fr.wikipedia.org/wiki/Antiquit%C3%A9_tardive Malfrua antikveco] == Bibliografio == * AA. VV., ''Teoderico il grande e i Goti d'Italia. Atti del XIII Congresso internazionale di studi sull'Alto Medioevo (Milano, 2-6 novembre 1992)'', CISAM, Spoleto 1993. * Marina Braga, Roberta Simonetto, ''Il quartiere Carmine'' in ''Brescia città museo'', Brescia 2004 * G. Garollo, ''Teoderico re dei Goti e degl'Italiani'', Tip. Gazzetta d’Italia, Firenze 1879. * W. Ensslin, ''Theoderich der Grosse'', B. F. Bruckmann, München 1947. * P. Lamma, ''Teoderico'', La Scuola Editrice, Brescia 1951. * J. Moorhead, ''Theoderic in Italy'', Oxford University Press, Oxford 1992. * P. Amory, ''People and identity in Ostrogothic Italy, 489-554'', Cambridge University Press, Cambridge 1997. * A. Giovanditto, ''Teodorico e i suoi goti in Italia (454-526)'', Jaca Book, Milano 1998. * B. Saitta, ''La «civilitas» di Teoderico: rigore amministrativo, «tolleranza» religiosa e recupero dell'antico nell'Italia ostrogota'', L'Erma di Bretschneider, Roma 1999. * [[László Passuth]], ''Rávena fue la tumba de Roma'' * Gary Jennings, ''Halcón''. == Vidu ankaŭ == * [[Raveno]] * [[Arianismo]] * [[Katolikismo]] * [[Ostrogotoj]] * [[Anicio Maksimo]] * [[Teodoriko el Bern]], mita rolulo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Visigotaj reĝoj]] [[Kategorio:Ostrogotoj]] [[Kategorio:Mezepokaj legendoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Raveno]] {{Navigilo Ostrogotoj}} 94otb4df2nhfgrx5z6sn2fjjzs2lj3c Rilatoj inter scienco kaj religio 0 453419 9441070 9422015 2026-07-29T07:01:46Z Moldur 2507 /* Islamo */ islamo, ne "islamismo" 9441070 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:God the Geometer.jpg|eta|Laŭ la [[Mezepoko]], la [[scienco]], la [[geometrio]] kaj la [[astronomio]] estis rekte ligitaj al la dia. La [[cirkelo]] en la manuskriptoj de [[13-a jarcento]] simbolis la kreadon.]] '''Rilato inter scienco kaj religio''' <ref>Tiu artikolo estas rekonstruo de la historio de la problemo emas montri kia estas la pozicio de la dikredantoj: aliloke estas aŭ estos pritraktata specife en nedikredanta optiko kaj privilegiante la debaton en la franca medio.</ref>(aŭ rilato inter scio kaj kredo) estas temo transiĝinta ekde la [[Antikva tempo]] al la diversaj esploraj kampoj, per tiuj kiuj hodiaŭ difiniĝas [[Filozofio de scienco]], [[teologio]], [[Historio de scienco]] kaj [[Historio de religioj]]. Estu tiupunkte notite kiom malfacilas objektive akordigi en homogena korpo sciojn tiom malsimilajn kaj kiuj laŭlonge de la tempo foje ŝanĝiĝis kompromitante la sistemecon kaj la klasifikeblecon. Ankaŭ la koncepto pri scienco ŝanĝiĝis laŭlonge de la jarcentoj.<ref>[http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714141756/http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf|date=2014-07-14}} Laŭro Dorato, Dalla filosofia della scienza alle filosofio delle scienze (El la filozofio de la scienco al la filozofio de la sciencoj).</ref> La unua provo priellabori kaj sentigi akordon, kaj ankaŭ la neceson ke tiu akordo povu ekzisti, inter scienco kaj religio, movis siajn konsciajn paŝojn en la kulmino de la [[mezepoko]]: kiam la okcidento povis ricevi antaŭe pere de arabaj komentoj kaj tradukoj poste la integraj originalaj verkoj de [[Aristotelo]] komencis ankaŭ novan sistemadon kaj akordigadon de la sciencoj kaj teologio, de la liberalaj artoj kaj teoria penso; kaj, kiel en [[Tomaso de Akvino]], la filozofoj-teologoj ellaboris la grandan sintezojn inter la religiaj konceptoj de la [[Patroj de la Eklezio]] kaj la doktrinoj de la filozofoj de la naturo, inter scio-sperto kaj [[revelacio]]. La [[Filozofio de Mezepoko|mezepoka filozofio]], profitante de la raciaj fundamentoj de la [[scio]] de la antikvaj filozofoj kaj ilin akordante kun la kurantaj okcidentaj vidpunktoj, montris kaj ke la problemo ekzistas kaj ke ĝi povas trovi solvon<ref>[http://classes.bnf.fr/DOSSITSM/gc71-25.htm BnF : Organon d’Aristote] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101104130953/http://classes.bnf.fr/dossitsm/gc71-25.htm |date=2010-11-04 }}.</ref> Ĉu la problemo sentiĝis nur ĉe kristanoj kaj ĉe islamanoj, aŭ ankaŭ ĉe aliaj kulturoj? == Kredo kaj modernaj sciencoj == La rilatoj inter scienco kaj kredo (aŭ fido) en la postaj jarcentoj, precize ekde la [[17-a jarcento]] kaŭzis ankaŭ [[metafiziko|metafizikajn]] debatojn ĝis niaj tagoj. En katolikismo, la rilato inter la kredo kaj la racio estas abunde pritraktata en la encikliko “[[Fides et Ratio]]” (Fido kaj racio [[1998]]). En ĝi la [[Pozitivismo|pozitivismaj]] pozicioj rifuzantaj la eblecon de akordo inter la religia scio kaj racia fundateco estas decide kritikataj kaj rifuzataj: «[[sciencismo]] estas alia danĝero konsiderenda. Tiu filozofia koncepto rifuzas akcepti la ekziston de validaj formoj de kono malsamaj ol tiuj propraj de la pozitivaj sciencoj, konfluigante en la sferon de la imagaĵoj la prireligian kaj priteologian sciaron, same kiel ankaŭ la scion pri etiko kaj estetiko. Antaŭe, tiu pozicio estis proponata de pozitivismo kaj novpozitivismo kiuj taksis sensencaj la asertojn de metafizika karaktero. La [[epistemologio|epistemologia]] kritiko jam malkreditigis tiun pozicion, sed jen ĝi renaskiĝas sub la novaj traktoj de sciencismo»<ref>[[Fides et Ratio]], [[1998]], § 88</ref> Iuj religiaj institucioj inspiris kaj jam preparis personojn tute dediĉitajn al la scienca esploro <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |titolo=jesuites.com |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101128051044/http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |arkivdato=2010-11-28 }}</ref> kiuj estis ĉiam estimataj laŭlonge de jarcentoj. Ili hodiaŭ disponas pri universitatoj, esplorcentroj kiel ekzemple, pri la [[Papa Akademio de la Sciencoj]], pri ekipoj funkciigantajn sciencajn esplorojn kiel la [[Observatorio astronomia vatikana]].<ref>Koncerne rilaton inter scienco kaj religio, ĝi inspiris al [[Bertrand Russell]] eseon kies ĉapitro estas dediĉita al ekzameno ĉu la scienco mem estus [[superstiĉo|superstiĉa]].</ref> [[Dosiero:Specola1.jpg|eta|250ra|dekstre|Kupolo de la teleskopo poziciita sur la tegmento de la apostola palaco de [[Kastelo Gandolfo]].]] Iam la scioj estis progrese akiritaj en Okcidento jen en diversaj [[Monaĥejo]]j kaj en la [[episkopaj lernejoj]] en diversaj kristanaj eŭropaj landoj, aparte en [[Francio]] dum la [[Karolidoj|Karolida epoko]].<ref>Por la edukado en Mezepoko vidu: [[Le Goff]], “Les Intellectuels au Moyen Âge”, éd. du Seuil, 1985, p.53</ref>. La remalkovro, en Okcidento, de kompletaj sekcioj de la greka filozofio pere de interŝanĝoj kun aliaj civilizoj kaj la traduko de multaj antikvaj manuskriptoj inter la jaroj [[1120]] kaj [[1190]] permesis la disvastiĝon de la samaj tekstoj en okcidento. [[Aristotelo]], aparte, estis agnoskita dum la tuta mezepoko kiel la [[antonomazio|antonomazia]] filozofo. Oni jam konservis en Okcidento diversajn liajn verkojn (lia “malnova logiko”, ekzemple, pere de [[Boecio]] komence de la [[6-a jarcento]], kiu stimulis la disvolviĝon de la dialektiko en la [[12-a jarcento]]. Tiuj libroj kun ĝiaj teorioj sciencaj kaj filozofiaj dum la [[13-a jarcento]] estis rekonsideritaj kaj inspiris Sanktan [[Alberto la Granda|Alberton la grandan]] kaj Sanktan [[Tomaso de Akvino|Tomason de Akvino]] kaj ĵelpis la sistemadon de la kristana filozofio.<ref>J. Le Goff, “La Civilisation de l’Occident médiéval”, p. 426, 1984</ref> Studuloj judaj (kiel [[Maimonido]]) kaj islamanaj (kiel [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]], kies komentoj pri la verkoj de Aristotelo estis legitaj en la kristana mondo), pli kreskigis tiun ellaboron kiu staras ĉe la komenco de la Renesanco de la [[12-a jarcento]] <ref>[[Bernard Quilliet]], “la tradition humaniste”</ref>. Preskaŭ samtempe alestiĝis la kritiko pri tiuj tekstoj, kaŭzita de la observado kaj eksperimentado (vidu ekzemple [[Roger Bacon]]). [[Astrofizikisto]] [[Hubert Reeves]] informas ke se “laŭ longa tempo oni opiniis ke la scienco estus ignorinta la funkcion de la religio, tio estis eraro. Ĉi-koncerne du vidpunktoj oponiĝas ĉar ''scienco kaj religio ne alfrontas la samajn problemojn. * “La scienco” priskribas la [[fenomeno]]jn, la mekanismojn, la principojn al kiuj ni estas submetitaj, alivorte la '''kielon''' de la ekzisto. Tamen, la limoj de la nuna scienco estas tre realaj, kiel evidentigas Pierre Karli de l’[[Académie des sciences]]: «nia soifo de signifo kaj de [[sperto]] ne eniras inter la konsideroj de la scienco ĉar ne eblas ilin prilaboris per ekvacioj!». Tamen, kiel revenĝo, same kiel la [[filozofio]] kaj la [[arto]] siaflanke, la ''[[fido]]'' interesiĝas pri ekzistencialaj problemoj koncernantaj la [[Senco de la vivo|sencon de la vivo]], la ĉeeston de la [[transmondo]], [[Ekzisto de Dio|l’ekziston de Dio]], la rilatojn de homo kun Li, kaj orientigas sindemandi pri la '''kialo''' de la ekzisto. * La religio sekvas en kontinueco la sciencajn sciojn <ref>Colloque de Bruxelles, ULB, actes réunis sous la direction de Michel Cazenave (2001); kaj artikolo de [[Alfred North Whitehead]] pri Théologie du Process (Teologio de la procezo).</ref> == Historia evoluo de la rilato inter scienco kaj religio == === Malfrua antikva tempo === [[Dosiero:Augustinus 1.jpg|100ra|maldekstre|Aŭgusteno de Hipono]] [[Aŭgusteno de Hipono]] (354 - 430) ne estis scienculo sed forte influis sur la disvolviĝo de la okcidenta scienca penso kaŭze de siaj filozofiaj konceptoj.<ref>Giovanni Relae [https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Reale], [[Nicola Abbagnano]].</ref>. Komence de [[Mezepoko]] la scienco estis skuita inter du fajroj: la du grandaj teologiaj fluoj. La unua promovis la esploron nure pri la problemo de la “eterna savo” ĉar la scienco (naturaj-filozofiaj sciencoj) nenion povus ol devii la animojn. La dua fluo instruis ke la esploro pri la [[mondo|materia mondo]] puŝas malkovri kaj respekti kaj admiri la grandiozon de la Kreinto. Aŭgusteno defendis kaj antaŭenirigis tiun duan ideon: laŭ li scienco havis grandan rolon plenumendan en la medio de la kristana religio; li ellaboris la “sanktan” teorion laŭ kiu la universo, esprimo de la dia volo, nenion povas esti ol bona, kaj esploro pri ĝi nenion povas ol plifortigi la kredon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060904014442/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |arkivdato=2006-09-04 }}</ref>. === Rilato de la scienco kun la fido-kredo kaj mezepokaj konceptoj === La tiamaj religioj puŝadis por la disvolviĝo de la esploro en la kampo de la sciendaĵoj. Estas la kazo de [[Islamo]] kiu sciis abunde profiti de la sciencaj-kulturaj akiraĵoj de la popoloj konkeritaj ankoraŭ vigle plurestantaj en la islama medio: kristanoj, koptoj, judoj, [[Zoroastro|zoroastranoj]], persoj, bizancanoj, ĥaldeoj, hindioj. Vidu: [[islama scienco|islamaj scienco kaj tekniko]], [[Renesanco de la 12-a jarcento]] Ekzemplo de tiu dinamismo estu [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]] (1126-1198) kiu sin foroferis en la studo por kompreni kaj interpreti [[Aristotelo]]n. Li ĉiomenergie engaĝiĝis retrovi la originan sencon malembarasiĝante je ĉiuj interpretoj konstruitaj ĝis tiam pri la verkaro de Aristotelo kaj celis konstrui mem pensosistemon markitan per sia propra interpreto. Al li interesas precipe la problemo de la origino de la mondo. Laŭ li, Aristotelo inokulas ke ’’’nenio elvenas el nenio kaj ke nek la formo nek la materio ([[Hilemorfismo]]) estas kreitaj’’’. La movo estus eterna kaj kontinua: temas pri la doktrino de la eterneco de la materio. Li distingas en la homo la [[intelekto pasiva|inlelekton pasivan]] el la [[intelekto aktiva]]. La unua situus trans la individuo posedanta nur la aktivan: ĝi estus supera, antaŭa, ekstera ĉar ĝi estus senmorta. La senmorteco estus karakterizo de la specio kaj ne de la individuo. Tiu distingo kondukis Averoeson al la radika disigo de la racio el la kredo-fido ĉar la lumoj de la Revelacio ne estus atingebla per la racio: fakte, tiu ĉi malpruvas la individuan mortecon dum la kredo tion asertas! En Averoeso ekpululis la teorio de la '''duobla vero '''. [[Dosiero:Saint thomas d aquin.jpg|eta|150ra|Sankta Tomaso de Akvino]] [[Tomaso el Akvino]] (1225-1274), male, provas ilin akordigi fondante la teologion kiel sciencon [[Racio|racian]]. Tiuj du filozofiaj vojoj ekscitos pasiajn debatojn en la [[kristanismo|kristana]] mondo kaj ĉiu akiros tiom da adherantoj kiom da oponantoj. La emo disigi la racion kaj la kredon kvazaŭ apartenantajn al du neakordigeblaj fluoj de veroj riskis nuligi la streĉojn de tiuj kiuj celis akordigi, ĝuste pere de la doktrinoj de Aristotelo, la sciarojn profanajn kaj tiujn revelaciajn. La Averoesaj principoj, juĝataj danĝeraj per la kristana kredo estos fine kondamnitaj en la Eklezio kristana en 1240 kaj en ([[Kvina Laterana Koncilio]]) ([[1513]]). Tiuj kondamnoj rimarkigas kiel la averoesismo vastis inter la kristana intelektularo. Cetere ankaŭ la oficialaj regantoj de la islama kredo jam kondamnis, praktike, Averoeson, akuzitan pri misformigo de la islamanaj [[precepto]]j: li devis fuĝi, sin kaŝi kaj senrilate vivi ĝis kiam oni lin invitis al [[Marakeŝo]], kie li rehabilitita mortis.<ref>[http://classes.bnf.fr/dossitsm/b-averro.htm Extrait du site de la BNF, Paris]</ref>. Tomaso de Akvino en [[1228]] sin trovis kuntrenita en polemikon pri aristotelismo kiu oponis la partianojn de la filozofia skolo de Sankta Aŭgusteno kontraŭ la simpatiantoj al Averoesismo. La unuaj sin sentis minacataj de la duaj kiuj proponis la sendependon de la filozofio antaŭ la revelacio. En la koro de la debato, Tomaso subtenis interan pozicion laŭ kiu religio (kredo) kaj racio (scienco) ligiĝas: laŭ li, la scio apogiĝas sur veroj kaj de la kredo kaj de la sperto, influanta unu pli ol la alia laŭ naturo spirita aŭ materia. Cetere, laŭ li, kristanoj neniel timas paganan filozofion ĉar ĉiu esploro pri la naturo estas esploro pli la verko de Dio. Tamen, spite de sia modereco, Tomaso estis kondamnita sammaniere ol la averoesistoj. Li mortos en Napolo kondamnita ([[1274]], kaj denove en [[1277]] la “majstraro de Parizo”, tiam la plej timata teologia jurisdikcio de la Eklezio, proskribis iujn propoziciojn de liaj verkoj. Sed tre baldaŭ, post tiu epizodo, oni ekkonsciiĝas pri la valoro de la pozicio de Tomaso akordiganta la grekan filozofion kaj kristanismon. Li estos oficiale sanktodeklarita en [[1323]]. Mirige okazas ke ĝuste al Tomaso, kaj pli ĝenerale al [[filozofio de Mezepoko]], ke oni ŝuldas la ellaboradon de la intelektaj fundamentoj de la [[Kono]] en Okcidento kaj aparte de la teologia spekulativeco.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060613195405/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |arkivdato=2006-06-13 }}</ref>. Oni notu ke, ironio de la sorto, ĝuste tia akordiga penso de la vasta sistemo de tiu malgranda majstro, kiu elspezis tiom da laboro, da lerteco kaj intelekta kontrolo, estis stigmatizita per 17 vakuaj kaj malŝatantaj argumentoj-defioj flanke de kristanaj kontestantoj! En tiu sintezo kunliganta la dian leĝon kaj la antikvajn naturajn leĝojn, tiuj severaj juĝistoj malfermis la vojon al aliaj formoj de konoj privilegiantaj la logikon, la simplecon kaj liberan esploron. Inter la disciplinoj elmerĝantaj ĉe la fino de malrapida plurjarcenta maturiĝo: “[[devotio moderna]]”, [[Humanismo]], [[scienco]], [[scienca metodo]], inter kiuj [[logiko]], [[matematiko]], [[Fiziko]]... === [[16-a jarcento]]: Koperniko kaj la finiĝo de [[Tercentra teorio|Geocentrismo]] === Kiel sciate, tercentrismo majstre regnis kiel “scienca” koncepto ekde la praepokoj; kaj penis avanci la ebleco de [[heliocentrismo]] (sunismo): subtenantoj estis suspektata pri herezo. Estis suspektata pri la nova koncepto ankaŭ Nikolao [[Koperniko]]. Tiu ĉi abunde citas, avantaĝe de ĉiuj, subtenantojn de la nova teorio, sed ankaŭ subtenantojn de la malnova teorio. Tio legeblas en lia verko “De revolutionibus orbium coelestium”, p. 468, kie estas ankaŭ dirate ke '''”Okazas ke sekvante [[Platono]]n kaj [[Pitagoro|pitagoranojn]], la plej grandaj matematikistoj de tiu elstara epoko, ke oni elpensis ke por determini la kaŭzojn de la fenomenoj, devas esti atribuita al la sfera tero cirklan movon.” ''' [[Dosiero:De revolvtionibvs orbium coelestium 1566 (99146257) (cropped).jpg|150ra|eta|maldekstre|Kovrilo de “De revolutionibus Orbium Coelestium” (parto VI, eldono [[Bazelo|Bazela]]).]] La papo [[Paŭlo la 3-a]], kiu volis reformi la kalendaron, al Koperniko komisias studon pri la planedoj kaj pri la suno por rekontroli la teorion de [[Ptolomeo]], greka geografo de la [[2-a jarcento]] kiu asertas ke la Tero situas en la centro de la universo dum la suno kaj la planedoj turnas ĉirkaŭ ĝi. Prudente, ĉar timanta la fulmojn de la sciencula komunumo de la epoko, Koperniko publikigas siajn konkludojn en la “De revolutionibus orbium coelestium” (Pri la rivoluoj de la ĉielaj sferoj), asertante ke suncentrismo estas nur modelo por priskribi la universon. La verko restis seninflua. Okazos pli malfrue ke ĝi estos konsiderata kaj ekkreos tiun kiun oni poste nomos “kopernika revolucion”. . Sin bazinte sur la studoj de Koperniko kaj de [[Nikolao el Kuzo]], [[Giordano Bruno]] (1548-1600), proponos, vidpunkte de filozofio, radikalan vizion de Universo ''Senfina, okupita far sennombraj mondoj identaj al la nia ''. Giordano Bruno, dominikano kiu ne volas malkonfesi panteisman filozofian pozicion, estas ŝtuparumita de [[Inkvizicio]] en Romo en 1600 post okjara proceso kaj ripetata invito ke mem deklaru ke sia teorio estas nur ''matematika hipotezo ''. La akuzo pri herezo lin kulpigis, kromalie, pri universo senfina, pri la ekzisto de pluraj mondoj kaj pri kopernikismo. == La naskiĝintaj sciencoj en la 17-a jarcento == Okazis en la historio de la naskiĝanta fizika scienco, kaj ankaŭ de aliaj sciencoj, ke la eltrovoj kaj realigoj akiritaj ekkomplikiĝas kun ŝtataj kaj religiaj aŭtoritatoj. Ili akordiĝas, fakte, sur amplekso da [[fido|kredendaĵoj]] kiuj, ĝenerale, inkluzivas reprezenton de la [[mondo]], ordigon de la universo kaj klasifikon foje dogman de ĝiaj komponantoj. Prototipo de tia problemo estas, en la [[17-a jarcento]], la ptolomea-kopernika diskutado, kaj kondamno de scienculo [[Galilejo|Galileo]] [[1633]]. Oni rimarku ke Galileo ne estis kondamnita pro lia koncepto pri la movo (elpruvita per liaj eksperimentoj), sed pro lia referenco al la tezo de la pola kanoniko [[Nikolao Koperniko]]. La ĵuro altrudita kaj akceptita de Galileo estas ago de saĝo kaj de respekto. Fakte, liaj liberaj esploroj estis financataj finfine de la roma Eklezio: li ne volis allasi al la embaraso siajn dignajn protektantojn kaj mecenatojn. En [[1632]] kaj [[1633]] oni celebras la proceson de Galileo pro la publikigo de retorika kaj dialektika verko favora al [[Heliocentrismo|suncentrismo]] ''([[Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo|Dialogo pri la plej grandaj sistemoj de la mondo]] ''. Tiu proceso markas la disigon inter la la antikva kaj nova maniero esplori la naturon. Okazas ankaŭ rompo inter scienco kaj religio, kiu puŝu al mirindega kreskiĝo de la scienco. La [[Nacia Akademio de la Linkoj|Akademio de la Linkoj]], kiun partoprenis ankaŭ Galileo, estis societo de saĝuloj kiuj sin proponas eviti miksi religion aŭ politikon kun scienco. Okaze de la proceso oni al li akuze oponis, interalie, biblian citaĵon en kiu [[Josuo]] adresiĝas ''al la suno ĝin petegante fermi sian kuron ''. Galileo esperis konvinki papon [[Urbano la 8-a|Urbanon la 8-an]], kiu intertempe malpermesis ke la verko de Koperniko estu inkluzivita en la [[Indekso de malpermesitaj libroj]] ([[1616]]). Male, la papo lin denuncis al la tribunalo de la [[Inkvizicio]], kaj tuj interŝanĝis la punon kun deviga rezidejo. Oni scias ke almenaŭ unu el la juĝistoj estis kopernikano, kaj eble du: kial, do, oni kondamnis Galilejon? La proceso akuzas kaj kondamnas precipe pro la malobeo al la ordono de la iama [[Inkvizicio|Sankta Ofico]] kiu ordonis ke li ne diskutu pri la suspektataj pri herezo tezoj kopernikaj. ''Tiuj kvereloj pri la kosmologioj de la [[Biblio]] kiuj enŝovis ke la universo reala estas tute malsama de tiu de la scienco, generis gravajn konsekvencojn en la rilatoj inter scienco kaj kredo. '' En novembro de [[1633]], [[René Descartes|Kartezio]] eksciis pri la kondamno kontraŭ Galileo, estis la kaŭzo pro kiu, en [[1634]], ricevinte de sia amiko Beeckman ekzempleron de la “[[Dialogo pri la du plej grandaj sistemoj de la mondo]]”, la verko de Galileo kiu al li kostis la kondamno, Kartezio decidis ne publikigi sian verkon “La [[traité du monde et de la lumière]]” (eseo pri l mondo kaj la lumo) [[1664]], aperonta post lia morto. Oni, poste, diros ke proceso kontraŭ Galileo ''certamaniere damaĝis la “filozofian karieron'' de Kartezio. Galileo ne ĉesis kristane kredi, ĉar la scienco kiu naskiĝis en la ektagiĝo de la klasika jarcento estas heredo de la kristana libero kaj de la skolastikista logiko disvolviĝinta post [[Vilhelmo el Okam]] kontraŭ la pensmaniero de [[Aristotelo]] inkluzive la belan provon akordigi la “physis” antikvan kaj kristanismon de [[Tomaso de Akvino]]. Ankaŭ la aliaj scienculoj de la unua horo en Eŭropo, mem kredantoj laŭ sia konfesio, praktikis la prudenton en la rilatoj kun la aŭtoritatuloj. Unuamomente, la scienculoj de la [[17-a jarcento]] reagis per prudento: * pro singardo ili ne publikigis aŭ reĵetis kun forto eĉ pli granda la [[Filozofio unua|filozofion unuan]] de la praa [[Skolastikismo]], parte bazitan sur la metafiziko de Aristotelo kiu iam alarmis la aŭtoritatulojn: estas la kazo de la eseo de Kartezio “[[Méditations sur la philosophie première]]” (Meditoj pri la fundamenta filozofio), * aŭ ili adheris al disidentaj movadoj en kristanismo: estas la kazo de [[Blaise Pascal|Pascal]], kiu sin allasis al la fajrejo de [[Jansenismo|jansenista]] de la [[Logique de Port-Royal|Port-Royal]] por redakti tradukon de la Biblio al la franca. Tiu versio estas la sola pretigita en la [[17-a jarcento]], kaj neniu katolika teologo aŭdacis aŭ kapablis tion fari laŭmaniere pli korekta: ĝi restis unika kun ideologiaj antaŭjuĝoj. Nombraj estis la fizikistoj kiuj estis aŭ profunde religiaj, aŭ eĉ ordinitaj. Koperniko estis kanoniko, [[Edme Mariotte]] estis pastro kiel ankaŭ [[Georges Lemaître]]. Multego da jezuitoj kontribuis al kreskiĝo de matematikaj kaj fizikaj sciencoj. === Jarcento de la [[klerismo]] === La movado de la refuto de la kristana religio, pliprecize de [[katolikismo]] opiniata en multaj landoj “[[obskurantismo|obskurantisma]]” poziciita sub la [[Inkvizicio]], estas antaŭenigita de filozofoj partianoj de [[klerismo]] de la projekto “Enciklopedio”. Paradigmo de tiu akuzo kaj unu el la defioj de tiu kverelo rezidas en tio kion diras la psalmo (92) pri Dio ''reĝo de la universo'', kiun oni povas kvalifiki '''kosmologia kaj laŭlitere interpretenda''', nome ''[[Tercentra teorio|tercentreca]]'', tiel ke se prenita laŭlitere ĝi konfliktas kun la astronomiaj-fizikaj teorioj de [[Galilejo]], [[Keplero|Johannes Kepler]] kaj [[Isaac Newton|Newton]]. La refuto daŭrigas eĉ kiam eksplicite la [[Katolika Eklezio]], per la persono de papo [[Benedikto la 14-a]] akceptas, kiel la plej parto de la katolika klerularo, kaj adheras al la niŭtona scienco kaj praktike permesas la teorion de [[heliocentrismo|suncentrismo]] en dokumentoj de [[1741]] kaj de [[1757]]), implicite rehabilitante Galileon; sed tio restas preskaŭ nerimarkite en la jarcento de [[klerismo|de la lumoj]]. En sia “Philosophiae naturalis principia mathémathica” (Pri la matematikaj principoj de la natura filozofio) de [[1713]], [[Isaac Newton|Newton]] estis defendinta la tezon laŭ kiu la kreado de la mondo kaj ties strukturo kaj evoluo povas esti eksplikata per la meĥanikaj leĝoj, estante la konstanteco de ordo de la mondo garantiata de Dio. La argumento utiligita de li estis duobla: la unua estas ''aposteriora,'' ĉar apogiĝas sur prinatura konstato, nome sur la reguleco (laŭ sciencaj konstatoj) de la naturaj fenomenoj; la dua apogiĝas sur analogio, ĉar la ordo de la naturaj fenomenoj similas al tiuj de la homa penso, nome al la raciaj produktaĵoj de la homa menso, do ''apriora''. Fakte, tiu tuta argumentado kondukas al la tezo laŭ kiu la sistemo de la universo nenio alia povas esti ol efiko de intenco aŭ de dia projekto. La Papo Benedikto la 14-a ordonis ke estu koncedita la [[imprimaturo]]n al la verkoj de Galileo en [[1741]], kaj forigis el [[Indekso de malpermesitaj libroj|indekso]] ([[1757]]) la librojn inokulantajn suncentrismon. Tiuj agadoj, kune kun la homaĝoj promociitaj de la modernaj papoj, implicite konstituas eklezian rehabiliton de Galileo. Dume la Eklezio revizitis la principojn sur kiuj baziĝis la studoj pri la Biblio . Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] nomumis ([[1981]]) komisionon ŝarĝitan esplori pri la kverelo “tercentrrismo/suncentrismo”, kiu prezentis siajn konkludojn en 1992.<ref>Plursignifa kontrasto, pli inter scienculoj ol kun la katolika eklezio, estis la kverelo pri [[epigenezo]] kaj [[antaŭformismo]]. Kutime katolikoj kiel [[Lazzaro Spallanzani]], Leibiniz kaj [[Bonnet]] preferis antaŭformismon laŭ kiu ĉiuj partoj de la vivantoj ĉeestas jam formitaj en la ovo aŭ ĝermo kaj ĉiuj vivontoj jam troviĝas laŭkelkmaniere en la antaŭaj vivantoj, aliaj scienculoj, kredantaj ne ne, aparte [[Denis Diderot]] kaj [[Jean le Rond d'Alembert]], preferis epigenezon laŭ kiu la sinsekvaj biologiaj formoj en la ĵus naskito estis frukto de novaj alportoj. Ĉe iuj ŝajnis speco de memkreado kaj pro tio ĝin rifuzis, ĉe kontraŭreligianoj ŝajnis okazo de kreiĝo sen bezono de dia interveno. La kverelo malfajriĝis kun la malkovro de la celulo kaj ĝiaj enhavoj.</ref> Multaj prisciencaj problemoj lanĉitaj en la diskutada agono de la mortinta klerismo (finiĝo de la [[17-a jarcento]] lasis eĥon ulilan al [[kredanto]]j kaj [[nekredanto]]j. === 19-a jarcento === [[Dosiero:Science et religion.jpg|eta|maldekstre|200ra|Kovrilo de libro de J. W. Draper, profesoro ĉe la [[Novjorko|Universitato de Novjorko]] (1903).]] La situacio komencas klariĝi en la [[19-a jarcento]]. Post la ĉeso de la intensa [[eklezio kaj ŝtato|senkristanigo]] de la [[Franca Revolucio]] de la ([[19-a jarcento]]), la kontrolo de la aŭtoritatoj ŝtataj kaj ekleziaj sin reorganizas prefere sub konservativa formo, foje ne senaj de malamo kontraŭ la antaŭaj liberpensuloj taksataj instigantoj de revoluciaj ideoj. La diversaj kristanismoj, katolika kaj protestanta, konsciiĝas ke la kverelo inter la du ekkrizigas: * la biblian [[ekzegezo]]n: necesas do reiri al la originaj tekstoj grekaj aŭ hebreaj * la [[hermeneŭtiko]]n: necesas do redifini la regulojn de la interpreton kiu ne limiĝu al la litero. Tio konduktis al la [[encikliko]]j pri la studo de la bibliaj tekstoj de [[Leono la 13-a]] kaj de [[Pio la 12-a]] difinantaj la rilatojn inter scienco kaj religio, poste al tradukoj de la kanona Biblio unualoke de la [[Biblio de Jerusalemo]] (unua duono de la 20-a jarcento).<ref>En Francio en la antaŭaj lastaj du jarcentoj nur tri tradukoj estis efektivigitaj, en Italio unu ([[Antonio Martini]] kiu italigis la [[Vulgato|Vulgaton]]), en Hispanio, Germanio... Entute nur 22! Sekvas diverslingvaj tradukoj: kiuj tamen adaptiĝas al konservativaj kriterioj. Ĉu la novaj tradukoj respektas la objektivecon aŭ malproksimiĝas el ĝi? Oni scias ke la novaj tradukoj ekscitis ankaŭ negativajn reagojn.</ref> En 1859 kiam eksplodas la kverelo inter [[Louis Pasteur]] kaj [[Félix Archimède Pouchet]] aŭtoro de «Hétérogénie ou Traité de la génération spontanée» (Eterogenerado aŭ eseo pri [[spontana generado]] (aŭ spontana generiĝo), la katolika intelektularo reĵetas la teorion de la [[spontana generado]] kiu tiam estis enkampigita de ateismemuloj kiel pruvo de la praveco de materialismo. <ref>[http://hebdo.nouvelobs.com/hebdo/parution/p2250/dossier/a363031-la_science_conqu%C3%A9rante.html “Louis pasteur, claude bernard, charles darwin...La science conquérante”] Michel de Pracontal in “Le Nouvel Observateur” n°2250 du 20 décembre 2007</ref>. ==== Pozitivismaj ideoj ==== [[Dosiero:auguste Comte.jpg|130ra|eta|[[Auguste Comte]]: laŭ kiu religio estas spontana kreiĝo kiun oni elpensis revelaciita.]] [[Auguste Comte]] (1798 - 1857) inspiriĝas al [[Roger Bacon]], [[René Descartes|Descartes]], [[Gaspard Monge|Monge]], [[Nicolas de Condorcet|Condorcet]], kaj malfermas, ĉe sia domo, kurson de filozofio dum kiu li prezentas sian [[Leĝo de la tri stadioj|leĝon de la tri stadioj]] de la homa spirito, kiujn li komparas kun la stadioj de la individua evoluo de la homo: ''teologia'' aŭ fiktiva, dum sia infanaĝo, ''metafizika'', aŭ abstraktema, dum sia adoleskaĝo; [[Pozitivismo|''pozitiva'']] dum sia maturaĝo, kiu fariĝas la aĝo de la scienco. Tiu lasta stadio interesiĝas pri la '''kielo''' de la estaĵoj kaj ne plu pri la '''kialo''', ĉar la naturo de la aĵoj, la absoluto, la universa ekspliko pri la naturo estas '''utopi''' kiuj estas restaĵoj de la [[metafiziko]] kaj ne plu devas konkeri la homan animon. Comte reĵetas la ideon pri la [[unua kaŭzo]], kaj provas ekspliki la fenomenojn per leĝoj esprimeblaj en matematika lingvaĵo. La aliro scienca, laŭ Comte, helpas senvuali la realon kaj priskribi la leĝojn de la naturo por atingi la uzon praktikan, utilan por la agado malsame ol la atingo de la scio por la scio. La filozofio havas kiel celon la unuigon de la scioj kaj pretigi sintezon kontraŭ la disperdiĝo de la disciplinoj kiuj konstituas damaĝon por la scienco. ==== Enkampiĝo de la teorio de Darwin ==== [[Dosiero:Darwin as monkey on La Petite Lune.jpg|eta|maldekstre|170ra|Satira karikaturo, kovrilo de “La Petite Lune”.]] [[Charles Darwin|Darwin]] estis konscia pri sia penso. La publikigo de lia verko (1859) “La origino de la specioj per natura selektado” (angle: “On the Origin of Species by means of Natural Selection”), provokis pasiajn reagojn kvankam Darwin ankoraŭ ne rifuzas citi la Kreinton. Okazas pli malfrue ke lia penso eksplicite etendas al la homo la perevoluan originon, en la verko “The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex”.<ref>Sed [[Alfred Russel Wallace]], kiu jam anticipis kaj subtenis la evoluan teorion per natura selektado ne disdegnis kredi je Dio kreinto.</ref> Kvankam en notoj de sia notlibreto li indikis sian orientadon al evoluaj materialismaj solvoj ekde [[1837]], li senhezite sin deklaras agnostika nur en [[1876]]. La regantoj de la Eklezio estis decidaj: la deveno de la homo el bestoj ne povas ne kontrasti kun la [[Biblio]]: en [[1860]] la katolika provinca koncilio de [[Kolonjo]] oponas la darvinan tezon kaj deklaras: “niaj gepatroj estis rekte kreitaj de Dio. Pro tio ni deklaras tute kontraŭa la la Sanktaj Skriboj kaj al la kredo, la opinion de tiuj kiuj ne hontas aserti ke la homo, rilate la korpon, estas rezultaĵo de spontana transformiĝo el naturo de kreitaĵo malperfekta al aliaj pli perfektaj ĝis la aktuala homa naturo”. En [[1860]], scienculoj [[Joseph Dalton Hooker]] kaj [[Thomas Henry Huxley]] defendis la tezojn de Darwin, dum debato antaŭ la episkopo de [[Oksfordo]] defendanta [[Fiksismo|fiksisman]] tezon konforme la tiama anglikana doktrino. ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en la prihistoria kritiko [[19-a jarcento]] ==== La [[Modernismo teologia|modernisma teologio]] ŝuldiĝas precipe al la [[ekzegezo]] lanĉita de esploristoj kaj teologoj de protestanta areo <ref>L’anti-protestantisme politique, Nicole Malet-Yvonet, RHPR, 1958</ref> Peter L. Berger skribis, iom ironie en [[1979]] ke ''protestantismo pro naskiĝa naturo engaĝiĝas en la moderneco tiamaniere ke fluo de teologiistoj turniĝis kontraŭ siaj propraj Sanktaj Skriboj!''. Tiu aŭdaca kritiko trovis konsenton ĉe laikemuloj.<ref>[[liberala judismo]] kaj [[liberala protestantismo]] ege pufigis tiun koncepton dum du jarcentoj</ref> en Eŭropo kaj reagojn en Usono kie kreiĝis la protestanta [[fundamentalismo]] kiu leviĝis kontraŭ la papa neeraripovo kaj kontraŭ la “ekĉesoj ekzegezaj”. Papo [[Pio la 9-a]] distingis sciencon veran kaj sciencon malveran:<ref>Encikliko “Quanta Cura”</ref> la vera kiu konformiĝas al la neerariga revelacio, “stelo” kiu devas gvidi la sciencon, kaj “lumo” kiu “helpas sin defendi el la insidoj kaj eraroj” (la scienco estis akuzita pri disvastigo de [[ateismo]] kaj [[materialismo]]). Papo [[Leono la 13-a]], posteulo de Pio la 9-a, renovigis la pribibliajn studojn per la encikliko “[[Providentissimus Deus]]” (Tre providenca Dio). Dume, la situacio de la teologio ne modifiĝis ĉar “la katoliko, oni ironie diris predikate en [[Dipatrino de Parizo|Notre-Dame de Parizo]], posedas ''la superan sciencon: li timas nenion de la falsa scienco ĉar ĝi estas ĉiam konfuzigebla, nenion de la vera scienco ĉar li ĉiam kuŝas kun la vero''. === [[20-a jarcento]] === Papo [[Pio la 1-a]] engaĝiĝis ĉasi kaj forigi la ekĉesan [[modernismo]]n <ref>La enciklikoj [[Lamentabili sane exitu]] (1907) kaj [[Pascendi Dominici Gregis]] (1907) estis la armiloj</ref> En kelkaj seminarioj okupis la precipajn postenojn manlibroj pri teologio kiuj tutaperte instruis: «La dia [[inspiro]] gardis la sanktan verkiston de ĉiuj dogmaj kaj moralaj eraroj, sed ankaŭ de ĉiu eraro historia aŭ scienca». La seminariisto devis perfekte akordiĝi kun la [[Konkordismo]] laŭ kiu ĉiu diraĵo de la Biblio akordiĝas kun la scienco kaj historio. Sendepende de tio, la pozicioj de la Katolika Eklezio ne multe modifis la studojn de ekleziuloj kaj katolikaj scienculoj engaĝiĝantaj en la scienca esploro, aparte en [[prahistorio]] kaj pri la origino de la homa specio. (Vidu : [[Teilhard de Chardin]]). ==== Klubo de Vieno ==== La “Rondo de Vieno” estis grupo de scienculoj kaj filozofoj, formiĝinta en Vieno ek de 1923 ĉirkaŭ [[Moritz Schlick]] cele krei novan [[Filozofio de scienco|Filozofion de scienco]] kun rigora sinteno, kaj ekskludante ĉiun metafizikan entrudiĝon. Sub la nomo de “[[Scienca koncepto de la mondo]]”, kuŝas rigida programo: # La sciencoj devas povi sin unuigi sub unika lingvaĵo kaj en la faktoj kiuj ĝin bazigas. Fakte, ĉiu scienca sperto fontas kaj de la sperto kaj de «taŭtologia starigo de la penso». # La filozofio, konsiderita kiel vera scienco, reduktiĝas al klarigo de la sciencaj propozicioj pasante rekte aŭ malrekte al la sperto, kies propoziciojn la sama scienco devas kontroli. La filozofio estos precipe filozofio de la scienco; kaj, okupiĝante pri tiu pozitiva aspekto de la homa sciokapablo, ĝi tendencos al efektiva objektiveco (Reichenbach, enkonduko al la numero1 de “Erkenntnis”). Por igi klara la lingvaĵo de la scienco, ĝi utiligos la logika simbolismo de Frege et de Russell. # La sukceso de tia filozofio anoncas la finiĝon de la metafiziko: ''Ĉar ne plu estos necese pritrakti “filozofiajn problemojn”, pro tio ke ĉiun problemon oni pritraktas filozofie, nome per lingvaĵo vera kaj provizita de senco'' (Schlick, Die Wende der Philosophie). Kaj la senraciaj problemoj de la metafiziko tiam aperos kuŝantaj sur vortoj kies senco ne estis jam sufiĉe klarigita, kaj sur kontroleblaj propozicioj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |titolo=“Cercle de Vienne” Par Gilles Gaston Granger |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501051413/http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |arkivdato=2006-05-01 }}</ref>. ==== Franca Skolo ==== [[Louis Leprince-Ringuet]] elstaras inter la plej konataj scienculoj, engaĝiĝante en la problemo pri la naturo de la rilatoj inter scienco kaj [[fido|kredo]]. Lia rezonado insistas sur la scienco kaj sur la [[etiko]] startante de citaĵo el [[Jacques Monod]], eltirita el ties prelego ĉe la [[Collège de France]]. Tiu scienculo, ateismemulo, estis la aŭtoro de ''Le hasard et la nécessité = La kazo kaj la neceso''; laŭ li, kiel laŭ aliaj scienculoj, la scienco proksimigas ĉiujn homojn sur la tuta planedo dum la religioj ilin dividas. Ŝajnas ke inter scienco kaj religio entrudiĝas fundamenta natura malsamo. La scienco engaĝiĝas formuli leĝojn, nome “komenti”, sed ĝi ne eksplikas la '''kialon''' de la universo. Tiel ankaŭ la antaŭvido de niaj agoj ne estos donita pere de la disvolviĝo de esploroj. La scienco el si mem sin prezentas ateistema: neniaj spuroj de Dio en la senmezura amaso de studoj kiuj kovras ĉiujn sferojn de la sperta scio! Rilate la pozicion de la Eklezio, Louis Leprince-Ringuet montras ke ĝi estas ĉiam pli malferma al novaj principoj sed malbone konsiderata, eĉ ĉe katolikoj. Ĝia ilo de rezonado kaj dialogo kuŝas precipe, kaj tio ekde 1936, en la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] komponita de 80 efektivaj membroj (kun certnombro de honoraj akademianoj) de ĉiuj nacioj, disciplinoj kaj religiaj konfesioj, kies kutime ĉirkaŭ 20 ordenitaj per Nobelpremio; katolikoj en ĝi aperas minoritate. Ĝi sidejas en [[Vatikano]], kaj organizas plurfoje jare “semajnojn de studo aŭ de kolokvo”. La papo, ĉiam informite, prezidas ĉiujn aŭtonomiajn plenajn sesiojn; tio okazis ankaŭ la [[10-an de decembro]] 1979 kiam li anoncis la komenciĝon de la procezo por la rehabilito de [[Galilejo]]: tiu proceso finiĝis en [[1992]] per la preskaŭ kompleta rehabilito de la scienculo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |titolo=Revue des Sciences Philosophiques et Théologiques 82, 1998, 87-122 |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050219185315/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |arkivdato=2005-02-19 }}</ref>. Pli ol rehabilito de scienculo Galilejo (ĉiuj modernaj papoj lin konsideris granda scienculo), la grupo de laboro profitis de la okazo, laŭsugeste de la [[Johano Paŭlo la 2-a]], por klarigi la reciprokajn rilatojn de scienco kaj religio. Hodiaŭ, la [[Romkatolika Eklezio|Katolika Eklezio]] ne interesiĝas pri problemoj de la fizika strukturo de la universo. La kontrastoj kun la [[fido|kredo]] prefere povas naskiĝis en la aplikado de la teorioj en la ĉiutaga vivo. Oni konstatas ke, en Usono kaj Eŭropo, oni laboras pri la [[Biblio|bibliaj tekstoj]] aplikante la principon, laŭ kiu estas erare konsideri la bibliajn priskribojn laŭlitere: kritika pozicio tia kiu estas, jam de la [[19-a jarcento]], komuna kaj por katolikoj kaj por protestantoj ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en [[20-a jarcento]] ==== Komence de sia papado, la 10-an de novembro [[1979]] (centjara datreveno de la naskiĝo de [[Albert Einstein]]), [[Johano Paŭlo la 2-a]] instalis la komisionon, kaj, post la rehabilitantaj konkludoj de la ŝarĝita komisiono, la [[31an de oktobro]] [[1992]] parolis kaj deklaris: ''Tiel la nova scienco kun siaj novaj esplormetodoj kaj la esplorlibero, devigis la teologiistojn sin demandi pri siaj propraj kriterioj por interpreti la [[Biblio]]n. Sed la plej granda parto tion ne faris: paradokse, Galileo, sincera kredanto, montriĝis pli akravida rilate tiun temon ol liaj teologiaj kontraŭuloj''. “Se la Skriboj ne povas erari, skribis [[Benedetto Castelli]], iuj de ĝiaj interpretistoj kaj komentariistoj tion povas kaj diversaj tion faris”. Oni konas ankaŭ ties leteron al Christine de Lorraine (1615) kiu estas resuma pritrakto pri biblia hermeneŭtiko. En sia mesaĝo adresita al la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] la 22-an de oktobro [[1996]], tiu papo asertis pri la akcepto de [[Novdarvinismo]] (aŭ, pli ekzakte, de teorio de evoluo, inter kiuj tiu darvina): ''“Hodiaŭ, post preskaŭ duonjarcento de la ensceniĝo de la [[encikliko]] ([[Humani generis]] – la 1-an de aŭgusto 1950) -, novaj malkovroj kondukis agnoski ke la teorio de la evoluo estas pli ol hipotezo”. Rimarkeblas, fakte, ke tiu teorio iom post iom altrudiĝis al la atento de esploristoj pro serio da malkovroj okazintaj en la aplikado al diversaj disciplinoj. La konverĝo, neniel serĉata aŭ provokita, de rezultoj de laboroj aranĝitaj unu sendepende de la alia, konstituas el si mem argumenton favoran al tiu teorio.'' En la franca medio, unu el ĝia plej elstaraj pensistoj rilate la rilatojn inter scienco kaj [[fido|kredo]], la kardinalo prezidanto de la [[Papa Konsilio por la Kulturo]], ekigante nocion de “[[Stephen Jay Gould]]” usona paleontologo, rimarkigas ke la epistemologia distingo de la scioj estas kondiĉo necesa por eviti damaĝajn formojn de konfuzo: tamen se la kredo kaj scienco estas scioformoj profunde malsamaj, oni ne rajtas pensi kaj instrui, kiel faras certuloj, ke ili konstituas du disigitaj mondoj kiuj neniam renkontiĝas: se la unua kaj la alia havas sencon por la homo, okazas en la vero scienca kaj en la vero por la homo ke ili fariĝas, paradokse, konverĝantaj paraleloj: nome ili disiĝas discipline, sed kuniĝas en la homo! <ref>[http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051018082720/http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf|date=2005-10-18}} Actes du Colloque interdisciplinaire sur Science et Foi, Ljubljana (3 juin 2004), cardinal Paul Poupard.</ref>. En [[1996]], la [[papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] asertis ke la evoluismo estas pli ol simpla hipotezo; ankaŭ pro tio, la magisterio de la Katolika Eklezio rifuzis adheri al la kampanjoj favoraj al [[kreismo]]. En 2005, [[George Coyne]], tiam direktoro de la [[Observatorio astronomia vatikana]] prenis pozicion kontraŭ la [[Inteligenta dezajno]] responde al invito de aŭstria kardinalo [[Christoph Schönborn]] <ref>[http://www.sciencepresse.qc.ca/archives/2006/cap0409065.html Le pape et l’évolution]</ref> La 14-an de septembro [[1998]], ĉe la finiĝo de la [[Jarmilo|dua jarmilo]], [[Johano Paŭlo la 2-a]] publikigis la [[encikliko]]n “”[[Fides et ratio]]””, kiu sintezas la rilaton inter [[Fido|kredo]] kaj la [[racio]]. Komencante per la frazo de templo de [[Delfo]] “Konu vin mem” (Γνῶθι σεαυτόν), ĝi daŭrigas tiel: ''“La kredo kaj la racio estas kiel du flugiloj kiu ebligas ke homa spirito leviĝu al la kontemplado de la vero.”'' En tiu encikliko, Johano Paŭlo la 2-a memorigas la laboron de propriĝo de la [[Helena filozofio|antikva filozofio]] ([[Aristotelo]] en okcidento [[Mezepoko|dummezepoke]]), precipe danke al Sankta [[Tomaso de Akvino]], la neceson de fundamentoj: ''“Mi nur deziras deklari ke la realo kaj la vero transcendas la faktan kaj la empirian realon kaj mi volus certigi pri la kapablo posedata de la homo penetri tiun transcendan kaj metafizikan dimension laŭmaniere vera kaj certa, kvankam malperfekta kaj analogia.”'' Papo [[Benedikto la 16-a]], posteulo de Johano Paŭlo la 2-a, precizigis la vidpunkton de la Magisterio de la Katolika Eklezio en aprilo 2007: ''”Kristanismo faris “opcion de la antaŭmeto de la kreanta racio komence de ĉio kaj principo de ĉio”. Ĝi ankaŭ reĵetis la duan eblan opcion, tiun de la “antaŭmeto de la neracio laŭ kiu ĉio kio funkcias sur la tero kaj en niaj vivoj estus nur hazarda kaj produktaĵo de senracio kaj asertas ke ĉiu el ni estas frukto de la penso de Dio”. Tiu alestiĝa pozicio kuntrenis la teorion de evoluo, sed reĵetas ke tiu teorio altrudu la vidpunkton per kiu oni devas konsideri la individuon”.'' <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |titolo=Le Figaro – Actualité en direct et informations en continu |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081220174348/http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |arkivdato=2008-12-20 }}</ref> == Rilatoj inter kredo kaj religio laŭ nekristanaj religioj == === Islamo === En la islama kulturo ne enrompis la kontrasto inter religio kaj scienco, troviĝas nur spuroj de la kontrasto inter fido kaj racio epoke de Averoeso el kies doktrinoj fontis la unuaj ĝemetoj de la teorio de la duobla vero. Laŭ islamismo la scienco pri naturo estas io kondukanta al la medito pri Dio. La naturo eĥigas la grandiozon de Dio. En tio islamismo similas al bibliismo kies psalmoj kantas la naturajn belecojn kiel stadion ligantan al Dio. Orgojle kaj pervere islamanoj memorigas la grandajn figurojn de la islama kulturo kiel tiujn kiuj parte ankaŭ praktikis sciencan metodon. Kiel en Kristanismo, mistikemaj fluoj montris ne multe ŝati la engonfiĝon en sciencaĵoj malavantaĝe de la spirito<ref>Rosanna Gorini (2003). "Al-Haytham the Man of Experience. First Steps in the Science of Vision", International Society for the History of Islamic Medicine. Institute of Neurosciences, Laboratory of Psychobiology and Psychopharmacology, Rome, Italy.</ref> La kritikaj metodoj de la prihistoria sciencoj, tamen, penas esti aplikitaj en la ekzegezo de Korano kaj aliaj historia dokumentoj. == Citaĵoj == [http://eo.wikiquote.org/wiki/Albert_Einstein] En unu el la multaj Vikicitaroj [[Albert Einstein]]: “''Tio kion vi legis rilate miajn nereligiajn konvinkojn estis mensogo, certege mensogo kiu estas sistema redirita. Mi ne kredas je Dio persona kaj mi neniam diris la kontraŭon de tio, mi tion esprimis prefere aperte. Se troviĝas en mi kelkaĵo kiun oni povas nomi “religia” tio tiam ekscitos mian senliman miron por la strukturoj de la universo en la limoj laŭ kiuj nia scienco povus ĝin trovi.'' <ref>En “Le côté humain”, Éd. Helen Dukas et Banesh Hoffman, lettre du 24 mars 1954.</ref> [[Martin Luther King]]: ''“Povas okazi konflikto inter homoj de fragila religio kaj homoj de firma scienco, sed certe ne inter scienco kaj religio. Iliaj respektivaj mondoj estas disigitaj kaj ilia metodoj malsamaj. La scienco esploras, la religio interpretas. La scienco liveras al la homo scion kiu estas potenco; la religio donas al la homo saĝon kiu ĝin kontrolas. La scienco okupiĝas pri faktoj, la religio pri valoroj. Ili ne estas du rivaloj: ili estas komplementaj. La scienco malpermesas ke la religio plonĝu en la neraciismon senpovan kaj paralizigan obskurantismon; la religio malpermesas ke la scienco enkotiĝu en materialismo kaj mortiga neniismo.”'' == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == • Denis Alexander, “Science et foi : évolution du monde scientifique et des valeurs éthiques”, Frison Roche, 2005, ISBN|2-87671-453-1 • Jacques Arnould, “La Marche à l’étoile : pourquoi sommes-nous fascinés par l’espace ?”, Albin Michel, 2006, ISBN|2-22614-923-6 | “Dieu, le singe et le big-bang”, Éd. Broché, ISBN|2-20406-401-7 | “La biologie est-elle un humanisme ?”, Éd. Broché, {{ISBN|2-13049-929-5}} | “Pierre Teilhard de Chardin”, Éd. Broché, 2005, ISBN|2-26202-264-X • Ian-GBarbour, “Quand la science rencontre la religion”, Édition du Rocher, 2005, ISBN|2-26805-350-4 * [[Paul de Broglie]], “La Science et la Religion” • Paul Clavier, “Dieu sans barbe”, Table ronde, 2002, {{ISBN|2-71032-553-5}} * [[Christian de Duve]] “À l’écoute du vivant”, Éd. Odile Jacob (13 mai 2005) (486 pages), {{ISBN|2-73811-629-9}} | “Singularités : Jalons sur les chemins de la vie” (296 pages) Éd. Odile Jacob (28 avril 2005), {{ISBN|2-73811-621-3}} * [[Jean Gagnepain]], “Raison de plus ou raison de moins”, Éditions Cerf, 2005, ISBN 2-20407-652. * [[Stephen Jay Gould]], “Le Renard et le Hérisson : Comment combler le fossé entre la science et les humanités” (avec Nicolas Witkowski) Éd Seuil (14 octobre 2005), {{ISBN|2-02061-470-7}} | “Et Dieu dit : “ Que Darwin soit ! “” Éd. Seuil (5 mai 2000), {{ISBN|2-02038-198-2}} • Thierry Magnin, “Entre science et religion”, Eds Du Rocher, 1998, {{ISBN|2-26802-831-3}} * [[Jean-Michel Maldamé]], “Science et foi en quête d’unité : Discours scientifiques et discours théologiques”, Cerf, 2003, {{ISBN|2-20407-187-0}} * [[Georges Minois]] ,”L’Église et la science. Histoire d’un malentendu”. T.1 : “De saint Augustin à Galilée”, 1990 ; T.2 : “De Galilée à Jean-Paul II”, Fayard, 1991. • Michèle Morange “Les Secrets du vivant : Contre la pensée unique en biologie”, Éd. La Découverte (15 septembre 2005) Collection « Sciences et société », {{ISBN|2-70714-624-2}}. * [[Bertrand Russell]], “[[Science et religion]]”, Gallimard, 1990, {{ISBN|2-07032-517-2}} * [[Pierre Teilhard de Chardin]], “Science et Christ”, 1965 • Christophe Theobald, “L’univers n’est pas sourd : Pour un nouveau rapport sciences et foi”, Bayard, 2006, {{ISBN|2-22747-568-4}} * [[Patrick Tort]] “Darwin et la philosophie : religion, morale, matérialisme “ Éd. Kime (19 octobre 2004), {{ISBN|2-84174-345-4}} * [[Alfred North Whitehead]], “Procès et Réalité” * [[Jean Dubessy]] et [[Guillaume Lecointre]] (dir.), “Intrusion spiritualistes et impostures intellectuelles en sciences”, Éditions Syllepse, 2001 (400p.) • Francesco-Agnoli, “Scienziati, dunque credenti (come la Bibbia e la Chiesa hanno creato la scienza sperimentale),” Cantagalli (Siena Italie), 2012, (ISBN 978-88-8272-823-6) === Scienca kaj teologia verkaro === * {{fr}} [http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage Revue des sciences philosophiques et théologiques 82, 1998, 87-122] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050216113339/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage |date=2005-02-16 }} * Le Nouvel Observateur - décembre 2005 “Dieu et la science : le nouveau choc” * [http://theoremes.revues.org Revue ThéoRèmes - Enjeux des approches empiriques des religions] * Vidu verkojn de [[Michael Hesemann]] kaj de la itala filozofo [[Augusto del Noce]] == Vidu ankaŭ == * [[Roger Bacon]] * [[Fido kaj racio]] * [[Kopernika revolucio]] * [[Scienca esploro]] * [[mondo]] * [[Arabaj sciencoj]] * [[Bioetiko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.radiofrance.fr/chaines/france-culture2/emissions/vie_oeuvre/fiche.php?diffusion_id=53615 une vie, une œuvre] Alfred North Whitehead Science et métaphysique (émission de radio à écouter en ligne) * {{fr}} [http://www.memo.fr/article.asp?ID=THE_SCI_005 La science et la religion - (Le Site de l’Histoire)] * {{fr}} [http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 Science & Religion : L’impossible concubinage ? - ENS de Lyon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080217024725/http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 |date=2008-02-17 }} * {{fr}} [[Richard Dawkins]] [http://www.brightsfrance.org/Dawkins%20science%20et%20religion.htm “Science et religion : quelle convergence ?”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304183657/http://brightsfrance.org/dawkins%20science%20et%20religion.htm |date=2016-03-04 }} * {{fr}} [[Jean Bricmont]] [http://www.dogma.lu/txt/JB-Science01.htm “Science et religion : l’irréductible antagonisme”] * {{fr}} [http://epaer.ens-lsh.fr/ Enjeux philosophiques des approches empiriques de la religion] * {{fr}} [[Etude Juive]] [http://www.jattitude.net/age-monde-univers-science-religion-judaisme-bible/”Comment comcilier l’âge de l’univers selon la science avec l’âge que la Bible lui donne ?”] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kreismo]] [[Kategorio:Scienco kaj religio]] [[Kategorio:Metafiziko]] [[Kategorio:Historio de scienco]] p9o1ns0ot3ktacroxrld1pl0strwrxo 9441072 9441070 2026-07-29T07:04:16Z Moldur 2507 9441072 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:God the Geometer.jpg|eta|Laŭ la [[Mezepoko]], la [[scienco]], la [[geometrio]] kaj la [[astronomio]] estis rekte ligitaj al la dia. La [[cirkelo]] en la manuskriptoj de [[13-a jarcento]] simbolis la kreadon.]] '''Rilato inter scienco kaj religio''' <ref>Tiu artikolo estas rekonstruo de la historio de la problemo emas montri kia estas la pozicio de la dikredantoj: aliloke estas aŭ estos pritraktata specife en nedikredanta optiko kaj privilegiante la debaton en la franca medio.</ref>(aŭ rilato inter scio kaj kredo) estas temo transiĝinta ekde la [[Antikva tempo]] al la diversaj esploraj kampoj, per tiuj kiuj hodiaŭ difiniĝas [[Filozofio de scienco]], [[teologio]], [[Historio de scienco]] kaj [[Historio de religioj]]. Estu tiupunkte notite kiom malfacilas objektive akordigi en homogena korpo sciojn tiom malsimilajn kaj kiuj laŭlonge de la tempo foje ŝanĝiĝis kompromitante la sistemecon kaj la klasifikeblecon. Ankaŭ la koncepto pri scienco ŝanĝiĝis laŭlonge de la jarcentoj.<ref>[http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714141756/http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf|date=2014-07-14}} Laŭro Dorato, Dalla filosofia della scienza alle filosofio delle scienze (El la filozofio de la scienco al la filozofio de la sciencoj).</ref> La unua provo priellabori kaj sentigi akordon, kaj ankaŭ la neceson ke tiu akordo povu ekzisti, inter scienco kaj religio, movis siajn konsciajn paŝojn en la kulmino de la [[mezepoko]]: kiam la okcidento povis ricevi antaŭe pere de arabaj komentoj kaj tradukoj poste la integraj originalaj verkoj de [[Aristotelo]] komencis ankaŭ novan sistemadon kaj akordigadon de la sciencoj kaj teologio, de la liberalaj artoj kaj teoria penso; kaj, kiel en [[Tomaso de Akvino]], la filozofoj-teologoj ellaboris la grandan sintezojn inter la religiaj konceptoj de la [[Patroj de la Eklezio]] kaj la doktrinoj de la filozofoj de la naturo, inter scio-sperto kaj [[revelacio]]. La [[Filozofio de Mezepoko|mezepoka filozofio]], profitante de la raciaj fundamentoj de la [[scio]] de la antikvaj filozofoj kaj ilin akordante kun la kurantaj okcidentaj vidpunktoj, montris kaj ke la problemo ekzistas kaj ke ĝi povas trovi solvon<ref>[http://classes.bnf.fr/DOSSITSM/gc71-25.htm BnF : Organon d’Aristote] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101104130953/http://classes.bnf.fr/dossitsm/gc71-25.htm |date=2010-11-04 }}.</ref> Ĉu la problemo sentiĝis nur ĉe kristanoj kaj ĉe islamanoj, aŭ ankaŭ ĉe aliaj kulturoj? == Kredo kaj modernaj sciencoj == La rilatoj inter scienco kaj kredo (aŭ fido) en la postaj jarcentoj, precize ekde la [[17-a jarcento]] kaŭzis ankaŭ [[metafiziko|metafizikajn]] debatojn ĝis niaj tagoj. En katolikismo, la rilato inter la kredo kaj la racio estas abunde pritraktata en la encikliko “[[Fides et Ratio]]” (Fido kaj racio [[1998]]). En ĝi la [[Pozitivismo|pozitivismaj]] pozicioj rifuzantaj la eblecon de akordo inter la religia scio kaj racia fundateco estas decide kritikataj kaj rifuzataj: «[[sciencismo]] estas alia danĝero konsiderenda. Tiu filozofia koncepto rifuzas akcepti la ekziston de validaj formoj de kono malsamaj ol tiuj propraj de la pozitivaj sciencoj, konfluigante en la sferon de la imagaĵoj la prireligian kaj priteologian sciaron, same kiel ankaŭ la scion pri etiko kaj estetiko. Antaŭe, tiu pozicio estis proponata de pozitivismo kaj novpozitivismo kiuj taksis sensencaj la asertojn de metafizika karaktero. La [[epistemologio|epistemologia]] kritiko jam malkreditigis tiun pozicion, sed jen ĝi renaskiĝas sub la novaj traktoj de sciencismo»<ref>[[Fides et Ratio]], [[1998]], § 88</ref> Iuj religiaj institucioj inspiris kaj jam preparis personojn tute dediĉitajn al la scienca esploro <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |titolo=jesuites.com |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101128051044/http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |arkivdato=2010-11-28 }}</ref> kiuj estis ĉiam estimataj laŭlonge de jarcentoj. Ili hodiaŭ disponas pri universitatoj, esplorcentroj kiel ekzemple, pri la [[Papa Akademio de la Sciencoj]], pri ekipoj funkciigantajn sciencajn esplorojn kiel la [[Observatorio astronomia vatikana]].<ref>Koncerne rilaton inter scienco kaj religio, ĝi inspiris al [[Bertrand Russell]] eseon kies ĉapitro estas dediĉita al ekzameno ĉu la scienco mem estus [[superstiĉo|superstiĉa]].</ref> [[Dosiero:Specola1.jpg|eta|250ra|dekstre|Kupolo de la teleskopo poziciita sur la tegmento de la apostola palaco de [[Kastelo Gandolfo]].]] Iam la scioj estis progrese akiritaj en Okcidento jen en diversaj [[Monaĥejo]]j kaj en la [[episkopaj lernejoj]] en diversaj kristanaj eŭropaj landoj, aparte en [[Francio]] dum la [[Karolidoj|Karolida epoko]].<ref>Por la edukado en Mezepoko vidu: [[Le Goff]], “Les Intellectuels au Moyen Âge”, éd. du Seuil, 1985, p.53</ref>. La remalkovro, en Okcidento, de kompletaj sekcioj de la greka filozofio pere de interŝanĝoj kun aliaj civilizoj kaj la traduko de multaj antikvaj manuskriptoj inter la jaroj [[1120]] kaj [[1190]] permesis la disvastiĝon de la samaj tekstoj en okcidento. [[Aristotelo]], aparte, estis agnoskita dum la tuta mezepoko kiel la [[antonomazio|antonomazia]] filozofo. Oni jam konservis en Okcidento diversajn liajn verkojn (lia “malnova logiko”, ekzemple, pere de [[Boecio]] komence de la [[6-a jarcento]], kiu stimulis la disvolviĝon de la dialektiko en la [[12-a jarcento]]. Tiuj libroj kun ĝiaj teorioj sciencaj kaj filozofiaj dum la [[13-a jarcento]] estis rekonsideritaj kaj inspiris Sanktan [[Alberto la Granda|Alberton la grandan]] kaj Sanktan [[Tomaso de Akvino|Tomason de Akvino]] kaj ĵelpis la sistemadon de la kristana filozofio.<ref>J. Le Goff, “La Civilisation de l’Occident médiéval”, p. 426, 1984</ref> Studuloj judaj (kiel [[Maimonido]]) kaj islamanaj (kiel [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]], kies komentoj pri la verkoj de Aristotelo estis legitaj en la kristana mondo), pli kreskigis tiun ellaboron kiu staras ĉe la komenco de la Renesanco de la [[12-a jarcento]] <ref>[[Bernard Quilliet]], “la tradition humaniste”</ref>. Preskaŭ samtempe alestiĝis la kritiko pri tiuj tekstoj, kaŭzita de la observado kaj eksperimentado (vidu ekzemple [[Roger Bacon]]). [[Astrofizikisto]] [[Hubert Reeves]] informas ke se “laŭ longa tempo oni opiniis ke la scienco estus ignorinta la funkcion de la religio, tio estis eraro. Ĉi-koncerne du vidpunktoj oponiĝas ĉar ''scienco kaj religio ne alfrontas la samajn problemojn. * “La scienco” priskribas la [[fenomeno]]jn, la mekanismojn, la principojn al kiuj ni estas submetitaj, alivorte la '''kielon''' de la ekzisto. Tamen, la limoj de la nuna scienco estas tre realaj, kiel evidentigas Pierre Karli de l’[[Académie des sciences]]: «nia soifo de signifo kaj de [[sperto]] ne eniras inter la konsideroj de la scienco ĉar ne eblas ilin prilaboris per ekvacioj!». Tamen, kiel revenĝo, same kiel la [[filozofio]] kaj la [[arto]] siaflanke, la ''[[fido]]'' interesiĝas pri ekzistencialaj problemoj koncernantaj la [[Senco de la vivo|sencon de la vivo]], la ĉeeston de la [[transmondo]], [[Ekzisto de Dio|l’ekziston de Dio]], la rilatojn de homo kun Li, kaj orientigas sindemandi pri la '''kialo''' de la ekzisto. * La religio sekvas en kontinueco la sciencajn sciojn <ref>Colloque de Bruxelles, ULB, actes réunis sous la direction de Michel Cazenave (2001); kaj artikolo de [[Alfred North Whitehead]] pri Théologie du Process (Teologio de la procezo).</ref> == Historia evoluo de la rilato inter scienco kaj religio == === Malfrua antikva tempo === [[Dosiero:Augustinus 1.jpg|100ra|maldekstre|Aŭgusteno de Hipono]] [[Aŭgusteno de Hipono]] (354 - 430) ne estis scienculo sed forte influis sur la disvolviĝo de la okcidenta scienca penso kaŭze de siaj filozofiaj konceptoj.<ref>Giovanni Relae [https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Reale], [[Nicola Abbagnano]].</ref>. Komence de [[Mezepoko]] la scienco estis skuita inter du fajroj: la du grandaj teologiaj fluoj. La unua promovis la esploron nure pri la problemo de la “eterna savo” ĉar la scienco (naturaj-filozofiaj sciencoj) nenion povus ol devii la animojn. La dua fluo instruis ke la esploro pri la [[mondo|materia mondo]] puŝas malkovri kaj respekti kaj admiri la grandiozon de la Kreinto. Aŭgusteno defendis kaj antaŭenirigis tiun duan ideon: laŭ li scienco havis grandan rolon plenumendan en la medio de la kristana religio; li ellaboris la “sanktan” teorion laŭ kiu la universo, esprimo de la dia volo, nenion povas esti ol bona, kaj esploro pri ĝi nenion povas ol plifortigi la kredon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060904014442/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |arkivdato=2006-09-04 }}</ref>. === Rilato de la scienco kun la fido-kredo kaj mezepokaj konceptoj === La tiamaj religioj puŝadis por la disvolviĝo de la esploro en la kampo de la sciendaĵoj. Estas la kazo de [[Islamo]] kiu sciis abunde profiti de la sciencaj-kulturaj akiraĵoj de la popoloj konkeritaj ankoraŭ vigle plurestantaj en la islama medio: kristanoj, koptoj, judoj, [[Zoroastro|zoroastranoj]], persoj, bizancanoj, ĥaldeoj, hindioj. Vidu: [[islama scienco|islamaj scienco kaj tekniko]], [[Renesanco de la 12-a jarcento]] Ekzemplo de tiu dinamismo estu [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]] (1126-1198) kiu sin foroferis en la studo por kompreni kaj interpreti [[Aristotelo]]n. Li ĉiomenergie engaĝiĝis retrovi la originan sencon malembarasiĝante je ĉiuj interpretoj konstruitaj ĝis tiam pri la verkaro de Aristotelo kaj celis konstrui mem pensosistemon markitan per sia propra interpreto. Al li interesas precipe la problemo de la origino de la mondo. Laŭ li, Aristotelo inokulas ke ’’’nenio elvenas el nenio kaj ke nek la formo nek la materio ([[Hilemorfismo]]) estas kreitaj’’’. La movo estus eterna kaj kontinua: temas pri la doktrino de la eterneco de la materio. Li distingas en la homo la [[intelekto pasiva|inlelekton pasivan]] el la [[intelekto aktiva]]. La unua situus trans la individuo posedanta nur la aktivan: ĝi estus supera, antaŭa, ekstera ĉar ĝi estus senmorta. La senmorteco estus karakterizo de la specio kaj ne de la individuo. Tiu distingo kondukis Averoeson al la radika disigo de la racio el la kredo-fido ĉar la lumoj de la Revelacio ne estus atingebla per la racio: fakte, tiu ĉi malpruvas la individuan mortecon dum la kredo tion asertas! En Averoeso ekpululis la teorio de la '''duobla vero '''. [[Dosiero:Saint thomas d aquin.jpg|eta|150ra|Sankta Tomaso de Akvino]] [[Tomaso el Akvino]] (1225-1274), male, provas ilin akordigi fondante la teologion kiel sciencon [[Racio|racian]]. Tiuj du filozofiaj vojoj ekscitos pasiajn debatojn en la [[kristanismo|kristana]] mondo kaj ĉiu akiros tiom da adherantoj kiom da oponantoj. La emo disigi la racion kaj la kredon kvazaŭ apartenantajn al du neakordigeblaj fluoj de veroj riskis nuligi la streĉojn de tiuj kiuj celis akordigi, ĝuste pere de la doktrinoj de Aristotelo, la sciarojn profanajn kaj tiujn revelaciajn. La Averoesaj principoj, juĝataj danĝeraj per la kristana kredo estos fine kondamnitaj en la Eklezio kristana en 1240 kaj en ([[Kvina Laterana Koncilio]]) ([[1513]]). Tiuj kondamnoj rimarkigas kiel la averoesismo vastis inter la kristana intelektularo. Cetere ankaŭ la oficialaj regantoj de la islama kredo jam kondamnis, praktike, Averoeson, akuzitan pri misformigo de la islamanaj [[precepto]]j: li devis fuĝi, sin kaŝi kaj senrilate vivi ĝis kiam oni lin invitis al [[Marakeŝo]], kie li rehabilitita mortis.<ref>[http://classes.bnf.fr/dossitsm/b-averro.htm Extrait du site de la BNF, Paris]</ref>. Tomaso de Akvino en [[1228]] sin trovis kuntrenita en polemikon pri aristotelismo kiu oponis la partianojn de la filozofia skolo de Sankta Aŭgusteno kontraŭ la simpatiantoj al Averoesismo. La unuaj sin sentis minacataj de la duaj kiuj proponis la sendependon de la filozofio antaŭ la revelacio. En la koro de la debato, Tomaso subtenis interan pozicion laŭ kiu religio (kredo) kaj racio (scienco) ligiĝas: laŭ li, la scio apogiĝas sur veroj kaj de la kredo kaj de la sperto, influanta unu pli ol la alia laŭ naturo spirita aŭ materia. Cetere, laŭ li, kristanoj neniel timas paganan filozofion ĉar ĉiu esploro pri la naturo estas esploro pli la verko de Dio. Tamen, spite de sia modereco, Tomaso estis kondamnita sammaniere ol la averoesistoj. Li mortos en Napolo kondamnita ([[1274]], kaj denove en [[1277]] la “majstraro de Parizo”, tiam la plej timata teologia jurisdikcio de la Eklezio, proskribis iujn propoziciojn de liaj verkoj. Sed tre baldaŭ, post tiu epizodo, oni ekkonsciiĝas pri la valoro de la pozicio de Tomaso akordiganta la grekan filozofion kaj kristanismon. Li estos oficiale sanktodeklarita en [[1323]]. Mirige okazas ke ĝuste al Tomaso, kaj pli ĝenerale al [[filozofio de Mezepoko]], ke oni ŝuldas la ellaboradon de la intelektaj fundamentoj de la [[Kono]] en Okcidento kaj aparte de la teologia spekulativeco.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060613195405/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |arkivdato=2006-06-13 }}</ref>. Oni notu ke, ironio de la sorto, ĝuste tia akordiga penso de la vasta sistemo de tiu malgranda majstro, kiu elspezis tiom da laboro, da lerteco kaj intelekta kontrolo, estis stigmatizita per 17 vakuaj kaj malŝatantaj argumentoj-defioj flanke de kristanaj kontestantoj! En tiu sintezo kunliganta la dian leĝon kaj la antikvajn naturajn leĝojn, tiuj severaj juĝistoj malfermis la vojon al aliaj formoj de konoj privilegiantaj la logikon, la simplecon kaj liberan esploron. Inter la disciplinoj elmerĝantaj ĉe la fino de malrapida plurjarcenta maturiĝo: “[[devotio moderna]]”, [[Humanismo]], [[scienco]], [[scienca metodo]], inter kiuj [[logiko]], [[matematiko]], [[Fiziko]]... === [[16-a jarcento]]: Koperniko kaj la finiĝo de [[Tercentra teorio|Geocentrismo]] === Kiel sciate, tercentrismo majstre regnis kiel “scienca” koncepto ekde la praepokoj; kaj penis avanci la ebleco de [[heliocentrismo]] (sunismo): subtenantoj estis suspektata pri herezo. Estis suspektata pri la nova koncepto ankaŭ Nikolao [[Koperniko]]. Tiu ĉi abunde citas, avantaĝe de ĉiuj, subtenantojn de la nova teorio, sed ankaŭ subtenantojn de la malnova teorio. Tio legeblas en lia verko “De revolutionibus orbium coelestium”, p. 468, kie estas ankaŭ dirate ke '''”Okazas ke sekvante [[Platono]]n kaj [[Pitagoro|pitagoranojn]], la plej grandaj matematikistoj de tiu elstara epoko, ke oni elpensis ke por determini la kaŭzojn de la fenomenoj, devas esti atribuita al la sfera tero cirklan movon.” ''' [[Dosiero:De revolvtionibvs orbium coelestium 1566 (99146257) (cropped).jpg|150ra|eta|maldekstre|Kovrilo de “De revolutionibus Orbium Coelestium” (parto VI, eldono [[Bazelo|Bazela]]).]] La papo [[Paŭlo la 3-a]], kiu volis reformi la kalendaron, al Koperniko komisias studon pri la planedoj kaj pri la suno por rekontroli la teorion de [[Ptolomeo]], greka geografo de la [[2-a jarcento]] kiu asertas ke la Tero situas en la centro de la universo dum la suno kaj la planedoj turnas ĉirkaŭ ĝi. Prudente, ĉar timanta la fulmojn de la sciencula komunumo de la epoko, Koperniko publikigas siajn konkludojn en la “De revolutionibus orbium coelestium” (Pri la rivoluoj de la ĉielaj sferoj), asertante ke suncentrismo estas nur modelo por priskribi la universon. La verko restis seninflua. Okazos pli malfrue ke ĝi estos konsiderata kaj ekkreos tiun kiun oni poste nomos “kopernika revolucion”. . Sin bazinte sur la studoj de Koperniko kaj de [[Nikolao el Kuzo]], [[Giordano Bruno]] (1548-1600), proponos, vidpunkte de filozofio, radikalan vizion de Universo ''Senfina, okupita far sennombraj mondoj identaj al la nia ''. Giordano Bruno, dominikano kiu ne volas malkonfesi panteisman filozofian pozicion, estas ŝtuparumita de [[Inkvizicio]] en Romo en 1600 post okjara proceso kaj ripetata invito ke mem deklaru ke sia teorio estas nur ''matematika hipotezo ''. La akuzo pri herezo lin kulpigis, kromalie, pri universo senfina, pri la ekzisto de pluraj mondoj kaj pri kopernikismo. == La naskiĝintaj sciencoj en la 17-a jarcento == Okazis en la historio de la naskiĝanta fizika scienco, kaj ankaŭ de aliaj sciencoj, ke la eltrovoj kaj realigoj akiritaj ekkomplikiĝas kun ŝtataj kaj religiaj aŭtoritatoj. Ili akordiĝas, fakte, sur amplekso da [[fido|kredendaĵoj]] kiuj, ĝenerale, inkluzivas reprezenton de la [[mondo]], ordigon de la universo kaj klasifikon foje dogman de ĝiaj komponantoj. Prototipo de tia problemo estas, en la [[17-a jarcento]], la ptolomea-kopernika diskutado, kaj kondamno de scienculo [[Galilejo|Galileo]] [[1633]]. Oni rimarku ke Galileo ne estis kondamnita pro lia koncepto pri la movo (elpruvita per liaj eksperimentoj), sed pro lia referenco al la tezo de la pola kanoniko [[Nikolao Koperniko]]. La ĵuro altrudita kaj akceptita de Galileo estas ago de saĝo kaj de respekto. Fakte, liaj liberaj esploroj estis financataj finfine de la roma Eklezio: li ne volis allasi al la embaraso siajn dignajn protektantojn kaj mecenatojn. En [[1632]] kaj [[1633]] oni celebras la proceson de Galileo pro la publikigo de retorika kaj dialektika verko favora al [[Heliocentrismo|suncentrismo]] ''([[Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo|Dialogo pri la plej grandaj sistemoj de la mondo]] ''. Tiu proceso markas la disigon inter la la antikva kaj nova maniero esplori la naturon. Okazas ankaŭ rompo inter scienco kaj religio, kiu puŝu al mirindega kreskiĝo de la scienco. La [[Nacia Akademio de la Linkoj|Akademio de la Linkoj]], kiun partoprenis ankaŭ Galileo, estis societo de saĝuloj kiuj sin proponas eviti miksi religion aŭ politikon kun scienco. Okaze de la proceso oni al li akuze oponis, interalie, biblian citaĵon en kiu [[Josuo]] adresiĝas ''al la suno ĝin petegante fermi sian kuron ''. Galileo esperis konvinki papon [[Urbano la 8-a|Urbanon la 8-an]], kiu intertempe malpermesis ke la verko de Koperniko estu inkluzivita en la [[Indekso de malpermesitaj libroj]] ([[1616]]). Male, la papo lin denuncis al la tribunalo de la [[Inkvizicio]], kaj tuj interŝanĝis la punon kun deviga rezidejo. Oni scias ke almenaŭ unu el la juĝistoj estis kopernikano, kaj eble du: kial, do, oni kondamnis Galilejon? La proceso akuzas kaj kondamnas precipe pro la malobeo al la ordono de la iama [[Inkvizicio|Sankta Ofico]] kiu ordonis ke li ne diskutu pri la suspektataj pri herezo tezoj kopernikaj. ''Tiuj kvereloj pri la kosmologioj de la [[Biblio]] kiuj enŝovis ke la universo reala estas tute malsama de tiu de la scienco, generis gravajn konsekvencojn en la rilatoj inter scienco kaj kredo. '' En novembro de [[1633]], [[René Descartes|Kartezio]] eksciis pri la kondamno kontraŭ Galileo, estis la kaŭzo pro kiu, en [[1634]], ricevinte de sia amiko Beeckman ekzempleron de la “[[Dialogo pri la du plej grandaj sistemoj de la mondo]]”, la verko de Galileo kiu al li kostis la kondamno, Kartezio decidis ne publikigi sian verkon “La [[traité du monde et de la lumière]]” (eseo pri l mondo kaj la lumo) [[1664]], aperonta post lia morto. Oni, poste, diros ke proceso kontraŭ Galileo ''certamaniere damaĝis la “filozofian karieron'' de Kartezio. Galileo ne ĉesis kristane kredi, ĉar la scienco kiu naskiĝis en la ektagiĝo de la klasika jarcento estas heredo de la kristana libero kaj de la skolastikista logiko disvolviĝinta post [[Vilhelmo el Okam]] kontraŭ la pensmaniero de [[Aristotelo]] inkluzive la belan provon akordigi la “physis” antikvan kaj kristanismon de [[Tomaso de Akvino]]. Ankaŭ la aliaj scienculoj de la unua horo en Eŭropo, mem kredantoj laŭ sia konfesio, praktikis la prudenton en la rilatoj kun la aŭtoritatuloj. Unuamomente, la scienculoj de la [[17-a jarcento]] reagis per prudento: * pro singardo ili ne publikigis aŭ reĵetis kun forto eĉ pli granda la [[Filozofio unua|filozofion unuan]] de la praa [[Skolastikismo]], parte bazitan sur la metafiziko de Aristotelo kiu iam alarmis la aŭtoritatulojn: estas la kazo de la eseo de Kartezio “[[Méditations sur la philosophie première]]” (Meditoj pri la fundamenta filozofio), * aŭ ili adheris al disidentaj movadoj en kristanismo: estas la kazo de [[Blaise Pascal|Pascal]], kiu sin allasis al la fajrejo de [[Jansenismo|jansenista]] de la [[Logique de Port-Royal|Port-Royal]] por redakti tradukon de la Biblio al la franca. Tiu versio estas la sola pretigita en la [[17-a jarcento]], kaj neniu katolika teologo aŭdacis aŭ kapablis tion fari laŭmaniere pli korekta: ĝi restis unika kun ideologiaj antaŭjuĝoj. Nombraj estis la fizikistoj kiuj estis aŭ profunde religiaj, aŭ eĉ ordinitaj. Koperniko estis kanoniko, [[Edme Mariotte]] estis pastro kiel ankaŭ [[Georges Lemaître]]. Multego da jezuitoj kontribuis al kreskiĝo de matematikaj kaj fizikaj sciencoj. === Jarcento de la [[klerismo]] === La movado de la refuto de la kristana religio, pliprecize de [[katolikismo]] opiniata en multaj landoj “[[obskurantismo|obskurantisma]]” poziciita sub la [[Inkvizicio]], estas antaŭenigita de filozofoj partianoj de [[klerismo]] de la projekto “Enciklopedio”. Paradigmo de tiu akuzo kaj unu el la defioj de tiu kverelo rezidas en tio kion diras la psalmo (92) pri Dio ''reĝo de la universo'', kiun oni povas kvalifiki '''kosmologia kaj laŭlitere interpretenda''', nome ''[[Tercentra teorio|tercentreca]]'', tiel ke se prenita laŭlitere ĝi konfliktas kun la astronomiaj-fizikaj teorioj de [[Galilejo]], [[Keplero|Johannes Kepler]] kaj [[Isaac Newton|Newton]]. La refuto daŭrigas eĉ kiam eksplicite la [[Katolika Eklezio]], per la persono de papo [[Benedikto la 14-a]] akceptas, kiel la plej parto de la katolika klerularo, kaj adheras al la niŭtona scienco kaj praktike permesas la teorion de [[heliocentrismo|suncentrismo]] en dokumentoj de [[1741]] kaj de [[1757]]), implicite rehabilitante Galileon; sed tio restas preskaŭ nerimarkite en la jarcento de [[klerismo|de la lumoj]]. En sia “Philosophiae naturalis principia mathémathica” (Pri la matematikaj principoj de la natura filozofio) de [[1713]], [[Isaac Newton|Newton]] estis defendinta la tezon laŭ kiu la kreado de la mondo kaj ties strukturo kaj evoluo povas esti eksplikata per la meĥanikaj leĝoj, estante la konstanteco de ordo de la mondo garantiata de Dio. La argumento utiligita de li estis duobla: la unua estas ''aposteriora,'' ĉar apogiĝas sur prinatura konstato, nome sur la reguleco (laŭ sciencaj konstatoj) de la naturaj fenomenoj; la dua apogiĝas sur analogio, ĉar la ordo de la naturaj fenomenoj similas al tiuj de la homa penso, nome al la raciaj produktaĵoj de la homa menso, do ''apriora''. Fakte, tiu tuta argumentado kondukas al la tezo laŭ kiu la sistemo de la universo nenio alia povas esti ol efiko de intenco aŭ de dia projekto. La Papo Benedikto la 14-a ordonis ke estu koncedita la [[imprimaturo]]n al la verkoj de Galileo en [[1741]], kaj forigis el [[Indekso de malpermesitaj libroj|indekso]] ([[1757]]) la librojn inokulantajn suncentrismon. Tiuj agadoj, kune kun la homaĝoj promociitaj de la modernaj papoj, implicite konstituas eklezian rehabiliton de Galileo. Dume la Eklezio revizitis la principojn sur kiuj baziĝis la studoj pri la Biblio . Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] nomumis ([[1981]]) komisionon ŝarĝitan esplori pri la kverelo “tercentrrismo/suncentrismo”, kiu prezentis siajn konkludojn en 1992.<ref>Plursignifa kontrasto, pli inter scienculoj ol kun la katolika eklezio, estis la kverelo pri [[epigenezo]] kaj [[antaŭformismo]]. Kutime katolikoj kiel [[Lazzaro Spallanzani]], Leibiniz kaj [[Bonnet]] preferis antaŭformismon laŭ kiu ĉiuj partoj de la vivantoj ĉeestas jam formitaj en la ovo aŭ ĝermo kaj ĉiuj vivontoj jam troviĝas laŭkelkmaniere en la antaŭaj vivantoj, aliaj scienculoj, kredantaj ne ne, aparte [[Denis Diderot]] kaj [[Jean le Rond d'Alembert]], preferis epigenezon laŭ kiu la sinsekvaj biologiaj formoj en la ĵus naskito estis frukto de novaj alportoj. Ĉe iuj ŝajnis speco de memkreado kaj pro tio ĝin rifuzis, ĉe kontraŭreligianoj ŝajnis okazo de kreiĝo sen bezono de dia interveno. La kverelo malfajriĝis kun la malkovro de la celulo kaj ĝiaj enhavoj.</ref> Multaj prisciencaj problemoj lanĉitaj en la diskutada agono de la mortinta klerismo (finiĝo de la [[17-a jarcento]] lasis eĥon ulilan al [[kredanto]]j kaj [[nekredanto]]j. === 19-a jarcento === [[Dosiero:Science et religion.jpg|eta|maldekstre|200ra|Kovrilo de libro de J. W. Draper, profesoro ĉe la [[Novjorko|Universitato de Novjorko]] (1903).]] La situacio komencas klariĝi en la [[19-a jarcento]]. Post la ĉeso de la intensa [[eklezio kaj ŝtato|senkristanigo]] de la [[Franca Revolucio]] de la ([[19-a jarcento]]), la kontrolo de la aŭtoritatoj ŝtataj kaj ekleziaj sin reorganizas prefere sub konservativa formo, foje ne senaj de malamo kontraŭ la antaŭaj liberpensuloj taksataj instigantoj de revoluciaj ideoj. La diversaj kristanismoj, katolika kaj protestanta, konsciiĝas ke la kverelo inter la du ekkrizigas: * la biblian [[ekzegezo]]n: necesas do reiri al la originaj tekstoj grekaj aŭ hebreaj * la [[hermeneŭtiko]]n: necesas do redifini la regulojn de la interpreton kiu ne limiĝu al la litero. Tio konduktis al la [[encikliko]]j pri la studo de la bibliaj tekstoj de [[Leono la 13-a]] kaj de [[Pio la 12-a]] difinantaj la rilatojn inter scienco kaj religio, poste al tradukoj de la kanona Biblio unualoke de la [[Biblio de Jerusalemo]] (unua duono de la 20-a jarcento).<ref>En Francio en la antaŭaj lastaj du jarcentoj nur tri tradukoj estis efektivigitaj, en Italio unu ([[Antonio Martini]] kiu italigis la [[Vulgato|Vulgaton]]), en Hispanio, Germanio... Entute nur 22! Sekvas diverslingvaj tradukoj: kiuj tamen adaptiĝas al konservativaj kriterioj. Ĉu la novaj tradukoj respektas la objektivecon aŭ malproksimiĝas el ĝi? Oni scias ke la novaj tradukoj ekscitis ankaŭ negativajn reagojn.</ref> En 1859 kiam eksplodas la kverelo inter [[Louis Pasteur]] kaj [[Félix Archimède Pouchet]] aŭtoro de «Hétérogénie ou Traité de la génération spontanée» (Eterogenerado aŭ eseo pri [[spontana generado]] (aŭ spontana generiĝo), la katolika intelektularo reĵetas la teorion de la [[spontana generado]] kiu tiam estis enkampigita de ateismemuloj kiel pruvo de la praveco de materialismo. <ref>[http://hebdo.nouvelobs.com/hebdo/parution/p2250/dossier/a363031-la_science_conqu%C3%A9rante.html “Louis pasteur, claude bernard, charles darwin...La science conquérante”] Michel de Pracontal in “Le Nouvel Observateur” n°2250 du 20 décembre 2007</ref>. ==== Pozitivismaj ideoj ==== [[Dosiero:auguste Comte.jpg|130ra|eta|[[Auguste Comte]]: laŭ kiu religio estas spontana kreiĝo kiun oni elpensis revelaciita.]] [[Auguste Comte]] (1798 - 1857) inspiriĝas al [[Roger Bacon]], [[René Descartes|Descartes]], [[Gaspard Monge|Monge]], [[Nicolas de Condorcet|Condorcet]], kaj malfermas, ĉe sia domo, kurson de filozofio dum kiu li prezentas sian [[Leĝo de la tri stadioj|leĝon de la tri stadioj]] de la homa spirito, kiujn li komparas kun la stadioj de la individua evoluo de la homo: ''teologia'' aŭ fiktiva, dum sia infanaĝo, ''metafizika'', aŭ abstraktema, dum sia adoleskaĝo; [[Pozitivismo|''pozitiva'']] dum sia maturaĝo, kiu fariĝas la aĝo de la scienco. Tiu lasta stadio interesiĝas pri la '''kielo''' de la estaĵoj kaj ne plu pri la '''kialo''', ĉar la naturo de la aĵoj, la absoluto, la universa ekspliko pri la naturo estas '''utopi''' kiuj estas restaĵoj de la [[metafiziko]] kaj ne plu devas konkeri la homan animon. Comte reĵetas la ideon pri la [[unua kaŭzo]], kaj provas ekspliki la fenomenojn per leĝoj esprimeblaj en matematika lingvaĵo. La aliro scienca, laŭ Comte, helpas senvuali la realon kaj priskribi la leĝojn de la naturo por atingi la uzon praktikan, utilan por la agado malsame ol la atingo de la scio por la scio. La filozofio havas kiel celon la unuigon de la scioj kaj pretigi sintezon kontraŭ la disperdiĝo de la disciplinoj kiuj konstituas damaĝon por la scienco. ==== Enkampiĝo de la teorio de Darwin ==== [[Dosiero:Darwin as monkey on La Petite Lune.jpg|eta|maldekstre|170ra|Satira karikaturo, kovrilo de “La Petite Lune”.]] [[Charles Darwin|Darwin]] estis konscia pri sia penso. La publikigo de lia verko (1859) “La origino de la specioj per natura selektado” (angle: “On the Origin of Species by means of Natural Selection”), provokis pasiajn reagojn kvankam Darwin ankoraŭ ne rifuzas citi la Kreinton. Okazas pli malfrue ke lia penso eksplicite etendas al la homo la perevoluan originon, en la verko “The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex”.<ref>Sed [[Alfred Russel Wallace]], kiu jam anticipis kaj subtenis la evoluan teorion per natura selektado ne disdegnis kredi je Dio kreinto.</ref> Kvankam en notoj de sia notlibreto li indikis sian orientadon al evoluaj materialismaj solvoj ekde [[1837]], li senhezite sin deklaras agnostika nur en [[1876]]. La regantoj de la Eklezio estis decidaj: la deveno de la homo el bestoj ne povas ne kontrasti kun la [[Biblio]]: en [[1860]] la katolika provinca koncilio de [[Kolonjo]] oponas la darvinan tezon kaj deklaras: “niaj gepatroj estis rekte kreitaj de Dio. Pro tio ni deklaras tute kontraŭa la la Sanktaj Skriboj kaj al la kredo, la opinion de tiuj kiuj ne hontas aserti ke la homo, rilate la korpon, estas rezultaĵo de spontana transformiĝo el naturo de kreitaĵo malperfekta al aliaj pli perfektaj ĝis la aktuala homa naturo”. En [[1860]], scienculoj [[Joseph Dalton Hooker]] kaj [[Thomas Henry Huxley]] defendis la tezojn de Darwin, dum debato antaŭ la episkopo de [[Oksfordo]] defendanta [[Fiksismo|fiksisman]] tezon konforme la tiama anglikana doktrino. ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en la prihistoria kritiko [[19-a jarcento]] ==== La [[Modernismo teologia|modernisma teologio]] ŝuldiĝas precipe al la [[ekzegezo]] lanĉita de esploristoj kaj teologoj de protestanta areo <ref>L’anti-protestantisme politique, Nicole Malet-Yvonet, RHPR, 1958</ref> Peter L. Berger skribis, iom ironie en [[1979]] ke ''protestantismo pro naskiĝa naturo engaĝiĝas en la moderneco tiamaniere ke fluo de teologiistoj turniĝis kontraŭ siaj propraj Sanktaj Skriboj!''. Tiu aŭdaca kritiko trovis konsenton ĉe laikemuloj.<ref>[[liberala judismo]] kaj [[liberala protestantismo]] ege pufigis tiun koncepton dum du jarcentoj</ref> en Eŭropo kaj reagojn en Usono kie kreiĝis la protestanta [[fundamentalismo]] kiu leviĝis kontraŭ la papa neeraripovo kaj kontraŭ la “ekĉesoj ekzegezaj”. Papo [[Pio la 9-a]] distingis sciencon veran kaj sciencon malveran:<ref>Encikliko “Quanta Cura”</ref> la vera kiu konformiĝas al la neerariga revelacio, “stelo” kiu devas gvidi la sciencon, kaj “lumo” kiu “helpas sin defendi el la insidoj kaj eraroj” (la scienco estis akuzita pri disvastigo de [[ateismo]] kaj [[materialismo]]). Papo [[Leono la 13-a]], posteulo de Pio la 9-a, renovigis la pribibliajn studojn per la encikliko “[[Providentissimus Deus]]” (Tre providenca Dio). Dume, la situacio de la teologio ne modifiĝis ĉar “la katoliko, oni ironie diris predikate en [[Dipatrino de Parizo|Notre-Dame de Parizo]], posedas ''la superan sciencon: li timas nenion de la falsa scienco ĉar ĝi estas ĉiam konfuzigebla, nenion de la vera scienco ĉar li ĉiam kuŝas kun la vero''. === [[20-a jarcento]] === Papo [[Pio la 1-a]] engaĝiĝis ĉasi kaj forigi la ekĉesan [[modernismo]]n <ref>La enciklikoj [[Lamentabili sane exitu]] (1907) kaj [[Pascendi Dominici Gregis]] (1907) estis la armiloj</ref> En kelkaj seminarioj okupis la precipajn postenojn manlibroj pri teologio kiuj tutaperte instruis: «La dia [[inspiro]] gardis la sanktan verkiston de ĉiuj dogmaj kaj moralaj eraroj, sed ankaŭ de ĉiu eraro historia aŭ scienca». La seminariisto devis perfekte akordiĝi kun la [[Konkordismo]] laŭ kiu ĉiu diraĵo de la Biblio akordiĝas kun la scienco kaj historio. Sendepende de tio, la pozicioj de la Katolika Eklezio ne multe modifis la studojn de ekleziuloj kaj katolikaj scienculoj engaĝiĝantaj en la scienca esploro, aparte en [[prahistorio]] kaj pri la origino de la homa specio. (Vidu : [[Teilhard de Chardin]]). ==== Klubo de Vieno ==== La “Rondo de Vieno” estis grupo de scienculoj kaj filozofoj, formiĝinta en Vieno ek de 1923 ĉirkaŭ [[Moritz Schlick]] cele krei novan [[Filozofio de scienco|Filozofion de scienco]] kun rigora sinteno, kaj ekskludante ĉiun metafizikan entrudiĝon. Sub la nomo de “[[Scienca koncepto de la mondo]]”, kuŝas rigida programo: # La sciencoj devas povi sin unuigi sub unika lingvaĵo kaj en la faktoj kiuj ĝin bazigas. Fakte, ĉiu scienca sperto fontas kaj de la sperto kaj de «taŭtologia starigo de la penso». # La filozofio, konsiderita kiel vera scienco, reduktiĝas al klarigo de la sciencaj propozicioj pasante rekte aŭ malrekte al la sperto, kies propoziciojn la sama scienco devas kontroli. La filozofio estos precipe filozofio de la scienco; kaj, okupiĝante pri tiu pozitiva aspekto de la homa sciokapablo, ĝi tendencos al efektiva objektiveco (Reichenbach, enkonduko al la numero1 de “Erkenntnis”). Por igi klara la lingvaĵo de la scienco, ĝi utiligos la logika simbolismo de Frege et de Russell. # La sukceso de tia filozofio anoncas la finiĝon de la metafiziko: ''Ĉar ne plu estos necese pritrakti “filozofiajn problemojn”, pro tio ke ĉiun problemon oni pritraktas filozofie, nome per lingvaĵo vera kaj provizita de senco'' (Schlick, Die Wende der Philosophie). Kaj la senraciaj problemoj de la metafiziko tiam aperos kuŝantaj sur vortoj kies senco ne estis jam sufiĉe klarigita, kaj sur kontroleblaj propozicioj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |titolo=“Cercle de Vienne” Par Gilles Gaston Granger |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501051413/http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |arkivdato=2006-05-01 }}</ref>. ==== Franca Skolo ==== [[Louis Leprince-Ringuet]] elstaras inter la plej konataj scienculoj, engaĝiĝante en la problemo pri la naturo de la rilatoj inter scienco kaj [[fido|kredo]]. Lia rezonado insistas sur la scienco kaj sur la [[etiko]] startante de citaĵo el [[Jacques Monod]], eltirita el ties prelego ĉe la [[Collège de France]]. Tiu scienculo, ateismemulo, estis la aŭtoro de ''Le hasard et la nécessité = La kazo kaj la neceso''; laŭ li, kiel laŭ aliaj scienculoj, la scienco proksimigas ĉiujn homojn sur la tuta planedo dum la religioj ilin dividas. Ŝajnas ke inter scienco kaj religio entrudiĝas fundamenta natura malsamo. La scienco engaĝiĝas formuli leĝojn, nome “komenti”, sed ĝi ne eksplikas la '''kialon''' de la universo. Tiel ankaŭ la antaŭvido de niaj agoj ne estos donita pere de la disvolviĝo de esploroj. La scienco el si mem sin prezentas ateistema: neniaj spuroj de Dio en la senmezura amaso de studoj kiuj kovras ĉiujn sferojn de la sperta scio! Rilate la pozicion de la Eklezio, Louis Leprince-Ringuet montras ke ĝi estas ĉiam pli malferma al novaj principoj sed malbone konsiderata, eĉ ĉe katolikoj. Ĝia ilo de rezonado kaj dialogo kuŝas precipe, kaj tio ekde 1936, en la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] komponita de 80 efektivaj membroj (kun certnombro de honoraj akademianoj) de ĉiuj nacioj, disciplinoj kaj religiaj konfesioj, kies kutime ĉirkaŭ 20 ordenitaj per Nobelpremio; katolikoj en ĝi aperas minoritate. Ĝi sidejas en [[Vatikano]], kaj organizas plurfoje jare “semajnojn de studo aŭ de kolokvo”. La papo, ĉiam informite, prezidas ĉiujn aŭtonomiajn plenajn sesiojn; tio okazis ankaŭ la [[10-an de decembro]] 1979 kiam li anoncis la komenciĝon de la procezo por la rehabilito de [[Galilejo]]: tiu proceso finiĝis en [[1992]] per la preskaŭ kompleta rehabilito de la scienculo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |titolo=Revue des Sciences Philosophiques et Théologiques 82, 1998, 87-122 |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050219185315/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |arkivdato=2005-02-19 }}</ref>. Pli ol rehabilito de scienculo Galilejo (ĉiuj modernaj papoj lin konsideris granda scienculo), la grupo de laboro profitis de la okazo, laŭsugeste de la [[Johano Paŭlo la 2-a]], por klarigi la reciprokajn rilatojn de scienco kaj religio. Hodiaŭ, la [[Romkatolika Eklezio|Katolika Eklezio]] ne interesiĝas pri problemoj de la fizika strukturo de la universo. La kontrastoj kun la [[fido|kredo]] prefere povas naskiĝis en la aplikado de la teorioj en la ĉiutaga vivo. Oni konstatas ke, en Usono kaj Eŭropo, oni laboras pri la [[Biblio|bibliaj tekstoj]] aplikante la principon, laŭ kiu estas erare konsideri la bibliajn priskribojn laŭlitere: kritika pozicio tia kiu estas, jam de la [[19-a jarcento]], komuna kaj por katolikoj kaj por protestantoj ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en [[20-a jarcento]] ==== Komence de sia papado, la 10-an de novembro [[1979]] (centjara datreveno de la naskiĝo de [[Albert Einstein]]), [[Johano Paŭlo la 2-a]] instalis la komisionon, kaj, post la rehabilitantaj konkludoj de la ŝarĝita komisiono, la [[31an de oktobro]] [[1992]] parolis kaj deklaris: ''Tiel la nova scienco kun siaj novaj esplormetodoj kaj la esplorlibero, devigis la teologiistojn sin demandi pri siaj propraj kriterioj por interpreti la [[Biblio]]n. Sed la plej granda parto tion ne faris: paradokse, Galileo, sincera kredanto, montriĝis pli akravida rilate tiun temon ol liaj teologiaj kontraŭuloj''. “Se la Skriboj ne povas erari, skribis [[Benedetto Castelli]], iuj de ĝiaj interpretistoj kaj komentariistoj tion povas kaj diversaj tion faris”. Oni konas ankaŭ ties leteron al Christine de Lorraine (1615) kiu estas resuma pritrakto pri biblia hermeneŭtiko. En sia mesaĝo adresita al la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] la 22-an de oktobro [[1996]], tiu papo asertis pri la akcepto de [[Novdarvinismo]] (aŭ, pli ekzakte, de teorio de evoluo, inter kiuj tiu darvina): ''“Hodiaŭ, post preskaŭ duonjarcento de la ensceniĝo de la [[encikliko]] ([[Humani generis]] – la 1-an de aŭgusto 1950) -, novaj malkovroj kondukis agnoski ke la teorio de la evoluo estas pli ol hipotezo”. Rimarkeblas, fakte, ke tiu teorio iom post iom altrudiĝis al la atento de esploristoj pro serio da malkovroj okazintaj en la aplikado al diversaj disciplinoj. La konverĝo, neniel serĉata aŭ provokita, de rezultoj de laboroj aranĝitaj unu sendepende de la alia, konstituas el si mem argumenton favoran al tiu teorio.'' En la franca medio, unu el ĝia plej elstaraj pensistoj rilate la rilatojn inter scienco kaj [[fido|kredo]], la kardinalo prezidanto de la [[Papa Konsilio por la Kulturo]], ekigante nocion de “[[Stephen Jay Gould]]” usona paleontologo, rimarkigas ke la epistemologia distingo de la scioj estas kondiĉo necesa por eviti damaĝajn formojn de konfuzo: tamen se la kredo kaj scienco estas scioformoj profunde malsamaj, oni ne rajtas pensi kaj instrui, kiel faras certuloj, ke ili konstituas du disigitaj mondoj kiuj neniam renkontiĝas: se la unua kaj la alia havas sencon por la homo, okazas en la vero scienca kaj en la vero por la homo ke ili fariĝas, paradokse, konverĝantaj paraleloj: nome ili disiĝas discipline, sed kuniĝas en la homo! <ref>[http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051018082720/http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf|date=2005-10-18}} Actes du Colloque interdisciplinaire sur Science et Foi, Ljubljana (3 juin 2004), cardinal Paul Poupard.</ref>. En [[1996]], la [[papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] asertis ke la evoluismo estas pli ol simpla hipotezo; ankaŭ pro tio, la magisterio de la Katolika Eklezio rifuzis adheri al la kampanjoj favoraj al [[kreismo]]. En 2005, [[George Coyne]], tiam direktoro de la [[Observatorio astronomia vatikana]] prenis pozicion kontraŭ la [[Inteligenta dezajno]] responde al invito de aŭstria kardinalo [[Christoph Schönborn]] <ref>[http://www.sciencepresse.qc.ca/archives/2006/cap0409065.html Le pape et l’évolution]</ref> La 14-an de septembro [[1998]], ĉe la finiĝo de la [[Jarmilo|dua jarmilo]], [[Johano Paŭlo la 2-a]] publikigis la [[encikliko]]n “”[[Fides et ratio]]””, kiu sintezas la rilaton inter [[Fido|kredo]] kaj la [[racio]]. Komencante per la frazo de templo de [[Delfo]] “Konu vin mem” (Γνῶθι σεαυτόν), ĝi daŭrigas tiel: ''“La kredo kaj la racio estas kiel du flugiloj kiu ebligas ke homa spirito leviĝu al la kontemplado de la vero.”'' En tiu encikliko, Johano Paŭlo la 2-a memorigas la laboron de propriĝo de la [[Helena filozofio|antikva filozofio]] ([[Aristotelo]] en okcidento [[Mezepoko|dummezepoke]]), precipe danke al Sankta [[Tomaso de Akvino]], la neceson de fundamentoj: ''“Mi nur deziras deklari ke la realo kaj la vero transcendas la faktan kaj la empirian realon kaj mi volus certigi pri la kapablo posedata de la homo penetri tiun transcendan kaj metafizikan dimension laŭmaniere vera kaj certa, kvankam malperfekta kaj analogia.”'' Papo [[Benedikto la 16-a]], posteulo de Johano Paŭlo la 2-a, precizigis la vidpunkton de la Magisterio de la Katolika Eklezio en aprilo 2007: ''”Kristanismo faris “opcion de la antaŭmeto de la kreanta racio komence de ĉio kaj principo de ĉio”. Ĝi ankaŭ reĵetis la duan eblan opcion, tiun de la “antaŭmeto de la neracio laŭ kiu ĉio kio funkcias sur la tero kaj en niaj vivoj estus nur hazarda kaj produktaĵo de senracio kaj asertas ke ĉiu el ni estas frukto de la penso de Dio”. Tiu alestiĝa pozicio kuntrenis la teorion de evoluo, sed reĵetas ke tiu teorio altrudu la vidpunkton per kiu oni devas konsideri la individuon”.'' <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |titolo=Le Figaro – Actualité en direct et informations en continu |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081220174348/http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |arkivdato=2008-12-20 }}</ref> == Rilatoj inter kredo kaj religio laŭ nekristanaj religioj == === Islamo === En la islama kulturo ne enrompis la kontrasto inter religio kaj scienco, troviĝas nur spuroj de la kontrasto inter fido kaj racio epoke de Averoeso el kies doktrinoj fontis la unuaj ĝemetoj de la teorio de la duobla vero. Laŭ islamismo la scienco pri naturo estas io kondukanta al la medito pri Dio. La naturo eĥigas la grandiozon de Dio. En tio islamismo similas al bibliismo kies psalmoj kantas la naturajn belecojn kiel stadion ligantan al Dio. Orgojle kaj pervere islamanoj memorigas la grandajn figurojn de la islama kulturo kiel tiujn kiuj parte ankaŭ praktikis sciencan metodon. Kiel en Kristanismo, mistikemaj fluoj montris ne multe ŝati la engonfiĝon en sciencaĵoj malavantaĝe de la spirito<ref>Rosanna Gorini (2003). "Al-Haytham the Man of Experience. First Steps in the Science of Vision", International Society for the History of Islamic Medicine. Institute of Neurosciences, Laboratory of Psychobiology and Psychopharmacology, Rome, Italy.</ref> La kritikaj metodoj de la prihistoria sciencoj, tamen, penas esti aplikitaj en la ekzegezo de Korano kaj aliaj historia dokumentoj. == Citaĵoj == [http://eo.wikiquote.org/wiki/Albert_Einstein] En unu el la multaj Vikicitaroj [[Albert Einstein]]: “''Tio kion vi legis rilate miajn nereligiajn konvinkojn estis mensogo, certege mensogo kiu estas sistema redirita. Mi ne kredas je Dio persona kaj mi neniam diris la kontraŭon de tio, mi tion esprimis prefere aperte. Se troviĝas en mi kelkaĵo kiun oni povas nomi “religia” tio tiam ekscitos mian senliman miron por la strukturoj de la universo en la limoj laŭ kiuj nia scienco povus ĝin trovi.'' <ref>En “Le côté humain”, Éd. Helen Dukas et Banesh Hoffman, lettre du 24 mars 1954.</ref> [[Martin Luther King]]: ''“Povas okazi konflikto inter homoj de fragila religio kaj homoj de firma scienco, sed certe ne inter scienco kaj religio. Iliaj respektivaj mondoj estas disigitaj kaj ilia metodoj malsamaj. La scienco esploras, la religio interpretas. La scienco liveras al la homo scion kiu estas potenco; la religio donas al la homo saĝon kiu ĝin kontrolas. La scienco okupiĝas pri faktoj, la religio pri valoroj. Ili ne estas du rivaloj: ili estas komplementaj. La scienco malpermesas ke la religio plonĝu en la neraciismon senpovan kaj paralizigan obskurantismon; la religio malpermesas ke la scienco enkotiĝu en materialismo kaj mortiga neniismo.”'' == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == • Denis Alexander, “Science et foi : évolution du monde scientifique et des valeurs éthiques”, Frison Roche, 2005, ISBN|2-87671-453-1 • Jacques Arnould, “La Marche à l’étoile : pourquoi sommes-nous fascinés par l’espace ?”, Albin Michel, 2006, ISBN|2-22614-923-6 | “Dieu, le singe et le big-bang”, Éd. Broché, ISBN|2-20406-401-7 | “La biologie est-elle un humanisme ?”, Éd. Broché, {{ISBN|2-13049-929-5}} | “Pierre Teilhard de Chardin”, Éd. Broché, 2005, ISBN|2-26202-264-X • Ian-GBarbour, “Quand la science rencontre la religion”, Édition du Rocher, 2005, ISBN|2-26805-350-4 * [[Paul de Broglie]], “La Science et la Religion” • Paul Clavier, “Dieu sans barbe”, Table ronde, 2002, {{ISBN|2-71032-553-5}} * [[Christian de Duve]] “À l’écoute du vivant”, Éd. Odile Jacob (13 mai 2005) (486 pages), {{ISBN|2-73811-629-9}} | “Singularités : Jalons sur les chemins de la vie” (296 pages) Éd. Odile Jacob (28 avril 2005), {{ISBN|2-73811-621-3}} * [[Jean Gagnepain]], “Raison de plus ou raison de moins”, Éditions Cerf, 2005, ISBN 2-20407-652. * [[Stephen Jay Gould]], “Le Renard et le Hérisson : Comment combler le fossé entre la science et les humanités” (avec Nicolas Witkowski) Éd Seuil (14 octobre 2005), {{ISBN|2-02061-470-7}} | “Et Dieu dit : “ Que Darwin soit ! “” Éd. Seuil (5 mai 2000), {{ISBN|2-02038-198-2}} • Thierry Magnin, “Entre science et religion”, Eds Du Rocher, 1998, {{ISBN|2-26802-831-3}} * [[Jean-Michel Maldamé]], “Science et foi en quête d’unité : Discours scientifiques et discours théologiques”, Cerf, 2003, {{ISBN|2-20407-187-0}} * [[Georges Minois]] ,”L’Église et la science. Histoire d’un malentendu”. T.1 : “De saint Augustin à Galilée”, 1990 ; T.2 : “De Galilée à Jean-Paul II”, Fayard, 1991. • Michèle Morange “Les Secrets du vivant : Contre la pensée unique en biologie”, Éd. La Découverte (15 septembre 2005) Collection « Sciences et société », {{ISBN|2-70714-624-2}}. * [[Bertrand Russell]], “[[Science et religion]]”, Gallimard, 1990, {{ISBN|2-07032-517-2}} * [[Pierre Teilhard de Chardin]], “Science et Christ”, 1965 • Christophe Theobald, “L’univers n’est pas sourd : Pour un nouveau rapport sciences et foi”, Bayard, 2006, {{ISBN|2-22747-568-4}} * [[Patrick Tort]] “Darwin et la philosophie : religion, morale, matérialisme “ Éd. Kime (19 octobre 2004), {{ISBN|2-84174-345-4}} * [[Alfred North Whitehead]], “Procès et Réalité” * [[Jean Dubessy]] et [[Guillaume Lecointre]] (dir.), “Intrusion spiritualistes et impostures intellectuelles en sciences”, Éditions Syllepse, 2001 (400p.) • Francesco-Agnoli, “Scienziati, dunque credenti (come la Bibbia e la Chiesa hanno creato la scienza sperimentale),” Cantagalli (Siena Italie), 2012, (ISBN 978-88-8272-823-6) === Scienca kaj teologia verkaro === * {{fr}} [http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage Revue des sciences philosophiques et théologiques 82, 1998, 87-122] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050216113339/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage |date=2005-02-16 }} * Le Nouvel Observateur - décembre 2005 “Dieu et la science : le nouveau choc” * [http://theoremes.revues.org Revue ThéoRèmes - Enjeux des approches empiriques des religions] * Vidu verkojn de [[Michael Hesemann]] kaj de la itala filozofo [[Augusto del Noce]] == Vidu ankaŭ == * [[Roger Bacon]] * [[Fido kaj racio]] * [[Kopernika revolucio]] * [[Scienca esploro]] * [[mondo]] * [[Arabaj sciencoj]] * [[Bioetiko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.radiofrance.fr/chaines/france-culture2/emissions/vie_oeuvre/fiche.php?diffusion_id=53615 une vie, une œuvre] Alfred North Whitehead Science et métaphysique (émission de radio à écouter en ligne) * {{fr}} [http://www.memo.fr/article.asp?ID=THE_SCI_005 La science et la religion - (Le Site de l’Histoire)] * {{fr}} [http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 Science & Religion : L’impossible concubinage ? - ENS de Lyon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080217024725/http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 |date=2008-02-17 }} * {{fr}} [[Richard Dawkins]] [http://www.brightsfrance.org/Dawkins%20science%20et%20religion.htm “Science et religion : quelle convergence ?”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304183657/http://brightsfrance.org/dawkins%20science%20et%20religion.htm |date=2016-03-04 }} * {{fr}} [[Jean Bricmont]] [http://www.dogma.lu/txt/JB-Science01.htm “Science et religion : l’irréductible antagonisme”] * {{fr}} [http://epaer.ens-lsh.fr/ Enjeux philosophiques des approches empiriques de la religion] * {{fr}} [[Etude Juive]] [http://www.jattitude.net/age-monde-univers-science-religion-judaisme-bible/”Comment comcilier l’âge de l’univers selon la science avec l’âge que la Bible lui donne ?”] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kreismo]] [[Kategorio:Religio kaj scienco]] [[Kategorio:Metafiziko]] [[Kategorio:Historio de scienco]] aza2uglvsim6j0of7i8wrumqx17pqso 9441109 9441072 2026-07-29T09:09:58Z Sj1mor 12103 9441109 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:God the Geometer.jpg|eta|Laŭ la [[Mezepoko]], la [[scienco]], la [[geometrio]] kaj la [[astronomio]] estis rekte ligitaj al la dia. La [[cirkelo]] en la manuskriptoj de [[13-a jarcento]] simbolis la kreadon.]] '''Rilato inter scienco kaj religio''' <ref>Tiu artikolo estas rekonstruo de la historio de la problemo emas montri kia estas la pozicio de la dikredantoj: aliloke estas aŭ estos pritraktata specife en nedikredanta optiko kaj privilegiante la debaton en la franca medio.</ref>(aŭ rilato inter scio kaj kredo) estas temo transiĝinta ekde la [[Antikva tempo]] al la diversaj esploraj kampoj, per tiuj kiuj hodiaŭ difiniĝas [[Filozofio de scienco]], [[teologio]], [[Historio de scienco]] kaj [[Historio de religioj]]. Estu tiupunkte notite kiom malfacilas objektive akordigi en homogena korpo sciojn tiom malsimilajn kaj kiuj laŭlonge de la tempo foje ŝanĝiĝis kompromitante la sistemecon kaj la klasifikeblecon. Ankaŭ la koncepto pri scienco ŝanĝiĝis laŭlonge de la jarcentoj.<ref>[http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714141756/http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf|date=2014-07-14}} Laŭro Dorato, Dalla filosofia della scienza alle filosofio delle scienze (El la filozofio de la scienco al la filozofio de la sciencoj).</ref> La unua provo priellabori kaj sentigi akordon, kaj ankaŭ la neceson ke tiu akordo povu ekzisti, inter scienco kaj religio, movis siajn konsciajn paŝojn en la kulmino de la [[mezepoko]]: kiam la okcidento povis ricevi antaŭe pere de arabaj komentoj kaj tradukoj poste la integraj originalaj verkoj de [[Aristotelo]] komencis ankaŭ novan sistemadon kaj akordigadon de la sciencoj kaj teologio, de la liberalaj artoj kaj teoria penso; kaj, kiel en [[Tomaso de Akvino]], la filozofoj-teologoj ellaboris la grandan sintezojn inter la religiaj konceptoj de la [[Patroj de la Eklezio]] kaj la doktrinoj de la filozofoj de la naturo, inter scio-sperto kaj [[revelacio]]. La [[Filozofio de Mezepoko|mezepoka filozofio]], profitante de la raciaj fundamentoj de la [[scio]] de la antikvaj filozofoj kaj ilin akordante kun la kurantaj okcidentaj vidpunktoj, montris kaj ke la problemo ekzistas kaj ke ĝi povas trovi solvon<ref>[http://classes.bnf.fr/DOSSITSM/gc71-25.htm BnF : Organon d’Aristote] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101104130953/http://classes.bnf.fr/dossitsm/gc71-25.htm |date=2010-11-04 }}.</ref> Ĉu la problemo sentiĝis nur ĉe kristanoj kaj ĉe islamanoj, aŭ ankaŭ ĉe aliaj kulturoj? == Kredo kaj modernaj sciencoj == La rilatoj inter scienco kaj kredo (aŭ fido) en la postaj jarcentoj, precize ekde la [[17-a jarcento]] kaŭzis ankaŭ [[metafiziko|metafizikajn]] debatojn ĝis niaj tagoj. En katolikismo, la rilato inter la kredo kaj la racio estas abunde pritraktata en la encikliko “[[Fides et Ratio]]” (Fido kaj racio [[1998]]). En ĝi la [[Pozitivismo|pozitivismaj]] pozicioj rifuzantaj la eblecon de akordo inter la religia scio kaj racia fundateco estas decide kritikataj kaj rifuzataj: «[[sciencismo]] estas alia danĝero konsiderenda. Tiu filozofia koncepto rifuzas akcepti la ekziston de validaj formoj de kono malsamaj ol tiuj propraj de la pozitivaj sciencoj, konfluigante en la sferon de la imagaĵoj la prireligian kaj priteologian sciaron, same kiel ankaŭ la scion pri etiko kaj estetiko. Antaŭe, tiu pozicio estis proponata de pozitivismo kaj novpozitivismo kiuj taksis sensencaj la asertojn de metafizika karaktero. La [[epistemologio|epistemologia]] kritiko jam malkreditigis tiun pozicion, sed jen ĝi renaskiĝas sub la novaj traktoj de sciencismo»<ref>[[Fides et Ratio]], [[1998]], § 88</ref> Iuj religiaj institucioj inspiris kaj jam preparis personojn tute dediĉitajn al la scienca esploro <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |titolo=jesuites.com |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101128051044/http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |arkivdato=2010-11-28 }}</ref> kiuj estis ĉiam estimataj laŭlonge de jarcentoj. Ili hodiaŭ disponas pri universitatoj, esplorcentroj kiel ekzemple, pri la [[Papa Akademio de la Sciencoj]], pri ekipoj funkciigantajn sciencajn esplorojn kiel la [[Observatorio astronomia vatikana]].<ref>Koncerne rilaton inter scienco kaj religio, ĝi inspiris al [[Bertrand Russell]] eseon kies ĉapitro estas dediĉita al ekzameno ĉu la scienco mem estus [[superstiĉo|superstiĉa]].</ref> [[Dosiero:Specola1.jpg|eta|250ra|dekstre|Kupolo de la teleskopo poziciita sur la tegmento de la apostola palaco de [[Kastelo Gandolfo]].]] Iam la scioj estis progrese akiritaj en Okcidento jen en diversaj [[Monaĥejo]]j kaj en la [[episkopaj lernejoj]] en diversaj kristanaj eŭropaj landoj, aparte en [[Francio]] dum la [[Karolidoj|Karolida epoko]].<ref>Por la edukado en Mezepoko vidu: [[Le Goff]], “Les Intellectuels au Moyen Âge”, éd. du Seuil, 1985, p.53</ref>. La remalkovro, en Okcidento, de kompletaj sekcioj de la greka filozofio pere de interŝanĝoj kun aliaj civilizoj kaj la traduko de multaj antikvaj manuskriptoj inter la jaroj [[1120]] kaj [[1190]] permesis la disvastiĝon de la samaj tekstoj en okcidento. [[Aristotelo]], aparte, estis agnoskita dum la tuta mezepoko kiel la [[antonomazio|antonomazia]] filozofo. Oni jam konservis en Okcidento diversajn liajn verkojn (lia “malnova logiko”, ekzemple, pere de [[Boecio]] komence de la [[6-a jarcento]], kiu stimulis la disvolviĝon de la dialektiko en la [[12-a jarcento]]. Tiuj libroj kun ĝiaj teorioj sciencaj kaj filozofiaj dum la [[13-a jarcento]] estis rekonsideritaj kaj inspiris Sanktan [[Alberto la Granda|Alberton la grandan]] kaj Sanktan [[Tomaso de Akvino|Tomason de Akvino]] kaj ĵelpis la sistemadon de la kristana filozofio.<ref>J. Le Goff, “La Civilisation de l’Occident médiéval”, p. 426, 1984</ref> Studuloj judaj (kiel [[Maimonido]]) kaj islamanaj (kiel [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]], kies komentoj pri la verkoj de Aristotelo estis legitaj en la kristana mondo), pli kreskigis tiun ellaboron kiu staras ĉe la komenco de la Renesanco de la [[12-a jarcento]] <ref>[[Bernard Quilliet]], “la tradition humaniste”</ref>. Preskaŭ samtempe alestiĝis la kritiko pri tiuj tekstoj, kaŭzita de la observado kaj eksperimentado (vidu ekzemple [[Roger Bacon]]). [[Astrofizikisto]] [[Hubert Reeves]] informas ke se “laŭ longa tempo oni opiniis ke la scienco estus ignorinta la funkcion de la religio, tio estis eraro. Ĉi-koncerne du vidpunktoj oponiĝas ĉar ''scienco kaj religio ne alfrontas la samajn problemojn. * “La scienco” priskribas la [[fenomeno]]jn, la mekanismojn, la principojn al kiuj ni estas submetitaj, alivorte la '''kielon''' de la ekzisto. Tamen, la limoj de la nuna scienco estas tre realaj, kiel evidentigas Pierre Karli de l’[[Académie des sciences]]: «nia soifo de signifo kaj de [[sperto]] ne eniras inter la konsideroj de la scienco ĉar ne eblas ilin prilaboris per ekvacioj!». Tamen, kiel revenĝo, same kiel la [[filozofio]] kaj la [[arto]] siaflanke, la ''[[fido]]'' interesiĝas pri ekzistencialaj problemoj koncernantaj la [[Senco de la vivo|sencon de la vivo]], la ĉeeston de la [[transmondo]], [[Ekzisto de Dio|l’ekziston de Dio]], la rilatojn de homo kun Li, kaj orientigas sindemandi pri la '''kialo''' de la ekzisto. * La religio sekvas en kontinueco la sciencajn sciojn <ref>Colloque de Bruxelles, ULB, actes réunis sous la direction de Michel Cazenave (2001); kaj artikolo de [[Alfred North Whitehead]] pri Théologie du Process (Teologio de la procezo).</ref> == Historia evoluo de la rilato inter scienco kaj religio == === Malfrua antikva tempo === [[Dosiero:Augustinus 1.jpg|100ra|maldekstre|Aŭgusteno de Hipono]] [[Aŭgusteno de Hipono]] (354 - 430) ne estis scienculo sed forte influis sur la disvolviĝo de la okcidenta scienca penso kaŭze de siaj filozofiaj konceptoj.<ref>Giovanni Relae [https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Reale], [[Nicola Abbagnano]].</ref>. Komence de [[Mezepoko]] la scienco estis skuita inter du fajroj: la du grandaj teologiaj fluoj. La unua promovis la esploron nure pri la problemo de la “eterna savo” ĉar la scienco (naturaj-filozofiaj sciencoj) nenion povus ol devii la animojn. La dua fluo instruis ke la esploro pri la [[mondo|materia mondo]] puŝas malkovri kaj respekti kaj admiri la grandiozon de la Kreinto. Aŭgusteno defendis kaj antaŭenirigis tiun duan ideon: laŭ li scienco havis grandan rolon plenumendan en la medio de la kristana religio; li ellaboris la “sanktan” teorion laŭ kiu la universo, esprimo de la dia volo, nenion povas esti ol bona, kaj esploro pri ĝi nenion povas ol plifortigi la kredon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060904014442/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |arkivdato=2006-09-04 }}</ref>. === Rilato de la scienco kun la fido-kredo kaj mezepokaj konceptoj === La tiamaj religioj puŝadis por la disvolviĝo de la esploro en la kampo de la sciendaĵoj. Estas la kazo de [[Islamo]] kiu sciis abunde profiti de la sciencaj-kulturaj akiraĵoj de la popoloj konkeritaj ankoraŭ vigle plurestantaj en la islama medio: kristanoj, koptoj, judoj, [[Zoroastro|zoroastranoj]], persoj, bizancanoj, ĥaldeoj, hindioj. Vidu: [[islama scienco|islamaj scienco kaj tekniko]], [[Renesanco de la 12-a jarcento]] Ekzemplo de tiu dinamismo estu [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]] (1126-1198) kiu sin foroferis en la studo por kompreni kaj interpreti [[Aristotelo]]n. Li ĉiomenergie engaĝiĝis retrovi la originan sencon malembarasiĝante je ĉiuj interpretoj konstruitaj ĝis tiam pri la verkaro de Aristotelo kaj celis konstrui mem pensosistemon markitan per sia propra interpreto. Al li interesas precipe la problemo de la origino de la mondo. Laŭ li, Aristotelo inokulas ke ’’’nenio elvenas el nenio kaj ke nek la formo nek la materio ([[Hilemorfismo]]) estas kreitaj’’’. La movo estus eterna kaj kontinua: temas pri la doktrino de la eterneco de la materio. Li distingas en la homo la [[intelekto pasiva|inlelekton pasivan]] el la [[intelekto aktiva]]. La unua situus trans la individuo posedanta nur la aktivan: ĝi estus supera, antaŭa, ekstera ĉar ĝi estus senmorta. La senmorteco estus karakterizo de la specio kaj ne de la individuo. Tiu distingo kondukis Averoeson al la radika disigo de la racio el la kredo-fido ĉar la lumoj de la Revelacio ne estus atingebla per la racio: fakte, tiu ĉi malpruvas la individuan mortecon dum la kredo tion asertas! En Averoeso ekpululis la teorio de la '''duobla vero '''. [[Dosiero:Saint thomas d aquin.jpg|eta|150ra|Sankta Tomaso de Akvino]] [[Tomaso el Akvino]] (1225-1274), male, provas ilin akordigi fondante la teologion kiel sciencon [[Racio|racian]]. Tiuj du filozofiaj vojoj ekscitos pasiajn debatojn en la [[kristanismo|kristana]] mondo kaj ĉiu akiros tiom da adherantoj kiom da oponantoj. La emo disigi la racion kaj la kredon kvazaŭ apartenantajn al du neakordigeblaj fluoj de veroj riskis nuligi la streĉojn de tiuj kiuj celis akordigi, ĝuste pere de la doktrinoj de Aristotelo, la sciarojn profanajn kaj tiujn revelaciajn. La Averoesaj principoj, juĝataj danĝeraj per la kristana kredo estos fine kondamnitaj en la Eklezio kristana en 1240 kaj en ([[Kvina Laterana Koncilio]]) ([[1513]]). Tiuj kondamnoj rimarkigas kiel la averoesismo vastis inter la kristana intelektularo. Cetere ankaŭ la oficialaj regantoj de la islama kredo jam kondamnis, praktike, Averoeson, akuzitan pri misformigo de la islamanaj [[precepto]]j: li devis fuĝi, sin kaŝi kaj senrilate vivi ĝis kiam oni lin invitis al [[Marakeŝo]], kie li rehabilitita mortis.<ref>[http://classes.bnf.fr/dossitsm/b-averro.htm Extrait du site de la BNF, Paris]</ref>. Tomaso de Akvino en [[1228]] sin trovis kuntrenita en polemikon pri aristotelismo kiu oponis la partianojn de la filozofia skolo de Sankta Aŭgusteno kontraŭ la simpatiantoj al Averoesismo. La unuaj sin sentis minacataj de la duaj kiuj proponis la sendependon de la filozofio antaŭ la revelacio. En la koro de la debato, Tomaso subtenis interan pozicion laŭ kiu religio (kredo) kaj racio (scienco) ligiĝas: laŭ li, la scio apogiĝas sur veroj kaj de la kredo kaj de la sperto, influanta unu pli ol la alia laŭ naturo spirita aŭ materia. Cetere, laŭ li, kristanoj neniel timas paganan filozofion ĉar ĉiu esploro pri la naturo estas esploro pli la verko de Dio. Tamen, spite de sia modereco, Tomaso estis kondamnita sammaniere ol la averoesistoj. Li mortos en Napolo kondamnita ([[1274]], kaj denove en [[1277]] la “majstraro de Parizo”, tiam la plej timata teologia jurisdikcio de la Eklezio, proskribis iujn propoziciojn de liaj verkoj. Sed tre baldaŭ, post tiu epizodo, oni ekkonsciiĝas pri la valoro de la pozicio de Tomaso akordiganta la grekan filozofion kaj kristanismon. Li estos oficiale sanktodeklarita en [[1323]]. Mirige okazas ke ĝuste al Tomaso, kaj pli ĝenerale al [[filozofio de Mezepoko]], ke oni ŝuldas la ellaboradon de la intelektaj fundamentoj de la [[Kono]] en Okcidento kaj aparte de la teologia spekulativeco.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060613195405/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |arkivdato=2006-06-13 }}</ref>. Oni notu ke, ironio de la sorto, ĝuste tia akordiga penso de la vasta sistemo de tiu malgranda majstro, kiu elspezis tiom da laboro, da lerteco kaj intelekta kontrolo, estis stigmatizita per 17 vakuaj kaj malŝatantaj argumentoj-defioj flanke de kristanaj kontestantoj! En tiu sintezo kunliganta la dian leĝon kaj la antikvajn naturajn leĝojn, tiuj severaj juĝistoj malfermis la vojon al aliaj formoj de konoj privilegiantaj la logikon, la simplecon kaj liberan esploron. Inter la disciplinoj elmerĝantaj ĉe la fino de malrapida plurjarcenta maturiĝo: “[[devotio moderna]]”, [[Humanismo]], [[scienco]], [[scienca metodo]], inter kiuj [[logiko]], [[matematiko]], [[Fiziko]]... === [[16-a jarcento]]: Koperniko kaj la finiĝo de [[Tercentra teorio|Geocentrismo]] === Kiel sciate, tercentrismo majstre regnis kiel “scienca” koncepto ekde la praepokoj; kaj penis avanci la ebleco de [[heliocentrismo]] (sunismo): subtenantoj estis suspektata pri herezo. Estis suspektata pri la nova koncepto ankaŭ Nikolao [[Koperniko]]. Tiu ĉi abunde citas, avantaĝe de ĉiuj, subtenantojn de la nova teorio, sed ankaŭ subtenantojn de la malnova teorio. Tio legeblas en lia verko “De revolutionibus orbium coelestium”, p. 468, kie estas ankaŭ dirate ke '''”Okazas ke sekvante [[Platono]]n kaj [[Pitagoro|pitagoranojn]], la plej grandaj matematikistoj de tiu elstara epoko, ke oni elpensis ke por determini la kaŭzojn de la fenomenoj, devas esti atribuita al la sfera tero cirklan movon.” ''' [[Dosiero:De revolvtionibvs orbium coelestium 1566 (99146257) (cropped).jpg|150ra|eta|maldekstre|Kovrilo de “De revolutionibus Orbium Coelestium” (parto VI, eldono [[Bazelo|Bazela]]).]] La papo [[Paŭlo la 3-a]], kiu volis reformi la kalendaron, al Koperniko komisias studon pri la planedoj kaj pri la suno por rekontroli la teorion de [[Ptolomeo]], greka geografo de la [[2-a jarcento]] kiu asertas ke la Tero situas en la centro de la universo dum la suno kaj la planedoj turnas ĉirkaŭ ĝi. Prudente, ĉar timanta la fulmojn de la sciencula komunumo de la epoko, Koperniko publikigas siajn konkludojn en la “De revolutionibus orbium coelestium” (Pri la rivoluoj de la ĉielaj sferoj), asertante ke suncentrismo estas nur modelo por priskribi la universon. La verko restis seninflua. Okazos pli malfrue ke ĝi estos konsiderata kaj ekkreos tiun kiun oni poste nomos “kopernika revolucion”. . Sin bazinte sur la studoj de Koperniko kaj de [[Nikolao el Kuzo]], [[Giordano Bruno]] (1548-1600), proponos, vidpunkte de filozofio, radikalan vizion de Universo ''Senfina, okupita far sennombraj mondoj identaj al la nia ''. Giordano Bruno, dominikano kiu ne volas malkonfesi panteisman filozofian pozicion, estas ŝtuparumita de [[Inkvizicio]] en Romo en 1600 post okjara proceso kaj ripetata invito ke mem deklaru ke sia teorio estas nur ''matematika hipotezo ''. La akuzo pri herezo lin kulpigis, kromalie, pri universo senfina, pri la ekzisto de pluraj mondoj kaj pri kopernikismo. == La naskiĝintaj sciencoj en la 17-a jarcento == Okazis en la historio de la naskiĝanta fizika scienco, kaj ankaŭ de aliaj sciencoj, ke la eltrovoj kaj realigoj akiritaj ekkomplikiĝas kun ŝtataj kaj religiaj aŭtoritatoj. Ili akordiĝas, fakte, sur amplekso da [[fido|kredendaĵoj]] kiuj, ĝenerale, inkluzivas reprezenton de la [[mondo]], ordigon de la universo kaj klasifikon foje dogman de ĝiaj komponantoj. Prototipo de tia problemo estas, en la [[17-a jarcento]], la ptolomea-kopernika diskutado, kaj kondamno de scienculo [[Galilejo|Galileo]] [[1633]]. Oni rimarku ke Galileo ne estis kondamnita pro lia koncepto pri la movo (elpruvita per liaj eksperimentoj), sed pro lia referenco al la tezo de la pola kanoniko [[Nikolao Koperniko]]. La ĵuro altrudita kaj akceptita de Galileo estas ago de saĝo kaj de respekto. Fakte, liaj liberaj esploroj estis financataj finfine de la roma Eklezio: li ne volis allasi al la embaraso siajn dignajn protektantojn kaj mecenatojn. En [[1632]] kaj [[1633]] oni celebras la proceson de Galileo pro la publikigo de retorika kaj dialektika verko favora al [[Heliocentrismo|suncentrismo]] ''([[Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo|Dialogo pri la plej grandaj sistemoj de la mondo]] ''. Tiu proceso markas la disigon inter la la antikva kaj nova maniero esplori la naturon. Okazas ankaŭ rompo inter scienco kaj religio, kiu puŝu al mirindega kreskiĝo de la scienco. La [[Nacia Akademio de la Linkoj|Akademio de la Linkoj]], kiun partoprenis ankaŭ Galileo, estis societo de saĝuloj kiuj sin proponas eviti miksi religion aŭ politikon kun scienco. Okaze de la proceso oni al li akuze oponis, interalie, biblian citaĵon en kiu [[Josuo]] adresiĝas ''al la suno ĝin petegante fermi sian kuron ''. Galileo esperis konvinki papon [[Urbano la 8-a|Urbanon la 8-an]], kiu intertempe malpermesis ke la verko de Koperniko estu inkluzivita en la [[Indekso de malpermesitaj libroj]] ([[1616]]). Male, la papo lin denuncis al la tribunalo de la [[Inkvizicio]], kaj tuj interŝanĝis la punon kun deviga rezidejo. Oni scias ke almenaŭ unu el la juĝistoj estis kopernikano, kaj eble du: kial, do, oni kondamnis Galilejon? La proceso akuzas kaj kondamnas precipe pro la malobeo al la ordono de la iama [[Inkvizicio|Sankta Ofico]] kiu ordonis ke li ne diskutu pri la suspektataj pri herezo tezoj kopernikaj. ''Tiuj kvereloj pri la kosmologioj de la [[Biblio]] kiuj enŝovis ke la universo reala estas tute malsama de tiu de la scienco, generis gravajn konsekvencojn en la rilatoj inter scienco kaj kredo. '' En novembro de [[1633]], [[René Descartes|Kartezio]] eksciis pri la kondamno kontraŭ Galileo, estis la kaŭzo pro kiu, en [[1634]], ricevinte de sia amiko Beeckman ekzempleron de la “[[Dialogo pri la du plej grandaj sistemoj de la mondo]]”, la verko de Galileo kiu al li kostis la kondamno, Kartezio decidis ne publikigi sian verkon “La [[traité du monde et de la lumière]]” (eseo pri l mondo kaj la lumo) [[1664]], aperonta post lia morto. Oni, poste, diros ke proceso kontraŭ Galileo ''certamaniere damaĝis la “filozofian karieron'' de Kartezio. Galileo ne ĉesis kristane kredi, ĉar la scienco kiu naskiĝis en la ektagiĝo de la klasika jarcento estas heredo de la kristana libero kaj de la skolastikista logiko disvolviĝinta post [[Vilhelmo el Okam]] kontraŭ la pensmaniero de [[Aristotelo]] inkluzive la belan provon akordigi la “physis” antikvan kaj kristanismon de [[Tomaso de Akvino]]. Ankaŭ la aliaj scienculoj de la unua horo en Eŭropo, mem kredantoj laŭ sia konfesio, praktikis la prudenton en la rilatoj kun la aŭtoritatuloj. Unuamomente, la scienculoj de la [[17-a jarcento]] reagis per prudento: * pro singardo ili ne publikigis aŭ reĵetis kun forto eĉ pli granda la [[Filozofio unua|filozofion unuan]] de la praa [[Skolastikismo]], parte bazitan sur la metafiziko de Aristotelo kiu iam alarmis la aŭtoritatulojn: estas la kazo de la eseo de Kartezio “[[Méditations sur la philosophie première]]” (Meditoj pri la fundamenta filozofio), * aŭ ili adheris al disidentaj movadoj en kristanismo: estas la kazo de [[Blaise Pascal|Pascal]], kiu sin allasis al la fajrejo de [[Jansenismo|jansenista]] de la [[Logique de Port-Royal|Port-Royal]] por redakti tradukon de la Biblio al la franca. Tiu versio estas la sola pretigita en la [[17-a jarcento]], kaj neniu katolika teologo aŭdacis aŭ kapablis tion fari laŭmaniere pli korekta: ĝi restis unika kun ideologiaj antaŭjuĝoj. Nombraj estis la fizikistoj kiuj estis aŭ profunde religiaj, aŭ eĉ ordinitaj. Koperniko estis kanoniko, [[Edme Mariotte]] estis pastro kiel ankaŭ [[Georges Lemaître]]. Multego da jezuitoj kontribuis al kreskiĝo de matematikaj kaj fizikaj sciencoj. === Jarcento de la [[klerismo]] === La movado de la refuto de la kristana religio, pliprecize de [[katolikismo]] opiniata en multaj landoj “[[obskurantismo|obskurantisma]]” poziciita sub la [[Inkvizicio]], estas antaŭenigita de filozofoj partianoj de [[klerismo]] de la projekto “Enciklopedio”. Paradigmo de tiu akuzo kaj unu el la defioj de tiu kverelo rezidas en tio kion diras la psalmo (92) pri Dio ''reĝo de la universo'', kiun oni povas kvalifiki '''kosmologia kaj laŭlitere interpretenda''', nome ''[[Tercentra teorio|tercentreca]]'', tiel ke se prenita laŭlitere ĝi konfliktas kun la astronomiaj-fizikaj teorioj de [[Galilejo]], [[Keplero|Johannes Kepler]] kaj [[Isaac Newton|Newton]]. La refuto daŭrigas eĉ kiam eksplicite la [[Katolika Eklezio]], per la persono de papo [[Benedikto la 14-a]] akceptas, kiel la plej parto de la katolika klerularo, kaj adheras al la neŭtona scienco kaj praktike permesas la teorion de [[heliocentrismo|suncentrismo]] en dokumentoj de [[1741]] kaj de [[1757]]), implicite rehabilitante Galileon; sed tio restas preskaŭ nerimarkite en la jarcento de [[klerismo|de la lumoj]]. En sia “Philosophiae naturalis principia mathémathica” (Pri la matematikaj principoj de la natura filozofio) de [[1713]], [[Isaac Newton|Newton]] estis defendinta la tezon laŭ kiu la kreado de la mondo kaj ties strukturo kaj evoluo povas esti eksplikata per la meĥanikaj leĝoj, estante la konstanteco de ordo de la mondo garantiata de Dio. La argumento utiligita de li estis duobla: la unua estas ''aposteriora,'' ĉar apogiĝas sur prinatura konstato, nome sur la reguleco (laŭ sciencaj konstatoj) de la naturaj fenomenoj; la dua apogiĝas sur analogio, ĉar la ordo de la naturaj fenomenoj similas al tiuj de la homa penso, nome al la raciaj produktaĵoj de la homa menso, do ''apriora''. Fakte, tiu tuta argumentado kondukas al la tezo laŭ kiu la sistemo de la universo nenio alia povas esti ol efiko de intenco aŭ de dia projekto. La Papo Benedikto la 14-a ordonis ke estu koncedita la [[imprimaturo]]n al la verkoj de Galileo en [[1741]], kaj forigis el [[Indekso de malpermesitaj libroj|indekso]] ([[1757]]) la librojn inokulantajn suncentrismon. Tiuj agadoj, kune kun la homaĝoj promociitaj de la modernaj papoj, implicite konstituas eklezian rehabiliton de Galileo. Dume la Eklezio revizitis la principojn sur kiuj baziĝis la studoj pri la Biblio . Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] nomumis ([[1981]]) komisionon ŝarĝitan esplori pri la kverelo “tercentrrismo/suncentrismo”, kiu prezentis siajn konkludojn en 1992.<ref>Plursignifa kontrasto, pli inter scienculoj ol kun la katolika eklezio, estis la kverelo pri [[epigenezo]] kaj [[antaŭformismo]]. Kutime katolikoj kiel [[Lazzaro Spallanzani]], Leibiniz kaj [[Bonnet]] preferis antaŭformismon laŭ kiu ĉiuj partoj de la vivantoj ĉeestas jam formitaj en la ovo aŭ ĝermo kaj ĉiuj vivontoj jam troviĝas laŭkelkmaniere en la antaŭaj vivantoj, aliaj scienculoj, kredantaj ne ne, aparte [[Denis Diderot]] kaj [[Jean le Rond d'Alembert]], preferis epigenezon laŭ kiu la sinsekvaj biologiaj formoj en la ĵus naskito estis frukto de novaj alportoj. Ĉe iuj ŝajnis speco de memkreado kaj pro tio ĝin rifuzis, ĉe kontraŭreligianoj ŝajnis okazo de kreiĝo sen bezono de dia interveno. La kverelo malfajriĝis kun la malkovro de la celulo kaj ĝiaj enhavoj.</ref> Multaj prisciencaj problemoj lanĉitaj en la diskutada agono de la mortinta klerismo (finiĝo de la [[17-a jarcento]] lasis eĥon ulilan al [[kredanto]]j kaj [[nekredanto]]j. === 19-a jarcento === [[Dosiero:Science et religion.jpg|eta|maldekstre|200ra|Kovrilo de libro de J. W. Draper, profesoro ĉe la [[Novjorko|Universitato de Novjorko]] (1903).]] La situacio komencas klariĝi en la [[19-a jarcento]]. Post la ĉeso de la intensa [[eklezio kaj ŝtato|senkristanigo]] de la [[Franca Revolucio]] de la ([[19-a jarcento]]), la kontrolo de la aŭtoritatoj ŝtataj kaj ekleziaj sin reorganizas prefere sub konservativa formo, foje ne senaj de malamo kontraŭ la antaŭaj liberpensuloj taksataj instigantoj de revoluciaj ideoj. La diversaj kristanismoj, katolika kaj protestanta, konsciiĝas ke la kverelo inter la du ekkrizigas: * la biblian [[ekzegezo]]n: necesas do reiri al la originaj tekstoj grekaj aŭ hebreaj * la [[hermeneŭtiko]]n: necesas do redifini la regulojn de la interpreton kiu ne limiĝu al la litero. Tio konduktis al la [[encikliko]]j pri la studo de la bibliaj tekstoj de [[Leono la 13-a]] kaj de [[Pio la 12-a]] difinantaj la rilatojn inter scienco kaj religio, poste al tradukoj de la kanona Biblio unualoke de la [[Biblio de Jerusalemo]] (unua duono de la 20-a jarcento).<ref>En Francio en la antaŭaj lastaj du jarcentoj nur tri tradukoj estis efektivigitaj, en Italio unu ([[Antonio Martini]] kiu italigis la [[Vulgato|Vulgaton]]), en Hispanio, Germanio... Entute nur 22! Sekvas diverslingvaj tradukoj: kiuj tamen adaptiĝas al konservativaj kriterioj. Ĉu la novaj tradukoj respektas la objektivecon aŭ malproksimiĝas el ĝi? Oni scias ke la novaj tradukoj ekscitis ankaŭ negativajn reagojn.</ref> En 1859 kiam eksplodas la kverelo inter [[Louis Pasteur]] kaj [[Félix Archimède Pouchet]] aŭtoro de «Hétérogénie ou Traité de la génération spontanée» (Eterogenerado aŭ eseo pri [[spontana generado]] (aŭ spontana generiĝo), la katolika intelektularo reĵetas la teorion de la [[spontana generado]] kiu tiam estis enkampigita de ateismemuloj kiel pruvo de la praveco de materialismo. <ref>[http://hebdo.nouvelobs.com/hebdo/parution/p2250/dossier/a363031-la_science_conqu%C3%A9rante.html “Louis pasteur, claude bernard, charles darwin...La science conquérante”] Michel de Pracontal in “Le Nouvel Observateur” n°2250 du 20 décembre 2007</ref>. ==== Pozitivismaj ideoj ==== [[Dosiero:auguste Comte.jpg|130ra|eta|[[Auguste Comte]]: laŭ kiu religio estas spontana kreiĝo kiun oni elpensis revelaciita.]] [[Auguste Comte]] (1798 - 1857) inspiriĝas al [[Roger Bacon]], [[René Descartes|Descartes]], [[Gaspard Monge|Monge]], [[Nicolas de Condorcet|Condorcet]], kaj malfermas, ĉe sia domo, kurson de filozofio dum kiu li prezentas sian [[Leĝo de la tri stadioj|leĝon de la tri stadioj]] de la homa spirito, kiujn li komparas kun la stadioj de la individua evoluo de la homo: ''teologia'' aŭ fiktiva, dum sia infanaĝo, ''metafizika'', aŭ abstraktema, dum sia adoleskaĝo; [[Pozitivismo|''pozitiva'']] dum sia maturaĝo, kiu fariĝas la aĝo de la scienco. Tiu lasta stadio interesiĝas pri la '''kielo''' de la estaĵoj kaj ne plu pri la '''kialo''', ĉar la naturo de la aĵoj, la absoluto, la universa ekspliko pri la naturo estas '''utopi''' kiuj estas restaĵoj de la [[metafiziko]] kaj ne plu devas konkeri la homan animon. Comte reĵetas la ideon pri la [[unua kaŭzo]], kaj provas ekspliki la fenomenojn per leĝoj esprimeblaj en matematika lingvaĵo. La aliro scienca, laŭ Comte, helpas senvuali la realon kaj priskribi la leĝojn de la naturo por atingi la uzon praktikan, utilan por la agado malsame ol la atingo de la scio por la scio. La filozofio havas kiel celon la unuigon de la scioj kaj pretigi sintezon kontraŭ la disperdiĝo de la disciplinoj kiuj konstituas damaĝon por la scienco. ==== Enkampiĝo de la teorio de Darwin ==== [[Dosiero:Darwin as monkey on La Petite Lune.jpg|eta|maldekstre|170ra|Satira karikaturo, kovrilo de “La Petite Lune”.]] [[Charles Darwin|Darwin]] estis konscia pri sia penso. La publikigo de lia verko (1859) “La origino de la specioj per natura selektado” (angle: “On the Origin of Species by means of Natural Selection”), provokis pasiajn reagojn kvankam Darwin ankoraŭ ne rifuzas citi la Kreinton. Okazas pli malfrue ke lia penso eksplicite etendas al la homo la perevoluan originon, en la verko “The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex”.<ref>Sed [[Alfred Russel Wallace]], kiu jam anticipis kaj subtenis la evoluan teorion per natura selektado ne disdegnis kredi je Dio kreinto.</ref> Kvankam en notoj de sia notlibreto li indikis sian orientadon al evoluaj materialismaj solvoj ekde [[1837]], li senhezite sin deklaras agnostika nur en [[1876]]. La regantoj de la Eklezio estis decidaj: la deveno de la homo el bestoj ne povas ne kontrasti kun la [[Biblio]]: en [[1860]] la katolika provinca koncilio de [[Kolonjo]] oponas la darvinan tezon kaj deklaras: “niaj gepatroj estis rekte kreitaj de Dio. Pro tio ni deklaras tute kontraŭa la la Sanktaj Skriboj kaj al la kredo, la opinion de tiuj kiuj ne hontas aserti ke la homo, rilate la korpon, estas rezultaĵo de spontana transformiĝo el naturo de kreitaĵo malperfekta al aliaj pli perfektaj ĝis la aktuala homa naturo”. En [[1860]], scienculoj [[Joseph Dalton Hooker]] kaj [[Thomas Henry Huxley]] defendis la tezojn de Darwin, dum debato antaŭ la episkopo de [[Oksfordo]] defendanta [[Fiksismo|fiksisman]] tezon konforme la tiama anglikana doktrino. ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en la prihistoria kritiko [[19-a jarcento]] ==== La [[Modernismo teologia|modernisma teologio]] ŝuldiĝas precipe al la [[ekzegezo]] lanĉita de esploristoj kaj teologoj de protestanta areo <ref>L’anti-protestantisme politique, Nicole Malet-Yvonet, RHPR, 1958</ref> Peter L. Berger skribis, iom ironie en [[1979]] ke ''protestantismo pro naskiĝa naturo engaĝiĝas en la moderneco tiamaniere ke fluo de teologiistoj turniĝis kontraŭ siaj propraj Sanktaj Skriboj!''. Tiu aŭdaca kritiko trovis konsenton ĉe laikemuloj.<ref>[[liberala judismo]] kaj [[liberala protestantismo]] ege pufigis tiun koncepton dum du jarcentoj</ref> en Eŭropo kaj reagojn en Usono kie kreiĝis la protestanta [[fundamentalismo]] kiu leviĝis kontraŭ la papa neeraripovo kaj kontraŭ la “ekĉesoj ekzegezaj”. Papo [[Pio la 9-a]] distingis sciencon veran kaj sciencon malveran:<ref>Encikliko “Quanta Cura”</ref> la vera kiu konformiĝas al la neerariga revelacio, “stelo” kiu devas gvidi la sciencon, kaj “lumo” kiu “helpas sin defendi el la insidoj kaj eraroj” (la scienco estis akuzita pri disvastigo de [[ateismo]] kaj [[materialismo]]). Papo [[Leono la 13-a]], posteulo de Pio la 9-a, renovigis la pribibliajn studojn per la encikliko “[[Providentissimus Deus]]” (Tre providenca Dio). Dume, la situacio de la teologio ne modifiĝis ĉar “la katoliko, oni ironie diris predikate en [[Dipatrino de Parizo|Notre-Dame de Parizo]], posedas ''la superan sciencon: li timas nenion de la falsa scienco ĉar ĝi estas ĉiam konfuzigebla, nenion de la vera scienco ĉar li ĉiam kuŝas kun la vero''. === [[20-a jarcento]] === Papo [[Pio la 1-a]] engaĝiĝis ĉasi kaj forigi la ekĉesan [[modernismo]]n <ref>La enciklikoj [[Lamentabili sane exitu]] (1907) kaj [[Pascendi Dominici Gregis]] (1907) estis la armiloj</ref> En kelkaj seminarioj okupis la precipajn postenojn manlibroj pri teologio kiuj tutaperte instruis: «La dia [[inspiro]] gardis la sanktan verkiston de ĉiuj dogmaj kaj moralaj eraroj, sed ankaŭ de ĉiu eraro historia aŭ scienca». La seminariisto devis perfekte akordiĝi kun la [[Konkordismo]] laŭ kiu ĉiu diraĵo de la Biblio akordiĝas kun la scienco kaj historio. Sendepende de tio, la pozicioj de la Katolika Eklezio ne multe modifis la studojn de ekleziuloj kaj katolikaj scienculoj engaĝiĝantaj en la scienca esploro, aparte en [[prahistorio]] kaj pri la origino de la homa specio. (Vidu : [[Teilhard de Chardin]]). ==== Klubo de Vieno ==== La “Rondo de Vieno” estis grupo de scienculoj kaj filozofoj, formiĝinta en Vieno ek de 1923 ĉirkaŭ [[Moritz Schlick]] cele krei novan [[Filozofio de scienco|Filozofion de scienco]] kun rigora sinteno, kaj ekskludante ĉiun metafizikan entrudiĝon. Sub la nomo de “[[Scienca koncepto de la mondo]]”, kuŝas rigida programo: # La sciencoj devas povi sin unuigi sub unika lingvaĵo kaj en la faktoj kiuj ĝin bazigas. Fakte, ĉiu scienca sperto fontas kaj de la sperto kaj de «taŭtologia starigo de la penso». # La filozofio, konsiderita kiel vera scienco, reduktiĝas al klarigo de la sciencaj propozicioj pasante rekte aŭ malrekte al la sperto, kies propoziciojn la sama scienco devas kontroli. La filozofio estos precipe filozofio de la scienco; kaj, okupiĝante pri tiu pozitiva aspekto de la homa sciokapablo, ĝi tendencos al efektiva objektiveco (Reichenbach, enkonduko al la numero1 de “Erkenntnis”). Por igi klara la lingvaĵo de la scienco, ĝi utiligos la logika simbolismo de Frege et de Russell. # La sukceso de tia filozofio anoncas la finiĝon de la metafiziko: ''Ĉar ne plu estos necese pritrakti “filozofiajn problemojn”, pro tio ke ĉiun problemon oni pritraktas filozofie, nome per lingvaĵo vera kaj provizita de senco'' (Schlick, Die Wende der Philosophie). Kaj la senraciaj problemoj de la metafiziko tiam aperos kuŝantaj sur vortoj kies senco ne estis jam sufiĉe klarigita, kaj sur kontroleblaj propozicioj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |titolo=“Cercle de Vienne” Par Gilles Gaston Granger |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501051413/http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |arkivdato=2006-05-01 }}</ref>. ==== Franca Skolo ==== [[Louis Leprince-Ringuet]] elstaras inter la plej konataj scienculoj, engaĝiĝante en la problemo pri la naturo de la rilatoj inter scienco kaj [[fido|kredo]]. Lia rezonado insistas sur la scienco kaj sur la [[etiko]] startante de citaĵo el [[Jacques Monod]], eltirita el ties prelego ĉe la [[Collège de France]]. Tiu scienculo, ateismemulo, estis la aŭtoro de ''Le hasard et la nécessité = La kazo kaj la neceso''; laŭ li, kiel laŭ aliaj scienculoj, la scienco proksimigas ĉiujn homojn sur la tuta planedo dum la religioj ilin dividas. Ŝajnas ke inter scienco kaj religio entrudiĝas fundamenta natura malsamo. La scienco engaĝiĝas formuli leĝojn, nome “komenti”, sed ĝi ne eksplikas la '''kialon''' de la universo. Tiel ankaŭ la antaŭvido de niaj agoj ne estos donita pere de la disvolviĝo de esploroj. La scienco el si mem sin prezentas ateistema: neniaj spuroj de Dio en la senmezura amaso de studoj kiuj kovras ĉiujn sferojn de la sperta scio! Rilate la pozicion de la Eklezio, Louis Leprince-Ringuet montras ke ĝi estas ĉiam pli malferma al novaj principoj sed malbone konsiderata, eĉ ĉe katolikoj. Ĝia ilo de rezonado kaj dialogo kuŝas precipe, kaj tio ekde 1936, en la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] komponita de 80 efektivaj membroj (kun certnombro de honoraj akademianoj) de ĉiuj nacioj, disciplinoj kaj religiaj konfesioj, kies kutime ĉirkaŭ 20 ordenitaj per Nobelpremio; katolikoj en ĝi aperas minoritate. Ĝi sidejas en [[Vatikano]], kaj organizas plurfoje jare “semajnojn de studo aŭ de kolokvo”. La papo, ĉiam informite, prezidas ĉiujn aŭtonomiajn plenajn sesiojn; tio okazis ankaŭ la [[10-an de decembro]] 1979 kiam li anoncis la komenciĝon de la procezo por la rehabilito de [[Galilejo]]: tiu proceso finiĝis en [[1992]] per la preskaŭ kompleta rehabilito de la scienculo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |titolo=Revue des Sciences Philosophiques et Théologiques 82, 1998, 87-122 |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050219185315/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |arkivdato=2005-02-19 }}</ref>. Pli ol rehabilito de scienculo Galilejo (ĉiuj modernaj papoj lin konsideris granda scienculo), la grupo de laboro profitis de la okazo, laŭsugeste de la [[Johano Paŭlo la 2-a]], por klarigi la reciprokajn rilatojn de scienco kaj religio. Hodiaŭ, la [[Romkatolika Eklezio|Katolika Eklezio]] ne interesiĝas pri problemoj de la fizika strukturo de la universo. La kontrastoj kun la [[fido|kredo]] prefere povas naskiĝis en la aplikado de la teorioj en la ĉiutaga vivo. Oni konstatas ke, en Usono kaj Eŭropo, oni laboras pri la [[Biblio|bibliaj tekstoj]] aplikante la principon, laŭ kiu estas erare konsideri la bibliajn priskribojn laŭlitere: kritika pozicio tia kiu estas, jam de la [[19-a jarcento]], komuna kaj por katolikoj kaj por protestantoj ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en [[20-a jarcento]] ==== Komence de sia papado, la 10-an de novembro [[1979]] (centjara datreveno de la naskiĝo de [[Albert Einstein]]), [[Johano Paŭlo la 2-a]] instalis la komisionon, kaj, post la rehabilitantaj konkludoj de la ŝarĝita komisiono, la [[31an de oktobro]] [[1992]] parolis kaj deklaris: ''Tiel la nova scienco kun siaj novaj esplormetodoj kaj la esplorlibero, devigis la teologiistojn sin demandi pri siaj propraj kriterioj por interpreti la [[Biblio]]n. Sed la plej granda parto tion ne faris: paradokse, Galileo, sincera kredanto, montriĝis pli akravida rilate tiun temon ol liaj teologiaj kontraŭuloj''. “Se la Skriboj ne povas erari, skribis [[Benedetto Castelli]], iuj de ĝiaj interpretistoj kaj komentariistoj tion povas kaj diversaj tion faris”. Oni konas ankaŭ ties leteron al Christine de Lorraine (1615) kiu estas resuma pritrakto pri biblia hermeneŭtiko. En sia mesaĝo adresita al la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] la 22-an de oktobro [[1996]], tiu papo asertis pri la akcepto de [[Novdarvinismo]] (aŭ, pli ekzakte, de teorio de evoluo, inter kiuj tiu darvina): ''“Hodiaŭ, post preskaŭ duonjarcento de la ensceniĝo de la [[encikliko]] ([[Humani generis]] – la 1-an de aŭgusto 1950) -, novaj malkovroj kondukis agnoski ke la teorio de la evoluo estas pli ol hipotezo”. Rimarkeblas, fakte, ke tiu teorio iom post iom altrudiĝis al la atento de esploristoj pro serio da malkovroj okazintaj en la aplikado al diversaj disciplinoj. La konverĝo, neniel serĉata aŭ provokita, de rezultoj de laboroj aranĝitaj unu sendepende de la alia, konstituas el si mem argumenton favoran al tiu teorio.'' En la franca medio, unu el ĝia plej elstaraj pensistoj rilate la rilatojn inter scienco kaj [[fido|kredo]], la kardinalo prezidanto de la [[Papa Konsilio por la Kulturo]], ekigante nocion de “[[Stephen Jay Gould]]” usona paleontologo, rimarkigas ke la epistemologia distingo de la scioj estas kondiĉo necesa por eviti damaĝajn formojn de konfuzo: tamen se la kredo kaj scienco estas scioformoj profunde malsamaj, oni ne rajtas pensi kaj instrui, kiel faras certuloj, ke ili konstituas du disigitaj mondoj kiuj neniam renkontiĝas: se la unua kaj la alia havas sencon por la homo, okazas en la vero scienca kaj en la vero por la homo ke ili fariĝas, paradokse, konverĝantaj paraleloj: nome ili disiĝas discipline, sed kuniĝas en la homo! <ref>[http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051018082720/http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf|date=2005-10-18}} Actes du Colloque interdisciplinaire sur Science et Foi, Ljubljana (3 juin 2004), cardinal Paul Poupard.</ref>. En [[1996]], la [[papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] asertis ke la evoluismo estas pli ol simpla hipotezo; ankaŭ pro tio, la magisterio de la Katolika Eklezio rifuzis adheri al la kampanjoj favoraj al [[kreismo]]. En 2005, [[George Coyne]], tiam direktoro de la [[Observatorio astronomia vatikana]] prenis pozicion kontraŭ la [[Inteligenta dezajno]] responde al invito de aŭstria kardinalo [[Christoph Schönborn]] <ref>[http://www.sciencepresse.qc.ca/archives/2006/cap0409065.html Le pape et l’évolution]</ref> La 14-an de septembro [[1998]], ĉe la finiĝo de la [[Jarmilo|dua jarmilo]], [[Johano Paŭlo la 2-a]] publikigis la [[encikliko]]n “”[[Fides et ratio]]””, kiu sintezas la rilaton inter [[Fido|kredo]] kaj la [[racio]]. Komencante per la frazo de templo de [[Delfo]] “Konu vin mem” (Γνῶθι σεαυτόν), ĝi daŭrigas tiel: ''“La kredo kaj la racio estas kiel du flugiloj kiu ebligas ke homa spirito leviĝu al la kontemplado de la vero.”'' En tiu encikliko, Johano Paŭlo la 2-a memorigas la laboron de propriĝo de la [[Helena filozofio|antikva filozofio]] ([[Aristotelo]] en okcidento [[Mezepoko|dummezepoke]]), precipe danke al Sankta [[Tomaso de Akvino]], la neceson de fundamentoj: ''“Mi nur deziras deklari ke la realo kaj la vero transcendas la faktan kaj la empirian realon kaj mi volus certigi pri la kapablo posedata de la homo penetri tiun transcendan kaj metafizikan dimension laŭmaniere vera kaj certa, kvankam malperfekta kaj analogia.”'' Papo [[Benedikto la 16-a]], posteulo de Johano Paŭlo la 2-a, precizigis la vidpunkton de la Magisterio de la Katolika Eklezio en aprilo 2007: ''”Kristanismo faris “opcion de la antaŭmeto de la kreanta racio komence de ĉio kaj principo de ĉio”. Ĝi ankaŭ reĵetis la duan eblan opcion, tiun de la “antaŭmeto de la neracio laŭ kiu ĉio kio funkcias sur la tero kaj en niaj vivoj estus nur hazarda kaj produktaĵo de senracio kaj asertas ke ĉiu el ni estas frukto de la penso de Dio”. Tiu alestiĝa pozicio kuntrenis la teorion de evoluo, sed reĵetas ke tiu teorio altrudu la vidpunkton per kiu oni devas konsideri la individuon”.'' <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |titolo=Le Figaro – Actualité en direct et informations en continu |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081220174348/http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |arkivdato=2008-12-20 }}</ref> == Rilatoj inter kredo kaj religio laŭ nekristanaj religioj == === Islamo === En la islama kulturo ne enrompis la kontrasto inter religio kaj scienco, troviĝas nur spuroj de la kontrasto inter fido kaj racio epoke de Averoeso el kies doktrinoj fontis la unuaj ĝemetoj de la teorio de la duobla vero. Laŭ islamismo la scienco pri naturo estas io kondukanta al la medito pri Dio. La naturo eĥigas la grandiozon de Dio. En tio islamismo similas al bibliismo kies psalmoj kantas la naturajn belecojn kiel stadion ligantan al Dio. Orgojle kaj pervere islamanoj memorigas la grandajn figurojn de la islama kulturo kiel tiujn kiuj parte ankaŭ praktikis sciencan metodon. Kiel en Kristanismo, mistikemaj fluoj montris ne multe ŝati la engonfiĝon en sciencaĵoj malavantaĝe de la spirito<ref>Rosanna Gorini (2003). "Al-Haytham the Man of Experience. First Steps in the Science of Vision", International Society for the History of Islamic Medicine. Institute of Neurosciences, Laboratory of Psychobiology and Psychopharmacology, Rome, Italy.</ref> La kritikaj metodoj de la prihistoria sciencoj, tamen, penas esti aplikitaj en la ekzegezo de Korano kaj aliaj historia dokumentoj. == Citaĵoj == [http://eo.wikiquote.org/wiki/Albert_Einstein] En unu el la multaj Vikicitaroj [[Albert Einstein]]: “''Tio kion vi legis rilate miajn nereligiajn konvinkojn estis mensogo, certege mensogo kiu estas sistema redirita. Mi ne kredas je Dio persona kaj mi neniam diris la kontraŭon de tio, mi tion esprimis prefere aperte. Se troviĝas en mi kelkaĵo kiun oni povas nomi “religia” tio tiam ekscitos mian senliman miron por la strukturoj de la universo en la limoj laŭ kiuj nia scienco povus ĝin trovi.'' <ref>En “Le côté humain”, Éd. Helen Dukas et Banesh Hoffman, lettre du 24 mars 1954.</ref> [[Martin Luther King]]: ''“Povas okazi konflikto inter homoj de fragila religio kaj homoj de firma scienco, sed certe ne inter scienco kaj religio. Iliaj respektivaj mondoj estas disigitaj kaj ilia metodoj malsamaj. La scienco esploras, la religio interpretas. La scienco liveras al la homo scion kiu estas potenco; la religio donas al la homo saĝon kiu ĝin kontrolas. La scienco okupiĝas pri faktoj, la religio pri valoroj. Ili ne estas du rivaloj: ili estas komplementaj. La scienco malpermesas ke la religio plonĝu en la neraciismon senpovan kaj paralizigan obskurantismon; la religio malpermesas ke la scienco enkotiĝu en materialismo kaj mortiga neniismo.”'' == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == • Denis Alexander, “Science et foi : évolution du monde scientifique et des valeurs éthiques”, Frison Roche, 2005, ISBN|2-87671-453-1 • Jacques Arnould, “La Marche à l’étoile : pourquoi sommes-nous fascinés par l’espace ?”, Albin Michel, 2006, ISBN|2-22614-923-6 | “Dieu, le singe et le big-bang”, Éd. Broché, ISBN|2-20406-401-7 | “La biologie est-elle un humanisme ?”, Éd. Broché, {{ISBN|2-13049-929-5}} | “Pierre Teilhard de Chardin”, Éd. Broché, 2005, ISBN|2-26202-264-X • Ian-GBarbour, “Quand la science rencontre la religion”, Édition du Rocher, 2005, ISBN|2-26805-350-4 * [[Paul de Broglie]], “La Science et la Religion” • Paul Clavier, “Dieu sans barbe”, Table ronde, 2002, {{ISBN|2-71032-553-5}} * [[Christian de Duve]] “À l’écoute du vivant”, Éd. Odile Jacob (13 mai 2005) (486 pages), {{ISBN|2-73811-629-9}} | “Singularités : Jalons sur les chemins de la vie” (296 pages) Éd. Odile Jacob (28 avril 2005), {{ISBN|2-73811-621-3}} * [[Jean Gagnepain]], “Raison de plus ou raison de moins”, Éditions Cerf, 2005, ISBN 2-20407-652. * [[Stephen Jay Gould]], “Le Renard et le Hérisson : Comment combler le fossé entre la science et les humanités” (avec Nicolas Witkowski) Éd Seuil (14 octobre 2005), {{ISBN|2-02061-470-7}} | “Et Dieu dit : “ Que Darwin soit ! “” Éd. Seuil (5 mai 2000), {{ISBN|2-02038-198-2}} • Thierry Magnin, “Entre science et religion”, Eds Du Rocher, 1998, {{ISBN|2-26802-831-3}} * [[Jean-Michel Maldamé]], “Science et foi en quête d’unité : Discours scientifiques et discours théologiques”, Cerf, 2003, {{ISBN|2-20407-187-0}} * [[Georges Minois]] ,”L’Église et la science. Histoire d’un malentendu”. T.1 : “De saint Augustin à Galilée”, 1990 ; T.2 : “De Galilée à Jean-Paul II”, Fayard, 1991. • Michèle Morange “Les Secrets du vivant : Contre la pensée unique en biologie”, Éd. La Découverte (15 septembre 2005) Collection « Sciences et société », {{ISBN|2-70714-624-2}}. * [[Bertrand Russell]], “[[Science et religion]]”, Gallimard, 1990, {{ISBN|2-07032-517-2}} * [[Pierre Teilhard de Chardin]], “Science et Christ”, 1965 • Christophe Theobald, “L’univers n’est pas sourd : Pour un nouveau rapport sciences et foi”, Bayard, 2006, {{ISBN|2-22747-568-4}} * [[Patrick Tort]] “Darwin et la philosophie : religion, morale, matérialisme “ Éd. Kime (19 octobre 2004), {{ISBN|2-84174-345-4}} * [[Alfred North Whitehead]], “Procès et Réalité” * [[Jean Dubessy]] et [[Guillaume Lecointre]] (dir.), “Intrusion spiritualistes et impostures intellectuelles en sciences”, Éditions Syllepse, 2001 (400p.) • Francesco-Agnoli, “Scienziati, dunque credenti (come la Bibbia e la Chiesa hanno creato la scienza sperimentale),” Cantagalli (Siena Italie), 2012, (ISBN 978-88-8272-823-6) === Scienca kaj teologia verkaro === * {{fr}} [http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage Revue des sciences philosophiques et théologiques 82, 1998, 87-122] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050216113339/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage |date=2005-02-16 }} * Le Nouvel Observateur - décembre 2005 “Dieu et la science : le nouveau choc” * [http://theoremes.revues.org Revue ThéoRèmes - Enjeux des approches empiriques des religions] * Vidu verkojn de [[Michael Hesemann]] kaj de la itala filozofo [[Augusto del Noce]] == Vidu ankaŭ == * [[Roger Bacon]] * [[Fido kaj racio]] * [[Kopernika revolucio]] * [[Scienca esploro]] * [[mondo]] * [[Arabaj sciencoj]] * [[Bioetiko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.radiofrance.fr/chaines/france-culture2/emissions/vie_oeuvre/fiche.php?diffusion_id=53615 une vie, une œuvre] Alfred North Whitehead Science et métaphysique (émission de radio à écouter en ligne) * {{fr}} [http://www.memo.fr/article.asp?ID=THE_SCI_005 La science et la religion - (Le Site de l’Histoire)] * {{fr}} [http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 Science & Religion : L’impossible concubinage ? - ENS de Lyon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080217024725/http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 |date=2008-02-17 }} * {{fr}} [[Richard Dawkins]] [http://www.brightsfrance.org/Dawkins%20science%20et%20religion.htm “Science et religion : quelle convergence ?”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304183657/http://brightsfrance.org/dawkins%20science%20et%20religion.htm |date=2016-03-04 }} * {{fr}} [[Jean Bricmont]] [http://www.dogma.lu/txt/JB-Science01.htm “Science et religion : l’irréductible antagonisme”] * {{fr}} [http://epaer.ens-lsh.fr/ Enjeux philosophiques des approches empiriques de la religion] * {{fr}} [[Etude Juive]] [http://www.jattitude.net/age-monde-univers-science-religion-judaisme-bible/”Comment comcilier l’âge de l’univers selon la science avec l’âge que la Bible lui donne ?”] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kreismo]] [[Kategorio:Religio kaj scienco]] [[Kategorio:Metafiziko]] [[Kategorio:Historio de scienco]] dctbw4ud0d4ryc8v8heaz57dsyyvp7j 9441116 9441109 2026-07-29T09:28:20Z Moldur 2507 /* Islamo */ 9441116 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:God the Geometer.jpg|eta|Laŭ la [[Mezepoko]], la [[scienco]], la [[geometrio]] kaj la [[astronomio]] estis rekte ligitaj al la dia. La [[cirkelo]] en la manuskriptoj de [[13-a jarcento]] simbolis la kreadon.]] '''Rilato inter scienco kaj religio''' <ref>Tiu artikolo estas rekonstruo de la historio de la problemo emas montri kia estas la pozicio de la dikredantoj: aliloke estas aŭ estos pritraktata specife en nedikredanta optiko kaj privilegiante la debaton en la franca medio.</ref>(aŭ rilato inter scio kaj kredo) estas temo transiĝinta ekde la [[Antikva tempo]] al la diversaj esploraj kampoj, per tiuj kiuj hodiaŭ difiniĝas [[Filozofio de scienco]], [[teologio]], [[Historio de scienco]] kaj [[Historio de religioj]]. Estu tiupunkte notite kiom malfacilas objektive akordigi en homogena korpo sciojn tiom malsimilajn kaj kiuj laŭlonge de la tempo foje ŝanĝiĝis kompromitante la sistemecon kaj la klasifikeblecon. Ankaŭ la koncepto pri scienco ŝanĝiĝis laŭlonge de la jarcentoj.<ref>[http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714141756/http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf|date=2014-07-14}} Laŭro Dorato, Dalla filosofia della scienza alle filosofio delle scienze (El la filozofio de la scienco al la filozofio de la sciencoj).</ref> La unua provo priellabori kaj sentigi akordon, kaj ankaŭ la neceson ke tiu akordo povu ekzisti, inter scienco kaj religio, movis siajn konsciajn paŝojn en la kulmino de la [[mezepoko]]: kiam la okcidento povis ricevi antaŭe pere de arabaj komentoj kaj tradukoj poste la integraj originalaj verkoj de [[Aristotelo]] komencis ankaŭ novan sistemadon kaj akordigadon de la sciencoj kaj teologio, de la liberalaj artoj kaj teoria penso; kaj, kiel en [[Tomaso de Akvino]], la filozofoj-teologoj ellaboris la grandan sintezojn inter la religiaj konceptoj de la [[Patroj de la Eklezio]] kaj la doktrinoj de la filozofoj de la naturo, inter scio-sperto kaj [[revelacio]]. La [[Filozofio de Mezepoko|mezepoka filozofio]], profitante de la raciaj fundamentoj de la [[scio]] de la antikvaj filozofoj kaj ilin akordante kun la kurantaj okcidentaj vidpunktoj, montris kaj ke la problemo ekzistas kaj ke ĝi povas trovi solvon<ref>[http://classes.bnf.fr/DOSSITSM/gc71-25.htm BnF : Organon d’Aristote] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101104130953/http://classes.bnf.fr/dossitsm/gc71-25.htm |date=2010-11-04 }}.</ref> Ĉu la problemo sentiĝis nur ĉe kristanoj kaj ĉe islamanoj, aŭ ankaŭ ĉe aliaj kulturoj? == Kredo kaj modernaj sciencoj == La rilatoj inter scienco kaj kredo (aŭ fido) en la postaj jarcentoj, precize ekde la [[17-a jarcento]] kaŭzis ankaŭ [[metafiziko|metafizikajn]] debatojn ĝis niaj tagoj. En katolikismo, la rilato inter la kredo kaj la racio estas abunde pritraktata en la encikliko “[[Fides et Ratio]]” (Fido kaj racio [[1998]]). En ĝi la [[Pozitivismo|pozitivismaj]] pozicioj rifuzantaj la eblecon de akordo inter la religia scio kaj racia fundateco estas decide kritikataj kaj rifuzataj: «[[sciencismo]] estas alia danĝero konsiderenda. Tiu filozofia koncepto rifuzas akcepti la ekziston de validaj formoj de kono malsamaj ol tiuj propraj de la pozitivaj sciencoj, konfluigante en la sferon de la imagaĵoj la prireligian kaj priteologian sciaron, same kiel ankaŭ la scion pri etiko kaj estetiko. Antaŭe, tiu pozicio estis proponata de pozitivismo kaj novpozitivismo kiuj taksis sensencaj la asertojn de metafizika karaktero. La [[epistemologio|epistemologia]] kritiko jam malkreditigis tiun pozicion, sed jen ĝi renaskiĝas sub la novaj traktoj de sciencismo»<ref>[[Fides et Ratio]], [[1998]], § 88</ref> Iuj religiaj institucioj inspiris kaj jam preparis personojn tute dediĉitajn al la scienca esploro <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |titolo=jesuites.com |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101128051044/http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |arkivdato=2010-11-28 }}</ref> kiuj estis ĉiam estimataj laŭlonge de jarcentoj. Ili hodiaŭ disponas pri universitatoj, esplorcentroj kiel ekzemple, pri la [[Papa Akademio de la Sciencoj]], pri ekipoj funkciigantajn sciencajn esplorojn kiel la [[Observatorio astronomia vatikana]].<ref>Koncerne rilaton inter scienco kaj religio, ĝi inspiris al [[Bertrand Russell]] eseon kies ĉapitro estas dediĉita al ekzameno ĉu la scienco mem estus [[superstiĉo|superstiĉa]].</ref> [[Dosiero:Specola1.jpg|eta|250ra|dekstre|Kupolo de la teleskopo poziciita sur la tegmento de la apostola palaco de [[Kastelo Gandolfo]].]] Iam la scioj estis progrese akiritaj en Okcidento jen en diversaj [[Monaĥejo]]j kaj en la [[episkopaj lernejoj]] en diversaj kristanaj eŭropaj landoj, aparte en [[Francio]] dum la [[Karolidoj|Karolida epoko]].<ref>Por la edukado en Mezepoko vidu: [[Le Goff]], “Les Intellectuels au Moyen Âge”, éd. du Seuil, 1985, p.53</ref>. La remalkovro, en Okcidento, de kompletaj sekcioj de la greka filozofio pere de interŝanĝoj kun aliaj civilizoj kaj la traduko de multaj antikvaj manuskriptoj inter la jaroj [[1120]] kaj [[1190]] permesis la disvastiĝon de la samaj tekstoj en okcidento. [[Aristotelo]], aparte, estis agnoskita dum la tuta mezepoko kiel la [[antonomazio|antonomazia]] filozofo. Oni jam konservis en Okcidento diversajn liajn verkojn (lia “malnova logiko”, ekzemple, pere de [[Boecio]] komence de la [[6-a jarcento]], kiu stimulis la disvolviĝon de la dialektiko en la [[12-a jarcento]]. Tiuj libroj kun ĝiaj teorioj sciencaj kaj filozofiaj dum la [[13-a jarcento]] estis rekonsideritaj kaj inspiris Sanktan [[Alberto la Granda|Alberton la grandan]] kaj Sanktan [[Tomaso de Akvino|Tomason de Akvino]] kaj ĵelpis la sistemadon de la kristana filozofio.<ref>J. Le Goff, “La Civilisation de l’Occident médiéval”, p. 426, 1984</ref> Studuloj judaj (kiel [[Maimonido]]) kaj islamanaj (kiel [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]], kies komentoj pri la verkoj de Aristotelo estis legitaj en la kristana mondo), pli kreskigis tiun ellaboron kiu staras ĉe la komenco de la Renesanco de la [[12-a jarcento]] <ref>[[Bernard Quilliet]], “la tradition humaniste”</ref>. Preskaŭ samtempe alestiĝis la kritiko pri tiuj tekstoj, kaŭzita de la observado kaj eksperimentado (vidu ekzemple [[Roger Bacon]]). [[Astrofizikisto]] [[Hubert Reeves]] informas ke se “laŭ longa tempo oni opiniis ke la scienco estus ignorinta la funkcion de la religio, tio estis eraro. Ĉi-koncerne du vidpunktoj oponiĝas ĉar ''scienco kaj religio ne alfrontas la samajn problemojn. * “La scienco” priskribas la [[fenomeno]]jn, la mekanismojn, la principojn al kiuj ni estas submetitaj, alivorte la '''kielon''' de la ekzisto. Tamen, la limoj de la nuna scienco estas tre realaj, kiel evidentigas Pierre Karli de l’[[Académie des sciences]]: «nia soifo de signifo kaj de [[sperto]] ne eniras inter la konsideroj de la scienco ĉar ne eblas ilin prilaboris per ekvacioj!». Tamen, kiel revenĝo, same kiel la [[filozofio]] kaj la [[arto]] siaflanke, la ''[[fido]]'' interesiĝas pri ekzistencialaj problemoj koncernantaj la [[Senco de la vivo|sencon de la vivo]], la ĉeeston de la [[transmondo]], [[Ekzisto de Dio|l’ekziston de Dio]], la rilatojn de homo kun Li, kaj orientigas sindemandi pri la '''kialo''' de la ekzisto. * La religio sekvas en kontinueco la sciencajn sciojn <ref>Colloque de Bruxelles, ULB, actes réunis sous la direction de Michel Cazenave (2001); kaj artikolo de [[Alfred North Whitehead]] pri Théologie du Process (Teologio de la procezo).</ref> == Historia evoluo de la rilato inter scienco kaj religio == === Malfrua antikva tempo === [[Dosiero:Augustinus 1.jpg|100ra|maldekstre|Aŭgusteno de Hipono]] [[Aŭgusteno de Hipono]] (354 - 430) ne estis scienculo sed forte influis sur la disvolviĝo de la okcidenta scienca penso kaŭze de siaj filozofiaj konceptoj.<ref>Giovanni Relae [https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Reale], [[Nicola Abbagnano]].</ref>. Komence de [[Mezepoko]] la scienco estis skuita inter du fajroj: la du grandaj teologiaj fluoj. La unua promovis la esploron nure pri la problemo de la “eterna savo” ĉar la scienco (naturaj-filozofiaj sciencoj) nenion povus ol devii la animojn. La dua fluo instruis ke la esploro pri la [[mondo|materia mondo]] puŝas malkovri kaj respekti kaj admiri la grandiozon de la Kreinto. Aŭgusteno defendis kaj antaŭenirigis tiun duan ideon: laŭ li scienco havis grandan rolon plenumendan en la medio de la kristana religio; li ellaboris la “sanktan” teorion laŭ kiu la universo, esprimo de la dia volo, nenion povas esti ol bona, kaj esploro pri ĝi nenion povas ol plifortigi la kredon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060904014442/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |arkivdato=2006-09-04 }}</ref>. === Rilato de la scienco kun la fido-kredo kaj mezepokaj konceptoj === La tiamaj religioj puŝadis por la disvolviĝo de la esploro en la kampo de la sciendaĵoj. Estas la kazo de [[Islamo]] kiu sciis abunde profiti de la sciencaj-kulturaj akiraĵoj de la popoloj konkeritaj ankoraŭ vigle plurestantaj en la islama medio: kristanoj, koptoj, judoj, [[Zoroastro|zoroastranoj]], persoj, bizancanoj, ĥaldeoj, hindioj. Vidu: [[islama scienco|islamaj scienco kaj tekniko]], [[Renesanco de la 12-a jarcento]] Ekzemplo de tiu dinamismo estu [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]] (1126-1198) kiu sin foroferis en la studo por kompreni kaj interpreti [[Aristotelo]]n. Li ĉiomenergie engaĝiĝis retrovi la originan sencon malembarasiĝante je ĉiuj interpretoj konstruitaj ĝis tiam pri la verkaro de Aristotelo kaj celis konstrui mem pensosistemon markitan per sia propra interpreto. Al li interesas precipe la problemo de la origino de la mondo. Laŭ li, Aristotelo inokulas ke ’’’nenio elvenas el nenio kaj ke nek la formo nek la materio ([[Hilemorfismo]]) estas kreitaj’’’. La movo estus eterna kaj kontinua: temas pri la doktrino de la eterneco de la materio. Li distingas en la homo la [[intelekto pasiva|inlelekton pasivan]] el la [[intelekto aktiva]]. La unua situus trans la individuo posedanta nur la aktivan: ĝi estus supera, antaŭa, ekstera ĉar ĝi estus senmorta. La senmorteco estus karakterizo de la specio kaj ne de la individuo. Tiu distingo kondukis Averoeson al la radika disigo de la racio el la kredo-fido ĉar la lumoj de la Revelacio ne estus atingebla per la racio: fakte, tiu ĉi malpruvas la individuan mortecon dum la kredo tion asertas! En Averoeso ekpululis la teorio de la '''duobla vero '''. [[Dosiero:Saint thomas d aquin.jpg|eta|150ra|Sankta Tomaso de Akvino]] [[Tomaso el Akvino]] (1225-1274), male, provas ilin akordigi fondante la teologion kiel sciencon [[Racio|racian]]. Tiuj du filozofiaj vojoj ekscitos pasiajn debatojn en la [[kristanismo|kristana]] mondo kaj ĉiu akiros tiom da adherantoj kiom da oponantoj. La emo disigi la racion kaj la kredon kvazaŭ apartenantajn al du neakordigeblaj fluoj de veroj riskis nuligi la streĉojn de tiuj kiuj celis akordigi, ĝuste pere de la doktrinoj de Aristotelo, la sciarojn profanajn kaj tiujn revelaciajn. La Averoesaj principoj, juĝataj danĝeraj per la kristana kredo estos fine kondamnitaj en la Eklezio kristana en 1240 kaj en ([[Kvina Laterana Koncilio]]) ([[1513]]). Tiuj kondamnoj rimarkigas kiel la averoesismo vastis inter la kristana intelektularo. Cetere ankaŭ la oficialaj regantoj de la islama kredo jam kondamnis, praktike, Averoeson, akuzitan pri misformigo de la islamanaj [[precepto]]j: li devis fuĝi, sin kaŝi kaj senrilate vivi ĝis kiam oni lin invitis al [[Marakeŝo]], kie li rehabilitita mortis.<ref>[http://classes.bnf.fr/dossitsm/b-averro.htm Extrait du site de la BNF, Paris]</ref>. Tomaso de Akvino en [[1228]] sin trovis kuntrenita en polemikon pri aristotelismo kiu oponis la partianojn de la filozofia skolo de Sankta Aŭgusteno kontraŭ la simpatiantoj al Averoesismo. La unuaj sin sentis minacataj de la duaj kiuj proponis la sendependon de la filozofio antaŭ la revelacio. En la koro de la debato, Tomaso subtenis interan pozicion laŭ kiu religio (kredo) kaj racio (scienco) ligiĝas: laŭ li, la scio apogiĝas sur veroj kaj de la kredo kaj de la sperto, influanta unu pli ol la alia laŭ naturo spirita aŭ materia. Cetere, laŭ li, kristanoj neniel timas paganan filozofion ĉar ĉiu esploro pri la naturo estas esploro pli la verko de Dio. Tamen, spite de sia modereco, Tomaso estis kondamnita sammaniere ol la averoesistoj. Li mortos en Napolo kondamnita ([[1274]], kaj denove en [[1277]] la “majstraro de Parizo”, tiam la plej timata teologia jurisdikcio de la Eklezio, proskribis iujn propoziciojn de liaj verkoj. Sed tre baldaŭ, post tiu epizodo, oni ekkonsciiĝas pri la valoro de la pozicio de Tomaso akordiganta la grekan filozofion kaj kristanismon. Li estos oficiale sanktodeklarita en [[1323]]. Mirige okazas ke ĝuste al Tomaso, kaj pli ĝenerale al [[filozofio de Mezepoko]], ke oni ŝuldas la ellaboradon de la intelektaj fundamentoj de la [[Kono]] en Okcidento kaj aparte de la teologia spekulativeco.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060613195405/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |arkivdato=2006-06-13 }}</ref>. Oni notu ke, ironio de la sorto, ĝuste tia akordiga penso de la vasta sistemo de tiu malgranda majstro, kiu elspezis tiom da laboro, da lerteco kaj intelekta kontrolo, estis stigmatizita per 17 vakuaj kaj malŝatantaj argumentoj-defioj flanke de kristanaj kontestantoj! En tiu sintezo kunliganta la dian leĝon kaj la antikvajn naturajn leĝojn, tiuj severaj juĝistoj malfermis la vojon al aliaj formoj de konoj privilegiantaj la logikon, la simplecon kaj liberan esploron. Inter la disciplinoj elmerĝantaj ĉe la fino de malrapida plurjarcenta maturiĝo: “[[devotio moderna]]”, [[Humanismo]], [[scienco]], [[scienca metodo]], inter kiuj [[logiko]], [[matematiko]], [[Fiziko]]... === [[16-a jarcento]]: Koperniko kaj la finiĝo de [[Tercentra teorio|Geocentrismo]] === Kiel sciate, tercentrismo majstre regnis kiel “scienca” koncepto ekde la praepokoj; kaj penis avanci la ebleco de [[heliocentrismo]] (sunismo): subtenantoj estis suspektata pri herezo. Estis suspektata pri la nova koncepto ankaŭ Nikolao [[Koperniko]]. Tiu ĉi abunde citas, avantaĝe de ĉiuj, subtenantojn de la nova teorio, sed ankaŭ subtenantojn de la malnova teorio. Tio legeblas en lia verko “De revolutionibus orbium coelestium”, p. 468, kie estas ankaŭ dirate ke '''”Okazas ke sekvante [[Platono]]n kaj [[Pitagoro|pitagoranojn]], la plej grandaj matematikistoj de tiu elstara epoko, ke oni elpensis ke por determini la kaŭzojn de la fenomenoj, devas esti atribuita al la sfera tero cirklan movon.” ''' [[Dosiero:De revolvtionibvs orbium coelestium 1566 (99146257) (cropped).jpg|150ra|eta|maldekstre|Kovrilo de “De revolutionibus Orbium Coelestium” (parto VI, eldono [[Bazelo|Bazela]]).]] La papo [[Paŭlo la 3-a]], kiu volis reformi la kalendaron, al Koperniko komisias studon pri la planedoj kaj pri la suno por rekontroli la teorion de [[Ptolomeo]], greka geografo de la [[2-a jarcento]] kiu asertas ke la Tero situas en la centro de la universo dum la suno kaj la planedoj turnas ĉirkaŭ ĝi. Prudente, ĉar timanta la fulmojn de la sciencula komunumo de la epoko, Koperniko publikigas siajn konkludojn en la “De revolutionibus orbium coelestium” (Pri la rivoluoj de la ĉielaj sferoj), asertante ke suncentrismo estas nur modelo por priskribi la universon. La verko restis seninflua. Okazos pli malfrue ke ĝi estos konsiderata kaj ekkreos tiun kiun oni poste nomos “kopernika revolucion”. . Sin bazinte sur la studoj de Koperniko kaj de [[Nikolao el Kuzo]], [[Giordano Bruno]] (1548-1600), proponos, vidpunkte de filozofio, radikalan vizion de Universo ''Senfina, okupita far sennombraj mondoj identaj al la nia ''. Giordano Bruno, dominikano kiu ne volas malkonfesi panteisman filozofian pozicion, estas ŝtuparumita de [[Inkvizicio]] en Romo en 1600 post okjara proceso kaj ripetata invito ke mem deklaru ke sia teorio estas nur ''matematika hipotezo ''. La akuzo pri herezo lin kulpigis, kromalie, pri universo senfina, pri la ekzisto de pluraj mondoj kaj pri kopernikismo. == La naskiĝintaj sciencoj en la 17-a jarcento == Okazis en la historio de la naskiĝanta fizika scienco, kaj ankaŭ de aliaj sciencoj, ke la eltrovoj kaj realigoj akiritaj ekkomplikiĝas kun ŝtataj kaj religiaj aŭtoritatoj. Ili akordiĝas, fakte, sur amplekso da [[fido|kredendaĵoj]] kiuj, ĝenerale, inkluzivas reprezenton de la [[mondo]], ordigon de la universo kaj klasifikon foje dogman de ĝiaj komponantoj. Prototipo de tia problemo estas, en la [[17-a jarcento]], la ptolomea-kopernika diskutado, kaj kondamno de scienculo [[Galilejo|Galileo]] [[1633]]. Oni rimarku ke Galileo ne estis kondamnita pro lia koncepto pri la movo (elpruvita per liaj eksperimentoj), sed pro lia referenco al la tezo de la pola kanoniko [[Nikolao Koperniko]]. La ĵuro altrudita kaj akceptita de Galileo estas ago de saĝo kaj de respekto. Fakte, liaj liberaj esploroj estis financataj finfine de la roma Eklezio: li ne volis allasi al la embaraso siajn dignajn protektantojn kaj mecenatojn. En [[1632]] kaj [[1633]] oni celebras la proceson de Galileo pro la publikigo de retorika kaj dialektika verko favora al [[Heliocentrismo|suncentrismo]] ''([[Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo|Dialogo pri la plej grandaj sistemoj de la mondo]] ''. Tiu proceso markas la disigon inter la la antikva kaj nova maniero esplori la naturon. Okazas ankaŭ rompo inter scienco kaj religio, kiu puŝu al mirindega kreskiĝo de la scienco. La [[Nacia Akademio de la Linkoj|Akademio de la Linkoj]], kiun partoprenis ankaŭ Galileo, estis societo de saĝuloj kiuj sin proponas eviti miksi religion aŭ politikon kun scienco. Okaze de la proceso oni al li akuze oponis, interalie, biblian citaĵon en kiu [[Josuo]] adresiĝas ''al la suno ĝin petegante fermi sian kuron ''. Galileo esperis konvinki papon [[Urbano la 8-a|Urbanon la 8-an]], kiu intertempe malpermesis ke la verko de Koperniko estu inkluzivita en la [[Indekso de malpermesitaj libroj]] ([[1616]]). Male, la papo lin denuncis al la tribunalo de la [[Inkvizicio]], kaj tuj interŝanĝis la punon kun deviga rezidejo. Oni scias ke almenaŭ unu el la juĝistoj estis kopernikano, kaj eble du: kial, do, oni kondamnis Galilejon? La proceso akuzas kaj kondamnas precipe pro la malobeo al la ordono de la iama [[Inkvizicio|Sankta Ofico]] kiu ordonis ke li ne diskutu pri la suspektataj pri herezo tezoj kopernikaj. ''Tiuj kvereloj pri la kosmologioj de la [[Biblio]] kiuj enŝovis ke la universo reala estas tute malsama de tiu de la scienco, generis gravajn konsekvencojn en la rilatoj inter scienco kaj kredo. '' En novembro de [[1633]], [[René Descartes|Kartezio]] eksciis pri la kondamno kontraŭ Galileo, estis la kaŭzo pro kiu, en [[1634]], ricevinte de sia amiko Beeckman ekzempleron de la “[[Dialogo pri la du plej grandaj sistemoj de la mondo]]”, la verko de Galileo kiu al li kostis la kondamno, Kartezio decidis ne publikigi sian verkon “La [[traité du monde et de la lumière]]” (eseo pri l mondo kaj la lumo) [[1664]], aperonta post lia morto. Oni, poste, diros ke proceso kontraŭ Galileo ''certamaniere damaĝis la “filozofian karieron'' de Kartezio. Galileo ne ĉesis kristane kredi, ĉar la scienco kiu naskiĝis en la ektagiĝo de la klasika jarcento estas heredo de la kristana libero kaj de la skolastikista logiko disvolviĝinta post [[Vilhelmo el Okam]] kontraŭ la pensmaniero de [[Aristotelo]] inkluzive la belan provon akordigi la “physis” antikvan kaj kristanismon de [[Tomaso de Akvino]]. Ankaŭ la aliaj scienculoj de la unua horo en Eŭropo, mem kredantoj laŭ sia konfesio, praktikis la prudenton en la rilatoj kun la aŭtoritatuloj. Unuamomente, la scienculoj de la [[17-a jarcento]] reagis per prudento: * pro singardo ili ne publikigis aŭ reĵetis kun forto eĉ pli granda la [[Filozofio unua|filozofion unuan]] de la praa [[Skolastikismo]], parte bazitan sur la metafiziko de Aristotelo kiu iam alarmis la aŭtoritatulojn: estas la kazo de la eseo de Kartezio “[[Méditations sur la philosophie première]]” (Meditoj pri la fundamenta filozofio), * aŭ ili adheris al disidentaj movadoj en kristanismo: estas la kazo de [[Blaise Pascal|Pascal]], kiu sin allasis al la fajrejo de [[Jansenismo|jansenista]] de la [[Logique de Port-Royal|Port-Royal]] por redakti tradukon de la Biblio al la franca. Tiu versio estas la sola pretigita en la [[17-a jarcento]], kaj neniu katolika teologo aŭdacis aŭ kapablis tion fari laŭmaniere pli korekta: ĝi restis unika kun ideologiaj antaŭjuĝoj. Nombraj estis la fizikistoj kiuj estis aŭ profunde religiaj, aŭ eĉ ordinitaj. Koperniko estis kanoniko, [[Edme Mariotte]] estis pastro kiel ankaŭ [[Georges Lemaître]]. Multego da jezuitoj kontribuis al kreskiĝo de matematikaj kaj fizikaj sciencoj. === Jarcento de la [[klerismo]] === La movado de la refuto de la kristana religio, pliprecize de [[katolikismo]] opiniata en multaj landoj “[[obskurantismo|obskurantisma]]” poziciita sub la [[Inkvizicio]], estas antaŭenigita de filozofoj partianoj de [[klerismo]] de la projekto “Enciklopedio”. Paradigmo de tiu akuzo kaj unu el la defioj de tiu kverelo rezidas en tio kion diras la psalmo (92) pri Dio ''reĝo de la universo'', kiun oni povas kvalifiki '''kosmologia kaj laŭlitere interpretenda''', nome ''[[Tercentra teorio|tercentreca]]'', tiel ke se prenita laŭlitere ĝi konfliktas kun la astronomiaj-fizikaj teorioj de [[Galilejo]], [[Keplero|Johannes Kepler]] kaj [[Isaac Newton|Newton]]. La refuto daŭrigas eĉ kiam eksplicite la [[Katolika Eklezio]], per la persono de papo [[Benedikto la 14-a]] akceptas, kiel la plej parto de la katolika klerularo, kaj adheras al la neŭtona scienco kaj praktike permesas la teorion de [[heliocentrismo|suncentrismo]] en dokumentoj de [[1741]] kaj de [[1757]]), implicite rehabilitante Galileon; sed tio restas preskaŭ nerimarkite en la jarcento de [[klerismo|de la lumoj]]. En sia “Philosophiae naturalis principia mathémathica” (Pri la matematikaj principoj de la natura filozofio) de [[1713]], [[Isaac Newton|Newton]] estis defendinta la tezon laŭ kiu la kreado de la mondo kaj ties strukturo kaj evoluo povas esti eksplikata per la meĥanikaj leĝoj, estante la konstanteco de ordo de la mondo garantiata de Dio. La argumento utiligita de li estis duobla: la unua estas ''aposteriora,'' ĉar apogiĝas sur prinatura konstato, nome sur la reguleco (laŭ sciencaj konstatoj) de la naturaj fenomenoj; la dua apogiĝas sur analogio, ĉar la ordo de la naturaj fenomenoj similas al tiuj de la homa penso, nome al la raciaj produktaĵoj de la homa menso, do ''apriora''. Fakte, tiu tuta argumentado kondukas al la tezo laŭ kiu la sistemo de la universo nenio alia povas esti ol efiko de intenco aŭ de dia projekto. La Papo Benedikto la 14-a ordonis ke estu koncedita la [[imprimaturo]]n al la verkoj de Galileo en [[1741]], kaj forigis el [[Indekso de malpermesitaj libroj|indekso]] ([[1757]]) la librojn inokulantajn suncentrismon. Tiuj agadoj, kune kun la homaĝoj promociitaj de la modernaj papoj, implicite konstituas eklezian rehabiliton de Galileo. Dume la Eklezio revizitis la principojn sur kiuj baziĝis la studoj pri la Biblio . Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] nomumis ([[1981]]) komisionon ŝarĝitan esplori pri la kverelo “tercentrrismo/suncentrismo”, kiu prezentis siajn konkludojn en 1992.<ref>Plursignifa kontrasto, pli inter scienculoj ol kun la katolika eklezio, estis la kverelo pri [[epigenezo]] kaj [[antaŭformismo]]. Kutime katolikoj kiel [[Lazzaro Spallanzani]], Leibiniz kaj [[Bonnet]] preferis antaŭformismon laŭ kiu ĉiuj partoj de la vivantoj ĉeestas jam formitaj en la ovo aŭ ĝermo kaj ĉiuj vivontoj jam troviĝas laŭkelkmaniere en la antaŭaj vivantoj, aliaj scienculoj, kredantaj ne ne, aparte [[Denis Diderot]] kaj [[Jean le Rond d'Alembert]], preferis epigenezon laŭ kiu la sinsekvaj biologiaj formoj en la ĵus naskito estis frukto de novaj alportoj. Ĉe iuj ŝajnis speco de memkreado kaj pro tio ĝin rifuzis, ĉe kontraŭreligianoj ŝajnis okazo de kreiĝo sen bezono de dia interveno. La kverelo malfajriĝis kun la malkovro de la celulo kaj ĝiaj enhavoj.</ref> Multaj prisciencaj problemoj lanĉitaj en la diskutada agono de la mortinta klerismo (finiĝo de la [[17-a jarcento]] lasis eĥon ulilan al [[kredanto]]j kaj [[nekredanto]]j. === 19-a jarcento === [[Dosiero:Science et religion.jpg|eta|maldekstre|200ra|Kovrilo de libro de J. W. Draper, profesoro ĉe la [[Novjorko|Universitato de Novjorko]] (1903).]] La situacio komencas klariĝi en la [[19-a jarcento]]. Post la ĉeso de la intensa [[eklezio kaj ŝtato|senkristanigo]] de la [[Franca Revolucio]] de la ([[19-a jarcento]]), la kontrolo de la aŭtoritatoj ŝtataj kaj ekleziaj sin reorganizas prefere sub konservativa formo, foje ne senaj de malamo kontraŭ la antaŭaj liberpensuloj taksataj instigantoj de revoluciaj ideoj. La diversaj kristanismoj, katolika kaj protestanta, konsciiĝas ke la kverelo inter la du ekkrizigas: * la biblian [[ekzegezo]]n: necesas do reiri al la originaj tekstoj grekaj aŭ hebreaj * la [[hermeneŭtiko]]n: necesas do redifini la regulojn de la interpreton kiu ne limiĝu al la litero. Tio konduktis al la [[encikliko]]j pri la studo de la bibliaj tekstoj de [[Leono la 13-a]] kaj de [[Pio la 12-a]] difinantaj la rilatojn inter scienco kaj religio, poste al tradukoj de la kanona Biblio unualoke de la [[Biblio de Jerusalemo]] (unua duono de la 20-a jarcento).<ref>En Francio en la antaŭaj lastaj du jarcentoj nur tri tradukoj estis efektivigitaj, en Italio unu ([[Antonio Martini]] kiu italigis la [[Vulgato|Vulgaton]]), en Hispanio, Germanio... Entute nur 22! Sekvas diverslingvaj tradukoj: kiuj tamen adaptiĝas al konservativaj kriterioj. Ĉu la novaj tradukoj respektas la objektivecon aŭ malproksimiĝas el ĝi? Oni scias ke la novaj tradukoj ekscitis ankaŭ negativajn reagojn.</ref> En 1859 kiam eksplodas la kverelo inter [[Louis Pasteur]] kaj [[Félix Archimède Pouchet]] aŭtoro de «Hétérogénie ou Traité de la génération spontanée» (Eterogenerado aŭ eseo pri [[spontana generado]] (aŭ spontana generiĝo), la katolika intelektularo reĵetas la teorion de la [[spontana generado]] kiu tiam estis enkampigita de ateismemuloj kiel pruvo de la praveco de materialismo. <ref>[http://hebdo.nouvelobs.com/hebdo/parution/p2250/dossier/a363031-la_science_conqu%C3%A9rante.html “Louis pasteur, claude bernard, charles darwin...La science conquérante”] Michel de Pracontal in “Le Nouvel Observateur” n°2250 du 20 décembre 2007</ref>. ==== Pozitivismaj ideoj ==== [[Dosiero:auguste Comte.jpg|130ra|eta|[[Auguste Comte]]: laŭ kiu religio estas spontana kreiĝo kiun oni elpensis revelaciita.]] [[Auguste Comte]] (1798 - 1857) inspiriĝas al [[Roger Bacon]], [[René Descartes|Descartes]], [[Gaspard Monge|Monge]], [[Nicolas de Condorcet|Condorcet]], kaj malfermas, ĉe sia domo, kurson de filozofio dum kiu li prezentas sian [[Leĝo de la tri stadioj|leĝon de la tri stadioj]] de la homa spirito, kiujn li komparas kun la stadioj de la individua evoluo de la homo: ''teologia'' aŭ fiktiva, dum sia infanaĝo, ''metafizika'', aŭ abstraktema, dum sia adoleskaĝo; [[Pozitivismo|''pozitiva'']] dum sia maturaĝo, kiu fariĝas la aĝo de la scienco. Tiu lasta stadio interesiĝas pri la '''kielo''' de la estaĵoj kaj ne plu pri la '''kialo''', ĉar la naturo de la aĵoj, la absoluto, la universa ekspliko pri la naturo estas '''utopi''' kiuj estas restaĵoj de la [[metafiziko]] kaj ne plu devas konkeri la homan animon. Comte reĵetas la ideon pri la [[unua kaŭzo]], kaj provas ekspliki la fenomenojn per leĝoj esprimeblaj en matematika lingvaĵo. La aliro scienca, laŭ Comte, helpas senvuali la realon kaj priskribi la leĝojn de la naturo por atingi la uzon praktikan, utilan por la agado malsame ol la atingo de la scio por la scio. La filozofio havas kiel celon la unuigon de la scioj kaj pretigi sintezon kontraŭ la disperdiĝo de la disciplinoj kiuj konstituas damaĝon por la scienco. ==== Enkampiĝo de la teorio de Darwin ==== [[Dosiero:Darwin as monkey on La Petite Lune.jpg|eta|maldekstre|170ra|Satira karikaturo, kovrilo de “La Petite Lune”.]] [[Charles Darwin|Darwin]] estis konscia pri sia penso. La publikigo de lia verko (1859) “La origino de la specioj per natura selektado” (angle: “On the Origin of Species by means of Natural Selection”), provokis pasiajn reagojn kvankam Darwin ankoraŭ ne rifuzas citi la Kreinton. Okazas pli malfrue ke lia penso eksplicite etendas al la homo la perevoluan originon, en la verko “The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex”.<ref>Sed [[Alfred Russel Wallace]], kiu jam anticipis kaj subtenis la evoluan teorion per natura selektado ne disdegnis kredi je Dio kreinto.</ref> Kvankam en notoj de sia notlibreto li indikis sian orientadon al evoluaj materialismaj solvoj ekde [[1837]], li senhezite sin deklaras agnostika nur en [[1876]]. La regantoj de la Eklezio estis decidaj: la deveno de la homo el bestoj ne povas ne kontrasti kun la [[Biblio]]: en [[1860]] la katolika provinca koncilio de [[Kolonjo]] oponas la darvinan tezon kaj deklaras: “niaj gepatroj estis rekte kreitaj de Dio. Pro tio ni deklaras tute kontraŭa la la Sanktaj Skriboj kaj al la kredo, la opinion de tiuj kiuj ne hontas aserti ke la homo, rilate la korpon, estas rezultaĵo de spontana transformiĝo el naturo de kreitaĵo malperfekta al aliaj pli perfektaj ĝis la aktuala homa naturo”. En [[1860]], scienculoj [[Joseph Dalton Hooker]] kaj [[Thomas Henry Huxley]] defendis la tezojn de Darwin, dum debato antaŭ la episkopo de [[Oksfordo]] defendanta [[Fiksismo|fiksisman]] tezon konforme la tiama anglikana doktrino. ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en la prihistoria kritiko [[19-a jarcento]] ==== La [[Modernismo teologia|modernisma teologio]] ŝuldiĝas precipe al la [[ekzegezo]] lanĉita de esploristoj kaj teologoj de protestanta areo <ref>L’anti-protestantisme politique, Nicole Malet-Yvonet, RHPR, 1958</ref> Peter L. Berger skribis, iom ironie en [[1979]] ke ''protestantismo pro naskiĝa naturo engaĝiĝas en la moderneco tiamaniere ke fluo de teologiistoj turniĝis kontraŭ siaj propraj Sanktaj Skriboj!''. Tiu aŭdaca kritiko trovis konsenton ĉe laikemuloj.<ref>[[liberala judismo]] kaj [[liberala protestantismo]] ege pufigis tiun koncepton dum du jarcentoj</ref> en Eŭropo kaj reagojn en Usono kie kreiĝis la protestanta [[fundamentalismo]] kiu leviĝis kontraŭ la papa neeraripovo kaj kontraŭ la “ekĉesoj ekzegezaj”. Papo [[Pio la 9-a]] distingis sciencon veran kaj sciencon malveran:<ref>Encikliko “Quanta Cura”</ref> la vera kiu konformiĝas al la neerariga revelacio, “stelo” kiu devas gvidi la sciencon, kaj “lumo” kiu “helpas sin defendi el la insidoj kaj eraroj” (la scienco estis akuzita pri disvastigo de [[ateismo]] kaj [[materialismo]]). Papo [[Leono la 13-a]], posteulo de Pio la 9-a, renovigis la pribibliajn studojn per la encikliko “[[Providentissimus Deus]]” (Tre providenca Dio). Dume, la situacio de la teologio ne modifiĝis ĉar “la katoliko, oni ironie diris predikate en [[Dipatrino de Parizo|Notre-Dame de Parizo]], posedas ''la superan sciencon: li timas nenion de la falsa scienco ĉar ĝi estas ĉiam konfuzigebla, nenion de la vera scienco ĉar li ĉiam kuŝas kun la vero''. === [[20-a jarcento]] === Papo [[Pio la 1-a]] engaĝiĝis ĉasi kaj forigi la ekĉesan [[modernismo]]n <ref>La enciklikoj [[Lamentabili sane exitu]] (1907) kaj [[Pascendi Dominici Gregis]] (1907) estis la armiloj</ref> En kelkaj seminarioj okupis la precipajn postenojn manlibroj pri teologio kiuj tutaperte instruis: «La dia [[inspiro]] gardis la sanktan verkiston de ĉiuj dogmaj kaj moralaj eraroj, sed ankaŭ de ĉiu eraro historia aŭ scienca». La seminariisto devis perfekte akordiĝi kun la [[Konkordismo]] laŭ kiu ĉiu diraĵo de la Biblio akordiĝas kun la scienco kaj historio. Sendepende de tio, la pozicioj de la Katolika Eklezio ne multe modifis la studojn de ekleziuloj kaj katolikaj scienculoj engaĝiĝantaj en la scienca esploro, aparte en [[prahistorio]] kaj pri la origino de la homa specio. (Vidu : [[Teilhard de Chardin]]). ==== Klubo de Vieno ==== La “Rondo de Vieno” estis grupo de scienculoj kaj filozofoj, formiĝinta en Vieno ek de 1923 ĉirkaŭ [[Moritz Schlick]] cele krei novan [[Filozofio de scienco|Filozofion de scienco]] kun rigora sinteno, kaj ekskludante ĉiun metafizikan entrudiĝon. Sub la nomo de “[[Scienca koncepto de la mondo]]”, kuŝas rigida programo: # La sciencoj devas povi sin unuigi sub unika lingvaĵo kaj en la faktoj kiuj ĝin bazigas. Fakte, ĉiu scienca sperto fontas kaj de la sperto kaj de «taŭtologia starigo de la penso». # La filozofio, konsiderita kiel vera scienco, reduktiĝas al klarigo de la sciencaj propozicioj pasante rekte aŭ malrekte al la sperto, kies propoziciojn la sama scienco devas kontroli. La filozofio estos precipe filozofio de la scienco; kaj, okupiĝante pri tiu pozitiva aspekto de la homa sciokapablo, ĝi tendencos al efektiva objektiveco (Reichenbach, enkonduko al la numero1 de “Erkenntnis”). Por igi klara la lingvaĵo de la scienco, ĝi utiligos la logika simbolismo de Frege et de Russell. # La sukceso de tia filozofio anoncas la finiĝon de la metafiziko: ''Ĉar ne plu estos necese pritrakti “filozofiajn problemojn”, pro tio ke ĉiun problemon oni pritraktas filozofie, nome per lingvaĵo vera kaj provizita de senco'' (Schlick, Die Wende der Philosophie). Kaj la senraciaj problemoj de la metafiziko tiam aperos kuŝantaj sur vortoj kies senco ne estis jam sufiĉe klarigita, kaj sur kontroleblaj propozicioj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |titolo=“Cercle de Vienne” Par Gilles Gaston Granger |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501051413/http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |arkivdato=2006-05-01 }}</ref>. ==== Franca Skolo ==== [[Louis Leprince-Ringuet]] elstaras inter la plej konataj scienculoj, engaĝiĝante en la problemo pri la naturo de la rilatoj inter scienco kaj [[fido|kredo]]. Lia rezonado insistas sur la scienco kaj sur la [[etiko]] startante de citaĵo el [[Jacques Monod]], eltirita el ties prelego ĉe la [[Collège de France]]. Tiu scienculo, ateismemulo, estis la aŭtoro de ''Le hasard et la nécessité = La kazo kaj la neceso''; laŭ li, kiel laŭ aliaj scienculoj, la scienco proksimigas ĉiujn homojn sur la tuta planedo dum la religioj ilin dividas. Ŝajnas ke inter scienco kaj religio entrudiĝas fundamenta natura malsamo. La scienco engaĝiĝas formuli leĝojn, nome “komenti”, sed ĝi ne eksplikas la '''kialon''' de la universo. Tiel ankaŭ la antaŭvido de niaj agoj ne estos donita pere de la disvolviĝo de esploroj. La scienco el si mem sin prezentas ateistema: neniaj spuroj de Dio en la senmezura amaso de studoj kiuj kovras ĉiujn sferojn de la sperta scio! Rilate la pozicion de la Eklezio, Louis Leprince-Ringuet montras ke ĝi estas ĉiam pli malferma al novaj principoj sed malbone konsiderata, eĉ ĉe katolikoj. Ĝia ilo de rezonado kaj dialogo kuŝas precipe, kaj tio ekde 1936, en la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] komponita de 80 efektivaj membroj (kun certnombro de honoraj akademianoj) de ĉiuj nacioj, disciplinoj kaj religiaj konfesioj, kies kutime ĉirkaŭ 20 ordenitaj per Nobelpremio; katolikoj en ĝi aperas minoritate. Ĝi sidejas en [[Vatikano]], kaj organizas plurfoje jare “semajnojn de studo aŭ de kolokvo”. La papo, ĉiam informite, prezidas ĉiujn aŭtonomiajn plenajn sesiojn; tio okazis ankaŭ la [[10-an de decembro]] 1979 kiam li anoncis la komenciĝon de la procezo por la rehabilito de [[Galilejo]]: tiu proceso finiĝis en [[1992]] per la preskaŭ kompleta rehabilito de la scienculo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |titolo=Revue des Sciences Philosophiques et Théologiques 82, 1998, 87-122 |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050219185315/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |arkivdato=2005-02-19 }}</ref>. Pli ol rehabilito de scienculo Galilejo (ĉiuj modernaj papoj lin konsideris granda scienculo), la grupo de laboro profitis de la okazo, laŭsugeste de la [[Johano Paŭlo la 2-a]], por klarigi la reciprokajn rilatojn de scienco kaj religio. Hodiaŭ, la [[Romkatolika Eklezio|Katolika Eklezio]] ne interesiĝas pri problemoj de la fizika strukturo de la universo. La kontrastoj kun la [[fido|kredo]] prefere povas naskiĝis en la aplikado de la teorioj en la ĉiutaga vivo. Oni konstatas ke, en Usono kaj Eŭropo, oni laboras pri la [[Biblio|bibliaj tekstoj]] aplikante la principon, laŭ kiu estas erare konsideri la bibliajn priskribojn laŭlitere: kritika pozicio tia kiu estas, jam de la [[19-a jarcento]], komuna kaj por katolikoj kaj por protestantoj ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en [[20-a jarcento]] ==== Komence de sia papado, la 10-an de novembro [[1979]] (centjara datreveno de la naskiĝo de [[Albert Einstein]]), [[Johano Paŭlo la 2-a]] instalis la komisionon, kaj, post la rehabilitantaj konkludoj de la ŝarĝita komisiono, la [[31an de oktobro]] [[1992]] parolis kaj deklaris: ''Tiel la nova scienco kun siaj novaj esplormetodoj kaj la esplorlibero, devigis la teologiistojn sin demandi pri siaj propraj kriterioj por interpreti la [[Biblio]]n. Sed la plej granda parto tion ne faris: paradokse, Galileo, sincera kredanto, montriĝis pli akravida rilate tiun temon ol liaj teologiaj kontraŭuloj''. “Se la Skriboj ne povas erari, skribis [[Benedetto Castelli]], iuj de ĝiaj interpretistoj kaj komentariistoj tion povas kaj diversaj tion faris”. Oni konas ankaŭ ties leteron al Christine de Lorraine (1615) kiu estas resuma pritrakto pri biblia hermeneŭtiko. En sia mesaĝo adresita al la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] la 22-an de oktobro [[1996]], tiu papo asertis pri la akcepto de [[Novdarvinismo]] (aŭ, pli ekzakte, de teorio de evoluo, inter kiuj tiu darvina): ''“Hodiaŭ, post preskaŭ duonjarcento de la ensceniĝo de la [[encikliko]] ([[Humani generis]] – la 1-an de aŭgusto 1950) -, novaj malkovroj kondukis agnoski ke la teorio de la evoluo estas pli ol hipotezo”. Rimarkeblas, fakte, ke tiu teorio iom post iom altrudiĝis al la atento de esploristoj pro serio da malkovroj okazintaj en la aplikado al diversaj disciplinoj. La konverĝo, neniel serĉata aŭ provokita, de rezultoj de laboroj aranĝitaj unu sendepende de la alia, konstituas el si mem argumenton favoran al tiu teorio.'' En la franca medio, unu el ĝia plej elstaraj pensistoj rilate la rilatojn inter scienco kaj [[fido|kredo]], la kardinalo prezidanto de la [[Papa Konsilio por la Kulturo]], ekigante nocion de “[[Stephen Jay Gould]]” usona paleontologo, rimarkigas ke la epistemologia distingo de la scioj estas kondiĉo necesa por eviti damaĝajn formojn de konfuzo: tamen se la kredo kaj scienco estas scioformoj profunde malsamaj, oni ne rajtas pensi kaj instrui, kiel faras certuloj, ke ili konstituas du disigitaj mondoj kiuj neniam renkontiĝas: se la unua kaj la alia havas sencon por la homo, okazas en la vero scienca kaj en la vero por la homo ke ili fariĝas, paradokse, konverĝantaj paraleloj: nome ili disiĝas discipline, sed kuniĝas en la homo! <ref>[http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051018082720/http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf|date=2005-10-18}} Actes du Colloque interdisciplinaire sur Science et Foi, Ljubljana (3 juin 2004), cardinal Paul Poupard.</ref>. En [[1996]], la [[papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] asertis ke la evoluismo estas pli ol simpla hipotezo; ankaŭ pro tio, la magisterio de la Katolika Eklezio rifuzis adheri al la kampanjoj favoraj al [[kreismo]]. En 2005, [[George Coyne]], tiam direktoro de la [[Observatorio astronomia vatikana]] prenis pozicion kontraŭ la [[Inteligenta dezajno]] responde al invito de aŭstria kardinalo [[Christoph Schönborn]] <ref>[http://www.sciencepresse.qc.ca/archives/2006/cap0409065.html Le pape et l’évolution]</ref> La 14-an de septembro [[1998]], ĉe la finiĝo de la [[Jarmilo|dua jarmilo]], [[Johano Paŭlo la 2-a]] publikigis la [[encikliko]]n “”[[Fides et ratio]]””, kiu sintezas la rilaton inter [[Fido|kredo]] kaj la [[racio]]. Komencante per la frazo de templo de [[Delfo]] “Konu vin mem” (Γνῶθι σεαυτόν), ĝi daŭrigas tiel: ''“La kredo kaj la racio estas kiel du flugiloj kiu ebligas ke homa spirito leviĝu al la kontemplado de la vero.”'' En tiu encikliko, Johano Paŭlo la 2-a memorigas la laboron de propriĝo de la [[Helena filozofio|antikva filozofio]] ([[Aristotelo]] en okcidento [[Mezepoko|dummezepoke]]), precipe danke al Sankta [[Tomaso de Akvino]], la neceson de fundamentoj: ''“Mi nur deziras deklari ke la realo kaj la vero transcendas la faktan kaj la empirian realon kaj mi volus certigi pri la kapablo posedata de la homo penetri tiun transcendan kaj metafizikan dimension laŭmaniere vera kaj certa, kvankam malperfekta kaj analogia.”'' Papo [[Benedikto la 16-a]], posteulo de Johano Paŭlo la 2-a, precizigis la vidpunkton de la Magisterio de la Katolika Eklezio en aprilo 2007: ''”Kristanismo faris “opcion de la antaŭmeto de la kreanta racio komence de ĉio kaj principo de ĉio”. Ĝi ankaŭ reĵetis la duan eblan opcion, tiun de la “antaŭmeto de la neracio laŭ kiu ĉio kio funkcias sur la tero kaj en niaj vivoj estus nur hazarda kaj produktaĵo de senracio kaj asertas ke ĉiu el ni estas frukto de la penso de Dio”. Tiu alestiĝa pozicio kuntrenis la teorion de evoluo, sed reĵetas ke tiu teorio altrudu la vidpunkton per kiu oni devas konsideri la individuon”.'' <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |titolo=Le Figaro – Actualité en direct et informations en continu |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081220174348/http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |arkivdato=2008-12-20 }}</ref> == Rilatoj inter kredo kaj religio laŭ nekristanaj religioj == === Islamo === En la islama kulturo ne enrompis la kontrasto inter religio kaj scienco, troviĝas nur spuroj de la kontrasto inter fido kaj racio epoke de [[Averoeso]] el kies doktrinoj fontis la unuaj ĝermetoj de la teorio de la duobla vero. Laŭ islamo la scienco pri naturo estas io kondukanta al la medito pri Dio. La naturo eĥigas la grandiozon de Dio. En tio islamo similas al bibliismo kies psalmoj kantas la naturajn belecojn kiel stadion ligantan al Dio. Orgojle kaj pervere islamanoj memorigas la grandajn figurojn de la islama kulturo kiel tiujn kiuj parte ankaŭ praktikis sciencan metodon. Kiel en kristanismo, mistikemaj fluoj montris ne multe ŝati la engonfiĝon(?)<!--kio estas??--> en sciencaĵoj malavantaĝe de la spirito<ref>Rosanna Gorini (2003). "Al-Haytham the Man of Experience. First Steps in the Science of Vision", International Society for the History of Islamic Medicine. Institute of Neurosciences, Laboratory of Psychobiology and Psychopharmacology, Rome, Italy.</ref>. La kritikaj metodoj de la prihistoria scienco, tamen, penas esti aplikitaj en la ekzegezo de Korano kaj aliaj historia dokumentoj. == Citaĵoj == [http://eo.wikiquote.org/wiki/Albert_Einstein] En unu el la multaj Vikicitaroj [[Albert Einstein]]: “''Tio kion vi legis rilate miajn nereligiajn konvinkojn estis mensogo, certege mensogo kiu estas sistema redirita. Mi ne kredas je Dio persona kaj mi neniam diris la kontraŭon de tio, mi tion esprimis prefere aperte. Se troviĝas en mi kelkaĵo kiun oni povas nomi “religia” tio tiam ekscitos mian senliman miron por la strukturoj de la universo en la limoj laŭ kiuj nia scienco povus ĝin trovi.'' <ref>En “Le côté humain”, Éd. Helen Dukas et Banesh Hoffman, lettre du 24 mars 1954.</ref> [[Martin Luther King]]: ''“Povas okazi konflikto inter homoj de fragila religio kaj homoj de firma scienco, sed certe ne inter scienco kaj religio. Iliaj respektivaj mondoj estas disigitaj kaj ilia metodoj malsamaj. La scienco esploras, la religio interpretas. La scienco liveras al la homo scion kiu estas potenco; la religio donas al la homo saĝon kiu ĝin kontrolas. La scienco okupiĝas pri faktoj, la religio pri valoroj. Ili ne estas du rivaloj: ili estas komplementaj. La scienco malpermesas ke la religio plonĝu en la neraciismon senpovan kaj paralizigan obskurantismon; la religio malpermesas ke la scienco enkotiĝu en materialismo kaj mortiga neniismo.”'' == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == • Denis Alexander, “Science et foi : évolution du monde scientifique et des valeurs éthiques”, Frison Roche, 2005, ISBN|2-87671-453-1 • Jacques Arnould, “La Marche à l’étoile : pourquoi sommes-nous fascinés par l’espace ?”, Albin Michel, 2006, ISBN|2-22614-923-6 | “Dieu, le singe et le big-bang”, Éd. Broché, ISBN|2-20406-401-7 | “La biologie est-elle un humanisme ?”, Éd. Broché, {{ISBN|2-13049-929-5}} | “Pierre Teilhard de Chardin”, Éd. Broché, 2005, ISBN|2-26202-264-X • Ian-GBarbour, “Quand la science rencontre la religion”, Édition du Rocher, 2005, ISBN|2-26805-350-4 * [[Paul de Broglie]], “La Science et la Religion” • Paul Clavier, “Dieu sans barbe”, Table ronde, 2002, {{ISBN|2-71032-553-5}} * [[Christian de Duve]] “À l’écoute du vivant”, Éd. Odile Jacob (13 mai 2005) (486 pages), {{ISBN|2-73811-629-9}} | “Singularités : Jalons sur les chemins de la vie” (296 pages) Éd. Odile Jacob (28 avril 2005), {{ISBN|2-73811-621-3}} * [[Jean Gagnepain]], “Raison de plus ou raison de moins”, Éditions Cerf, 2005, ISBN 2-20407-652. * [[Stephen Jay Gould]], “Le Renard et le Hérisson : Comment combler le fossé entre la science et les humanités” (avec Nicolas Witkowski) Éd Seuil (14 octobre 2005), {{ISBN|2-02061-470-7}} | “Et Dieu dit : “ Que Darwin soit ! “” Éd. Seuil (5 mai 2000), {{ISBN|2-02038-198-2}} • Thierry Magnin, “Entre science et religion”, Eds Du Rocher, 1998, {{ISBN|2-26802-831-3}} * [[Jean-Michel Maldamé]], “Science et foi en quête d’unité : Discours scientifiques et discours théologiques”, Cerf, 2003, {{ISBN|2-20407-187-0}} * [[Georges Minois]] ,”L’Église et la science. Histoire d’un malentendu”. T.1 : “De saint Augustin à Galilée”, 1990 ; T.2 : “De Galilée à Jean-Paul II”, Fayard, 1991. • Michèle Morange “Les Secrets du vivant : Contre la pensée unique en biologie”, Éd. La Découverte (15 septembre 2005) Collection « Sciences et société », {{ISBN|2-70714-624-2}}. * [[Bertrand Russell]], “[[Science et religion]]”, Gallimard, 1990, {{ISBN|2-07032-517-2}} * [[Pierre Teilhard de Chardin]], “Science et Christ”, 1965 • Christophe Theobald, “L’univers n’est pas sourd : Pour un nouveau rapport sciences et foi”, Bayard, 2006, {{ISBN|2-22747-568-4}} * [[Patrick Tort]] “Darwin et la philosophie : religion, morale, matérialisme “ Éd. Kime (19 octobre 2004), {{ISBN|2-84174-345-4}} * [[Alfred North Whitehead]], “Procès et Réalité” * [[Jean Dubessy]] et [[Guillaume Lecointre]] (dir.), “Intrusion spiritualistes et impostures intellectuelles en sciences”, Éditions Syllepse, 2001 (400p.) • Francesco-Agnoli, “Scienziati, dunque credenti (come la Bibbia e la Chiesa hanno creato la scienza sperimentale),” Cantagalli (Siena Italie), 2012, (ISBN 978-88-8272-823-6) === Scienca kaj teologia verkaro === * {{fr}} [http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage Revue des sciences philosophiques et théologiques 82, 1998, 87-122] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050216113339/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage |date=2005-02-16 }} * Le Nouvel Observateur - décembre 2005 “Dieu et la science : le nouveau choc” * [http://theoremes.revues.org Revue ThéoRèmes - Enjeux des approches empiriques des religions] * Vidu verkojn de [[Michael Hesemann]] kaj de la itala filozofo [[Augusto del Noce]] == Vidu ankaŭ == * [[Roger Bacon]] * [[Fido kaj racio]] * [[Kopernika revolucio]] * [[Scienca esploro]] * [[mondo]] * [[Arabaj sciencoj]] * [[Bioetiko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.radiofrance.fr/chaines/france-culture2/emissions/vie_oeuvre/fiche.php?diffusion_id=53615 une vie, une œuvre] Alfred North Whitehead Science et métaphysique (émission de radio à écouter en ligne) * {{fr}} [http://www.memo.fr/article.asp?ID=THE_SCI_005 La science et la religion - (Le Site de l’Histoire)] * {{fr}} [http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 Science & Religion : L’impossible concubinage ? - ENS de Lyon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080217024725/http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 |date=2008-02-17 }} * {{fr}} [[Richard Dawkins]] [http://www.brightsfrance.org/Dawkins%20science%20et%20religion.htm “Science et religion : quelle convergence ?”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304183657/http://brightsfrance.org/dawkins%20science%20et%20religion.htm |date=2016-03-04 }} * {{fr}} [[Jean Bricmont]] [http://www.dogma.lu/txt/JB-Science01.htm “Science et religion : l’irréductible antagonisme”] * {{fr}} [http://epaer.ens-lsh.fr/ Enjeux philosophiques des approches empiriques de la religion] * {{fr}} [[Etude Juive]] [http://www.jattitude.net/age-monde-univers-science-religion-judaisme-bible/”Comment comcilier l’âge de l’univers selon la science avec l’âge que la Bible lui donne ?”] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kreismo]] [[Kategorio:Religio kaj scienco]] [[Kategorio:Metafiziko]] [[Kategorio:Historio de scienco]] d7w6izi3i94zjpmqp2cnvpr0hk9uiou Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj en Hungario 0 455013 9440747 9437994 2026-07-28T13:47:18Z Sj1mor 12103 9440747 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu artikolo listigas [[Zamenhof/Esperanto-objekto]]jn en [[Hungario]]. Se vi konas ne registritajn ZEO-ojn, bonvolu kompletigi la artikolon. ''Kursiva teksto montras objektojn, kiuj ne plu ekzistas.'' Ĉi tiu listo unue fontis el informoj trovitaj en retejo de Rátkai Árpád (http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). Reteja informlisto priskribas [[Esperantalioj]]n. La vorto verŝajne priskribas kreaĵoj fare aŭ honore al homo kies vivo estas aŭ estis ligita al Esperanto eĉ se tiu kreaĵo ne klare montras ligon al Esperanto. Ĉi tiu artikolo celas listigi la objektojn, kreitajn memore al L. L. Zamenhof aŭ al Esperanto, aŭ almenaŭ, kiuj klare montras ligon al Esperanto. == Listo == === A-E === {{KunKvadrataTabelEko|linisaltoj=wrap}} |- ! width=10%| Identigila kodo ! width=15%| Urbo ! width=10%| Kategorio ! width=20%| Oficiala nomo (ekde kiam) ! width=53%| Notoj |- |{{ZEO-ligilo|hu-001}} || [[Abaliget]] |Memortabulo |10-a Internacia Renkontiĝo de Esperantistaj Naturamikoj (1977) |[http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/abaliget_term.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101100511/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/abaliget_term.jpg |date=2013-11-01 }} Rombo-forma memorŝtono. Apud la enirejo de la ŝtonguta groto Abaligeti. 1977. Sur ĝi supre verda kvinpinta stelo (kies bazkoloro estis ruĝa kaj forfrotiĝas de sur ĝi la verda farbo.) Sub ĝi la teksto de la memortabulo: Memore al la 10-a Internacia Renkontiĝo de Esperantistaj Naturamikoj starigis en 1977 Hungara Naturamika Asocio, Hungara Esperanto-Asocio.<ref name=Arpad/> |- |{{ZEO-ligilo|hu-002}} | [[Abaújszántó]] | Busto | [[Kálmán Kalocsay]] (09/11/1986) | Situo {{koord|48.27742|21.18611|nekat=1|formato=gms|nomo=Abaújszántó, Kálmán Kalocsay}}<br> En strato Béke, antaŭ la domo nr. 32. Starigita okaze de Internacia Literatura Forumo busto el bronzo, kiun en oktobro 2003 oni translokigis el la parko István király. En 1986 inaŭgurparolis Vilmos Sághy prezidanto de Hungaria Esperanto-Asocio kaj en la nomo de Internacia Komitato Kalocsay Kálmán, Giorgio Silfer.<ref name=Arpad/> Eble ne estas ZEO ĉar ĝi ne strikte parolas pri Zamenhof aŭ Esperanto, tamen Kálmán Kalocsay estas ĉefe konata pro siaj agadoj rilataj al Esperanto. [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/kalocsay_abaujsz_mellsz.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120130110828/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/kalocsay_abaujsz_mellsz.jpg |date=2012-01-30 }} |- |{{ZEO-ligilo|hu-003}} | [[Abaújszántó]] | Memorĉambro | [[Kálmán Kalocsay]] (09/11/1986) | Situo {{koord|48.27742|21.18611|nekat=1|formato=gms|nomo=Abaújszántó, Kálmán Kalocsay}}<br> Lokhistoria Kolektaĵo, memorĉambro Kalocsay Kálmán, sama domo. |- |{{ZEO-ligilo|hu-004}} | [[Abaújszántó]] | Memortabulo | Kálmán Kalocsay (1982) | Memortabulo en la strato Kálmán Kalocsay. Teksto: Je memoro de D-ro Kálmán Kalocsay, doktoro de medicinaj sciencoj, internacie fama esperanta poeto, arttradukisto kaj lingvisto. Konsilio de komunumo Abaújszántó 1982<ref name=Arpad/> [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/kalocsay-tabulo-strato-abaujszanto.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110901210541/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/kalocsay-tabulo-strato-abaujszanto.jpg |date=2011-09-01 }}<br> |- |{{ZEO-ligilo|hu-005}} | [[Abaújszántó]] | Strato | Kálmán köz | Situo {{koord|48.27742|21.18611|nekat=1|formato=gms|nomo=Abaújszántó, Kálmán Kalocsay}}<br> |- |{{ZEO-ligilo|hu-006}} | [[Aggtelek]] | Memortabulo | 14-a Internacia Fervojista Esperanto-Kongreso (02/06/1963) | [[File:Esperantaĵo de Aggtelek.jpg|100px]] En groto Baradla, sur la mur de la ĉambrego memortabulo je la memoro de la koncerto de honoro de la partoprenantoj de la 14-a Internacia Fervojista Esperanto-Kongreso en majo de 1962 en la groto Baradla 1963-06-02. Inaŭguris K. G. de Jong, prezidanto de Internacia Fervojista Esperanto-Federacio, kaj ankaŭ tiam okazis koncerto en la groto antaŭ la publiko konsistanta el 400 personoj. Teksto: MEMORE PRI LA VIZITADO EN AGGTELEK-JÓSVAFŐ KAJ / PRI LA BONSUKCESA GROATA KONCERTO DE LA FERVOJA / FILHARMONIA ORKESTRO DE DEBRECEN, ARANĝITA LA / 8-AN DE MAJO 1962, POR 1000 PARTOPRENANTOJ EL / 20 LANDOJ OKAZE DE LA 14-A KONGRESO DE LA INTERNACIA FEDERACIO ESPERANTISTA FERVOJISTA EN / BUDAPEŝTO, STARIGIS / LA HUNGARAJ FERVOJISTAJ ESPERANTISTOJ.<ref>K.G. de Jong: ''Denove en Hungarujo''. En ''Hungara Fervojista Mondo'' 1963. nr. 2. p. 28.</ref> |- |{{ZEO-ligilo|hu-007}} |[[Alap]] | Memortabulo | [[Imre Baranyai]] (08/06/1975) | Teksto: En tiu domo naskiĝis la 14-an de marto 1902 Imre Baranyai granda poeto de la hungara laborista Esperanto-movado. Por memoro Hungara Esperanto-Asocio 1975<br> Informoj : Budapeŝta Informilo. 1975. jul-aŭg. p.&nbsp;1. (kun foto); 1976. jul. p.&nbsp;14. |- <!---- 4. Alap Baranyai ----> |- |{{ZEO-ligilo|hu-008}} | Baja | Strato | Esperanto (1993) |1.{{koord|46.1920273|18.9588257|nekat=1|formato=gms|nomo=Baja, Esperanto-strato}} <!--- 5. Baja Babits ------> |- |{{ZEO-ligilo|hu-009}} |[[Baks]] |Direkto- kaj vojmontril-kolono |Esperanto |{{koord|46.5402507|20.1015429|nekat=1|formato=gms|nomo=Baks, Direkto- kaj vojmontril-kolono}} Sur 6 metrojn alta kolono 21 direktomontriloj de urboj kun distanco en km, sur la pinto ventokoko el forĝita koko. Sur unu tabulo montranta ambaŭdirekten nur la surskribo ESPERANTO.<ref name=Arpad/> |- <!----- 7. Balatonalmádi Szerdahelyi 8. Balatonboglár Vikár 9. Balatonlelle Schulek, Schulek 10. Békéscsaba Kulich, Kulich, †Kulich, Stromfeld, Stromfeld 11. Brestovec / Szilas, SK Pázmány, Pázmány 12. Budapest? Kilián ----> |- |{{ZEO-ligilo|hu-010}} |[[Budapest]] I (Tabán) | Busto | Zamenhof (15/12/1959;1987;1999) | Bronzan statuokapon kreis s-ro Gyenes Tamás, en la nomo de Hungara E-Asocio dum la Zamenhof-festo 1959. Ĝi estis ŝelita dufoje. La nova busto estis farita el kalko-ŝtono, skulptis ĝin s-ro Berecz Péter, kaj ĝi estis inaŭgurita en kadro de la tiujara Internacia Junulara Kongreso, IJK, la 12-an de aŭgusto en 1999.<ref name=Arpad/> [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/zamenhof_originala.jpg Originala statuokapo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029202335/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/zamenhof_originala.jpg |date=2013-10-29 }} ; [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/zamenhof_bp_1.jpg nova busto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029202527/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/zamenhof_bp_1.jpg |date=2013-10-29 }} ; situo {{koord|47.4909820|19.0435392|nekat=1|formato=gms|nomo=Budapest, Zamenhof-busto}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-011}} |[[Budapest]] I (Tabán) |Ornamputo |Esperanto |str. Hadnagy, ĉe la banejo Rác. 1967. Korniss Dezső skulptisto kaj Egon Pfannl kaj András Rácz arkitektoj. Ornamputo, bronza rozo, sed finaĵo de la tubo restis. Diametro de la puto 270&nbsp;cm. Sur la fundo rompita blanka-nigra marmora mozaiko. Sur la rando kvinpinta stelo kun la litero E. Oni rekonstruas la tuton. |- |{{ZEO-ligilo|hu-012}} |[[Budapest]] I (Tabán) |Parko |Eszperantó-park kun memorŝtono (05/08/1966) |[[Dosiero:Esperanto memorial (1966) Tabán, Budapest1.jpg|100px]][[Dosiero:Esperanto memorial (1966) Tabán, Budapest2.jpg|100px]] {{koord|47.4911039|19.0436622|nekat=1|formato=gms|nomo=Budapest, Eszperantó-park / Memorŝtono}} str. Hadnagy, ĉe la banejo Rác. Memorŝtono, kalkokubo. Kőfalvi Gyula. Starigis la ĉefurbo kaj Hungara Esperanto-Asocio en ĉeesto de 500 partoprenantoj de 51. UK. Festparolis Aleksiev Nikola, prezidanto de Mondpaca Esperantista Movado kaj parolis dr. József Dezső, prezidanto de plenumkomitato de la Konsilantaro de I-a distrikto. Laŭ la intencoj tiam estintus la nomdono, tamen tio ne okazis, ĉar ne estis kontentige preparita, do ĝi ne iĝis Esperanto-parko. Sur la memorŝtono kvinpinta stelo kun litero E kaj la teksto: ESPERANTA PARKO 1966 / ESZPERANTÓ PARK 1966. [Flanke:] JE LA MEMORO DE LA INTERNACIA KUNLABORO KAJ PACO OKAZE DE LA 51-A UNIVERSALA KONGRESO DE ESPERANTO [sur la kvar flankoj alternante hungare kaj Esperante.] ⇒ Hungara Esperantisto. 1966. sep. AldonaĴo. 51-a Universala Kongreso de Esperanto. p.&nbsp;17-18; ⇒ Hungara Fervojista Mondo. 1966. nr. 4. p.&nbsp;61. (kun fotoj). – ◄◄ HFM 1966 p.&nbsp;61.<ref name=Arpad/> <!--- 13. Budapest I. (Burgo): Babits, Babits, Babits, Babits, (Tabán): Eszperantó, , Kosztolányi, Zamenhof, ------> |- |{{ZEO-ligilo|hu-013}} | Budapest II. | Memortabulo | [[Kálmán Kalocsay]] (14/12/2009) | [[Dosiero:Kalocsay Kálmán Nyúl utca 4.JPG|100px]][[Dosiero:Plaque of Kálmán Kalocsay (Budapest).jpg|100px]] Situo {{koord|47.5090684|19.0185605|nekat=1|formato=gms|nomo=Budapest, Kálmán Kalocsay}}; Strato Nyúl u. 4. Sur lia iama loĝdomo griz-nigra marmora memortabulo 40x60x2cm, far G. Nagy Róbert. per ajut-sablo. Inaŭguro: 2009-12-14 kun paroladoj de Imre Szabó (Hungaria Esperanto-Asocio), Balázs Wacha (Amika Societo Kálmán Kalocsay) kaj Imre Ferenczy (Universala Medicina Esperanto-Asocio). Surskribo: DR. KALOCSAY KÁLMÁN / professzor / 1891–1976 / En tiu ĉi domo vivis kaj verkis la eminenta / kuracisto kaj mondfama Esperana poeto-tradukisto. / Magyarországi Eszperantó Szövetség.<ref name=Arpad/> |- <!--- 15. Budapest III. (Óbuda-Békásmegyer): Bárczi 16. Budapest V. (Belváros): Erdey, †Robicsek 17. Budapest IV. (Újpest): Babits?, Langlet 18. Budapest VI. (Terézváros): †Hámán, †Rajczi, Zamenhof ---> |- |{{ZEO-ligilo|hu-014}} | [[Budapest]] (Erzsébetváros) | Memortabulo | al [[Julio Baghy]] (19/07/1972) | [[Dosiero:Gyula Baghy plaque Budapest07.jpg|100px]] Str. Rottenbiller nr. 66. Loĝdomo de Gyula Baghy. Teksto: EN ĈI TIU DOMO VIVIS KAJ VERKIS DE 1917 ĜIS 1966 / JULIO BAGHY / INTERNACIE REKONATA, ELSTARA FIGURO DE LA / ESPERANTA LITERATURO ; Oni inaŭguris ĝin dum Hungara Kulturfestivalo.<ref name=Arpad>Informoj el la retejo de Rátkai Árpád http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |{{ZEO-ligilo|hu-015}} |[[Budapest]] (Józsefváros) | Tombmonumento | al [[Julio Baghy]] (14/07/1974) | [[Dosiero:Baghy Gyula.jpg|100px]] En tombejo Kerepesi, Nacia Panteono, parcelo de verkistoj 34/1. parcella, vico 1. nr. 38. La originala tombo estis en la tombejo Farkasréti, kun la surskribo: [kvinpinta stelo, en ĝi litero E] / BAGHY GYULA / 1891 –1967 / PAĈJO / LA HOMA HOMO /. – Post la trans-entombigo en la tombejo rustike skulptita tomb-monumento.<ref name=Arpad/> |- <!--- 19. Budapest VII. (Erzsébetváros): , Karinthy, Vándor, †Zachár ----> |- |{{ZEO-ligilo|hu-016}} | Budapest VIII (Józsefváros) | Memortabulo | al [[Adalberto Huleŝ]] (12/04/2001) | [[Dosiero:Hules Béla emléktáblája.JPG|100px]] ; Teksto : ADALBERTO HULEŜ / (1926-2002) / EMINENTULO DE LA HUNGARA / KAJ ESPERANTA LITERATUROJ |- <!----- 20. Budapest VIII. (Józsefváros): Babits, Babits, Baghy, †Giesswein Hámán, Hules, †Jakab, Karinthy, Kiss, Korach, Kossa, Kulich, Kulich, Nezvál, Stromfeld, Szalai, Vándor, Veigelsberg, Zamenhof 21. Budapest IX. (Ferencváros): Kosztolányi 22. Budapest X. (Kőbánya): Rubinyi, Takács, Tolnainé 23. Budapest XI. (Újbuda): Karinthy, Karinthy, Kosztolányi, †Szakasits 24. Budapest XII. (Farkasrét): Bárczy, Dienes, Rajczi, Szakasits, †Szakasits, Szathmáry, Ungár, Vasady-Kovács, Vikár 25. Budapest XIV. (Zugló): Széchenyi, ---> |{{ZEO-ligilo|hu-017}} | Budapest XIV. ([[Zugló]]) | Ŝtono | Memore al la 51-a Universala Kongreso de Esperanto, 1966 | {{koord|47.51263|19.09103|nekat=1|formato=gms|nomo=Budapest XIV, memorŝtono}} Városliget, ĉe la promenejoj Olof Palme kaj Dvorzsák, proksime al la trolebushaltejo oni starigis la memorŝtonon hazarde trovitan dum terlaboroj. Nuntempe ĝi estas apud la ĝardeno de blinduloj. 1966. Memorŝtono ĉ. 60x40x40 cm, kuŝanta sur la pli linga flanko, la supra flanko rondigita. Amikoj de Esperanto starigis je la honoro de Universala Kongreso en Budapeŝto. |- |{{ZEO-ligilo|hu-018}} | Budapest XVI. (Sashalom) | Tabulo | Al [[József Miĥalik]] | ''Vidu informojn ĉe la retejo de Rátkai Árpád http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Laŭ bildo de Google street view, la malsupra parto de la tabulo mankas. La teksto mankanta estas: "prezidanto de Pedagoga Esperanto-Societo, redaktor de Hungara Heroldo", referenco al esperanto nun mankas.'' |- |{{ZEO-ligilo|hu-019}} | Budapest XVII | Strato | Esperanto | {{koord|47.4849020|19.2784873|nekat=1|formato=gms|nomo=Budapest XVII, Esperanto-strato}} Fotoj : [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=10198929 1] [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=10510642 2] |- <!--- 27. Budapest XVII. (Rákoskeresztúr, Rákoshegy): †Stromfeld 28. Budapest XXII. (Budafok): Hámán, Szakasits 29. Cătălina / Szentkatolna, RO Bálint 30. Cluj-Napoca / Kolozsvár / Klausenburg, RO Bálint ---> |{{ZEO-ligilo|hu-020}} | [[Csorna]] | Strato | Esperanto | {{koord|47.6137700|17.2542651|nekat=1|formato=gms|nomo=Csorna, Esperanto-strato}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-021}} |[[Dombóvár]] | Memortabulo | [[Sándor Giesswein]] (14/04/2012) | [[Dosiero:Dombóvári eszperantisták és Giesswein Sándor emléktáblája Dombóváron.jpg|100px]] Vidu '''[[Memortabulo de Sándor Giesswein]]'''. |- |{{ZEO-ligilo|hu-022}} |[[Dombóvár]] | Arbo | Esperanto-arbo (2/04/2011) | Vidu '''[[Esperanto-arbo de Dombóvár]]'''<br> <br> [[Dosiero:A dombóvári netklub táblája (2007).jpg|100px]] |- <!---31. Dombóvár Bálint, Ĉar la mondo, Dunántúli, Dunántúli, La mondo estas…, www.eszperanto, Zamenhof ---> |{{ZEO-ligilo|hu-023}} | [[Debrecen]] | Strato | Zamenhof | [[Dosiero:Debrecen, Piac utca - Zamenhof utca sarok környéke (Nagytemplomtól délre). Jobbra a MÁV Igazgatóság épülete. Fortepan 9292.jpg|100px]] Situo {{koord|47.5316049|21.6273123|nekat=1|formato=gms|nomo=Debrecen, Zamenhof-strato}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-024}} | [[Debrecen]] | Memortabulo | al Zamenhof (1961) | [[Dosiero:Memortabulo al Zamenhof en Debrecen (69).jpg|100px]] En la strato Zamenhof. Teksto : Je la memoro de elstara batalanto de paco kaj amikeco de la popoloj, d-ro Lajos Zamenhof pola kuracisto, 1859-1917, kreinto de la Lingvo Internacia Esperanto. Starigis la fervojistaj Esperanto-rondoj en Debrecen. 1961.<ref name=Arpad/> |- <!---- 32. Debrecen †Rajczi, 33. Drégelypalánk Nemes ------> |{{ZEO-ligilo|hu-025}} | [[Dunaújváros]] | Strato kun memortabulo | Eszperantó (30/05/1987) | {{koord|46.9566266|18.9484878|nekat=1|formato=gms|nomo=Dunaújváros, Esperanto-strato}} str. Eszperantó nr. 1. Memortabulo el verda marmoro. 1987-05-30. Festparolis d-ro József Pál, ĉefsekretario de HEA, inaŭguris ĝin Sándorné Csima, sekretario de la urba Patriota Popolfronto. Teksto: 100 jara estas Esperanto 1887 – kvinpinta stelo, litero E en ĝi – 1987, 30 jara estas la E-grupo Haladás.⇒ Emil Máthé: Nova memortabulo en urbo Dunaújváros. = Budapeŝta Informilo. 1987. jul-aŭg. 25. <!------ 35. Dunavecse Vikár ---> |- |{{ZEO-ligilo|hu-026}} |[[Eger]] |Memortabulo |[[Gábor Bálint]] (13/09/2009) |Situo: Bartakovics Béla Közösségi Ház, 1-a etaĝo. Teksto: Dr. Gábor Bálint universitata profesoro / 1844-1913 / La unua hungara esperantisto |- |{{ZEO-ligilo|hu-027|Q57082085}} |[[Eger]] |Promenejo |Esperanto |[[Dosiero:Eszperantó sétány in Eger.jpg|100px]] Situo {{koord|47.9013181|20.3795548|nekat=1|formato=gms|nomo=Eger, Esperanto-promenejo}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-028}} |[[Eger]] |Memortabulo |al Zamenhof |Teksto: AŬTORO DE LINGVO / ESPERANTO / ZAMENHOF / AZ ESZPERANTÓ NYELV / MEGALKOTÓJA / 1859-1917<ref name=Arpad/> [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/eger_setany.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101100755/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/eger_setany.jpg |date=2013-11-01 }} <!--- 36. Eger Zamenhof ----> |- |{{ZEO-ligilo|hu-029}} |[[Esztergom]] | Strato | Esperanto |{{koord|47.7879311|18.7382689|nekat=1|formato=gms|nomo=Esztergom, Esperanto-strato}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-029}} |[[Esztergom]] |''Memortabulo'' |''Esperanto'' |''str. Eszperantó nr. 17. Dulingva memortabulo el verda granito. La inaŭguron oni planis 2006-05-20, sed tio ne okazis pro manko de oficiala arkitekta permeso. La tabulo estas deponita en la urbo Tata, ĉe Károlyné Ködmön. ⇒ Nova Espero. (Szolnok) 2006. jun. p. 5.'' |} === F-J === {{KunKvadrataTabelEko|linisaltoj=wrap}} |- ! width=10%| Identigila kodo ! width=15%| Urbo ! width=10%| Kategorio ! width=20%| Oficiala nomo (ekde kiam) ! width=53%| Notoj <!----- |-38. Göd Kilián ----> |- |{{ZEO-ligilo|hu-030}} | [[Gödöllő]] | Memortabulo | [[Kálmán Kalocsay]] (04/04/1987) | Situo: Fenyvesi nr. 76. Memortabulo sur la muro de lia iama somerdomo. Teksto : En tiu domo loĝis kaj verkis dum someroj de 1955-1977 dr. K. Kalocsay Esperanta poeto, tradukisto kaj lingvisto<ref name=Arpad/>. Referencoj: Budapesta Informilo. 1987. maj. p.&nbsp;7. – Röllinger:58<br> |- |{{ZEO-ligilo|hu-031}} | [[Gödöllő]] | Memortabulo | Kálmán Kalocsay | Situo : strato Fogadalom, Malnova tombejo, parcelo 8. familia kripto. Sur ĝi nigra memortabulo kun la teksto : prof. KÁLMÁN KALOCSAY / d-ro de la med. sciencoj / GENIA POETO DE ESPERANTO / 1891-1976<ref name=Arpad/> [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/kalocsay-kripta-mariabesnyo.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131023060642/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/kalocsay-kripta-mariabesnyo.jpg |date=2013-10-23 }} |- |{{ZEO-ligilo|hu-032}} | [[Győr]] | Strato | Eszperantó | {{koord|47.6822875|17.6368521|nekat=1|formato=gms|nomo=Győr, Esperanto-strato}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-033}} | [[Győr]] | Memortabulo | Esperanto | Str. Eszperantó nr. 38., sur la muro de Financa Komandejo memortabulo el blanka marmoro. 1987. Teksto: ESZPERANTÓ / AZ EGYETLEN SEMLEGES NYELV MELYET / DR. L.L.ZAMENHOF LENGYEL ORVOS ALKOTOTT / MÁSODIK ANYANYELVKÉNT A NEMZETEK KÖZÖTTI / MEGÉRTÉS ÉRDEKÉBEN. A LÉTREHOZÁS 100. / EVFORDULÓJÁN 1987-BEN ÁLLITTATTA / HNF VÁROSI BIZOTTSÁG, VÁROSSZÉPÍTŐ EGYESÜLET, / GYŐR ESZPERANTISTÁI. (Esperanto la sola lingvo neŭtrala kiun kreis d-ro L. L. Zamenhof pola kuracisto por esti dua gepatra lingvo ◄◄ Horváth József ; [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/gyor_emlektabla.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101100803/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/gyor_emlektabla.jpg |date=2013-11-01 }} |- |{{ZEO-ligilo|hu-034}} | [[Gyula]] | Strato | Eszperantó | {{koord|46.6441458|21.2729593|nekat=1|formato=gms|nomo=Gyula, Esperanto-strato}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-035}} | [[Gyula]] | Memortabulo | Zamenhof (08/07/1973) | [[Dosiero:Zamenhof Plaque Gyula.jpg|100px]] 2.Strato Hétvezér. Inaŭgurita okaze de la 11-a [[Internacia Somera Universitato]]. Surskribo: ZAMENHOF / 1859-1917 / AL LA MEMORO DE / ZAMENHOF / INICIATORO DE ESPERANTO / (La lastaj vortoj: junaj esperantistoj de Gyula)<ref name=Arpad/> |- <!---42. Hatvan Farkas 43. Hetes Vikár -----> |- |{{ZEO-ligilo|hu-036}} | [[Hódmezővásárhely]] | Memortabulo | al Hungara Esperantista Societo Laborista (1975) | {{koord|46.4162590|20.3194579|nekat=1|formato=gms|nomo=Hódmezővásárhely, Hungara Esperantista Societo Laborista}} str. Mária Valéria (en la tempo de memortabul-starigo Ságvári Endre) nr. 4., sur la muro de bazlernejo. Memortabulo. Teksto: EN 1925 EN ĈI TIU DOMO KOMENCIS SIAN AGADON LA LOKA / GRUPO DE LA HUNGARIA ESPERANTISTA SOCIETO LABORISTA. / Je honoro de la 50-a datreveno starigis la urba konsilantaro.)<ref name=Arpad/> [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/hmvhely_emekt.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101100748/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/hmvhely_emekt.jpg |date=2013-11-01 }} |- |{{ZEO-ligilo|hu-037}} | [[Hódmezővásárhely]] | Strato | Eszperantó | {{koord|46.4128100|20.3277850|nekat=1|formato=gms|nomo=Hódmezővásárhely, Esperanto-strato}} |} === K-O === {{KunKvadrataTabelEko|linisaltoj=wrap}} |- ! width=10%| Identigila kodo ! width=15%| Urbo ! width=10%| Kategorio ! width=20%| Oficiala nomo (ekde kiam) ! width=53%| Notoj |- |{{ZEO-ligilo|hu-038}} | [[Kalocsa]] |Strato |Eszperantó |{{koord|46.5333718|18.9755451|nekat=1|formato=gms|nomo=Kalocsa, Esperanto-strato}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-039}} | [[Kalocsa]] |Memortabulo |Eszperantó-mozgalom (20/07/1983) |En la Esperanto-strato, sur betona fundamento. Teksto [sur la maldekstra kolono:] JE LA ESTIMO DE / SEPDEKJARA /ESPERANTA / MOVADO KALOĈANA / LA PARTOPRENANTOJ / DE LA I-A / VERDA OLIMPIKO / 1983. La 25-jara Internacia Esperanta Ŝak-Ligo 1983-07-20/29 en Kalocsa aranĝis la unuan Verdan Olipion per esperantistaj ŝakistoj. En la unua tago de la olimpio post demonstracio oni inaŭguris tiun Esperanto-memorlokon.<ref>Budapeŝta Informilo. 1983. feb. p. 18., sep. p. 7.</ref> |- |{{ZEO-ligilo|hu-040}} | [[Kazincbarcika]] | Strato | Eszperantó utca | {{koord|48.2514704|20.6206637|formato=gms|nekat=1|nomo=Kazincbarcika, Eszperantó utca}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-041}} | [[Kecskemét]] | Strato | Eszperantó utca | {{koord|46.9151686|19.7030624|formato=gms|nekat=1|nomo=Kecskemét, Eszperantó utca}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-042}} | [[Kecskemét]] | Paco-arbo kun memorŝtono | 16-a Junulara Esperanto-Renkontiĝo (07/04/1987) | {{koord|46.9026274|19.6865954|formato=gms|nekat=1|nomo=Kecskemét, Paco-arbo}} Árpádváros, ĉe la str. Reile Géza kaj Tóth László, ĉ. 100 m de la bulvardo Árpád al la direkto de la centro. En la programo de la 16-a Junulara Esperanto-Renkontiĝo estis planto de Arbo de la paco kaj starigo de memorŝtono. Teksto: A BÉKE FÁJA / ARBO DE LA PACO / JER 1984. [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/bekefa_kecskemet.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101100701/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/bekefa_kecskemet.jpg |date=2013-11-01 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101100701/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/bekefa_kecskemet.jpg |date=2013-11-01 }}<ref name=Arpad/> |- |{{ZEO-ligilo|hu-043|Q135238796}} | [[Kiskunfélegyháza]] | Strato | Zamenhof utca |{{koord|46.7112802|19.8515197|formato=gms|nekat=1|nomo=Kiskunfélegyháza, Zamenhof utca}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-044}} | Kisújszállás | Strato | Eszperantó utca |{{koord|47.2075888|20.7558309|formato=gms|nekat=1|nomo=Kisújszállás, Eszperantó utca}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-045}} | [[Komárom]] | Afiŝo | Saluto (29/08/2004) | En la stacidomo, sur muro de veturilejo, bone videbla kaj de la perono, kaj el la vagonoj. Kelkajn tagojn antaŭ la komenco de 27-a Universitata Sesio de Internacia Scienca Akademio San Marino en Komarno, oni starigi trilingvan saluttabulon. Apud ĝin Hungara Fervojista Esperanto-Societo metis Esperantlingvan salut-tabulon laŭ la iniciato de Tibor Kristály kun permeso de fervojo MÁV. Teksto: BONVENON / KARAJ VOJAĜANTOJ! sur ĉ. 150x60 cm blankan mataltabulon gluita plastfolio.<ref name=Arpad/> |- |{{ZEO-ligilo|hu-045}} | [[Komárom]] | Strato | Eszperantó utca | {{koord|47.7481820|18.1068516|formato=gms|nekat=1|nomo=Komárom, Eszperantó utca}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-046}} | [[Komló]] | Strato | Eszperantó tér | {{koord|46.1902157|18.2613384|formato=gms|nekat=1|nomo=Komló, Eszperantó tér}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-047}} | [[Komló]] | Placo | Placo Eszperantó |- |{{ZEO-ligilo|hu-048}} | [[Komló]] | Tabulo | Landa Esperanto-Kongreso (1976) | {{koord|46.1902491|18.2621484|formato=gms|nekat=1|nomo=Komló, Kongresa memortabulo}} malantaŭ la urbodomo. Sur la muro de urbodomo estas startnomtabulo, kiu samtempe estas memortabulo (1976). Teksto: Esperanto-placo sian nomon ricevis je memoro de Landa Esperanto-Kongreso en 1976.<ref>Kroniko de la 26-a Hungarlanda Esperanto-Kongreso KOMLÓ 1976-06-25/27. = Budapeŝta Informilo. 1976. aŭg. p. 1-4. – Sur la foto (p.5.) en la sama loko videblas alia tabulo</ref> |- |{{ZEO-ligilo|hu-048}} | [[Makó]] |Arbo kun memorŝtono |Esperanto-arbo, memore al Zamenhof (14/04/1987) |[[Dosiero:Esperanto tree.jpg|100px]] Teksto: ESPERANTO ARBO / POR MEMORO DE ZAMENHOF / LA KREINTO DE LA INTER- / NACIA LINGVO OKAZE DE / 50-A DATREVENO DE SIA / MORTO PLANTIS LA ESPE- / RANTISTOJ DE MAKÓ. / 14.04.1987<ref name=Arpad/> |- |{{ZEO-ligilo|hu-049}} | [[Makó]] |Strato |Eszperantó |{{koord|46.2112695|20.4628290|nekat=1|formato=gms|nomo=Makó, Esperanto-strato}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-050}} | [[Makó]] |Memortabulo |Eszperantó |En la str. Eszperantó nr. 1. Memortabulo centenaria el kupro, 2 m alte. 1987. 25x50 cm, tre malpura. Teksto [en insigno Esperanto]: 1887 JUBILEO DE ESPERANTO 1997 Kun permeso de la posedanto starigis Mária Tilimpás kaj Mihály Szekeres. ◄◄ Szekeres Mihály [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/mako_emlektabla.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101100953/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/mako_emlektabla.jpg |date=2013-11-01 }} |- |{{ZEO-ligilo|hu-051}} | [[Miskolc]] | Tabulo | Esperanto (13/07/1957) | {{koord|48.1042403|20.7628786|nomo=Miskolc, Esperanto-tabulo}} Memortabulo en la iama placo Esperanto (de 1999 Szent Anna), kontraŭ Esperanto-parko sur dommuro, apud la stacidomo de la jam ĉesinta etspura fervojo LÁEV. Pro la malkonstruo de la domo oni metis la tabulon sur la muron de str. (komenciĝanta ĉe la placo) Bársony János nr. 1. 1957 Teksto: Je la memoro de 70-a datreveno de apero de Esperanto, lingvo de interpopola konsento kaj mondpaco. |- |{{ZEO-ligilo|hu-052}} | [[Miskolc]] | Strato (kun memortabulo?) (1988) |Kálmán Kalocsay |Situo {{koord|48.0645748|20.7793651|nekat=1|formato=gms|nomo=Miskolc, strato Kálmán Kalocsay}} Verŝajne la memortabulo troviĝas ĉe la n-ro 1 de la strato. |- |{{ZEO-ligilo|hu-053}} | [[Miskolc]] |Strato |Eszperantó (utca) |Situo {{koord|48.0636547|20.7866585|nekat=1|formato=gms|nomo=Miskolc, Eszperantó (utca)}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-054}} | [[Miskolc]] |Strato |Eszperantó tér (1957) |Situo {{koord|48.1044224|20.7629903|nekat=1|formato=gms|nomo=Miskolc, Eszperantó tér}} [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=10199209 Foto de la inaŭguro, Bildarchiv Austria] |- |{{ZEO-ligilo|hu-055|Q135238845}} | [[Miskolc]] |Strato kun memortabluoj |Zamenhof utca (14/05/1960) |Situo {{koord|48.1015220|20.7991430|nekat=1|formato=gms|nomo=Miskolc, Zamenhof utca}} <br> 1-a Memortabulo: 80x120 cm memortabulo. Inaŭguris Lajos Kökény. Surskribo: L. Lajos Zamenhof, pola okulkuracisto, 1859-1917, kreinto de Lingvo Internacia. Tiu internacia lingvo servas la amikecon de popoloj kaj la mondpacon. Vidu :Heroldo de Esperanto. nr.1309. 1960-09-16. p.&nbsp;1.<ref name=Arpad/><br> 2-a Memortabulo: ĉe la komenco de str. Zámenhof, kontraŭ la maŝinfaka mezlernejo, sur la muro de varmocentralo. Memortabulo el metalo. Renovigis: Amika Rondo Király Lajos, inaŭguro: 2006-12-16. Surskribo: D-ro L. Lajos Zamenhof, 1859-1917, okulkuracisto en Varsovio, kreinto de Lingvo Internacia 1887.<ref name=Arpad/><br> [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=7410496 Foto de la inaŭguro] |- |{{ZEO-ligilo|hu-056}} | [[Miskolc]] | Memortabulo | Esperanto (1987) | En la strato Zamenhof, memortabulo el ruĝa marmoro, kun oraj literoj. (Je honoro de 100-a datreveno de kreo la lingvo Esperanto. 1887-1987. Esperantistoj de Borsod.)<ref name=Arpad/> |- |{{ZEO-ligilo|hu-057}} | [[Miskolc]] | E-signo | Esperanto-parko | [[Dosiero:Eszperantó Park Miskolctapolca.jpg|100px]][[Dosiero:Eszperantó Park tábla 2 Miskolc.jpg|100px]] {{koord|48.1045869|20.7621977|nekat=1|formato=gms|nomo=Miskolc, Esperanto-signo}} Proksime de la vojo Esperanto-ter, nomtabuloj kun la teksto ESZPERANTÓ PARK kaj ESPERANTO PARKO, de sur la gazono de apudbaneja parko oni metis ilin sur la barilon de Akvouzino, apud la Termo- kaj grotbanejo. Iom poste oni forigis ilin. Pli poste la hungarlingvan tabulon on metis sur elektran maston sur la str. Győri kapu, proksime al la placo Szt. Anna. Ĉe Esperanto-parko en la jaro 2007 oni metis la nomtabulojn en ambaŭ direktojn, kaj ili estas bone videblaj.<ref name=Arpad/> |- |{{ZEO-ligilo|hu-058}} | [[Miskolc]] |Fonto |Esperanto (1997) |{{Koord|48.108817|20.613367|nekat=1|formato=gms|nomo=Miskolc, Esperanto-fonto}} Nigra marmora memortabulo. Surskribo: Eszperantó forrás. 1977. Pli frua nomo: Rovienka. Sur bonkvalita masonaĵo nigra marmortabulo kun la teksto: ESZPERANTÓ FORRÁS / 1977. Pli malfrue la masonadon oni devis plifortigi per plia masonado antaŭ ĝin, lasanta parton de la malnova piliero kaj la tabulon. La nova formo jam ne estas tiel bela. Antaŭflanke estas spuroj de malmuntita tabulo. Prizorganto de la fonto: DVTK Naturamika Fako. Aliro: apud la lago Hámori bonetosa promenvojo laŭ la signo P aŭ K+. Paralele super ĝi estas la fervojo etspura. Ni atingos la ŝtonan kulverton, tra kiu fluas la akvo sub la fervojo al la lago Hámori. Tie estas ripozejo kun benkoj. De tie maldekstren supren serpentumas la vojo al la fervojo, kaj pluen serpentumante atingas la fonton. Super la lago ne kondukas vojo al la ripozejo de la fonto. Kiam ne estas foliaro, la lago videblas. Bonkvalita akvo kun memkonstruiĝinta maldika torento. La medio ne estas prizorgata. La trinkakvo originas el la lago en la fino de la groto Létrási-Vizes.<ref name=Arpad/> |- |{{ZEO-ligilo|hu-059}} | [[Miskolc]] |Memortabulo |Eszperanto terem (2013) |Okaze de la 100 jaroj de la unua kurso de Esperanto en Miskolc.<ref>[[Esperanto (revuo)]] novembro 2013 1274 (11)</ref> Laŭ Adrienne Pásztor : ''La unuaj du lingvoinstruistoj, Ludoviko Győry Nagy kaj Kolomano Kalocsay, abiturientiĝis en la gimnazio en 1909, kaj sekve en ĝi ekde 1913 ili instruis Esperanton en du grupoj.'' ''Laŭ iniciato de la gimnazio okazis inaŭguro de memortabulo apud la Esperanto-klaso kaj ekspozicio pri Esperantaj libroj kaj periodaĵoj. La ekspozicion kaj la feston kunaranĝis la geedzoj Adrienne Pásztor kaj László Pásztor. Okaze de la jubileo estis eldonita la libro Fragmentoj el Historio de Esperanto-movado en Miskolc de István Pál / László Pásztor, tradukita el la hungara al Esperanto. La du inaŭgurajn paroladojn (por la lernantoj antaŭtagmeze kaj por la plenkreskuloj posttagmeze) faris Adrienne Pásztor. La memortabulon subtenis esperantistoj kaj la urbestraro de Miskolc, kaj florkronis ĝin József Eszényi kiel reprezentanto de HEA, László Szilvási de la Esperanto-fondaĵo kaj László Pásztor de la Esperanto-Amika Rondo Király Lajos. La feston okaze de la 100-jariĝo de la urba Esperanto-movado partoprenis 85 homoj, kaj al ĝi venis 44 gratuloj de diverslandaj esperantistoj.'' <!---- 51. Miskolc Baghy, paco,,, Kalocsay 52. Mosonmagyaróvár Giesswein ---> |- |{{ZEO-ligilo|hu-060}} | [[Nagybakónak]] | Fonto | Esperanto-fonto (1980) | Situo {{koord|46.5588251|17.0302339|nekat=1|formato=gms|nomo=Nagybakónak, Esperanto-font}} Informoj : [http://genea.hu/pannonhat/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=12&Itemid=25] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140301083040/http://genea.hu/pannonhat/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=12&Itemid=25 |date=2014-03-01 }} Esperanto-fontoj Baghy kaj Kalocsay. |- |{{ZEO-ligilo|hu-061}} | [[Nagykőrös]] | Strato | Eszperantó utca | {{koord|47.0339582|19.7807540|nekat=1|formato=gms|nomo=Nagykőrös, Eszperantó utca}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-062}} | [[Nagymaros]] | Memortabulo | Al [[József Takács]] (06/05/1983) | {{koord|47.7903611|18.9586538|nekat=1|formato=gms|nomo=Nagymaros, memortabulo al József Takács}} Strato Magyar nr. 26., sur lia iama, konfiskita loĝdomo troviĝas memortabulo. Teksto: DR. TAKÁCS JÓZSEF / 1900-1944 / MEMORE AL LA IAMA ĈEFSEKRETARIO / DE HUNGARA ESPERANTO-SOCIETO / VIKTIMO DE FAŜISMO / 1983.05.06. / PEST DEPARTEMENTA KOMITATO DE HUNGARA ESPERANTO-ASOCIO PATRIOTA POPOLFRONTO ; [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/takacs_jozsef_nagymaros.jpg foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029201004/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/takacs_jozsef_nagymaros.jpg |date=2013-10-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029201004/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/takacs_jozsef_nagymaros.jpg |date=2013-10-29 }}<ref name=Arpad/> |- |- |{{ZEO-ligilo|hu-063}} | [[Nagymaros]] | Montpinto | Monto Esperanto | {{koord|47.8176181|18.9702044|formato=gms|nekat=1|nomo=Nagymaros, Monto Esperanto }} 336 metroj.<br> |- |{{ZEO-ligilo|hu-064}} | [[Nagymaros]] | ''Pafejo/Elvidejo'' | ''Zamenhof-kilátó romja '' |''{{koord|47.8176181|18.9702044|formato=gms|nekat=1|nomo=Nagymaros, Zamenhof-kilátó romja }}'' <br> [http://www.eszperanto.hu/egyeb/z-kilato.htm Laŭ esperanto.hu]: <br> ''Monto Esperanto, elvidejo Zamenhof - ekskurso en Hungario'' <br> ''Ne estas vaste konate, ke je ĉ. 40 km-oj apud Budapeŝto, en Hungario tute oficiale ekzistas "Monto Esperanto" kaj sur ĝia pinto "Elvidejo Zamenhof". Tiuj geografiaj nomoj estas skribitaj ankaŭ en mapoj. (Vidu ekzemple: http://www.eszperanto.hu/bildoj/z-kilato-monto-terkep.jpg )'' <br> ''La pasintan dimanĉon pli ol 50 esperantistoj faris ekskurson al tiu monto kaj elvidejo, organizita de "Fondaĵo Esperanto" ĉe Eventoj kaj la hungaria Junulara E-Asocio. En la ekskursa grupo estis kunlaborantoj de la E-Centro Eventoj, de Lingvo-Studio, pluraj instruistoj, kursanoj, junaj kaj netiomjunaj aktivuloj, anoj de la refondiĝinta skolta E-teamo, reprezentantoj de pluraj E-societoj, asocioj kaj instancoj, E-bibliotekoj, kaj multaj aliaj individuaj esperantistoj.'' <br> ''Kelkajn fotojn pri la ekskurso oni povas trovi ĉe http://kep.tar.hu/eszperanto/'' <br> ''La elvidejo fakte jam ne plu ekzistas, ĝi ruiniĝis. La elvidejon konstruis la loka E-grupo de urbo Vác en 1973. Dum longaj jaroj oni faris organizitan ekskurson al ĝi sub la nomo "Zamenhofa Internacia Pacmarŝo, ZIP", sed sub la kapitalisma reĝimo ĝi estis nezorgita kaj forgesita, fine ruiniĝinta. Hodiaŭ eĉ la apudaj arboj superkreskis ĝin, sed ĝi daŭre funkcias kiel Esperanta memorloko, al kiu aktivuloj de E-Centro Eventoj ĉiujare organizas esperantistan ekskurson.'' <br> ''La apuda monto kun 336 metra alto ricevis la nomon Esperanto en 1979 okaze de la tiama 7-a internacia "pacmarŝo" ZIP.'' <br> ''GPS-koordinatoj de la eksa elvidejo Zamenhof: Nordo: 47.81756° Oriento: 18.97005 °'' <br> ''Szilvási László'' <br>[http://xfree.hu/album_show.tvn?aid=71169 Fotoalbumo] |- <!---- 56. Orfű Palkó, Palkó 57. Orosháza Kulich ---------> |} === P-Z === {{KunKvadrataTabelEko|linisaltoj=wrap}} |- ! width=10%| Identigila kodo ! width=15%| Urbo ! width=10%| Kategorio ! width=20%| Oficiala nomo (ekde kiam) ! width=53%| Notoj <!---------- 58. Pápa Kossa, Stromfeld -----------> |- |{{ZEO-ligilo|hu-065}} | Pécel | Vojo | {{koord|47.4874531|19.3433615|nekat=1|formato=gms|nomo=Pécel, Eszperantó köz}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-066}} | [[Pécs]] | Parko | Eszperantó Park (25/07/1966) | [[Dosiero:Pecs Esperanto Park.jpg|100px]][[Dosiero:Hungary pecs - eszperanto.jpg|100px]][[Dosiero:Eszperantó emlékfal felirat Pécsett.jpg|100px]]1. {{koord|46.0790384|18.2277787|nekat=1|formato=gms|nomo=Pécs, Eszperantó Park}} Vidu artikolon '''[[Esperanto-parko (Pécs)]]''' |- |{{ZEO-ligilo|hu-067}} | [[Pécs]] | Memortabulo | Zamenhof | [[Dosiero:Lazar Markovics Zamenhof pécsi emléktáblája.jpg|100px]]2. |- |{{ZEO-ligilo|hu-068}} | [[Pécs]] | Strato | Eszperantó utca | {{koord|46.1121580|18.2740087|nekat=1|formato=gms|nomo=Pécs, Eszperantó utca}} |- <!----59. Pécs Babits, Babits, Babits, Szalai, Vikár, Zamenhof. En: Eszperantó-park: Eszperantó-park, Esperanta parko, Zamenhof, Szerdahelyi, Giesswein, Kökény, Lengyel, Bácskai, Bálint. Komuna memortabulo de esperantistoj en la urbo Pécs (Lajos, Pechan, Pallós). 60. Pula Kossa 61. Pusztavám Takács 62. Salgótarján Stromfeld 63. Sárospatak Comenius, Comenius, Comenius 64. Sibiu / Hermannstadt / Nagyszeben, RO Cseh 65. Siófok Karinthy, Karinthy ----> |{{ZEO-ligilo|hu-069}} | [[Sopron]] | Strato | Eszperantó utca | {{koord|47.6842580|16.5998110|nekat=1|formato=gms|nomo=Sopron, Eszperantó utca}} <!---- 66. Subotica / Szabadka, SR Kosztolányi, Kosztolányi ----> |- |{{ZEO-ligilo|hu-070}} |[[Szeged]] |Esperanto-kolekto | |En Urba kaj Departementa Biblioteko Somogyi Károly (Placo Dóm nr. 1-4.), Esperanto-kolekto. Gipsa busto de Baghy<ref name=Arpad/> |- |{{ZEO-ligilo|hu-071}} |[[Szeged]] |Memortabulo |Julio BAGHY (11/08/1968) |Teksto: NASKIĜDOMO DE MONDFAMA / ESPERANTO-POETO KAJ VERKISTO / JULIO BAGHY / 1891-1967 ; [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/baghy_szeged.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101101044/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/baghy_szeged.jpg |date=2013-11-01 }}; Situo: Sur la muro de la [[anguldomo]] str. Sóhordó nr. 9. (str. Teleki nr. 3.)<ref name=Arpad/> {{koord|46.25719|20.15391|nekat=1|formato=gms|nomo=Szeged, Julio BAGHY}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-072}} |[[Szeged]] | Arbo | Arbo de la paco (1974) | parko Móra, malantaŭ la muzeo, proksime al la rivero oni plantis pacarbon kaj starigis memorŝtonon el kalko. Ĉizita teksto: ARBO DE PACO / [ĉizita kvinpinta stelo, en ĝi packolombo]<ref name=Arpad/> [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/szeged_emlekko.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101100508/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/szeged_emlekko.jpg |date=2013-11-01 }} <!---- 67. Szeged Babits, Babits, , Baghy, Jakab, Schulek, Zamenhof -------> |- |{{ZEO-ligilo|hu-073}} | [[Székesfehérvár]] | Placo | Placo Eszperantó | {{koord|47.1954738|18.4059548|nekat=1|formato=gms|nomo=Székesfehérvár, placo Eszperantó}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-074}} | [[Székesfehérvár]] | Memortabulo | Mondpaco (1972) | en la placo Eszperantó. Teksto: PER LA INTERNACIA LINGVO ESPERANTO POR LA MONDPACO! Okaze de miljariĝo de Székesfehérvár starigis la tabulon la fervojistaj esperantistoj.<ref name=Arpad/> [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/szfvar_emlektabla.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101100800/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/szfvar_emlektabla.jpg |date=2013-11-01 }} |- |{{ZEO-ligilo|hu-075}} | [[Szekszárd]] | Memortabulo | Al [[Paŭlo Lengyel]] (06/10/1986) | Situo : str. Babits Mihály nr 16/a., sur la muro de lia iama presejo, laŭ iniciato de Mihály Szilágyi starigita memortabulo. Teksto : EN ĉI-TIU DoMo FUNKcIIS LA PRESEJo / DE PAŭLO LENGYEL, KIE / LI ELDoNIS LA ESPERANTLINGVAN / GAZEToN "[[Lingvo Internacia|LINGVO INTERNAcIA]]"<ref name=Arpad/> ; [http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/lengyel_szekszard.jpg Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029201327/http://w3.hdsnet.hu/eszperanto/zeo-hu/lengyel_szekszard.jpg |date=2013-10-29 }} |- |{{ZEO-ligilo|hu-076}} | [[Szentes]] | Vojo | Eszperantó hid | {{koord|46.6547890|20.2637492|nekat=1|formato=gms|nomo=Szentes, Eszperantó hid}} |- <!---- 69. Babits, Babits, Babits, Lengyel 70. Szolnok Kilián, Kilián 71. Taksony Giesswein 72. Tapolca Kossa ------> |- |{{ZEO-ligilo|hu-077}} | [[Tata (Hungario)]] | Memorŝtono | Junulara Esperantro-Renkonto (04/05/1980) | en la Promenejo Tópart. Teksto: [en blanka kvinpinta stelo rondforma litero E] / MEMORE AL LA JUNULARA / ESPERANTO / RENKONTO EN TATA 1980 / ESPERANTISTARO DE / TATA ⇒ Budapeŝta Informilo. 1980. jun. p.&nbsp;2. – Wehner 68<ref name=Arpad/> |- |{{ZEO-ligilo|hu-078}} | [[Tata (Hungario)]] | Strato | Eszperantó tér (1980) | {{koord|47.6451102|18.3466640|nekat=1|formato=gms|nomo=Tata, Eszperantó tér}} |- |{{ZEO-ligilo|hu-079}} | [[Tatabánya]] | Strato | Eszperantó utca (1959) | {{koord|47.5599320|18.4018600|nekat=1|formato=gms|nomo=Tatabánya, Eszperantó utca}} <!------------------ 74. Tatabánya Tatabánya-memorŝtono 75. Thiais, département Val-de-Marne, FR Bleyer 76. Tîrgu Secuiesc / Kézdivásárhely / Szekler Neumarkt, RO Bálint Bálint Bálint 77. Tiszaújváros Vándor -----> |- |{{ZEO-ligilo|hu-080|Q135238968}} |[[Tótkomlós]] |Strato | Zamenhof utca (1945) | {{koord|46.4094536|20.7270837|nekat=1|formato=gms|nomo=Tótkomlós, Zamenhof utca}} <!-----78. Várpalota Korach 79. Veszprém †Kossa, Simonyi 80. Zánka Kilián ---> |} == Fontoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Listo de ZEO-oj}} [[Kategorio:Listoj de Zamenhof/Esperanto-objektoj|Hungario]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Hungario]] np80l47ryay2v2ctgkm7zz8ohwdqja4 Tod und Verklärung 0 456424 9440724 9271638 2026-07-28T13:31:11Z Sj1mor 12103 9440724 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Tod und Verklärung''' (eo: '''Morto kaj transfiguriĝo'''), op. 24, estas [[simfonia poemo]] por granda orkestro de [[Richard Strauss]]. Ĝi ekestis inter 1888 kaj 1890 kaj travivis sian unuan prezentadon sub direktado de la komponisto la 21-an de junio 1890 en Eisenach. Strauss mem konceptis la programon de la verko, kiu ilustras la kadukiĝon de mortanto. Turmentate de doloroj, tiu ĉi memoras pri sia vivo kaj kiam li finfine mortas, lia animo transfiguriĝas. [[Alexander Ritter]], mentoro de Strauss, verkis poste la poemon „In der ärmlich kleinen Kammer …“, kiun la komponisto antaŭmetis al la partituro. La unumovimenta verko subdividiĝas en enkondukan ''Largo'' kaj maltrankvile vigla ''Allegro molto agitato''. ''Tod und Verklärung'' estas post ''[[Macbeth (Strauss)|Macbeth]]'' kaj ''[[Don Juan (Strauss)|Don Juan]]'' la tria [[simfonia poemo]] de Strauss kaj ero de la frua verkoperiodo de la komponisto, en kiu ekestis verkoj kiel ''[[Also sprach Zarathustra]]''. La simfonia poemo havas prezentodaŭron de proksimume 24 minutoj. La stilo memorigas treege al la muzika lingvo Stil de [[Richard Wagner]], kiu grave influis la verkadon de Richard Strauss. La verko estas atribuenda al la epoko de la malfru-romantismo. El la sonregistraĵoj de ĉi tiu orkestra verko estas tiu de [[Herbert von Karajan]] kun la Berlinaj Filharmoniistoj, aperinta ĉe ''Deutsche Grammophon''. ==Pri la muziko== ''Tod und Verklärung'' estas strukturita libere laŭ la sonata formo [A-B-C]-[A’-B’-C’]-[B’’-C’’]. En la enkonduko eksonas paceme granda trito de la arĉinstrumentoj, al kiu nur post kelka restado aliĝas la bazotono kaj per tio malfermiĝas minora sonaro. Post mallaŭtaj timbalbatoj kaj falantaj dutoj de la arĉinstrumentoj ĉi tiu moduliĝas en la unuan motivon A, komence per la melodio ludata per la fluto sur arĉinstrumenta sontapiŝo kaj supreniraj skaloj de la harpo. Tiu ĉi estas interpretata kiel pacoplena retrorigardo sur la vivon. Solaj ligno-blovinstrumentoj destinas ankaŭ plue ĉi tiun temoteksaĵon. Soloklarneto kaj fluto ripetas la temon, antaŭ ol la soloviolono unuan fojon reekprenas ĉi tiun temon. En epilogo solaj lignoblovinstrumentoj ripetas motivofragmentojn, ĝis kiam deca kornosignalo anoncas ŝanĝon, kaj la masiva mortomotivo B kun ''fortissimo''-bato de la tamburego kaj akraj latunblov-instrumentaj sonoj eksplodas. Minacaj melodieroj de la malaltaj arĉinstrumentoj alternas je tio kun akre akcentitaj [[tuteco|tutecaj]] fazoj. Ĉi tiu unua emocia kulmino pli kaj pli mildiĝas kaj enbuŝiĝas en la grandiozan transfiguriĝo-motivon C. Tio ĉi estas ankaŭ interpretebla kiel libera variaĵo de la temo A- kaj finiĝas per falanta duto en la [[duobla dominanto]]. La karakteron de ĉi tiu fazo Strauss pli malfrue denove prezentos en la ''Alpensinfonie'' post la fulmotondra sceno. La malvolviĝo komenciĝas per la flutomotivo sur arĉinstrumentaj figuro. Ankaŭ en la malvolviĝo en korna pasaĵo estas malkovreblaj paraleloj kun ''Alpensinfonie''. Laŭta disrompiĝo de la mortomotivo kondukas al la malvolviĝo de la transfiguriĝo-temo, kiun ĉiam denove sombras mizeraj fanfarecaj komentoj de la trombonoj kaj kiu dufoje en ĉi tiu fazo estas prezentata plenbrile. La malvolviĝo finiĝas preskaŭ mortante per falantaj dutoj. Per grandioza bato de la mortomotivo kun tamtamo kaj malaltaj latunaj blovinstrumentoj komenciĝas la reekpreno, en kiu la kantebla temo A plene mankas. Al la reekpreno de la transfiguriĝo-motivo viciĝas elkonduko en varmaj arĉinstrumentaj sonoj, kiuj enbuŝiĝas en ĉiele efikan kulminon, kiu dum la lastaj minutoj dissolviĝas kaj tamen daŭrigas sian konfirman karakteron. == Literaturo == * Mathias Hansen (eldoninto): ''Richard Strauss. Die Sinfonischen Dichtungen (Taschenbuch)'' Bärenreiter 2003, ISBN 978-3761814680 [[Kategorio:Simfoniaj poemoj]] [[Kategorio:Verkoj de Richard Strauss]] moiqr61yimjnu7shsa7m6i15wm9dcug Nicolas Philippe Guye 0 457354 9441042 8387506 2026-07-29T04:17:01Z Sj1mor 12103 9441042 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Nicolas Philippe |Familinomo =Guye |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = |AliajLingvoj = |VeraNomo = |NaskiĝLoko = Lons-le-Saunier |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 1 |NaskiĝMonato = majo |NaskiĝJaro = 1773 |MortLoko = Saint-Dié-des-Vosges |MortLokoLigilo = |MortTago = 15 |MortMonato = julio |MortJaro = 1845 |AntaŭOkupo = |Okupo = militisto |Epoko = |Okupo2 = generalo |Okupo3 = |AliajOkupoj = |Ŝtato = franca |Dosiero = Nicolas Guye met Koninklijke Orde van Spanje 1810.jpg |TipoDosiero = |Subteksto = Generalo Nicolas Philippe Guye sur pentraĵo de [[Francisco de Goya]], 1810 |Ordigo = }}. == Fonto en la franca lingvo == « Nicolas Philippe Guye », en [[Charles Mullié]], "Biographie des célébrités militaires des armées de terre et de mer de 1789 à 1850", 1852. {{Projektoj}} 7e2f9xjws53t1zal23irwfsbxqd0yb5 Nicomedes Pastor Díaz 0 460481 9441003 9404546 2026-07-29T03:26:09Z Sj1mor 12103 9441003 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Nicomedes-Pastor Díaz Corbelle''' ([[Vivero]], [[Lugo]], [[15-a de septembro]] de [[1811]] - [[Madrido]], [[22-a de marto]] de [[1863]]), estis hispana [[verkisto]], [[ĵurnalisto]] kaj [[politikisto]] de la [[Romantismo]] kaj de la galega movado [[Rexurdimento]]. Kiel politikisto, Díaz estis [[ministro]] en la registaro de [[Leopoldo O'Donnell]] en [[1856]], dum la regado de [[Isabel la 2-a (Hispanio)]]. == Biografio == Li estis la tria el dek gefratoj, ok virinoj kaj du viroj, kaj ricevis la nomon de la naskiĝtaga sanktulo nome, San Nicomedes, plus la virigita nomo lia baptopatrino, Pastora (''Pastor'' formas parton tiele de lia propra nomo, ne de lia familinomo, ege ofta konfuzo). Lia patro, Antonio Díaz, estis administra funkciulo de la Armea Ŝiparo, kaj poste de la poŝta servo de Lugo. La patrino estis María Corbelle. Malofte por la epoko, ĉiuj gefratoj survivis la infanaĝon. Lia nura vira frato, Felipe Benicio, estis funkciulo kaj Deputito. Nicomedes eniris en Seminario kaj poste en alia de [[Mondoñedo]] en [[1823]]. Post kvar jaroj li iris studi [[juro]]n en la Universitato de Santiago de Compostela, kie komencis lia poezia agado. Poste li translokiĝis al Alcalá de Henares por plustudi, kaj tie gradiĝis kiel advokato en [[1833]]. Ŝajne lia religia profesio estis sincera: mortiĝis fraŭlo kaj, laŭ [[Juan Valera]], li preĝis ĉiutage, sed ne pastriĝis pro personaj memdevigoj. Danke al la akademiano [[Manuel José Quintana]], li konatiĝis kun [[Donoso Cortés]], [[Juan Nicasio Gallego]], [[Ventura de la Vega]], [[Espronceda]], [[Larra]], [[Serafín Estébanez Calderón]] kaj aliaj, inter kiuj estos post jaroj lia granda amiko kaj protektito: [[José Zorrilla]]. Li ĉeestis en la [[babilrondo]] ''El Parnasillo'' kaj publikigis en diversaj madridaj revuoj, kiaj ''El Artista'', ''La Abeja'' kaj ''El Siglo'', kie li kunredaktoris kun [[Ros de Olano]] kaj [[José de Espronceda]]. Frua amo por junulino, memorata kiel Lina, frue mortinta, markis liajn vivon kaj verkon. Setlita en Madrido ([[1832]]), partoprenis en romantikaj agadoj kaj protektis [[José Zorrilla]], kies agadon dum la entombigo de Larra en [[1837]] li rakontis emocie. Konservativulo kaj monarkiema, li estis fidela al María Cristina, malamiko de [[Espartero]], kiun li atakis ekde la ĉiusemajna ''El Conservador'' ([[1841]]), gazeto fondita de li mem, [[Antonio Ríos Rosas]], [[Joaquín Pacheco]] kaj de Francisco de Cárdenas. En [[1835]] li kunlaboris en la refondo de la Ateneo kaj samjare li estis nomumita ministro, kio markis la komencon de lia politika kariero. Li ricevis altrangajn postenojn dum la 1830-aj jaroj en diversaj lokoj. En Segovio li agis kuraĝe metante ĉiun riĉaĵon en la Alkazaro kiam okazis atako de karlistoj, kiuj volis ĉefe tion. Krome li sekrete veturis tra la tuta provinco okupita de la karlistoj, por informi la registaron pri la agado de la okupantoj. Post tiuj du jaroj kiel aktivulo kaj post la venko sur la karlistoj, Pastor Díaz, ricevis altrangan jurpostenon en [[Valadolido]]. En 1839, li iĝis guberniestro en [[Cáceres]], ke li redaktis faman ''Manifiesto'' (manifesto). Ekde tie li apogis malferme la defendo de la [[Konstitucio de 1837]] kaj kontraŭas energie la partianojn malfermi novan konstitucifaran periodon; dume li koncentriĝis al la klopodoj por kunigi la partiojn. Kio kompreneble havigis al li grandajn komplikojn. Post la puĉo de septembro de [[1840]], Pastor Díaz ricevis mendon iri al Valencio por negoci kun la regentino María Cristina la formadon de registaro de nacia unuiĝo kiu estu super la lukto partia. Tiam li konatiĝis kun la generalo [[Leopoldo O'Donnell]]. Reveninte al Madrido, li estis enkarcerigita dum du monatoj. Fine li estis liberigita kaj partoprenis kun Ríos Rosas en la defendo de la ĵurnalistoj ekzilitaj pro la lastaj okazintaĵoj. [[1841]] estis malbona jaro por Pastor Díaz. Li malsaniĝis kaj lia patro mortiĝis. Samjare kunlabore kun Francisco Cárdenas, iniciatis la komponon de serio de biografioj en la nomata ''Galería de españoles célebres contemporáneos'' inter kiuj elstaras la [[Duko de Rivas]], la generalo [[Diego de León]], [[Ramón Cabrera]] kaj [[Javier de Burgos]]. Kun Francisco Cárdenas, [[Joaquín Pacheco]] kaj [[Antonio de los Ríos Rosas]], fondis revuon tre influan ĝis ties fermo fare de registara ordeno, ''El Conservador'' (1841), per kiu li intencis kontraŭstari kun la moderuloj kontraŭ [[Espartero]], kaj same apogis la regentinon dum tiu konflikto; pro tio li estis malliberigita dum unu monato, sed kreskis lia politika prestiĝo inter monarkianoj. Post laboro en ''El Correo Nacional'' kaj ''El Heraldo'', li fondis la ĵurnalon ''El Sol'' kun Antonio de los Ríos Rosas kaj Gabriel García Tassara. Ekde tiu gazeto li postulis malferme en [[1842]] la aĝomajorigon de la futura reĝino [[Isabel la 2-a]]. Elektita deputito por La Coruña en [[1843]], kaj poste por Cáceres. Poste por [[Pozoblanco]], kaj por [[Navalmoral de la Mata]]. Poste li iĝis altranga postenulo pri trezoro, pri komerco, pri eduksistemo kaj aliaj aferoj: apogis la bibliotekon de la Universitato de Sevilo kaj nomumis [[Bretón de los Herreros]] kiel direktoro de la Nacia Biblioteko. En [[1847]], nome la 18-an de marto, estis nomumita Pastor Díaz membro de la [[Real Academia Española de la Lengua]], kun Hartzenbusch kaj Olivari. El tie li apartiĝis iom post iom el politiko, kvankam foje oni alvokos lin por moderigi la polemikojn inter la diversaj frakcioj. Li centriĝis tiam en sia intelekta agado. El 1847 al [[1850]] li estis rektoro de la Universitato de Madrido kaj en [[1856]] iĝis ŝtata konsilisto kaj ministro en 1856 dum la registado de Unión Liberal de [[Leopoldo O'Donnell]]. En [[1857]] estis elektita membro de de la Akademio de Moralaj kaj Politikaj Sciencoj. En 1858 iĝis senatano, krom ambasadoro en Sardio ([[1854]]) kaj Lisbono ([[1859]]-[[1861]]), kaj aliaj; li mortiĝis la 22-an de marto de 1863. == Verkoj == Publikigis ''Poesías'' (1840) post ties apero en ''El Artista'' kaj aliaj revuoj, komponitaj ekde 1828. Fakte lia poemo en galega ''Alborada'' (1818) estas konsiderata unu el unuaj montroj de la renaskiĝo de la lingvo. Per tiaj poemoj li antaŭis kun [[Enrique Gil y Carrasco]], al la pasia intimeco de [[Gustavo Adolfo Bécquer]] kaj de [[Rosalía de Castro]]. El lia poemo "Mi inspiración" (1828) derivis Zorrilla sian ideon pri la misio de la poeto kaj la koncepto de tiu kiel senterigita en la mondo. Estas ampoemoj pri du virinoj, Lina, junaĝa amo, kaj alia, eble nobela madridanino kiun li amis pli aĝa. La komponoj inspiritaj de Lina estas plenaj je doloro, angoro, funebraj vidaĵoj, senkonsolo, kvazaŭ preziditaj de "Mariposa negra" (nigra papilio), (1835), laŭ unu el plej famaj poemoj. Elstaras "Al silencio" (al silento), evoko de noktaj rendevuoj, "A la muerte" (al morto), amara krio de angoro por la malapero de la amatino; "A la luna" (al la luno), kie kombiniĝas la galega pejzaĝo kaj la ''saudade'' (nostalgio, manko) pri la forestantino. La poemoj dediĉitaj al la dua amo parolas pri la belo de la amatino kaj maleblo atingi ŝin. Li komponis ankaŭ poemojn priskrib-filozofajn. Tempopaso kaj malpleno de homa vivo estas en "Al Acueducto de Segovia" kaj "En las ruinas de Itálica". "La sirena del Norte" priskribas la maran pejzaĝon de Galegio, la ĉiutagan aventuron de la maristoj kaj la religian fervoron de la fino de la serĉo. "A la inmortalidad" esprimas dubon pri la alia mondo kaj la pludaŭro. Li faris ankaŭ kelkajn tradukojn el la franca kaj kelkajn komponojn pri cirkonstancoj, kiaj "A don José Zorrilla". En [[metriko]] li montriĝis originala, inventante strofojn. Li kontribuis al romanarton per du verkoj klasitaj kiel sentimientaj kun elementoj membiografiaj. ''Una cita'' (rendevuo, 1837), verkita en 1833, estas novelo kun etoso en Galegio kiu revivigas la amhistorion kun Lina kaj ties morto. Ĝi similas al "La promesa" de Bécquer. ''De Villahermosa a la China. Coloquios de la vida íntima'' (1855), antaŭpublikita en ''La Patria'', estas romano kie Javier, la protagonisto, estas indentigebla kun la aŭtoro. Li rakontas la amojn de diboĉulo kaj ties religian konverton, ekde festoj de la madrida palaco Villahermosa ĝis lia foriro al Ĉinio kiel misiisto. [[Pedro Antonio de Alarcón]] ŝajne inspiriĝis en Nicomedes Pastor Díaz por sia romano ''El escándalo'' (la skandalo). Ĉiukaze ''De Villahermosa a la China'' estas antaŭeniro en la konsolido de la [[realisma literaturo|Realismo]] rakonta. Li krome komponis nombrajn artikolojn kaj librojn rezulte el sia laboro kiel ĵurnalisto, politikisto kaj oratoro. ''Condiciones del Gobierno Constitucional en España. Palabras de un diputado conservador sobre las principales cuestiones de nuestra situación política'' (1846) studas la strukturon de la politikaj partioj kaj petas la union de liberaloj; ĝi publikiĝis en 1848 laŭ subtitolo de ''A la Corte y a los partidos'' (al parlamento kaj al partioj). Serio de prelegoj en la Ateneo de Madrido konstituas la kernon de ''Los problemas del socialismo'' (1848-1849), kiu jam estis publikitaj en ''La Patria'' (1849). En ili montriĝas lia konservativa pensmanieron per kontraŭo al la socialaj modernaj doktrinoj kaj esperi el religio la solvon de la konfliktoj. Kunlabore kun Francisco Cárdenas verkis ''Galería de españoles célebres y contemporáneos o biografías retratos de todos los personajes distinguidos de nuestros días en las ciencias, la política, en las armas, en las letras y en las artes'' (1842) al kio kontribuis per la biografioj de [[Ángel de Saavedra]], Duko de Rivas, kaj [[Ramón Cabrera]]. Li publikigis ankaŭ ''Compendio Histórico-Crítico de la Jurisprudencia Romana'' (1842), prijura verko, bazita sur la verko de la angla historiisto Gibbon kie tiu analizis la disvolvigon de la [[Romia Juro]] ĝis la tempo de [[Justiniano la 1-a|Justiniano]]. Inter liaj artikoloj pri kritiko elstaras "Del movimiento literario en España" (''Museo Artístico y Literario'', 1837), brila defendo de la Romantismo, kaj "De las novelas en España" (''El Conservador'', 1841), per kiu, pri la apero de ''Sab'', markas la mankon de noveloj en hispana lingvo. Liaj ''Obras'' (verkoj) estis publikitaj de la ''Real Academia'' (1866-1868) en ses volumenoj, kun enkonduko de Fermín de la Puente, [[Juan Eugenio Hartzenbusch]], [[Antonio Ferrer del Río]], [[Juan Valera]] kaj [[Patricio de la Escosura]]. Estas moderna eldono de ''Obras'' (Madrid, BAE, 1969-1970), kun studo de José María Castro y Calvo. == Monumentoj al Nicomedes Pastor Díaz == [[Vivero]], la naskiĝurbo de Nicomedes Pastor Díaz, faris omaĝon al li per nomigo de strato kaj metante tabulon sur muro de la naskiĝdomo. Poste laŭ iniciato de [[Manuel Murguía]] oni starigis monumenton, konstruita ekde 1889 al inaŭguro la 26-an de septembro de [[1891]]. Montras statuon el fero kovrita el bronzo kun 2,80 metroj de alto. Ĝi estis farita de la kataluna skulptisto José Campeny Santamaría kaj fandita en la atelieroj de Alejandro Wolgüemoutch, de Barcelono. Aperas Pastor Díaz stare havanta plumon en dekstra mano kaj rulon el paperoj en la maldekstra. == Bibliografio == * Ricardo Navas Ruiz, ''El Romanticismo español''. Madrid: Cátedra, [[1982]] (3a eld.) == Vidu ankaŭ == * [[Hispana literaturo de la Romantismo]] * [[Hispanlingva literaturo|Hispanlingvaj verkistoj]] * [[Romantikismo]] * [[Hispana literaturo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cervantesvirtual.com/FichaAutor.html?Ref=558&idGrupo=conCCDC Kompletaj verkoj de Nicomedes Pastor Díaz] * [http://www.los-poetas.com/o/ndpas.htm Antologio] * [http://www.libertaddigital.com/ilustracion_liberal/articulo.php/16 Biografio de Nicomedes Pastor Díaz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060128012812/http://www.libertaddigital.com/ilustracion_liberal/articulo.php/16 |date=2006-01-28 }} * [http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?numfields=1&field1=autor&field1val=%22D%C3%ADaz%2c+Nicomedes+Pastor%22&field1Op=AND&exact=on&advanced=true&language=esEn Verkoj de Nicomedes Pastor Díaz] en la [[Biblioteca Digital Hispánica]] de la [[Biblioteca Nacional de España]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pastor Diaz, Nicomedes}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Romantikuloj]] [[Kategorio:Galegaj verkistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] nzrm2t9ifr9dc6vj454g4brurtwrj1a Krucumita Kristo en arto 0 461479 9440899 9148769 2026-07-28T19:47:01Z Sj1mor 12103 9440899 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cristo crucificado.jpg|eta|250px|[[Diego Velázquez]], ''Jesuo krucumita'', [[1631]], bildo pentrita per oleo (248 x 169 cm), [[Madrido]], [[Prado-Muzeo]].]]{{Polurinda}} La rolo de la [[ikonografio]] de la '''krucumo de Jesuo''' en la [[kulturo]] de la kristanaro estas fundamenta, ĉar samtempe kaj simbolo kaj emblemo de la naskiĝo de [[kristanismo]] kaj fakta reprezentado de enorma kultura agento en la [[historio]]. Krome, la formala [[signo]] mem de la krucumo, la [[kruco]], fariĝis simbolo disvastigita en la tuta mondo La '''krucumo de Jesuo''', aŭ simple “krucumo” kiu interalie havas plikorekton filologian ĉar plipreciza lingvistika [[paŭso]], kie la vorto ‘’crux’’ estas dativforma,<ref>La [[krucumo]] estis la [[mortopuno]] aljuĝita de romianoj precipe en la foraj provincoj de la Imperio, kiu ĝuste estis Judujo – patrujo de [[Jesuo]].</ref> kun la sinsekva ‘’’morto sur la kruco’’’, estas la fina evento de la tera vivo de [[Jesuo]]. Tiu evento, kune kun la [[Resurekto]] el morto post tri tagoj, estas konsiderata de [[Kristanismo|kristanoj]] la kulmina pinto de la [[homa historio]] – ĉar ĝi malkaŝas tion kio estas la homo kaj kion li bezonas por la fina savo. La evento krucumo estas priskribita en ĉiuj kvar kanonaj [[evangelio]]j. == Atestaĵo de la Sanktaj Skriboj == [[Dosiero:Bronzino-Christ-Nice.jpg|eta|180px|maldekstra| Pentraĵo de [[Bronzino]], elkrucigo kun tri najloj, senligiloj kaj kun piedoapogilo (1545, ĉirkaŭ).]] La rekonstruo de la krucumo de Jesuo devenebla el la kanonaj Evangelioj, al kiuj ĉiuj kristanaj eklezioj atribuas valoron de historieco (latine: “’’quorum historicitatem incunctanter affirmat’’”), aperas tre konforma al tio emerĝiĝinta el la studoj efektivigitaj, precipe en la unua duono de la [[20-a jarcento]], pri la praktiko de la krucumo ĉe romianoj. La krucumo de Jesuo estis efektivigita sur malgranda altaĵo okcidente de [[Jerusalemo]], nomita '''[[Kalvario]]''' [[Latina lingvo|latinlingve]] kaj ''Golgota'' [[Aramea lingvo|aramelingve]], proksime de la urbo-pordoj.<ref>Vidu [[Giuseppe Ricciotti]], ‘’Vita di Gesù Cristo’’, Mondadori, 1962.</ref> Sur la kruco estis fiksita tableto kun la skribaĵo: ‘’Jesuo Nazareta la Reĝo de Judoj”.<ref>Vidu: Ricciotti, verko citita, kie estas evidentigitaj la vortaj malsamecoj inter la kvar evangeliaj raportaĵoj.</ref> La rakontaj detaloj rilate la [[torturo]]jn, nome [[Skurĝado de Kristo|skurĝado]], sensangiĝo – sekve de la lanĉo-frapo fare de soldato – konstituas precizan kaj sufiĉe fidelan raportaĵon. Jesuo, sur la kruco, ne suferis la ‘’crurifragium’’ fare de la soldatoj por hastigi la morton, nome la rompo de la kruroj, ĉar lin vidinte jam mortinta, la soldato limiĝis trabori lian bruston per lanĉo-frapo (‘’[[Evangelio laŭ Johano]]’’ (19, 31-34). Ankaŭ la redono de la kadavro al la familianoj, temo kiu konstituis, jarcenton antaŭe, longajn diskutojn, versimilas ĉar konsentite de ĵusa leĝo de [[Aŭgusto Cezaro]] romia imperiestro, dum antaŭe validis la leĝo malpermesanta la formovon de la kadavro antaŭ ĝia putriĝo. En la rakontoj de la [[Evangelio]]j la morto de Jesuo estas akompanata de signoj, kiel la fendego de la vualo de la templo (Evangelio laŭ Marko |15,38), la obskuriĝo de la suno (Evangelio laŭ Luko 23, 44-46), apero de justuloj en la sankta urbo (Evangelio laŭ Mateo 27, 53) kaj la fidokonfeso de la centestro (Marko 15,39).<ref>Kutime la kristanaj bibliistoj interpretas tiujn aldonaĵojn instrumentoj por elmontri la eksterordinarecon de la evento. Vidu verkojn de: [[Gianfranco Ravasi]] kaj de Ĵon L. Mckenzie, [[Giuseppe Ricciotti]] ktp.</ref> == Kristanaj fontoj == [[Dosiero:Giotto di Bondone 083.jpg|230px|eta|maldekstra|[[Giotto]], ‘’[[Baziliko Santa Maria Novella|Kruco de Sankta Maria Novella]]’’ (1290-1300).]] La fontoj samperiodaj nekristanaj kiuj parolas pri la martiriĝo de Jesuo inkludas [[Tacito (verkisto)|Tacito]]n kaj [[Jozefo Flavio|Jozefon Flavion]]. Plimalfrua, kelkajn jarcentojn poste, atestaĵo estas tiu konservita de la juda tradicio en la Babilona [[Talmudo]]. Tacito, aparte, dediĉas pecon de siaj ‘’Analoj’’ al la [[Pasiono (kristanismo)|pasiono de Kristo]], bedaŭrante, ke ĝi ne celis elĉerpi, eble ĉar pagano, la disvastigon de la nova religio: '''“La fondinto de tiu sekto, Kristo, estis suferinta la morto-torturon sub la regno de [[Tiberio]], ordone la prokuroro [[Pontio Pilato]]. Momente subpremita, la ruiniga superstiĉo denove senbridiĝis ne nur en Judujo, lulilo de la malbono, sed en Romo mem.” ''' (Analoj, XV, 44). La judromia historiisto [[jozefo Flavio]] (ĉirkaŭ 37-103) en sia verko ‘’judaj antikvecoj’’, kiu aperas en diversaj grekaj manuskriptoj konservitaj, parolas ne nur pri la krucumo sed, en iuj tekstoj, transdonas okazintan ankaŭ la resurekto: : '''’’[...] kiam Pilato, pro denunco de elstaruloj inter ni, lin punis per kruco, ne ĉesis tiuj kiuj ekde la komenco lin estis amintaj. Li, fakte, aperis al li la trian tagon denove viva, same kiel jam estis anoncintaj de la diaj profetoj tiun kaj milojn da aliaj mirindaĵoj lin koncernantaj.” ''' (Ant. XVIII, 63-64) Tiu pasaĵo (konata kiel ‘’[[Testimonium flavianum]]’’) estas objekto de diskutado inter historiistoj: la priskribo, kiu emfazas la diecon de Jesuo, estas fakte nemulte kredebla en juda aŭtoro. Oni, do, supozis eblajn interpolaĵojn flanke de mezepokaj kristanaj kopiistoj. La ĵusa, en ([[1971]]), malkovro de ‘’Universala Historio’’ arablingva skribita en [[Sirio]] de la episkopo kaj historiisto [[Agapio el Hierapolis]] laŭlitere prezentas la pasaĵon de Jozefo Flavio en versio kiu ŝajnas pli fidela al la originalo. Li asertas, do: '''‘’Kiel diras Jozefo [Flavio], juda, ĉar li rakontas en la traktadoj ke mem verkis pri la regado de Judoj: okazis ĉirkaŭ tiu tempo homo saĝa kiu estis nomata Jesuo, kiu montris bonan vivkonduton kaj estis konsiderita virta (aŭ dokta), kaj havis disĉiplojn multaj homoj de Judujo kaj de la aliaj popoloj. Pilato lin kondamnis al la krucumo kaj al morto, sed iuj kiuj estis liaj disĉiploj ne rezignis al lia instruado kaj rakontis ke li aperis tri tagojn post la krucumo kaj estis viva, kaj li estis probable la Mesio pri kiu la profetoj estis dirintaj mirindaĵojn.”''' Ekzistas ankaŭ alia fonto interesa eksterbiblia ĉar devenas el la juda tradicio: la babilona [[Talmudo]] (2-a – 5-a jarcento); ĉi tie oni legas ke ''”vigile de la Pasko estis krucumita Jesuo nazareta”'' kaj ''“ankaŭ tiu ĉi estis pelinta al la ribelo Izraelon”''. La noto eble pli interesa estas ĉiukaze tiu koncernanta la proceson kiu informas ke ''‘’troviĝis neniu kiu akceptu lin defendi’’''. == Studoj == [[Dosiero:Franciscan Tau Poland .JPG|250px|dekstra|eta|La simbola uzo de la litero “’’[[Taŭo (litero)|Taŭo]]’’” <ref>[[Ezekielo]] 9.</ref>, kiu reprenas la formon de kruco, estis popolarigita de sankta [[Francisko el Asizo]].]] [[Dosiero:SabinaCrucify.jpg|250px|dekstra|eta|La formelo en la [[Baziliko de Sankta Sabina]] en [[Romo]] estas unu el antikvaj prezentaĵoj de la krucumo.]] Iam oni multe diskutis pri la turmentego, ekzemple, pri la kvalito teologia (aŭ ne pri tiu [[Martiro|martiriĝo]]) aŭ pri la naturo de la kondamno. La temo de la [[Krucifikso]] supozeble jam ĉeestis en la ikonografio de la [[1-a jarcento]] p.K., kiel pruvus la ĉeesto de stampo de kruco en domo de la [[Herkulano|elfosita en Herkulano]], kaj alia en establo en [[Pompejo]]: al Kristo fakte estis asociita la [[greka alfabeto]] “’’[[Taŭo (litero)|Taŭo]]’’”, kiu entenis en si mem la bildon de la kruco. [[Teodozio la 1-a|Teodozio la Granda]] aboliciis la punon per krucumo kaj la bildo komencis ne eksciti negativajn ligilojn. La prezentado de Jesuo krucumita “skandalo por Judoj kaj stultaĵo por paganoj” (1Kor 1, 23), ĝuste skandalis la judojn kaj malŝatiĝis ĉe la paganoj. Post la abilicio de tiu tipo de mortopuno ekaperis la unuaj eksplicitaj reprezentaĵoj de la kruco kaj de la krucumito. La plej antikvaj estas: * la grafitio kontraŭkristana dirita [[grafitio de Aleksameno]] kiu ironias pri la krucumito bestigita, eble verko de imperia paĝio de [[Palatino (Romo)|Palatino]] (datebla je la [[2-a jarcento|2-a aŭ la duono de la 3-a jarcentoj]] p.K. * la krucumo sur la ebura skatolo, konservvata en la [[Brita Muzeo]] de [[Londono]], datebla je [[420]]-[[430]] p.K. * la panelo de [[Sankta Sabina]] en Romo ([[5-a jarcento]]), kiu estas unu el la malmultaj ekzemploj de paleokristana [[skulptarto]]. En la panelo Jesuo Kristo estas skulptita antaŭstaranta, centre de la sceno, pli granda ol la du latronoj Gestas, la malbona, kaj Dismas, la bona [http://www.santiebeati.it/dettaglio/90746]. Li havas la okulojn malfermitaj, la barbon kaj harojn longaj, la brakoj estas etenditaj en pozicio de preĝanto kaj nur la manoj estas najlitaj. La piedoj, male ol la plejgranda parto de la prezentaĵoj, apogiĝas surtere kaj ne estas najlitaj. La kapo estas inklinata al bona latrono kvazaŭ por diri: ''“Hodiaŭ vi estos en paradizo kun mi”'' (''[[Evangelio laŭ Luko]]'' (23, 43). La korpo de Jesuo Kristo aperas senpeza kaj la vizaĝo estas vizaĝo de "vivanto": (mortinta kaj resurektinta). En la [[5-a jarcento]], en la paleokristanaj bazilikoj kaj en mozaikoj aperos la "kruco gemita", simbolo de [[Kristo]] en gloro. En [[451]] papo [[Leono la 1-a|Leono la granda]], reasertante la du naturojn, homan kaj dian, de Jesuo Kristo, diris ke li estis "pendigita sur la kruco kaj traborita de la najloj". Sinsekve la Koncilio de Konstantinopolo de [[696]], ordonis reprezenti Jesuon Kriston en lia suferanta humaneco kaj ne nur en lia gloro. De tiam aktiviĝis du tipoj de reprezentaĵoj: la ''Christus triumphans'' (Kristo triumfanta) kaj la ''Christus Patiens'' (Kristo suferanta). === Alternativaj interpretoj pri la evangeliaj tekstoj === [[Dosiero:Santíssimo Cristo 02.jpg|eta|250px|La Krucifikso de La Laguna, Gotika stilo, 1510–14. [[San Cristóbal de La Laguna]].]] Ĉe iuj religiaj organizaĵoj naskiĝintaj precipe en protestanta medio ([[Atestantoj de Jehovo]],<ref>[http://www.watchtower.org/i/200604a/article_01.htm ''Ĉu kruco aŭ fosto?''].</ref> Kristana Eklezioj de Dio,<ref>[http://www.ccg.org/italian/z/p039z.htm ''La Croce: le sue Origini ed il suo Significato''].</ref> ktp.), la sufero de Kristo estis studobjekto rilate la ilon utiligitan por la ekzekuto de la kondamnito. Tiucele, ilia pribiblia [[ekzegezo]] esploras pri la fideleco de la tradicioj de la Evangelioj, inokuligante la dubon ke eventualaj eraroj kaj simpligoj en tiuj povus enkonduki al malprecizaj interpretoj pri la okazaĵoj. Tiel, precipe flanke de Atestantoj de Jehovo, estas subtenate ke Jesuo estis mortigita pro alfiksado al fosto (''staurós''; estas la greka vorto kio ĝuste signifas foston). La interpreto de ili proponita baziĝus, do, sur la greka versio kaj sur la ĉeesto, en la eroj de la [[Nova Testamento]] referencantaj al la krucumo, de terminoj tradukeblaj ankaŭ alimaniere. Tia interpreto estas, tamen, kontestata, kaj de la katolika eklezio kaj de la plejgranda parto de la protestantaj eklezioj, Laŭ la leksikonoj de la greka lingvo, la greka vorto σταυρός (''stauros''), kiu en la greko de Homero signifas foston, estis uzita en la [[1-a jarcento]] post Kristo por indiki “krucon”.<ref>{{en}} [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2396298 ''Liddell and Scott: σταυρός''].</ref> Cetere, temas pri lingvistika afero kiu realiĝas ankaŭ pro la vorto “forko” kiu en certaj eŭropaj lingvoj ricevis la sencon de pendigilo, dum origine ĝi aludis al simpla bastono kun duoblaj ekstremoj kaj kurba.<ref>Alia simpliga ekzemplo okaza, el la itala lingvo: kiam oni diras “mi havas tegmenton” por “mi havas domon”, kies tegmento estas parto.</ref> La ekzemplo estas duoble signifa se oni konsideras ke la sama vorto ''pendigi'', uzita por indiki la ekzekuton per strangolado per pendigo al ŝnuro, devanas de metafora signifa rilate al la originalo (''pendigi al piko''). Sed krom tiuj, la precipaj motivoj pro kiuj estas ĝenerale ne akceptita la ideo ke Jesuo estis mortigita najlita al fosto kuŝas, laŭ fontoj similaj al la '''[[Encyclopaedia Britannica]]'', en la unua jarcento p.K.. jarcento ĉe kies finiĝo la evangeliistoj priskribis la morton de Jesuo, la krucumo ĝenerale okazis, se ne ekskluzive, ligante la kondamniton, kies brakoj estis etenditaj al transversa trabo (''patibulum'') aŭ najlante al ĝi la pojnojn, kaj fiksante tion tri metrojn ĉirkaŭ alte, sur vertica fusto, dum al la kondamnito oni ligis la piedojn aŭ najlis sur la vertica fusto;<ref>{{en}}[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/144583/crucifixion ''Crucifixion (capital punishment)''] en ''Encyclopaedia Britannica''.</ref> kaj precipe ĉar la unuaj kristanoj kiuj parolas pri la formo de la ilo sur kiu mortis Jesuo, tiun priskribas kiel havantan transversan trabon.<ref>''[[Letero de Barnabaso]]'', [http://www.ansdt.it/AgliAmici/TestiPerAmici/LetteraBarnaba.html ĉapitroj 9 kaj 12]; [[Klemento de Aleksandrio]], ''Stromateis'' VI, 9; [[Justino martiro|Justino el Nabluso]], [http://books.google.com/books?id=kX9d3-VIJKUC&pg=PA273&lpg=PA273&dq=%22dialogo+con+trifone%22+croce&source=bl&ots=qHNTFSjH5q&sig=gPhwohyS0Gu6G7sFUkbcynp-yOU&hl=en&ei=VV-...AS43LL9SRjAfyrL2xBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CBYQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22arrostito%22&f=false ''Dialogo kun Trifono, 40.3''], p. 173 della traduzione italiana, ISBN 88-315-0105-4, kaj [http://digilander.libero.it/undicesimaora2/padri/Giustino_I.pdf ''Apologia prima, 55.4'']; [[Ireneo de Liono]], ''Kontraŭ la herezoj'', 2,24,5; [[Tertuliano]], ''Ad gentes'' 1, 12, 3-5.</ref> Kaj fine oni observu la [[Grafitio de Aleksameno|grafition de Aleksameno]], kie estas skizita la kruco kun la transversa trabo sur kiu pendis la najlito kiam kristanoj eble ankoraŭ ne prezentis la krucon kaj krucumiton. La interpreto de la [[Atestantoj de Jehovo]] ŝajnas kontrastantaj kun iuj pasaĵoj evangeliaj, Je tiu konfirmo oni vidu, fine: '''“37 Kaj ili metis super lia kapo lian akuzon, skribitan: ĈI TIU ESTAS JESUO, LA REĜO DE LA JUDOJ.” ''' (Mat 27, 37) Ĉu super lia kapo aŭ super liaj manoj, ĉar la manoj estus najlitaj super la kapo? Ĉi-kaze la Evangelio ne favoras al la tezo de la Atestantoj de Jehovo ĉar ĉi tie oni parolas pri pluraj najloj. Plue oni vidu suben: '''”24 Sed Tomaso, unu el la dek du, kromnomata Didimo, ne ĉeestis kun ili, kiam Jesuo venis. 25 La aliaj disĉiploj do diris al li: Ni vidis la Sinjoron. Sed li diris al ili: Se mi ne vidos en liaj manoj la truon de la najloj, kaj se mi ne metos mian fingron en la lokon de la najloj, kaj ne metos mian manon en lian flankon, mi tute ne kredos.” ''' (Joh 20, 24-25). Tomaso diras “de la najloj”, ne “de la najlo” kio estus pli ĝusta se la manoj de Jesuo estus traboritaj per unusola najlo. Povas utili ankaŭ la [[Mortotuko de Torino]], kies vundoj elmontriĝas sur la pojnoj. == Signifo de la krucumo en la historio de kristanismo == [[Dosiero:Crucifixion.jpg|300px|dekstra|eta|reprezento de la krucumo en [[Oliva de la Frontera]], [[Hispanio]].]] La krucumo komenciĝis esti publike prezentata de kristanoj, nur ĉirkaŭ la [[4-a jarcento]], kiam la romia imperiestro [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio]] kaj [[Teodozio la 2-a]] malpermesis ke la tribunaloj kondamnu al tiu torturo, kiu tamen daŭri en nekristanaj orientaj landoj ĝis la [[9-a jarcento]]. Dateblas ankaŭ ĉirkaŭ tiu epoko la malkovro, flanke de [[Helena de Konstantinopolo]], patrino de la imperiestro Konstatino la 1-a, de la aŭtenta kruco. Iom post iom ĝi fariĝis malkaŝa signo de la kristana konfeso, ĉiam pli senĝene elmontrita kaj ĉiam pli la simbolo distanciĝis el la signifo de krimula krucumito. Rimarkindas ke tio koncernas nur la krucon ĉar la prezentado de la krucumo aperos en postaj jarcentoj. [[Koncilio kvinasesa]] en Trulo ordonis rekte reprezenti la krucumon kiel embleman kultan valoron, kaj estis decidite figure rememori Jesuon en la formo de la krucumito, kiel aperas en miniaturo de la Evangelioj de [[Rabula]] nun konservata en la [[Laŭrenca Biblioteko]] de [[Florenco]]. Kun Kristo kvieta, serena, venkanta; inter la akcesoraj simboloj de la prezentado, figuriĝis la kranio de [[Adamo]] (por signifi ke tie mortis la homo kaj ne la dieco), la [[anĝelo]]j (eble nur la ĉefanĝeloj), la [[Agnus Dei|ofera ŝafido]], [[Satano]], [[preĝejo]], [[sinagogo]] kaj, neatendite, la [[Blanka pelikano|pelikano]]. Fakte, mezepoka legendo, tre vastiĝinta, rakontis pri la kapablo de la pelikano renaskigi siajn gefilojn. pro iu ajn kaŭzo mortintajn, ilin aspergante per sia sango.<ref>''Foje reduktitaj kiel senigitaj el vivo, iliaj gepatroj ilin sanigas per sia sango'' ([[Brunetto Latini]], el la ''Livres dou Tresor'', L, I, CLXIII|'”Parfois pasmés aussi comme sans vie, et si pairons les guarissent de leur sanc”).</ref> Tiu analogio kun la ofero de Kristo kiu, en la katolika fido, elaĉetas per sia sango la homaron el la peko, inspiris literaturistojn kaj poetojn, asignante al la pelikano la la valenton de kristologia simbolo.<ref>Louis Charbonneau-Lassay, ''La bestaro de Kristo'' (vol II), Ed. Arkeios, Romo, 1995, ISBN 88-86495-02-1, p. 123 kaj sekvantaj. La legendo povus esti frukto de tiu malprecize komprenita ago de la birdo kiam ĝi klinas la bekon por regurgiti la manĝaĵon en la gorĝo stivitan.</ref> La formoj de la figura prezentado (en la arto, la abunda prezentado de la [[Pasiono de Kristo]] povus konstitui genron per si mem en multaj disciplinoj) kompreneble montros estonte la signojn de la variado kaj de la artaj kanonoj kaj de la kulturaj etosoj. Tio povas ankaŭ ekspliki la nepreterlaseblajn ikonografiajn diferencojn inter la kristanaj kultoj okcidentaj kaj tiuj de la [[Ortodoksismo|orienta eklezio]]. == Antropologio de la religioj == La krucumo eniras la areon de interesoj de la [[Antropologio|antropologio de la religio]] kiam la scienco adresis sian atenton al la sistemoj de reprezentado kaj al sistemoj simbolaj. Aparte elstara rolo, en la medio de tiuj studoj, estas tiu elektita de la itala historiisto kaj antropologo [[Ernesto de Martino]] kiu malkovris ĝuste en la ofero de Kristo la kreda temo kiun distingas la kristanismon el la aliaj religioj. De Martino alfrontis ankaŭ la sencon de la morto de Kristo kunlige kun la traŭmata momento de la sperto pri la morto de sia karuloj kaj pri la bezono "[[Ellaborado de la funebro|ellabori la funebron]]". == Kulturaj esprimoj == === Figuraj artoj === [[Dosiero:Bernhard Strigel 006.jpg|eta|dekstra|280px|Oni senvestigas Kriston. (Pentraĵo de Bernhard Strigel, 1520, [[Berlino]], [[Gemäldegalerie (Berlino)|Gemäldegalerie]]. Ĝi aludas la momenton kiu antaŭas la krucumon.]] La krucumo estas temo kaj objekto tre grava en la [[historio de arto]], tia ke ĝi meritas preskaŭ apartan studon ĉar ne tute enkadregeblan en la kategorio [[sankta arto]]. Multaj estis la motivoj kiuj konvinkis artistojn de la pentrarto, skulptarto, muziko, kaj de ĉiuj minoraj artoj al tiuj referencantaj, altiriĝi el tiu temo kiu nun estas elstara arta heredaĵo de la homaro. La prezento de la [[pasiono de Kristo]] alestigis fakte vastan oportunon por revivi emociojn kaj sensacojn, kaj ĉiukaze animskuiĝon, kiuj ne trovas rimarkeblan komparon en aliaj instigoj de komuna tujeco kaj ricevebleco. En diversaj, kiel por la tuta sankta arto, estis epokoj, kiel certe dum [[renesanco]], en kiuj [[mecenatismo]] de la diversaj urbaj Senjorioj, unu el kiuj estis, tiucele, la [[papo|papa senjorio]], ligis la malavarecon al la elekto pri la temoj, kiuj perfektiĝis ĝis fariĝi neripeteblaj ĉefverkoj. Kaj, kvankam oni agnoskas ilian artan valoron, tiuj verkoj entenas ankaŭ gravegan dokumentecan registron, ĉar ili priskribas, aparte en la komparado inter la diversaj epokoj, en la variiĝo de la kultura kaj socia koncepto de la sanktaj materioj (aŭ spiritaj ĝenerale): fakte ili allasas travidi la pligrandan aŭ malpligrandan gravon kiuj iuj detaloj, iuj ĉeestoj (aŭ malĉeestoj), iuj kuntekstoj povis ricevi aŭ perdi en la evoluon de la menseco. Ekde la prezento de la Biblio de [[Rabula]] al la [[Kristo de San Juan de la Crŭx|superreala sintezo de Dalì]], pasante tra la miloj kaj ĉiam ŝanĝantaj facetoj de la itala ([[16-a jarcento]]) kaj flandra, katolika kaj protestanta, la krucumo markas per sia ĉiamdaŭra neŝanĝebleco, senmezuran interpretan floradon. La temo, cetere, estis rezervita nek al kristanoj, nek eĉ malpli al la solaj katolikoj: multaj verkoj devenas el protestantaj kristanoj, judoj, gnostikuloj kaj ateistoj, dum ankaŭ la "sporada observanto" [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]] estis kapabla pentri [[Skurĝado de Jesuo|Skurĝadon de Jesuo]] kiu ankoraŭ hodiaŭ estas unu el la plej tiutemaj realigoj. La [[Blanka krucumo]] de [[Marc Chagall]], [[Ĥasidismo|ĥasida]] judo, kune kun la tritiko "[[Rezistado (Chagall)|Rezistado]], [[Resurekto (Chagall)|Resurekto]], [[Liberigo (Chagall)|Liberigo]] atentigas ke la ofero de Kristo jam fariĝis komuna heredaĵo de la kulturoj (almenaŭ de tiuj okcidentaj) kiel simbolo de persekuto kaj foje estas uzata por pentri kriston, juddevenan, kiu enkarnigas la eternan destinon de la judoj. Ankaŭ pri tiuj subjektivaj diferencoj, en la nunaj tempoj, eblas tial eltiri sugeston por ĉiamaj interesaj akcesoraj rimarkoj. ==== Ikonografio ==== [[Dosiero:San Domenico39.jpg|eta|200px|Krucifikso de la Baziliko de Sankta Domeniko, de [[Giunta Pisano]].]] La disvolviĝo de [[Kristanismo]] produktis, kiel konate, vastegan ikonografian sistemon, en kiu kunfluas kaj sennombraj artaj produktaĵoj destinitaj (foje kun instruaj celoj en la kultaj lokoj) kaj artofaritaĵoj en kiuj esprimiĝas devotecaj bezonoj en la diversaj epokoj kaj diversaj lokoj en kiuj okazis la kristana enkulturado. La simbolo de la kruco kaj la reprezentado de la evangelia rakonto pri la krucumo – ĉar fakte estas establite ke la funda karaktero de la kristana specifeco estas la morto de Dio fariĝinta homo kaj kondamnita al la ekzekuto fare de la homoj – havas reljefon absolute superpezan en la kristana ikonografio. Eĉ la krucumo elstaras kiel la [[Antonomazio|antonomazia]] simbolo de la kristanismo. La ikonografia materialo inda je atento tendencas, ekde unuaj apenaŭ skizitaj ĉizaĵoj de la kruco videblaj en [[katakombo]]j al la esprimoj plej altaj de la pentrarto de la krucumo de Jesuo renkonteblaj en la sankta arto de ĉiuj jarcentoj; ĝi interspacas ekde la verko de alta valoro destinitaj al la riĉaj kaj rafinitaj komisiantoj, al la esprimnaivaj manifestacioj de la popolo videblaj en la votaj kapeloj aŭ en religiaj festoj kiuj celebras la pasionon de Kristo, kaj en io alia. Utilas rimarkigi ke la [[ikonografio pri Jesuo]], laŭ longa tempo ne estis la kruco, sed skulptaĵoj aŭ pentraĵoj aŭ ilustraĵoj prezentantaj antaŭe la simbolojn referencantajn al la Majstro (la fiŝo ''[[Iĥtis|ἰχθύς = Ichthys]]'', la kolombo, la ŝafido) poste prezentaĵoj de la Kristo resurektinta, de la [[Kristo Pantokratoro]]. La kruco dekomence signifis por la kristanoj la perforton de la paganoj kaj judoj kaj ne estis reprezentita. Kiam la mecenatismo de religiaj ordenoj kaj de papado en okcidento elstarigis inspiran motivon la krucumo, kiel regantan temon de la kulturo kaj de la mezepoka arta esprimo, tiam kreiĝis la stereotipo de Jesuo Kristo najlita sur la manpalmoj. Tamen, la romianoj krucumis la kulpulojn ilin najlante nivele de la pojnoj cele de ilia sensangiĝo rapidiganta la morton, kaj ankaŭ pro la fakto ke la palmoj ne kapablus subteni la pezon de la korpo. Tio favoras al la aŭtenteco de la [[Mortotuko de Torino]] kiu klarege montras najlosignojn ĝuste sur la pojnoj. ==== Pentrarto ==== [[Dosiero:Antonello da Messina 028.jpg|eta|200px|La Krucumo de [[Antonelo el Mesina]], [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio de Londono]].]] Rilate al la difino de la temoj, iu hastema distingo fareblas inter [[skulptarto]] kaj [[pentrarto]], kvankam iom artifika kaj eble akademia, inter la [[elkrucigo]] de la krucumito (sceno senmova, monotema, pri la sennajligo el la kruco) kaj tiu de la [[krucumo]] (kiu plidinamike entenas en si mem la unuan kaj ĝian kuntekston); la distingo sin igas, plue, deviga ĉar en la prezentado de la [[krucifikso]] (kiu, malgraŭ ĉio, produktiis valoregahb verkojn, kiel ekzemple tiu de [[Giotto]]) ne ĉiam eblis disigi instrumentan produktaĵon (kiel, ekzemple, por la preĝeja aranĝo aŭ por la vendado al la fideluloj) foje efektigitan senartacele, sed nur metiiste kvankam valide. Rilate tiujn "produktaĵojn" oni notu ke la Krucifikso foje estas (estu dirate senmalŝate) aranĝa objekto-komplemento de la [[Rozario|rozaria]] ĉeno (pingloj, pendaĵo ktp), sed foje kun realigaĵoj riĉaj je subtila rafiniteco. Menciindas krome ke, laŭ iuj vidpunktoj, la prezentaĵoj de la ''[[Via crucis]]'', (Krucvojo), (kies formo plivastigita estas la [[Reliefo (arto)|reliefo]]), ĝuste pro tio ke ĝia rakontado konkludiĝas per la krucumo, ne estas ekskludendaj el tiu atenta ekzameno, ĉar ili alportas grandvalorajn verkojn. Analaga taksado povus esti elmetita rilate la [[Skurĝado]]n de Kristo. Koncepte, krome, al la prezentaĵoj de la krucumo estas ankaŭ tute apudaj tiuj de la [[Elkrucigo]] kaj de la [[Pieco (arto)|Pieco]]j (la doloro de la patrino kiu ricevas la korpon de Jesuo inter siaj brakoj - ''Mater dolorosa''), sed el tiu distingeblaj, rimarkante ke la dolora reago de la “[[Tri Mariaj]]” faras fone parton de la Krucumo. La verkoj prezentantaj la ''Krucumon'' konstituas artan produktaĵaron kiu trairas la jarcentojn. Spite de la malfacileco (kaj arbitrareco) taksi pri la arta valoro de unuopaj verkoj, ĉi-sube estas citataj iuj, precipe italaj, tiutemaj artaĵoj: [[Dosiero:Crocefissione del Perugino.JPG|eta|200px|Krucumo fare de [[Pietro Perugino]]]] [[Dosiero:Crocifissione gavari.jpg|eta|200px|La ''[[Krucumo Gavari]]'' de [[Rafaelo]]]] * [[Bizanca arto]] ** La ''[[Kruco de Mastro Guglielmo|Kruco de Sarzana]]'', subskribita de [[Maestro Guglielmo]], en la [[Kunkatedralo de Santa Maria Assunta (Sarzana)|kunkatedralo de Sankta Maria Ĉielenprenita]], [[Sarzana]] ([[1138]]) ** ''[[Krucifikso de San Damiano]]'', [[baziliko de Sankta Klara]], [[Asizo]] (12-a jarcento) ** La ''[[Krucifikso|Krucifikso n. 20]]'' de [[bizanca majstro de la Krucifikso de Pizo]], [[Museo nazionale di San Matteo]], [[Pizo (Italio)|Pizo]] (1210 ĉirkaŭ) ** La ''[[Krucifikso de la Baziliko de Sankta Dominiko]]” de [[Giunta Pisano]], **[[Baziliko de Sankta Dominiko (Bolonjo)|Baziliko de Sankta Dominiko en Bolonjo]] (1250-1254) ** La ''[[Krucifikso]] [[Cimabue]] '', (preĝejo de Sankta Dominiko en [[Areco]]) ** La ''[[Krucifikso]] de la katedralo de [[Pistoja]]'' de Coppo de Marcovaldo (1274) ** La ''[[Krucifikso de Sankta Kruco]]'' de Cimabue ([[Florenco]] 1280 ĉirkaŭ) * [[Gotika arto]] ** La ''luneto de la Krucumo'' de [[Nicola Pisano]] en la portalo de la ĉefpreĝejo de [[Luko (Italio)|Luko]] ** La panelo de la ''Krucumo'' en la pupitro de la [[Baptejo de Pizo]] de [[Nicola Pisano]], (1260 ĉirkaŭ) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Sankta Maria Novella]]'' de [[Giotto]] [[Florenco]] (1290 ĉirkaŭ) ** la ''[[Krucifikso de Padovo]]'' de [[Giotto]] en [[Muzeo de la Ereamitani]] en [[Padovo]], (1303-1305 ĉirkaŭ) devenanta el la [[Kapelo de Scrovegni]]. * [[15-a jarcento]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Gentile da Fabriano]] en la [[Pinakoteko de Brera]], [[Milano]] (1410 ĉirkaŭ) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Masaccio]]'', [[Muzeo Capodimonte]] (Napolo) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Pietro Perugino]]'' (frisko) en preĝejo de [[Sankta Maria de Pazzi]] ([[Florenco]]) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Andrea del Castagno]]'', [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio de Londono]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Andrea Mantegna]]'', [[Luvro|Muzeo de Luvro]], ([[Parizo]]) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Antverpeno]]'' de [[Krucifikso de Antonello el Mesina|Antonello el Mesina]], [[Koninklijk Museum voor Schone Kunsten]], [[Antverpeno]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Krucifikso de Antonello el Mesina|Antonello el Mesina]] en [[Bukareŝto]]'' ** La ''[[Krucifikso de Krucifikso de Antonello el Mesina|Antonello el Mesina]]'', en [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio de Londono]] ** La ''[[Krucifikso de Antonello el Mesina]]'' en Prato (Italio). * [[16-a jarcento]] ** La ''Krucumo'' de [[Tiziano]], [[Pinacoteca nazionale (Bologna)|Pinacoteca nazionale]] de [[Bolonjo]] ** La ''[[Krucifikso Mond]] (aŭ Krucifikso Gavari)'' de [[Rafaelo]], en [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio de Londono]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Giorgio Vasari]]'' en la preĝejo de Sankta Johano en Carbonara en [[Napolo]] * [[17-a jarcento]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Guercino]]'', en [[Cento (Italio)|Cento]] ** La ''Christus patiens'' (Kristo suferanta de [[Gian Lorenzo Bernini]], aŭtoro ankaŭ de la ĉizaĵo ''Sanguis Christi'' * [[20-a jarcento]] ** ''[[Krucumo blanka]]'' de [[Marc Chagall]], en [[The Art Institute de Chicago]] ** ''[[Krucumo|Krucumo de Pablo Picasso]], en la [[Nacia Muzeo Picasso de Parizo]] ** ''[[Kristo de Sankta Johano de la Kruco]]'', de [[Salvador Dalí]], en [[Glasgovo]] ** ''[[Corpus Hypercubus]]'', de [[Salvador Dalí]], en [[Metropolita Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art di New York]]. Inter la multaj kontraŭkonvenciaj, mencion apartan meritas la fama kaj diskutata "Homo de la doloroj" de [[Albrecht Dürer]], en kiu Kristo estas montrata en pozo tre originala, dum, ŝirita de la doloro (kiun oni supozas, pro la multaj detaloj kiel la fluanta sango) li rigardas en la okuloj la spektanton, kvazaŭ senkuraĝigita kaj konsternita, en kornico kiu estas forlasita la prezentado de la klasika sceno por fariĝi, kun granda anticipo, simbola senluma kaverno en kiu oni povu legi la suferon de la homoj. La krucumo laŭlonge de la tempo-paso alprenis sur si akcesorajn signifojn. Se la ĵus citita Dürer poste sin vidigis, en sia kinkona portreto, celante identigi sian personan oferon en la ofero de Kristo, multaj aŭtoroj ellaboris sammaniere siajn personajn dramojn per tiu referenco; sendepende de subjektiva taksado pri la eventuala bona gusto, temas ĉiukaze, plejofte, pri disvolviĝo de la ofero de Kristo efektivigita tiamenire ke rezultu la objektiva gravo por ĉiu unuopulo. Ankaŭ hodiaŭ la krucumo estas temo viva en la arto, arto kiu jam sin esprimas pere de moderna lingvaĵo. Tiucele provo akordigi tiun lingvaĵon kun la religiaj simboloj ligitaj al la tradicio estis forte proponita de [[Johano Paŭlo la 2-a]], en ties letero al la artistoj. Tio realiĝis en iuj muzeoj inter kiuj la [[Muzeo staurós|staurós]]. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="300"> Dosiero:Christus am Kreuz, 1780.JPG|{{center|[[Francisco de Goya|Goya]]}} Dosiero:El Greco - Le Christ en croix adoré par deux donateurs 02.jpg|{{center|[[El Greco]]}} Dosiero:Cristo crucificado.jpg|{{center|[[Diego Velázquez]]}} Dosiero:Francisco de Zurbarán - Crucifixion - The Art Institute of Chicago.jpg|{{center|[[Francisco de Zurbarán]]<!--Kristo en la kruco de Zurbarán-->}} Dosiero:Crucifixion by Theophanes the Cretan.jpg|Krucifikso de [[Théophane le Crétois]] Dosiero:Vitrail de la crucifixion. Poitiers. Cathédrale Saint-Pierre.jpg|[[Vitralo]]j en la [[Katedralo de Poitiers|katedralo sankta Petro ĉe Poitiers]] Dosiero:Crocifisso di Luce Opere di Filippo Biagioli.tif|"Crocifisso di Luce" o "Krucifikso de Lumo" Preĝejo Santo Stefano, Italio. Skulptaĵo de Filippo Biagioli. </gallery> === Kino === Iuj kinaj verkoj: * ''[[La amikoj de Jesuo-Judaso]]'', reĝisoro [[Rafaelo Mertes]]. [[Danny Quinn]] surmetas la vestojn de Jesuo. * ''[[La Pasiono de Kristo]]'' ([[2004]]), reĝisorita de [[Mel Gibson]] kun [[James Caviezel]] en la rolo de [[Jesuo]]. * ''[[Barabaso]]'' ([[1962]]), reĝisorita de [[Richard Fleischer]]. La sceno de la krucumo. * ''[[Su Re]]'' de [[2013]] reĝisorita de [[Giovanni Columbu]], filmo pri la Pasiono turnita en medioj [[Sardio|Sardaj]]. * '' [[La Evangelio laŭ Mateo]]'' reĝisorita de Pierpaolo Pasolini. === Muziko === Iuj muzikaj verkoj: En la muziko, kaj kompreneble kun atento al [[religia muziko]], ne malpli ĉeesta estas la temo pri la pasiono kaj krucumo de Jesuo en la grandega nombro de verkoj kies unuaj supozendas tuj mezepokaj kiel subporto al literaturaj verkoj. La [[gregoria ĉanto]] estas certe unu el la manieroj plej riĉaj je temoj koncernantaj la pasionon de Kristo, kaj pere de tiu ĝi penetras en la "bontonon" de la religia komponaĵo la uzon de la referenco al la latinlingvaj Evangelioj, konforme al la katolika religio kiu je tiuj verkoj estis garantianta la tradicion kaj substance ties pludaŭrigon. Estas, ofte, la latinaj versegoj de la Evangelioj la ekipantoj de la religia muziko, kaj iuj el ili pro la metriko de la frazo, kaj pro la drameco de la liturgia momento kiun ili devis akompani en la meso (oni vidu ''Tenebrae factae sunt; Quid me dereliquisti; Et inclinato capite''), iom post iom finiĝis por krei subgenrojn de la meso (kaj de la meso kantata), kun aparta produkta intenseco en la 17-a jarcento; "''Stabat mater''", ekzemple, estis alfrontita de multaj komponistoj inter kiuj la "ruĝa pastro" [[Antonio Vivaldi]] kaj [[Johann Sebastian Bach]] kaj, precipe, [[Giovanni Battista Pergolesi]]. Pro la specifa rakonta aliro de la muziko, malsame ol la aliaj artoj, ne eblas atendi fokusiĝon sur unusola de la temoj pri la ofero de Kristo, la muziko povis kuntreni kompletajn sekciojn de la Sankta Skriboj, fluidajn seriojn da eventoj kaj ne nur simplajn [[monologo]]jn. [[Johann Sebastian Bach]], kiel konate, dediĉis kvin el siaj precipaj verkoj al la Pasiono, el kiuj du perdiĝis. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Krucumo]] * [[Krucumo de Jesuo]] * [[Krucifikso]] * [[Obskuriĝo dum la krucumo de Jesuo]] * Ikonografio de la krucumo * [[Morto de Jesuo laŭ antropologiaj studoj]] * [[Pasko]] * [[Obskuriĝo dum la krucumo de Jesuo]] * [[Pasiono (kristanismo)|Pasiono de Jesuo]] * [[Granda vendredo]] * [[Mortotuko de Torino]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Mortotuko de Torino kaj scienco: ** [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Mortotuko1.pdf] ** [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Mortotuko2.pdf] ** [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Mortotuko3.pdf] == Aliaj projektoj == Komuna montras serion da bildoj koncernantaj la krucumon de Jesuo: [http://commons.wikimedia.org/wiki/category:Crucifixion?uselang=it] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Krucumado]] [[Kategorio:Kristana teologio]] [[Kategorio:Religia arto]] 9m9o1yxvjoyi51erd7zcbb66hpx9y3r Alois Nebel 0 462284 9441117 7834626 2026-07-29T09:30:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Alois Nebel''' estas la titolo de komiksa novelo en tri partoj de [[Jaroslav Rudiš]] kaj [[Jaromír Švejdík]]. La tri volumoj ''Bílý potok'' (2003) ''Hlavní nádraží'' (2004) kaj ''Zlaté Hory'' (2005) eldonitis en ĉeĥa lingvo. Tradukoj ekzistas ĝis nun en la francan, la polan kaj la germanan.[[Dosiero:Horní Lipová, nádraží.JPG|eta|Stacidomo de Horní Lipové, kiu modelis por la Weißbach-stacio en la filmo.]] == Enhavo == Alois Nebel estas stacidomestro de malgranda fervoja stacio de Bílý Potok, vilaĝo malfacile alirebla ĉe la landlimo pola-ĉeĥa en la montaro Hrubý en [[Ĉeĥa Silezio]]. La ununura ŝatokupo de li estas la kolekto de malnovaj horartabuloj. Kiam nebulo aperas Nebel ekvidadas vagonarojn kun fantomoj kaj ombroj de la malhela historio de Centra Eŭropo: la tempo de la [[Dua mondmilito]], la forpelo de malplejmultoj el [[Ĉeĥoslovakio]] kaj de soveta okupado. Li finfine estis sendita al psikiatria hospitalo. Tie li konatiĝas kun silentemulo, kiu estis arestita pro la provo transpaŝi la landlimon. Li nevole igas Alois ekbatali la demonojn, kiu finfine trovos amikinon. La silentemulo kontraŭe iĝas mem murdisto, venĝante krimon faritan en 1945. == Filmado == En la jaro 2011 la ĉeĥa reĝisoro [[Tomáš Luňák]] adaptis la novelaron al la ekrano laŭ moderna tekniko kombinanta aktoro-ludon kun komiksan filmon. La filmo ricevis plurajn premiojn. La reagoj de la spektantaro ĉie ajn estis treege pozitivaj. == Teksteldonoj == * Jaroslav Rudiš, Jaromir 99: ''Alois Nebel.'' (Traduko germanen), eldonejo Voland & Quist, Dresden/Leipzig 2012, ISBN 978-3-86391-012-9. == Literaturo == * Stefanie Flamm: ''Die Welt des Alois Nebel''. En: DIE ZEIT de la 29. aŭgusto 2013, p.&nbsp;57-58.[http://www.zeit.de/2013/36/tschechien-altvatergebirge-alois-nebel] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.aloisnebel.de/ Eldonejaj anoncoj por germanlingvanoj.] * [http://www.aloisnebel.cz/?lang=en Hejmpaĝo de la filmfarintoj.] * [http://www.literaturhaus-stuttgart.de/event/2276-1-alois-nebel-leben-nach-fahrplan/ Recenzo ĉe ''Literaturhaus''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131215190120/http://www.literaturhaus-stuttgart.de/event/2276-1-alois-nebel-leben-nach-fahrplan/ |date=2013-12-15 }} * Christian Rühmkorf: [http://www.goethe.de/ins/cz/prj/jug/kul/de8529766.htm Pri la reagoj en la regiono kie ludas la intrigo.] * [http://jaroslavrudis.wordpress.com/60-2/ Publikigoj de Jaroslav Rudiš] * [http://www.radio.cz/fr/rubrique/literature/la-bande-dessinee-tcheque-un-art-au-seuil-de-la-maturite Laŭdo de la alta kvalito de ĉeĥa komiksa arto.] {{fr}} * [http://www.radio.cz/fr/rubrique/culture/alois-nebel-au-cinema-ou-comment-lanimation-facilite-la-comprehension-du-passe-suite Kiel helpu komikso lerni pri la propra historio.] {{fr}} [[Kategorio:Literaturo de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj filmoj]] [[Kategorio:Fervojo]] [[Kategorio:Fikciaj ĉeĥoj|Nebel, Alois]] [[Kategorio:Bildliteraturo]] c9bu8309gyyo8b5pfw91u07ac5493pq Belmonte (Kvenko) 0 466060 9440841 8894604 2026-07-28T18:48:59Z Sj1mor 12103 9440841 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Belmonte | mapo = | flago = | blazono = Escudo de Belmonte.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco Kvenko| Kvenko]] | komarko = [[Kvenka Manĉo]]<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | latitudo=39/33/33/N | longitudo=2/42/14/W | regiono-ISO = ES-CU | situo sur mapo2 = Hispanio | zomo = 10 | areo = 92.93 | loĝ = 2001 | jaro = 2013 | dens = 21.53 | pk = | estro = María Angustias Alcázar Escribano ([[PSOE]]) | TTTejo = }} [[Dosiero: Localización de la provincia de Cuenca.svg|eta|250px|Situo de la [[Provinco Kvenko]] en Hispanio]] [[Dosiero:Belmonte CU desde el Castillo 08122000.jpg|eta|350px|Belmonte vidita el la kastelo]] [[Dosiero:Belmonte.jpg|270px|eta|Kastelo de Belmonte]] '''Belmonte''' (bela monto) estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[Provinco Kvenko]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. == Loĝantoj == La loĝanto nomiĝas ''Belmonteño''. La censita populacio en [[2013]] estis de 2001 loĝantoj kaj la denseco estas de 21,53 loĝ/km². == Situo == Belmonte estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Kvenka Manĉo]] en la sudokcidenta parto de la Provinco Kvenko, je altitudo de 806 m; je 103 km el [[Kvenko]], provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 92.93 km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 39°33′33″N 2°42′14″Ok. == Historio == Ŝajne jam estis setlejo tie en epoko de [[visigotoj]] ([[5-a jarcento]]). Ĝi estis jam menciita en [[buleo]] de la papo [[Inocento la 3-a]]. En 1294 ĝi aperas menciita en libro de la epoko de la reĝo [[Sanĉo la 4-a (Kastilio)|Sanĉo la 4-a]] kaj en 1323 ĝi ekhavas gravon, ĉar en la dokumento ''Chronicon domini Joannis Enmanuelis'', oni diras, ke en ĉijaro 1323 [[Don Juan Manuel]] (nevo de la reĝo [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]]) ekkonstruis la muregojn de «Belmont» kaj ekkonstruis [[alkazaro]]n. La unua membro de la familio Pacheco [paĉEko] kiu estis senjoro de tiu vilaĝo estis don Juan Fernández Pacheco, kiu ricevis ĝin el la reĝo [[Henriko la 3-a de Kastilio|Henriko la 3-a]] pro dokumento en [[Tordesillas]] la 16-an de majo de 1398. Meze de la 15-a jarcento, nome en 1456 oni ekkonstruis la nunajn monumentoj de la [[Kastelo de Belmonte]] kaj ''Colegiata de San Bartolomé''. Dum la [[15-a jarcento|15-a]] al la [[18-a jarcento]]j, Belmonte prosperis kaj el tio konserviĝas nombraj konstruaĵoj. [[Fray Luis de León]] naskiĝis en Belmonte en la jaro [[1527]]. === Kino === Por profiti la kastelon oni filmis en la urbeto kelkajn scenojn por famaj filmoj kiaj ''El Cid'' en 1961 kaj ''[[El crimen de Cuenca]]'' (La murdo de Kvenko), bazita sur teruraj okazintaĵoj el 1910 kiam malaperis paŝtisto kaj oni akuzis du kamparanojn pri ties murdo, oni torturis kaj oni kondamnis ilin je multaj jaroj de karcero; post jaroj aperis la falsa "murdito", kiam la akuzitoj estis jam liberigitaj. En Belmonte okazis la torturoj, juĝo kaj kelkaj karcerjaroj. Pri tiu afero verkis [[Ramón J. Sender]] sian romanon ''El lugar de un hombre'' (La loko de homo, 1939). == Ekonomio == Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == *ANDÚJAR, Luís. ''Belmonte''. Cuenca, El autor, 1986. *SALAS PARRILLA, Miguel. ''Alarcón, Belmonte y Garcimuñoz. Tres castillos del señorío de Villena en la provincia de Cuenca''. Madrid, 1997. *SALAS PARRILLA, Miguel. ''El castillo de Belmonte (Cuenca)''. Madrid, 2010. *SALAS PARRILLA, Miguel. ''El bestiario gótico del castillo de Belmonte''. Madrid, 2010. *SALAS PARRILLA, Miguel y FITZ-JAMES STUART DE SOTO, Javier. ''El señorío de Belmonte''. Madrid, Frotaleza de Belmonte, 2013. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Provinco Kvenko]] == Eksteraj ligiloj == * [http://turismobelmonte.es/ Turismo en Belmonte] * [http://www.facebook.com/pages/Belmonte/138989166136934 Facebook de Belmonte] * [http://www.twitter.com/belmontecuenca Twitter de Belmonte] {{Municipoj de Provinco Kvenko}} [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[kategorio:Municipoj de Provinco Kvenko]] [[kategorio: Provinco Kvenko]] b2ucxg3amfxn6icrr3ela28l8fw9c8v Osa de la Vega 0 468013 9440842 8894603 2026-07-28T18:49:07Z Sj1mor 12103 9440842 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Osa de la Vega | mapo = | flago = Flag of Osa de la Vega Spain.svg | blazono = Escudo de Osa de la Vega.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco Kvenko| Kvenko]] | komarko = [[Kvenka Manĉo]]<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | areo = 53.01 | loĝ = 590 | jaro = 2013 | dens = 11.13 | pk = 16423 | estro = Juan Garde Rada | TTTejo = | regiono-ISO = ES-CU | situo sur mapo2 = Hispanio | zomo = 10 }} [[Dosiero: Localización de la provincia de Cuenca.svg|eta|250px|Situo de la [[Provinco Kvenko]] en Hispanio]] '''Osa de la Vega''' estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[Provinco Kvenko]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''osenses''. La censita populacio en [[2013]] estis de 590 loĝantoj kaj la denseco estas de 11,13 loĝ/km². == Demografio == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografia evoluo ![[1991]] !!!! [[1996]] !!!! [[2001]] !!!! [[2004]] !!!! [[2011]] |- | align=center| 734 |||| align=center| 682 |||| align=center| 652 |||| align=center| 660 |||| align=center| 611 |} == Situo == Osa de la Vega estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Kvenka Manĉo]] en la sudokcidenta parto de la Provinco Kvenko, je altitudo de 764 m. La areo de ties teritorio estas de 53.01 km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 39°39′41″N 2°45′27″Ok. == Historio == Romano de [[Ramón J. Sender]] nome ''El lugar de un hombre'' (La loko de homo, 1939) kaj filmo de [[Pilar Miró]] nome ''[[El crimen de Cuenca (filmo)|El crimen de Cuenca]]'' (La murdo de Kvenko), estis bazitaj sur teruraj okazintaĵoj el 1910 kiam malaperis paŝtisto kaj oni akuzis du kamparanojn de Osa de la Vega pri ties murdo, oni torturis kaj oni kondamnis ilin je multaj jaroj de karcero; post jaroj aperis la falsa "murdito", kiam la akuzitoj estis jam liberigitaj. En [[Belmonte (Kvenko)|Belmonte]] okazis la torturoj, juĝo kaj kelkaj karcerjaroj. == Ekonomio == Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj. == Ĝemeligo == * [[Dosiero:Flago-de-Filipinoj.svg|25px|border]] [[Baler]], [[Filipinoj]] == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Provinco Kvenko]] {{Municipoj de Provinco Kvenko}} [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Municipoj de Provinco Kvenko]] [[Kategorio:Provinco Kvenko]] 4hqukz8ys4olqlqefxsqw8103lrs1vi Aleksandra Ekster 0 471003 9440946 9324742 2026-07-29T02:17:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Aleksandra Ekster<br /><small>Александра Александровна Экстер</small> | dosiero = | priskribo = Aleksandra Ekster | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1882|1|6}} | loko de naskiĝo = [[Bjalistoko]]<br />{{Rusia Imperio}} | nacieco = Rusa | sukcesis kiel = [[Pentristo|Pentristino]] | dato de morto = {{mortodato|1949|3|17}} | loko de morto = [[Fontenay-aux-Roses]]<br />{{Francio}} | artista nomo = | artista celigo = [[Rusa avangardo]]<br />Rusa konstruismo | reprezentaj verkoj = }} '''Aleksandra Ekster''' ({{lang-ru|Александра Александровна Экстер}}; naskonome: Aleksandra Aleksandrovna Grigoroviĉ) (naskiĝis {{naskiĝdato|1882|1|6}} en [[Bjalistoko]] [[Rusia Imperio]], nun [[Pollando]], mortis {{mortodato|1949|3|17}} en [[Fontenay-aux-Roses]] [[Francio]]), estis [[artistino]] de la [[rusa avangardo]]<ref>Ŝi estis kromnomita "Amazono de avangardo"</ref>. == Biografio == Ŝi naskiĝis en klera burĝa familio. Ŝia patro estis riĉa aferisto. Ŝi ricevis edukadon de sia klaso: lernado de la franca kaj la germana, privataj lecionoj de desegno kaj muziko, ktp., vizitis kursojn de arta lernejo de [[Kievo]] kiel libera aŭskultantino. Ŝi edziniĝis kun fama advokato kaj havis literaturan kaj artan salonon kun sia edzo, ĝis 1906. En 1907, ŝi trapasis kelkajn monatojn en Parizo en akademio de la "[[Académie de la Grande Chaumière|Grande Chaumière]]". En 1908 ŝi organizis kun [[David Burljuk]] ekspozicion ''Ĉenero'' ({{ru}}: Звено) en la ukraina ĉefurbo. De 1906 al 1914 ŝi havis kosmopolitan vivon, multe vojaĝante. Ŝia samlandano [[Serge Férat]] enkondukis ŝin en la rondon de baronino [[Hélène Oettingen]] en [[Parizo]] kie ŝi konatiĝis kun [[Guillaume Apollinaire]], [[Georges Braque|Braque]], [[Fernand Léger|Léger]], [[Pablo Picasso|Picasso]]. Ŝia laboro estis komence dominita de geometria Cézannismo, poste de rusa-ukraina [[Kubo-Futurismo]]. Ŝi partoprenis al ĉiuj ekspozicioj de rusa maldekstra arto el kiuj tiuj de "Fanto de Karoo" ({{ru}}: Бубновый валет). Ŝi partoprenis al ekspozicioj en Francio kaj Italio kaj kontribuis al la disvastiĝo en Rusion de novaĵoj de la monda avangardo. En 1915, ŝi kreis dekorojn por la teatro Kamerny de [[Aleksandr Tairov]] en Moskvo, kovrante murojn, ŝtuparojn, vestiblon, scenejan kurtenon per siaj pentraĵoj. Influita de la [[suprematismo]] de [[Kazimir Maleviĉ|Maleviĉ]] sed konflikte kun li kaj de [[Vladimir Tatlin|Tatlin]] lia rivalo, ŝi kreis ekde 1916 abstraktajn pentraĵojn, sed ŝi ne montris siajn ne-figurajn verkojn ĝis 1917, je kiu dato ŝi ekspoziciis dek-jaran retrospektivon de siaj verkoj en ekspozicio de "Fanto de Karoo". Ŝi portempe loĝis en Kievo, poste en 1920 ŝi revenis al Moskvo, adoptante la ideojn de [[Rusa konstruismo]], kie en 1921 ŝi montris siajn verkojn sub la titolo ''Konstruoj de ebeno, konstruo de forto'', apogante sin sur sia koncepto de koloro, en kontraŭdiro kun konstruismaj teorioj. Ŝi partoprenis en 1921 al ekspozicio "5x5=25" interalie kun [[Alexandr Rodĉenko]]. En 1922, ŝi dezajnis kostumojn por la teatraĵo ''Salomé'' de [[Oscar Wilde]]. En 1923-1924, ŝi ellaboris modernajn vestaĵojn, pavilonojn por rusaj agrikulturaj kaj industriaj ekspozicioj. Ŝi ankaŭ desegnis skizojn por kostumoj de [[Aelita (filmo)|''Aelita'']], sciencfikcia filmo de [[Jakov Protazanov]]. En 1924 ŝi partoprenis al organizo de soveta pavilono kaj prezentis siajn verkojn en Internacia Ekspozicio de Artoj de [[Venecio]]. Fine de 1924, Aleksandra Ekster fine elmigris al Francio kun sia edzo, sed mallonge ankoraŭ prezentis siajn verkojn sub [[soveta]] pavilono. Ŝi elfaris kostumojn kaj dekorojn, kreis lumajn skulptaĵojn por la berlina apartemento de rusa dancistino [[Elsa Krüger]], fabrikis marionetojn, instruis scenografion, ilustris librojn de la kolekto "Père Castor" ĉe [[Flammarion]]<ref>Post 1936</ref> ekde 1936, kaj notinde 3 panoramojn. Ŝi instruis de 1926 al 1930 en akademio de nuntempa arto de [[Fernand Léger]]. Ekde 1933, ŝi ilustris sur [[guaŝo]] [[enluminuro]]jn kiuj konsistigis rimarkindan fazon de la fino de ŝia kariero. La manuskripto ''[[Kalimako|Callimaque]]'' (franca traduko de greka teksto) estas konsiderata kiel unu el ŝiaj ĉefverkoj. Ŝi partoprenis en 1936 al ekspozicio ''kubismo kaj abstrakto'' de [[Novjorko]] kaj poste ekspoziciis persone en [[Prago]] kaj en Parizo. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="300"> Ekster Three women figures.jpg|Portreto de tri virinoj (1909-1910) Alexandra_Exter_Costume_design_for_Romeo_and_Juliette_1921.jpg|Kostumo dezajnita por ''Romeo kaj Julieta'' (1921) Alexandra Exter-Famira Kifared Menada 1916.jpg|''[[Menado]]j'' (1916) Kamerny Theatre Curtain.jpg|Kurteno de teatro Kamerny en Moskvo (1922) Cubist costumes for Salome.jpg|Kostumoj dezajnitaj por ''Salomé'' de [[Oscar Wilde]] (1922) Alexandra Exter - sketch (Lobanov-Rostovsky coll.) 01.jpg|''Skizo de kostumo por virino en jupo kun krinolino'' «&nbsp;''Эскиз костюма женщины в юбке с фижмами''&nbsp;» (1924) </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Alexandra Exter |commonscat_title=Aleksandra Ekster }} * [http://www.andrei-nakov.org/fr/exter.html Aleksandra Ekster, Parizo, 1972] * [http://www.alexandra-exter.net/ Asocio Alexandra Exter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100526094050/http://www.alexandra-exter.net/ |date=2010-05-26 }} * [http://www.france-ukraine.com/Alexandra-Exter-native-de-l.html Eltiraĵo el ''Aleksandra Ekster, naskita en Ukrainio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090208182437/http://france-ukraine.com/Alexandra-Exter-native-de-l.html |date=2009-02-08 }} == Tradukfonto == {{Trad|fr|Alexandra Exter|100454293}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ekster, Aleksandra}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Rusiaj artistoj]] [[Kategorio:Pentristoj de la Rusa avangardo]] [[Kategorio:Kubismaj pentristoj]] [[Kategorio:Bjalistokanoj]] [[Kategorio:Futurismo]] t7sxle4mvrd39aawe45darcj04keex4 Alexander Langer 0 471742 9440862 9399394 2026-07-28T19:06:01Z Sj1mor 12103 9440862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alexander Langer''' (1946-1995) estis [[ĵurnalisto]], [[pacifismo|pacaktivulo]], [[politiko|politikisto]], [[tradukisto]], kaj instruisto el [[Sudtirolo]] norda [[Italio]]. == Biografio == Langer naskiĝis la {{daton|22|februaro|1946}} en [[Sterzing]], [[Sudtirolo]] en germanlingva familio. Lia patrino estis [[apoteko|apotekisto]] kaj la patro [[kuracisto]]. Li vizitis la [[Gimnazio franciskana (Bozen)|franciskanan gimnazion en Bozen]] kaj en [[1964]] estis inter la plej sukcesaj [[abituro|abiturientoj]] de tuta [[Italio]]. Sekve li komencis studadon de [[juro]] en [[Florenco]] kaj doktoriĝis en [[1968]]. Tiam li proksimiĝis al eksterparlamenta maldekstra politika movado [[Daŭra Lukto|''Lotta Continua'']] (daŭra lukto) kaj iĝis ĉefredaktoro de ĝia ĵurnalo. Post plua studado de [[sociologio]] en [[Trento]], ek de 1972 li laboris kiel instruisto en [[Bolzano-Bozen]] kaj [[Merano]] kaj ek de [[1975]] en [[Romo]]. En [[1978]] Langer revenis al [[Sudtirolo]], kie li daŭrigis sian politikan agadon. Li celis plibonigi la interkompreniĝon inter la etnaj grupoj de la provinco kaj klopodis komprenigi al siaj kuncivitanoj, ke paco, socia justeco kaj medipoluado estas problemoj kiuj tuŝas ĉiuj homoj, nedepende de ilia lingva aparteno. En novembro de 1978 li estis elektita kiel membro de la regiona konsilio de [[Trentino-Alto Adige|Trentino-Sudtirolo]] en la listo ''Nuova Sinistra/Neue Linke'' kaj en 1983 li estis reelektita en la "Alternativa Listo". Dum la 1980-aj jaroj li estis grava kunfondinto de la nacia [[Verda Partio]] kaj de la loka partio [[Verduloj de Sudtirolo]]. En [[1989]] li iĝis membro de la [[Eŭropa Parlamento]] kaj prezidanto de la Verduloj/EFA grupo en la Eŭropa Parlamento . Langer estis profunde engaĝita en paciniciatoj en Eŭropo kaj la [[Proksima Oriento]], kaj en kreskigado de la dialogo inter la alternativaj maldekstraj partioj, la maldekstremaj kristanoj kaj aliaj pacifistaj kaj ekologiaj grupoj. Li funkciis kiel reprezentanto de la [[Eŭropa Parlamento]] en Israelo, Rusio, Brazilo, Argentino, Libio, Egiptujo, Kipro, Malto, kaj estis precipe engaĝita kampanjante por paco en iama [[Jugoslavio]], dum la etnaj militoj de la 1990-aj jaroj. Rezistema al truditaj etnaj limoj, li rifuzis dufoje deklari sian etnan apartenon dum la censoj en 1981 kaj 1991. Tio igis lin neelektebla en la komunumaj balotoj de 1995, kie li intencis kandidatiĝi kiel urbestro. Alexander Langer faris memmortigon en [[Florenco]] la {{daton|3|julio|1995}}. == Alexander Langer Premio == Ek de [[1997]], la "Fondaĵo Alexander Langer", memore al Langer, donas jarpremion al pacaktivulo aganta en malpaca regiono. == Verkoj (elekto) == * ''Aufsätze zu Südtirol. 1978-1995.'' Alpha&Beta, Meran 1996. (eld. de Siegfried Baur kaj Riccardo Dello Sbarba) * ''Die Mehrheit der Minderheiten. Warum wird unsere Welt von ethnischem Sauberkeitswahn und vom grundlosen Vertrauen in Mehrheiten beherrscht?''. Verlag Klaus Wagenbach, Berlin 1996. (eld. de Peter Kammerer). * ''Fare la pace. Scritti su 'azione non-violenta'. 1984-1995'', Cierre, Sommacampagna/Verona 2005. (eld. de Mao Valpiana) * ''Vie di pace/Frieden schließen. Rapporto dall’Europa. Nuovi movimenti e vecchi conflitti: tra autodeterminazione e cooperazione, federalismo e nazionalismo, convivenza e razzismo'', Edizione Arcobaleno, Milano 1992. == Tradukoj == * Scuola di Barbiana/[[Lorenzo Milani]]: ''Die Schülerschule. Briefe an eine Lehrerin/Scuola di Barbiana. Lettera a una professoressa'', Wagenbach, Berlin 1973. (gemeinsam mit Marianne André, mit einem Vorwort von Peter Bichsel) == Literaturo (elekto) == * Gaia Carolli und Davide Dellai (Hrsg.): ''Fare ancora/Weitermachen. Ripensando a Alexander Langer/Nachdenken über Alexander Langer''. Alpha&Beta, Meran 2011. * Florian Kronbichler: ''Was gut war – Ein Alexander-Langer-abc''. Edition Raetia, Bozen 2005, ISBN 978-88-7283-227-1 * Elfriede Niederkofler: ''Alexander Langer als Landtagsabgeordneter''. phil. Diplomarbeit, Innsbruck 1989 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|119456311}} * [http://www.alexanderlanger.org/ alexanderlanger.org - Fondaĵo AlexanderLanger] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Langer, Alexander}} [[Kategorio:Sudtirolo]] [[Kategorio:Tirolanoj]] en3tz6rm5iskuteful1r5yj5uhpgtn0 Akordo De Gasperi-Gruber 0 471963 9440820 6270953 2026-07-28T17:51:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440820 wikitext text/x-wiki La '''akordo De Gasperi-Gruber''' ([[germana lingvo|germane:]] ''De Gasperi Gruber Abkommen'' , [[itala lingvo|itale:]] ''accordo De Gasperi-Gruber'' ), nomata ankaŭ '''akordo de Parizo''' estis konkludita la {{daton|5|septembro|1946}} inter [[Aŭstrio]] kaj [[Italio]]. La traktato garantias protektadon de la aŭtoĥtona, germane kaj [[ladina lingvo|ladine]] parolanta loĝantaro en la regiono [[Trentino-Alto Adige|Trentino-Sudtirolo]]. La akordo havas sian nomon de la itala ĉefministro [[Alcide De Gasperi]] kaj de la aŭstra ministro pri eksteraj aferoj [[Karl Gruber]], kiuj subskribis la akordon kadre de la [[Traktato de Parizo|pactraktato de Parizo]]. == Literaturo == *{{de}} Rolf Steininger: ''Autonomie oder Selbstbestimmung? Die Südtirolfrage 1945/46 und das Gruber-De Gasperi-Abkommen''. Studienverlag, Innsbruck u. a. 2008, ISBN 978-3-7065-4332-3 (''Innsbrucker Forschungen zur Zeitgeschichte'' 2). == Eksteraj ligiloj == *{{it}},{{de}} [http://www.provincia.bz.it/pariservertrag/index_i.asp 1946-2006: 60 anni dell'accordo De Gasperi - Gruber], su provincia.bz.it *{{it}} [http://www.itcbz.it/didattica/archivio/trilinguismo/parigiit.htm “L'accordo di Parigi”]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, dal sito dell'ITC “Cesare Battisti” di Bolzano [[Kategorio:Sudtirolo]] [[Kategorio:Historio de Italio]] [[Kategorio:Historio de Aŭstrio]] slyyi9jbfjo2vljkzrh51ozv3i805op Zurika havengruo 0 478292 9440949 9282931 2026-07-29T02:35:04Z Sj1mor 12103 9440949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo=2014-04-18-Havengruo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 058.JPG |bidlo priskribo =Zurika havengruo, koordinatoj: {{Koordinatoj gms|47|22|20|N|8|32|33|E|montru=entekste}} |regiono-ISO = CH |situo sur mapo = Zuriĥo |zomo = 13 }} La '''Zurika havengruo''' estis starigita en aprilo 2014 en la centro de la malnovaurbo de [[Zuriko]] apud la konsilia domo ĉe la bordo de la rivero [[Limato]]. La arta projekto jam jarojn antaŭ sia realiĝo kreis grandajn publikajn disputojn.<ref>[http://www.nzz.ch/aktuell/zuerich/uebersicht/er-steht-1.18285953 Urs Bühler en Neue Zürcher Zeitung: "Zurika havenguro estas starigita - Ĝi stara" (17-an de aprilo 2014)]</ref> == Historio == La projekto starigi en la cenctro de Zuriko havengruon kile artvero estis lanĉita de respondeculoj de la ruĝverda registaro de Zuriko jam en la 2000-aj jaroj. Post malkovro de 2000-jara romia havenpilio la 4-an de novembro 2009 la artisto Jan Morgentaler lanĉis la projekton de starigo de havengruo en Zuriko.<ref>[http://www.zurich-transit-maritim.ch/de/ahoi/prolog/ Prologo en la retejo de la artista grupo "zürich transit maritim"]</ref> Dekomence la ideo dividis la loĝantaron de Zuriko en du grupoj. La kritiko laŭtiĝis ĉar la kostoj de 700000 svisaj frankoj por la projekto estis konsiderataj altaj.<ref>[http://www.20min.ch/schweiz/zuerich/story/29257763 20 Minuten: "Zuriko definitive ricevas havengruon"(18-an de julio 2012)]</ref> La 20-an de januaro 2011 la komunuma konsilio de Zuriko akceptis krediton de 380000 svisaj frankoj por la artoprokejto de starigo de havengruo en la centro de Zuriko. La kontraŭuloj insultis, ke temas pri "merdaĵo, kiun neniu deziras", dum la poruloj parolis pri "pensigo". La kontraŭuloj de la havengruo kritikis, ke en antaŭa decido en la jaro 2009 la komunuma konsilio jam foje malakceptis la projekton.<ref>[http://www.20min.ch/schweiz/zuerich/story/20859862 20 minutoj: Jes al la havengruo post vigla diskuto]</ref> Post la decido de la komunuma konsilio la urbestraro verdiktis la konstrupermeson. La unika rekurso kontraŭ tiu konstrupermeso estis retirita la 17-an de julio 2012. Tiel la konstrupermeso fariĝis valida.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tageswoche.ch/de/2012_28/kultur/440188/ |titolo=Tageswoche: "La Zurika havengruo tamen realiĝos" (18-an de julio 2012) |alirdato=2014-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140420092317/http://www.tageswoche.ch/de/2012_28/kultur/440188/ |arkivdato=2014-04-20 }}</ref> En septembro 2013 venis lasta obstaklo. Evidentiĝis, ke la efektivaj kostoj pro teknikaj postuloj subite je 120000.- svisaj frankoj superis la permesitan maksimuman buĝedon de 600000.- Nun lastmomente tamen la projekto riskis fiaski. En tiu momento Martin Waser, membro de la urbestraro decidis garantii tiun monon el sia privata havaĵo.<ref>[http://www.zurich-transit-maritim.ch/de/ahoi/zurich-maritim-eine-liebesgeschichte/ Retejo de la artista grupo "zürich transit maritim": "Amrakonto"]</ref> Dank al donacalvoko la sumo tamen rapide reduktiĝis kaj per tiu persona agado la projekto en la lasta momento povis esti savita kaj finfine en aprilo 2014 la projekto realiĝis. La konstrupermeso estas provizora kaj laŭ ĝi la havengruo devas esti malkonstruita en 2015. Tamen nun jam laŭtiĝas voĉoj, ke la havengruo devas resti. == Popoliniciativo kontraŭ havengruoj == Laŭ publikaj enketoj de la ĵurnalo "20 Minutoj" pli ol 78% de la legantaro kontraŭstaris la starigon de la havengruo.<ref>[http://www.20min.ch/schweiz/zuerich/story/29257763 20 Minuten 18-an de julio 2012, supre menciita]</ref> Post la definitiviĝo de la konstrupermeso la [[Svisa Popolpartio]] kolektis 6000 subskribojn por popoliniciativo, kiu postulas la malpermeson de starigo de havengruoj kaj haveninstalaĵoj en Zuriko. La iniciativo fakte estas maltaŭga rimedo, ĉar eĉ se ĝi akceptiĝas, ĝi ne povas retrospektive malebligi la havengruon. La voĉdono ja okazos nur post la starigo de la gruo. La iniciativo estis valide prezentita la 4-an de novembro 2012. La 18-an de marto 2014 la urba konsilio en sia kunsido rekomendis al la popolo malakcepton de la iniciativo, kiu ja fakte ĉiukaze havos nur postan simbolan signifon.<ref>[http://www.20min.ch/schweiz/zuerich/story/29499827 20 Minutoj: "Urba konsilio kontraŭstaras havengruan iniciativon" (19-an de marto 2014)]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Komunejokat|Hafenkran Zürich|Zurika havengruo}} * [http://www.zurich-transit-maritim.ch/ Retejo de la artista kolektivo "zürich-transit-maritim"] == Bildoj == <gallery> Dosiero:2014-04-18-Havengruo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 034.JPG Dosiero:2014-04-18-Havengruo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 027.JPG Dosiero:2014-04-18-Havengruo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 069.JPG Dosiero:2014-04-18-Havengruo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 085.JPG Dosiero:2014-04-18-Havengruo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 095.JPG Dosiero:2014-04-23-Havengruo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 040.JPG Dosiero:2014-04-23-Havengruo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 039.JPG </gallery> {{Unua}} [[Kategorio:Zuriko]] 4cm31r9md9hwwkm3hqo9fl4zju5szqt Albert-riftaj montarbaroj 0 480431 9440923 8833593 2026-07-28T22:32:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arbaro |kategorio = ekoregiono |lando = Burundo |lando1 = Demokratia Respubliko Kongo |lando2 = Ruando |lando3 = Tanzanio |lando4 = Ugando |priskribo de bildo=Bvindi-Montaro, Ugando |regiono-ISO = UG |mapo = |mapo priskribo = Situo de la ekoregiono |biomo = Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj |libera = 732 |libera tipo = Birdospecioj |libera1 = 228 |libera1 tipo = Mamulspecioj }} [[Dosiero:800px-tropical wet forests.png|eta|220px|Situo de la tropikaj humidaj arbaroj en la mondo.]] La '''albert-riftaj montarbaroj''' estas tersupraĵa [[ekoregiono]] el la afrik-altaĵara [[ekoprovinco]] de la [[Afrotropiso|afrotropisa]] [[ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF). [[Biomo|Biome]] ĝi apartenas al la [[tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]] de centra-orienta Afriko, [[Tanzanio]] kaj [[Ugando]]. La ekoregiono konstituas samnoman [[tutmondaj 200]]-regionon kaj estas parto de la [[biodiverseco-riĉaĵejo]] "[[Orienta afromontano]]" difinita de [[Naturprotekto Internacie]]. ==Priskribo== La montarbaroj kovras 103 900 da kvadrataj kilometroj en la okcidentaj partoj de [[Ruando]] kaj [[Burundo]], la orienta bordo de [[Kongo Kinŝasa]], kaj partoj de okcidenta [[Ugando]] kaj [[Tanzanio]]. Tiu areo okupas la paralelajn montarojn de [[Albert-Rifto]] kiu konstituas la okcidentan parton de [[Orientafrika Rifto]]. La montaroj ampleksas Lendu-Altebenaĵon en Ugando (kvankam tie ĉi la [[senarbarigo]] estas preskaŭ totala), [[Virunga Montaro|Virungan Montaron]], kaj [[Ruvenzori]]-Montaron. Je la plej altaj altitudoj de Ruvenzori- kaj Virunga Montaroj (super 3 000 metroj), la arbaroj transiras al la alpaj [[ruvenzoriaj-virungaj montaraj arbustetaroj]], inkludante la altajn pintojn de Stenlej-Monton kaj Karisimbi-Monton. La plej alta pinto en Burundo, Heha-Monto tamen estas en tiu ekoregiono. ==Flaŭro kaj faŭno== La montaraj [[pluvarbaro]]j de la ekoregiono havas pli malvarmetan klimaton ol la [[kongaj arbaroj]] aŭ la [[savano]] de Ugando, Ruando kaj Burundo, kaj tial gastigas riĉan diversecon de [[Afromontano|afromontana]] [[flaŭro]] kaj aparte [[faŭno]]. La malofta [[monta gorilo]] ''(Gorilla beringei beringei)'' postvivas nur en tiu ekoregiono kiel faras ''Cercopithecus lhoesti'' kaj [[subspecio]] de ''Cercopithecus hamlyni'', same kiel multaj [[papilio]]j, kaj birdoj kiaj ''Graueria vittata'', ''Muscicapa lendu'', kaj ''Ruwenzorornis johnstoni''. ==Minacoj kaj konservado== Granda parto de la arbaro jam estis forigata por agrikulturo aŭ por lignorikolto, precipe en la dense loĝaj Ruando kaj Burundo, sed grandaj areoj de arbaro daŭre restas en arbarrezervejoj kaj je pli altaj altitudoj en Virunga-, Itombve-, kaj Ruvenzori-Montaroj. La senarbarigo estas daŭranta kaj estas grava minaco por la ekologio de la regiono. La furioza freŝdata historio de la regiono ankaŭ kaŭzis difekton en la ekologia ekvilibro, ekzemple preskaŭ eliminante la elefanto[[populacio]]n de Virunga Nacia Parko en Kongo. Same kiel tiu ĉi Parko, la ekoregiono ampleksas Nacian Parkon Ruvenzori-Montaro, [[Nacia Parko Buindi-Ĝangalo|Nacian Parkon Buindi-Ĝangalo]], Nacian Parkon Kibale en Ugando, kaj [[Nacia Parko de Vulkanoj|Nacian Parkon de Vulkanoj]] en Ruando. == Vidu ankaŭ == *[[Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj]] *[[Konservada stato de ekoregiono]] *[[Listo de ekoregionoj en Demokratia Respubliko Kongo]] <br> {{Afrotropisaj tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj}} {{Afrotropisaj ekoregionoj laŭ ekoprovinco}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Afriko|Biologio|Geografio}} *{{en}} [http://worldwildlife.org/ecoregions/at0101 Ekoregiono AT0101 : Albert-riftaj montarbaroj (WWF)] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20060615125039/http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at0101_full.html Albert-riftaj montarbaroj (''WWF-Wildworld'')] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20100308064639/http://www.nationalgeographic.com/wildworld/profiles/terrestrial/at/at0101.html Albert-riftaj montarbaroj (''Wildworld'')] - [[Nacia Geografia Societo]] *{{en}} [http://www.eoearth.org/article/Albertine_Rift_montane_forests Albert-riftaj montarbaroj (''The Encyclopedia of Earth'')] *{{en}} [http://globalspecies.org/ecoregions/display/AT0101 Albert-riftaj montarbaroj (''Globalspecies'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140508223307/http://globalspecies.org/ecoregions/display/AT0101 |date=2014-05-08 }} <!--[http://www.worldwildlife.org/science/wildfinder/ Situo de la ekoregiono : tajpu ''Albertine Rift montane forests'']--> *{{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/albertine_montane_forests.cfm Tutmondaj 200; numero 7 : Albert-riftaj montarbaroj (WWF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170105210136/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/albertine_montane_forests.cfm |date=2017-01-05 }} *{{en}} [http://www.cepf.net/resources/hotspots/africa/Pages/Eastern-Afromontane.aspx Orienta afromontano (Naturprotekto Internacie)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140525213903/http://www.cepf.net/resources/hotspots/africa/Pages/Eastern-Afromontane.aspx |date=2014-05-25 }} *{{en}} [http://www.albertinerift.org/ Albert-rifta programo (''Wildlife Conservation Society'').] *{{en}} [http://www.rwandatourism.com Turismo en Ruando (''ORTPN'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100104014918/http://rwandatourism.com/ |date=2010-01-04 }} <!--[http://www.unep-wcmc.org/protected_areas/data/sample/0360p.htm Nacia Parko Vulkanoj.]--> <!--[http://www.footprint-adventures.co.uk/rwanda5.html La virungaj primatoj (''Footprint Adventures'')]--> *{{en}} [http://projects.bebif.be/enbi/albertinerift/common/ Albert-riftaj projektoj (birdoj, papilioj, fiŝoj, ''Rubiaceae''.)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120222170544/http://projects.bebif.be/enbi/albertinerift/common/ |date=2012-02-22 }} [[Kategorio:Afrotropisaj ekoregionoj]] [[Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]] [[Kategorio:Global 200]] [[Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj]] [[Kategorio:Geografio de Burundo]] [[Kategorio:Geografio de la Demokratia Respubliko Kongo]] [[Kategorio:Geografio de Ruando]] [[Kategorio:Geografio de Tanzanio]] [[Kategorio:Geografio de Ugando]] g9guykrdyfk49lzpxdoiqg9401w7fcg A-397 0 480647 9441000 7933405 2026-07-29T03:20:52Z Sj1mor 12103 9441000 wikitext text/x-wiki La '''A-397''' estas regiona [[ŝoseo]], de [[Andaluzio]], [[Hispanio]], kiu konektas [[Arundo|Arundon]] kun [[San Pedro de Alcántara (Marbella)|San Pedro de Alcántara]]. Ĝi kovras areojn ene nur de la [[provinco Malago]]. Ties itinero estas tre kurba kaj dekliva, kaj havigas rigardejojn al pejzaĝo tre montara. Estas tre uzita de motorciklistoj kaj estas danĝera pro la kvanto de brutaro kiu trapasas ĝin kutime, pro la neĝofaloj kaj frostejoj (vintre), pro la rokoj kiuj falas kaj pro la nebulo formita ofte en la zono. Ĉar ĝi estas la ĉefa komunikvojo de Arundo kun la [[Suna Marbordo]], ĝi eltenas multan trafikon kaj kutimas la paŝado de kamionoj, ĉefe dum labortagoj. Krome oftas la konstanta paŝado de turismaj busoj de San Pedro al Ronda kaj inverse. {{Projektoj}} [[Kategorio:Ŝoseoj en Hispanio]] [[Kategorio:Geografio de Andaluzio]] teit0p8qdpzioiknv3hda28pzaouxup Monumento de Santiago 0 483249 9441041 8972678 2026-07-29T04:16:56Z Sj1mor 12103 9441041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|monumento |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=DO |mapo lokumilo = |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapligilo = jes |zomo=13 }} La '''Monumento de Santiago''' (formale '''Monumento al la Herooj de la Restaŭrado''', hispane ''Monumento a los Héroes de la Restauración'') estas monumento starigita en la urbo [[Santiago de los Caballeros]] en [[Domingo]]. Komence ĝi estis konstruita sub la diktaturo de Trujillo siahonore, sub la nomo ''Monumento al la Paco de Trujillo''. Ĝi estis dizajnita de la arkitekto Henry Gazón Bona. Ĝi stariĝis en unu jaro por festi la 100-jariĝon de la dominga sendependeco. Ĝi estis inaŭgurita la 30-an de septembro 1953. [[Dosiero:Monumento de Santiago (Buen Angulo).jpg|250px|eta|maldekstra|Monumento de Santiago]] Post la forpaso de [[Rafael Trujillo]], oni renomis ĝin al ''Monumento a los Héroes de la Restauración'', kiu konservas tiun nomon ĝis la nuno. Ĝi situas sur montetopinto en la orienta flanko de la urbo. La monumento estas turo el 70 metroj alta, parte kovrita de [[marmoro]]. En ĝia interno estas murpentraĵoj de la hispana pentristo [[Vela Zanetti]] kaj ŝtuparo el 365 ŝtupoj kiuj atingas la pinton. La interno de la Monumento estas muzeo pri la herooj de la dominga Restaŭrado kiu malfermiĝis al la publiko por remodelado. La santiaganoj kuniĝas ĉirkaŭ la turo, sur la montopinto, por ekrigardi la urbon kaj pasigi tempon ĉar el ĝi videblas la tuta urbo. Ĉar ĝi estas unikaĵo en la urbo kaj pro la sekva populariĝo, la Monumento estas la ĉefa simbolo de la urbo [[Santiago de los Caballeros]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Monumentoj en Domingo|Santiago]] [[Kategorio:Santiago de los Caballeros]] k6t5jinzw22vzmsn6oa18kwuze1qzib Kleine Dhron 0 484172 9440722 9268249 2026-07-28T13:27:29Z Sj1mor 12103 9440722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero |nomo = Kleine Dhron |alternativa nomo= |foto = Dhron-Bescheid01.jpg |foto-priskribo = Kleine Dhron apud [[Bescheid (Hunsrück)|Bescheid]] |situo = [[distrikto Bernkastel-Wittlich]] kaj [[distrikto Trier-Saarburg]]; [[Rejnlando-Palatinato]], [[Germanio]] |longeco = 28.6 |fonto = ĉe la suda flanko de la monto [[Brommerkopf]] |fonto-alteco = 608 |fonto-alteco-prefikso=ĉ. |fonto-latitudo = 49/44/18/N |fonto-longitudo = 7/4/2/E |regiono-ISO por fonto=DE-RP |river-sistemo = Rejno |enfluejo = ĉe la [[Papiermühle]] en [[Dhron]] |enfluejo-alteco = 151 |enfluejo-alteco-prefikso=ĉ. |enfluejo-latitudo = 49/49/36/N |enfluejo-longitudo = 6/56/21/E |regiono-ISO por enfluejo=DE-RP |altecodiferenco = 457 |altecodiferenco-prefikso=ĉ. |urbetoj survojaj= |dekstraj alfluoj = |maldekstraj alfluoj = |rimarkoj = digolago [[Dhrontalsperre]] }} La rivereto '''Kleine Dhron''' estas 28,6&nbsp;km longa, maldekstra alfluanto de la rivero [[Dhron]] en la [[distrikto Bernkastel-Wittlich]] kaj [[distrikto Trier-Saarburg]] en la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. == Geografio == La rivereto Kleine Dhron fontas en la nordorienta flanko de [[Schwarzwälder Hochwald]] je la suda flanko de la monto Bromerkopf (alteco 661,9 m s.m.) kaj nordokcidente de la monto [[Erbeskopf]] (alteco 816,32 m s.m.) en la mezmontaro [[Hunsrück]] sur alteco de 608 m s.m.. La fontrojo nomiĝas ''Röderbach''. la rivereto fluas unue okcidentsudokcidenten. Ekde la enfluo de la rojo [[Thalfangerbach]] en [[Dhronecken]] la rivereton nomiĝas ''Kleine Dhron''.<ref name="WWRP" /> Poste la rivereto fluas meandre en granda arko okcidenten kaj poste norden kaj nordorienten. Inter [[Büdlicherbrück]] kaj [[Dhrönchen]] estas digo, la [[Dhrontalsperre]]. La plej lastajn kilometrojn la rivereto fluas nordorienten. Ĉe la setlejo [[Papiermühle (Hunsrück)|Papiermühle]] ĝi enfluas sur alteco de 151 m s.m. maldekstre en la riveron [[Dhron]]. Sur sia 28,6&nbsp;km longa vojo la rivereto trafluas altodiferencon de 457 m, kiu egalas averaĝan deklinon de 16,0 ‰. === Flankriveroj === Sekvas la flankriverojn de Kleine Dhron de la fonto al la enfluejo.<ref name="WWRP" /> {| class="prettytable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! align="left" | nomo <br /> <small>([[Orografio|Orografia]] situo)</small> ! align="left" | longeco<br /><small>(km)</small> ! align="left" | akvokolekta<br />areo<br /><small>(km²)</small> ! align="left" | situo de la enfluejo ! align="left" | enflueja<br />alteco <br /> <small>(m super marnivelo)</small> |- |style="text-align:left"| Hohltriefbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| 4,2 |style="text-align:right"| 9,3 |style="text-align:left"| apud [[Hilscheid]] |style="text-align:right"| 454 |- |style="text-align:left"| Jakobsbach <small>(dekstre)</small> |style="text-align:right"| |style="text-align:right"| |style="text-align:left"| sude de [[Hilscheid]] |style="text-align:right"| |- |style="text-align:left"| Gothbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| |style="text-align:right"| |style="text-align:left"| en [[Dhronecken]] |style="text-align:right"| |- |style="text-align:left"| [[Thalfangerbach]] <small>(dekstre)</small> |style="text-align:right"| 6,7 |style="text-align:right"| 17,1 |style="text-align:left"| en [[Dhronecken]] |style="text-align:right"| 375 |- |style="text-align:left"| Speicherbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| 5,5 |style="text-align:right"| 11,0 |style="text-align:left"| post [[Dhronecken]] |style="text-align:right"| 358 |- |style="text-align:left"| Rotbach <small>(dekstre)</small> |style="text-align:right"| 2,3 |style="text-align:right"| 1,4 |style="text-align:left"| ĉe la Rauschmühle |style="text-align:right"| 345 |- |style="text-align:left"| Rasbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| 4,2 |style="text-align:right"| 6,2 |style="text-align:left"| ĉe la Rauschmühle |style="text-align:right"| 345 |- |style="text-align:left"| Bruderbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| 6,8 |style="text-align:right"| 14,0 |style="text-align:left"| apud [[Burtscheid (Hunsrück)|Burtscheid]] |style="text-align:right"| 336 |- |style="text-align:left"| Wolfsbach <small>(dekstre)</small> |style="text-align:right"| 3,0 |style="text-align:right"| 3,7 |style="text-align:left"| post [[Burtscheid (Hunsrück)|Burtscheid]] |style="text-align:right"| 328 |- |style="text-align:left"| Mühlenbach <small>(dekstre)</small> |style="text-align:right"| 4,4 |style="text-align:right"| 6,6 |style="text-align:left"| ĉe la Waldmühle |style="text-align:right"| 290 |- |style="text-align:left"| Krennerichbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| 3,7 |style="text-align:right"| 5,9 |style="text-align:left"| post la Waldmühle |style="text-align:right"| 290 |- |style="text-align:left"| Görzbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| |style="text-align:right"| |style="text-align:left"| apud Schönberg |style="text-align:right"| |- |style="text-align:left"| Friedenbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| 2,7 |style="text-align:right"| 2,5 |style="text-align:left"| post la [[Bescheider Mühle]] |style="text-align:right"| 253 |- |style="text-align:left"| Spiesbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| |style="text-align:right"| |style="text-align:left"| ĉe la [[Naurath (Wald)|Steinesmühle]] |style="text-align:right"| |- |style="text-align:left"| Schastebach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| 2,6 |style="text-align:right"| 2,4 |style="text-align:left"| ĉe la Steinesmühle |style="text-align:right"| 249 |- |style="text-align:left"| Mordbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| 3,7 |style="text-align:right"| 5,0 |style="text-align:left"| ĉe la Schneidemühle |style="text-align:right"| 242 |- |style="text-align:left"| Nothscheiderbach <small>(dekstre)</small> |style="text-align:right"| 4,7 |style="text-align:right"| 4,7 |style="text-align:left"| ĉe la Schneidemühle |style="text-align:right"| 242 |- |style="text-align:left"| Büdlicherbach <small>(dekstre)</small> |style="text-align:right"| 4,7 |style="text-align:right"| 6,5 |style="text-align:left"| ĉe la Bohnsmühle |style="text-align:right"| 241 |- |style="text-align:left"| Bleschbach <small>(maldekstre)</small> |style="text-align:right"| 0,8 |style="text-align:right"| 1,5 |style="text-align:left"| ĉe la Bohnsmühle |style="text-align:right"| 239 |- |style="text-align:left"| Speinbach <small>(dekstre)</small> |style="text-align:right"| 2,2 |style="text-align:right"| 1,7 |style="text-align:left"| post [[Im Dhrönchen]] |style="text-align:right"| 176 |- |style="text-align:left"| Kohlbach <small>(dekstre)</small> |style="text-align:right"| 1,0 |style="text-align:right"| 0,9 |style="text-align:left"| antaŭ [[Papiermühle (Neumagen-Dhron)]] |style="text-align:right"| 158 |} == Akvostato == La rivereto Kleine Dhron estas parte malfajnminerala, silikata mezmontara rojo. De la fonto ĝis la enfluo la akvokvalito estas nepoluciata. aŭ nur malforte poluciata.<ref name="WWRP" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de flankriveroj al Mozelo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato]] o5tbomcgy1aiz4lotlilandg46scsyi Salzmann-lernejo (Schnepfenthal) 0 488012 9440980 9421517 2026-07-29T02:51:14Z Sj1mor 12103 9440980 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lernejo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Germanio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = DE-TH |situo sur mapo2=Germanio |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} [[Dosiero:Salzmann Schule Schnepfenthal.jpg|eta|Ŝildo ĉe la enirejo kun nomo kaj fokuso eduka de la lernigejo]] [[Dosiero:Salzmannschule.jpg|eta|Elaera foto de la lernejo kaj de la internejo]] [[Dosiero:Salzmann Schule Schnepfenthal Reithalle 2.jpg|eta|Iama rajdejo, nun la lerneja kantino]] '''Salzmann-lernejo''' (germane: ''Salzmannschule'') estas tradiciriĉa gimnazio por alttalentitaj lernantoj, specialiĝinta je lingvoj en Schnepfenthal, parto de [[Waltershausen]] (Germanujo). Similaj lernejoj estas ''[[Landesschule Pforta]]'' en [[Naumburg (Saale)]], ''Landesgymnasium für Hochbegabte Schwäbisch Gmünd'' en [[Schwäbisch Gmünd]], ''Internatsschule Schloß Hansenberg'' en [[Geisenheim]] kaj ''Landesgymnasium St. Afra'' en [[Meißen]]. == Historio == === Necesoj por la fondaĵo === La lernejo estis fondita en 1784 fare de [[Christian Gotthilf Salzmann]], origine por la celo de kreskigado de la infanoj de ties granda familio kaj testado de novaj instruaj teorioj. La instruplano pruntis ideojn de [[John Locke]], [[Jean-Jacques Rousseau]] kaj aparte de [[Johann Bernhard Basedow]]. Basedow fondis la t.n. ''[[Philanthropinum]]'', progresema eksperimenta lernejo de [[Dessau]]. La dua lernejestro estis la filo [[Karl Salzmann]], la tria (ekde 1847) la nevo [[Johann Wilhelm Ausfeld]]. [[Konformeco]] al {{J|natura leĝo}} kaj [[klerismo]] estis ĝiaj ĉefaj fokusoj; grandan atenton ricevis praktika vivo kaj studenta taksado; la modernaj lingvoj havis grandan gravecon en la instruplanoj; sporteduko estis lanĉita fare de unu el la instruistoj ĉe Schnepfenthal, [[Johann Christoph Friedrich GutsMuths]]. Li konsideratas kiel la inventisto de moderna sporteduko kaj gimnastiko. Sude troviĝas lia sportejo. La plej malnova lerneja sportejo de la pioniro ankoraŭ viziteblas kaj la historian porsportan ilaron oni tie rekonstruis. === Superrigardo pri la lerneja historio === La lernejo - male al aliaj reformemaj projektoj - ĝis hodiaŭ funkcias.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.salzmannschule.de/uebersetzungen/english/history_facts.htm |titolo=Resumo tiu ĉi troviĝas sur la anglalingva parto de la hejmpaĝo. |alirdato=2014-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140427011251/http://www.salzmannschule.de/uebersetzungen/english/history_facts.htm |arkivdato=2014-04-27 }}</ref> Jenas gravaj momentoj el la kroniko lerneja: * 1785: GutsMuths alvenas en Schnepfenthal * 29-a de junio 1791: angulŝtono metita por plua ejo (domo 2) * 1811: post la morto de Salzmann lia filo Carl ekestris administracie * 1842: konstruo de la transpasiga turo inter ejoj 1+2 * 1884: datreveno 100-a fondiĝa de la lernejo * 1934: datreveno 150-a fondiĝa de la lernejo * 1935: ŝtatigo de la lernejo * 1945: fermo de la lernejo por gastigi rifuĝintojn * 1946: remalfermo kiel publika lernejo, kun unuafoja alirrajto por knabinoj * 1956: transformiĝo en Speciala supera lernejo ''(Erweiterte Oberschule)'' * 1962-66: eblo de metilernado kun samtempa ebleco trapasi maturiĝekzamenojn * 1984: datreveno 200-a fondiĝa de la lernejo * 1991: ŝanĝiĝo en gimnazio * 1993: enkonduko de dulingvaj leconoj * 2001: transformiĝo en specialan lernejon por lingvoj * 14-a de oktobro 2006: kompletigo de la rekonstruitaj ejoj; partnereco kun la Universitato de [[Ilmenau]] * 25-a de aŭgusto 2008: ekkonstruo de la novaj dormejoj == Nuntempa situacio == Hodiaŭ la lernejo estas ŝtata sekundara lernejo kun internulejo, kiu specialiĝis pri lingvoj. Lernantoj lernas la anglan kaj la latinan de la 5-a klasŝtupo, la araba, la ĉinan, aŭ la japanan de la 6-a kaj du el kvar aliaj lingvoj (franca, hispana, itala, rusa) de la 8-a respektive de la 9-a klasŝtupo. == Famaj studintoj kaj instruintoj == * [[Carl Ritter]], fondinto de scienca geografio kiu instruis famulojn kiel [[Arnold Henri Guyot]], [[Ferdinand von Richthofen]] aŭ [[Heinrich Barth]] * [[Christian Karl André]], grava biologo kiu influis la genetikajn leĝojn de [[Gregor Mendel]] * [[Christian Paulsen]], dana politikisto kaj juristo * [[Edward C. Hegeler]], entreprenisto kaj filantropo kiu fondis ''The Monist'', unu el la plej malnovaj filozofiaj gazetoj de Usono * [[Ernst Hoeltzer]], teknikisto kaj fotisto * [[Ferdinand Springer]], eldonisto i.a. de la verkoj de [[Albert Einstein]] aŭ de [[David Hilbert]] * [[Franz von Schober]], aŭstra poeto kaj libretisto * [[Hans Domizlaff]], reklamisto (i.a. por la firmao ''[[Siemens]]'') * [[Harald Othmar Lenz]], natursciencisto * [[Jakob Glatz]], teologo * [[Johann Christoph Friedrich GutsMuths]], pioniro de lerneja gimnastikado * [[Johann Gustav Heckscher]], politikisto * [[Johann Matthäus Bechstein]], forstisto * [[Johann Matthäus Bechstein]], zoologo kaj ornitologo == Vidu ankaŭ == [[Muzeo Schnepfenthal]] == Literaturo == * Leonhard Friedrich (Hrsg.): ''Pädagogische Welt - Salzmanns Schnepfenthal (Ausgewählte Texte).'' Jena 2008. ISBN 978-3-938203-49-1 == Piednotoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.salzmannschule.de/ Hejmpaĝo de la lernejo.] * [http://www.freundeskreis-salzmannschule.de/ Retpaĝoj de la amikaro de la instituto.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnazioj en Turingio]] [[Kategorio:Distrikto Gotha]] phn3occqh242j7c5ux0wzdwf9sox4m2 Pietro Bembo 0 490178 9440731 8818985 2026-07-28T13:36:29Z Sj1mor 12103 9440731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Pietro Bembo |dosiero =Pietro_Bembo_-_Titian.jpg |priskribo =humanista Italicus |dato de naskiĝo =[[20-a de majo]] [[1470]] |loko de naskiĝo =[[Venecio]], {{ITA}} |dato de morto =[[18-a de januaro]] [[1547]] |loko de morto =[[Romo]], {{ITA}} | alma_mater = [[Universitato de Padovo]] }} '''Pietro BEMBO''' (naskiĝis en [[Venecio]], en la [[20-a de majo]] [[1470]] - mortis en [[Romo]], en la [[18-a de januaro]] [[1547]]) estis itala kardinalo, gramatikisto, tradukisto kaj humanisto. Li ankaŭ estis sekretario de la papoj [[Leono la 10-a]], [[Adriano la 6-a]] kaj [[Klemento la 7-a]]<ref>[http://biography.yourdictionary.com/pietro-bembo Your dictionary]</ref>. Li la unua starigis la regulojn de la itala lingvo laŭ sekura kaj kohera maniero, influita pri la konceptoj de la plej grandaj toskanaj verkistoj de la 14-a jarcento. Li decide kontribuis por la disvastigado en [[Italio]] kaj en eksterlando de la poetika modelo de [[Francesco Petrarca|Petrarko]]. Liaj ideoj ankaŭ fundamente kontribuis por la muzika formiĝo de la [[Madrigalo (muziko)|madrigala stilo]] en la [[16-a jarcento]]. == Biografio == [[Dosiero:Bembo - Sogno, circa 1492-1494 - 2956245 ib00304100 Scan00002.tif|eta|''Sogno'', 1492-1494]] Li estis filo de Bernardo Bembo kaj Helena Morosini. Lia patro profunde amis la italan literaturon, tiel ke li erektigis monumenton al [[Dante Alighieri]] en sia naskiĝurbo [[Ravenna]]. Lia patro ankaŭ servis kiel ambasadoro al la Respubliko de [[Venecio]], kaj Pietro Bembo, en sia infaneco, akompanis lin en multaj el siaj vojaĝoj. Unu el la urboj, kiujn li vizitis estis [[Florenco]], kaj tie li lasis sin influi pri la toskana formo de la itala lingvo, kaj tiu influo etendiĝis al beletro kaj muzika historio. Li lernis la grekan du jarojn kun la helena klerulo [[Konstantinos Laskaris]], en [[Mesino]], kaj pli malfrue li iris al la [[Universitato de Padovo]]. Inter 1497 kaj 1499 li pasis en la kortego de la familio de [[Herkulo la 1-a (Este)|Herkulo la 1-a]], Duko de [[Ferrara]]. Tiuepoke [[Ferrara]] estis signifoplena beletra kaj muzika centro. Tie li konatiĝis kun [[Ludovico Ariosto|Ludoviko Ariosto]] kaj komencis sian unuan verkon "Gil Asolani", dialogo pri temo rilate al kortega amo. Liaj poetikaj libroj estis memorigaĵoj de [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]] kaj Petrarko, kaj rapide transformiĝis en [[Madrigalo (muziko)|muziko]] en la 16-a jarcento. Bembo mem preferis ke liaj poezioj plenumiĝus de ina voĉo akompanata de [[liuto]], deziro kiu estis al li kontentigita en la kortego de [[Isabella d'Este]] (1474-1539)<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/isabella-d-este-marchesa-di-mantova_(Dizionario-Biografico)/ Encyclopedia Italiana]</ref>, en 1505, kiam li sendis al ŝi kopion de sia libro. En 1502 kaj 1503, li ree troviĝas en Ferrara, kaj envolviĝis en amafero kun la notinda [[Lucrezia Borgia]], edzino de [[Alfonso la 1-a (Este)|Alfonso la 1-a]]. Tiutempe Ferrara militis kontraŭ Venecion cele a la kontrolo de kelkaj teritorioj kaj de la merkato de salo<ref>[https://it.wikipedia.org/wiki/Guerra_di_Ferrara_(1482-1484) Milito de Ferrara] (1482-1484) por la kontrolo de la sala komerco.</ref>. En 1505, Bembo fuĝis kiam la [[pesto]] dekunigis la popolon de la urbo, kaj tiris la vivon de la renoma komponisto [[Jacob Obrecht]] (1457-1505). Inter 1506 kaj 1512, li estis en [[Urbino]], kaj tie li komencis krei unu el siaj ĉefaj verkoj: Prose nelle quali si ragiona della volgar lingua<ref>Prose nelle quali si ragiona della volgar lingua https://it.wikipedia.org/wiki/Prose_della_volgar_lingua]</ref>, publikigita en 1525, kaj lia laboro atingis la plej altan nivelon en sia kariero kiel humanisto. En 1513, li akompanis [[Klemento la 7-a|Giulion de' Medici]] al [[Romo]]. Tie la papo [[Leono la 10-a]] lin dungas kiel sia sekretario, kaj en tiu posteno, li protektis multajn verkistojn kaj klerulojn en la itala ĉefurbo, inter ili troviĝis la franca humanisto [[Christophe de Longueil]] (1490-1522)<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/christophe-de-longueil/ Encyclopedia Italiana]</ref>. En 1514, li fariĝis membro de la [[Templanoj|Hospitalaraj Kavaliroj]], nuntempe konataj kiel [[Malta Ordeno|Kavaliroj de Malta]]. Kiam la pontifiko mortis, en 1521, li retiriĝis, afektita de la malsano, al [[Padovo]], kaj tie li vivis dum multaj jaroj, meze de siaj laboroj kiel verkisto, kaj en 1525, li publikigis sian plej faman verkon. En 1530, li akceptis la oficon kiel leĝa historiisto de la Respubliko de Venecio, sia naskiĝurbo, kaj iom poste li estis nomumita bibliotekisto de la [[Baziliko Sankta Marko en Venecio|Baziliko de Sankta Marko]]. En la [[20-a de decembro]] [[1538]] la papo [[Paŭlo la 3-a]] nomumis lin kardinalo [[Enkora kardinalo|in pectore]] kaj Bembo reiris al Romo. En la sekvanta jaro li ricevis la [[Ordino|Sanktajn Ordenojn]] kiel sacerdoto de la Ordeno. Post kiam lia nomumo publikiĝis, li ricevis la [[Kardinala Kolegio|ruĝan ĉapelon]] en la [[Konsistorio]] okazinta en la [[10-a de marto]] [[1539]], sub la titolo Kardinala Diakono de la Preĝejo de Sankta Ciriako de la Dioklezianaj Termoj<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/San_Ciriaco_alle_Terme_Diocleziane San Ciriaco alle Terme Diocleziane]</ref>, iom poste translokiĝinta al la Preĝejo de la Gesanktuloj Ciro kaj Julita<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Santi_Quirico_e_Giulitta Chiesa di San Quirico e Giulitta]</ref>. En februaro 1542, li promociiĝis kiel sacerdota kardinalo de la Preĝejo de Sankta Krisogno, kiu du jarojn poste translokiĝis al la Baziliko de [[Klemento la 1-a|Sankta Klemento]]. == Verkoj == [[Dosiero:Historia veneta.tif|eta|''Historia veneta'', 1729]] * Rerum veneticarum libri XII (Storia della Repubblica Veneta dal 1487 al 1513, Venezio 1551) * Historia veneta scritta dal 1487 al 1513; publikita en 1551 * De Aetna ad Angelum Gabrielem liber da Aldo Manuzio, Venezio 1495 * Gli Asolani, filozofiaj diskursoj pri la platona amoro, ilustrita de [[Aldo Manuzio]] (Venezio 1505) kaj dediĉitaj al [[Lucrezia Borgia]]. * Prose nelle quali si ragiona della volgar lingua, Venecio, [[1525]] * Rime (Venezio 1530) * Carmina (Venezio 1533) * Epistolae (Leonis X. nomine scriptae, 16 volumi, Venezio 1535; Familiares, 6 volumi) * Lettere volgari (5 volumoj, Verono, 1545) == Literaturo == * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/itali/autoren/bembo_itali.html Universitato de Mannheim] * [http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-bembo_(Dizionario-Biografico)/ Encyclopedia Italiana] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/60259/Pietro-Bembo Encyclopaedia Britannica] * [http://www.newadvent.org/cathen/02425e.htm New Advent] * [https://www.nga.gov/collection/gallery/gg23/gg23-41638.html Nacia Galerio pri Artoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140728172012/https://www.nga.gov/collection/gallery/gg23/gg23-41638.html |date=2014-07-28 }} * [http://www.gyford.com/archive/2009/04/28/www.geocities.com/Paris/Parc/9893/pietro.html Phil Gyford’s website] * [https://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/Pietro_Bembo.html Universitato de Princeton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140704051407/https://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/Pietro_Bembo.html |date=2014-07-04 }} * [https://openlibrary.org/subjects/person:pietro_bembo_(1470-1547) Open Library] * [http://www.librarything.com/subject/Bembo,+Pietro,+1470-1547 LibraryThing] == Vidu ankaŭ == * [[Giovanni Boccaccio]] (1313-1375) * [[Herkulo la 1-a (Este)]] (1431-1505) * [[Konstantinos Laskaris]] (1433-1501) * [[Johano Piko de la Mirandolo]] (1463-1494) * [[Alfonso la 1-a (Este)|Alfonso la 1-a, Duko de Ferrara]] (1476-1534) * [[Girolamo Aleandro]] (1480-1542) * [[Lucrezia Borgia]] (1480-1519) * [[Pietro Bembo (episkopo)]] (1536-1589) == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Italio|Juristo|Poeto}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Vivtempo|Bembo, Pietro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kardinaloj]] [[Kategorio:Humanistoj]] [[Kategorio:Teologoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Universitato de Padovo]] [[Kategorio:Helenistoj]] [[Kategorio:Italaj bibliotekistoj]] iygnpc3fukfstjl3il6k7yyv6wfokjm Partio de Maldekstro (Francio) 0 493589 9440746 9426723 2026-07-28T13:46:56Z Sj1mor 12103 9440746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio |koloroj = [[Ruĝa]] kaj [[verda]] |esperanta nomo = Partio de Maldekstro |propra nomo = Parti de gauche |lando = Francio |emblemo = Nouveau logotype PG.svg |emblemgrando = |estro = |bildo de estro = |fondiĝo={{Dato|1|februaro|2009}}<ref name="congres">[http://www.lepartidegauche.fr/index.php?option=com_eventlist&view=details&id=2:congres-fondateur-du-parti-de-gauche « Fonda kongreso de la Partio de Maldekstro »], sur la historio de la Partio de Maldekstro.</ref> |estro_tipo= Kunprezidantoj |estro=[[Martine Billard]] |sidejo=20-22 [[rue Doudeauville]]<br />75018 [[Parizo]] <br />[[Francio]] |membroj= {{formatnum:9000}}<small> (2014)</small> |ideologio=[[Ekosocialismo]]<ref>[http://www.lepartidegauche.fr/quisommesnous/identite/manifeste-pour-ecosocialisme-22-au-24-mars-2013-21786 Manifesto por ekosocialismo adoptita de la kongreso de la Partio de Maldekstro de la 22-a ĝis la 24-a de marto 2013] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140702143135/http://lepartidegauche.fr/quisommesnous/identite/manifeste-pour-ecosocialisme-22-au-24-mars-2013-21786 |date=2014-07-02 }}, sur la interretejo ''lepartidegauche.fr''</ref><br />[[Respublikismo]]<ref>[http://www.lepartidegauche.fr/quisommesnous/identite/187-la-societe-que-nous-voulons La socio kiun ni volas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140827002422/http://www.lepartidegauche.fr/quisommesnous/identite/187-la-societe-que-nous-voulons |date=2014-08-27 }}, sur la interretejo ''lepartidegauche.fr'', la 5-an de decembro 2008</ref> |internacia aliĝo1a= Eŭropa aliĝo |internacia aliĝo1b= [[Konfederacia Frakcio de la Unuiĝintaj Eŭropaj Maldekstruloj|GUE/NGL]] |koalicio=[[Fronto de Maldekstro (Francio)|Fronto de Maldekstro]] |parlamentaj sidoj= {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj | 0 | 577 | hex=#AE0000}} |titolo de parlamentaj sidoj= [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] |parlamentaj sidoj1= {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj | 0 | 348 | hex=#AE0000}} |titolo de parlamentaj sidoj1= [[Senato (Francio)|Senato]] |parlamentaj sidoj2= {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj | 1 | 72 | hex=#AE0000}} |titolo de parlamentaj sidoj2= [[Eŭropa Parlamento|Francaj eŭropaj deputitoj]] |retejo=http://www.lepartidegauche.fr }} La '''Partio de Maldekstro''' (franclingve "Parti de gauche" aŭ "PG") estas [[Francio|franca]] [[politika partio]] situanta [[politika maldekstro|maldekstre]], fondita la {{Daton|1|februaro|2009}}<ref name="congres" />. Lanĉita de la parlamentanoj [[Jean-Luc Mélenchon]] kaj [[Marc Dolez]] la {{daton|12|novembro|2008}}<ref>[http://www.lefigaro.fr/politique/2008/11/13/01002-20081113ARTFIG00004-melenchon-reve-de-peser-a-la-gauche-de-la-gauche-.php « Mélenchon revas pezi maldekstre de la maldekstro »], gazeto ''[[Le Figaro]]'', la {{Daton|12|novembro|2008}}.</ref>, post ilia eliro el la [[Parti socialiste (France)|Socialista Partio (PS)]]<ref name="casuffitcommeca">[http://www.lepartidegauche.fr/index.php?option=com_content&view=article&id=85:ca-suffit-comme-ca-&catid=42:editoriaŭ&Itemid=90 « Tio sufiĉas ! »], gazetarsciigo de Jean-Luc Mélenchon kaj Marc Dolez, sur la interretejo de la Partio de Maldekstro.</ref> sekve de la kongreso de Reims, PG arigas personojn kaj ariĝojn venantaj de diversaj politikaj tradicioj, kaj asertas [[Socialismo|socialisman]], [[Ekologiismo|ekologiisman]] kaj [[Respubliko|respublikan]] karakteron. Alianciĝinta al la [[Parti communiste français|Franca Komunista Partio]], al la [[Unuiga Maldekstro (Francio)|Unuiga Maldekstro]] (la Unuiga Maldekstro forlasos la FG en aprilo 2014 ) kaj al ses aliaj maldekstraj kaj ekstreme maldekstraj organizaĵoj en la [[Fronto de Maldekstro (Francio)|Fronto de Maldekstro]], la Partio de Maldekstro volas arigi la tuton de la [[kontraŭliberala maldekstro]] (kiun ĝi nomis la « alia maldekstro) en la sama alianco, por aktivigi la francojn en sociala movado kaj balotoj por konkeri la povon kaj impulsi sociŝanĝon. PG estas kunprezidata ekde la kongreso de [[Le Mans]] en novembro 2010, de Jean-Luc Mélenchon kaj [[Martine Billard]]<ref>[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gJdBe0grdAyekMVrQd_j1uzWt5QQ?docId=CNG.476006f5d06c1b362bc95880d3797afd.111 « 2012 : Mélenchon atentigas kontraŭ "la morta kaptilo de la utila voĉdono de PS" »]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Agence France-Presse|AFP]], la 20-an de novembro 2010.</ref>. En januaro 2014, la Partio de Maldekstro enhavis {{unuo|9000|aliĝintojn}}. Ĝia semajna gazeto ''[[À Gauche]]'' estas sendita al ĉiuj aliĝintoj sed ankaŭ al simplaj abonantoj. Ĝi eldoniĝas je pli ol {{unuo|15000|ekzempleroj}} ĉiusemajne. == Ideologio == [[Dosiero:Jean-Jaurès01.jpg|eta|maldekstra|upright|[[Jean Jaurès]], referenco de la [[Socialismo|socialisma]] ideologio laŭ la Partio de Maldekstro.]] PG estas [[Demokratia socialismo|demokratia socialisma]]<ref name="Libé">Jonathan Bouchet-Petersen, [http://www.liberation.fr/politiques/2012/08/25/melenchon-revendique-son-tropisme-sud-americain_841798 « Mélenchon revendique son tropisme sud-américain »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131225113535/http://www.liberation.fr/politiques/2012/08/25/melenchon-revendique-son-tropisme-sud-americain_841798 |date=2013-12-25 }}, sur la interretejo "gazeto [[Libération (journal)|liberation.fr]]" de la gazeto "Libération", la 25-an de aŭgusto 2012.</ref> partio, referencanta al la [[Marksismo|marksisma]] analizo kun celo adapti ĝin al la nuntempaj realaĵoj. Ĝi prezentas sin kiel la heredanto de la sperto de la [[Feminismo|feminismaj]], [[Kontraŭrasismo|kontraŭrasismaj]], [[Ekologiismo|ekologiismaj]] kaj [[Alimondismo|alimondismaj]] luktoj kaj promocias la « superadon » de [[kapitalismo]] per metodo (la « civitana revolucio ») respektanta la demokratiajn instituciojn. Ĝi antaŭmetas la socialajn kaj ekologiajn nepraĵojn, kiun ĝi ligas en la koncepto de « [[Ekologio|ekologia]] [[planado]] ». La Partio de Maldekstro sin difinas kiel [[politika partio]] por [[popola edukado]], « malfermita kaj [[Demokratio|demokratia]] », « kuniganta pripenson kaj agadon », « unuigan kaj federan », [[Internaciismo|internaciisma]] kaj « kun europa perspektivo »<ref>Eltiraĵoj de dokumento prezentanta la Partion de Maldekstro al potencialaj aliĝontoj, p. 3, reskribitaj en la « Gvidilo por aliĝo al la Partio de Maldekstro », p. 7.</ref>. Ĝi situas maldekstre, aŭ ekstreme maldekstre de la politika spektro<ref>Sophie de Ravinel, « [http://elections.lefigaro.fr/presidentielle-2012/2012/04/11/01039-20120411ARTFIG00686-le-front-de-gauche-prepare-son-opposition-au-ps.php La ekstrema maldekstro metas Hollande sub atento] », sur la interretejo [[Le Figaro|lefigaro.fr]] de gazeto "le Figaro", la 12-an de aprilo 2012.</ref>. === Prezidentaj kaj deputitaj balotoj de 2012 === <!--{{article détaillé|contenu=[[Front_de_gauche_(France)#Élections_de_2012|Front de Gauche aŭ élections françaises de 2012]]}}--> Por la [[Prezidanta baloto de 2012 en Francio|prezidenta baloto de 2012]], la Partio de Maldekstro, en la [[Fronto de Maldekstro (Francio)|Fronto de Maldekstro]], subtenas, kiu rangis je la kvara pozicio post la unua balotvico kun 11,10 % da voĉoj ({{formatnum:3984822}} voĉoj). Okaze de la [[Francaj deputitaj balotoj de 2012|deputitaj balotoj de 2012]], cento de kandidatoj de la Partio de maldekstro estas elektitaj de la Fronto de Maldekstro, la aliaj kandidatoj venas precipe el la Komunista Partio. Jean-Luc Mélenchon fine estis la tria, malantaŭ [[Marine Le Pen]] kaj la socialisto [[Philippe Kemel]]<ref>Yann Duvert, [http://m.lexpress.fr/legislatives-a-henin-beaumont-melenchon-elimine-au-bout-du-suspense_1124966.html Deputitaj balotoj. En Hénin-Beaumont, Mélenchon forigita fine de la suspenso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140826115743/http://m.lexpress.fr/legislatives-a-henin-beaumont-melenchon-elimine-au-bout-du-suspense_1124966.html |date=2014-08-26 }} semajna gazeto ''L'Express'', la 10-an de junio 2012</ref>. La Fronto de Maldekstro entute sukcesis elektigi nur {{unuo|10|deputitojn}} kontraŭ {{unuo|18|elirantaj}}. === Tria kongreso (2013) === {{...}} [[Dosiero:A Manifestation of the Left Party (France).jpg|eta|Manifestacio de la Partio de Maldekstro la 5-an de novembro 2013 en Tuluzo.]] La tria kongreso de la Partio de Maldekstro okazis de la 22-a ĝis la 24-a de marto 2013 en [[Bordeaux]]. Pri ideologio, la nocio de [[ekosocialismo]] estas en la centro de la debatoj. Tiu kongreso estas ankaŭ okazo por pluraj atakoj kontraŭ la [[Parti socialiste (France)|Socialista Partio]] kaj la [[2-a registaro de Jean-Marc Ayrault]], aparte kontraŭ la ministro pri ekonomio kaj financoj [[Pierre Moscovici]]<ref>[http://www.leparisien.fr/politique/parti-de-gauche-melenchon-l-imprecateur-24-03-2013-2666931.php Partio de Maldekstro : Mélenchon la blasfemanto], Rosalie Lucas, gazeto "Le Parisien", la 25-an de marto 2013</ref>. === Malvenkoj de 2014 === {{Ĉefartikolo|Eŭropaj balotoj de 2014 en Francio|Francaj municipaj balotoj de 2014}} 2014 estas la jaro de du balotaj malsukcesoj kaj la foriro de Jean-Luc Mélenchon de la kunregado de la partio<ref>Rémy Dodet, [http://www.liberation.fr/politiques/2014/07/25/le-cogneur-en-a-sa-claque_1070573 Mélenchon, la frapanto estas trotedita] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140826115359/http://www.liberation.fr/politiques/2014/07/25/le-cogneur-en-a-sa-claque_1070573 |date=2014-08-26 }} gazeto "Libération", la 24-a de julio 2014</ref>. ==== Municipaj balotoj de 2014 ==== Kiam la Partio de Maldekstro volis havi listojn de la Fronto de Maldekstro en plej multaj urboj de Francio, la Franca Komunista Partio preferis en iuj urboj alianciĝi kun la PS, aparte en Parizo, por savi siajn elektitojn. Fine, Mélenchon konstatis ke duono de la urboj kun pli ol {{unuo|20000|loĝantoj}}, la PCF kandidatiĝis kun la PG, kaj en la alia duono, la PCF estis kun la PS<ref>[http://www.europe1.fr/Politique/Melenchon-moins-naif-vis-a-vis-du-PCF-1803153/ Radio "Europe 1", Mélenchon malpli naiva rilate al PCF]{{404|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, la 16-an de februaro 2014</ref>. Post la baloto, la PG konsideras ke kie la strategio de aŭtonomeco rilate al la PS estis efektiva, la balota digo, laŭ li, rezistis kompare al la ĝenerala disfalo de la PS je nacia nivelo. Aparta fokuso estas al Grenoble kie [[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] estis alianciĝinta al PG. La listo estas la unua en la unua vico kaj konkeris la urbon, malgraŭ la decido de PS resti por la dua vico kaj ties rifuzon de teknika fandiĝo. La grenobla ekzemplo devus utili kiel gvidilo por la venontaj regionaj balotoj kaj entute por la refondo de la maldekstro dezirata de la kunprezidanto de la PG<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberation.fr/politiques/2014/05/12/jean-luc-melenchon-salue-avec-emotion-la-victoire-d-eric-piolle-a-grenoble_1015885 |titolo=Jean-Luc mélenchon salutas la venkon de Eric Piolle en Grenoblo |alirdato=2014-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141023185858/http://www.liberation.fr/politiques/2014/05/12/jean-luc-melenchon-salue-avec-emotion-la-victoire-d-eric-piolle-a-grenoble_1015885 |arkivdato=2014-10-23 }}</ref>. ==== Eŭropaj balotoj de 2014 ==== La PG anoncis la lanĉon de sia kampanjo por la eŭropaj balotoj la 15-an kaj 16-an de februaro 2014, sen la PCF <ref>[http://www.lejdd.fr/Politique/Europeennes-le-Front-de-gauche-en-peril-653268 Anonco de kandidatiĝo de PG por la eŭropaj balotoj]</ref>. Por la PG, Jean-Luc Mélenchon estas listokapo en la sudokcidenta distrikto (kiel en 2009), Corinne Morel-Darleŭ (regiona konsiliano de Rodano-Alpoj) estas listokapo en la centra distrikto, Gabriel Amard en la orienta. Krome, [[Éric Coquerel]] (regiona konsiliano de Francilio) estas la dua en la sudorienta distrikto kaj Raquel Garrido la dua en Francilio. Malgraŭ la disfalo de la PS, la rezultoj de la Fronto de Maldekstro, kiu rangas en la sesa pozicio, estas senrevigaj, simila al la balotoj de 2009 (6,34 % de la voĉoj kaj 3 elektitoj)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.results-elections2014.eu/en/country-results-fr-2014.html |titolo=Rezultoj de la eŭropaj balotoj en 2014 - Rezultoj laŭ landoj - Francio - Eŭropa Parlamento |alirdato=2014-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140527213242/http://www.results-elections2014.eu/en/country-results-fr-2014.html |arkivdato=2014-05-27 }}</ref>, kiam la celo estis superi la Socialistan partion. Jean-Luc Mélenchon, unu monaton post la balotoj, agnoskas « malsukceson » de la Fronto de Maldekstro, kulpigante la PCF kaj la balotajn interkonsentojn inter ĝi kaj PS por la municipaj balotoj<ref>[http://www.bfmtv.com/politique/jean-luc-melenchon-parle-d-echec-front-gauche-veut-prendre-recul-817313.html Mélenchon volas pliforiĝi de la Fronto de Maldekstro] televidkanalo "Bfmtv",</ref>. ==== Demisio de Jean-Luc Mélenchon kiel reganto de la partio ==== La 22-an de aŭgusto 2014, Jean-Luc Mélenchon anoncis sian eliron el la estraro de la Partio de Maldekstro kaj la kreon de ara estrado<ref>[http://www.lefigaro.fr/politique/le-scan/coulisses/2014/08/22/25006-20140822ARTFIG00053-jean-luc-melenchon-va-quitter-la-direction-du-parti-de-gauche.php Jean-Luc Mélenchon frolasas la regadon de la Partio de Maldekstro] gazeto ''Le Figaro'', la 22-an de aŭgusto 2014</ref>. == Sidejo == La unua sidejo de la partio situis 68 [[avenue de la République (Paris)|avenue de la République]], en la [[11-a arondismento de Parizo]] antaŭ ol situi je 8 rue Chassagnolle en la komunumo [[Les Lilas|Lilas]] dum la tempo necesa por trovi novan ejon por respondi al la alfluo de aliĝintoj. Ĝi poste transmoviĝis al 20-22 [[rue Doudeauville]], en la [[18-a arondismento de Parizo]]. == Aktivuloj == === Homoj membroj aŭ simpatiantoj === [[Dosiero:Jacques Généreux.jpg|eta|dekstra|upright|[[Jacques Généreux]], eksa nacia sekretario pri ekonomio.]] * [[Gabriel Amard]], prezidanto de la [[aglomera komunumaro les Lacs de l'Essonne]], nacia sekretario pri elektitoj, konkretaj radikalecoj kaj al maldekstro per ekzemplo * [[François Autain]], eksa senatano de [[Loire-Atlantique]] * [[Martine Billard]], eksa deputitino de la [[1-a deputita distrikto de Parizo de 1988 à 2012|1-a distrikto de Parizo]] (2002-2012)<ref name="Billard AFP">AFP, [https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ĥJZ0OLNOFraeK9D9D6Fubx_ESQQ « Eŭropo Ekologio: Billard demisias el La Verduloj kaj proksimiĝas al Mélenchon »]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, la 8-an de julio 2009.</ref> * [[Maurice Charrier]], eksa urbestro de [[Vaulx-en-Velin]], vicprezidanto de [[Grand Lyon]]<ref>[http://www.leprogres.fr/fr/region/le-rhone/rhone/article/1577159,184/Maurice-Charrier-rejoint-le-Front-de-gauche.html Maurice Charrier aliĝis al Fronto de Maldekstro], gazeto "[[Le Progrès]]", la 29-an de majo 2009.</ref> * [[Alexis Corbière]], eksa konsiliano de Parizo, eksa unua vicurbestro de la [[12-a arondismento de Parizo]], nacia sekretario pri lukto kontraŭ ekstrema dekstro * [[Éric Coquerel]], nacia sekretario pri unuigaj kaj eksteraj rilatoj (eksa prezidanto de [[MARS-Gauche républicaine|MARS - Respublikana Maldekstro]]), regiona konsiliano de [[Francilio]] * [[François Delapierre]], ĝenerala delegito de PG kaj direktoro de redaktistaro de la semajna gazeto « À gauche », regiona konsilio de [[Francilio]] * [[Jacques Desallangre]], eksa deputito de la [[4-a deputita distrikto de Aisne]], kiu tamen preferis subteni la kandidaton [[François Hollande]] por la [[prezidanta elekto de 2012 en Francio|prezidenta baloto de 2012]] prefere al Jean-Luc Mélenchon<ref>[http://www.lunion.presse.fr/article/aisne/presidentielle-desallangre-opte-pour-hollande-vote-utile-ou-vengeance Prezidenta baloto / Desallangre voĉdonas por Hollande : utila voĉo aŭ venĝo ?], gazeto [[L'Union (journal français)|L'Union Presse]], la 10-an de marto 2012.</ref> * [[Jacques Généreux]], ekonomikisto, instruisto en [[Institut d'études politiques de Paris]] * [[Robert Guédiguian]], réalisateur, acteur, producteur et scénariste de cinéma français<ref>[http://www.lepartidegauche.fr/vie-du-pg/meeting-de-lancement/376 « Meeting de lancement, discours de Robert Guédiguian »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241130094506/https://www.lepartidegauche.fr/vie-du-pg/meeting-de-lancement/376/ |date=2024-11-30 }}, sur le site du Parti de gauche.</ref> * [[Marie-Agnès Labarre]], eksa senatanino de [[Essonne]] * Pascale Le Néouannic, regiona konsilianino de [[Francilio]], nacia sekretariino pri emancipiĝo * Simone Mathieu, eksa urbestro de [[Viry-Châtillon]] * [[Jean-Luc Mélenchon]], eŭropa deputito kaj eksa senatano de [[Essonne]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Politika partio]], [[listo de politikaj ideoj|politikaj ideoj]], [[politiko]], [[politikaj movadoj kaj partioj]], [[politiko en Francio ekde 1958]] * [[Fronto de Maldekstro (Francio)|Fronto de Maldekstro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikinews=Catégorie:Parti de gauche (France)}} * [http://www.lepartidegauche.fr Oficiala interretejo de Partio de Maldekstro] * [http://www.dailymotion.com/search/parti%2Bde%2Bgauche/video/x7kd3l_mlenchon-lance-le-parti-de-gauche_news Amaskunveno de lanĉo de la partio (video)] * [http://www.frontdegauche.fr/ Oficiala interretejo de Fronto de Maldekstro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140912235549/https://www.frontdegauche.fr/ |date=2014-09-12 }} {{Ligiltabelo Francaj politikaj partioj en la Eŭropa Parlamento}} [[Kategorio:Partio de Maldekstro (Francio)]] [[Kategorio:Politikaj partioj de la kvina Franca Respubliko]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2009]] [[Kategorio:Socialistaj aŭ socialdemokrataj partioj en Eŭropo]] [[Kategorio:Ekosocialistaj partioj]] [[Kategorio:Eŭroskeptikaj politikaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2008]] 7btcc4vg5ewv93dps86gs62ny4zq7md 87-a SAT-Kongreso 2014 0 493634 9440869 8207597 2026-07-28T19:11:36Z Sj1mor 12103 9440869 wikitext text/x-wiki {{Unua}}{{informkesto renkontiĝo}} [[Dosiero:SAT-KongresFoto Dinano2014 kun la fotinto.png|eta|Foto de SAT-kongreso 2014 en Dinano, kun munta aldono de la fotinto.]] [[Dosiero:Kunsido.JPG|eta|dekstre|250px|Kunsido dumkongresa]] La '''87-a [[SAT-Kongreso|Kongreso]]''' de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] (SAT) okazis inter la {{dato|9|aŭgusto}} kaj {{dato|16|aŭgusto|2014}} en [[Dinano]], [[Francio]]. Antaŭe la kongreso okazis la lastan fojon en Francio en [[2007]]. La kongresejo estis Komunuma Centro de Sociala Agado kaj loĝejo estis Junlaboristejo. En la ekskursa tago oni vizitis [[Saint-Malo|San-Maloon]]. Inter la [[7-a de aŭgusto|7-a]] kaj [[9-a de aŭgusto]] okazis antaŭkongreso kun vizitoj al [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Miĥaelomonto]], [[Kabo Fréhel|Frehel-Kabo]] kaj [[Fort-La-Latte|Lalata Fuorto]]. Aliĝis preskaŭ 150 kongresanoj. La Organiza Kongres-Komitato estis komponita de deko da homoj, gvidite de [[Franjo Lévêque|Franjo Leveko]], [[Guy Martin|Gi' Marteno]] kaj [[Philippe Stride|Filipo Strido]]. Ekhaveblis dum tiu ĉi kongreso diversaj verkoj eldonitaj interkongrese fare de la Eldona Fako Kooperativa de SAT ([[SAT-EFK]]), nome de [[Louis Guilloux|Ludoviko Gilju']] la noveleto ''Dek du kugloj breloke muntitaj'', ''[http://www.satesperanto.org/eldonkooperativo/spip.php?article103 Indignu]'' de [[Stéphane Hessel|Stefano Heselo]] kaj nova bildrakontaro de [[Serge Sire|Serĝo Sir']]: ''[http://www.satesperanto.org/eldonkooperativo/spip.php?article104 Varma Mezepoko]'', sagao en unu prologo, tri aktoj kaj unu epilogo, tre fantazie kaj humure priskribanta Mezepokan (interalie seksan) vivon. La moto kaj inspiro por diversaj programeroj estis "Civitanoj loke konstruas ontecon". Ekzemple oni aktivis rilate al la uzado de loka monunuo nome "maillette" kiu celas aktivigi la lokan ekonomion, kaj oni organizis kelkajn programerojn rilate al ekologia agrikulturo, permakulturo, cirkla ekonomio kaj al organizado de alternativa ĝardenado. Aliaj prelegoj rilatis al la historio de esperantistoj (Vjeko Markov), pli precize pri [[Lanti]] (Patro Marko kaj Vinko Markovo) aŭ al poezio de [[Federico García Lorca]] ([[Miguel Fernández]]). Interesa rakonto pri vizito al [[Patagonio]] kaj ties [[Kimrio|kimra]] [[komunumo]] estis prezentita de [[Hilary Chapman]], dum Arturo Prent prelegis pri komunumo "Whiteway". La kulturdistraj programero konsistis en koncerto de bretona muziko zorge de la grupoj ''An Teuzar'' kaj ''Estran'', kaj alia surstrate por libera partoprenado de lokanoj zorge de la grupo [[Kapriol']]. Teatra vespero konsistis el prezentado de du teatraĵoj, nome la bretona legendo "La fabo" fare de Laurent Peuch kaj la vigla adaptaĵo de la vodvila teatroverko "Karakalo" zorge de la grupo "Kvak kaj Duono". La adiaŭa lasta vespero estis okazo por kolektiva prezentado de diversaj kongresanoj en plej diversaj fakoj: kanto, rakonto, amuzado ĝenerale. == Rezulto == Fine de la kongreso estis akceptita [http://www.satesperanto.org/Gvidrezolucio-kaj-deklaracio.html deklaracio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140820175228/http://satesperanto.org/Gvidrezolucio-kaj-deklaracio.html |date=2014-08-20 }}, kiu do: * konstatas, jarcenton post la Unua Mondmilito, ke la kaŭzoj kiuj kreis la kondiĉojn por la fondo de SAT plu ekzistas, ke naciismo plu plagas en Mezoriento kaj Ukrainio ekzemple, kaj disponigas la kolumnojn de [[Sennaciulo]] por helpi al laboristoj ĉiulandaj unuiĝi super la naciaj baroj ; * alvokas al paca solvo de la konflikto inter [[Israelo]] kaj [[Palestino]] ; denuncas la daŭran koloniigon de la palestinaj teritorioj kaj subtenas petojn, ke ĵusaj militaj krimoj estu juĝitaj de la Internacia Kortumo ; * vokas al la flankoj en la daŭraj konfliktoj en [[Mezoriento]] kaj [[Ukrainio]], kiel eble plej rapide atingi pacan solvon per la rimedoj de interparolado kaj de “peranto”, se necese ; * bedaŭre konstatas en la mondo evidentan ligon inter religio, ekonomio kaj politiko, kiel fi-operacioj por malpermesi [[Libereco|esprim-liberecon kaj ankaŭ pens-liberecon]] ; * kuraĝigas antaŭenigon de tiaj [http://satesperanto.org/Enkonduko-al-la-kongrestemo.html lokaj agadoj, kiuj kondukas al pli justa konduto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150926120211/http://satesperanto.org/Enkonduko-al-la-kongrestemo.html |date=2015-09-26 }}. == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] * [[SAT-Kongreso#Listo de SAT-Kongresoj|Listo de SAT-Kongresoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://satesperanto.org/spip.php?rubrique359 Retpaĝaro de la kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200206150934/http://satesperanto.org/spip.php?rubrique359 |date=2020-02-06 }} (esperante) * [http://satesperanto.org/spip.php?article2305 Listo de aliĝintoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210415234020/https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |date=2021-04-15 }} (esperante) * [http://satesperanto.org/spip.php?article2520 Gvidrezolucio kaj deklaracio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210416032831/https://satesperanto.org/spip.php?article2520 |date=2021-04-16 }} (plurlingve) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsqZP_YrrCRNG0qSinjwDBgĉcrFHAyZd Filmaro] ĉe la jutuba kanalo de [[SATeH]] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|14]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Francio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2014]] [[Kategorio:2014 en Francio]] 8lgsx7gh74c3tvl5nca113zdd3778zh Alexandre-Théodore Brongniart 0 494541 9441015 9278899 2026-07-29T03:56:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Alexandre-Théodore Brongniart<br />(1739-1813) |dosiero =Portrait_of_Alexandre-Th%C3%A9odore_Brongniart_by_B%C3%A9ranger_after_G%C3%A9rard_and_Arnoult_-_Braham_1980_p212.jpg |priskribo =0 |dato de naskiĝo =[[15-a de februaro]] [[1739]] |loko de naskiĝo =[[Parizo]], {{FRA}} |dato de morto =[[6-a de junio]] [[1813]] |loko de morto =[[Parizo]], {{FRA}} | alma_mater =Reĝa Akademio pri Arkitekturo de Parizo }} '''Alexandre-Théodore Brongniart''' (1739-1813) (n. en [[Parizo]], {{FRA}}, [[15-a de februaro]] [[1739]] - m. en [[Parizo]], {{FRA}}, en la [[6-a de junio]] [[1813]]) estis franca arkitekto, kaj kreinto de sennombraj neoklasikaj konstruaĵoj en [[Parizo]], inter ili troviĝas la Palaco Brongniart, diversaj privaj hoteloj, la [[Tombejo Père-Lachaise]], kaj la Valorborso el Parizo. == Elektita arkitektaĵaro == {{Div col|cols = 3}} * ''Hôtel de Valence-Timbrune'', [[1769]]. * ''Hôtel de Montesson'', [[1770]] : al [https://fr.wikipedia.org/wiki/Madame_de_Montesson Madame de Montesson]. * ''Hôtel Taillepied de Bondy'', [[1771]]. * ''Hôtel du duc d'Orléans'', [[1773]] : kunlabore kun Henri Piètre, al [https://fr.wikipedia.org/wiki/Louis-Philippe_d%27Orl%C3%A9ans_(1725-1785) Ludoviko Filipo, Duko de Orléans] (1725-1785). * ''[https://fr.wikipedia.org/wiki/H%C3%B4tel_de_Monaco Hôtel de Monaco]'', [[1774]]-[[1777]], [https://fr.wikipedia.org/wiki/Rue_Saint-Dominique Strato Saint-Dominique]. * Domblokoj [https://fr.wikipedia.org/wiki/Rue_des_Mathurins Strato des Mathurins], [[1776]]. * ''Hôtel [https://fr.wikipedia.org/wiki/Maximilien_Radix_de_Sainte-Foix Radix de Sainte-Foix]'' (ankaŭ konata kiel ''Bouret de Vézelay''), [[1777]]. * ''Hôtel de La Massais'', [[1778]]. * ''Hôtel de Fraŭlino Dervieŭ'', 1778. * ''Hôtel Grisard de Baudry'' * ''Hôtel de Courcelles'' * Couvent des capucins d'Antin (nuna [https://fr.wikipedia.org/wiki/Lyc%C3%A9e_Condorcet Liceo Condorcet]) kaj [https://fr.wikipedia.org/wiki/%C3%89glise_Saint-Louis-d%27Antin Preĝejo Saint-Louis-d'Antin], [[1780]]-[[1782]]. * ''[https://fr.wikipedia.org/wiki/H%C3%B4tel_de_Montesquiou Hôtel de Montesquiou]'', [[1781]], [https://fr.wikipedia.org/wiki/Rue_Monsieur strato Monsieur]. * ''[https://fr.wikipedia.org/wiki/H%C3%B4tel_de_Bourbon-Cond%C3%A9 Hôtel de Bourbon-Condé]'', [[1781]]-[[1782]], rue Monsieur. [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b77442619 Dessin] [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b7744262q Dessin 2] : La fasadoj de la korto estas ornamsenaj escepte de la basreliefoj de [[Klodiono la Harplena|Klodiono]]<ref>hodiaŭ en la [[Metropolita Muzeo de Arto]] de [[Nova Jorko]]</ref> sur la reiraj aleoj, la ĝardenoj, la centra [[rotondo]] prezentas cirklan areon. * ''Église Saint-Germain-l'Aŭerrois'', [https://fr.wikipedia.org/wiki/Romainville Romainville], [[1785]]-[[1787]]. * ''Parc de Mauperthuis'', [https://fr.wikipedia.org/wiki/Saints_(Seine-et-Marne) Saints (Seine-et-Marne)]. * ''[https://fr.wikipedia.org/wiki/H%C3%B4tel_de_Masseran Hôtel de Masseran]', [[1787]], [https://fr.wikipedia.org/wiki/Rue_Masseran strato Masseran]. * ''Hôtel de Richepanse'', [[1787]]-[[1788]], rue Masseran. * ''[https://fr.wikipedia.org/wiki/Palais_Brongniart Palais Brongniart]'', same konata kiel ''Palaco de la Borso'' * ''Hôtel d'Osmond'' * ''[[Tombejo Père-Lachaise]]'' {{Div col end}} == Liaj projektoj == <center> <Gallery> Dosiero:Perelle_and_Langlois_-_La_Maison_du_p%C3%A8re_Lachaise,_Mont-Louis.jpg|<center>[[Tombejo Père-Lachaise]]</center> Dosiero:Vic_Hotel_princes_Monaco_v_gen.jpg|<center>Hotelo de [[Monako (urbo)|Monako]]</center> Dosiero:P1030092_Paris_VIII_rue_des_Mathurins_rwk.JPG|<center>Dombloko en la strato des Maturins</center> Dosiero:Entrée du Lycée Bonaparte, ci-devant Cloître du Capucins, Rue Ste. Croix Chaussée d'Antin.jpg|<center>Liceo Condorcet</center> </Gallery> <Gallery> Dosiero:Paris_hotel_bourbon_conde_jardin.jpg|<center>Hotelo Bourbon-Condé</center> Dosiero:Eglise_de_Romainville.JPG|<center>Preĝejo de Sankta Germano de Auxerre</center> Dosiero:H%C3%B4tel_de_Beaumont_002.JPG|<center>Hotelo de Masseran</center> Dosiero:Palais_Brongniart.JPG|<center>Palaco Brongniart, sidejo de la Borso de Parizo</center> </Gallery> </center> == Literaturo == * [http://www.universalis.fr/encyclopedie/alexandre-theodore-brongniart/ Encyclopaedia Universalis] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Alexandre-Th%C3%A9odore_Brongniart Personensuche] * [http://viaf.org/viaf/22139273/ Virtual International Authority File] * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb118941401&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?GRid=7751&page=grego Find a Grave]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.archivesdefrance.culture.gouv.fr/action-culturelle/celebrations-nationales/recueil-2013/arts/alexandre-theodore-brongniart Archives de France] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131020050259/http://www.archivesdefrance.culture.gouv.fr/action-culturelle/celebrations-nationales/recueil-2013/arts/alexandre-theodore-brongniart/ |date=2013-10-20 }} * [http://books.google.com.br/books?id=2Y32d7yEGn8C&pg=PA481&lpg=PA481&dq=Alexandre-Th%C3%A9odore+Brongniart&source=bl&ots=iNurQgnyeL&sig=FCftoWv1TPMrpwDfY0FqG5CNsPw&hl=pt-BR&sa=X&ei=IqoIVNP_I4iyggSqh4LQCA&ved=0CE4Q6AEwBjgK#v=onepage&q=Alexandre-Th%C3%A9odore%20Brongniart&f=false The Papers of Thomas Jefferson, Volume 38: 1 July to 12 November 1802: 1 ...], Thomas Jefferson * [http://books.google.com.br/books?id=fK2WpMqvQ6MC&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Alexandre-Th%C3%A9odore+Brongniart&source=bl&ots=39NAcJlg80&sig=pXsLD1l_qaMN1F2Jkk79z5bqRbk&hl=pt-BR&sa=X&ei=H6sIVOOKHIK7ggTG44KwCw&ved=0CD0Q6AEwAzgy#v=onepage&q=Alexandre-Th%C3%A9odore%20Brongniart&f=false Petit Futé Paris Visites], Jean-Paul Labourdette * [http://www.edubourse.com/guide-bourse/palais-brongniart.php Bourse de Paris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150320210641/http://www.edubourse.com/guide-bourse/palais-brongniart.php |date=2015-03-20 }} == Vidu ankaŭ == * [[Ange-Jacques Gabriel]] (1698-1782) * [[Jacques-François Blondel]] (1705-1774) * [[Michel-Barthélemy Hazon]] (1722-1822) * [[Jean-Antoine Houdon]] (1741-1828) * [[Antoine-Louis Brongniart]] (1742-1804)<ref>[http://www.shp-asso.org/index.php?PAGE=brongniart Société d'Histoire de la Pharmacie]</ref> * [[François-Joseph Bélanger]] (1744-1818)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Fran%C3%A7ois-Joseph_B%C3%A9langer Personensuche]</ref> * [[Antoine François de Fourcroy]] (1755-1809) * [[Picot de Dampierre]] (1756-1793) * [[Alexandre Brongniart]] (1770-1847) * [[Louis-André Pichon]] (1771-1854) * [[Louis-Hippolyte Lebas]] (1782-1867)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Louis-Hippolyte_Lebas Personensuche]</ref> * [[Adolphe-Théodore Brongniart]] (1801-1876) * [[René Sergent]] (1865-1927)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Ren%C3%A9_Sergent_(Architekt) Personensuche]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Ĝermo|Biografio|Francio|Arkitekto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brongniart, Alexandre-Théodore}} [[Kategorio:Francaj arkitektoj]] [[Kategorio:Arkitektoj de novklasikismo]] 6nnljvfx60yhq1f7k11lgn5i31kmbsx Tribo de Jehuda 0 499112 9440738 9288955 2026-07-28T13:40:03Z Sj1mor 12103 9440738 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=Símbolo da tribo de Judá.jpg|priskribo=|grupo=Tribo de Jehuda}} <!--[[Dosiero:Juda2.JPG|eta|Simbolo de la tribo de Jehuda.]]--> La '''Tribo de Jehuda''' (aŭ simple ''Jehuda'') estas unu el la [[Izraelidoj|dek du triboj de Izraelo]], unu el la plej gravaj kaj homplenaj. Ĝi prenas la nomo de la kvara filo de [[Jakobo]]. La precipa koloro ĝin aludanta estas la bluo. Konsiderinde ke epoke de la formiĝo de la du izraelaj regnoj nur tiu de Jehuda restis hereda de la monoteisma kredo, ek de tiu momento la du terminoj [[Judoj|hebreismo]] kaj [[judismo]] estas ulitigataj por indiki la saman aferon, kvankam origine portantaj malsamajn sencojn.<ref>Estas bezone uzata ankaŭ la termino [[judismo]] kiu referencas al fazo de la historio de la hebrea popolo, tiu postekzila.</ref> == Beno de la patro Jakobo == ''”9 Juna leono estas Jehuda; De ĉasakiro, mia filo, vi leviĝis. Li genuiĝis, kuŝiĝis kiel leono kaj kiel leonino; Kiu lin levos? 10 Ne forpreniĝos sceptro de Jehuda, Nek regbastono de inter liaj piedoj, Ĝis venos paco Kaj al li humiliĝos la popoloj. 11 Li alligas al la vinbertrunko sian azenidon Kaj al la delikata vinberbranĉo la filon de sia azenino; Li lavas en vino sian veston Kaj en sango de vinberoj sian mantelon. 12 Liaj okuloj estas ruĝaj de vino Kaj la dentoj blankaj de lakto”''. (Gn 49, 9-12). == Beno de Moseo == ''”7 Kaj ĉi tion pri Jehuda: Aŭdu, ho Eternulo, la voĉon de Jehuda, Kaj alkonduku lin al lia popolo; Per siaj manoj li sin defendos, ) == Filo de Jakobo == Jehuda estas la kvara filo de Jakobo, unu el la patroj de [[Judismo|Hebreismo]] kaj [[Eponimo|eponima]] heroo de la izraela popolo. ''”35 Kaj ŝi denove gravediĝis kaj naskis filon. Kaj ŝi diris: Nun mi dankos la Eternulon; tial ŝi donis al li la nomon Jehuda, nome laŭdata. Kaj ŝi ĉesis naski.“'' (Gn 29, 35). Plenkreskinta, Jehuda naskis multajn gefilojn; kaj prenis [[Tamar]] kiel edzinon de sia filo Er, sed tiu sin igis malaminda ĉe la okuloj de la Sinjoro, kiu lin allasis al la morto. Laŭ la leĝo de [[levirato]] Tamar rajtis seksunuiĝi al la bofrato kun kiu naski filojn ''por la forrasinta Er''. Tiel okazis. Tamar kuniĝis sekse kun [[Onan]], sed tiu ĉi disperdis la semon teren. Ankaŭ Onan, do, spertis la morton pro tia konduto, Jehuda timinte pri la vivo de sia tria filo, Sela, sendis Tamar al siaj kunbopatroj promesante ke mem estus ŝin revokinta kiam Sela estus atinginta la adoltan aĝon. Kiam fariĝis la momento kaj Jehuda ne realvokis Tamar, tiu ĉi elpensis kiel sin konduti por havigi al si idaron laŭ la tradicia leĝo. Ŝi travestiĝis prostituitine kaj allogis Jehudan kiu ŝin ne konis. Tamar pretendis liajn bastonon kaj kordonon kiel garantiaĵon, sed kiam Jehuda provis pagi kaj rekuperi sian garantiaĵon, trovis neniun prostituitinon. Tamar gravediĝis per du ĝemeloj, [[Perez kaj Zerach]]. Jehuda kiam informiĝis ke la bofilino estis graveda kaj ke sin allasis al prostituado, dekomence volis ŝin ŝtuparumigi sed, kiam al li estis prezentataj la bastono kaj la kordono, li devis allasi ke ''ŝi estas pli justa ol mi''. [[Dosiero:Emblem of Jerusalem.svg|dekstra|eta|altdekstre|La [[Leono de Jehuda ]] en la municipa domo de [[Jerusalemo]].]] Jehuda havis rolon en la historio de [[Jozef (filo de Jakob)|Patriarko Jozefo]], la antaŭlasta frato. Enviemaj, la dekunu fratoj, pro la fakto ke Jozefo estis la plej amata de la patro, ili volis lin mortigi. .Sed [[Ruben (Biblio)|Ruben]], la unuenaskita, tion oponis kaj proponis lin enfermigis en puto. Jehuda, male, oponante sammaniere, konsilis lin vendi al komercistoj kiel sklavon kaj tiel oni faris. Spite de iuj pekoj, mortopunkte Jakobo, benante ĉiujn siajn filojn, anoncis al Jehuda kaj al [[Jozefo|Jozef]] la plej gravajn bondezirojn per la plej deziderataj (Gn 19, 8-12). [[Mesianismo|mesiaj esperoj]] == Tribo de Jehuda == Jehuda donis la nomon al unu el la dek du triboj de Izraelo, unu el la plej popolnombraj kaj potencaj. Ĝi havis ĉiam pliefikan rolon kompare kun la aliaj. Antaŭ la jaro [[1000|1000 a.K.]] la izraelaj triboj regiĝis laŭ triba demokratio kaj ligiĝis inter si per la fideleco al [[Tetragramo|JHWH]], ilia unika Dio. Sed, kiel rakontas la [[Biblio]], tio ne sufiĉis al la gentoj kiuj postulis al profeto [[Samuelo]] reĝon kiu ilin unuigu sub unika krono kaj regu. Fine Samuelo konsentis kaj unktis al reĝo [[Ŝaul]] laŭ indikoj de la Sinjoro. Al Ŝaul, sin mortiginta, posteulis [[Davido]] de la domo de [[Jiŝaj]], de la tribo de Jehuda. Tiel Davido fariĝis reĝo kaj lia stirpo regos ĝis la falo de la Templo ([[589 a.K.]]). Tiu tribo sorte havis la pli suban de la konkerita Palestino. Pli/malpli samkvante da teritorio estis asignita a ĉiu tribo; sed ili sukcesis resti unuigitaj nur sub Davido kaj lia filo [[Salomono]] ĉar, ĉe la morto de tiu lasta, eksplodis la tensioj kaj naskiĝis du regnoj: sude, la regno de Jehuda, norde la izraela reĝlando. Tiu lasta estis maleperigita de asiranoj en [[722|722 a.K.]] dum tiu suda rezistis ĝis [[589|589 a.K.]] Tiu fina komuna detruo kontribuis al la dissolviĝo de la fido je [[Tetragramo|JHWH]] kiel unika Dio kaj favoris la la paso al religia [[sinkretismo]] kun la [[Kanaano|kanaananaj kultoj]] (por la nordaj izraelidoj), kun la grekaj dioj (por la eksaj judaj reganoj]. Sed la tribo de Jehuda trovis energion por rezisti kaj konservi la antikvan kredon kaj fine sukcesis revivigi jen la kredon jen la regnon. == Regno de Judujo == Post longa fremda dominado, egipta kaj siria, la Jehuda popolo sukcesis reakiri sendependon iniciate de la [[Makabeoj fratoj]] kiuj kreis (2-a jarcento a.K.) la [[regno de Judujo|regnon de judujo]]n kvankam ne plu regata de la davida familio, tamen. == Hebrea-juda diasporo == Por [[diasporo|hebrea-juda diasporo]] oni intencas la ekzilon, la deviganaŭ serĉatanforiĝo de la hebreo el [[Izraela Lando|Eretz Israel aŭ Promesita Tero]]. Oni posedas du fundamentajn datojn: la unua detruo de la [[Templo de Jerusalemo]] de 589 a.K., kaj la dua, efektigita de [[Romia Imperio|romianoj]] en la [[70]], dua kaj definitiva ĝis la konstituiĝo de [[Israelo|israela ŝtato]] en [[1948]]. La judoj apartenantaj al aliaj tribo ne plu estis menciitaj ĉar ili forlasis la kredon je [[Tetragramo|JHWH]]. Nur Jehuda, [[Benjamen]] kaj iuj elstaruloj de la ceteraj triboj restis fidelaj: temas pri la ''restaĵo de Izraelo'', citita en la [[Biblio]]. [[Hebreismo]] kaj [[Judismo]] jam fariĝas preskaŭ sinonimaj. Okazas nur per la alveno de [[Cionismo]] ke ĝermas la sento pri la reveno de ĉiuj triboj al [[Cion (monto)|Cion]]. == Mesianismo == Nombraj estas la esperigaj mesaĝoj en la [[Biblio]] reference al la alveno de [[Mesio]] kiu savu la plej feblajn. Kiel jam dirite, la Mesio naskiĝos sine la tribo de Jehuda kaj de la domo de [[Davido]]. Tiu atendo fariĝis ĉiam pli kodigita en la hebrea kulturo sed ne ĉiuj religiaj fluoj nutris la saman bildon pri la Mesio. Nombraj sinnomantaj mesio (trompuloj aŭ naivuloj) de tempo al tempo prezentiĝis al la popolo kiel savantoj kaj havis ankaŭ grandan sekvantaron estigante grandan esperojn sed neniu neniam kapablis lanĉi sian sekvantaron post sia morto. == Kristanismo == [[Jesuo Kristo|Jesuo]], la nazareta, estis la unika kiu altiris sekvantaran skolon longdaŭran kaj disvastiĝintan. Ĝis la 70 p.K. [[kristanismo]] estis konsiderata sammaniere ol aliaj hebreaj pensfluoj, jen ĉe la hebreoj mem jen ĉe eksteraj observantoj. Post la detruo de la [[Templo de Jerusalemo]], kristanismo evoluiĝis kiel aŭtonoma religio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * La Biblio. == Vidu ankaŭ == * [[Mesio]] * [[Izraela reĝlando]] * [[Davido]] * [[Shekhinah]] * [[Tamar]] * [[Biblia Tetragramo]] * [[Regno de Jehuda]] * [[Abrahama religio]] == Eksteraj ligiloj == * KOMUNA: Igtallingve [http://commons.wikimedia.org/wiki/Tribe_of_Judah?uselang=it] {{Projektoj}} [[Kategorio:Patriarkoj]] [[Kategorio:Izraelaj triboj]] [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Biblio]] hrk232uh65hzh9pjuy1dq6kv6hwm4xi Klein (familia nomo) 0 503988 9441054 9259154 2026-07-29T05:22:43Z Sj1mor 12103 9441054 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Verteilung Nachname Klein DE.png|eta|350px|disvastigoo de la familia nomo ''Klein'' en Germanujo (2005)]] '''Klein''' estas germana [[familia nomo]]. La adjektivo ''klein'' en la [[germana]] signifas hodiaŭ ''malgranda''. En la [[mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] la vorto krome signifis: pura, senmakula, fajna, saĝa, sagaca, beleta, delikata, ĝentila, malforta, svelta, malforta kaj zorgema. ''Kleini'' havis la sencon de brila, glata, pura, zorgema, delikata, maldika, kaj malmulta. La angla vorto ''clean'' estas etimologie parenca. == Variantoj kaj kunmetaĵoj == Jenaj variantoj ekzistas: [[Kleine]], [[Kleiner]], [[Kleinecke]], [[Kleinke]], [[Kleinmann]] kaj [[Kleinert]]. [[Kleinová]] estas ĉeĥa ina familia nomo. „Klein“ troviĝas en kunmetaĵoj kiel unua silabo en jenaj nomoj: [[Kleinfeld]], [[Kleinhans]], Kleinpeter (la pli juna Hans aŭ Peter), [[Kleinknecht]], [[Kleinschmidt]] kaj [[Kleinwächter]]. == Ofteco == La familia nomo Klein estas laŭ la ofteco la 15a plej ofta nomo en Germanujo. Ĝi estas la plej ofta familia nomo kiu ne havas signifon kiel profesio. En Germanio kaj Aŭstrio ekzistas ĉ. 57.000 familioj kun tiu nomo. Speciale ofta ĝi estas en [[Sarlando]] kaj [[Rejnlando-Palatinato]]. Sed la nomo „Klein“ ekzistas ankaŭ en Rumanujo, Rusujo, Hispanujo, Francujo kaj Ameriko. == Nomportantoj == === A === * [[Abraham Klein]] * [[Adolf Klein]] * [[Aika Klein]] (* 1982), germana kurtdistanca rapidsledistino * [[Albert Klein]], transilvania luterana episkopo * [[Alexander Klein]] (1879–1961), germana-israela arĥitekto * [[Alexandra-Maria Klein]] (* 1972), germana biologino * [[Alfons Klein]] * [[Allen Klein]] (1931–2009), usona muzikmanaĝisto * [[Angelika Klein]] (* 1951), germana politikistino (Die Linke) * [[Anna Klein]] (1883–1941), germana pentristino kaj grafikistino * [[Anne Klein]] * [[Anneliese Klein]] (* 1941), aŭstra politikistino (FPÖ) * [[Annette Klein]] (* 1962), germana diplomatino * [[Anton von Klein]] (1746–1810), germana lingvikisto * [[Anton Klein]] (1775–??), germana politikisto * [[Armin Klein]] * [[Arthur George Klein]] (1904–1968), usona politikisto * [[Astrid Klein]] (* 1951), germana pentristino, grafikistino, desajnistino kaj fotografino * [[August Klein]] * [[Augusta Klein]] (1866–1943), angla aŭtorino * [[Axel Klein]] (* 1964), germana kemiisto === B === * [[Barbara Klein]] (* 1954), aŭstra teatrofondintino kaj intendantino * [[Hendrikje Kühne kaj Beat Klein|Beat Klein]] (* 1956), svisaj artistoj * [[Benjamin Klein]] (* 1943), usona ekonomisciencisto * [[Bernhard Klein]] (1793–1832), germana komponisto * [[Bernhard Klein (Skulptisto)]], germana skulptisto * [[Berthold Klein]] (* 1941), germana politikisto (SPD) * [[Brydan Klein]] (* 1989), aŭstralia tenisisto === C === * [[Calvin Klein]] (* 1942), usona modkreisto * [[Carl Klein]] (1842–1907), germana mineralogo * [[Carl Friedrich Klein]] (1803–1884), tekstilfabrikisto el Barmen, Germanujo * [[Caspar Klein]] (1865–1941), episkopo de Paderborno, Germanio * [[César Klein]] (1876–1954), germana pentristo kaj scenejkreisto * [[Charles Klein]] * [[Chris Klein]] (* 1979), usona aktoro * [[Christian Klein]] * ''Christina Klein'', naskonomo de [[LaFee]] (* 1990), germana kantistino * [[Christine Klein]] (* 1968), germana aktorino * [[Christoph Klein]] * [[Chuck Klein]] (1904–1958), usona bazpilkisto * [[Claudia Klein]] (* 1971), germana piedpilkistino * [[Claudia Tiggemann-Klein]] (* 1970), germana historiistino kaj arkivistino * [[Cosmo Klein]] (* 1978), germana kantisto kaj kantkreanto === D === * [[Dani Klein]] (* 1953), belga kantistino * [[David Klein]] * [[Dennis Klein]], usona filmreĝisoro * [[Dennis Klein (ĵurnalisto)|Dennis Klein]], germana ĵurnalisto * [[Dennis A. Klein]], usona profesoro * [[Dieter Klein]] * [[Dietmar Klein]] (* 1956), germana filmreĝisoro kaj sceneja aŭtoro * [[Dominik Klein]] (* 1983), germana manpilkisto * [[Dominique Louis Antoine Klein]] (1761–1845), franca oficisto kaj politikisto === E === * [[Eckart Klein]] (* 1943), germana juristo * [[Eduard Klein]] (1923–1999), germana aŭtoro * [[Eduard Klein (entreprenisto)]] (1837–1901), mineja direktoro kaj membro de la germanan regna parlamento * [[Eduard Emmanuel Klein]] (''Edward Emanuel Klein''; 1844–1925), hungara-angla medicinisto kaj bakteriologo * [[Edwin Klein]] (* 1948), germana atleto kaj aŭtoro * [[Eitel Klein]] (1906–1990), germana pentristo * [[Emil Klein]] * [[Engelbert Klein]] (1797–1830), aŭstra entreprenisto * [[Erich Klein]] (* 1931), aŭstria botanikisto * [[Erik S. Klein]] (1926–2002), germana aktoro * [[Ernst Klein]] * [[Erwin Klein]] * [[Ezra Klein]] (* 1984), usona aŭtoro === F === * [[Felix Klein]] (1849–1925), germana matematikisto * [[Felix Klein-Franke]] (* 1935), germana orientalisto kaj islamsciencisto * [[Ferdinand Klein]] (* 1934), germana eduksciencisto * [[Florian Klein]] (* 1986), aŭstra piedpilkisto * [[Frank Klein]] (* 1966), germana diskĵokeo * [[Franz Klein]] * [[Fred Klein]] (1898–1990), nederlanda pentristo * [[Friedrich Klein]] * [[Fritz Klein]] === G === * [[Gabriele Klein]] (* 1957), germana sociologino * [[Gabriele Wesch-Klein]], germana malnovhistoriistino kaj epigrafiistino * [[Gary Klein]] (* 1959), usona entreprenisto, inventisto, pioniro de la bicikla industrio * [[Georg Klein]] * [[Gerda Weissmann-Klein]] (* 1924), pola postvivantino de la holokaŭsto, aŭtorino * [[Gerhard Klein]] * [[Gerrit Klein]] * [[Gideon Klein]] (1919–1945), ĉeĥa komponisto kaj pianisto * [[Gisela Klein]] * [[Gudrun Klein]] (* 1943), germana politikistino (SPD), * [[Günter Klein]] * [[Günther Klein]] (* 1956), germana reĝisoro kaj aŭtoro * [[Guillermo Klein]] (* 1970), argentina ĵaz-pianisto === H === * [[Hagen Klein]] (* 1949), germana motorcikla piloto * [[Hans Klein]] * [[Hanspeter Klein]] (* 1939), germana politikisto (CDU) * [[Harald Klein]] (* 1955), germana diplomato * [[Harry Klein]] * [[Hedi Klein]] (1908–1993), germana kantistino (soprano) * [[Hedwig Klein]] (1911–1942), germana arabistino * [[Heinrich Klein]] * [[Heinz Klein-Arendt]] (1916–2005), germana skulptisto * [[Helga Klein]] (* 1931), germana atletino * [[Herbert Klein]] * [[Heribert Klein]] (1957–2005), germana ĵurnalisto kaj orgenisto * [[Hermann Joseph Klein]] (1844–1914), germana astronomo kaj meteorologo * [[Hermine Klein]], aŭstra diabetologino * [[Holger Klein]] (* 1969), germana moderatoro de la radio * [[Horst Klein]] (* 1910), germana administracia juristo kaj SS-gvidanto * [[Hubert Klein]] * [[Hugo Klein]] (* 1953), germana politikisto (CDU) === I === * [[Inge Borde-Klein]] (1917–2006), germana pupludistino kaj aŭtorino * [[Ingrid Klein]] (* 1941), aktivistino de la katolika knabina movado kaj prezidantino de la katolika virina movado de Aŭstrio * [[Inocențiu Micu-Klein]] (1692–1768), episkopo de Făgăraș * [[Iris Klein]] (* 1967), germana „Reality-TV-„-partoprenintino kaj gastejestrino * [[Isabell Klein]] (* 1984), germana manpilkistino * [[Ivo Klein]] (* 1961), liĥtenstejna politikisto === J === * [[Jacob Klein]] * [[Jan Klein]] * [[Janet Klein-Filbrich]] (* 1977), germana biatletino * [[Jean Klein]] (1916–1998), franca spirita instruisto * [[Jean-Georges Klein]] (* 1950), franca kuiristo * [[Jesper Klein]] (1944–2011), dana aktoro * [[Jochen Klein]] (1967–1997), germana pentristo * [[Joe Klein]] (* 1946), usona ĵurnalisto kaj aŭtoro * [[Johann Klein]] * [[Johannes Klein]] * [[Jon Klein]] (* 1960), angla gitaristo * [[Josef Klein]] * [[Joseph Klein]] * [[Judith Klein]] * [[Julian Klein]] (* 1973), germana komponisto kaj teatra reĝisoro * [[Juliane Klein]] (* 1966), germana komponistino kaj eldonejestrino * [[Julius Klein]] (1886–1961), amerika historiisto kaj ekonomia fakulo * [[Julius Leopold Klein]] (1810–1876), germana aŭtoro kaj literaturhistoriisto * [[Jürgen Klein]] === K === * [[Kacey Mottet Klein]] (* 1998), svisa aktoro * [[Karl Klein]] * [[Karsten Klein]] (* 1977), germana politikisto (FDP) * [[Katrin Klein]], germana aktorino * [[Kellina Klein]] (* 1968), germana aktorino kaj sinkronistino * [[Kevin Klein]] (* 1984), kanada glacihokeisto * [[Klaus Klein]] (* 1950), germana piedpilkisto * [[Klaus-Wolfgang Klein]] (1933–1993), germana medicinisto kaj oficiro de la GDR-ministerio por enlanda sekureco === L === * [[Larry Klein]] (* 1959), usona musikproducento, kantkreisto kaj basgitaristo * [[Lawrence Klein]] (1920–2013), usona ekonomisciencisto * [[Lew Samuilowitsch Klein]] (* 1927), soveta kaj rusa arĥeologo, filologo kaj scienchistoriisto * [[Libor Klein]] (1803–1848), aŭstra entreprenisto * [[Lisa Klein]] (* 1996), germana biciklistino * [[Louis Klein]] (1761–1845), franca generalo * [[Ludwig Klein]] (1868–1945), germana maŝinkonstrua inĝeniero * [[Lutz Klein]] (* 1942), germana politikisto (CDU) === M === * [[Manfred Klein]] * [[Manny Klein]] (1908–1994), usona ĵaz-trumpetisto * [[Manuela Klein]] (* 1974), germana televizia moderatorino kaj ĵurnalistino * [[Marc Klein]], sceneja aŭtoro kaj reĝisoro * [[Marcus Klein]] * [[Maria Klein-Schmeink]] (* 1958), germana politikistino (Bündnis 90/Die Grünen) * [[Mark Klein]], usona skandalmalkovranto * [[Marlon Klein]] (* 1957), germana muzikisto kaj muzika producento * [[Martin Klein]] * [[Matthäus Klein]] (1911–1988), germana filozofo * [[Maury Klein]] (* 1939), usona historiisto kaj aŭtoro * [[Max Klein]] * [[Melanie Klein]] (1882–1960), aŭstra psiĥoanalizisto * [[Michael Klein]] * [[Milad Klein]] (* 1987), germana aktoro kaj aktora mentoro * [[Mira Klein]] (* 1886; † 1977/78), germana tradukistino * [[Miriam Klein]] (* 1937), svisa ĵazkantistino === N === * [[Naomi Klein]] (* 1970), kanada aŭtorino kaj ĵurnalistino * [[Niels Klein]] (* 1978), germana ĵazsaksofonisto, -klarnetisto kaj komponisto * [[Norbert Johann Klein]] (1866–1933), korta majstro de la Germana Ordeno, episkopo de Brno === O === * [[Olaf Georg Klein]] (* 1955), germana mentoro kaj aŭtoro * [[Omer Klein]] (* 1982), israela ĵazmuzikisto * [[Oscar Klein]] (1930–2006), aŭstra ĵazmuzikisto * [[Oskar Klein]] (1894–1977), sveda fizikisto * [[Otto Klein]] (1881–1968), medicinisto === P === * [[Paul Klein]] * [[Peter Klein]] * [[Philipp Klein]] <!-- === Q === --> === R === * [[Ralph Klein]] * [[René Klein]] (* 1945), luksemburga heraldikisto * [[Ricarda Klein]] (1944–2011), germana maljunulflegistino * [[Richard Klein]] * [[Robert Klein]] * [[Roelof Klein]] (1877–1960), nederlanda remisto * [[Roi Klein]] (1975–2006), israela majoro * [[Rolf Klein]] * [[Roman Iwanowitsch Klein]] (1858–1924), rusa arĥitekto * [[Ron Klein]] (* 1957), usona politikisto * [[Rudi Klein]] (* 1951), aŭstra bildrakonisto * [[Rüdiger Klein]] (* 1958), germana neŭrobiologo * [[Rudolf Klein]] (1908–1986), germana inĝeniero, profesoro prifervoja kaj stratrafiko * [[Rudolf Klein-Rhoden]] (1871–1936), aŭstra-bohmiaAktoro * [[Rudolf Klein-Rogge]] (1885–1955), germana aktoro * [[Rupert Klein]] (* 1959), germana inĝeniero === S === * [[Saar Klein]] (* 1967), usona filmmuntisto * [[Salomon Klein]] (1845–1937), aŭstra oftalmologo * [[Samuel Klein]] (1886–1940), israela historiisto kaj geografo * [[Sámuel Klein]], hungara teatrestro * [[Sándor Klein]], hungara psikologo * [[Sascha Klein]] (* 1985), germana akvosaltisto * [[Siegfried Klein]] (1882–1944), germana rabeno * [[Stefan Klein]] * [[Stella Klein-Löw]] (1904–1986), aŭstra politikistino * [[Stephanie B. Klein]] (* 1957), germana rom-katolika teologino * [[Susanne Klein-Vogelbach]] (1909–1996), svisa gimnastika instruistino kaj fizioterapiistino === T === * [[Théo Klein]] (* 1920), franca-israela advokato * [[Thomas Klein]] * [[Thoralf Klein]] (* 1967), germana historiisto * [[Torsten-Jörn Klein]] (* 1964), germana manaĝeristo === U === * [[Udo Klein]] (* 1939), germana fotografo * [[Ulrich Klein]] (* 1942), germana numismatikisto * [[Ursula Klein]] (* 1952), germana scienchistoriisto * [[Uta Klein]] (* 1958), germana sociologino * [[Uwe Klein]] (* 1970), germana piedpilkisto === V === * [[Verena Klein]] (* 1976), germana aktorino * [[Viktor Klein]] (1909–1975), poeto kaj aŭtoro * [[Volker Klein]] (* 1949), germana piedpilkisto * [[Volkmar Klein]] (* 1960), germana politikisto (CDU) === W === * [[Waldemar Klein]] (1920–2010), germana piedpilka funkciisto * [[Walter Klein]] (1875–1952), hejmlanda esploristo * [[Werner Klein]] (1928–1985), germana politikisto (SPD) * [[Wilhelm Klein]] * [[Willem Klein]] (1912–1986), nederlanda kalkulisto * [[Willi Klein]] (* 1927), germana skiisto * [[William Klein]] (* 1928), usona pentristo, fotografo kaj filmreĝisoro * [[Wolfgang Klein]] * [[Wolfhard Klein]] (* 1949), germana ĵurnalisto kaj aŭtoro * [[Wolfram Klein]] (* 1968), germana piedpilkisto <!-- === X === --> === Y === * [[Yves Klein]] (1928–1962), franca artisto de la [[Nova realismo]] <!-- === Z === --> {{Projektoj}} [[Kategorio:Familiaj nomoj]] 10uykpylgs44e0d6yf484cftu22zhfv Han Gan 0 504388 9441043 9402554 2026-07-29T04:17:09Z Sj1mor 12103 9441043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''HAN Gan''' ({{l-zh|韩干 / 韓幹|p=Hán Gàn}}; naskiĝis en [[706]]; mortis en [[783]]) estis ĉina pentristo de la [[Dinastio Tang]]. Laŭ historiaj skriboj, li naskiĝis en [[Chang'an]] (provinco [[Shaanxi]]) aŭ [[Daliang]], (provinco [[Henan]]) kiel filo de malriĉa familio. En lia juna aĝo, [[Wang Wei]], fama poeto, rekonis talenton de Han kaj apogis lian artan edukadon. Post la studado, Han iĝis pentristo en la imperiestra kortego. Li pentris multajn portetojn kaj bildojn kun budhismaj temoj, sed li estas plej konata pro pentraĵoj pri ĉevaloj. Onidire, li ne nur redonis la eksteran aspekton de la ĉevalo, sed ankaŭ ties spiriton. Lia famo kreskis kaj baldaŭ superis tion de lia instruisto. Liaj artaĵoj servis kiel ekzemploj por la ĉeval-pentristoj de la postaj generacioj. == Vidu ankaŭ == * [[ĉina pentrado]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉinaj pentristoj]] 1xban6yhh1ihfowmhxxwe0k9hx7q7wa Preĝejo Sankta Bonifaco (Bad Langensalza) 0 504648 9441040 9244754 2026-07-29T04:16:51Z Sj1mor 12103 9441040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH | tersituo = |zomo=15 }} [[Dosiero:Portal Marktkirche Bad Langensalza.JPG|eta|Portalo okcidenta.]] [[Dosiero:Marktkirche Bad Langensalza.JPG|eta|La Bazara preĝejo Sankta Bonifaco en la kuracloko Bad Langensalza.]] La evangelia '''preĝejo Sankta Bonifaco''' (germane: ''Marktkirche'' aŭ ''Bonifaciuskirche'') troviĝas en la centro de [[Bad Langensalza]]. == Historio == La preĝejo menciitis endokumente unuafoje en la jaro 1271-a. La 73 metrojn alta turo kun la renesancstila supra etaĝo estas la dua plej granda turo en tuta [[Turingio]] kaj tipas por la urba silueto. La trinava halokorko kun multangula altarejo kaj fasada turo konstruitis (kun interrompoj) ĝis 1592 el travertino. La sakristio kun gotika volbaĵo estas verŝajne resto de la en 1229 menciita antaŭula konstruaĵo. La dinastio de la sinjoroj de Salza transdonis siajn patronecrajtojn pri la Bazara preĝejo en 1356 al la Monakejo Mario Magdaleno, kiun ili poste translokigis proksime de la preĝejo. Por la monakinoj faritis je la komenco de la 16-a jarcento galerio en la supra etaĝo de la norda ĥoreja alkonstruaĵo. La konservitaj malfrugotikaj vandpentraĵoj de 1519 en la pormonakina galerio estas unika laŭ kvalito kaj ege altvalora. == Priskribo == En la interno konservitis novgotikaĵoj sed ankaŭ altaroj el la malfrua Mezepoko, la [[kasona plafono]], epitafoj, tombaj slaboj kaj la en 1861/62 alikonstruita kaj restaŭrita orgeno. La ĉefa enirejo estas ĉe la romparka ŝtuparportalo de la okcidenta fasado (fino de la 15-a jarcento). La en tri reliefoj dividita timpano reprezentas la [[Lasta juĝo|Lastan juĝon]]. La influo de la Parler-plastiko tie ĉi tre bone videblas. La portalo kun ŝtupoj norde faritis je la fino de la 14-a jarcento. Ĉe ties meza kolono staras [[Sankta Bonifaco]] flankita de la Sanktaj Petro kaj Paŭlo. Dum la lastaj restaŭradoj malkovritis la ŝtona ciferplakedo de la turo (1612; horloĝo kun ununura montrilo). Du de la malnovaj sonoriloj ankoraŭ hodiaŭ funkcias. Per diametro de 1,88 la sonorilo de Eckard Kuchen el la 1564-a jaro nombriĝas inter la plej grandaj de tuta Turingio. Surgrimpi la turon eblas post antaŭa sinanonco. == Fonto == Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): ''Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 1'', 2009, ISBN 978-3-7954-2249-3, p. 25-26 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://www.badlangensalza.de/bad-langensalza/altstadt/marktkirche/ Pri la preĝejo sur la urba retpaĝaro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141021143440/http://www.badlangensalza.de/bad-langensalza/altstadt/marktkirche/ |date=2014-10-21 }} [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Germanio]] [[Kategorio:Bad Langensalza]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Bonifaco|Bad Langensalza]] 35fk22uaesu6p0yoos1yrmohp27xtle Ottokar Lorenz 0 505029 9441059 9028475 2026-07-29T05:31:51Z Sj1mor 12103 9441059 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ottokar LORENZ''' (naskiĝinta la {{daton|17|septembro|1832}} en [[Jihlava]], mortinta la {{daton|13|majo|1904}} en [[Jena]]) estis [[Aŭstrio-Hungario|aŭstra]] historiisto kaj pioniro de [[genealogio]] moderna. == Vivo == Post la lernejofrekvento en [[Olomouc]] li studis ekde 1851 ĉe la nove fondita filozofia fakultato de la [[Universitato de Vieno]] i.a. ĉe la klasika filologo [[Hermann Bonitz]], la filozofo [[Franz Lott]] kaj la historiistoj [[Albert Jäger]] kaj Josef von Aschbach. En&nbsp;1854 li trapasis la gimnaziinstruistan ekzamenon en la fakoj historio kaj geografio kaj partoprenis (ricevinte stipendion) la unuan kurson de la nove fondita Instituo por aŭstria historiesplorado en 1855/56. Sen doktoriĝo li adresis sin en 1856, post la publikigo de du skribitaĵoj en 1855 ''Über das Consulartribunat'' kaj ''Über die siebente Curstimme bei Rudolph's I. Königswahl'', al la universitata profesoraro petante la permeson prelegi kiel privata docento. Tio estas pozitive respondita post ekspertizo de Auberbach kaj Jäger kaj post brila kolokvo. Lorenz fariĝis scienca sekretario ĉe la viena Kortega biblioteko kaj iĝis en 1857 oficisto de la Ŝtata arkivo. En 1860 li iĝis, sub la dekanateco de la iama instruisto kaj posta bopatro [[Franz Lott]], neordinara profesoro, en decembro de 1861 ordinara profesoro (post rifuzo sekvi vokon al [[Freiburg im Breisgau]]) pri ĝenerala kaj aŭstria historioj. Li rajtis resti paralele en la Ŝtata arkivo, kie li pli laboris por si mem ol por la arkivejo. Krom science Lorenz jam frue sukcesis eldoniste, kiel evidentigis lia ofte pasie kaj ne malofte polemike prezentata opinio pri intima kunteksto inter historio kaj politiko. Tiajn laborojn li unue faris en la intereso de la ministerioj. En 1859 eldonitis, laŭ instigo de la ministro pri internaj aferoj Alexander von Bach, ''Österreichs Politik in Italien und die wahren Garantien seiner Macht und Einheit'' kaj en 1861, laŭ komisio de ministro Anton von Schmerling, ''Deáks Adress-Entwurf und das Staatsrecht Österreichs''. Sed en 1865 iĝis la rompo kun la aŭstria registaro. En marto de la sama jaro, mallonge antaŭ la demisio de Schmerling kaj la haltigo de la konstitucia evoluo, publikigis Lorenz, ĝis tiam adepto de la aŭstra regna-ideo, artikolon en la gazeto ''[[Die Presse]]''. Tie li skribis pri konekton inter la agadoj de la aŭstra registaro kaj la t.n. juliaj ordonoj de la franca reĝo [[Karlo la 10-a (Francio)|Karlo la 10-a]]. Lorenz tuj maldungitis. Proceson kriminalan li povis eviti nur per petskribo de la bopatro adresita rekte al la imperiestro. De tiam montriĝis ĉe Lorenz pli kaj pli [[Prusio|prusiemaj]] tendencoj. Spirita amiko iĝis la germanisto Wilhelm Scherer, kun kiu li skribis en 1871 historion pri [[Alzaco]]. Verŝajne ankaŭ la konvertiĝo de la tuta familio de katolikismo al protestantismo estis en konekto kun tio. == Graveco == Kiel docento - li rajtis almenaŭ resti ĉe la universitato - Lorenz skribis dum la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj la unuajn pli grandajn verkojn. Ili je granda parto temis pri la mondo de [[Mezepoko]], ekzemple: du volumoj de ''Deutsche Geschichte im 13. und 14. Jahrhundert'' (eld. 1863-67; fakte tio historio temas nur ĝis la jaro 1298) kaj ''Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter seit der Mitte des 13. Jahrhunderts'' (1870; modelo por tiu ĉi verko estis estintaj la laboroj de Wilhelm Wattenbach). Pli malgrandaj verkoj estis en 1871 ''Zur Geschichte der Päpste'' kaj en 1876 ''Drei Bücher Geschichte und Politik'', kun kolekto de eseoj pri la meza kaj pli moderna historio kaj tralumetantaj kontraŭklerikaraj tendencoj. En la 1880-aj jaroj Lorenz, estante rektoro de la viena universitato ekde 1880, engaĝiĝis por profesoro ''Friedrich Maaßen'', kiu estis plendinta en 1883 en la Landa parlamento de [[Malsupra Aŭstrio]] por la instalo de ĉeĥlingvaj lernejoj en [[Vieno]]. Tio kaŭzis malfacilaĵojn al Lorenz, same kiel liaj kritikoj de naciemaj studentoj kaj de öa rektora moŝto [[Karl Wedl]]. Pro tio Lorenz forlasis la aŭstrian ĉefurbon kaj iris en 1885 al la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]]. Duko Ernesto la 2-a de [[Sachsen-Coburg-Gotha]] mem peris tion; Lorenz kunlaboris ĉe ties ''Memorindaĵoj''. La sinteno naciema de Lorenz en tiu tempo iomete lamis, ankaŭ la admiro antaŭ kanceliero [[Otto von Bismarck]] malpligrandiĝis. En 1902/03 Lorenz taksis la meriton de germanaj princoj por la fondo de la Germana Regno pli granda ol la agojn de Bismarck en tiu ĉi kunteksto. La ĉefaj sciencaj interesoj en Jena estis pri moderna kaj plej moderna historioj kaj pri genealogio, al kies evoluon je vera historia helpscienco Lorenz elstare kontribuis. En 1892 aperis la genealogia manlibro ''Genealogischer Hand- und Schulatlas'' kaj en 1898 ''Lehrbuch der gesamten wissenschaftlichen Genealogie''. En la duvoluma verko ''Die Geschichtswissenschaft in Hauptrichtungen und Aufgaben'' Lorenz provis strukturi historion sendepende de kutimaj periodigoj aŭ aliaj teoriaj antaŭjuĝoj. Por li la plej taŭga strukturiga elemento estu kuna konsidero de po tri generacioj. La Historiaj fontoj de Mezepoko kiel ankaŭ la verkoj genealogiaj ankoraŭ hodiaŭ gravas. La aliaj verkoj gravetis se interesiĝi pri la interdependoj inter politiko kaj historio. Menciindas liaj provoj de superrigarda strukturigo de historiaj fluoj. Plena de merito estis ankaŭ liaj konsilista agado dum la verkado de la ''Allgemeine Deutsche Biographie'' koncerne aŭstriajn temojn. == Honoroj == * Dr. phil. h. c. (Königsberg 1867) * Membreco al ''Akademie der Wissenschaften'', Wien (1877). == Aliaj verkoj == * Die Erwerbung Österreichs durch Ottokar von Böhmen, 1857 * Die österreichische Regentenhalle, 1857 * Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter von der Mitte des 13. bis zum Ende des 14. Jahrhunderts, 2 volumoj, 1870 * Genealogischer Hand- und Schulatlas, 1892, 3u. d. T. Genealogisches Handbuch d. europ. Staatengesch., bearb. v. E. Devrient, 1908 * Goethes politische Lehrjahre, 1893 * Staatsmänner und Geschichtsschreiber d. 19. Jh., 1896 * Kaiser Wilhelm und die Gründung des Reichs 1866–71, 1902 * Gegen Bismarcks Verkleinerer, 1903. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd117216062.html Biografio ĉe ''NDB''.] * {{DNB-Portal|117216062|NAME=Ottokar Lorenz}} * [http://austria-forum.org/af/AEIOU/Lorenz,_Ottokar Pri Lorenz en la aŭstra surreta enciklopedio AEIOU, kun foto de la sciencisto] * [http://gei-digital.gei.de/viewer/resolver?urn=urn%3Anbn%3Ade%3A0220-gd-5654464 Surreta disponigo de la genealogia atlaso de Lorenz.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lorenz, Ottokar}} [[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj historiistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[Kategorio:Ĉeĥaj genealogoj]] 7g7nfk30n5g0ovu6qkdjrxhob510ld3 Ofitoj 0 505038 9440901 9130002 2026-07-28T19:48:22Z Sj1mor 12103 9440901 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Angelo Bronzino 016.jpg|300px|eta|[[Agnolo Bronzino]], ''La bronza serpento'', el la kapelo de Eleonora de Toledo, [[Florenco]], [[Palazzo Vecchio]]]] Per la vorto '''Ofitoj''' (el la [[Greka lingvo|antikvgreka]]: ὄφις, "serpento") aŭ '''Naasenoj''' (en La [[Hebrea lingvo|hebrea]]: ''nâhâsh'', "serpento") oni indikis la membrojn de ĉiuj [[gnostikismo|gnostikaj sistemoj]] kiuj amiegis la [[serpento]]n koruptinton de [[Adamo]] kaj [[Eva]], taksatan disdonanto, al la homoj, de la de sciado pri bono kaj malbono. malpermesita de la [[Dio laŭ judismo|Dio]] de la [[Malnova Testamento]], kreinto de la mondo, sed, opiniatan ĉe [[gnostikismo|gnozo]] malsupera se komparata kun la Unua kaj plejalta Dio. == Historio == Tiuj penssistemoj, kiuj unuflanke ne disdegnis konsideri ankaŭ la gravecon de la serpento en paganaj kulturoj (besto profetece dotita, simbolo de la generanta forto de la naturo), aparte realkroĉiĝis al la pasaĵoj de la [[Biblio]] en kiuj oni parolas pri [[bronza serpento]] (Nombroj 21, 4-8; 2Reĝoj 18, 4; Eliro 7, 8-12).<ref>La serpento estis tiom kultata de la juda popolo ke nek sacerdotoj nek reĝoj nek profetoj sukcesis ĝin estingigi.</ref> (Citaĵo el Biblio) ''“Kaj la popolo venis al [[Moseo]], kaj diris: Ni pekis, parolante kontraŭ la Eternulo kaj kontraŭ vi; preĝu al la Eternulo, ke Li forigu de ni la serpentojn. Kaj Moseo preĝis pri la popolo. 8 Kaj la Eternulo diris al Moseo: Faru al vi serpenton kupran kaj metu ĝin sur stangon; kaj ĉiu mordita, kiu ekrigardos ĝin, restos viva. 9 Kaj Moseo faris kupran serpenton kaj metis ĝin sur stangon; kaj se serpento mordis iun kaj ĉi tiu ekrigardis la kupran serpenton, li restis viva” (Nom 21, 7-9).'' (Citaĵo el Biblio) ''”Kaj kiel Moseo levis la serpenton en la dezerto, tiel devas la Filo de homo esti levita; 15 por ke ĉiu, fidanta al li, havu eternan vivon”'' (Jo 3, 1). La origininto de tiuj [[sekto]]j de la dua jarcento restas nekonata. Sed la karakterizaĵo de ilia doktrino, marĝene de kristanismo, pelas iujn esploristojn ilin klasifiki pli kiel [[paganismo|paganaj]] [[Gnostikismo|gnostikulo]]j aŭ [[Judismo|judajzantoj]] ol kiel [[Herezo|herezaj]] kristanaj. Laŭ la Ofitoj, la Patro de ĉiuj, aŭ Unua Homo, emanis la Filon (la Penson), aŭ la Duan Homon. Poste aperis Agapo (Sankta Spirito), aŭ Dua Virino. Tiu triopo generis [[Kristo]]n kaj ties Fratinon [[Sophia (filozofio)|Sophian]] (la Saĝo). Ankaŭ Sophia generis filojn, unu el kiuj, la [[Demiurgo]] Ialdabaoth, ribelis kontraŭ la aŭtoritato kaj kreis la materian mondon kaj la homon. Tiu demiurgo, identigita kun la dio de la [[Malnova Testamento]] enfermis la unuajn homan paron, Adamon kaj Evan, en la [[Edena Ĝardeno]] por esti adorita de ili. Tamen, Sophia sendis la serpenton por ke ĝi ilin konvinku manĝi la [[Malpermesita frukto|malpermesitan frukton]] kaj reveki en ili la konsciencon, kies niveloj superis tiujn de Ialdabaoth<ref>Hipólito de Roma, Philosophumena.</ref>. Fakte, Sophia estis enkorpiginta en la homojn, senscie de ilia demiurga kreinto, dian fajreron kiu, pro la manovroj de la Demiurgo, restis duondormanta. Jesuo, foje identigita kun la serpento, tial descendis el la ĉielo por ekflamigi tiun dian fajreron kaj liberigi el tiraneco de Ialdabaoth. Pro tio la Ofitoj adoras la serpenton kaj honoras ĉiujn personojn de la Malnova Testamento kiuj oponis al [[Javeo]], nome al Demiurgo. [[Aŭgusteno de Hipono]] informas ke ili bredis serpentojn per kiuj ili frotetis siajn panerojn kiujn poste, tielmaniere sanktigitajn, ili manĝadis kiel [[eŭkaristio]]n. Iliaj precipaj verkoj, ĝis nun konataj, estis la “Prediko de la Naasenoj” kaj la “Diagramo de Ofitoj”. Tiu lasta, kompilita ĉirkaŭ len [[150]], priskribis la ofitan [[Kosmologio]]n. Malgraŭ ĝia perdiĝo, ĝia enhavo estis ĝisfunde esplorita jen de la pagana [[Kelso (filozofo)|Kelso]] jen de la herezologo [[Origeno]]<ref>Contra Celsum 6:28.</ref>. [[Dosiero:William Blake, The Temptation and Fall of Eve.JPG|eta|dekstra|[[William Blake]], ''La tento kaj falo de Eva'', 1808 (ilustraĵo en la ''[[Perdita paradizo]]'')]] == Notoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * [[Hipolito]] ''Refutoj'' * [[Ireneo de Liono]] ''Kontraŭ la herezoj'' * {{de}} E. Haenchen ''Das Buch Baruch'', in ''Zeitschrift fur Theologie und Kirche'', 1953, p.&nbsp;123 kaj ss. * Birger A. Pearson, "Ophites", apud W. Hanegraaff, Dictionary of Gnosis and Western Esoteri-cism, Leyde, Brill, 2005, t. II, p.&nbsp;895-898. * Annarita Magri, "Le serpent guérisseur et l'origine de la gnose ophite", Revue de l'histoire des religions, 2007, 4, p.&nbsp;395-434. == Vidu ankaŭ == *[[Sophia (filozofio)|Sophia]] *[[Herezo]] *[[Barbelognostikuloj]] *[[Pistis Sophia]] *[[Setanoj]] [[Kristanismo]] [[Kategorio:Herezo]] [[Kategorio:Gnostikismo]] ptmcjziaf05bmse0wfgk1m9o6b8o7q0 Malpermesita frukto 0 507494 9440902 9429277 2026-07-28T19:49:20Z Sj1mor 12103 9440902 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}[[Dosiero:AdamEveParadiseCranach.jpg|407x407px|dekstra]] La '''malpermesita frukto''', laŭ la [[Biblio|biblia]] rakonto de la [[Genezo]] (2, 16-17) – ''”6 Kaj Dio la Eternulo ordonis al la homo, dirante: De ĉiu arbo de la ĝardeno vi manĝu; 17 sed de la arbo de sciado pri bono kaj malbono vi ne manĝu, ĉar en la tago, en kiu vi manĝos de ĝi, vi mortos.”'' estas la frukto de la [[arbo de la sciado pri la bono kaj la malbono]] plantita en la edena ĝardeno, kiu donas la sciadon pri la bono kaj malbono, == Biblia rakonto == [[Dio]] estis malpermesinta manĝi en tiu arbo, sed la serpento persvadis [[Evo|Evan]] kiu manĝis kaj manĝigis [[Adamo]]n. Dio elpelis Adamon kaj Evan de la Edena ĝardeno kaj gardigis per la [[kerubo|kerubaj]] anĝeloj por malhelpi ke ili manĝu ankaŭ de la [[vivarbo]] por reakiri la sorton de senmorteco, perdita kun la malobeo. == Interpreto == Ĉu frukto materia aŭ frukto simbolanta la nematerian objekton de la malobeo? Ekde ĝia ekesto ekzegezistoj engaĝiĝis en la serĉado pri la speco de la arbo (aparte ĉe la tradicioj judaj), sed fine altrudiĝis, inter kristanoj, la interpreto de Sankta [[Aŭgusteno de Hipono]] laŭ kiu la naturo de la arbo, kaj do de la frukto, similas al la naturo de la [[Nova Jerusalemo|Ĉiela Jerusalemo]]], nome temas pli simbola parolado. Ankaŭ la serpento iom post iom fariĝis simbolo de [[Satano]]. Ke la serpento estas la diablo ([[Ibliso]]) estas eksplicite deklarita en [[surao]] 7, 19 de [[Korano]]. == Spirita interpreto pri la frukto == [[Dosiero:Jan Brueghel de Oude en Peter Paul Rubens - Het aards paradijs met de zondeval van Adam en Eva.jpg|eta|380px|Pentraĵo pri la [[prapeko]], de [[Petro Paŭlo Rubens]].]] La tuta rakonto de la adama malobero estas verkita dokumentostile javista. Ambaŭ dokumentoj komprenigas ke la du protagonistoj, fine, pentis kaj estis pardonitaj. <ref>Iuj kristanaj intelektuloj, [[Tertuliano]] kaj [[Origeno]] kaj [[Gregorio de Nazianco]], komparis la rezulton de la malobeo de la biblia paro al la malfermiĝo de [[Skatolo de Pandora]]. </ref> Se la frukto estas metafora, ankaŭ la arbo estas tia: kion do signifas tiu frukto? Certe ĝi indikas la internajn animajn dispoziciojn de la malobeantoj, ilia deziro sendependiĝi el Dio, ilia malfido je Dio. Ilia peko estas tiom pli grava kiom pli kompleta kaj neĝenata de pasioj estas la [[libera volo]], plue akompanata de la donoj de la origina sankteco. La [[Patroj de la Eklezio]] juĝis tiun pekon gravegan. == Peko de Adamo kaj elaĉeto de Kristo == Emfaze al la [[katolika liturgio]] kantas: o feliĉa kulpo kiu meritis tian elaĉetinton”. Temas efiko bona de la kulpo de Adamo.<ref>Latine: O felix culpa, quae talem ac tantum meruit habere Redemptorem.</ref> La koncepto de “elaĉeto havas originon el la [[Malnova Testamento]], kie estas dirate ke kiam ulo falas al sklaveca stato havas laŭleĝan elaĉetanton, kiu estas la pli proksima parenco (Vidu en [[Libro de Rut]]. Nun la Biblio rimarkigas ke Dio diris: “Efraim (= Izraelo) estas mia unuenaskito” (ekzemple Jeremia 32, 9). Do Dio estas la elaĉetinto de Izraelo. Kiu povas esti la elaĉetinta de la nova Homaro kuniĝinta de la [[Evangelio]]? Lia kuniganto, Jesuo Kristo!<ref>En la atribuata kvalifiko de elaĉetinto estas entenantaj la konkretaj atribuoj devenigita el Nova Testamento. Tiuj atributoj estas priskribitaj en la [[Katekismo de la Katolika Eklezio]].</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Arbo de la sciado pri la bono kaj la malbono]] * [[Adamo kaj Evo]] * [[Edena ĝardeno]] * [[Skatolo de Pandora]] * [[Katekismo de la Katolika Eklezio]] == Bibliografio == * Jean-Marc Rouvière, ''Adam ou l'innocence en personne'', Édition L'Harmattan, 2009. * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/] Enciclopedia_Cattolica ** [http://it.cathopedia.org/wiki/ Cathopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} ** [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia * Katekismo de la katolika Eklezio (http://www.vatican.va/archive/compendium_ccc/documents/archive_2005_compendium-ccc_en.html] Anglalingva Katekismo de la Katolika Eklezio. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Adamo kaj Evo]] [[Kategorio:Kristanaj terminoj]] [[Kategorio:Edena ĝardeno]] [[Kategorio:Idiomaĵoj]] 1vaqw6cv4hi5mvxtv4nxle8fz9e26cw Legomkukurbo 0 509894 9440816 9436607 2026-07-28T17:34:17Z DidCORN 34571 Alidirektita 9440816 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kukurbeto]] eh58m8ae56hkqc2qhqoprnbk519i9j5 Johano Aventino 0 510195 9440958 9302977 2026-07-29T02:40:53Z Sj1mor 12103 9440958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Johannes Aventinus |dosiero =Johannes Aventinus.jpg |priskribo =Germana humanisto, historiisto kaj filologo. |dato de naskiĝo =[[4-a de julio]] [[1477]] |loko de naskiĝo =[[Abensberg]]o, {{DEU}} |dato de morto =[[1534]] |loko de morto =[[Regensburg]]o, {{DEU}} | alma_mater = [[Universitato de Ingolstadt ]]<br />[[Universitato de Vieno ]]<br />[[Universitato de Krakovo ]]<br />[[Sorbono|Universitato de Parizo]] }} '''Johannes Thurmair''' (1477-1534) estis germana humanisto, historiisto kaj klasika filologo, mentoro de la filoj de Alberto la 4-a (1447-1508), [[Duko de Bavario]], kaj aŭtoro de la verko "Analoj de Bavario" (1523), altvalora registraĵo pri la fruaj jaroj de la [[Germanio|germana historio]]. Lia latina nomo Aventinus devenas de lia naskiĝloko [[Abensberg]] kaj li estis konata kiel "la bavara [[Herodoto]]". == Biografio == Studinte en la [[Universitato de Ingolstadt|Universitatoj de Ingolstadt]], [[Universitato de Vieno|Vieno]], [[Universitato de Krakovo|Krakovo]] kaj [[Sorbono|Parizo]], li reiris al [[Ingolstadt]], en 1507, kaj en 1509 li estas nomumita mentoro de Ernesto de Bavario (1500-1560) kaj Ludoviko la 10-a (1495-1545), ambaŭ fratoj de Vilhelmo la 4-a (1493-1550) kaj filoj de Alberto la 4-a la Saĝa (1447-1508). Li tenis tiun postenon ĝis 1517, kiam li verkis latinan gramatikon kaj aliajn lernolibrojn por uzado de siaj lernantoj, kaj en 1515 li vojaĝis al [[Italio]] kune kun Ernesto. Instigita de Vilhelmo la 4-a, li ekverkis la "Annales Boiorum" ĉirkaŭe de [[1517]], kaj finis la libron en 1521, plenumis germanan version de la libro, kies titolo estis "Bairische Chronik" ('''Kronikoj de Bavario''')<ref>[https://books.google.com.br/books?id=d6JRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Bayerische+Chronik&hl=en&sa=X&ei=p1MXVbW9FrCZsQSVm4GYBw&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=Bayerische%20Chronik&f=false Bayerische Chronik verzeichnet Geschichten Befehl Pfalzgrafen Bayern], [[1519]], Johannes Aventinus</ref>, kiun li kompletigis post kelkaj jaroj. Li helpis en la fondo de la beletra societo "Sodalitas litteraria Angilostadensis", aŭspicie de pluraj malnovaj manuskriptoj kiuj estis publikigitaj. Kvankam Aventinus definitive ne adoptis la reformitan fidon, li estis simpatia al la reformistoj kaj ties instruoj, kaj estis forte malplaĉa al la monaĥoj. Pro tio, li estas arestita, en 1528, sed baldaŭ liaj amikoj lin liberigis. == Bavara historiisto == En 1517, li estas nomumita oficiala historiografo de [[Bavario]] far Vilhelmo la 4-a (1493-1550) kiu komisiis al li la verkadon de sialanda historio. Multaj el la gravaj aŭtoritatoj kompilitaj de Aventinus estas tenitaj nur en liaj kopiaĵoj. Per kritika traktado, li ellaboris kompletan historion de Bavario ĝis sia epoko. Lia kondensita versio en la germana estis tre aprezata ankaŭ. La Analoj de Bavario, komponita per sep libroj, rakontas la historion de Bavario elde ties unuaj tempoj ĝis 1460. En la verko, la aŭtoro montras simpation por la Imperio kaj ties luktoj kontraŭ la papeco. Multaj malfacilaĵoj aperis por konkludo de la verko, sed, li iel anticipis la modernan historiografion. Alia pruvo de ties [[nekonformeco]] estas ke la Analoj publikiĝis nur en 1554. Sennombraj faktoj estis preterlasitaj en la eldono de [[Ingolstadt]]. Pli kompleta versio publikiĝis en 1580, de la eldonisto Nikolao Cisnero (1529-1583)<ref>[http://words.fromoldbooks.org/Chalmers-Biography/c/cisner-nicholas.html Chalmer's Biography]</ref>. == Elektita verkaro == {{Div col|cols = 3}} * [http://books.google.com.br/books?id=CyxDAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Annales ducum Bavariae''] ([[1511]] en Manuskripto, BSB Munkeno clm 967) * [https://books.google.com.br/books?id=x2LiFD1mLrEC&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=DjG6VN-wN-jGsQSuwoH4Dg&ved=0CEIQ6AEwBjgK Grammatica nova fundamentalis, juvenibus utilissima], [[1512]] * [https://books.google.com.br/books?id=OPdRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=DjG6VN-wN-jGsQSuwoH4Dg&ved=0CC8Q6AEwAzgK#v=onepage&q&f=false Gra&#91;m&#93;matica omniu&#91;m&#93; utillisima et brevissima: mirabili ordine co&#91;m&#93;posita ...], [[1513]] * ''Annales ducum Boiariae'' ([[1516]] - [[1522]] eldonita, [[1554]] erschienen) * [https://books.google.com.br/books?id=lVĉAQAAIAAJ&q=Johannes+Aventinus&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=YS-6VNGKI-2xsAT5u4HYDg&ved=0CCYQ6AEwAQ Musica rudimenta]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: Augsburg, [[1516]] [by] Johann Turmair (Johannes Aventinus). Tradukita kaj eldonita de T. Herman Keahey * ''Annales Schyrenses'' ([[1517]] eldonita, Chronik des Klosters [[Scheyern]]) * [https://books.google.com.br/books?id=whj_EnrgI4IC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=DjG6VN-wN-jGsQSuwoH4Dg&ved=0CCIQ6AEwATgK#v=onepage&q&f=false ''Rudimenta gramaticae…] Encyclopedia orbisque doctrinarum in calce…''. Ingolstadt: Erhard Sampach [[1517]] * [https://books.google.com.br/books?id=9vZRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=GTC6VIoS6MKwBOj4gvAO&ved=0CC4Q6AEwAg#v=onepage&q&f=false Rudimenta grammaticae], [[1517]] * [https://books.google.com.br/books?id=EmawmwEACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=DjG6VN-wN-jGsQSuwoH4Dg&ved=0CFIQ6AEwCTgK Aristotelis Stragyrite Dialectica: cũ qui&#91;que&#93; vocibus Porphyrii Phenicis: Argyropilo traductore: a Joanne Eckio Theologo facili explanatione declarata: adnotationibus compendiarijs illustrata: ac scholastico exercitio explicata: ...], [[1517]], Aristoteles, Porphyrius, Johannes Aventinus, Heinrich Bebel, Johannes Eck, Augustinus Marius, Ludwig Restio, Joachim Vadianus * [https://books.google.com.br/books?id=gaJRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=GTC6VIoS6MKwBOj4gvAO&ved=0CEIQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false Imperatoris Henrici IV ... vita: Acc. sodalitatis literariae Boiorum carmina], [[1518]] * ''Altöttinger Chronik'' ([[1519]]) * ''Baierische Chronik'', deutsche Version der Annales (verkita inter [[1526]] kaj [[1533]], eldonita [[1556]]), * ''Ursachen des Türkenkrieges'' ([[1526]]) * [https://books.google.com.br/books?id=AslcAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=GTC6VIoS6MKwBOj4gvAO&ved=0CF4Q6AEwCQ#v=onepage&q&f=false Annalium Boiorum libri VII. - Ingolstadii, Alexander et Samuel Weissenhorn] [[1554]] * [https://books.google.com.br/books?id=Pgt6mgEACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=HjK6VLW0JOa0sASkp4CADw&ved=0CCkQ6AEwAzgU Türckische Historien, von der Türcken Ankunfft], [[1563]] * [https://books.google.com.br/books?id=EB08AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=GTC6VIoS6MKwBOj4gvAO&ved=0CFgQ6AEwCA#v=onepage&q&f=false Chronicon sive Annales Schirenses], [[1600]] * [https://books.google.com.br/books?id=LFRZAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=GTC6VIoS6MKwBOj4gvAO&ved=0CGMQ6AEwCg#v=onepage&q&f=false Annales Boiorum], [[1615]] * [https://books.google.com.br/books?id=RgVDAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=GTC6VIoS6MKwBOj4gvAO&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false Chronika des Hauß Bayern ...], [[1622]] * [https://books.google.com.br/books?id=6ARDAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=GTC6VIoS6MKwBOj4gvAO&ved=0CCYQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false Annalium Boiorum libri VII], [[1627]] * [https://books.google.com.br/books?id=0b9BAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=GTC6VIoS6MKwBOj4gvAO&ved=0CFEQ6AEwBw#v=onepage&q&f=false Antiquitatum Danicarum sermones XVI], [[1642]], Johannes Aventinus, Erik Olufsen Torm, Johannes Lyskander * ''Johannes Turmair's genannt Aventinus sämmtliche Werke / auf Veranlassung Seiner Majestät des Königs von Bayern herausgegeben von der K. Akademie der Wissenschaften''. Munkeno: Christian Kaiser [[1881]]-[[1908]] (Gesamtausgabe, 6 volumoj.) [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/ausgaben/uni_ausgabe.html?projekt=1182856674 Diĝita versio] {{Div col end}} == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [https://books.google.com.br/books?id=DbUrAQAAIAAJ&q=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&dq=inauthor:%22Johannes+Aventinus%22&hl=en&sa=X&ei=DjG6VN-wN-jGsQSuwoH4Dg&ved=0CEYQ6AEwBzgK Johannes Turmair's genannt Aventinus sämmtliche werke: Bd. Kleinere historische und philologische Schriften], [[1881]], Johannes Aventinus, Karl Halm, Sigmund Riezler, Matthias Lexer, Georg Leidinger * [http://www.bayerische-landesbibliothek-online.de/aventin Bayerische Landesbibliothek Online] * [https://de.wikisource.org/wiki/Johannes_Aventinus Wikisource] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Johannes_Aventinus Commons] * [http://www.aventinum.info/ Aventinum.info] * [https://books.google.com.br/books?id=PnebfMse1AUC&pg=PA115&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=-TW6VI7zBpeQsQSP44HoDg&ved=0CEEQ6AEwBQ#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Sacred History: Uses of the Christian Past in the Renaissance World], Katherine Van Liere, Simon Ditchfield, Howard Louthan * [https://books.google.com.br/books?id=Gj4zOnmkbuEC&pg=PA247&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=gTm6VMOlOqbksATEo4GIDw&ved=0CDQQ6AEwBTgK#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Forgery, Replica, Fiction: Temporalities of German Renaissance Art], Christopher S. Wood * [https://books.google.com.br/books?id=hruQ386SfFcC&pg=PA76&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=gTm6VMOlOqbksATEo4GIDw&ved=0CD4Q6AEwBzgK#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the ..., Volumes 1-3], Peter G. Bietenholz, Thomas Brian Deutscher * [https://books.google.com.br/books?id=Gj4zOnmkbuEC&pg=PA247&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=gTm6VMOlOqbksATEo4GIDw&ved=0CDQQ6AEwBTgK#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Forgery, Replica, Fiction: Temporalities of German Renaissance Art], Christopher S. Wood * [https://books.google.com.br/books?id=-DiLYiPRTyAC&pg=PA194&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=-TW6VI7zBpeQsQSP44HoDg&ved=0CEYQ6AEwBg#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Art and Politics in Early Modern Germany: Jörg Breu the Elder and the ...], Pia F. Cuneo * [https://books.google.com.br/books?id=Kz3UYT2p2FQC&pg=PA33&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=-TW6VI7zBpeQsQSP44HoDg&ved=0CFIQ6AEwCA#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false The Munich Kunstkammer: Art, Nature, and the Representation of Knowledge in ...], Katharina Pilaski Kaliardos * [https://books.google.com.br/books?id=0zXr_3dFhE0C&pg=PA153&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=gTm6VMOlOqbksATEo4GIDw&ved=0CB8Q6AEwATgK#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false A House Divided: Wittelsbach Confessional Court Cultures in the Holy Roman ...], Andrew L. Thomas * [https://books.google.com.br/books?id=ancBk7IxEHsC&pg=PA141&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=gTm6VMOlOqbksATEo4GIDw&ved=0CDkQ6AEwBjgK#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Gypsy Law: Romani Legal Traditions and Culture], Walter O. Weyrauch * [https://books.google.com.br/books?id=6m0ZKt2TWB0C&pg=PA155&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=gTm6VMOlOqbksATEo4GIDw&ved=0CEMQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Humanistica Lovaniensia], Gilbert Tournoy * [https://books.google.com.br/books?id=AMvjlŝOOsAC&pg=PA202&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=P0G6VO_mGqbIsASJvoL4Dg&ved=0CBsQ6AEwADgU#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Orthodoxies and Heterodoxies in Early Modern German Culture: Order and ...]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Randolph Conrad Head, Daniel Eric Christensen * [https://books.google.com.br/books?id=3rbqLymYSOQC&pg=PA116&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=P0G6VO_mGqbIsASJvoL4Dg&ved=0CCAQ6AEwATgU#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Renaissance Characters], Eugenio Garin * [https://books.google.com.br/books?id=McpXrBboPSoC&pg=PA69&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=P0G6VO_mGqbIsASJvoL4Dg&ved=0CDIQ6AEwBDgU#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Deutsche Landesgeschichtsschreibung im Zeichen des Humanismus], Franz Brendle * [https://books.google.com.br/books?id=tqIQAAAAYAAJ&pg=PA15&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=P0G6VO_mGqbIsASJvoL4Dg&ved=0CDkQ6AEwBTgU#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false The Harleian Miscellany, Or A Collection of Scarce, Curious, and ..., Volume 4] * [https://books.google.com.br/books?id=jU81YW06ZH0C&pg=PA176&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=P0G6VO_mGqbIsASJvoL4Dg&ved=0CEUQ6AEwBzgU#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false Trithemius and Magical Theology: A Chapter in the Controversy over Occult ...], Noel L. Brann * [https://books.google.com.br/books?id=OBeB4tDmJv8C&pg=PA151&dq=Johannes+Aventinus&hl=en&sa=X&ei=jEi6VMSGKJKPsQTQ4IHoDg&ved=0CBsQ6AEwADge#v=onepage&q=Johannes%20Aventinus&f=false History of Cartography], Leo Bagrow * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Johannes_Aventinus Personensuche] * [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Aventinus 1911 Encyclopædia Britannica] * [http://www.nndb.com/people/646/000097355/ NNDB] * [http://www.nndb.com/people/646/000097355/ 1911 Encyclopædia Britannica] * [https://books.google.com.br/books?id=V5AGAAAAQAAJ&pg=PA524&dq=Nicholas+Cisnerus&hl=en&sa=X&ei=imO6VJGQEveHsQTĉoCoBQ&ved=0CFIQ6AEwCA#v=onepage&q=Nicholas%20Cisnerus&f=false Dictionnaire historique et critique de Pierre Bayle, Volume 2], Pierre Bayle, Adrien Jean Quentin Beuchot {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Ludbar.jpg|<center>[[Ludoviko la 7-a (Bavario)|Ludoviko la 7-a]]<br />([[1368]]-[[1447]])</center> Battle_of_Nicopol_aftermath_Thr_masacreofthecristians_revenge_for_rahova_massacre.jpg|<center>[[Johannes Schiltberger]]<br />([[1380]]-[[1427]])</center> Schedel_weltkarte.jpg|<center>[[Hartmann Schedel]]<br />([[1440]]-[[1514]])</center> Albrecht_IV_Bayern_Fenster_BNM.jpg|<center>[[Alberto la 4-a, Duko de Bavario|Alberto la 4-a]]<br />([[1447]]-[[1508]])</center> FaberStapulensis.jpg|<center>[[Jakobo Stapulenso|Jakobus Stapulensis]]<br />([[1455]]-[[1536]])</center> Marschalk_pappenheim.jpg|<center>[[Matthäus von Pappenheim]]<br />([[1458]]-[[1541]])</center> Conrad-Celtis.jpg|<center>[[Conrad Celtis]]<br />([[1459]]-[[1508]])</center> Polygraphiae.jpg|<center>[[Johannes Trithemius]]<br />([[1462]]-[[1516]])</center> Amberger_Konrad_Peutinger.jpg|<center>[[Konrad Peutinger]]<br />([[1465]]-[[1547]])</center> Stabius_wappen.jpg|<center>[[Johano Stabo|Johannes Stabius]]<br />([[1468]]-[[1522]])</center> Pfarrkirche_Dorfbach.JPG|<center>[[Wolfgang Marius]]<br />([[1469]]-[[1544]])</center> Nieuwpoort_(B)_wapen.svg|<center>[[Jodocus Clichtoveus|Josse Clichtove]]<br />([[1472]]-[[1543]])</center> Lucas_Cranach_d._%C3%84._-_Dr._Johannes_Cuspinian.jpg|<center>[[Johannes Cuspinianus]]<br />([[1473]]-[[1529]])</center> Johannes_Schoner_Astronomer_01.jpg|<center>[[Johano Skonero|Johann Schöner]]<br />([[1477]]-[[1547]])</center> Francia_OrientalisSebastian_Rotenhan.jpg|<center>[[Sebastian von Rotenhan]]<br />([[1478]]-[[1534]])</center> Johannes-Cochlaeus.jpg|<center>[[Johann Cochlaeus|Johann Cochläus]]<br />([[1479]]-[[1552]])</center> Johannes_Murmellius_(1480-1517).jpg|<center>[[Johannes Murmellius]]<br />([[1480]]-[[1517]])</center> Johannes Huttichius (1480-1544).png|<center>[[Johannes Huttichius]]<br />([[1480]]-[[1544]])</center> Wappen des Georg Tannstetter (Brosamer).png|<center>[[Georg Tannstetter]]<br />([[1482]]-[[1535]])</center> Martin_Luther,_1529.jpg|<center>[[Marteno Lutero]]<br />([[1483]]-[[1546]])</center> Beatus_Rhenanus_-_Imagines_philologorum.jpg|<center>[[Beatus Rhenanus]]<br />([[1485]]-[[1547]])</center> Cruciger_Berlin_Dom.jpg|<center>[[Mateo Aŭrogalo|Matthäus Aurogallus]]<br />([[1488]]-[[1560]])</center> Glarean-Holbein.jpg|<center>[[Henricus Glareanus]]<br />([[1488]]-[[1563]])</center> DH-Wilhelm_von_Bayern.jpg|<center>[[Vilhelmo la 4-a (Bavario)|Vilhelmo la 4-a]]<br />([[1493]]-[[1550]])</center> Christoph Amberger - Louis X, Duke of Bavaria - Kunsthistorisches Museum.jpg|<center>[[Ludoviko la 10-a (Bavario)|Ludoviko la 10-a]]<br />([[1495]]-[[1545]])</center> Peter_Apian.jpg|<center>[[Petro Apiano|Petrus Apianus]]<br />([[1495]]-[[1552]])</center> Christoph Amberger - Louis X, Duke of Bavaria - Kunsthistorisches Museum.jpg|<center>[[Ludoviko la 10-a (Bavario)|Ludoviko la 10-a]]<br />([[1495]]-[[1545]])</center> PhilippMelanchthon.jpg|<center>[[Filipo Melanktono|Philipp Melanchthon]]<br />([[1497]]-[[1560]])</center> Herzog Ernst in Bayern, Administrator des Bistums Passau.jpg|<center>[[Ernesto de Bavario (Salcburgo)|Ernesto de Bavario]]<br />([[1500]]-[[1560]])</center> Johannes Vögelin (1500-1549).png|<center>[[Johannes Vögelin]]<br />([[1500]]-[[1549]])</center> George_Buchanan_by_Arnold_van_Brounckhorst.jpg|<center>[[Georgo Buchanan|George Buchanan]]<br />([[1506]]-[[1582]])</center> Jerónimo Osório (1506-1580).png|<center>[[Jerónimo Osório]]<br />([[1506]]-[[1580]])</center> Hieronymus Ziegler (1514-1562).png|<center>[[Hieronymus Ziegler]]<br />([[1514]]-[[1562]])</center> Roger_Ascham_-_Project_Gutenberg_eText_12788.png|<center>[[Roger Ascham]]<br />([[1515]]-[[1568]])</center> FNeri.gif|<center>[[Filippo Neri]]<br />([[1515]]-[[1595]])</center> Philipp_Apian.jpg|<center>[[Filipo Apiano|Philipp Apian]]<br />([[1531]]-[[1589]])</center> Cesare_Baronius.png|<center>[[Cezaro Baronio|Cesar Baronius]]<br />([[1538]]-[[1607]])</center> Saint_Robert_Bellarmine.png|<center>[[Roberto Bellarmino]]<br />([[1542]]-[[1621]])</center> Goethe (Stieler 1828).jpg|<center>[[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]]<br />([[1749]]-[[1832]])</center> DEU Sehnde COA.svg|<center>[[Georg Wilhelm Friedrich Beneken|Friedrich Beneken]]<br />([[1765]]-[[1824]])</center> Joseph_von_Hazzi_bayJurist_19Jhd.JPG|<center>[[Joseph von Hazzi]]<br />([[1768]]-[[1845]])</center> Ludwig_I_of_Bavaria.jpg|<center>[[Ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko la 1-a]]<br />([[1786]]-[[1868]])</center> Allgemeine_Deutsche_Biographie_-_Titelblatt.gif|<center>[[Franz Xaver von Wegele]]<br />([[1823]]-[[1897]])</center> </Gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{portalo|Homoj|Humanismo|Historio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aventino, Johano}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj humanistoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Historio de Bavario]] gc0cd1tni3kxhkstbw36fchxtrmep12 Gesneriacoj 0 511351 9440769 9429862 2026-07-28T14:10:52Z Sj1mor 12103 9440769 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gesneriacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Pearcea intermedia.JPG |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = tipa dusemetria floro kun tubformaj korolo<br> ĉe ''[[Pearcea intermedia]]'', tribo ''Gloxinieae'' el gesneriacoj |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[asteredoj]] ''[[Asteridae]]''<br> [[lamiedoj]] ''[[Lamiidae]]'' |ordo = [[lamialoj]] ''[[Lamiales]]'' |familio = '''[[gesneriacoj]]''' '''''[[Gesneriaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Louis Claude Marie Richard|Rich.]] & [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[gesnerio]] ''[[Gesneria]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} La '''gesneriacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Gesneriaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[lamialoj]] (''[[Lamiales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 160 genrojn kaj pli ol 3100 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[gesnerio]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#gesnerio ''gesnerio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Ĝiaj specioj estas vaste disvastigataj. Kulturvarioj de kelkaj specioj estas uzataj kiel [[ornamplanto]]j. == Priskribo == [[Dosiero:Chirita sinensis - Lemaire.jpg|eta|links|ilustraĵo de ''[[Chirita sinensis]]''.]] [[Dosiero:Streptocarpus polyanthus.jpg|eta|ilustraĵo de ''[[Streptocarpus polyanthus]]'': Ĝi estas multjara planto, kiu nur havas unu sidantan folion kaj dum jaroj multajn infloreskojn, florojn kaj kapsulfruktojn.]] === Habito === La gesneriacoj estas plej ofte [[multjara planto|multjaraj]], tre malofte [[unujara planto|unujaraj]] [[herba planto|herbaj plantoj]]. ekzistas ankaŭ kelkaj lignaj plantoj: [[duonarbusto]]j, [[arbustoj]] kaj malgrandaj [[arbo]]j<ref name="FoC" /> (''Besleria'', ''Peltanthera'', ''Shuaria'') aŭ malofte [[liano]]j.<ref name="DELTA" /> La arboj kreskas ĝis pli ol 13 metrojn.<ref name="WeberArticles" /> La plej multaj specioj kreskas surgrunde, sed ankaŭ ekzistas multaj [[epifito|epifitaj]] specioj. La plantoj de la familio kreskas rekte, grimante, rampante aŭ pendante.<ref name="DELTA" /> Ili formas [[radiko|fibroradikojn]]. La [[tigo]]j estas plej ofte haraj; povas esti ankaŭ glandoharoj. Kelkaj specioj estas pli aŭ malpli [[sukulenta]]j.<ref name="DELTA" /> Neniu specio havas [[laktosuko]]n.<ref name="Neotropikey" /> Veraj unujaraj plantoj nur estas konataj en malmultaj genroj, ekzemple en la sudafrika genro ''Streptokarpo'' (Streptocarpus) kaj en la azia genro ''Chirita''. Eble ''Sinningia nordestina'' estas la sola specio en [[Neotropiso]]; ĉiuj veraj unujaraj specioj kreskas rande de tropikaj kaj subtropikaj regionoj kun forte sajzonaj klimatoj. [[Unufoje floranta planto|unufoje florantaj]] specioj estas ofte ne unujaraj, sed [[plurjara planto|plurjaraj plantoj]]. Ili vivas en ĉiamhumidaj tropikoj kelkajn ĝis multajn jarojn, vegetative, formas florojn kaj fruktojn kaj pereas post la maturiĝo de la semoj. Specialaĵo estas monokarpaj specioj en tropikaj pluvarbaroj (ekzemple multaj ''Monophyllaea''-specioj) kiuj relative frue post la elĝermado komencas flori kaj frukti kaj formi semojn seninterrompe kelkajn jarojn kaj finas vivi kiam ili detruiĝas de eksteraj influoj. La [[plurfoje floranta]]j, [[multjara planto|multjaraj]], herbaj plantoj estas tipaj por subtropikaj, varm-moderaj ĝis moderaj regionoj de la mondo kun pli au malpli rimarkeblaj sezonoj. Povas esti temperaturaj aŭ [[precipitaĵo|precipitaĵaj]] variadoj. Kelkaj multjaraj herbaj specioj formas [[rizomo]]j kun aŭ sen skvamecaj etaj folioj aŭ tuberoj kiel rezervorganoj.<ref name="WeberArticles" /> === Folioj === La [[folio (planto)|folioj]] staras ĉe multaj specioj en bazaj rozetoj, ofte ili estas aranĝitajdise je la tigo, plej ofte kontraŭstarantaj, kelkfoje triope aŭ kvarope, [[verticilo (botaniko)|verticile]], kelkfoje preskaŭ duvice aŭ alternestarantaj kaj spirale .<ref name="DELTA" /> La folioj plej ofte havas petiolojn.<ref name="WeberArticles" /> Senpetiolaj folioj nur estas ĉe ''Monophyllaea'' kaj „unufolia“ ''Streptocarpus''-specioj. La herbaj ĝis ledraj, bifacaj (dorsiventraj) folilimboj estas plej ofte simplaj, malofte lobaj aŭ pinataj. Kelkfoje ankaŭ ekzistas nur unu granda baza folio, kiu evoluiĝis el kotiledono (kelkaj ''[[Streptocarpus]]''-specioj)<ref name="DELTA" />. La ofte simplaj folilimboj havas tre malsamajn formojn: liniilforma, elipta, laceta, ovforma kaj preskau cirkloforma au korforma..<ref name="WeberArticles" /> La folirandoj estas glataj, noĉitaj, dentaj aŭ segildentaj. Lobaj aŭ ondaj kaj lobegaj limboj estas maloftaj (ekzemple nur ĉe malmultaj specioj de la genroj ''Ridleyandra'', ''Chirita'' kaj ''Henckelia'').<ref name="WeberArticles" /> La folilimboj estas verdaj aŭ ĉe kelkaj specioj ruĝecaj, kelkfoje kun vinruĝaj makuloj je la malsupra folisurfaco. Ekzistas plej ofte plumforma nervuro, malofte manforma nervuro. [[Domacio]]j, ĉi tie kiel kavoj, ekzistas ĉe ''Mitraria''.<ref name="DELTA" /> La stomoj estas aŭ dise ordigitaj sur la folisurfacoj aŭ estas grupigitaj kaj ofte estas tre grandaj. La foliok de la Gesneriacoj havas harojn ([[indumento]]). ofte ili ŝajnas pelte harigitaj. La [[triĥomo]]j estas simplaj kaj enhavas ruĝan aŭ bluan plantsukon aŭ ili estas longaj kaj plurĉelaj. En la limboj ĉe ekzemple ''Rhychoglossum'' kaj ''Monophyllaea'' estas recinaj kaj oleaj kanaletoj, sed ĉe la plej multaj genroj ili mankas. En la [[mezofilo]] estas plej ofte diversajn kvantojn kaj formojn de [[kalciokzalato|kalciokzalatkristaloj]].<ref name="DELTA" /><ref name="Neotropikey" /> [[Stipuloj]] ne ekzistas.<ref name="FoC" /><ref name="DELTA" /><ref name="Neotropikey" /> Ĉe ''Rhytidophyllum''-specioj ekzistas stipulsimila „oreletoj“ ĉe la bazo de la petioloj.<ref name="WeberArticles">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gesneriads.ca/Articles/Weber%20-%20Scientific%20Overview/Gesneriaceae_Article_Weber.htm |titolo=Anton Weber: ''Gesneriaceae: A Scientific Perspective'' |alirdato=2018-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070505145441/http://www.gesneriads.ca/Articles/Weber%20-%20Scientific%20Overview/Gesneriaceae_Article_Weber.htm |arkivdato=2007-05-05 }}</ref> [[Dosiero:Jerdonia indica 02.JPG|eta|infloresko de ''[[Jerdonia indica]]''.]] === Infloreskoj kaj floroj === Plej ofte ekzistas florarpetioloj. La floraroj staras ĉiam flanke, sed ofte proksime de la supra fino de la [[tigo]]j, kelkfoje ili staras fine. La floroj staras unuope (reduktitaj [[cumo]]j) aŭ en kunmetitaj [[floraro|kompletfloraro]] el dufloraj, cumaj [[floraro|partaj floraroj]].<ref name="FoC" /> [[Brakteo]]j povas ekzisti.<ref name="Neotropikey" /> La ofte okulfrapaj floroj estas forte adaptitaj al la diversaj [[polenigado|polenigantoj]] (vidu sub ekologio) kaj tial tre formriĉaj. La floroj estas duseksaj, nur tre malmultaj specioj estas unusekse [[monoika]]j .<ref name="DELTA" /> [[Dosiero:Gesneria pendulina flowerdiagram.png|eta|maldekstre|130px|[[flordiagramo]] de ''Gesneria pendulina'']] La floroj estas plej ofte kvinnombraj (tre malofte kvarnombraj) kaj pli aŭ malpli [[unusimetria]]j, malofte [[radisimetrio|radisimetriaj]]. La kvin [[sepalo]]j estas liberaj aŭ kunkreskintaj al plej ofte radisimetria, malofte al unusimetria kaliko.<ref name="FoC" /> Se ekzistas kaliktubo, tiam ĝi finiĝas en du samlongaj kalikdentoj aŭ la finoj estas dulipaj. La plej ofte kvin [[petalo]]j estas radforme, sonorilforme ĝis tube kunkreskintaj. La koroloj estas plej ofte unusimetriaj, malofte radisimetriaj kaj plej ofte dulipaj.<ref name="FoC" /> La petioloj estas blankaj aŭ verdaj, flavaj trans oranĝkoloraj kaj brunaj ĝis ruĝaj, kaj de violkoloraj ĝis bluaj. Kelktempe pluraj koloroj estas kombinitaj kun aŭ sen desegnoj. [[Dosiero:Streptocarpus prolixus - (Soilikki), (Kornettblomma), (Cape primrose) C IMG 3663.JPG|eta|120px|unusimetriaj floroj kaj junaj kapsulfruktoj de ''[[Streptocarpus prolixus]]''.]] Ekzistas nur unu cirklo de stamenoj, estas du paroj, malofte kvin [[stameno]]j po floro. Ekzistas unu aŭ tri [[staminodio]]j. La [[filamento]]j estas aŭ longaj aŭ tre mallongaj, sed ĉiam kunkreskintaj kun la petioloj. Ofte la [[antero]] gluiĝis pare.<ref name="Neotropikey" /> .<ref name="DELTA" /> Plej ofte ekzistas [[nektario]]j, kiuj kunkreskis kun la bazo de la ovario. Ĉiuj glandoj formas rin- au kalikforma [[disko (botaniko)|disko]]. Malofte ĉiuj du ĝis kvin glandoj estas liberaj. Malofte ili ankaŭ mankas aŭ estas nefunkciantaj. La nektarioj ankaŭ povas esti anstataŭigataj per odorproduktanta teksaĵo, kiu nomiĝas osmoforo.<ref name="Neotropikey" /> Du [[karpelo]]j estas kunkreskintaj al epigina (ĉiuj specioj de la [[Malnova Mondo]]) aŭ duonepigina ĝis hipogina [[ovario]]. Malofte unu karpelo estas [[fekundeco|sterila]]. En ĉiu ovario troviĝasmultaj [[ovolo]]jn.<ref name="Neotropikey" /> La plej ofte bone videbla pistilo finiĝas en diversforma stigmo.<ref name="FoC" /> La [[florformulo]] estas: <math>\downarrow K_5 \; C_{(5)} \; A_{2+2-2} \; G_{\underline{(2)}}</math> [[Dosiero:Columnea orientandina -2.jpg|eta|220px|beroj de ''[[Columnea orientandina]]''.]] === Fruktoj, semoj kaj kotiledonoj === Formiĝas sekaj ĝis karnecaj [[kapsulfrukto]]j aŭ karnecaj, kelkfoje okulfrape koloraj [[bero]]j.<ref name="Neotropikey" /> La frukto habvas multajn semojn.<ref name="FoC" /><ref name="DELTA" /> La semoj estas etaj.<ref name="FoC" /> Ili enhavas ofte olean [[endospermo]]n. Nur ĉe la ''Cyrtandroideae'' la endospermo mankas.<ref name="DELTA" /> La [[embrio (planto)|embrio]] havas du samlongaj [[kotiledono]]j. Ĉe la ''Gesneriaceae'' de la malnova mondo unu kotiledono kreskas pli rapide ol la alia („anizokotila“).<ref name="FoC" /> [[Dosiero:Saintpaulia ionantha close-up.jpg|eta|130px|[[Enantiostilio]] ĉe [[sajntpaŭlio|saintpaŭlia]] kultivaro, la pistilo staras rimarkeble apud la anteroj.]] == Ekologio == === Florekologio === Ĉe preskaŭ ĉiu specio el la familio Gesneriacoj okazas [[fremdpolenigado]]. Por helpi al la fremdpolenigado la plantoj de la familio havas jenajn mekanismojn: * [[Protandrio]]: la polenoj fariĝas maturaj antaŭ la stigmoj de la sama floro povas akcepti ilin. * [[Protoginio]], la szigmoj povas akcepti polenoj kaj ne plu povas akcepti, kiam la polenoj de la sama floro maturiĝas * [[Enantiostylio]], estas kombino de la pistilo kaj stamenoj kiuj malebligas rektan polenigadon de la floro. Protandrio estas plej ofta ĉe la gesneriacoj. Protoginio nur estas ĉe ''Gesneria''-specioj, kiuj estas plenigataj de vespertoj. Enantiostilio estas ĉe la genroj ''Didymocarpus'', ''Henckelia'' kaj ''Saintpaulia''. <ref name="Weberspecioicles" /> [[Dosiero:Esmeraldas woodstar.jpg|eta| 350px|maskla kolibro de la specio ''Chaetocercus berlepschi'' suĉas nektaro al floro de ''[[Kohleria spicata]]'', samtempe okazas la polenigado.]] [[Dosiero:Rhytidophyllum tomentosum nectar (Scott Zona) 001.jpg|eta|unusemetriaj floroj de ''[[Rhytidophyllum tomentosum]]'' enhavas multe da nektaro.]] [[Dosiero:Gasteranthus delphinioides 1.jpg|eta|unusemetria floro de ''[[Gasteranthus delphinioides]]'' kunblankeca florkorolo kaj streta koroltubo ĉe la fino.]] Fakultativa aŭ obligata [[mempolenigado]] nur estas konata aŭ supozata ĉe malmultaj specioj ([[aŭtogamio]] ekzemple ĉe specioj de la genroj ''Epithema'', ''Rhynchoglossum'', ''Monophyllaea''). Ĉe tiuj specioj la floroj plej ofte estas malgrandaj kaj nerimarkeblaj. Ĉen malmultaj specioj la floro ne malfermiĝas kaj la polenigado okazas en la florburĝono ([[klejstogamio]] ekzemple ĉe ''Streptocarpus nobilis'', ''Codonanthopsis dissimulata'').<ref name="Weberspecioicles" /> Ĉe preskaŭ ĉiuj specioj el la familio Gesneriacoj la [[polenigado]] okazas per bestoj ([[zoofilio]]). Plej gravas birdoj, poste insektoj kaj [[vesperto]]j.<ref name="Weberspecioicles" /> Ĉe la specioj de la [[Neotropiso]] plej gravas [[ornitofilio]], do, la [[polenigado]] okazas per birdoj. Ĉirkaŭ 60 % de la subfamilio Gesnerioideae (do ĉirkaŭ 1000 specioj) estas polenigataj de [[kolibro]]j (Trochilidae). La centro de la birdopolenigataj specioj estas Kolombio kaj Ekvadoro. Ekzistas multe pli [[epifito|epifitaj]] ol teraj specioj, kiuj estas polenigataj de birdoj.<ref name="Weberspecioicles" /> Oni rekonas ilin al la tuboforma konstruo de la korolo kaj al la koloro. Ĝi estas diversa, sed plej ofte brilaj ruĝecaj koloroj (de ruĝa trans oranĝkolora ĝis brile flava). Birdfloroj ĉiam ofertas multe da nektaro. Polenigado per birdoj estas malpli ofte en la Malnova Mondo (ĉe la genroj ''Aeschynanthus'', ''Agalmyla'' kaj ĉe kelkaj specioj de ''Henckelia'', ''Streptocarpus'', ''Cyrtandra''). En Afriko kaj Azio ekzistas birdoj, kiuj kapablus la polenigadon, la tiel nomataj [[nektarbirdo]]j (Nectariniidae), kaj en kelkaj regionoj de [[Sulaveso]] ĝis [[Novzelando]] ekzistas [[mielmanĝantoj]] (Meliphagidae) kiuj taŭgas por polenigado.<ref name="Weberspecioicles" /> La polenigado per [[vesperto]]j ([[Chiropterophilie]]) nur estas konata en Neotropiso, ĉe kelkaj genroj (''Capanea'', ''Drymonia'', ''Kohleria'', ''Gesneria'', ''Rhytidophyllum'', ''Sinningia'' kaj ''Paliavana'').<ref name="Weberspecioicles" /> El la insektoj la abeloj estas la plej gravaj ([[Apidae]]). En la novamondaj tropikoj verŝajne plej gravas [[orkidabelo]]j (Euglossini), sed ankaŭ [[Anthophoridae]], verŝajne [[Xylocopinae]] kaj aliaj.<ref name="Weberspecioicles" />.<ref name="Weberspecioicles" /> [[Dosiero:Niphaea oblonga 1.JPG|eta|flordetalo de ''[[Niphaea oblonga]]''.]] [[Dosiero:Gloxinia perennis2376578855.jpg|eta|floro de ''[[Gloxinia perennis]]''.]] La allogado de la plenigantoj okazas ĉe Gesneriacoj per la vido..<ref name="Weberspecioicles" /> La plej multaj specioj havas senodoraj floroj. nur ĉ. 15 genroj havas odorantajn florojn. .<ref name="Weberspecioicles" /> [[Dosiero:Drymonia serrulata - Fruto — João de Deus Medeiros 001.jpg|eta|Ĉe ''[[Drymonia serrulata]]'' staras karneca kapsulfrukto en la kaliko, kiu malfermiĝas en matura stato kaj ellasas la semojn, speciale okulfrape estas la ruĝa interno de la fruktŝelo. ]] === Disvastigoekologio === La [[diasporo]]j estas aŭ la beroj aŭ ĉe kapsulfruktoj la semoj.<ref name="Weberspecioicles" /> <ref name="Weberspecioicles" /> Bei den specioj mit Beeren oder fleischigen Kapselfrüchten erfolgt [[Tierausbreitung]] durch meist Vögel ([[Ornithochorie]]), klunu [[Säugetiere]] oder Ameisen ([[Myrmekochorie]]).<ref name="Weberspecioicles" /> Ĉe ''Rufodorsia minor'' formikoj transportas la semojn post kiam la beroj estas malfermitaj fare de birdoj.<ref name="Weberspecioicles" /> Se birdoj kaj malgrandaj mambestoj disigas la semojn tio nomiĝas [[endoĥori]]. Tial multaj specioj de la Gesneriacoj havas allogajn berojn.<ref name="Weberspecioicles" /> == Utiligado == Krom kiel ornamplantoj la specioj de la Gesneriacoj ne estas utiligataj. Troviĝas en la literaturo jenaj rimarkoj: De ''Conandron ramondioides'' la folioj estas manĝataj, kiam ne plu estas aliaj ebloj..<ref name="PFAFconandron" /> === Ornamplantoj === La plej multaj Gesneriacoj ŝatas pro ilia tropika deveno tutjare varman lokon. Multaj preferas helajn kaj varmajn lokojn sen rekta sunbrilo. Jen elekto de Gesneriacoj, kiuj taŭgas kiel [[ĉambroplanto]]: * [[Sajntpaŭlio]] (''Saintpaulia''), multigeblaj per [[folistikaĵo]]j. * [[Streptokarpo]] (''Streptocarpus''), multigebla per [[foliparta stikaĵo|folipartaj stikaĵoj]]. * [[Siningio]] (''Sinningia speciosa'' (LODD.) HIERN), ĝi formas tuberojn. * ''[[Columnea]]'', [[epifito]], por pendantaj ujoj * ''[[Episcia]]'', grundkovranta planto. * [[Aeskinanto]] (''Aeschynanthus''), origine [[epifito]]j, por pedantaj ujoj. * [[Nemantanto]] (''[[Nematanthus]]'', sin.: ''Hypocyrta'' MART.) * [[Aĥimeno]] (''Achimenes''), ĝi formas tuberojn, facile muligeblaj per [[kapstikaĵo]]j. * ''[[Smitianto]]'', ĝi formas tuberojn. * ''[[krizotemo]] (Chrysothemis) * ''[[Kolerio]]'' (Kohleria) * ''[[Kodonanto]]'' (Codonanthe). <gallery> Dosiero:Purple African Violet Top.JPG|[[sajntpaŭlio]] (''Saintpaulia-Ionantha''-hibrido) <br /> kun tipa blua koloro. Dosiero:Streptocarpus.jpg|[[Streptokarpo]] (''Streptocarpus''). Dosiero:Achimenes erecta flores et folia.jpg|[[Aĥimeno]] (''Achimenes''). Dosiero:Episcia reptans1.jpg|''[[Episcia reptans]]''. </gallery> == Disvastigo == La Gesneriacoj estas vaste kreskantaj en la [[Malnova Mondo]] kaj la [[Nova Mondo]]. La specioj kreskas mondvaste ĉefe en la [[tropiko]]j kaj [[subtropiko]]j. Kelkaj specioj kreskas en la [[modera klimato|moderaj klimatoj]] en [[Sudameriko]], [[Eŭropo]], en [[Himalajo]] kaj en norda [[Ĉinio]].<ref name="Weberspecioicles" /> En la sudo specioj de la familio kreskas en sudorienta [[Aŭstralio]], [[Novzelando]] kaj la sudo de [[Ĉilio]]. La malmultaj specioj de la Gesneriacoj, kiuj kreskas en Eŭropo (kelkaj specioj de la genroj ''[[Ramonda]]'' kaj ''[[Haberlea]]'' ) estas reliktoj el la [[terciaro (geologio)|terciaro]]. Ili kreskas en la [[Pirineoj]] kaj sur la [[Balkana duoninsulo]]. Po ĉ. 60 genroj ekzistas en la bioregiono [[orientaliso]] (inklude de Afganio, Pakistano, Sudazio kaj sudorienta Azio) kaj en [[Neotropiso]]. En Afriko ekzistas naŭ genroj kun ĉ. 160 specioj. En Eŭropo nur ekzistas tri genroj kun nur ses specioj. Nur naŭ genroj kaj 20 specioj nur kreskas en la [[suda hemisfero]]. Granda [[disjunkcio (biologio)|disjunkcia arealo]] havas la genroj ''Rhynchoglossum'' kaj ''Epithema'' en Afriko kaj Ameriko. En Ĉinio ekzistas 56 genroj (el tio 25 endemiaj) kaj ĉ. 442 specioj (el tio 354 endemiaj). En Aŭstralio hejmiĝas kvin genroj. Du monotipaj genroj nur ekzistas tie. En la [[Neotropiso]] ekzistas sep triboj kun ĉ. 60 genroj kaj ĉ. 1200 specioj..<ref name="Neotropikey" /> == Sistematiko == [[Dosiero:Ridleyandra chuana habitus - PhytoKeys-025-015-g001-A.jpeg|eta|''[[Ridleyandra chuana]]'']] [[Dosiero:Starr 030405-0215 Cyrtandra platyphylla.jpg|eta|tribo Cyrtandreae: ''[[Cyrtandra platyphylla]]'']] [[Dosiero:Boea hemsleyana plant.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Boea hemsleyana]]'']] [[Dosiero:Chirita linearifolia x sinensis2.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: [[hibrido]] el ''Chirita linearifolia'' × ''Chirita sinensis'']] [[Dosiero:Conandron ramondioides iwtbk01.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Conandron ramondioides]]'']] [[Dosiero:Haberlea rhodopensis1.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Haberlea rhodopensis]]'', [[relikto (botaniko)|reliktplanto]] kun disvastigejo en Balkano.]] [[Dosiero:HENCKELIA PLATYPUS.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Henckelia platypus]]'']] [[Dosiero:Petrocosmea rosettifolia.JPG|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Petrocosmea rosettifolia]]'']] [[Dosiero:Primulina spadiciformis 6.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Primulina spadiciformis]]'': habito, folioj kaj la de brakteo envolvita floro.]] [[Dosiero:Ramonda myconi - Felsenteller.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: [[pirinea ramondo]] (''Ramonda myconi''), [[Relikto (botaniko)|reliktplanto]] en Eŭropo.]] [[Dosiero:Streptocarpus gardenii (BG Zurich) flower-01.JPG|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Streptocarpus gardenii]]'']] [[Dosiero:Titanotrichum oldhamii1.jpg|eta|Tribo Titanotricheae: habito, folioj floraro kaj floroj de ''[[Titanotrichum oldhamii]]''.]] [[Dosiero:Aeschynanthus radicans.jpg|eta|Tribo Trichosporeae: ''[[Aeschynanthus radicans]]'']] [[Dosiero:KlugiaWynaad.jpg|eta|Tribo Klugieae: ''[[Rhynchoglossum notonianum]]'']] [[Dosiero:Besleria notabilis (inflorescense).jpg|eta|Tribo Beslerieae: ''[[Besleria notabilis]]'']] [[Dosiero:Rhytidophyllum exsertum-IMG 6893.jpg|eta|Tribo Gesnerieae: inflreko de ''[[Rhytidophyllum exsertum]]'']] [[Dosiero:(Niphaea oblonga) Gesneraid Family (3073307484) (2).jpg|eta|Tribo Gloxinieae: ''[[Niphaea oblonga]]'']] [[Dosiero:Gloxinia sp.2.jpg|eta|Tribo Gloxinieae: ''[[Seemannia sylvatica]]'']] [[Dosiero:Sinningia canescens.jpg|eta|Tribo Sinningieae: ''[[Sinningia leucotricha]]'']] [[Dosiero:Alsobia dianthiflora HabitusFlowers BotGardBln0906a.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Alsobia dianthiflora]]'']] [[Dosiero:Chrysothemis pulchella2100286255.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Chrysothemis pulchella]]'']] [[Dosiero:Columnea flexiflora -1.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Columnea flexiflora]]'']] [[Dosiero:Corytoplectus capitatus - JBM.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Corytoplectus capitatus]]'']] [[Dosiero:Drymonia sp.0.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Drymonia]]'' spec.]] [[Dosiero:Nautilocalyx melittifolius - Berlin Botanical Garden - IMG 8698.JPG|eta|Tribo Episcieae: ''[[Nautilocalyx melittifolius]]'']] [[Dosiero:Nematanthuswettsteinii1.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Nematanthus wettsteinii]]'']] [[Dosiero:Paradrymonia hypocyrta.JPG|eta|Tribo Episcieae: ''[[Paradrymonia hypocyrta]]'']] [[Dosiero:Asteranthera ovata.jpg|eta|Tribo Coronanthereae: ''[[Asteranthera ovata]]'']] [[Dosiero:Mitraria coccinea 5.jpg|eta|Tribo Coronanthereae: ''[[Mitraria coccinea]]'']] Ene de la ordo de la [[Lamialoj]] la gesneriacoj plej proksime parencas kun la [[Kalceolariacoj]] (Calceolariaceae). La [[unua priskribo]] de la familio Gesneriacoj sub la nomo „Gessnerieae“ estas de [[Louis Claude Marie Richard]] kaj [[Antoine Laurent de Jussieu]] en [[Augustin-Pyrame de Candolle]]: ''Essai sur les Propriétés Médicales des Plantes'', 2a eldono, p. 192 de la 11a de majo 1816. [[Tipo (Nomenklaturo)|tipa genro]] estas ''[[Gesneria]]'' L. La genronomo ''Gesneria'' kaj per tio ankaŭ la familia nomo Gesneriaceae honoras la [[Zuriko|Zurika]] naturesploristo kaj medicinisto [[Konrad Gesner]] (1516–1565). [[sinonimo (taksonomio)|Sinonimoj]] por Gesneriacoj (RICH. & JUSS.) EX DC. estas: Belloniaceae MARTINOV, Didymocarpaceae D.DON, Ramondaceae GODR., Besleriaceae RAF., Cyrtandraceae JACK. La familio gesneriacoj (''Gesneriaceae'') estas engrupigita en kvar subfamilioj. Laŭ A. Weber 2004<ref name = "Weber 2004" /> tiu divido nur estas kvar formaj grupoj ĉar ili ne estas [[monopileta]]j. Ili havas la saman kvanton de triboj kaj genroj. La familio konsistas el 12 triboj kun 147 ĝis 160 genroj kaj ĉ. 3200 ĝis 3870 specioj. Ĉ. 40 genroj estas [[monotipa]]j.<ref name="gesneriaceaeAT"> Anton Weber & Laurence E. Skog, 2007: [http://www.genera-gesneriaceae.at/ Umfassende Webseite zur Familie der Gesneriaceae], da die Navigation der Hauptseite mindestens unter Firefox nicht funktioniert: [http://www.genera-gesneriaceae.at/general_items/genera_alphabet.htm genros-Navigation.]</ref> * Didymocarpoid Gesneriaceae (laŭ A. Weber 2004), ĝis tiam subfamilio Didymocarpoideae aŭ Cyrtandroideae: La [[kromosomo]]nombro estas tre diversa. Devas esti nove ordigita post la lastjaraj esploroj. Jen la malnova prezento kun kvar triboj. Ĝi konsistas el ĉ. 82 genroj kun ĉ. 2000 specioj: ** en unu Tribo: *** ''Jerdonia'' WIGHT: nur specio: **** ''[[Jerdonia indica]]'' WIGHT: kreskas sur rokoj en la Sie gedeiht auf Felsen in den Nilgiri- kaj Anamali-montoj en sudokcidenta [[Hindio]]. *** ''[[Ridleyandra]]'' A.WEBER & B.L.BURTT: 20 specioj, el tio 18 sur la [[Malaja duoninsulo]] kaj 5 sur [[Borneo]] . ** Tribo Cyrtandreae BARTL.: tri genroj: *** ''[[Cyrtandra]]'' J.R.FORST. & G.FORST.: kun 550 ĝis 600 specioj la plej granda genro de la familio. La disvastigejo etendiĝas de la [[Nikobaroj]] kaj la suda [[Tajlando]] trans [[Malesio]] kaj la sudaj Pacifikaj Insuloj ĝis [[Havajo]]. *** ''[[Rhynchotechum]]'' BLUME: ĉ. 13 specioj en sudorienta Azio kaj la Pacifikaj insuloj. *** ''Sepikea'' SCHLTR. eble sinonimo de ''Cyrtandra'': nur unu specio: **** ''[[Sepikea cylindrocarpa]]'' SCHLTR: [[endemiito]] en la regiono de Sepiko en [[Novgvineo]]. ** Tribo Didymocarpeae ENDL.: ĉirkaŭ 73 genroj: *** ''[[Acanthonema]]'' HOOK. F.: du specioj el la tropika [[Okcidentafriko]]. *** ''[[Allocheilos]]'' W.T.WANG: du specioj el la suda [[Ĉinio]]: ''Allocheilos cortusiflorus'' W.T.WANG kaj ''Allocheilos guanĝiensis'' H.Q.WEN, Y.G.WEI & S.H.ZHONG en altoj de ĉirkaŭ 1400 m en la tropika [[Karsto]] en sudokcidenta [[Gŭiĝoŭo]] (Xingyi Xian) kaj orienta [[junano]] (Luoping Xian) en alteco de ĉirkaŭ 100 m *** ''Allostigma'' W.T.WANG: nur specio: **** ''[[Allostigma guanĝiense]]'' W.T.WANG: endemiito en la suda Ĉinio, provinco [[Gŭangŝjio]]. *** ''[[Ancylostemon]]'' CRAIB: ĉirkaŭ 12 specioj en suda kaj meza Ĉinio. *** ''[[Anna (genro)|Anna]]'' PELLEGR.: nur tri specioj el Ĉinio kaj norda [[Vjetnamio]]. *** ''[[Beccarinda]]'' KUNTZE: 8 speciojel la nordorienta [[Hindio]] ([[Asamo]]), [[Birmo]], sud Ĉinio, [[Hajnano]] (5 specioj), Vjetnamio (Tonkino) kaj [[Sumatro]]. *** ''[[Boea]]'' LAM.: ĉirkaŭ 14 specioj en suda Ĉinio, nordorienta hondio, norda [[Tajlando]], en Vjetnamio, [[filipinoj]], [[Sulaveso]], [[Sumbavo]], [[Floreso (Indonezio)|Floreso]], [[Novgvineo]], [[Salomonoj]], sur [[Ĝismarkoj]] kaj la [[Ludovik-Insularo]] kaj en [[Aŭstralio]]. *** ''[[Boeica]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 12f specioj en suda Ĉinio ( 7 specioj), en Butano, norda kaj nordorienta Hindio, [[Birmo]], norda Vjetnamio nordorienta [[Malaja duoninsulo]]. *** ''[[Bournea]]'' OLIV.: nur du specioj en sudorienta Ĉinio. *** ''[[Briggsia]]'' CRAIB: ĉirkaŭ 22 specioj en uda kaj meza Ĉinio (21 specioj), en Hindio, Birmo kaj Vjetnamio. *** ''Briggsiopsis'' K.Y.PAN: nur unu specio: **** ''[[Briggsiopsis delavayi]]'' (FRANCH.) K.Y.PAN: suda Ĉinio. *** ''[[Calcareoboea]]'' H.W.LI: du specioj en suda Ĉinio, norda Vjetnamio (''Calcareoboea coccinea'') kaj norda Tajlando (''Calcareoboea bonii''). Kreskas en Ĉiamverdaj arbaroj inter kalkrokoj en altoj inter 400 kaj 1500 m. *** ''Cathayanthe'' CHUN: nur unu specio: **** ''[[Cathayanthe biflora]]'' CHUN: endemiito en la ĉina provinco [[Hajnano]] en altoj de ĉirkaŭ 2400 m. *** ''Championia'' GARDN.: nur unu specio: **** ''[[Championia reticulata]]'' GARDN.: endemiito en [[Srilanko]]. *** ''[[Chirita (genro)|Chirita]]'' D.DON: 80 ĝis 140 specioj de la okcidentan [[Himalajo]], orienta kaj suda Ĉinio ĝis suda Hindio, Srilankao ĝis la suda Indonezia Insularo (Sumatro, Malaja duoninsulo, Saraako, Javo). *** ''[[Chiritopsis]]'' W.T.WANG: 9 specioj en Ĉinio kiel [[endemiito]]j en nur malgrandaj regionoj. *** ''Colpogyne'' B.L.BURTT: nur unu specio: **** ''[[Colpogyne betsiliensis]]'' (HUMBERT) B.L.BURTT: en meza [[Madagaskaro]] . *** ''Conandron'' SIEB. & ZUCC.: nur unu specio: **** ''[[Conandron ramondioides]]'' SIEB. & ZUCC.: en [[Japanio]], [[Tajvano]] kaj orienta Ĉinio (suda [[Anhujo]], norda [[Fuĝjano]], nordorienta [[Ĝjangŝjio]] kaj [[Ĝeĝjango]]) . *** ''[[Corallodiscus]]'' BATALIN: 3 ĝis 5 specioj en norda Hindio, Butano, Nepalo, Sikimo, Tajlando kaj Ĉinio . *** ''[[Dayaoshania]]'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Dayaoshania cotinifolia]]'' W.T.WANG: nur en lA montaraj arbaroj en alteco inter 900 kaj 1200 m en [[Ĝjangŝjio]] (Dayaoshan, Jinxiu Xian) . *** ''[[Deinocheilos]]'' W.T.WANG: nur du specioj, nu en Ĉinio: ''Deinocheilos jianĝiense'' W.T.WANG nur montaraj arbaroj kaj alteco de ĉirkaŭ 1200 m sudorienta [[Ĝjangŝjio]] (Xunwu Xian) kaj ''Deinocheilos sichuanense'' W.T.WANG, nur ĉe rokvandoj en orienta Siĉuano (Wŭi Xian). *** ''Deinostigma'' W.T.WANG & Z.YULI: nur specio: **** ''[[Deinostigma poilanei]]'' (PELLEGR.) W.T.WANG & Z.Y.LI: nur en Vjetnamio (Anamo) . *** ''[[Didissandra]]'' C.B.CLARKE: ok specioj, en okcidenta [[Malesio]]. *** ''[[Didymocarpus]]'' WALL.: ĉirkaŭ 75 specioj de la norda kaj nordorienta Hindio, Nepalo kaj suda Ĉinio suden ĝi la [[Malaja duoninsulo]] kaj sur norda [[Sumatro]] ** ''[[Didymostigma]]'' W.T.WANG: nur tri specioj, en Ĉinio. *** ''Dolicholoma'' D.FANG & W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Dolicholoma jasetaflorum]]'' D.FANG & W.T.WANG: endemio kiu kreskas nU ĉe ombraj rokvandoj en la tropika Karsto en sudokcidenta Gŭangŝjio (Napo Xian). *** ''[[Gyrocheilos]]'' W.T.WANG: nur kvar specioj en Ĉinio. *** ''[[Haberlea]]'' FRIV.: du specioj en Eŭropo. [[Relikto (botaniko)|reliko]] el tempoj kun tropika klimato. *** ''[[Hemiboea]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 23 specioj en Ĉinio (ĉiuj 23 specioj), suda japanio kaj norda Vjetnamio. *** ''Hemiboeopsis'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Hemiboeopsis longisepala]]'' (H.W.LI) W.T.WANG: nur en [[Laoso]] kaj sudorienta junano (Hekou Xian, Jinping Xian). *** ''[[Henckelia]]'' SPRENG. (sin.: ''Loxocarpus'' R.BR., ''Roettlera'' VAHL RIDL., ''Platyadenia'' B.L.BURTT): ĉirkaŭ 180 specioj de suda Hindio kaj [[Srilanko]] trans Sumatro, suda Tajlando, Malaja duoninsulo, [[Borneo]] ĝis zu den [[Filipinoj]], [[Sulaveso]] kaj [[Novgvineo]]. *** ''[[Hexatheca]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ kvar specioj, en [[Borneo]] (de okcidenta Kalimantano kaj Saravako ĝis Sabaho). *** ''[[Isometrum]]'' CRAIB: ĉirkaŭ 14 specioj en Ĉinio . *** ''Jankaea'' BOISS.: nur unu specio: **** ''[[Jancaea heldreichii]]'' (BOISS.) BOISS.: endemiito sur [[Olimpo]] en [[Tesalio]], Greklndo. Ĝi kreskas ĉe ombraj kaj humidaj rokfendoj en kalkroko en alteco de 100 ĝis t 2100 m. *** ''[[Lagarosolen]]'' W.T.WANG: du specioj en Ĉinio. *** ''[[Leptoboea]]'' BENTH.: la ĉirkaŭ tri specioj en norda Hindio, Butano, Sikimo, Birmo, Tajlando kaj Ĉinio. *** ''[[Linnaeopsis]]'' ENGL.: ĉirkaŭ tri specioj en montaraj arbaroj nur en [[Orientafriko]] orienta [[Tanzanio]], [[Tanganjika]]-regiono. *** ''[[Etabriggsia]]'' W.T.WANG: nur du specioj en Ĉinio. *** ''Etapetrocosmea'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Etapetrocosmea peltata]]'' (MERRILL & W.Y.CHUN) W.T.WANG: nur en [[Hajnano]] en alteco de 300 kaj 700 m. *** ''Nodonema'' B.L.BURTT: nur unu specio: **** ''[[Nodonema lineatum]]'' .L.BURTT: en humidaj muskokovrataj rokoj en tropika Orientafriko (suda [[Nigerio]], [[Kameruno]] kaj [[Gabuno]]). *** ''[[Opithandra]]'' B.L.BURTT: ĉirkaŭ dek specioj en Ĉinio (naŭ specioj) kaj Japanio. *** ''Orchadocarpa'' RIDL.: nur unu specio: **** ''[[Orchadocarpa lilacina]]'' RIDL.: en montara arbaro sur acidaj grundoj en la Malaja duoninsulo. *** ''[[Oreocharis]]'' BENTH.: ĉirkaŭ 28 specioj en suda Ĉinio (27 specioj), Tajlando und Vjetnamio. *** ''[[Ornithoboea]]'' PARISH EX C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 11 specioj en Ĉinio (kvin specioj), Malajzio, orienta Birmo, Tajlando kaj Vjetnamio. *** ''[[Paraboea]]'' (C.B.CLARKE) RIDL.: ĉirkaŭ 87 ĝis 90 specioj en Butano, Birmo, Ĉinio, Vjetnamio, Tajlando, Malajzio, Indonezio kaj Filipinoj. *** ''[[Petrocodon]]'' HANCE: nur tri specioj kreskas en tropika Karsto nur en Ĉinio. *** ''[[Petrocosmea]]'' OLIV.: ĉirkaŭ 30 specioj en Ĉinio (24 specioj), en nordorienta Hindio, Birmo, Tajlando kaj en suda Vjetnamio . *** ''Phylloboea'' BENTH.: nur unu specio: **** ''[[Phylloboea glandulosa]]'' B.L.BURTT: en [[Birmo]] nur en Moulmein. *** ''Platyadenia'' B.L.BURTT: nur unu specio: **** ''[[Platyadenia descendens]]'' B.L.BURTT: endemiito sur [[Saravako]]. *** ''Platystemma'' WALL.: nur unu specio: **** ''[[Platystemma violoides]]'' WALL.: norda Hindio, Butano, Nepalo kaj suda [[Tibeto]] (Nyalam Xian). *** ''Primulina'' HANCE: antaŭe monotipa genro hodiaŭ pli ol 130 specioj, kiuj estis antaŭe parte en ''Chirita'' . *** ''Pseudochirita'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Pseudochirita guanĝiensis]]'' (S.Z.HUANG) W.T.WANG: kreskas kun du varioj en la tropika Karsto en Gŭangŝjio kaj Vjetnamio. *** [[Ramondo]] (''Ramonda'' RICH.): nur tri specioj en [[Hispanio]] kaj sur la [[Balkana duoninsulo]]. *** ''[[Raphiocarpus]]'' CHUN: nur unu specio: **** ''[[Raphiocarpus maguanensis]]'' Y.M.SHUI & W.H.CHEN: en ĉiamverda [[pluvarbaro]] en alteco ekde ĉirkaŭ 1600 m en Junano (Maguan). *** ''Rhabdothamnopsis'' HEMSL.: nur unu specio: **** ''[[Rhabdothamnopsis sinensis]]'' HEMSL.: ĝi kreskass en arbaroj en karstaj regionoj en alteco inter 1600 kaj 4600 m en okcidenta Gŭiĝoŭo, okcidenta kaj sudokcidenta Siĉuano, centra kaj norda Junano. *** ''[[Saintpaulia]]'' H.WENDL.: ĉirkaŭ ses specioj en tropika Orientafriko (sudorienta [[Kenjo]] kaj norda [[Tanzanio]]). *** ''Schizoboea'' (FRITSCH) B.L.BURTT: nur unu specio: **** ''[[Schizoboea kamerunensis]]'' (ENGL.) B.L.BURTT: en troika Okcident- Mez- kaj Orientafriko (Kameruno, Fernando Po, Ruando, Zairo, suda Tanzanio) . *** [[Streptokarpo]] (''Streptocarpus'' LINDL.): ĉirkaŭ 135 specioj en tropika kaj subtropika sudorienta Afriko, Madagaskaro kaj [[Komoroj]] . *** ''Tengia'' Chun: Sie enthält nur unu specio: **** ''[[Tengia scopulorum]]'' W.Y.CHUN: en tri varioj en Gŭiĝoŭo kaj junano. *** ''[[Tetraphyllum]]'' GRIFF. EX C.B.CLARKE: nur du specioj, el kiu unu nur en Vjetnamio kaj la alia verŝajne nur en nordorienta Hindio. *** ''Thamnocharis'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Thamnocharis esquirolii]]'' (H.LÉVEILLÉ) W.T.WANG: nur en alteco inter 1500 kaj 1600 m en sudorienta Gŭiĝoŭo (Xingren Xian, Zhenfeng Xian). *** ''Trachystigma'' C.B.CLARKE: nur unu specio: **** ''[[Trachystigma mannii]]'' C.B.CLARKE: nur en tropika [[Okcidentafriko]]. *** ''[[Tremacron]]'' CRAIB: ĉirkaŭ sep specioj en Ĉinio. *** ''[[Trisepalum]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 13 specioj en Ĉinio, Malajzio, Birmo kaj Tajlando. ** Tribo Titanotricheae W.T.WANG: unu [[monotipa]] genro: *** ''Titanotrichum'' {{Persono|Soler.}}: nur unu specio: **** ''[[Titanotrichum oldhamii]]'' (HEMSL.) SOLER.: en [[Fuĝjano]] kaj [[Tajvano]] trans la e [[Rjukju-insularo]] ĝis al pluraj aliaj Japanaj insuloj. ** Tribo Trichosporeae NEES: ĉirkaŭ kvin genroj: *** [[aeskinanto]] (''Aeschynanthus'' JACK, sin.: ''Oxychlamys'' SCHLTR., ''Trichosporum'' D.DON., ''Euthamnus'' Schltr., ''Rheithrophyllum'' HASSK.): ĉirkaŭ 140 specioj en Azio kaj la Pacifikaj insuloj. *** ''[[Agalmyla]]'' BLUME (sin.: ''Orithalia'' BLUME NOM. ILLEG. ''Orythia'' ENDL., ''Dichrotrichum'' REINW. EX DE VRIESE, ''Tetradema'' SCHLTR.): ĉirkaŭ 100 specioj en Malesio. *** ''[[Loxostigma]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ sep specioj en Hindio, Butano, Nepalo, Sikimo, Birmo, Ĉinio (seb specioj) kaj norda Vjetnamio . *** ''[[Lysionotus]]'' D.DON: ĉirkaŭ 25 specioj en norda Hindio, Butano, Birmo, Nepalo, Ĉinio, Laoso, norda Tajlando, norda Vjetnamio kaj suda Japanio. *** ''Micraeschynanthus'' RIDL.: nur unu specio: **** ''[[Micraeschynanthus dischidioides]]''RIDL.: en Malaja duoninsulo kaj nur en [[Pahango]]. * Epithematoid Gesneriaceae (laŭ A. Weber 2004), ĝis nun subfamilio Epithematoideae: Kromosomnombro n = plej ofte 10 (8-12). ĝi konsistas el nur unu tribo kun ses ĝis sep genroj kaj ĉirkaŭ 75 specioj. Disvastigo: precipe en [[Hindio]] kaj [[Sudorientazio]]; unu specio en [[Okcidentafriko]] kaj unu specio de [[Mezameriko]] ĝis [[Peruo]]: ** Tribo Klugieae FRITSCH: ses ĝis sep genroj: *** ''[[Epithema]]'' BLUME: dek ĝis dudek specioj en Sud- kaj Sudorientazio kaj Okcidentafriko *** ''Gyrogyne'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Gyrogyne subaequifolia]]'' W.T.WANG: endemiito en okcidenta [[Gŭangŝjio]], tie nur en Bose Xian. *** ''[[Loxonia]]'' JACK: ĉirkaŭ tri specioj en okcidenta Malesio: Sumatro, Malaja duoninsulo, Borneo kaj Javo. *** ''[[Monophyllaea]]'' R.BR.: pli ol 30 specioj en Malesio de Sumatro ĝis Novgvineo kaj suda Tajlando kaj Luzono ĝis Javo. *** ''[[Rhynchoglossum]]'' BLUME: ĉirkaŭ 12 specioj en Sudorientazio kaj sur Pacifikaj insuloj. *** ''[[Stauranthera]]'' BENTH.: ĉirkaŭ dek specioj en Sudorientazio kaj sur Pacifikaj insuloj. *** ''[[Whytockia]]'' W.W.SM.: ĉirkaŭ ses specioj en Ĉinio (kvin specioj) kaj Tajvano (unu specio). * Gesnerioid Gesneriaceae (laŭ A. Weber 2004), ĝis nun subfamilio Gesnerioideae: La Keomozomnombro estas n = 6-16. Ĝi konsistas el ses triboo kun ĉirkaŭ 53 genroj kaj ĉirkaŭ 1500 specioj, en la [[Neotropiso]], multaj specioj estas epifitoj, la plaej multaj estas polenigataj de [[birdo]]j: ** Tribo Beslerieae BARTL.: ĉirkaŭ ok genroj:<ref name="Roalson2006" /> *** ''[[Anetanthus]]'' HIERN EX BENTH. & HOOK. F.: la du specioj ''Anetanthus gracilis'' HIERN kaj ''Anetanthus rubra'' L.E.SKOG en [[Peruo]], [[Bolivio]], en meza [[Kolombio]] kaj en sudorienta [[Brazilo]] . *** ''[[Besleria]]'' L.: pli ol 200 specioj en [[Neotropiso]], koncentriĝoj en la [[Andoj]] de Kolombio kaj [[Ekvadoro]]. Multaj specioj endemiitoj en malgrandaj regionoj. *** ''[[Cremosperma]]'' BENTH.: 20 ĝis 25 specioj de [[Panamo]] ĝis la Andoj de Peruo. *** ''[[Gasteranthus]]'' BENTH.: ĉirkaŭ 35 specioj de [[Gvatemalo]] kaj la najbaraj regionoj en [[Meksiko]], [[Kostariko]], Panamo, trans la okcidenta [[Sudameriko]] ĝis [[Bolivio]], kun centro de la speciomulteco en okcidenta Ekvadoro. *** ''[[Reldia]]'' WIEHLER: ĉirkaŭ 60 specioj. Kreskas en plej ofte en montara arbaroj aŭ malofte en malaltebenaĵaj pluvarbaroj de Panamo ĝis norda Peruo. *** ''[[Resia (genro)|Resia]]'' H.E.MOORE: ambaŭ specioj ''Resia ichthyoides'' LEEUWENB. kaj ''Resia nimbicola'' H.E.MOORE kreskas en Kolombio kaj Venezuelo. *** ''Shuaria'' D.A.NEILL & J.L.CLARK: nur unu specio: **** ''[[Shuaria ecuadorica]]'' D.A.NEILL & J.L.CLARK: Tiu nur 3 ĝis 5 m alta arbo kreskas en la subligno de la Ekvadora provinco [[Morona-Santiago]] kaj la sowie im Amazona regiono de la sudorienta Ekvadoro. La unuopaj kreskejoj estas izolitaj kaj la planto ricevis la epiteton „preskaŭ endanĝerigita“ .<ref name="Shuaria" /> *** ''Tylopsacas'' LEEUWENB.: nur unu specio: **** ''[[Tylopsacas cuneata]]'' (GLEASON) LEEUWENB.: Ĝi kreskas en la montara arbaro en la [[Gujano|gujana]] altlando. ** Tribo Napeantheae WIEHLER: nur unu genro: *** ''[[Napeanthus]]'' GARDNER: minimume 23 specioj en Neotropiso. ** Tribo Gesnerieae DUMORT.: nur du genroj: *** ''[[Bellonia]]'' L.: de la du specioj ''Bellonia aspera'' L. en [[Kubo]] kaj ''Bellonia spinosa'' SWARTZ sur [[Hispaniolo]]. *** ''[[Gesneria]]'' L.: 46 ĝis 60 specioj en Karaibio. *** ''[[Rhytidophyllum]]'' MART.: ĉirkaŭ 20 specioj en Karaibio. ** Tribo Gloxinieae (G.DON) G.DON laŭ E.H.ROALSON ET AL. 2005<ref name="Boggan2005" />: ĉirkaŭ 20 genroj: *** [[Aĥimeno]] (''Achimenes'' PERS.): ĉirkaŭ 24 specioj de Meksikio ĝis Kolombio enklude de la Karibaj insuloj. *** ''[[Diastema (genro)|Diastema]]'' BENTH.: pli ol 20 specioj en Neotropiso. *** ''[[Eucodonia]]'' HANST.: nur du speciojn meza kaj suda Meksikio. *** ''Gloxinella'' (H.E.MOORE) ROALSON & BOGGAN: nur unu specio: **** ''[[Gloxinella lindeniana]]'' (REGEL) ROALSON & BOGGAN: la specio dum longa tempo nur estas konata de kultivataj ekzempleroj, sed antaŭ nelonge remalkovrita en Peruo ([[Cajamarca]]) . *** ''[[Gloxinia]]'' L'HÉR. (sin.: ''Eucolum'' SALISB., ''Fiebrigia'' FRITSCH, ''Fritschiantha'' KUNTZE, ''Salisia'' REGEL): nur tri specioj en la Neotropiso, precipe en la [[Andoj]]. *** ''Gloxiniopsis'' ROALSON & BOGGAN: nur unu specio: **** ''[[Gloxiniopsis racemosa]]'' (BENTH.) ROALSON & BOGGAN: en la Kolombiaj Andoj *** ''[[Goyazia]]'' TAUB.: nur du specioj en centra Brazilo (Planalto). *** ''[[Heppiella]]'' REGEL: ĉirkaŭ kvar specioj de Peruo ĝis okcidenta [[Venezuelo]]. *** ''[[Kohleria]]'' REGEL (sin.: ''Capanea'' DECNE., ''Isoloma'' (BENTH.) DECNE. NON J.SMITH, ''Gesneria'' MART. sect. ''Isoloma'' BENTH., ''Tydaea'' DECNE., ''Giesleria'' REGEL, ''Sciadocalyx'' REGEL, ''Brachyloma'' HANST., ''Calycostemma'' HANST., ''Cryptoloma'' HANST., ''Synepileana'' BAILL.): La amplekso de la genro estis diskutata kontraŭe. Hodiaŭ ĝi havas ĉirkaŭ 17 specioj. La hejmejo estas la montarĉeno de Peruo ĝis Meksikio, Venezuelo, Trinidado kaj la Gujanoj. La centro situas en Kolombio. *** ''Lembocarpus'' LEEUWENB.: nur unu specio: **** ''[[Lembocarpus amoenus]]'' LEEUWENB.: Ĝi kreskas en pluvatbaro sur [[granito]] en [[Surinamo]] kaj [[Franca Gujano]]. *** ''[[Mandirola]]'' DECNE.: nur tri specioj en Brazilo. *** ''[[Monopyle]]'' MORITZ EX BENTH.: ĉirkaŭ 17 specioj de [[Bolivio]] ĝis [[Gvatemalo]]. *** ''[[Moussonia]]'' Regel: ĉirkaŭ 11 specioj de Meksikio ĝis [[Panamo]]. *** ''[[Niphaea]]'' Lindl.: ĉirkaŭ kvin specioj en Meksikio kaj [[Gvatemalo]]. *** ''[[Nomopyle]]'' ROALSON & BOGGAN: nur du specioj en [[Ekvadoro]] kaj Peruo. *** ''[[Pearcea]]'' REGEL (inklude ''Parakohleria'' WIEHLER): ĉirkaŭ 17 specioj en la norda Sudameriko. *** ''[[Phinaea]]'' BENTH.: 10 ĝis 16 specioj de Meksikio ĝis Venezuelo kaj Peruo, [[Kubo]] kaj [[Haitio]]. *** ''[[Seemannia]]'' REGEL: ĉirkaŭ kvar specioj precipe en la Andoj: Bolivio, norda Argentino kaj suda Peruo. ''Seemannia sylvatica'' kreskas ĝis la suda Ekvadoro. *** ''[[Smithiantha]]'' KUNTZE: ĉirkaŭ sep specioj en meza kaj norda Meksikio ĝis Gvatemalio. *** ''[[Solenophora]]'' BENTH: ĉirkaŭ 16 specioj en [[Mezameriko]]. ** Tribo Sinningieae FRITSCH: nur ankoraŭ tri genroj, precipe an Brazilo: *** ''[[Paliavana]]'' VAND.: ĉirkaŭ ses specioj en sudorienta kaj orienta Brazilo. *** ''[[Sinningia]]'' NEES (sin.: ''Alagophyla'' RAF., ''Almana'' RAF., ''Biglandularia'' SEEM., ''Corytholoma'' (BENTH.) DECNE., ''Dircaea'' DECNE., ''Dolichodeira'' HANST., ''Fimbrolina'' RAF., ''Gesnera'' MART., ''Lietzia'' REGEL, ''Ligeria'' DECNE., ''Megapleilis'' RAF., ''Orthanthe'' LEM., ''Rechstunuria'' REGEL, ''Rosanowia'' REGEL, ''Stenogastra'' HANST., ''Styrosinia'' RAF., ''Tapeinotes'' DC., ''Tapina'' MART., ''Tulisma'' RAF., ''Anodiscus'' BENTH. kaj ''Koellikeria'' REGEL): ĉirkaŭ 65 specioj en la Neotropiso, precipe en suda kaj orienta [[Brazilo]]. Nklude ''Sinningia speciosa'' (LODD.) HIERN. *** ''[[Vanhouttea]]'' LEM.: ĉirkaŭ ok specioj en sudorienta Brazilo. ** Tribo Sphaerorrhizeae ROALSON & BOGGAN: nur unu genro: *** ''[[Sphaerorrhiza]]'' ROALSON & BOGGAN: du specioj: ''Sphaerorrhiza sarmentiana'' (GARDN. EX HOOK.) ROALSON & BOGGAN kaj ''Sphaerorrhiza burchellii'' (S.M.PHILLIPS) ROALSON & BOGGAN, en Brazilo. ** Tribo Episcieae ENDL.: *** ''[[Alloplectus]]'' MART.: [[Sensu stricto|s.str.]]: La ankoraŭ nur ĉirkaŭ kvin specioj de Kostariko ĝis la Kolombiaj Andoj, nordaj Ekvadoro kaj Peruo. *** ''[[Alsobia]]'' HANST.: ambaŭ specioj ''Alsobia dianthiflora'' (H.E.MOORE & R.G.WILSON) WIEHLER kaj ''Alsobia punctata'' (LINDL.) HANST. en Meksikio, Gvatemalio kaj Kostariko. *** ''[[Chrysothemis (genro)|Chrysothemis]]'' DECNE. (sin.: ''Tussacia'' BENTH., ''Tussacia'' RAF., ''Tussacia'' KLOTZSCH EX BEER, ''Tussacia'' WILLD. EX ROEM. & SCHULT.): La ĉirkaŭ sep specioj hejmiĝas de Ekvadoro ĝis Gvatemalo, en meza Brazilo, en la Gujanoj, Venezuelo kaj [[Klunu-antiloj]]. *** ''Cobananthus'' WIEHLER: nur unu specio: **** ''[[Cobananthus calochlamys]]'' (DONN. SM.) WIEHLER: endemiito en la regiono de [[Cobán]] en [[Alta Verapaz]] en Gvatemalio. *** ''[[Codonanthe]]'' (MART.) HANST.: pli ol 20 specioj en la Neotropiso, kun centro en la [[Amazona baseno]] kaj suda kaj orienta Brazilo. *** ''[[Codonanthopsis]]'' MANSF.: ĉirkaŭ kvin specioj laŭlonge de la rivera sistemo de la Amazono de Peruo ĝis Brazilo. *** ''[[Columnea]]'' L. (sin.: ''Achimenes'' P.BROWNE non PERS., ''Aponoa'' RAF., ''Bucinella'' WIEHLER, ''Collandra'' LEM., ''Eusynetra'' RAF., ''Glycanthes'' RAF., ''Kohlerianthus'' FRITSCH, ''Pterygoloma'' HANST., ''Stenanthus'' OERST. EX HANST., ''Stygnanthe'' HANST., ''Vireya'' RAF.): [[Sensu lato|s.l.]]: Der Umfang der genro wird kontrovers diskutiert: mit ĉirkaŭ 270 specioj s.l.; [[Sensu stricto|s.str.]]: 75 specioj, krome kvar ĝisnunaj genroj, inklude ''[[Dalbergaria]]'' TUSSAC ĉirkaŭ 90 specioj, ''[[Tricantha]]'' HOOK. 75 specioj, ''Ortholoma'' (BENTH.) HANST. kaj ''Pentadenia'' HANST.. *** ''[[Corytoplectus]]'' OERST.: ĉirkaŭ 15 specioj, en altaj montoj de la okcidenta montara ĉeno de Panamo ĝis Bolivio kaj ĉe la marbordo de Venezuelo kaj en la altlando de Gujano. *** ''[[Crantzia]]'' SCOP.: ĉirkaŭ kvar specioj, kiuj apartenis antaŭ 2005 al la genro ''[[Alloplectus]]''. *** ''[[Drymonia]]'' MART.: ĉirkaŭ 140 specioj, vaste disvastigitaj. *** ''[[Episcia]]'' MART.: ok ĝis naŭ specioj de Meksikio ĝis Peruo, en norda Brazilo kaj la Gujanoj, ekzemple: **** ''[[Episcia lilacina]]'' HANST. *** ''[[Glossoloma]]'' HANST.: la ĉirkaŭ 22 specioj en Meksikio ĝis Bolivio. *** ''[[Nautilocalyx]]'' HANST. (sin.: ''Physodeira'' HANST., ''Skiophila'' HANST., ''Nauticalyx'' HORT. EX LOUD., ''Episcia'' subgen. ''Physodeira'' HANST., ''Episcia'' sect. ''Nautilocalyx'' (HANST.) BENTH., ''Episcia'' sect. ''Skiophila'' (HANST.) BENTH., ''Episcia'' sect. ''Physodeira'' (HANST.) BENTH., ''Episcia'' sect. ''Episcia'' subsect. ''Centrosolenia'' (BENTH.) LEEUWENB. p.p., ''Episcia'' sect. ''Episcia'' subsect. ''Physodeira'' (HANST.) LEEUWENB., ''Episcia'' sect. ''Tarachanthus'' LEEUWENB., ''Episcia'' sect. ''Trichosperma'' LEEUWENB.): pli ol 70 specioj en Neotropiso, en sudorienta Brazilo ne ekzistas specio. *** ''[[Nematanthus]]'' SCHRAD. (sin.: ''Hypocyrta'' MART. 1829, p.p.): ĉirkaŭ 30 specioj en orienta Brazilo. *** ''[[Neomortonia]]'' WIEHLER: nur du aŭ tri specioj de Meksikio trans Mezameriko ĝis Ekvadoro. *** ''[[Oerstedina]]'' WIEHLER: nur tri specioj de Meksikio ĝis Mezameriko. *** ''[[Paradrymonia]]'' HANST.: 34 ĝis 70 specioj de Meksikio ĝis Bolivio, norda Brazilo kaj la Gujanoj. *** ''[[Rhoogeton]]'' LEEUWENB.: ĝis kvar specioj en Venezuelo kaj la Gujanoj. *** ''[[Rufodorsia]]'' WIEHLER: ĉirkaŭ kvar specioj de Nikaragvo ĝis Panamo. ** genroj sen aparteno al tribo: *** ''Cremersia'' FEUILLET & L.E.SKOG: nur unu specio: **** ''[[Cremersia platula]]'' C.FEUILLET & L.E.SKOG: en [[Franca Gvineo]]. *** ''[[Cremospermopsis]]'' L.E.SKOG & L.P.KVIST: du specioj ''Cremospermopsis cestroides'' (FRITSCH) L.E.SKOG & L.P.KVIST, ''Cremospermopsis parviflora'' E.SKOG & L.P.KVIST, en [[Kolombio|kolombiaj]] departementoj [[Antioquia]] kaj la najbara [[Bolívar (Kolombio)|Bolivar]]. *** ''Lampadaria'' FEUILLET & L.E.SKOG: nur unu specio: **** ''[[Lampadaria rupestris]]'' FEUILLET & L.E.SKOG: en [[Gujano]]. * Coronantheroid Gesneriaceae (lau A. Weber 2004), antaŭe subfamilio Coronatheroideae: -ĝi estas ligna planto. La kromosomnombro n = 37-45. Ĝi konsistas el nur unu tribo kun ĉirkaŭ naŭ genroj kaj ĉirkaŭ 20 specioj, sur [[Salomon-insuloj]], [[Antiloj]], [[Novkaledonio]] kaj en suda [[Sudameriko]]: ** Tribo Coronanthereae FRITSCH: Ĝi konsistas el naŭ plej ofte [[monotipa]]je genroj: ** genroj de la Malnova Mondo: *** ''[[Coronanthera]]'' C.B.CLARKE: el la ĉirkaŭ 11 specioj 10 estas el [[Novkaledonio]] kaj unu el la [[Salomonoj]]. *** ''[[Depanthus]]'' S.MOORE: De la du specioj unu estas el montaraj arbaroj de Novkaledonio. *** ''Fieldia'' CUNN.: nur unu specio: **** ''[[Fieldia australis]]'' CUNN.: en la pluvarbaroj de la nordorienta Aŭstralio, sur arboj aŭ muskaj rokoj. *** ''Lenbrassia'' G.W.GILLETT: nur unu specio: **** ''[[Lenbrassia australiana]]'' (C.T.WHITE) G.W.GILLETT: la du varioj kreskas en norda [[Kvinslando]] en pluvarbaro sur granito en alteco inter 750 kaj 1100 m. *** ''Negria'' F.MUELL.: nur unu specio: **** ''[[Negria rhabdothamnoides]]'' F.MUELL.: endemiito de la [[Lord-Howe-insulo]]. *** ''Rhabdothamnus'' CUNN.: nur unu specio: **** ''[[Rhabdothamnus solandri]]'' CUNN.: en la Nordainsulo de Novzelando. ** genroj de la Nova Mondo: nur tri monotipaj genroj, do tri specioj: *** ''Asteranthera'' HANST.: nur unu specio: **** ''[[Asteranthera ovata]]'' HANST.: en suda [[Ĉilio]] kaj najbaraj regionoj de Argentino. *** ''Mitraria'' CAV.: nur unu specio: **** ''[[Mitraria coccinea]]'' CAV.: en Ĉilio kaj najbaraj regionoj de [[Argentino]]. *** ''Sarmienta'' RUIZ & PAV.: nur unu specio: **** ''[[Sarmienta scandens]]'' (J.D.BRANDIS) PERS. (sin.: ''Sarmienta repens'' RUIZ & PAV. nom. illeg.): en la malvarmetaj pluvarbaroj de la suda Ĉilio kaj sur la [[Insulo Ĉiloeo]]. * genroj kun necerta loko en la sistemo de la Gesneriacoj: ** [[incertae sedis]]: *** ''[[Cubitanthus]]'' Barringer: nur unu specio: **** ''[[Cubitanthus alatus]]'' (CHAM. & SCHLTDL.) BARRINGER: en la brazila subŝtato [[Bahia]]. *** ''[[Cyrtandromea]]'' ZOLL.: ĉirkaŭ 12 specioj en la Neotropiso. *** ''[[Sanango]]'' BUNTING & DUKE: nur unu specio: **** ''[[Sanango durum]]'' BUNTING & DUKE: en alteco inter 300 kaj 750 m en [[Peruo]]. * Ĉe proksime parencaj genroj facilas ricevi per interkrucado genro[[hibrido]]j<ref name="Neotropikey" /> ** jen elekto de kelkaj genrohobridoj: *** ×''Achimenantha'' = ''Achimenes'' × ''Smithiantha'' *** ×''Achicodonia'' = ''Achimenes'' × ''Eucodonia'' *** ×''Smithicodonia'' = ''Smithiantha'' × ''Eucodonia'' *** ×''Gloxmannia'' = ''Gloxinia'' × ''Seemannia'' * Ne plu apartenantaj al la Gesneriacoj: ** al aliaj familioj de la [[Lamialoj]]: *** ''[[Brookea]]'' BENTH. (ĝi apartenas hodiaŭ al la [[Plantaginacoj]] s.lat.) *** ''[[Charadrophila]]'' MARLOTH (ĝi apartenas hodiaŭ al la [[Stilbacoj]]) *** ''[[Rehmannia]]'' FISCH. & C.MEY.: la ĉirkaŭ naŭ specioj nur en Ĉinio. (ĝi apartenas hodiaŭ al la [[Orobankacoj]]) <ref name="Xia2009" /> === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(24 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000247 ''Gesneriaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Gesneriaceae/ |titolo=''Gesneriaceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170617202507/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Gesneriaceae/ |arkivdato=2017-06-17 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{kolumnoj|nombro=3| {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Lamiales]]'' [[Edward Ffrench Bromhead|Bromhead]] - [[lamialoj]] ***''[[Gesneriaceae]]'' [[Louis Claude Marie Richard|Rich.]] & [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[gesneriacoj]] ****''[[Acanthonema]]'' Hook. f. - [[akantonemo]] ****''[[Achimenantha]]'' - [[akimenanto]] ****''[[Achimenes]]'' Pers. - [[akimeno]] ****''[[Aeschynanthus]]'' Jack - [[eskinanto]] ****''[[Agalmyla]]'' Blume - [[agalmilo]] ****''[[Allocheilos]]'' W.T. Wang - [[alokejlo]] ****''[[Alloplectus]]'' Mart. - [[aloplekto]] ****''[[Allostigma]]'' W.T. Wang - [[alostigmo]] ****''[[Amalophyllon]]'' Brandegee - [[amalofilo]] ****''[[Ancylostemon]]'' Craib - [[ancilostemono]] ****''[[Anetanthus]]'' Hiern ex Benth. - [[anetanto]] ****''[[Anna]]'' Pellegr. - [[anao]] ****''[[Anodiscus]]'' Benth. - [[anodisko]]<big>**</big> ****''[[Asteranthera]]'' Klotzsch & Hanst. - [[asterantero]] ****''[[Beccarinda]]'' Kuntze - [[bekarindo]] ****''[[Bellonia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[belonio]] ****''[[Besleria]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[beslerio]] ****''[[Boea]]'' Comm. ex Lam. - [[boeo]] ****''[[Boeica]]'' T. Anderson ex C.B. Clarke - [[boeiko]] ****''[[Bournea]]'' Oliv. - [[burneo]] ****''[[Briggsia]]'' Craib - [[brigzio]] ****''[[Briggsiopsis]]'' K.Y. Pan - [[brigziopso]] ****''[[Calcareoboea]]'' C.Y. Wu ex H.W. Li - [[kalkareoboeo]] ****''[[Capanea]]'' Decne. - [[kapaneo]]<big>**</big> ****''[[Cathayanthe]]'' Chun - [[katajanto]] ****''[[Centrosolenia]]'' Benth. - [[centrosolenio]]<big>**</big> ****''[[Championia]]'' Gardner - [[ĉampionio]] ****''[[Chautemsia]]'' A.O. Araujo & V.C. Souza - [[ĉaŭtemsio]] ****''[[Chirita]]'' Buch.-Ham. ex D. Don - [[kirito]] ****''[[Chiritopsis]]'' W.T. Wang - [[kiritopso]]<big>**</big> ****''[[Chrysothemis]]'' Decne. - [[krizotemido]] ****''[[Cobananthus]]'' Wiehler - [[kobananto]]<big>**</big> ****''[[Codonanthe]]'' (Mart.) Hanst. - [[kodonanto]] ****''[[Codonanthopsis]]'' Mansf. - [[kodonantopso]] ****''[[Codonoboea]]'' Ridl. - [[kodonoboeo]] ****''[[Colpogyne]]'' B.L. Burtt - [[kolpogino]]<big>*</big> ****''[[Columnea]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kolumneo]] ****''[[Conandron]]'' Siebold & Zucc. - [[konandro]] ****''[[Conradia]]'' - [[konradio]] ****''[[Coptocheile]]'' - [[koptokejlo]] ****''[[Corallodiscus]]'' Batalin - [[koralodisko]] ****''[[Coronanthera]]'' Vieill. ex C.B. Clarke - [[koronantero]] ****''[[Corytholoma]]'' (Benth.) Decne. - [[koritolomo]]<big>**</big> ****''[[Corytoplectus]]'' Oerst. - [[koritoplekto]] ****''[[Crantzia]]'' - [[krancio]] ****''[[Cremersia]]'' Feuillet & L.E. Skog - [[kremersio]] ****''[[Cremosperma]]'' Benth. - [[kremospermo]] ****''[[Cremospermopsis]]'' L.E. Skog & L.P. Kvist - [[kremospermopso]] ****''[[Cubitanthus]]'' Barringer - [[kubitanto]] ****''[[Cyrtandra]]'' J.R. Forst. & G. Forst. - [[cirtandro]] ****''[[Cyrtandromoea]]'' Zoll. - [[cirtandromeo]] ****''[[Damrongia]]'' Kerr ex Craib - [[damrongio]] ****''[[Dayaoshania]]'' W.T. Wang - [[dajaoŝanio]] ****''[[Deinocheilos]]'' W.T. Wang - [[deinokejlo]] ****''[[Deinostigma]]'' W.T. Wang & Z.Y. Li - [[deinostigmo]] ****''[[Depanthus]]'' S. Moore - [[depanto]] ****''[[Diastema]]'' Benth. - [[diastemo]] ****''[[Dichrotrichum]]'' Reinw. ex de Vriese - [[dikrotriko]]<big>**</big> ****''[[Didissandra]]'' C.B. Clarke - [[didisandro]] ****''[[Didymocarpus]]'' Wall. - [[didimokarpo]] ****''[[Didymostigma]]'' W.T. Wang - [[didimostigmo]] ****''[[Dolicholoma]]'' D. Fang & W.T. Wang - [[dolikolomo]] ****''[[Drymonia]]'' Mart. - [[drimonio]] ****''[[Emarhendia]]'' Kiew, A. Weber & B.L. Burtt - [[emarendio]] ****''[[Episcia]]'' Mart. - [[episcio]] ****''[[Epithema]]'' Blume - [[epitemo]] ****''[[Eucodonia]]'' Hanst. - [[eŭkodonio]] ****''[[Eucodonopsis]]'' - [[eŭkodonopso]] ****''[[Fieldia]]'' A. Cunn. - [[fildio]] ****''[[Gasteranthus]]'' Benth. - [[gasteranto]] ****''[[Gesneria]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[gesnerio]]<ref name="PIV"/> ****''[[Glossoloma]]'' Hanst. - [[glosolomo]] ****''[[Gloxinella]]'' (H.E. Moore) Roalson & Boggan - [[gloksinelo]] ****''[[Gloxinia]]'' L'Hér. - [[gloksinio]] ****''[[Gloxiniopsis]]'' Roalson & Boggan - [[gloksiniopso]] ****''[[Goyazia]]'' Taub. - [[gojazio]] ****''[[Gyrocheilos]]'' W.T. Wang - [[girokejlo]] ****''[[Gyrogyne]]'' W.T. Wang - [[girogino]] ****''[[Haberlea]]'' Friv. - [[haberleo]] ****''[[Hemiboea]]'' C.B. Clarke - [[hemiboeo]] ****''[[Henckelia]]'' Spreng. - [[henkelio]] ****''[[Heppiantha]]'' - [[hepianto]] ****''[[Heppiella]]'' Regel - [[hepielo]] ****''[[Hippodamia]]'' Decne. - [[hipodamio]] ****''[[Houttea]]'' - [[huteo]] ****''[[Hovanella]]'' A. Weber & B.L. Burtt - [[hovanelo]]<big>*</big> ****''[[Hypocyrta]]'' Mart. - [[hipocirto]] ****''[[Isoloma]]'' - [[izolomao]] ****''[[Isometrum]]'' Craib - [[izometrumo]] ****''[[Jankaea]]'' - [[jankeo]] ****''[[Kaisupeea]]'' B.L. Burtt - [[kaisupeo]] ****''[[Koellikeria]]'' Regel - [[kelikerio]] ****''[[Kohleria]]'' Regel - [[kolerio]] ****''[[Lagarosolen]]'' W.T. Wang - [[lagarosoleno]] ****''[[Lampadaria]]'' Feuillet & L.E. Skog - [[lampadario]] ****''[[Lembocarpus]]'' Leeuwenb. - [[lembokarpo]] ****''[[Leptoboea]]'' Benth. - [[leptoboeo]] ****''[[Liebigia]]'' Endl. - [[ljebigio]] ****''[[Ligeria]]'' Decne. - [[ligerio]] ****''[[Locheria]]'' Regel - [[loĥerio]] ****''[[Loxostigma]]'' C.B. Clarke - [[loksostigmo]] ****''[[Lysionotus]]'' D. Don - [[lizionoto]] ****''[[Mandirola]]'' Decne. - [[mandirolo]] ****''[[Metapetrocosmea]]'' W.T. Wang - [[metapetrokosmeo]] ****''[[Microchirita]]'' Y.Z. Wang - [[mikrokirito]] ****''[[Mitraria]]'' Cav. - [[mitrario]] ****''[[Monophyllaea]]'' Benn. & R. Br. - [[monofileo]] ****''[[Monopyle]]'' Moritz ex Benth. - [[monopilo]] ****''[[Moussonia]]'' Regel - [[musonio]] ****''[[Napeanthus]]'' Gardner - [[napeanto]] ****''[[Nautilocalyx]]'' Linden ex Hanst. - [[naŭtilokaliko]] ****''[[Nematanthus]]'' Schrad. - [[nematanto]] ****''[[Neomortonia]]'' Wiehler - [[neomortonio]] ****''[[Niphaea]]'' Lindl. - [[nifeo]] ****''[[Nomopyle]]'' Roalson & Boggan - [[nomopilo]] ****''[[Oerstedina]]'' Wiehler - [[erstedino]] ****''[[Opithandra]]'' B.L. Burtt - [[opitandro]] ****''[[Oreocharis]]'' Benth. - [[oreokarito]] ****''[[Ornithoboea]]'' Parish ex C.B. Clarke - [[ornitoboeo]] ****''[[Ortholoma]]'' Hanst. - [[ortolomo]] ****''[[Paliavana]]'' Vand. - [[paliavano]] ****''[[Paraboea]]'' (C.B. Clarke) Ridl. - [[paraboeo]] ****''[[Paradrymonia]]'' Hanst. - [[paradrimonio]] ****''[[Parakohleria]]'' Wiehler - [[parakolerio]] ****''[[Paralagarosolen]]'' Y.G. Wei - [[paralagarosoleno]] ****''[[Pearcea]]'' Regel - [[pirseo]] ****''[[Peltanthera]]'' - [[peltantero]] ****''[[Pentaraphia]]'' Lindl. - [[pentarafio]] ****''[[Petrocodon]]'' Hance - [[petrokodono]] ****''[[Petrocosmea]]'' Oliv. - [[petrokosmeo]] ****''[[Pheidonocarpa]]'' L.E. Skog - [[feidonokarpo]] ****''[[Phinaea]]'' Benth. - [[fineo]] ****''[[Platystemma]]'' Wall. - [[platistemo]] ****''[[Plectopoma]]'' Hanst. - [[plektopomo]] ****''[[Primulina]]'' Hance - [[primolino]] ****''[[Pseudochirita]]'' W.T. Wang - [[pseŭdokirito]] ****''[[Ramonda]]'' Rich. in Pers. - [[ramondo]] ****''[[Raphiocarpus]]'' Chun - [[rafiokarpo]]<big>*</big> ****''[[Rechsteinera]]'' Kuntze - [[reŝtejnero]] ****''[[Rechsteineria]]'' Regel - [[reŝtejnerio]] ****''[[Reldia]]'' Wiehler - [[reldio]] ****''[[Resia]]'' H.E. Moore - [[rezio]] ****''[[Rhabdothamnopsis]]'' Hemsl. - [[rabdotamnopso]] ****''[[Rhoogeton]]'' Leeuwenb. - [[roogetono]] ****''[[Rhynchoglossum]]'' Blume - [[rinkogloso]] ****''[[Rhynchotechum]]'' Blume - [[rinkotekumo]] ****''[[Rhytidophyllum]]'' Mart. - [[ritidofilo]] ****''[[Rufodorsia]]'' Wiehler - [[rufodorsio]] ****''[[Saintpaulia]]'' H. Wendl. - [[sanpaŭlio]] ****''[[Sanango]]'' Bunting & Duke - [[sanango]] ****''[[Sarmienta]]'' Ruiz & Pav. - [[sarmiento]] ****''[[Schizoboea]]'' (Engl.) B.L. Burtt - [[skizoboeo]]<big>**</big> ****''[[Seemannia]]'' Regel - [[semanio]] ****''[[Shuaria]]'' D.A. Neill & J.L. Clark - [[ŝuario]] ****''[[Sinningia]]'' Nees - [[siningio]] ****''[[Smithiantha]]'' Kuntze - [[smitianto]] ****''[[Smithicodonia]]'' - [[smitikodonio]] ****''[[Solenophora]]'' Benth. - [[solenoforo]] ****''[[Sphaerorrhiza]]'' Roalson & Boggan - [[sferorizo]] ****''[[Stauranthera]]'' Benth. - [[staŭrantero]] ****''[[Streptocarpus]]'' Lindl. - [[streptokarpo]] ****''[[Thamnocharis]]'' W.T. Wang - [[tamnokarito]] ****''[[Titanotrichum]]'' Soler. - [[titanotriko]] ****''[[Trachystigma]]'' C.B. Clarke - [[trakistigmo]] ****''[[Tremacron]]'' Craib - [[tremakrono]] ****''[[Trevirana]]'' Willd. - [[treviranao]] ****''[[Trichantha]]'' Hook. - [[trikantao]]<big>**</big> ****''[[Trisepalum]]'' C.B. Clarke - [[trisepalo]] ****''[[Tylopsacas]]'' Leeuwenb. - [[tilopsako]] ****''[[Vanhouttea]]'' Lem. - [[vanhuteo]] ****''[[Whytockia]]'' W.W. Sm. - [[vitokio]] {{Genealogia arbo2/fino}} }} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small><br> :<big>**</big><small>genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.</small> == Endanĝerigado == En la „Ruĝa listo“ de la endanĝerigitaj specioj de [[IUCN]] estis en la jaro 2013 152 specioj de Gesneriacoj.<ref name="IUCN" /> Troviĝas en ekzemple en Aŭstralio kaj Sudafriko naciaj ruĝaj listoj, kies specioj ne troviĝas en la IUCN-listo. Verŝajne estas pli da specioj endanĝerigitaj. == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/lamialesweb.htm#Gesneriaceae Die Familie Gesneriaceae] bei der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html ''APWebsite''.] (Abschnitte Systematik und Beschreibung) * [http://www.delta-intkey.com/angio/www/gesneria.htm Die Familie Gesneriaceae] bei [http://www.delta-intkey.com/angio/ DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.] (Abschnitt Beschreibung) * Anton Weber & Laurence E. Skog: ''The Genera of Gesneriaceae'': [http://www.genera-gesneriaceae.at/ Umfassende Webseite zur Familie der Gesneriaceae, 2. Auflage, ab 2007 laufend weiterbearbeitet, Institute of Botany, University of Vienna, Austria & Department of Systematic Biology, Botany, Smithsonian Institution, Washington D.C., USA.] (Abschnitt Systematik) * Anton Weber: ''Gesneriaceae.'' In: {{BiĝisBN|3540405933|Seite=63-158}} (Abschnitt Systematik und Beschreibung) * Wencai Wang, Kai-yu Pan, Zhen-yu Li, Anna L. Weitzman & Laurence E. Skog: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10368 ''Gesneriaceae.'' - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: {{BiĝisBN|091527955X|Seite=244}} (Abschnitte Systematik und Beschreibung) * A. Chautems, 2009: [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Gesneriaceae.htm ''Neotropical Gesneriaceae''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140327050622/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Gesneriaceae.htm |date=2014-03-27 }} bei [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey.htm ''Neotropikey'' - ''Interactive key and information resources for flowering plants of the Neotropics''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200813042450/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey.htm |date=2020-08-13 }} (Abschnitte Beschreibung und Systematik) * Ron Myhr: [http://www.gesneriads.ca/ ''The Gesneriad Reference Web''.] * Laurence E. Skog & John K. Boggan: ''A new classification of the western hemisphere Gesneriaceae'', In: ''Gesneriads'', Volume 56, Issue 3, 2006, S. 12-19. === Referencoj === <references> <ref name="DELTA"> [http://www.delta-intkey.com/angio/www/gesneria.htm Die Familie Gesneriaceae] bei [http://www.delta-intkey.com/angio/ DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.]</ref> <ref name="Weber 2004">Anton Weber: ''Gesneriaceae.'' In: {{BiĝisBN|3540405933|Seite=63-158}}</ref> <ref name="Xia2009">Zhi Xia, Yin-Zheng Wang & James F. Smith: ''Familial placement and relations of Rehmannia and Triaenophora (Scrophulariaceae s.l.) inferred from five gene regions.'' In: ''American Journal of Botany'', 2009, Band 96, S. 519-530: {{DOI|10.3732/ajb.0800195}}</ref> <ref name="Boggan2005"> J. K. Boggan, L. E. Skog, E. A. Zimmer: ''Untangling Gloxinieae (Gesneriaceae). I. Phylogenetic patterns and generic boundaries inferred from nuclear, chloroplast, and morphological cladistic data sets.'' In: ''Taxon'' Band 54, Nr. 2, 2005, S. 389–410.</ref> <ref name="FoC"> Wencai Wang, Kai-yu Pan, Zhen-yu Li, Anna L. Weitzman & Laurence E. Skog: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10368 ''Gesneriaceae.'' - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: {{BiĝisBN|091527955X|Seite=244}}</ref> <ref name="Weberspecioicles"> [http://www.gesneriads.ca/specioicles/Weber%20-%20Scientific%20Overview/Gesneriaceae_specioicle_Weber.htm Anton Weber: ''Gesneriaceae: A Scientific Perspective''] </ref> <ref name="Neotropikey">A. Chautems, 2009: [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Gesneriaceae.htm ''Neotropical Gesneriaceae''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140327050622/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Gesneriaceae.htm |date=2014-03-27 }} bei [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey.htm ''Neotropikey'' - ''Interactive key and information resources for flowering plants of the Neotropics''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200813042450/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey.htm |date=2020-08-13 }}</ref> <ref name="PFAFconandron"> {{PFAF|WissName=Conandron ramondioides|}} </ref> <ref name="Shuaria"> John L. Clark, David A. Neill, Anton Weber, Jennifer A. Gruhn & Tuntiak Katan: ''Shuaria (Gesneriaceae), an Arborescent New Genus from the Cordillera del Cóndor and Amazonian Ecuador'', In: ''Systematic Botany'', Volume 35, Issue 3, 2010, S. 662-674: {{DOI|10.1600/036364410792495917}} [http://www.bioone.org/doi/abs/10.1600/036364410792495917 bei BioOne.] </ref> <ref name="Roalson2006"> E. H. Roalson & J. L. Clark: '''Phylogenetic patterns of diversification in the Beslerieae (Gesneriaceae)''', S. 251–268 in Herausgeber: A. K. Sharma & A. Sharma: ''Plant Genome: Biodiversity and Evolution, Phanerograms 1C'', Science Publishers, Enfield, New Hampshire, 2006. </ref> <ref name="IUCN"> {{IUCNSearch|Text=Gesneriaceae}} </ref> </references> == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio}} {{Commonscat|Gesneriaceae|Gesneriengewächse (Gesneriaceae)}} * [http://www.aggs.org/ American Gloxinia and Gesneriad Society - Amerikanische Gesneriaceen-Gesellschaft.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140612083942/http://www.aggs.org/ |date=2014-06-12 }} (englisch) * James F. Smith, 20. April 1998: [http://tolweb.org/Gesneriaceae Gesneriaceae] beim [http://tolweb.org/ ''The Tree of Life Web Project''.] * [http://www.pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/Gesneriaceae Gesneriaceae bei ''PacificBulbSociety''.] == Literaturo == * Mathieu Perret, Alain Chautems, Andréa Onofre De Araujo & Nicolas Salamin: ''Temporal and spatial origin of Gesneriaceae in the New World inferred from plastid DNA sequences'', In: ''Botanical Journal of the Linnean Society'', Volume 171, Issue 1, 2013, S. 61–79: {{DOI|10.1111/j.1095-8339.2012.01303.x}} * David Middleton, Hannah Atkins, Luu Hong Truong, Kanae Nishii & Michael Möller: ''Billolivia, a new genus of Gesneriaceae from Vjetnamio with five new species'', In: ''Phytotaxa'', Volume 161, Issue 4, 2014: {{DOI|10.11646/phytotaxa.161.4.1}} * David Middleton & Michael Möller: ''Tribounia, a new genus of Gesneriaceae from Tajlando'', In: : ''Taxon'', Volume 61, Number 6, 2012 , S. 1286-1295. * John L. Clark, Minde M. Funke, Aaron M. Duffy & James F. Smith: ''Phylogeny of a Neotropical Clade in the Gesneriaceae: More Tales of Convergent Evolution'', In: ''International Journal of Plant Sciences'', Volume 173, Issue 8, 2012, S. 894-916: {{DOI|10.1086/667229}} * Vincent L. Woo, Minde M. Funke, James F. Smith, Peter J. Lockhart & Philip J. Garnock-Jones: ''New World Origins of Southwest Pacific Gesneriaceae: Multiple Movements Across and Within the South Pacific'', In: ''International Journal of Plant Sciences'', Volume 172, Issue 3, (2011), S. 434-457: [http://www.jstor.org/stable/10.1086/658183 Online bei JSTOR.] * Laurence E. Skog: ''Gesneriaceae in the 21st Century'', In: ''Selbyana'', Volume 25, Issue 2, 2005, S. 179-181: [http://www.jstor.org/stable/41760462 Online bei JSTOR.] [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Gesneriacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] dm9llhu7hhm3ghdsi75vsp653nqx8vi Ahl al-Bajt 0 512802 9440776 9196489 2026-07-28T14:48:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440776 wikitext text/x-wiki {{Islamo}} '''Ahl al-Bajt''' aŭ ''Ahl-ul Bajtṫ'' ({{lang-ar|أهل البيت}}) estas esprimo kiu signifas, laŭvorte, "Popolo de la Hejmo" aŭ "Familio de la Hejmo". En la islama tradicio, la termino aludas al la familio de la islama profeto [[Mohamedo]].<ref name="AB-EOI">Ahl al-Bayt, ''Encyclopedia of Islam''</ref> Posteuloj de Mohamedo kutime portas la titolojn [[Sajido]], Sied aŭ [[Ŝarifo]] aŭ la titolon Aŝraf, klana sinonimo de Ahl al-Bajt. En [[Ŝijaismo]] kaj [[Alevismo]], la ''Ahl al-Bajt'' estas centra kaj por [[Islamo]] kaj por interpretistoj de la [[Korano]] kaj de la [[Sunao]]. [[Ŝijaismo|Ŝijaistoj]] kredas, ke estas sukcedantoj de [[Mohamedo]], [[Fatima bint Muhamad|Fatima]], [[Ali]], [[Hasan ibn Ali|Hasan]] kaj [[Ĥusejn ibn Ali|Ĥusejn]] (konata ankaŭ kiel la ''Ahl al-Kisa'', "popolo de la mantelo") kaj [[Imamo]]j. Estas diferencaj opinioj pri la rigardo kaj gravo de ''Ahl al-Bajt''. [[Imamo Reza|Reza]] aŭ '''Ridha''' (plena nomo en [[araba skribo]] علي بن موسى الرضا‎, [[araba]] prononco ''ˤAlī ibn-Mūsā al-Riđā'' aŭ ''..al-Ridhā'', [[persa]] prononco ''ˤAlī ibn Mūsā al-Rezā'', ankaŭ nomata ''abu al-Hasan'', kutime laŭ la persa tradicio pli mallonge nomata ''Ali al-Reza'' (perse علي رضا ع) aŭ ''imamo Reza'' (perse امام رضا), estis ido de la profeto [[Mohamedo]] kaj la oka [[imamo]] de [[ŝijaisma islamo]], post lia patro ''Musa al-Kadhim'' kaj antaŭ lia filo ''Muhammad al-Ĝaŭad'' (aŭ ''al-Ĝavad''). Laŭ kelkaj [[Sunaismo|sunaistoj]], la parencaro de Mohamedo estus Mohamedo mem; liaj edzinoj kaj filinoj, inter kiuj [[Fatima bint Muhamad|Fatima]]; lia kuzo kaj bofilo [[Ali]]; kaj ties du filoj, [[Hasan ibn Ali|Hasan]] kaj [[Ĥusejn ibn Ali|Ĥusejn]] kaj ĉiuj posteuloj de Mohamedo kaj foje la posteuloj de liaj patraj onkloj, [[Abu Talib ibn ‘Abd al-Muttalib|Abu Talib]] kaj [[‘Abbas ibn ‘Abd al-Muttalib|al-‘Abbas]].<ref name="AB-EOI" /> Kelkaj [[Sunaismo|sunaistoj]] konsideras nur la familion ĝis [[Hasan ibn Ali]] kaj [[Ĥusejn ibn Ali]] kiel membroj de ''Ahl al-Bajt''. Kaj en [[Ŝijaismo]] kaj en [[Sunaismo]], ĉiu [[islamano]] estas devigata ami ''Ahl al-Bajt''. == Referencoj == {{Referencoj|colwidth=30em}} == Literaturo == * {{Citaĵo el libro|titolo=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate|familia nomo=Madelung|persona nomo=Wilferd|jaro=1997|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-64696-0}} * {{cite book | last=Ordoni | first=Abu Muhammad |author2=Muhammad Kazim Qazwini | title= Fatima the Gracious |publisher=Ansariyan Publications |year=1992| asin=B000BWQ7N6}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Virtues of Sayyedah Fatimah|familia nomo=Tahir-ul-Qadri|persona nomo=Muhammad|jaro=2006|eldoninto=Minhaj-ul-Quran Publications|ISBN=969-32-0225-2}} * Tritton, A.S; Goldziher, I.; Arendonk, C. van., P.J. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel kaj W.P. Heinrichs, Encyclopaedia of Islam rete, Ahl al-Bayt, Brill Academic Publishers, ISSN 1573-3912. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * I. K. A. Howard, [http://www.iranicaonline.org/articles/ahl-e-bayt Ahl al-Bayt] en ''[[Encyclopædia Iranica]]''. ;Ŝijaismo * [http://al-islam.org/mot/default.asp?url=14ahlbayt.htm Shia Viewpoint] * [http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=129 Ahl-al-Bayt: Its Meaning and Origin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121222192505/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=129 |date=2012-12-22 }} ;Sunaismo * [http://www.happy-books.co.uk/muhammad-ibn-abdullah-lineage-and-family-tree/family-tree-diagram-of-lineage-and-relatives-of-prophets-and-companions-in-muslim-history.php?id=1 Interactive Family Tree of Muhammad saw by Happy Books]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161012180023/http://www.happy-books.co.uk/muhammad-ibn-abdullah-lineage-and-family-tree/family-tree-diagram-of-lineage-and-relatives-of-prophets-and-companions-in-muslim-history.php?id=1 |date=2016-10-12 }} {{DEFAŬLTORDIGO:Ahl al-Bajt}} [[Kategorio:Arabaj vortoj]] [[Kategorio:Mohamedo|*]] [[Kategorio:Familio de Mohamedo| ]] [[Kategorio:Islama terminaro]] [[Kategorio:Korano]] s7byftqmm9fuqo8u1kv2b896fntk64l Alfons Walde 0 516189 9441048 9403266 2026-07-29T04:38:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441048 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo=Walde-monumento en Kitzbühel }} '''Alfons WALDE''' (naskiĝinta la [[8-a de februaro]] [[1891]] en [[Distrikto Kitzbühel|Oberndorf in Tirol]], mortinta la [[11-a de decembro]] [[1958]] en [[Kitzbühel]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] pentristo kaj arkitekto. == Agado kaj vivo == Walde estis la unua artisto se temas pri la volo sukcese alporti skiadon kiel subjekto en pentraĵon. Tiuj sportaj scenoj kune kun liaj vintropejzaĝoj kaj farmaj bildoj, igitaj en unika glutenfarba stilo kun brila kolorigo, kompletigis liajn aliajn artajn talentojn kiel kaj arkitekto kaj grafika artisto. Multaj el liaj pentraĵoj povas esti viditaj en la muzeogalerio ''Museum Kitzbühel''. Alfons Walde produktis sian unuan akvarelon kaj glutenfarbopentraĵojn dum siaj lernejaj tagoj. De 1910 ĝis 1914 Walde studis arkitekturon ĉe la Teknika altlernejo en Vieno. En la sama tempo li daŭrigis sian trejniĝon kiel pentristo. En la danuba metropolo li aliris artistajn rondojn kiuj inkludis [[Egon Schiele]] kaj [[Gustav Klimt]], kaj li iĝis influita fare de [[Ferdinand Hodler]]. En 1911 Walde havis lian unuan ekspozicion en [[Innsbruck]]; kaj en 1913 prezentis kvar farmbildojn ĉe la prestiĝa viena [[Secesio (stilo)|Secesia]] ekspozicio. De 1914 ĝis 1917 li aktive partoprenis la [[Unua mondmilito|Unuan mondmiliton]] en la taĉmentoj de ''Tiroler Kaiserschützen'' en la alta montaro. Post revenado al Kitzbühel, li plene dediĉis sin al pentraĵo kaj denove partoprenis ekspoziciojn de la Secesio kaj la vieno Künstlerhaus en la 1920-aj jaroj. De proksimume 1928 Walde finfine trovis sian propran karakterizan stilon, kiu donis esprimon kaj al la tirola monta pejzaĝo - precipe la vivantaj vintropejzaĝoj - kaj al ĝiaj fortikaj homoj helpe de tre reduktitaj desegnaĵoj kaj paŝtelokolorigo. Dum la resto de lia artistkariero lia laboro restis kun la temo de lia patrujo, kaj retenis la saman klaran indiĝenan stilon. La impresionismaj, momentozaj sentoj elvokitaj per la pentraĵoj de Walde donis al ili unikan kaj karakterizan lokon en internacia historio de arto. Tio estis reflektita kaj evidentiĝis en multaj ekspozicioj kaj artistaj konkursoj kaj per premioj aljuĝitaj al Walde. Walde ankaŭ laboris vitralpentrade por la insbruka entrepreno [[Tiroler Glasmalerei- und Mosaikanstalt]]. == Literaturo == * Gert Ammann u.a.: ''Alfons Walde (1891-1958).'' 5. Auflage. Tyrolia, Innsbruck 2005, ISBN 3-7022-1401-1. * ''Ausstellungskatalog Alfons Walde.'' Leopold Museum, Wien 2006. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118628631}} * [http://www.museum-kitzbuehel.at/ Galerio ''Alfons Walde'' en Kitzbühel] * [http://www.alfons-walde.info/ www.alfons-walde.info - Vivo kaj verkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402134424/http://www.alfons-walde.info/ |date=2015-04-02 }} * [http://www.austrian-paintings.at/ankauf/alfons_walde.php Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131220212740/http://www.austrian-paintings.at/ankauf/alfons_walde.php |date=2013-12-20 }} * [http://www.alfonswalde.at/ Arteldonejo Alfons Walde] * [http://www.galerie-schueller.de/kuenstler/profil/alfons-walde/biografie.html Walde ĉe Galerie Schüller] * [http://www.salzburg.com/sn/nachrichten/artikel/2537825.html Gazetartikolo pri ŝtelita kaj reaperinta pentraĵo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130423053625/http://www.salzburg.com/sn/nachrichten/artikel/2537825.html |date=2013-04-23 }} * [http://www.eggerlienz-walde-berg.at/presse.html ''ÜBER DAS LAND'': Egger-Lienz / Walde / Berg - tri pentristoj, tri regionoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Walde, Alfons}} [[Kategorio:Aŭstraj pentristoj]] [[Kategorio:Aŭstraj arkitektoj]] [[Kategorio:Vintra sporto]] 2qocqypmvls3ganl1sflasrpbexodnc Linio Hokuriku (ĉefa) 0 517421 9440765 8870000 2026-07-28T14:04:21Z Sj1mor 12103 9440765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto fervojlinio | larĝo = 20em | koloro = #0072bc | kolornomo = | koloro de linio = | tekstokoloro = black | emblemo = | fervojlinio = Linio Hokuriku (ĉefa) | dosiero = | dosierlarĝo = 300px | priskribo = | sistemo = [[JR]] | loko = [[Gubernio Ŝiga]]/[[Gubernio Fukui|Fukui]], <br /> [[Ĉubu]]/[[Kansajo]], [[Japanio]] | numero = | trafikanto = [[Dosiero:JR logo (west).svg|25px]] [[JR Okcidenta]] | longo = 45,9 | ŝpuro = 1067 | tipo = fervojo | tensio = 1500 voltoj, [[Kontinua kurento|KK]], [[supertraka kontakta lineo]] | malfermo = 10-a de marto 1882 | komenco = {{Stacio|Maibara}} | fino = {{Stacio|Tsuruga}} | maksimuma rapideco = 130 km/h | nombro de stacioj = 12 }} '''Linio Hokuriku''' ({{Lang-ja| 北陸本線}} [Hokuriku Hon-sen], {{Lang-en|Hokuriku Main Line}}) estas linio de la fervojo reto [[JR]]. La linio apartenas al [[JR Okcidenta]]. == Tipoj de trajnoj == Estas 3 [[Fervoja transporto en Japanio#Tipoj de trajnoj|tipoj de trajnoj]] kaj super-ekspreso: * <span style="background:#ccc>(L)</span> '''Loka trajno''' (普通 [fucū]): * <span style="background:#feb">(R)</span> '''Rapida trajno''' (快速 [kajsoku]) * <span style="background:#cdf">(SR)</span> '''Speciala rapida trajno''' (新快速 [ŝin-kajsoku]) == Stacioj == * Loka, rapida kaj speciale rapida trajnoj haltas ĉe ĉiu stacio. {| class="wikitable" rules="all" |- !colspan=3 style="width:9em"|Nomo de Stacio !colspan=2 style="width:5em"|Distanco (km) !rowspan=2 style="border-bottom:solid 3px #0072bc;"|Linioj transireblaj (<nowiki>"*"</nowiki> markas liniojn de la sama fervoja reto) !colspan=2|Lokiĝo |- !style="border-bottom:solid 3px #0072bc;"|Esperante !style="border-bottom:solid 3px #0072bc;"|japane !style="border-bottom:solid 3px #0072bc;"|japana prononco !style="width:2.5em; border-bottom:solid 3px #0072bc;"|inter !style="width:2.5em; border-bottom:solid 3px #0072bc;"|tute !style="border-bottom:solid 3px #0072bc;"|Urbo !style="border-bottom:solid 3px #0072bc;"|Gubernio |- |{{Stacio|Maibara}} |米原 |[Majbara] |style="text-align:center;"| - |style="text-align:right;"|0.0 |<nowiki>*</nowiki>{{JR|#0072bc}} [[Linio Tōkaidō (ĉefa)|Tōkaidō]] ([[Linio Biwako|Biwako]]) ([[JR]])<br /> <nowiki>*</nowiki>{{JR|#f77321}} [[Linio Tōkaidō (ĉefa)|Tōkaidō]] (al {{Stacio|Ōgaki}}, {{Stacio|Gifu}}, {{Stacio|Nagoya}}) (JR)<br /> <nowiki>*</nowiki>[[Dosiero:Shinkansen jrc.svg|17px|link=Ŝinkansena linio Tōkaidō]] [[Ŝinkansena linio Tōkaidō|Ŝinkanseno Tōkaidō]]<br /> [[Linio Fervojo Ohmi (ĉefa)|Fervojo Ohmi (ĉefa)]] ([[Fervojo Ohmi]]) |rowspan=2|[[Maibara]] |style="text-align:center; width:1em; line-height:3;" rowspan=10|[[Gubernio Ŝiga]] |- |{{Stacio|Sakata|Ŝiga}} |坂田 |[Sakata] |style="text-align:right;"|2.4 |style="text-align:right;"|2.4 |&nbsp; |- |{{Stacio|Tamura}} |田村 |[Tamura] |style="text-align:right;"|2.3 |style="text-align:right;"|4.7 |&nbsp; |rowspan=8|[[Nagahama]] |- |{{Stacio|Nagahama}} |長浜 |[Nagahama] |style="text-align:right;"|3.0 |style="text-align:right;"|7.7 |&nbsp; |- |{{Stacio|Torahime}} |虎姫 |[Torahime] |style="text-align:right;"|5.1 |style="text-align:right;"|12.8 |&nbsp; |- |{{Stacio|Kawake}} |河毛 |[Kaŭake] |style="text-align:right;"|2.8 |style="text-align:right;"|15.6 |&nbsp; |- |{{Stacio|Takatsuki|Ŝiga}} |高月 |[Takacuki] |style="text-align:right;"|2.6 |style="text-align:right;"|18.2 |&nbsp; |- |{{Stacio|Kinomoto}} |木ノ本 |[Kinomoto] |style="text-align:right;"|4.2 |style="text-align:right;"|22.4 |&nbsp; |- |{{Stacio|Yogo}} |余呉 |[Jogo] |style="text-align:right;"|4.1 |style="text-align:right;"|26.5 |&nbsp; |- |{{Stacio|Ōmi-Shiotsu}} |近江塩津 |[Ōmi-Ŝiocu] |style="text-align:right;"|4.9 |style="text-align:right;"|31.4 |<nowiki>*</nowiki>{{JR|#00CCCC}} [[Linio Kosei|Kosei]] ([[JR]]) |- |{{Stacio|Shin-Hikida}} |新疋田 |[Ŝin-Hikida] |style="text-align:right;"|7.8 |style="text-align:right;"|39.2 |&nbsp; |rowspan=2|[[Curuga]] |style="text-align:center; width:1em; line-height:3;" rowspan=2|[[Gubernio Fukui]] |- |{{Stacio|Tsuruga}} |敦賀 |[Curuga] |style="text-align:right;"|6.7 |style="text-align:right;"|45.9 |<nowiki>*</nowiki>[[Dosiero:Shinkansen jrw.svg|17px|link=Ŝinkansena linio Hokuriku]] [[Ŝinkansena linio Hokuriku|Ŝinkanseno Hokuriku]]<br /> [[Dosiero:Hapi-Line Fukui Logomark.svg|25px]] [[Linio Hapi-Line Fukui]] ([[Fervojo Hapi-Line Fukui]])<br /> <nowiki>*</nowiki>{{JR|#999}} [[Linio Obama|Obama]] (JR) |} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hokuriku}} [[Kategorio:Linioj de JR en Gubernio Ŝiga]] [[Kategorio:Linioj de JR en Gubernio Fukui]] [[Kategorio:CAP-ŝpuro]] 871lde985rsyyfxp6ww62c6d7umeeba Kasacia Kortumo (Francio) 0 517728 9440960 8957349 2026-07-29T02:41:23Z Sj1mor 12103 9440960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto tribunalo |nomo= Kasacia Kortumo |plia nomo={{lang-fr|Cour de cassation}} |bildo=Cour de Cassation, Paris 2 April 2014.jpg |bildopriskribo= Kasacia Kortumo en [[Parizo]]. |jurisdikcio= {{Francio}} |tipo= Kasacia kortumo |lingvoj=[[Franca lingvo|franca]] |fondo=[[1804]] |malfondo= |sidejo=[[Juĝdomo de Parizo]], <br />5 [[quai de l'Horloge]]<br /> ([[Parizo]]). |latitudo=48.8557646 |longitudo=2.3444653 |situo sur mapo=Parizo |konsisto=6 ĉambroj |nomumo=Vidi [[Magistrato (Francio)#Statuso de la juĝaj magistratoj|Statuso de la magistrataro]] |retejo=[http://www.courdecassation.fr/ www.courdecassation.fr] |estrotitolo=[[Listo de la ĉefprezidantoj de la Kasacia Kortumo (Francio)|Ĉefprezidanto]] |estro=[[Bertrand Louvel]] |de= {{dato|4|julio|2014}} }} La '''Kasacia Kortumo''' ({{lang-fr|Cour de cassation}}) estas la plej supra [[Tribunalo|juĝopovo]] de la [[juĝa sistemo en Francio]]. Ĝi respondas al la [[Ŝtatokonsilio (Francio)|Ŝtatokonsilio]] por la [[administracia sistemo en Francio|administracia sistemo]]. Ĝi estas konstanta tribunalo, kies sidejo estas en la [[juĝodomo de Parizo]], je 5, [[quai de l'Horloge]]. La Kasacia Kortumo konsistas en ses ĉambroj : * [[krimĉambro de la Kasacia Kortumo (Francio)|Krimĉambro]] ; * kvin cicilaj ĉambroj : ** [[Komerca ĉambro de la Kasacia Kortumo (Francio)|Komerca ĉambro]] ; ** [[Sociala ĉambro de la Kasacia Kortumo (Francio)|Sociala ĉambro]] ; ** Civila ĉambro pri juro de personoj, de familio kaj de kontraktoj ; ** Civila ĉambro pri civila respondeco kaj socia asekuro ; ** Civila ĉambro pri biena juro kaj konstrua juro. Tiu kortumo decidas pri la alkasacia apelacio kaj nuligo de la juĝoj, kiuj estis faritaj laŭ miskono de la leĝoj<ref>« Cour de cassation », 246-a p.</ref>. La Kasacia Kortumo estas do la juĝanto pri juro : ĝi kontrolas nur ke, legante la kialojn de la decido, kiu okazigis alkasacian apelacion<ref>Citaĵo el la franca juro ''Le pourvoi en cassation tend à faire censurer par la Cour de cassation la non-conformité du jugement qu'il attaque aŭ règles de droit.'' ({{eo}} la alkasacia apelacio celas cenzurigi per la Kasacia Kortumo la [[nekonformeco]]n de la juĝo, kiun ĝi atakas, al la juraj reguloj) Artikolo 604 de la civila juĝa regularo</ref>, la leĝo estis korekte aplikita al la faktoj, kiaj ili estis konstatitaj de la juĝistoj. La faktoj ne plu povas estis diskutataj antaŭ la Kasacia Kortumo. Ĝi ne konsistas el multaj juĝopovoj, tiel ĝi ne konsistigas trian nivelon de juĝopovo (ĉiu nivelo de juĝopovo supozigas plenecon de juĝopovo, tio estas juĝopovo laŭ juro kaj laŭ faktoj). Estas nur unu Kasacia Kortumo por la tuta Francio<ref>Artikolo L411-1 de la regularo de la juĝa organizaĵo (eksa artikolo L111-1).</ref> : la Kasacia Kortumo estas, fakte, reguliga kortumo ; ĝia celo estas certigi ke la juro estas sammaniere aplikita sur la tuta teritorio de Francio. == Organizado == La membroj de la Kasacia Kortumo estas [[sidanta magistrato (Francio)|sidantaj magistratoj]] aŭ [[socidefendistaro (Francio)|socidefendaj magistratoj]] . Por la sidantaj magistratoj : la ĉefprezidanto, la ĉambraj prezidantoj, la konsilantoj, referendariaj konsilantoj kaj aŭditantoj; kaj por la socidefendaj magistratoj : ĝenerala prokuroro, helpata de ties ĝeneralaj advokatoj kaj buĝeta dungitaro de tridek tri ĝeneralaj advokatoj kaj tri ĝeneralaj referendariaj advokatoj. [[Dosiero:681-ballot-beaupre.jpg|eta|Alexis Ballot-Beaupré (1839-1917) kun kostumo de ĉefprezidanto de la Kasacia Kortumo. — pentraĵo de J.P. Valéry|dekstra|200px]] === La ĉefprezidanto === La Kasacia Kortumo estas prezidata de ĉefprezidanto. Li havas administratan, disciplinan rolon, sed ankaŭ juĝa. Li estas la unua juĝa magistrato de Francio. {{Ĉefartikolo|Listo de ĉefprezidantoj de la Kasacia Kortumo (Francio){{!}}Listo de ĉefprezidantoj de la Kasacia Kortumo}} La ĉefprezidanto de l Kasacia Kortumo estas, kiel la aliaj sidantaj magistratoj de la Kortumo, nomumita de la [[prezidanto de la Franca Respubliko]], laŭ propono de la [[Supera Konsilio de la Magistrataro (Francio)|Supera Konsilio de la Magistrataro]]. Ĝis la 30-a de junio [[2014]], la ĉefprezidanto de la Kasacia Kortumo estis [[Vincent Lamanda]]<ref>{{Légifrance|base=JORF|numéro=JUSB0751908D|texte=Dekreto}} de la {{dato|4|majo|2007}} pri nomumo de la ĉefprezidanto de la Kasacia Kortumo</ref>. La 26-an de junio, la Supera Konsilio de la Magistrataro, en konsisto kompetenta por la sidantaj magistratoj, proponis la nomumon kiel ĉefprezidanto, de S-ro [[Bertrand Louvel]], prezidanto de kriminala ĉambro ekde la 14-a de januaro [[2009]] <ref>{{Citaĵo el la reto|url = http://www.lemonde.fr/societe/article/2014/06/19/bertrand-louvel-nomme-1-a-president-de-la-cour-de-cassation_4441792_3224.html|titolo = Bertrand Louvel nomumita ĉefprezidanto de la Kasacia Kortumo}}</ref>. Dekreto de la Prezidanto de la Respubliko oficiale nomumos lin. === La ĉambraj prezidantoj === Ili estas [[sidanta magistrato (Francio)|sidantaj magistratoj]], ili estas ses kaj prezidas la aŭdiencoj de siaj ĉambroj. Kaze de ilia foresto, la aŭdiencoj estas prezidataj de la plej malnova konsilanto de la ĉambro, nomita dojeno aŭ, pro manko, de la plej malnova konsilantoj inter la ĉeestantaj. === La socidefendistaro aŭ la akuzistaro === Ĝenerala prokuroro: S-ro [[Jean-Claude Marin]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|kol=2}} == Aneksaĵoj == === Vidu ankaŭ === * [[Grandaj juĝoj de la Kasacia Kortumo (Francio)]] * [[Alkasacia apelacio en franca juro]] * [[Listo de ĉefprezidantoj de la Kasacia Kortumo (Francio)]] * [[Listo de ĝeneralaj prokuroroj ĉe la Kasacia Kortumo (Francio)]] === Eksteraj ligiloj === * [http://www.courdecassation.fr/ Interretejo de la Kasacia Kortumo] ** Dont : [http://www.courdecassation.fr/publications_cour_26/bulletin_information_cour_cassation_27/bulletins_information_2009_2866/n_702_3151/communication_3153/fiche_methodologique_3154/cour_cassation_12677.html « ''Comprendre un arrêt de la Cour de cassation rendu en matière civile'' » de Jean-François Weber, ĉambra prezidanto de la Kasacia Kortumo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150403115214/https://www.courdecassation.fr/publications_cour_26/bulletin_information_cour_cassation_27/bulletins_information_2009_2866/n_702_3151/communication_3153/fiche_methodologique_3154/cour_cassation_12677.html |date=2015-04-03 }} * [http://www.ordre-advokatos-cassation.fr/ Interretejo de la Ordeno de la advokatoj en la Ŝtatokonsilio kaj en la Kasacia Kortumo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb34488540t/date ''Bulletin des arrêts de la Cour de cassation rendus en matière civile''] en [[Gallica]], la cifereca biblioteko de la [[Nacia Biblioteko de Francio|BnF]]. * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb34508686x/date ''Bulletin des arrêts de la Cour de cassation rendus en matière criminelle''] en [[Gallica]]. * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb344885415/date ''Bulletin des jugements du Tribunal de cassation rendus en matière civile''] en [[Gallica]]. * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb34488554h/date ''Bulletin des jugements du Tribunal de cassation rendus en matière criminelle''] en [[Gallica]]. ; Vizito de la Kortumo * [http://www.dreyfus.culture.fr/fr/mediatheque/media-type15-La_Cour_de_cassation.htm Panoramo de la Grande Ĉambro de la Kasacia Kortumo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923220534/http://www.dreyfus.culture.fr/fr/mediatheque/media-type15-La_Cour_de_cassation.htm |date=2015-09-23 }} (interretejo de la ministerio pri kulturo) * [http://www.courdecassation.fr/br_institution_br_br_1/visite_cour_11/ Historio kaj vizito de la Kasacia Kortumo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150403085600/https://www.courdecassation.fr/br_institution_br_br_1/visite_cour_11/ |date=2015-04-03 }} (interretejo de la Kasacia Kortumo) === Bibliografio === * {{Citaĵo el libro|kunaŭtoroj=Xavier Bachellier, Marie-Noëlle Jobard-Bachellier|titolo=La technique de cassation|eldoninto=Dalloz-Sirey|kolekto=Méthodes du droit|loko=Parizo|isbn=978-2247068975 |dato=12-a de oktobro 2006|paĝoj=196}} * {{Citaĵo el libro|aŭtoro=Frédéric Berenger|titolo=La motivation des arrêts de la Cour de cassation|eldoninto=Presses universitaires de Aix-Marseille}} * {{Citaĵo el libro|kunaŭtoroj=Jean Boré, Louis Boré|titolo=La cassation en matière civile|eldoninto=Dalloz-Sirey|kolekto=Dalloz Action|isbn=978-2247074785}} * {{Citaĵo el libro|kunaŭtoroj=Jean Boré, Louis Boré|titolo=La cassation en matière pénale|éditeur=Dalloz-Sirey|kolekto=Dalloz Action|isbn=978-2247052493|paĝoj=522 |dato=15-a de septembro 2004}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Droit et pratique de la cassation en matière civile|eldoninto=Litec-JurisClasseur|kolekto=Pratique professionnelle|isbn=978-2711002689|paĝoj=430 |jaro=21-a de junio 2003}} * {{Citaĵo el libro|kunaŭtoroj=J. van Drooghenbroeck, antaŭparolo de Jacques Van Compernolle|titolo=Cassation et juridiction : Iura dicit Curia|eldoninto=Emile Bruylant|isbn=978-2802718581|kolekto=Bibliothèque de la faculté de droit de l'université catholique de Louvain|paĝoj=920 |dato=8-a de julio 2004}} * {{Citaĵo el libro|aŭtoro=Thierry Le Bars|titolo=Le défaut de base légale en droit judiciaire privé|éditeur=LGDJ / Montchrestien|paĝoj=357 |dato=30-a de oktobro 1998|kolekto=Bibliothèque de droit privé|isbn=978-2275015095}} ; Prelegoj, kolokvoj, paroladoj kaj komunikaĵoj * [[Guy Canivet]], ''Vision prospective de la Cour de cassation'', prelego de la [[Akademio de Sciencoj Moralaj kaj Politikaj]], la 13-an de novembro 2006, [http://www.courdecassation.fr/IMG/File/pdf_2006/13-11-2006_canivet.pdf Teksto PDF per interreto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150403152301/https://www.courdecassation.fr/IMG/File/pdf_2006/13-11-2006_canivet.pdf |date=2015-04-03 }} [http://www.asmp.fr/travaux/communications/2006/canivet.htm Teksto rekte legebla per interreto] * Frédéric Zenati, ''La nature de la Cour de cassation'', Prelego antaŭ la Kasacia Kortumo, la 14-an de novembro 2002, [http://www.courdecassation.fr/formation_br_4/2002_2036/acceder_au_texte_conference_8393.html Teksto per interreto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150403204010/https://www.courdecassation.fr/formation_br_4/2002_2036/acceder_au_texte_conference_8393.html |date=2015-04-03 }} * « Interprétation et portée des arrêts de la Cour de cassation en matière civile », ''Bulletin de information de la Cour de cassation'', n° 661, la 15-an de majo 2007, paĝoj 6-21, [http://www.courdecassation.fr/IMG/pdf/Bicc_661-2.pdf Teksto per interreto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151023154854/https://www.courdecassation.fr/IMG/pdf/Bicc_661-2.pdf |date=2015-10-23 }} {{Projektoj | commons = category:Cour de cassation (Francio)<!-- Commons --> | commons titre = Médias sur la Cour de cassation<!-- Libellé du lien Commons --> | commons2 = <!-- Commons --> | commons titre2 = <!-- Libellé du lien Commons --> }} {{Ligiltabelo Institucioj de la kvina Franca Respubliko}} {{Ligiltabelo Juĝa organizado en Francio}} {{Portalo|franca juro}} [[Kategorio:Justico en Francio]] [[Kategorio:Kasacia Kortumo (Francio)| ]] [[Kategorio:Alkasacia apelacio en franca juro]] [[Kategorio:1804 en juro]] [[Kategorio:1804 en Francio]] p40xm50ywgrrt0ag0bhbqsl01qjavrg Afrikobrazilanoj 0 520502 9440712 9303030 2026-07-28T12:52:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440712 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Afrikobrazilanoj}}[[dosiero:Debretberimbau.jpg|eta|Jean Baptiste Debret: ''Joueur d'Uruncungo'' (1826). Afrika sklavo ludas [[berimbao]]n.]] '''Afrikobrazilano''' estas nomo por [[brazilano]] kun [[afrika]]j prauloj. Kutime oni uzas la vorton pli rilate kulturon ol [[raso]]n, alie ol ekzemple la vorto [[afrikusonano]], kiu estas samtempe rasisma vortigo kaj evitvorto por [[negro]]. En [[Brazilo]] vivas ĉirkaŭ 50 ĝis 55 milionoj da homoj, la plej multaj idoj de afrikanoj ekster Afriko. Idoj, kiuj nure aŭ ĉefe devenas de afrikaj [[sklavo]]j, konsistigas 7 elcentojn de la brazila popolo. Aliaj 20 elcentoj devenas kaj de eŭropanoj kaj ankaŭ de afrikanoj. La plej granda koncentriĝo da afrikobrazilanoj troviĝas en [[Bahio]], kie pli ol 80 elcentoj de la popolo estas afrikdevenantoj. == Historio == [[dosiero:Slavery in Brazil, by Jean-Baptiste Debret (1768-1848).jpg|eta|Sklaveco en Brazilo, pentraĵo de Jean-Baptiste Debret el 1826.]] {{Vidu ankaŭ|Historio de Brazilo}} Post kiam la indianoj montriĝis kiel netaŭgaj por la laboro sur la kano[[plantejo]]j, la koloniimperia kernlando [[Portugalujo]] komencis proksimume 1550 importi afrikanojn. Pli ol 3 milionojn da [[sklavo]]j, proksimume 37 elcentojn el ĉiuj afrikanoj deportitaj al [[Ameriko]], ili portis al Brazilo. Dum la kolonia epoko de Brazilo la sklaveco estis la ĉefa kolono de la brazila ekonomio, aparte en la [[minado]] kaj je la produktado de [[kano]]. En 1835/1836 oni rekoloniigis liberigitajn afrikobrazilajn sklavojn en Afriko, precipe en [[Ganao]], [[Benino]], [[Togolando]] kaj [[Niĝerio]]. En la 19-a jarcento grupo da [[evangeliisma]]j politikistoj en [[Britujo]] [[koridora agado|antaŭĉambrumis]] por la forigo de la sklaveco en Brazilo. Krom moralaj skrupuloj ekzistis ankaŭ solidaj ekonomiaj interesoj: La [[kolonio]]j de Britujo, en kiu sklaveco estis malpermesita, havis per tio konkurencajn malavantaĝojn kompare kun Brazilo. Tial la brita registaro fortigis la premon sur Brazilon kaj atingis la 13-an de majo 1888 la definitivan forigon de la sklaveco. Per tio Brazilo estis la lasta lando de Ameriko, kiu forigis la sklavecon. == Etna kunmetiĝo de la afrikobrazilanoj == [[dosiero:E70 p22.jpg|eta|Jean Baptiste Debret: Afrikaj sklavinoj, pentraĵo de 1826.]] La afrikanoj, kiuj estis forrabitaj al Brazilo, kunmetiĝis esence el du grandaj grupoj. La unua grupo devenas el la grandregiono Sudano kaj [[Okcidentafriko]]. Ili estis plejofte [[joruboj]], [[fonoj]], [[aŝantioj]], [[eveoj]] kaj [[mandinkoj]]. Ili estis altaj, havis relative altnivelan kulturon kaj estis deportata ĉefe en [[Bahio]]n. La dua grupo estis [[bantuoj]] el [[Angolo]], [[Demokratia Respubliko Kongo|Kongo]] kaj [[Mozambiko]], kiun oni ĉefe loĝigis en [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Minas-Ĝerajso]] kaj je nordorienta Brazilo en la ''zona mata'' [arbara zono]. Dum la lastaj jardekoj de la sklaveco nigrulaj kontraktlaboristoj iris al Brazilo, kiuj devenis ĉefe el la afrikaj [[koloniismo|kolonioj]] de [[Portugala imperio|Portugalujo]]. == Religioj == {{ĉefartikolo|Afrikobrazilaj religioj}} La plej multaj afrikobrazilanoj estas [[kristano]]j, ĉefe [[katoliko]]j. Krom tio ankaŭ afrikdevenaj religioj kiel [[kandombleo]] havas milionojn da anoj, la plej multaj estas afrikobrazilanoj. La anoj koncentriĝas ĉefe je la grandaj urbaj centroj en la nordoriento de Brazilo, ekzemple [[Salvador de Bahio]] kaj [[Recife]]. [[Rio-de-Ĵanejro]] en la sudoriento estas plua centro. Ankaŭ en [[San-Paŭlo]] kaj en la [[federaciero]] [[Suda Rio-Grando]] ekzistas anoj, plejparte enmigrintoj el la nordoriento. Krom kandombleo ankaŭ ekzistas interalie ankoraŭ [[umbando]], kiu estas miksaĵo el afrika religio kaj [[spiritismo]]. Aliaj variaĵo krom kandombleo kaj umbando estas interalie [[batuko (religio)|batuko]], la kutlo [[ŝangoo]] en la nordoriento kaj [[makumbo]]. Komence la afrikobrazilaj religioj estis persekutataj, pli malfrue la brazila registaro laŭleĝigis ilin. == Afrikobrazila kuirarto == [[dosiero:Feijoada 01.jpg|eta|[[Feijoada]]]] {{ĉefartikolo|Brazila kuirarto}} La kuirarton en la federaciero [[Bahio]] superregas la afrikobahia kuirarto, kiu kunmetiĝas el afrikaj, indianaj kaj [[portugala]]j manĝaĵoj kaj kuirmanieroj. Tipaj kuiraĵoj estas ''vatapao'' kaj ''mokeko'', ambaŭ estas preparataj kun [[marfrukto]]j kaj [[palmoleo]]. Palmoleo (''azeite de dendê'') estas tropika oleo, kiun oni eltiras el la [[oleopalmo]], kiu kreskas en norda Brazilo. Alia tipe brazila kuiraĵo estas [[feijoada]]. Kutime ĝi konsistas el nigraj fazeoloj, rizo, porkaĵo kaj [[manioko]]-faruno. Origine portugala kuiraĵo, la afrikaj sklavoj pluevoluigis ĝin kaj enkondukis kelkajn malplivalorajn erojn: porkajn orelojn, piedojn kaj taliojn kaj fazeolojn. Ĉiuj malsamaj kulturoj ĝin pluevoluigis, kaj ekzistas pli ol cent kuirmanieroj. == Kapoejro == [[dosiero:Rugendasroda.jpg|eta|''[[Kapoejro]] aŭ la danco de la milito'' de [[Johann Moritz Rugendas]], 1835]] {{ĉefartikolo|Kapoejro}} Kapoejro estas [[batalarto]], kiun en la kolonia epoko de Brazilo enkondukis afrikaj sklavoj. Ĝi distingiĝas per viglaj kaj artifikaj movoj. Kapoejro devenas de Angolo. Tie ĝi tamen nomiĝas ''capoeira rhoda''. [[Perkutinstrumentisto]]j akompanas la bataldancon per [[berimbao]], [[atabako]]j, [[agogoo]] kaj [[ŝekereo]]j. == Muziko == [[dosiero:Batuque9.jpg|eta|[[Batuko]]-tamburoj kaj [[ŝekereo]]j]] {{ĉefartikolo|Brazila muziko}} La muziko de la afrikobrazilanoj baziĝas sur [[tradicia afrika muziko]]. Ĝi treege akcentas la perkutadon kaj ĝin karakterizas [[sinkopo (muziko)|sinkopigoj]] kaj [[ritmo (muziko)|plurritmaj]] strukturoj. La afrikobrazilanoj pli bone povis konservi siajn afrikajn tradiciojn ol la afrikdevenaj sklavoj en Nordameriko, ĉar la portugalaj sklavotenantoj tion plejparte permesis. En afrikobrazila muziko tamen ege kunfandiĝis portugalaj kaj afrikaj influoj. Muzikstiloj kun aparte granda afrikobrazila parto estas interalie [[kandomblea muziko]], [[sambo (muziko)|sambo]], [[marakatuo]], la muziko de [[kapoejro]], [[afoŝeo]], [[lunduo]] kaj [[batuko]]. Al la afrikobrazilaj instrumentoj apartenas [[atabako]], [[agogoo]], [[berimbao]] kaj [[ŝekereo]]. == Literaturo == * Elaine Rocha: ''Racism in novels. A comparative study of Brazilian and South American cultural history''. Cambridge Scholars Publ., Newcastle upon Tyne 2010, ISBN 978-1-443-82137-7. * Ricardo Salles: ''Episódios de historia afro-brasileira''. DP & A Editora, Rio-de-Ĵanejro 2005, ISBN 85-7490-332-9. * Petra Schaeber: ''Die Macht der Trommeln. Olodum und die Blocos Afros aus Salvador/Bahia; afro-brasilianische Kultur und „Rassen“-Beziehungen''. Edition Tilsner, Bad Tölz 2006, ISBN 978-3-936068-97-9 (samtempe doktortezo ĉe FU Berlin 2003, [http://www.diss.fu-berlin.de/2003/211/ Konfirmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070914184858/http://www.diss.fu-berlin.de/2003/211/ |date=2007-09-14 }} ĉe FU Dissertationen Online). * Martiniano J. da Silva: ''Racismo à brasileira. Raízes históricas; um novo nível de reflexão sobre a história social do Brasil''. Garibaldi, San-Paŭlo 1995, ISBN 85-7277-006-2. * Edward E. Telles: ''Racial Classification''. En: la sama.: ''Race in another America. The significance of skin color in Brazil''. University Press, Princeton 2004, pj. 81–84, ISBN 0-691-11866-3. * Jonathan W. Warren: ''Racial ravolutions. Antiracism and Indian resurgence in Brazil'' University Press, Durham, N.C. 2001, ISBN 0-8223-2731-7. {{Commonscat|Afro-Brazilians|Afrobrasilianer}} [[Kategorio:Etnoj en Brazilo]] [[Kategorio:Afrika diasporo en Sudameriko|Brazilano]] br6dsgcpbdt1qx9twoqkjyvmsgwc49o Katolika liturgio 0 523166 9440723 9429213 2026-07-28T13:30:58Z Sj1mor 12103 9440723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Laŭ la [[Katolika Eklezio]], la [[liturgio|'''Katolika liturgio''']] estas la ripetado de la sacerdota “ofico” de [[Kristo]] pere de ritoj kiuj montras kaj fondas la Eklezion mem. La rilato inter rito kaj liturgio ne estas do rilato de identeco, male, la ''liturgio esprimiĝas pere de la rito''. Unu el la plej komunaj eraroj konsistas ĝuste en “pensi la liturgion unike kiel publika kulto de la Eklezio, ago nome kiu reduktiĝas al esprimo de de institucia realo kaj fondita sur kultaj normoj (''difinitaj rublikoj''). La koncepto de liturgio en [[Katolikismo]] estas tre ampleksa kaj malfacilas doni al ĝi koncizan difinon kaj elĉerpan samtempe. Fakte, la [[Dua Vatikana Koncilio]], difininte la rolon de la liturgio "precipe la kulto al dia Majsteco" kaj "la kulmino al kiu strebas la ago de la Eklezio kaj, samtempe, la fonto el kiu devenas tuta ĝia energio" (''[[Sacrosanctum Concilium]]'' ''10, 33''), ĝin enirigas enen de la [[spiriteco|spiritualeco]] de la Eklezio, fonto kaj kulmino de kredo mem kaj de la [[teologio]]. Krome, se oni atentiĝas pri la sanktaj Skriboj oni ekkonscias ke la du precipaj eventoj de la revelacio de la kristana Biblio, la dono de la dek vortoj sur la [[Monto Sinajo]] al [[Moseo]] kaj la Paska Mistero, okazas en kunteksto kiu povas esti difinita liturgia, surbaze de kiu la Eklezio fundas kaj formulas siajn ritojn.<br /> La ''[[Lex orandi, lez kredendi|lex orandi]]'', nome la amplekso de la kultaj normoj de la Eklezio, enhavas la formon de la solenaj [[religio|religiaj]] celebroj, sed ankaŭ la ''[[Ordinariumo|fiksajn mespreĝojn]]'' kaj ''propraĵon'' de la ĉiutagaj ritoj, nome la [[Meso (diservo)|eŭkaristiaj celebroj]], la sakramentoj, la [[Liturgio de la horoj]]. == Liturgia kalendaro == La Eklezia sekvas , dumjare, ciklon de festoj difinitan [[Liturgia jaro de la Katolika Eklezio]]. Ĉiu liturgia celebro entenas erojn fiksajn, diritajn [[Ordinariumo]], kiuj restas senŝanĝaj, dum aliaj eroj varias laŭ la festo kiel ekzemple la [[legaĵaro|legaĵoj]], eltiritaj el la [[Biblio]] kaj la [[oferpreĝo]]j, kaj la [[Ordinariumo]] de la “Tempo”.<br /> En la Katolika Eklezio ekzistas krome diversaj liturgiaj kalendaroj, propraj de ĉiu rito: roma (ordinara kaj eksterordinara), ambrozia, bizanca ktp. <br /> La liturgia jaro de la roma rito komenciĝas la unuan dimanĉon de [[Advento]], kvar semajnojn antaŭ [[Kristnasko]]. La unuaj du dimanĉoj turniĝas ĉirkaŭ la lasta kaj definitiva reveno de Kristo Sinjoro, kun la konsekvenca invito al vigla kaj fruktodona sinteno; la aliaj du encentriĝas sur la proksima Kristnasko (nome sur la liturgia celebro de la “mistero” de la naskiĝo de Jesuo, Difilo): oni preterlasas la [[Gloria]]n, la koloro de la ornatoj kaj ornamoj estas la violo, tipa de la penitencaj tempoj, escepte de la tria dimanĉo dirita "[[Dimanĉo Gaudete]]" (Dimanĉo ''Ĝoju'') kiam la violkoloro povas esti mildigita per la rozkoro. Ene de la [[Advento]] estas celebrata la semajno de la [[Senmakula koncipiĝo]] (8-a de decembro). La kristnaska tempo malfermiĝas per la meso de la vigilo kaj konkludiĝas per la dimanĉo de la Bapto de Jesuo. La koloro de la ornatoj fariĝas blanka. En la ordinara formo de la roma rito komenciĝas la [[Ordinara tempo]], interrompita post mallonga periodo, la [[Karesmo]], kiu startigas la [[cindra merkredo|cindran merkredon]]. En la eksterordinara formo okazas la dimanĉoj [[Epifanio|postepifaniaj]], kun la tria antaŭkaresma dimanĉo, kiu antaŭas la [[karesmo]]n. La [[Karesmo]], kiu daŭras kvardek tagojn kun plue la interaj dimanĉoj, estas penitenca, medita kaj konvertiga tempo. La ornama koloro violas, escepte de la kvara dimanĉo dirita ''[[Dimanĉo Laetare]]'' (dimanĉo ''Ĝuu'') kiam la violo povas esti mildigita per la rozkoloro, anticipo de la paska ĝuo kaj de la kristana espero en la proksimeco de la “mistero” de la [[Pasko]]. La [[Palmofesto]] celebrigas la eniron de Kriston en [[Jerusalemo]]n, startigante, tiel, la [[Sankta Semajno|Sanktan Semajnon]], en kies eno (ekde la [[Granda vendredo]] ĝis la Dimanĉo de la [[Resurekto]]) enŝoviĝas la [[Paska tritaga preĝo]], la centra periodo de la liturgia jaro, en kiu oni celebras la morton kaj la resurekton de Jesuo. La tritaga preĝo estas antaŭata, la Sanktan Ĵaŭdon, de la [[Krismo|krisma meso]] en la [[katedralo]], en kiu la [[episkopo]] kune kun ĉiuj siaj sacerdotoj benas kaj konsekras la sanktajn oleojn uzeblajn por la sakramentoj de la kristana inico ([[bapto]] kaj [[konfirmacio]]) kaj por la sakramentoj de la [[ordino]] kaj la [[unkto|unkto de la malsanuloj]]. Krome oni reasertas, fare de sacerdotoj, la religiajn sindeviĝojn promesitajn la tagon de la presbitera ordinado. Vespere oni celebras la [[Messa in Coena Domini|Meson en la vespermanĝo de la Sinjoro]], en kiu estas memorigata la institucio de la [[Eŭkaristio]]. Kun la tritaga preĝo oni remetas en memoron la doloran pasionon kaj morton de Kristo (en la Sankta Vendredo, Jesuon en la tombo (en la Sankta Sabato) kaj fine (en la paska dimanĉo) la resurekton de Jesuo kiu "venkis la morton kaj la pekon".<br /> La paska Tempo, daŭranta kvindek tagojn, konsistas el sep semajnoj; kaj koncentrigas sur la resurekto de Jesuo, sur liaj aperoj, sur la kredoatestaĵojn de la unuaj disĉiploj; kaj konkludiĝas per la memorigo pri la reveno de Jesuo al la Patro ([[Ĉieleniro]] kvar tagojn post la pasko kaj per la dono de la [[Sankta Spirito]] al la disĉiploj por ke ili daŭrigu misii, laŭ la ordono de Jesuo, pere de la Vorto kaj sakramentoj: tio kompreneblas en la sepa semajno, nome en la fest de la [[Pentekosto]]. Post la paska Tempo (blanka koloro) rekomenciĝas la ordinara Tempo [verda koloro), nomata ankaŭ “Tempon per annun” (Tempo laŭlonge de la jaro), kiu etendiĝas laŭlonge de tri dimanĉoj. <br /> La ordinara Tempo estas la tempo en kiu la Eklezio, animata kaj gvidata de Kristo, lin anoncas, lin celebras, lin donas. Aliaj koloroj de la ornatoj estas la ruĝo (en la datvenoj de martiroj), la blanko (en la datrevenoj celebrantaj la [[Maria (patrino de Jesuo)|Patrinon de Jesuo]], la sanktulojn nemartirajn). Kelkfoje estas permesata la bluo en la Mariaj festoj. == Sakramentoj == === Eŭkaristio === La [[eŭkaristio]] estas la sensanga Ofero de Kristo sur la Kruco, la [[memoro|memorigilo]] de la [[Pasko]] de morto kaj resurekto. Tiu sakramento, laŭ la katolika dogmo, igas reale kaj substance ĉeesta Jesuon Kriston: nome liaj korpo, sango, animo kaj dieco. Tio fariĝas en la [[Meso]] kiu povas esti celebrita laŭ du diversaj manieroj: laŭordinare per la [[misalo]] de [[Paŭlo la 6-a]] kaj laŭeksterordinare per la misalo de [[Pio la 5-a]]. [[Dosiero:Foto_celebrazione.jpg|eta|Meso.]] ==== Eŭkaristia celebrado en la roma rito en la ordinara formo ==== En la ordinara [[roma rito]] la eŭkaristia celebro konsistas el du precipaj partoj kaj el iuj formuloj: ''eniraj, komuniaj kaj forpermesaj''. Tiu rito komenciĝas per la enira antifono, la procesio de la celebranto kaj de la ministrantoj kaj la [[krucsigno]]. Sekvas la [[Confiteor]] (mi konfesas), nome la pekkonfeso, kiu konkludiĝas per la litanio de la ''[[Kyrie eleison]]''. Sekve oni ekkantas la himnon ''[[Gloria in excelsis Deo]]'' kaj la recitata aŭ kantata de la sacerdoto kaj enkondukanta al la liturgio de la [[oferpreĝo]] kiu kolektas la preĝojn de ĉiuj fideluloj kaj transirigas al la liturgio de la Vorto. La [[liturgio de la Vorto]] konsistas el la proklamo (kiu estas pli ol simpla legado de iuj eroj de la [[Biblio]]). La unua estas ĉerpita el la [[Malnova Testamento]]; sekvas la psalmo kantata aŭ recitata kaj la lego de la epistola ero, prenita el la epistoloj de la apostoloj. Estas kantata la [[alleluja]] kaj poste la [[Evangelio]], la tria legaĵo, estas kantata aŭ legata de [[diakono]] aŭ sacerdoto kaj aŭskultata de la staranta asembleo. Post la homilio, oni renovigas la kredokonfeson per la kanto de la [[Kredo (liturgio)|Kredo]], nome la nicea-konstantinopola simbolo, sekvas la [[preĝo de la fideluloj]]. La liturgio de Vorto estas strukturata en dialoga maniero: Dio parolas adresiĝante al la kredanta komunumo pere de la legaĵoj, la komunumo respondas per la responsoria [[Psalmo]], la kanto de la Alleluja, la kredo kaj preĝo de la fideluloj.<br /> Oni enkondukiĝas tiel en eŭkaristian liturgion, al kiu la liturgio de la Vorto estas prepare. Ĝi komenciĝas per la prezentado de la donoj, kiuj en la festaj tagoj kaj solenaĵoj povas esti aranĝita per procesio en kiu iuj fideluloj portas al la altaro la donon de la pano kaj de la vivo kaj la celebranto, ŝarĝite de la komunumo, ilin ofertas al Dio por ke fariĝu, per la ago de la Sankta Spirito, korpo kaj sango de Kristo. La eŭkaristia liturgio plidaŭras per la [[eŭkaristia preĝo]], preĝo adresita al Dio en kiu oni faras memoron pri parta evento de la sava historio agita de Dio. La eŭkaristia preĝo sekvas celebran itineron signitan per iuj partoj inter kiuj la [[Sanctus]]. Koro de la eŭkaristia preĝo estas la konsekra preĝo: ĝi fundamentas, ĉar la vortoj anoncantaj estas tiuj eldiritaj de Kristo mem kaj rekte de li ordonitaj en la [[Lasta Vespermanĝo]]. La eŭkaristia preĝo finiĝas per solena preĝo (dirita [[Doksologio]]) en kiu al Dio estas adresita kaj prezentata, en sinteno de profunda laŭdo kaj dankemo, ''ne ankoraŭ la pano kaj la vino,'' sed Kristo mem, ĉeesta en la signo de la pano kaj vino kaj de la komunumo: temas pri la vere valora dono akceptita de Dio. Sekvas la ritoj de la komunio (inter kiuj la preĝo [[Agnus Dei]] kaj la [[Patronia]]), la transdono de la Eŭkaristio al la fideluloj. Post spaco de silenta preĝo sekvas la forpermesa rito, nome la postkomunia preĝo, la fina beno kaj la mandato misie signita. ==== Eŭkaristia celebro en roma rito laŭ eksterordinara formo ==== [[Dosiero:Missa tridentina 002.jpg|eta|dekstra|[[Solena Trenta Meso]].]] La trenta meso estas la tradicia formo de la liturgia celebro de la roma rito. Ĝi ŝuldas sian nomon al la mandato donita de la [[Koncilio de Trento]] al la papo [[Pio la 5-a]] formuli novan [[misalo]]n ([[1570]]). Ĝi ĉiukaze priskribas liturgion tre similan al tiu antaŭa regulita de la ''Ordines Romani'' reirantaj al 6-a jarcento.<br /> Tiu trenta formo estis la unika eŭkaristia liturgio de la roma rito ĝis [[1970]], kiam papo [[Paŭlo la 6-a]] enirigis la novan [[misalo]]n sinsekvan al la liturgia reformo ordonita de la [[Dua Vatikana koncilio]]. Post tiu promulgo, per la [[motu proprio]] ''[[Summorum Pontificum]]'' de [[2007]] (de papo [[Benedikto la 16-a]]), tiu meso estas tute permesita latinlingve. ==== Liturgiaj servoj ==== La roloj de la partoprenantoj, en la du formoj de la rito, estas grandaparte la samaj: * [[Episkopo]] * [[Presbitero]] * [[Subdiakono]] * [[Diakono]] * [[Akolito]] * [[Legisto (liturgio)|Legisto]] * [[Kantoro]] * [[Messervanto]] * [[Orgenisto]] * [[Asembleo]] * [[Eksterordinara ministro de la sankta Komunio]] (establita kun la liturgia reformo). ==== Mescelebrado lau la katolika bizanca rito ==== [[Dosiero:Patriarca-Gregório-III.JPG|eta|La melkita patriarko Gregoro Laham, dum la Dia Liturgio de [[Pentekosto]], Romo en 11-a de majo [[2008]].]] La katolikoj de la [[bizanca rito]] celebras Eŭkaristion laŭ malsama formo kaj ĝenerale konformiĝas al la [[Dia Liturgio de Sankta Johano Krizistomo]], datita [[4-a jarcento]]. Ĝi prezentas etajn diferencojn kompare kun la liturgio praktikata de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio]], kiel la preĝojn por la [[papo]] kaj la rajton mencii la [[Filiokvo]]n en la proklamo de la [[kredo (liturgio)|Kredo]]. == Liturgio de la horoj == La [[Liturgio de la horoj]] konstituas la preĝon per kiu la fideluloj de la Eklezio sanktigas la kuron de la taga tempo. Ĝi estas organizita ĉirkaŭ la [[psalmo]]j kaj aliaj bibliaj legaĵoj, al kiuj oni aldonas preĝojn naskiĝintajn el la eklezia tradicio. Ĝi strukturiĝas ĉirkaŭ du precipaj horoj nome la [[Matena laŭdo]] kaj la [[Vespro]] kiujn oni recitas respektive matene kaj vespere. La aliaj horoj estas la [[Horo de la legaĵoj]], en kiu oni legas selektitajn pasaĵojn de la Biblio aŭ de la [[Patroj de la Eklezio]]: temas pri la “horo media”, preĝata ĉe la taga centro, kaj la [[kompletorio]] kiu estas la preĝo antaŭ la nokta ripozo. == Muziko por liturgio == Laŭ la [[Dua Vatikana koncilio]] <ref>[http://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_it.html Decreto conciliare Sacrosantum concilium], artt 114-116-120</ref> en la liturgio de la [[Katolika Eklezio]] de la latina rito devas havi elstaran postenon en la celebroj la [[gregoria ĉanto]], kaj, ankaŭ se oni ne ekskludas aliajn muzikajn ĝenrojn, precipe la [[polifonio]]. La [[tuborgeno]]n oni tenu en aparta konsidero pro ĝia kapablo doni brilon al la kulto kaj levi al animon al Dio. Oni kreu en ĉiuj preĝejoj la [[schola cantorum|Schola-n cantorum]] kaj konservu kaj pliigu la tradician heredaĵon de la religia muziko. La muziko kaj preĝoj troviĝas, por la roma latina rito, en la [[Graduale Triplex]] kaj en [[Liber Usualis]]. Aliaj libroj estas [[antifonaro]], la [[liber cantualis]]. La aliaj katolikaj ritoj (ekzemple la maronita) havas siajn liturgiajn tekstojn. == Bibliografio == • Jean Corbon, Roger Etchegaray (2002). Liturgia fundamental: misterio, celebración, vida. Ediciones Palabra. ISBN 9788482395777. • Duchesne (1920). Origines du culte chrétien. • Ferreres (1929). Historia del misal romano. == Vidu ankaŭ == * [[Liturgio]] * [[Historio de la kristana liturgio]] * [[Liturgia reformo]] * [[Lex orandi, lex credendi]] * [[Liturgio de la horoj]] * [[Ordinariumo]] == Aliaj projektoj == KOMUNEJO: [https://it.wikiversity.org/wiki/Enhavo:Historio de la Liturgio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.vatican.va/liturgical_year/liturgico_it/anno-liturgico.html Liturgia jaro] * [http://www.chiesacattolica.it/cci_new/liturgia_new.jsp Liturgio de la horoj] * [http://www.ministrantiok.com Pastoralo de la Ministrantoj] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Katolika liturgio]] [[Kategorio:Kristanaj ritoj]] t6lijpwq3g8gusftxi3h6mpjnzlkd9l Antioĥia rito 0 524881 9440753 9046080 2026-07-28T13:54:15Z Sj1mor 12103 9440753 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''antioĥia rito''' aŭ '''siria-okcidenta rito''' estas [[liturgia rito]] disvolviĝinta kaj praktikita en la [[Patriarko de Antioĥio|Patriarka Eklezio de Antioĥio]] <ref>La kvar patriarkaj orientaj eklezioj estis: [[Patriarkato de Jerusalemo]], [[Patriarkato de Antioĥio]]. [[Patriarkato de Aleksandrio]] kaj [[Patriarkato de Konstantinopolo]]</ref>. Ankaŭ pro geografia proksimeco, ĝi tre ligita al tiu de Jerusalemo, Laŭ [[Ignaco el Antioĥio]] la unua liturgia lingvo uzita estis la [[Greka lingvo|antikva greka]].<br /> Tiu antioĥia rito baziĝas sur la [[Liturgio de Sankta Jakobo]]. Ĝi trairis diversajn evoluiĝojn, en la [[4-a jarcento|4-a]] kaj [[6-a jarcento|jarcentoj]] por esti fine tradukita al la [[Siria lingvo]]. Intertemp la Eklezio, aparte en Oriento, estis renverse fortrenita de la [[Kristologio|kristologiaj]] disputoj kaj la Patriarkato de Antioĥia sekvis [[Monofizitismo|la monofizitan pozicion]]. La araba konkero kreskigis tiun deigon el aliaj eklezioj, poste parte mildigita de la bizanca konkero de la [[10-a jarcento]] per la deigo de tiuj kiuj sekvis ''la reĝon'' diritajn [[Katolika Grek-Melkita eklezio|Melkitoj]] (kiuj praktikis riton ege pli bizanceman) kaj la liturgion de la [[Siria Ortodoksa Eklezio]]. == Eklezioj == Laŭlonge de la kuro de la jarcentoj okazis realproksimiĝo de la siria eklezio al [[katolikismo]] kaj nun ekzistas eklezioj kiuj agnoskiĝas en la ortodoksa eklezio kaj eklezioj kiuj, kvankam sekvante la antioĥian riton, agnoskas la universalan unuarangecon de la [[papo]]. Jen listo kun distingoj: * Eklezioj de liturgia antioĥia rito: ** [[Siria Ortodoksa Eklezio]] ** [[Ortodoksa Malanka Eklezio]] ** [[Ortodoksaj Malankaj Eklezioj]] ** [[Katolika Malanka Eklezio]] ** [[Maronita eklezio]] ** [[Katolika siria eklezio]] ** [[Katolika siria malanka Eklezio]] ** [[Katolika Grek-Melkita eklezio]] == Vidu ankaŭ == * [[Bizanca rito]] * [[Roma rito]] * [[Aleksandria rito]] * [[Moraraba rito]] * [[Latina Eklezio]] == eksteraj ligilioj == * [http://www.syrianorthodoxchurch.com/pastor/liturgy_a/liturgy.htm Liturgia Syro-Orthodoxa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101204094607/http://syrianorthodoxchurch.com/pastor/liturgy_a/liturgy.htm |date=2010-12-04 }} (Aŭdeo) * [http://www.syrianorthodoxchurch.com/pastor/liturgy_v/liturgy_video.htm Liturgia Syro-Orthodoxa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150222054544/http://syrianorthodoxchurch.com/pastor/liturgy_v/liturgy_video.htm |date=2015-02-22 }} (Video). == Literaturo == * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/] Enciclopedia_Cattolica ** [http://it.cathopedia.org/wiki/ Cathopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} ** [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Sirio]] [[Kategorio:Orient-kristana liturgio]] [[Kategorio:Siria kristanismo]] [[Kategorio:Katolika liturgio]] [[Kategorio:Liturgiaj ritoj en katolikismo]] [[Kategorio:Kristanaj terminoj]] 7mho0wxhzhpg8fq8xcey2n0mrcrcnpu BA17 0 526683 9440737 9349814 2026-07-28T13:39:43Z Sj1mor 12103 9440737 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 14 | Bildo = Ba17-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 152 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2013 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]] kaj [[István Ertl]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba14 Beletra Almanako 14] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9263-4 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA17''' estas la deksepa numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2013. == Enhavo == Prezento ([[Ulrich Becker]]) === Originala [[prozo]] === * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Australia''. Dum veturo al [[Riga]], al Trevor oni rakontas la historion de iu mineja fajrobrigadisto, kiu ege pigris, kaj translokiĝis pro familiaj aferoj al [[Aŭstralio]]. * [[Sen Rodin]]: ''Gastono (memoraĵo pri bonintenca forpasinta amiko)''. * Keyhan Sayadpour: ''Jalda en Jalda''. En [[Irano]] la decembra plej longa nokto en la jaro nomiĝas Jalda, kaj ankaŭ multaj inoj havas pro tio tiun saman nomon. La protagonistino Jalda bezonas monon kaj prostituas sin, sed ŝia tiom ofta nomo okazigas diversajn neatenditaĵojn. * [[Anina Stecay]]: ''Bona jaro''. Seria murdisto alvenas al gastejo, kie kelnerino deĵoras sola ĉar ne estas horo kiam venas aliuloj. === Originala [[poezio]] === * Eulalie Balakaji: ''Kial ĉiam militoj en Afriko?''. * [[Gerrit Berveling]]: ''Poemoj'' (''Al [[Liven Dek]]''; ''Al kolego [[Sergio Pokrovskij]]''; ''Mi''; ''la libero'') * [[Mao Zifu]]: ''se la rivero povus reflui''; ''deziroj regi''. * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Delonge min devigaj celoj tedas''. * [[Paulo Silas]]: ''Poemoj'' (''Reformo''; ''Harmonie komuna''; ''Idiosinkrazio''; ''La lupo kaj la ŝafido'') * Zsófi Zimonyi: ''Ulino edza!''; ''La lanternoj''; ''Ne plu gravas''. === Tradukita prozo === * [[Carl Djerassi]]: ''La psomofilo'' (trad. Barry Friedman). Panemulo trovas tradician panbakejon kiu vendas bongustegan panon kaj li fariĝas entuziasma kliento. Kiam oni anoncas fermon de la negoco, la panemulo aĉetas grandan kvanton de panbuloj, kaj frostigas ilin por esti poste konsumitaj dum jaroj. Sed okazas elektra paneo kaj la panbuloj ekfrostiĝas... * [[Heinrich von Kleist]]: ''La almozulino de Lokarno'' (trad. [[Reinhard Haupenthal]]). Mallonga rakonto pri [[fantomo]] en [[kastelo]]. === Tradukita poezio === * [[Mahmood Darwish]]: ''Pensu pri aliaj'' (trad. Abdullatif ElSherief, [[Jorge Camacho]] kaj [[Ricardo Felipe Albert Reyna]]). Du tradukversioj de sama araba poeziaĵo. * Virgil Teodorescu: ''Poemo leopard-lingva'' (trad. [[Ionel Oneţ]]), tio estas en inventita lingvo. === Originala [[teatro]] === * [[Paul Gubbins]]: ''Noemi''. Monologo de virino kiu suferis malaperigon de edzo kaj militon. Pri la historio de tiu teatraĵo estas eseeto de la aŭtoro en la ĉapitro Eseoj / Artikoloj, nome ''Leteroj de ciganino'' === Tradukita teatro === * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Pri Inuk''. * [[Juan Régulo Pérez]]: ''Ĝis frenezorando''. Pri la poste publikigita teatraĵo. * Pluraj aŭtoroj (la aktora trupo, trad. [[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]]): ''Inuk''. Islanda teatraĵo iam tradukita esperanten kaj prezentita dum la [[62-a UK|62a UKo]] en [[Rejkjaviko]]. Temas pri antropologia montro pri la vivo de [[eskimoj]] sur glacia teritorio kaj la ŝanĝoj al negativa stato pro alveno de relativa "progreso", nome pafiloj, komerco, regula lernado ktp. === [[Eseo]]j / artikoloj === * [[Humphrey Tonkin]]: ''Traduko kaj originalo en la Esperanto-literaturo''. Meditado pri la lukto inter du internaj tendencoj en lingvo kaj literaturo en Esperanto, nome unu kiu apogas pli simplan surfundamentan internaciecan lingvon, kaj alia kiu ne havas problemon aldoni trajtojn devenajn el diversaj kulturoj, sed ĉefe taj el eŭropaj lingvoj, kio iras iel kontraŭ la pureco de la origina lingvo. Oni alportas ekzemplojn de Zamenhof, Kalocksay, Piĉ, Privat kaj [[Clarence Bicknell]]. * Jurij Finkel: ''Mia impreso pri [[Vojaĝo al Kazohinio]]'', de [[Sándor Szathmári]], nome el marksisma vidpunkto oni kritikas, ke la aŭtoro asertas, ke la homo moviĝas per instinktoj, dum li defendas, ke estas la sociaj strukturoj kiuj kreas la ideojn. * [[Fabienne Berthelot]]: ''Kancerkroniko''. Memrakonto de pacientino kiu suferas [[mamkancero]]n en stadio 4 el 4. Medicina kroniko kaj meditado pri la propraj sentoj pri la malsano kaj la ebla [[morto]]. * [[Miguel Fernández]]: ''Omaĝe al [[Belka Beleva]], la neforgesebla damo de la scenejo''. Personaj memoraĵoj de la aŭtoro kaj ties renkontoj kaj rilatoj kun la fama bulgara esperantista aktorino. * [[Paul Gubbins]]: ''Leteroj de ciganino''. Historio de lia teatraĵo ''Noemi'', nome pri la kunlaborado inter la aŭtoro kaj la aktorino Jadwiga Gibczynska, ĵus forpasinta, kiu iam surscenigis la verkon. * [[Yohanes Manhitu]]: ''Iom da pensoj pri la poezio''. Kaj pri la komenco de la literaturaj tradicioj. * Ralph Dumain: ''Memor-omaĝo al Endre Tóth''. * Lester Shepard: ''Memore pri Endre Tóth: Kelkaj notoj'' (trad. Ralph Dumain) === [[Recenzo]]j === * Robin Iversen Rönnlund, ''"Hunoj", historio kaj hungara turanismo'', pri ''La princo ĉe la hunoj'' de [[Eugène de Zilah]]. Forta kritiko al manko de historieco, kaj konfuzo nomi hunoj (kiel tiuj de la 5a jc) la prahungaran popolon (3a jc a.K.), rilate al la "hungara turanismo", nome pseŭdo-scienca idearo pri la deveno de hungaroj el Centra Azio kaj ne rilataj al [[finnoj]]. La roluloj estas plataj, la rakonto seksisma. * [[Sten Johansson]], ''Releginde'', pri ''Ne ekzistas verdaj steloj'' de [[Liven Dek]]. * [[Probal Daŝgupto]], ''La arĝenta barko'', pri ''La silika hakilo'' de [[Jorge Camacho]]. Klopodo montri poetikon de poeto kun emfaza babilemo: la silika hakilo estu legenda, interpretenda. * Ricardo Felipe Albert Reyna, ''Protea poemaro'', pri ''La fontoj nevideblaj de Esperanto'' de Baldur Ragnarsson. Klopodoj ĉirkaŭ analizo de la poemaro, vortolude "poemmaro". * Jorge Camacho, ''Poeto vaste tolerema'', pri ''Odoj & aliaj poemoj'' de [[Gerrit Berveling]]. [[Odo]]j kiel preciza metrika aranĝo elprenita el la ''Odoj'' de [[Horacio]]. * [[Valentin Melnikov]], ''Drameto atentinde pensoveka'', kaj Sten Johansson, ''Senproporcie'', pri ''Aŭtodafeo'' de João José Santos. La unua emfazas la pensarvekan aspekton, dum la dua forte kritikas la mankon de teatreco. * Ricardo Felipe Albert Reyna, ''"Mava" traduko de fremda kuko'', pri ''La Ekskurso al Tilsit'' de [[Hermann Sudermann]] (trad. Reinhard Haupenthal). * Maria Sandelin, ''Majstroverko en tro simpla vesto'', pri ''Kallokaino'' de Karin Boye (trad. Gunnar Gällmo). Utopio, kun iom febla traduko, taŭga "por komencantoj". * Jorge Camacho, ''Nikolao, la forta'', pri ''Toldi'' de János Arany (trad. [[Márton Fejes]]). * Jens Stengaard Larsen, ''La neeltenebla pezeco de la libero'', pri ''Zwischen Utopie und Wirklichkeit: Konstruierte Sprachen für die globalisierte Welt'' (Eld. Allitera / BSB). Nome ses prelegoj pri interlingvistiko kaj esperantologio en simpozio de la Bavara Ŝtata Biblioteko. De Gerhard F. Strasser pri filozofiaj planlingvoj. De Herbert Mayer pri la Kolekto por Planlingvoj. De Reinhard Haupenthal pri [[interlingvistiko]] kaj pri [[Johann Martin Schleyer]] kaj [[Volapuko]]. De Heiner Eichner pri Esperanto, naturismo, kaj la lingvo de Pirahanoj. De Ulrich Lins pri "La unuaj cent jaroj de Esperanto", sed sen mencio de [[Hector Hodler]], [[Eŭgeno Lanti]] kaj [[Ivo Lapenna]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba17/index.html BA n-ro 17, junio 2013] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|17]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2013]] 5h96dpzx8nio943ecwagf16dh89thnr Agbadi 0 534809 9440720 7934490 2026-07-28T13:16:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440720 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Agbadi | devena_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Niĝerio | lando_flago = 1 | regiono_tipo = [[Subŝtatoj de Niĝerio|Ŝtato]] | regiono = [[Ŝtato Benué|Benué]] | distrikto_tipo = Distrikto (LGA) | distrikto = Makurdi | municipo = | histregiono = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | rivero_noto = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = | geologio_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 07 | lat_m = 48 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 08 | long_m = 37 | long_s = 00 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = | loĝantaro_dato = | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | urbestro = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Okcident-Afrika tempo|OAT]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Niĝerio | mapo_lokumilo = Niĝerio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo1_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Agbadi''' estas vilaĝo en [[Ŝtato Benué]], orienta [[Niĝerio]].<ref name=OSM>[http://www.openstreetmap.org/node/501523013 Agbadi] ([[OpenStreetMap]])</ref><ref>[http://www.fallingrain.com/world/NI/26/Agbadi.html Agbadi (fallingrain.com)]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Geografio == La vilaĝo situas 15 km nordoriente de [[Makurdi]], la ŝtata ĉefurbo, kaj 6 km de la rivero [[Benué (rivero)|Benué]].<ref name=OSM/> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.geonames.org/2352107/agbadi.html Agbadi (geonames.org)] {{Ĝermo|Niĝerio}} [[Kategorio:Urboj de Niĝerio]] p5xxvyrniwalcuels1pd2zfkkgqa1ce Łukasz Krupiński 0 539605 9440768 9342783 2026-07-28T14:07:16Z Sj1mor 12103 9440768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Łukasz Krupiński |dosiero = Łukasz_Krupiński_2016.jpg|thumb |priskribo de dosiero = Łukasz Krupiński 2016 |grandeco de dosiero = |larĝa dosiero = |fono = klasika ensemblo |naskonomo = |alie nomata = |kromnomo = |naskiĝo = {{naskiĝtago|1992|6|5}}<br />[[Varsovio]] {{flagikono|Pollando}} |morto = |deveno = |instrumento = piano |tipo de voĉo = |ĝenro = [[klasika muziko]] |profesio = [[pianisto]] |aktivaj jaroj = |eldoninto = |parencaj temoj = |ttt = |nuntempaj membroj = |antaŭaj membroj = |signifa instrumento = |nomoj= |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Łukasz KRUPIŃSKI''' {{Audio|Łukasz Krupiński audio.ogg|aŭskultu}} (naskiĝinta la {{daton|5|Junio|1992}} en [[Varsovio]]) estas pola [[pianisto]], gajninto de multaj pianaj konkursoj en [[Pollando]] kaj eksterlande, partoprenanto de [[17-a Internacia Pianista Konkurso nome de Frederiko Chopin]]. == Biografio == === Muzika edukado === Li komencis pianajn lecionojn kiam li estis 5-a jara. Li finis la Muzikan Lernejon nome de Zenon Brzewski en Varsovio en piana klaso de profesorino Joanna Ławrynowicz. Li estas klerulo de Fundamanto de Krystian Zimerman. Li daŭras lian muzikan edukadon ĉe Muzika Universitato nome de Frederiko Chopin en Varsovio en klaso de Alicja Paleta-Bugaj kaj d-ro Konrad Skolarski<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://pl.chopincompetition2015.com/competitor/6b3f1ec2-53e9-4364-9607-bff4a23bc468 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151113014137/http://pl.chopincompetition2015.com/competitor/6b3f1ec2-53e9-4364-9607-bff4a23bc468 |arkivdato=2015-11-13 }}</ref>. === Premioj === Li estas gajninto: * 1-an premion de la Internacio Konkurso de Slava Muziko en [[Minsko]] (Belorusio) (2011), * 3-an premion de la 44-a Pola Chopina Konkurso en Varsovio (2012), * 1-an premion de la 2-a Siberia Internacia Chopina Pianista Konkurso en [[Tomsk]] (Rusio) (2013) kaj specialan premion por la plej bonan ludadon verko de [[Chopin|Frederiko Chopin]] kaj por la plej bonan ludadon verko de [[Aleksandr Skrjabin]], * premion de la Fundamento „Pro Polonia“ (2013 kaj 2014), * premion de la Pola Ministro de Kulturo kaj Nacia Heredaĵo por elstarajn artismajn elfarojn (2013 kaj 2014), * 2-an premion de la 47-a Pola Chopina Konkurso en Varsovio (2015), * 1-an premion de la 15-a Internacia Pianista Konkurso de la Chopina Socio en [[Hannover]]. * 1-an premion ĉe la Internacia Konkurso de Piano en San Marino (2016), === Koncertoj === Pianisto ludas koncertojn en multaj polaj urboj tiel kiel en Germanio, Belgio, Norvegio, Hispanio, Rusio, Litovio, Belorusio, Ĉinio kaj Aŭstralio. Li estis partoprenanto de la [[17-a Internacia Pianista Konkurso nome de Frederiko Chopin]] en Varsovio kaj li ludis en la 3-a etapo de ĉi tiu konkurso<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://pl.chopincompetition2015.com/calendar/a2b39925-3e94-41a6-89b7-90c36d1e7ed8 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151013101021/http://pl.chopincompetition2015.com/calendar/a2b39925-3e94-41a6-89b7-90c36d1e7ed8 |arkivdato=2015-10-13 }}</ref>. 10-a de novembro 2015 li ludis recitalon dum la 2-a Internacia Festivalo nome de [[Ignacy Jan Paderewski]] en Varsovio<ref> http://www.avearte.pl/uploads/5/5/4/6/5546683/program_ii_mfp__pl_.pdf</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.krupinski.com.pl/ Oficjala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151117024342/http://www.krupinski.com.pl/ |date=2015-11-17 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=qt7efeBGmVE/ Intervjuo antaŭ 17-a Internacia Pianista Konkurso nome de Frederiko Chopin] * [http://chopin2015.tvp.pl/21619801/lukasz-krupinski/ Łukasz Krupiński en la 1- etapo, 2 - etapo kaj 3 - etapo de la 17-a Internacia Pianista Konkurso nome de Frederiko Chopin] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Krupinski, Lukasz}} [[Kategorio:Polaj pianistoj]] jsonvb4gq8ntjop6me4gpqlqgr2poc1 Studentoj de Scienca Universitato de Szeged 0 543113 9440714 9436283 2026-07-28T12:56:24Z Crosstor 3176 /* K */ 9440714 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]] * [[János Abrudbányay]], [[instruisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Ádám Anderle]], [[historiisto]] * [[Enikő Anderléné Sajti]], historiisto * [[Sándor András (poeto)]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[András Aradszki]], [[politikisto]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Árpás]], instruisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Bachát]], lingvisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]] * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Zoltán Bagó]], politikisto * [[István Baka]], poeto * [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]] * [[György Bakondi]], generalo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Péter Balázs (historiisto)]] * [[Lajos Balcza]], pedagogo * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Hugó Ballya]], remisto * [[József Balogh (patologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[István Barta (historiisto)]] * [[György Bártfai]], ginekologo * [[István Bartók]], patologo * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo * '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]] * [[Zoltán Beck (etnografo)]] * [[Gyula Belényi]], historiisto * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[László Berek]], radiologo * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[György Berend]], juristo * [[László Berza]], bibliotekisto * [[Sándor Bezdán]], historiisto * [[István Bibó]], [[politikisto]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[László Blazovich]], historiisto * [[Rebeka Bobanj]], operkantisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Zalán Bognár]], historiisto * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[László Böőr]], arkivisto * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Zsolt Bor]], fizikisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[László Botka (politikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[József Büki]] * [[Ferenc Bukovszky]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csapó]], filmisto * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]] * [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]] * [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]] * [[János Cserni]], juĝisto * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[János Csorba]], advokato * [[Tibor Csörgő]], ornitologo * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Ottó Czúcz]], juristo * [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]] {{Div col end}} == D == * [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto * [[Sarolta Deczki]], instruisto * [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto * [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Károly Dietz]], policestro * [[András Diószegi]], redaktoro * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto * [[Péter Erdélyi]], instruisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Géza Fábri]], instruisto * [[Pál Farkas]], skulptisto * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[István Fáry]], [[matematikisto]] * [[Sándor Fazekas]], [[ministro]] * [[Edit Fél]], [[muzeologo]] * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[József Frank]], biologo * [[Ferenc Friedler]], kemiisto * [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]] * [[László Füzi]], kritikisto == G == {{Div col|cols = 2}} * [[István G. Vass]], [[arkivisto]] * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gálffy]], historiisto * [[László Gallé (biologo)]] * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[László Galuska]], internisto * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]] * [[László Gáspárdy]], prokuroro * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Gerlei]], patologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Júlia Goldman]], instruisto * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[István Grezsa]], kuracisto * [[Géza Grünwald]], matematikisto * [[László Guczi]], kemiisto * [[József Gulrich]], naĝisto * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Lajos Györffy]], instruisto * [[János Györgyey]], [[botanikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo * [[István Győri]], matematikisto * [[Sándor Gyüdi]], dirigento * [[József Gyurácz]], ornitologo {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajdú]], radiologo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Erika Hancz]], turkologo * [[Lajos Hanzó (historiisto)]] * [[János Háy]], poeto * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Herczeg (advokato)]] * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[István Hetesi]], instruisto * [[József Híres]], kemiisto * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Sándor Holly]], kemiisto * [[Tibor Hortobágyi]], algologo * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[Dániel Hunya]], [[jezuito]] {{Div col end}} == I == * [[Lajos Illés (redaktoro)]] * [[Balázs Imreh]], matematikisto == J == * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[József Jankovics]], literaturisto * [[Károly Jeges]], instruisto * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gyula Juhász]], [[poeto]] * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] * [[Tibor Juhász]], fizikisto == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Melinda Kalmár]], historiisto * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Gábor Karsai]], budhisto * [[Miklós Kásler]], onkologo * [[Mária Kávai]], kemiisto * [[András Keczer]], teatrestro * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[László Kelemen (advokato)]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[Ernő Kenéz]], operkantisto * [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]] * [[János Kerényi]], [[parlamentano]] * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Gergely Kiss]], akvopilkisto * [[István Kiss (algologo)]] * [[István Kiss (kemiisto)]] * [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto * [[Mátyás Koltai]], kuracisto * [[Sámuel Komoly]], neŭrologo * [[Csaba Koncz]], biologo * [[Krisztina Kónya]], operkantisto * [[László Kordos]], paleontologo * [[József Korek]], arkeologo * [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[Gergely Kovács (politikisto)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[András Krámli]], kemiisto * [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto * [[Miklós Kun (psikiatro)]] {{Div col end}} == L == * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[János Lázár (ministro)]] * [[Ferenc Lebó]], skulptisto * [[András Lengyel (muzeologo)]] * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[Magda Ligeti]], neŭrologo * [[Mária Littomeritzky]], apotekisto * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Irén Lovász]], popolkantisto * [[István Lukács]], literaturhistoriisto * [[Gábor Lusztig]], patologo == M == * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[László Makra]], klimatologo * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Béla Martos]], matematikisto * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[István Muzslay]], monaĥo == N == * [[László Nagy (teatrestro)]] * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto * [[Enikő Németh T.]], lingvisto * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]] * [[Jenő Ormos]], onkologo * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Gyula Ortutay]], ministro * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]] * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[Gertrúd Palotay]], muzeologo * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[Rezső Pauncz]], kemiisto * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro * [[Jenő Pócza]], fizikisto == R == * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Miklós Radnóti]], poeto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Misa Ragány]], muzikalkantisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Réczi]], advokato * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Klára Sándor]], turkologo * [[György Sárosi]], futbalisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Lajos Somlai]], pentristo * [[György Somogyi]], pentristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Valéria Stenszky]], farmaciisto * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[József Sümeghy]], geologo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[József Szathmáry]], [[pentristo]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Zoltán Szegedi]], pentristo * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Antal Szerb]], [[verkisto]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[László Tiszlavicz]], patologo * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[András Torma]], juristo * [[József Torma (diplomato)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Csaba Tóth]], kuracisto * [[József Tóth (geografo)]] * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mónika Tóth]], violonisto * [[Ágnes Tóthné Horváth]], historiisto * [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] * [[István Ujhelyi]], politikisto * [[László Upor]], dramaturgo == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[László Várady (apotekisto)]] * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Gábor Veres (skulptisto)]] * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vitányi]], politikisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[Adolf Weinträger]], pentristo == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Gábor Zombor]], kuracisto * [[László Zombori]], pentristo * [[István Zsignár]], pentristo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] 180x1djbyfkhfnchl29ypfnig1hjfm1 Neniu vera skoto 0 543127 9441075 6528162 2026-07-29T07:22:52Z Moldur 2507 9441075 wikitext text/x-wiki '''Neniu vera skoto''' aŭ '''argumento el pureco''' temas pri neformala [[paralogismo]], porokaza klopodo tenadi misrezonitan aserton. Alfrontite de [[kontraŭekzemplo]] al universala aserto ("neniu skoto farus tion"), anstataŭ nei la kontraŭekzemplon aŭ malakcepti la originalan aserton, faranto de ĉi tia paralogismo modifas la subjekton de la aserto por ekskluzivi la specifan kazon, aŭ aliaj similaj, per [[retoriko]], sen cito de iu objektiva regulo ("neniu ''vera'' skoto farus tion"). La vorto "skoto" estas kompreneble ajna. La paralogismo povus samsence nomiĝi "neniu vera anglo", "neniu vera ĉino", "neniu vera [[Esperantisto]]", ktp. ==Ekzemploj== Filozofia profesoro [[Bradley Dowden]] klarigas la paralogismon kiel "porokazan savon" de malkonfirmita ĝeneraliga klopodo. Jen estas simpligo: :'''Persono A:''' Neniu skoto manĝas kaĉon kun sukero. :'''Persono B:''' Sed mia onklo Angus estas skoto, kaj li ŝatas kaĉon kun sukero. :'''Persono A:''' Ho, jes ja, sed neniu ''vera'' skoto manĝas kaĉon kun sukero. La eseisto [[David P. Goldman|Spengler]] komparis distingadon inter "plenkreskaj" demokratioj, kiuj neniam agresas, kaj "komencantaj demokratioj", kiuj povas agresi, kun la "Neniu vera skoto" paralogismo. Spengler asertas, ke "politikaj sciencistoj" klopodis savi la usonan "akademian dogmon", ke demokratioj neniam agresas, asertante ke neniu ''vera'' demokratio agresas. ==Origino== La enkonduko de la termino estas atribuita al Brita filozofo [[Antony Flew]], kiu en sia 1975-a libro, ''Thinking About Thinking'' (''Pensado pri pensado''), skribis: :Imagu skoton Hamish McDonald, sidante kun sia [ĵurnalo] ''Glasgow Morning Herald'', trovinte artikolon, "Sekskrimulo el Brighton (Anglio) trovas pluan viktimon". Ŝokite, Hamish asertas, ke "Neniu skoto krimus tiel". La sekvan tagon li sidas por denove legi la ĵurnalon, kaj ĉi-foje, trovas artikolon pri viro el Aberdeen (Skotio) kies brutalaj agoj kvazaŭ ŝajnigas la anglan sekskrimulon ĝentila. Ĉi tiu fakto pruvas, ke la opinio de Hamish malpravis, sed ĉu li konfesos tion? Certe ne. Ĉi tiam li diras: "Neniu ''vera'' skoto krimus tiel". ==Vidu ankaŭ== * [[Interna ideo]] {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = No true Scotsman | revizio = 695019499 }} [[Kategorio:Logiko]] t38mjzcbntfxxtxjtduw4bjk7nwopgu 9441076 9441075 2026-07-29T07:26:17Z Moldur 2507 9441076 wikitext text/x-wiki '''Neniu vera skoto''' aŭ '''argumento el pureco''' temas pri neformala [[paralogismo]], porokaza klopodo tenadi misrezonitan aserton. Alfrontite de [[kontraŭekzemplo]] al universala aserto ("neniu skoto farus tion"), anstataŭ nei la kontraŭekzemplon aŭ malakcepti la originalan aserton, faranto de ĉi tia paralogismo modifas la subjekton de la aserto por ekskluzivi la specifan kazon, aŭ aliaj similaj, per [[retoriko]], sen cito de iu objektiva regulo ("neniu ''vera'' skoto farus tion"). La vorto "skoto" estas kompreneble ajna. La paralogismo povus samsence nomiĝi "neniu vera anglo", "neniu vera ĉino", "neniu vera [[Esperantisto]]", ktp. ==Ekzemploj== Filozofia profesoro [[Bradley Dowden]] klarigas la paralogismon kiel "porokazan savon" de malkonfirmita ĝeneraliga klopodo. Jen estas simpligo: :'''Persono A:''' Neniu skoto manĝas kaĉon kun sukero. :'''Persono B:''' Sed mia onklo Angus estas skoto, kaj li ŝatas kaĉon kun sukero. :'''Persono A:''' Ho, jes ja, sed neniu ''vera'' skoto manĝas kaĉon kun sukero. La eseisto [[David P. Goldman|Spengler]] komparis distingadon inter "plenkreskaj" demokratioj, kiuj neniam agresas, kaj "komencantaj demokratioj", kiuj povas agresi, kun la "Neniu vera skoto" paralogismo. Spengler asertas, ke "politikaj sciencistoj" klopodis savi la usonan "akademian dogmon", ke demokratioj neniam agresas, asertante ke neniu ''vera'' demokratio agresas. ==Origino== La enkonduko de la termino estas atribuita al Brita filozofo [[Antony Flew]], kiu en sia 1975-a libro, ''Thinking About Thinking'' (''Pensado pri pensado''), skribis: :Imagu skoton Hamish McDonald, sidante kun sia [ĵurnalo] ''Glasgow Morning Herald'', trovinte artikolon, "Sekskrimulo el Brighton (Anglio) trovas pluan viktimon". Ŝokite, Hamish asertas, ke "Neniu skoto krimus tiel". La sekvan tagon li sidas por denove legi la ĵurnalon, kaj ĉi-foje, trovas artikolon pri viro el Aberdeen (Skotio) kies brutalaj agoj kvazaŭ ŝajnigas la anglan sekskrimulon ĝentila. Ĉi tiu fakto pruvas, ke la opinio de Hamish malpravis, sed ĉu li konfesos tion? Certe ne. Ĉi tiam li diras: "Neniu ''vera'' skoto krimus tiel". ==Vidu ankaŭ== * [[Interna ideo]] {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = No true Scotsman | revizio = 695019499 }} [[Kategorio:Logiko]] [[Kategorio:Paralogismoj]] a0kqw43kd851qlcptw18oqjazp17a8v 9441143 9441076 2026-07-29T10:35:04Z Filozofo 3592 /* */ Alĝustigis "usklecon" 9441143 wikitext text/x-wiki '''Neniu vera skoto''' aŭ '''argumento el pureco''' temas pri neformala [[paralogismo]], porokaza klopodo tenadi misrezonitan aserton. Alfrontite de [[kontraŭekzemplo]] al universala aserto ("neniu skoto farus tion"), anstataŭ nei la kontraŭekzemplon aŭ malakcepti la originalan aserton, faranto de ĉi tia paralogismo modifas la subjekton de la aserto por ekskluzivi la specifan kazon, aŭ aliaj similaj, per [[retoriko]], sen cito de iu objektiva regulo ("neniu ''vera'' skoto farus tion"). La vorto "skoto" estas kompreneble ajna. La paralogismo povus samsence nomiĝi "neniu vera anglo", "neniu vera ĉino", "neniu vera [[esperantisto]]", ktp. ==Ekzemploj== Filozofia profesoro [[Bradley Dowden]] klarigas la paralogismon kiel "porokazan savon" de malkonfirmita ĝeneraliga klopodo. Jen estas simpligo: :'''Persono A:''' Neniu skoto manĝas kaĉon kun sukero. :'''Persono B:''' Sed mia onklo Angus estas skoto, kaj li ŝatas kaĉon kun sukero. :'''Persono A:''' Ho, jes ja, sed neniu ''vera'' skoto manĝas kaĉon kun sukero. La eseisto [[David P. Goldman|Spengler]] komparis distingadon inter "plenkreskaj" demokratioj, kiuj neniam agresas, kaj "komencantaj demokratioj", kiuj povas agresi, kun la "Neniu vera skoto" paralogismo. Spengler asertas, ke "politikaj sciencistoj" klopodis savi la usonan "akademian dogmon", ke demokratioj neniam agresas, asertante ke neniu ''vera'' demokratio agresas. ==Origino== La enkonduko de la termino estas atribuita al Brita filozofo [[Antony Flew]], kiu en sia 1975-a libro, ''Thinking About Thinking'' (''Pensado pri pensado''), skribis: :Imagu skoton Hamish McDonald, sidante kun sia [ĵurnalo] ''Glasgow Morning Herald'', trovinte artikolon, "Sekskrimulo el Brighton (Anglio) trovas pluan viktimon". Ŝokite, Hamish asertas, ke "Neniu skoto krimus tiel". La sekvan tagon li sidas por denove legi la ĵurnalon, kaj ĉi-foje, trovas artikolon pri viro el Aberdeen (Skotio) kies brutalaj agoj kvazaŭ ŝajnigas la anglan sekskrimulon ĝentila. Ĉi tiu fakto pruvas, ke la opinio de Hamish malpravis, sed ĉu li konfesos tion? Certe ne. Ĉi tiam li diras: "Neniu ''vera'' skoto krimus tiel". ==Vidu ankaŭ== * [[Interna ideo]] {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = No true Scotsman | revizio = 695019499 }} [[Kategorio:Logiko]] [[Kategorio:Paralogismoj]] 6li8k4rjozmy5qe4x5ojofyt73s270j 9441145 9441143 2026-07-29T10:37:41Z Filozofo 3592 /* */ Aldonis ligojn 9441145 wikitext text/x-wiki '''Neniu vera skoto''' aŭ '''argumento el pureco''' temas pri neformala [[paralogismo]], porokaza klopodo tenadi misrezonitan aserton. Alfrontite de [[kontraŭekzemplo]] al universala aserto ("neniu [[skoto]] farus tion"), anstataŭ nei la kontraŭekzemplon aŭ malakcepti la originalan aserton, faranto de ĉi tia paralogismo modifas la subjekton de la aserto por ekskluzivi la specifan kazon, aŭ aliaj similaj, per [[retoriko]], sen cito de iu objektiva regulo ("neniu ''vera'' skoto farus tion"). La vorto "skoto" estas kompreneble ajna. La paralogismo povus samsence nomiĝi "neniu vera [[anglo]]", "neniu vera [[ĉino]]", "neniu vera [[esperantisto]]", ktp. ==Ekzemploj== Filozofia profesoro [[Bradley Dowden]] klarigas la paralogismon kiel "porokazan savon" de malkonfirmita ĝeneraliga klopodo. Jen estas simpligo: :'''Persono A:''' Neniu skoto manĝas kaĉon kun sukero. :'''Persono B:''' Sed mia onklo Angus estas skoto, kaj li ŝatas kaĉon kun sukero. :'''Persono A:''' Ho, jes ja, sed neniu ''vera'' skoto manĝas kaĉon kun sukero. La eseisto [[David P. Goldman|Spengler]] komparis distingadon inter "plenkreskaj" demokratioj, kiuj neniam agresas, kaj "komencantaj demokratioj", kiuj povas agresi, kun la "Neniu vera skoto" paralogismo. Spengler asertas, ke "politikaj sciencistoj" klopodis savi la usonan "akademian dogmon", ke demokratioj neniam agresas, asertante ke neniu ''vera'' demokratio agresas. ==Origino== La enkonduko de la termino estas atribuita al Brita filozofo [[Antony Flew]], kiu en sia 1975-a libro, ''Thinking About Thinking'' (''Pensado pri pensado''), skribis: :Imagu skoton Hamish McDonald, sidante kun sia [ĵurnalo] ''Glasgow Morning Herald'', trovinte artikolon, "Sekskrimulo el Brighton (Anglio) trovas pluan viktimon". Ŝokite, Hamish asertas, ke "Neniu skoto krimus tiel". La sekvan tagon li sidas por denove legi la ĵurnalon, kaj ĉi-foje, trovas artikolon pri viro el Aberdeen (Skotio) kies brutalaj agoj kvazaŭ ŝajnigas la anglan sekskrimulon ĝentila. Ĉi tiu fakto pruvas, ke la opinio de Hamish malpravis, sed ĉu li konfesos tion? Certe ne. Ĉi tiam li diras: "Neniu ''vera'' skoto krimus tiel". ==Vidu ankaŭ== * [[Interna ideo]] {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = No true Scotsman | revizio = 695019499 }} [[Kategorio:Logiko]] [[Kategorio:Paralogismoj]] pu54tott6mixhpcmn5r598ng1x1k4vm 9441157 9441145 2026-07-29T10:51:58Z Filozofo 3592 /* */ Lingvaj plibonigoj por klareco 9441157 wikitext text/x-wiki '''Neniu vera skoto''' aŭ '''argumento el pureco''' estas neformala [[paralogismo]], porokaza klopodo plu tenadi malĝustan, [[Logiko|logike]] nedefendeblan aserton. Alfrontite de [[kontraŭekzemplo]] al ĝenerala aserto ("neniu [[skoto]] farus tion"), anstataŭ malvalidigi la kontraŭekzemplon aŭ malakcepti la originalan aserton, faranto de ĉi tia paralogismo modifas la subjekton de la aserto por ekskluzivigi la specifan kazon aŭ aliajn similajn nur [[Retoriko|retorike]], sen objektiva, kontrolebla pravigo ("neniu ''vera'' skoto farus tion"). La nocio "skoto" estas, memkompreneble, anstataŭigebla per ajna alia. La paralogismo povus samsence nomiĝi "neniu vera [[anglo]]", "neniu vera [[piloto]]", "neniu vera [[esperantisto]]" ktp. ==Ekzemploj== Filozofia profesoro [[Bradley Dowden]] klarigas la paralogismon kiel "porokazan savon" de malkonfirmita ĝeneraliga klopodo. Jen estas simpligo: :'''Persono A:''' Neniu skoto manĝas kaĉon kun sukero. :'''Persono B:''' Sed mia onklo Angus estas skoto, kaj li ŝatas kaĉon kun sukero. :'''Persono A:''' Ho, jes ja, sed neniu ''vera'' skoto manĝas kaĉon kun sukero. La eseisto [[David P. Goldman|Spengler]] komparis distingadon inter "plenkreskaj" demokratioj, kiuj neniam agresas, kaj "komencantaj demokratioj", kiuj povas agresi, kun la "Neniu vera skoto" paralogismo. Spengler asertas, ke "politikaj sciencistoj" klopodis savi la usonan "akademian dogmon", ke demokratioj neniam agresas, asertante ke neniu ''vera'' demokratio agresas. ==Origino== La enkonduko de la termino estas atribuita al Brita filozofo [[Antony Flew]], kiu en sia 1975-a libro, ''Thinking About Thinking'' (''Pensado pri pensado''), skribis: :Imagu skoton Hamish McDonald, sidante kun sia [ĵurnalo] ''Glasgow Morning Herald'', trovinte artikolon, "Sekskrimulo el Brighton (Anglio) trovas pluan viktimon". Ŝokite, Hamish asertas, ke "Neniu skoto krimus tiel". La sekvan tagon li sidas por denove legi la ĵurnalon, kaj ĉi-foje, trovas artikolon pri viro el Aberdeen (Skotio) kies brutalaj agoj kvazaŭ ŝajnigas la anglan sekskrimulon ĝentila. Ĉi tiu fakto pruvas, ke la opinio de Hamish malpravis, sed ĉu li konfesos tion? Certe ne. Ĉi tiam li diras: "Neniu ''vera'' skoto krimus tiel". ==Vidu ankaŭ== * [[Interna ideo]] {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = No true Scotsman | revizio = 695019499 }} [[Kategorio:Logiko]] [[Kategorio:Paralogismoj]] 2e1vw4yqaxp1sa3sq0rmvbn79ey6pu5 Malgrasa herbejo 0 543217 9440763 9429777 2026-07-28T14:02:10Z Sj1mor 12103 9440763 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Osterwiese.jpg|eta|la altebenaĵo kaj la suda deklivo de la „Osterwiese“ sur la monto [[Hesselberg]] en meza [[Frankonio]] estas tipa kalk-malgrasa razeno]] [[Dosiero:Wacholderheide alendorf eifel.JPG|eta|junipera erikejo apud i [[Alendorf]] en la Ejfelo]] [[Dosiero:Sandmagerrasen-Darmstadt-2009-Thomas Huntke.jpg|eta|sablo malgrasa razeno kun greso kaj muskoj kaj apertaj grundrandoj en sabla areo apud Darmstadt]] '''Malgrasa herbejo''' aŭ '''malgrasa razeno''' estas la kolektiva nomo de diversaj tipoj de ekstensive uzataj [[verdejo]]j sur speciale [[nutraĵo (planto)|nutraĵmalriĉa]]j, „malgrasaj“ [[loko (ekologio)|lokoj]]. Sur tiu [[biotoptipo]] kreskas diversaj specioj de [[herbo|herbaj]]- kaj [[duonarbusto|duonarbustaj]] plantoj. [[Sekrazeno]] estas tipo de malgrasa herbejo, ĉe kiu la sekeco limigas la speciokvanton kaj la rikoltkvanton. Hodiaŭ la plej multaj malgrasaj rezenoj estas minacataj. Kiel retirareoj de multaj minacataj specioj la ankoraŭ ekzistantaj malgrasrazenoj estas ofte speciale protektataj. Malgrasherbejo nur estas uzataj agrikulture malsame all la grasaj herbejo nur ekstensive paŝtate de ŝafoj kaj kaproj. En la potenciale arbara vegetaĵaro de meza Eŭropo nur daŭra uzado malhelpas, ke la surfaco restas senarbare. Estas besonate daŭran paŝtado kun minimume 30 ĝis 50 [[grandgrega unuo|grandgregaj unuoj]] po areo de 100 ha, kio egalas al ĉ. 300 ĝis 500 ŝafoj.<ref name="ABU Soest">M. Bunzel-Drüke, C. Böhm, G. Finck, R. Kämmer, E. Luick, E. Reisinger, U. Riecken, J. Riedl, M. Scharf, O. Zimball: ''Wilde Weiden - Praxisleitfaden für Ganzjahresbeweidung in Naturschutz und Landschaftsentwicklung.'' Arbeitsgemeinschaft Biologischer Umweltschutz im Kreis Soest e.&nbsp;V. (Hrsg.) - Sassendorf-Lohne 2008</ref> == Lokaj kondiĉoj == Malgrasaj herbejo troviĝas sur diversaj grundoj kaj grundtipoj, kiu nur havas komune la malabundeco de nutraĵoj, precipe nitrogeno. La plej multaj tiaj herbejoj troviĝas sur areoj de specialaj lokaj kondiĉaoj, ĉar la „mezvaloraj“ lokoj estas ŝanĝitaj de la agrikulturo per sterkado. Speciale florriĉaj la malgrasrezenoj estas sur kalkriĉaj grundoj [[sekrazeno#kalksekrazeno|(kalksekrazenoj)]]. Sur acidaj grundoj la malgrasaj rezenoj troviĝas ofte sur sablaj grundoj [[sekrezeno#sabla sekrazeno|(sablaj sekrazenoj)]].Ankaŭ alpaj razenoj kaj matoj estas ofte malgrasrazenoj. Plantoj en tiuj razenoj estas bone adaptitaj al sekeco. Gravas ili kapablo kreski sur nutraĵmalriĉaj grundoj.. == Tipoj de malgrasaj herbejoj == * sablo-malgrasrazenoj vidu [[sekherbejo#sablosekrazeno|sablosekherbejoj]] * kalko-malgrasherbejoj vidu [[sekrezeno#kalk-sekherbejo|kalko-sekherbejoj]] * steposekherbejoj, en orienta Mezeŭropo * pezmetalaj sekherbejoj, ekzemple en [[Harco]] kaj harca antaŭlando, vidu [[pezmetala razeno]] * [[nardoherbejo]] == Naturprtektado/flegado == [[Dosiero:Pflegearbeiten NSG Wulsenberg.jpg|eta|flegado de malgrasherbejo, ĉi-tie: fopreno de la falĉitaĵon]] == Vidu ankaŭ == * [[sekherejo]], * [[ruderala vegetaĵo]] * [[Rhön]] * [[Griesheimer Düne|Griesheimer Sand]] * [[Hainburger Berge]] * [[malgrasaj herbejoj apud Potshausen]] * [[Camp Reinsehlen]] == Literaturo == * Olaf von Drachenfels: ''Rote Liste der gefährdeten Biotoptypen in Niedersachsen''. In: ''Naturschutz und Landschaftspflege in Niedersachsen''. Band 34, 1996, S. 1–146. * G. Jeckel: ''Syntaxonomische Gliederung, Verbreitung und Lebensbedingungen nordwestdeutscher Sandtrockenrasen (Sedo-Scleranthetea)''. In: ''Phytocoenologia''. Band 12, Nr. 1, 1984, S. 9–153. * A. Jentsch, W. Beyschlag, [[Werner Nezadal|W. Nezadal]], T. Steinlein, W. Welß: ''Bodenstörung – treibende Kraft für die Vegetationsdynamik in Sandlebensräumen''. In: ''Naturschutz und Landschaftsplanung''. Band 34, Nr. 2/3, 2002, S. 37–44. * [[Heinz-Dieter Krausch]]: ''Die Sandtrockenrasen (Sedo-Scleranthetea) in Brandenburg''. In: ''Mitteilungen der Floristisch-Soziologischen Arbeitsgemeinschaft, Neue Folge.'' Band 13, 1968, S. 71–100. * R. Pott, J. Hüppe: ''Die Hudelandschaften Nordwestdeutschlands''. In: ''Abhandlungen aus dem Westfälischen Museum für Naturkunde''. Band 53, Nr. 1/2, Münster 1991. * R. Tüxen: ''Zur Geschichte der Sand-Trockenrasen (Festuco-Sedetalia) im nordwestdeutschen Alt-Diluvium''. In: ''Mitteilungen der Floristisch-Soziologischen Arbeitsgemeinschaft. Neue Folge.'' Band 8, 1960, S. 338–341. * B. Beinlich, H. Plachter (Hrsg.): ''Schutz und Entwicklung der Kalkmagerrasen der Schwäbischen Alb''. In: ''Beiheft Veröffentlichungen für Naturschutz und Landschaftspflege Baden-Württemberg.'' Band 83, 1995. * Katja Funke (Bearb.): ''Schwermetall-Magerrasen und Heiden im Harz sowie Schwermetall-Magerrasen entlang Innerste und Oker im Harzvorland. Erfassung der nach § 28a NNatG geschützten Biotope.'' Seesen 1995. * Heiko Rein: ''Kalkmagerrasen''. In: ''Naturschätze der Rhön''. Kaltensundheim 1997, 20 S. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nabu-naturschutzstation-muensterland.de/front_content.php?idcat=48 NABU: Sandmagerrasen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151222235130/http://www.nabu-naturschutzstation-muensterland.de/front_content.php?idcat=48 |date=2015-12-22 }} [[Kategorio:Plantsociologio]] [[Kategorio:Herbejo]] [[Kategorio:Geomorfologio]] [[Kategorio:Razeno]] [[Kategorio:Tipoj de biotopoj]] emy5al7tl3mmzentxatvs65i7qbuwpg Uzanto-Diskuto:Alifono 3 546733 9441122 9392350 2026-07-29T10:08:51Z NoychoH 2287 Stanisław Dróżdż 9441122 wikitext text/x-wiki [[Apogrelo]][[Apogrelo|apogrelo]]<div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:31, 9 Jan. 2016 (UTC) == VidRedaktilo == Saluton. Via redakto de antaŭ 15 minutoj en la listo [[Multlingveco en muziko - multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj]] bedaŭrinde fuŝis ĉiujn supersignojn. Permane malfari ĉion tion estus tro da laboro. Bonvolu refoje provi per alia redaktilo! Kaj ne frustriĝu! Krome certe la referenco ''<font color=grey><nowiki>{{Article|langue=anglais|auteur1=Charters|prénom1=Duncan|titre=Polyglot Conferences and Gatherings : observing a new phenomenon|périodique=Język. Komunikacja. Informacja (JKI))|langue périodique=anglais|numéro=10|année=2015|issn=1896-9585|lire en ligne=http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%20tom%2010%20-%202015.pdf|pages=264-275}}</nowiki></font>'' simple kopiita el la franca vikipedio ĉi tie '''garantiite ne funkcius''', nur kreus averton <big><font color=red>'''Skripteraro: La funkcio, kiun vi specifis, ne ekzistis'''</big></font> en dikaj ruĝaj literoj. Eblas uzi la ŝablonon {{ŝ|Citaĵo el la reto}}, aŭ sen ŝablono noti en bona Esperanto la referencajn informojn, sed nepre ne atendi ŝablonojn el unu vikipedia projekto en tute alia vikipedia projekto. Ĉu? Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:12, 22 mar. 2016 (UTC) :Bone, nun la referenco per rezulto " - język komunikacja informacja - Language Communication information <font color=red>(Ŝablono:En,eo, pl)</font> (PDF). JKI. Alirita 2016-03-24." jam aspektas tute bone. Vi sukcesis. Restas la ruĝa noto <font color=red>(Ŝablono:En,eo, pl)</font>: Se vi rigardas la ŝablonopaĝon, vi vidos ke estas parametroj lingvo =, lingvo2= kaj lingvo3=: se oni uzas ĉiujn tri parametrojn, ĉio aspektos bone. Ĉar tio estas detalo, mi mem povas rapide ripari tion, sed volis konsciigi vin. Baza regulo: Ĉiam kiam io ruĝas en esperantlingva teksto, indas kontroli ĉu enŝteliĝis iu fuŝo. Foje estas simpla erareto kiu malhelpas en la paĝomontro, kaj tio rapide ĝustigeblas. Dua rimarko: Laŭ mi dezirindas ke referenco estas komprenebla, ankaŭ se oni ne komprenas la naciajn lingvojn en kiu estas la referenco. Tial bonas serĉi tradukojn al Esperanto, kaj konscii ke la informo JKI en si mem ne havas informan valoron. Se simple estas la mallongigo de "język komunikacja informacja", tiam la duafoje mencio ne necesas, kaj se estas mallongigo por iu alia, tiam necesus klarigi. Sed ĉiukaze vi lertiĝis pri uzo de referencaj ŝablonoj. Simple ŝablonoj ĉiam funkcias nur en unu vikipedia projekto: se vi uzigus la esperantlingvan ŝablonon en la franca (aŭ frisa aŭ araba) vikipedioj, vi rikoltus la samajn "skripterarojn" en grandaj ruĝaj literoj. Aldone mi metos la alirdaton en plena teksto, ĉar laŭ mi en referenco la noto "alirita la 24-an de marto 2016" pli bele aspektas ol kodigita dato (kiu ja ĝustas, nur aspektas iom tre aferece). Mi rapide kompletigos vian referencon kaj salutas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 mar. 2016 (UTC) :Vi vidas ke mi ankoraŭ aldonis la aŭtoron de la artikolo, kaj la eldoninton. Vidinte la PDF-dosieron, mi dubas ĉu "citaĵo el la reto" estas la plej bona ŝablono. Ja la PDF-dosiero nun venas el la reto, sed la publikaĵo origine estis presita en papera formo, kaj estas publikaĵo en serio, do iusenca "periodaĵo". Do diskuteblas ĉu pli taŭgas "citaĵo el gazeto" (=periodaĵo), aŭ "citaĵo el libro" (libroj ja povas esti parto de libroserio). Konsiderante la grandan kvanton de 292 paĝoj, kaj la enpaĝigon de la publikaĵo kiu tute ne similas al gazeto aŭ magazino, sed tutklare estas libroforma, la elekto estas "citaĵo el libro". Do mi ankoraŭ adaptos tion. Vi vidas ke kreado de utila referenco estas ne nur unusekunda kopiado el unu vikipedia branĉo al alia, sed nur referenco utila al leganto estas referenco bona, ĉio alia estas malŝparo de tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 25 mar. 2016 (UTC) Atentu ke vi en la artikolo pri multlingva kantado aldonis nekompletan frazon: "La kantoj kiu ekzistas en plej eble multe da lingvoj estas Silenta Nokto, Frato Jakobo kaj ..." Mi provizore nevidigis ĝin, sed ja bonus fini kaj tiam reenpreni ĝin. Kaj bonus referenco(j), kiu(j) taksas pri proksimume kiom da lingvoj po kanto temas. PLUE: Vi aldonis referencon nederlandan pri la vorto "makarona", sed el tiu noto ne klariĝas kiun sencon havu la vorto. Supozeble temas pri la nudeloj, sed kian rilaton havas nudeloj al kantado en multlingvaj teksteroj. Ĉu oni havas la konjekton ke makaronoj aparte malorde estas kirlataj en telero, aŭ pensas pri nudela salato kun multaj aldonaj kunĵetitaj enhaveroj... Necesas pli da klarigoj. Eble bonus citi nederlande kaj kun esperanta traduko en la referenco la tekstoparton pri kiu temas: la teksto mem ja ne klikeblas, do ŝajne ne haveblas rete. Krome FLANKE: Mi antaŭe diris ke se ligilo ruĝas, bonas skeptiki kaj kontroli. La ligilo [[Guiness-libro de rekordoj]] ruĝis, simple ĉar mankis litero kaj devas esti [[Guinness-libro de rekordoj]]. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:47, 25 mar. 2016 (UTC) MAKARONA IDIOMO / Ke la termino jam troveblis aliloke en Esperanto vidu sub http://www.esperantio.net/index.php?id=2713 --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:53, 5 mar. 2018 (UTC) == Makarone == Thomas, Mi morgaŭ eble esploros se mi trovas tempon. Dankon pro via utila kontribuo.<br /> Mi perdis mian laboron de hodiaŭ en la artikolo pri muziko pro iu konflikto. Vidu aldone.<br /> Ĉu vi povas, kiel administranto, rekuperi tiun tekston por mi ? Temas i.a. pri alineotitolo kiu komencus per 'Ekonomia dominanta lingvo kontraŭ kvotoj' [[Dosiero:Schermafbeelding 2016-03-25 om 23.41.14.png|eta]] --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:50, 25 mar. 2016 (UTC) Hm, mi timas ke mi ne povas helpi, se vi ne savis la paĝon en iu dokumento. Tia mesaĝo aperas sufiĉe ofte, ĉiam kiam vi redakte malfermis artikolon, kaj poste iu alia ankaŭ malfermas la paĝon kaj faras redakton (la persono ja ne povas vidi ke ankaŭ vi malfermis la paĝon, kaj ĉiukaze bonas kaj bonvenas se pluraj homoj samtempe interesiĝas pri redaktado de teksto). Se do la artikolo ŝanĝiĝis post kiam vi malfermis la paĝon, vikipedio ne simple konservas vian redakton ĉar tio signifus kontraŭvole viŝi la intertempan redakton. Do supre aperas la intertempe de aliulo prilaborita teksto (tion vi bildigis), kaj sub ĝi estas via redakto, tute ne perdita. Vi nun povas aŭ intertempe savi vian tekston en tekstredaktilo, por ke ĝi ĉiukaze restas, aŭ vi de via teksto sube enkopias en la intertempe ŝanĝatan tekston supre tion kion vi prilaboris. Poste okazas ekzakte tio kio estas priskribata: "Nur la teksto en la kesto ĉi-tie saviĝos se vi premas la klavon "konservi ŝanĝojn" (aŭ "enregistrer", se vi preferas la francan, aŭ "pagina opslaan", se vi volas ĝin en la nederlanda, ktp). Eĉ se vi erare premis la klavon "konservi ŝanĝojn" sen atenti viajn proprajn redaktojn, modernaj retumiloj ebligas ke vi poste simple premas la simbolon de sago al maldekstra direkto supre maldekstre en plej multaj retumiloj, do "reiras al la antaŭa paĝo", kaj en la suba teksto ankoraŭ devus memoriĝi via redakto. Nur se vi en paniko pri la mesaĝo ("Konflikto?? ... Kiu konfliktas kontraŭ mi??") komplete fermas la retumilon, kaj malŝaltas la komputilon, sen atenti la mesaĝon, tiam via redakto estas perdita, ĉar ĝi ja ankoraŭ ne estis en vikipedio, nur en la redaktofenestro de via hejma retumilo. Se tio okazis, mi nur povas esprimi mian kondolencon, kaj konsole diri ke en miaj komencaj monatoj plurfoje mi perdigis redaktojn de mi mem, ĝis mi bone komprenis kion necesas fari. Do la "redaktokonflikto", kiun mencias la vikipedia mesaĝo, estas pure teknika, kaj tute ne interhoma konflikto. :: mi trovis jenon en la diskutpaĝo de la franca WikiMOOC kiun mi sekvantas, kiu iel rilatas sed mi ne komprenas kiel 'task manager' povus doni solvon. Ĉu vi scias ? Mi nun ne plu havas tempon por tuj esplori vian duan demandon. Jen kopio de la teksto : ''"le probleme dans la previsualisation est que, si on a mis trop de temps a rediger, quelqu'un a pu modifier la page entre temps et alors, il y a parfois un bug recurrent qui fait que cliquer sur le message 'leave this page/stay on this page' part en boucle et que le seul moyen d'en sortir est le 'three finger salute' -> task manager -> end task puis a la reouverture de Chrome (ou autre) au message 'Chrome didn't shut down properly' demander la reouverture de tous les tabs.--Wikip~ (discuter) 26 mars 2016 à 16:13 (CET)'' Dankon pro via atenta helpemo. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:37, 26 mar. 2016 (UTC) Mi fakte nun venis al via diskutpaĝo pro alia demando. En la linio "Trybe" vi skribis la lingvonomon "ŝangana", kaj mi notis la demandon "Kio estu tiu lingvo?". Mi vere ne trovas iun tian lingvon. La sola, kiu povus respondi, kion vi celis per tiu lingvonomo, probable estas vi mem. Ĉu vi povas indiki iun ajn alilingvan vikipedian artikolon pri tiu lingvo, aŭ almenaŭ nomi la nomon en alia lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:41, 26 mar. 2016 (UTC) : jena retejo donas pliajn informojn pri tiu lingvo. Ekzistas do oblaj nomoj por la sama lingvo...Sed kiel traduki la nomon en Esperanto de tiu lingvo ? http://www.salanguages.com/xitsonga/index.htm --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:58, 26 mar. 2016 (UTC) ::Saluton, Alifono. La lingvo nomiĝas [[conga lingvo|conga]]. Ĉu ne? - La nacilingva nomo "xitsonga" el [http://www.salanguages.com/xitsonga/index.htm ĉi tiu paĝo] ja estas la bazo por la esperanta formo. Sed oni simple forĵetis la klasan prefikson "xi-". Ĉi tiu klasa prefikso devus esti parenca al la prefikso de kelkaj aliaj bantuaj lingvoj. - Mi ne parolas bantuajn lingvojn, sed havas libretojn pri kelkaj tiaj lingvoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:01, 15 mar. 2022 (UTC) == <nowiki>{{Orphan|date=February 2009}}</nowiki> == en la vikikoda teksto de la angla versio de Multlingveco en muziko (List of multilingual...) mi trovis jenan kodon kiu tekstas Orphan|date=February 2009 ''Ĉi tiu artikolo estas orfa, ĉar malmultaj aŭ neniuj aliaj artikoloj ligas al ĝi. Bonvolu enmeti ligilojn al ĉi tiu paĝo '''el rilataj artikoloj'''; sugestoj estas troveblaj ĉi tie. Precizigu la daton: Orfa|temo|monato jaro Mi eltrovis ke tio rilatas al la supra, sed kiel eviti ke pagho farighas 'ORFA'? Eble estis ne sagha shanghi la originalan titolon kun la sekvo ke la originalo kaj la jam tradukitaj versioj antau la esperanta nun ne referencas al ghi ? Pli sube en la anglalingva versio trovighas alia kodo kiun mi deziris reuzi por indiki ke la leganto povas helpi kontribui al la ampleksigo de la listo : {{Expand list|date=August 2008}} sed mi ne komprenas kiel en la angla versio tiu kodo shajne kreas automate la tekston 'you may help to expand this list' sen ke mi skribu tiun tekston permane en la vikikoda pagho mem (kiel mi nun faris en la esperanta versio) ??? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:53, 27 mar. 2016 (UTC) == Reagoj pri la redaktado de la listo [[Multlingveco en muziko - multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj]] == Saluton, <big><font color=green>'''''unue'''''</font></big> pri la "ŝangana lingvo": per via ekstera ligilo mi serĉis en la angla vikipedio, senprobleme alvenis al paĝo pri la etno kaj lingvo, kaj saltante reen al Esperanto bone alvenis ĉe la tekstoj [[congoj]] kaj [[conga lingvo]]. Mi vidis ke vi en la lingva artikolo redaktis kaj enmetis la bonan nomon ankaŭ en la liston pri plurlingve kantantaj muzikistoj. Do ĉio bone, demando solvita. [[dosiero:Yes_check.svg|20px]] <big><font color=green>'''''Due'''''</font></big>, mi vidis ke super la liston vi metis anglalingvan, tute ne-vikipedio-stilan noton ''"This is a translation and textual expansion of the list of multilingual bands and artists in Esperanto. The band's or artist's native language is listed first. The list itself may also contain some singers from all over the world whose first language is English and ability to sing in different languages. You can help to expand this list."'' Tio, pardonu al mi, ŝanas kvazaŭ malbona ŝerco. Neniam ajn mi vidis en anglalingva vikipedia teksto pri, ni diru, urbo en arablingva lando, ke supre de la angla teksto estus iu noto en la araba lingvo, kiu tekstus (tradukite): Se vi parolas la araban kaj do komprenas tiun ĉi noton, ni petas vin ampleksigi la sekvan anglan artikolon. Ne gravas se vi ne parolas la anglan. Nur redaktu, la angloj poste komprenos kion vi volis fari kaj tradukos vian redakton al bona angla lingvo." Redaktanto de teksto en iu vikipedia lingvo nepre devas regi tiun lingvon, alikaze estas tre granda risko ke la rezulta redakto estos fuŝo. Ĉiu artikolo en vikipedio estas plivastigebla: '''Ne''' necesas aparta ŝablono por tion esprimi. Se vi volas varbi aliajn Esperanto-parolantojn kontribui al la redaktado de tiu ĉi konkreta listo, vi povas rigardi kiu vikipediano redaktas pri similaj temoj de rok-muzikistoj, kaj peti en ties diskutpaĝo ĉu la homo ŝatus kontribui al tiu ĉi listo. Se vi parolas kun aliaj esperantistoj en iu renkontiĝo, vi povas varbi por kunlaborado en vikipedio, sed ĉiukaze ĉiu individuo mem decidas pri sia tempo kaj eblas devigi neniun ajn al redaktado. Se vi volas akcenti ke via starigo de la unua versio de la listo estas kopio el la angla vikipedio, vi povas uzi la ŝablonojn {{ŝ|tradukita}}, do <pre>{{Tradukita|lingvo=en |artikolo= List of multilingual bands and artists|revizio= 698884443}}</pre> aŭ {{ŝ|tradukitaĵo}}, do <pre>{{Tradukitaĵo|en|List of multilingual bands and artists|versio=698884443|kat=ne}}</pre> . Sed laŭ mi tiu ŝablono jam ne plu necesas. En la starigo de la unua versio de la listo, vi resume notis ke temas pri traduko de la angla listo, vi do ne kaŝis de kie vi havis la informojn, kaj intertempe la listo tute ne estas nura "traduko", sed almenaŭ miaj redaktoj pri la listo estis tute sendependa de la angla listo, kiun mi tute ne rigardis. Laŭ mi angla alvoko al ampleksigo de la listo en esperantlingva artikolo tute ne eblas, esperantlingva alvoko ne necesas, ĉar klaras ke ĉiu listo ampleksigeblas kaj ampleksigindas, kaj aparta ŝablona noto ke nur temus pri laŭvorta traduko el la angla lingvo ankaŭ ne (plu) ĝustas kaj tial ne necesas. <big><font color=green>'''''Trie'''''</font></big>, la ŝablono {{ŝ|orfa}}: Tiu ŝablono bonas, se iu kritikanto volas atentigi ke al la koncerna artikolo ligas malmultaj aŭ neniuj internaj ligiloj de aliaj paĝoj, sed la kritikanto mem volas fari nenion pri tio. Do la mesaĝo nur estas "vi aliaj faru tion pri tio!". Tiu noto ne estas ekstreme helpa, nur minimume. Se vi mem havas tute neniun ideon el kiu alia artikolo eblus meti internan ligilon kaj do atentigi pri la nova listo, do, bone, tiam povas esti senca meti la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Sed ĉar vi ĉiukaze okupiĝas pri la temo, estas la precipa redaktinto de la listo, pli bone estas se vi simple mem pripensas tiel solvi la situacion. Meti ŝablonon por mesaĝi de "vi kritikanto" al "vi redaktanto" ne necesas - komuniki kun vi mem vi povas sen rigardi al spegulo, sen laŭte paroli al vi mem: vi simple pensas. Ŝablonoj por tio ne necesas. <big><font color=green>'''''Kvare'''''</font></big>, plej grave: Jam denove via redaktilo iel fuŝis, kaj vi malbonigis ĉiujn ĉapelitajn Esperanto-literojn al malĝustaj iks-vortoj. Tial denove ĉiuj internaj ligiloj, kiuj enhavas ĉapelitajn Esperanto-literojn, estas fuŝaj. Vi nepre kontrolu en antaŭrigardo, ke tio ne okazu. Mi nun ne volus malfari viajn lastajn redaktojn por starigi al la lasta senfuŝa versio (00:18, 27 mar. 2016‎), sed mi urĝe alvokas vin mem ripari la tekston tiel ke a) viaj redaktoj aperas, sed b) la tuta teksto restu senfuŝa. <big><font color=green>'''''Kvine'''''</font></big>, nur flanke: Supozeble vi intertempe komprenis, ke se vi komencas tekstoalineon per malplena spaco, la sekva frazo estas metata en grizan keston, kiel la frazo Une estas listigitaj la nomo de la individuaj kantistoj aŭ grupoj, sekvata (inter krampoj) de la lingvoj en kiuj ili kantas. en la artikola versio ekde kelkaj tagoj. Necesas atenti ne enkonstrui tian malplenan spacon komence de alineo, kaj se iu tekstoparto subite aperas en griza kesto, iri al la reaktokesto, serĉi kaj forigi la malplenan spacon. Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 1 apr. 2016 (UTC) Kara Thomas, Pri la x-oj mi ne komprenas kiel tio okazas. Kutime mi ne redaktas la koda pagho kaj tie mi chiam vidis la chapelitajn literojn. Nun mi faris prove per la reta 'Konvertilo'-helpilo : intershanghi la x-ojn en la unua paragrafo de la artikolo. Mi atendas nun vian reagon por scii chu estas sukcesa. Tamen diru al mi kiel vi redaktas en Vikipedio por redoni la chapelitojn literojn : chu en la koda pagho ? Dankon. Poste mi volas plukorekti la restintan parton. Mi daŭrigas en la koda paĝo verkante tiun ĉi respondon al vi kaj uzante la x-on kaj konstatas ke tio funkcias por redoni la ĉapelitajn literojn. Eble uzante "EK" kreis la problemon ? Pri orfa ŝablono : mi ne estas sufiĉe sperta en la uzo de tiaj ŝablonoj kaj tial por mi restas eksperimento kiun mi prefere lasu al via prijuĝo. Laste, mi viŝis la tekston en la angla kaj sugestas tamen lasi vorton por helpi pluvastigi la anglan version prefere kun la aldonitaj informoj en la esperanta versio (celpubliko por fari tion estu kompreneble esperantlingvaj vikipediaj kontribuantoj). En mia profilo mi aldonis la kategorion vikipediisto eo, sed Alifono NE aperas en tiu listo. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:20, 3 apr. 2016 (UTC) ==[[Prestiĝo (lingvistiko)]]== Saluton. Kiam oni parolas pri [[Hebrea lingvo]] kial uzi la vorton ''ruza'' por la [[Judhispana lingvo]]. En la koncerna artikolo oni mencias aliajn nomojn sefarda lingvo, Ladino, Judezmo aŭ ankaŭ Ĝudeo-Espanyol, sed ''ruza'' estas laŭ [[PIV]] ''kapabla elpensi lertajn, artifikajn rimedojn, por atingi celon, k uzi ilin, ne rimarkate de aliaj''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:02, 17 jun. 2016 (UTC) ===Mi korektis ruza en judhispana. Dankon pro la kritiko.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/62.235.155.33|62.235.155.33]] 16:59, 18 jun. 2016 (UTC) ==Trogloturismo== Saluton. Mi ege dubas ke oni povas uzi la vorton [[Trogloturismo]] kaj eĉ malpli kiel titolo. Ĉu vi iam vidis tiun vorton uzatan en Esperanto? Se ne, vi sciu ke oni ne rajtas inventi vortojn en Vikipedio. La sistemo uzi parton de la radiko kiel la tuto povas funkcii en la hispana sed ne en Esperanto. Oni devus uzi tutan radikon: se troglodito estas tro longa (eble Troglodita turismo estus tro longa) oni uzu ekzemple groto, grototurismo ne estus tiom inventita vorto ĉar estas kunmetaĵo de du jam ekzistintaj vortoj, sed troglo ne ekzistas en Esperanto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 29 aŭg. 2016 (UTC) :Resaluton Kani, mi konsentas. Tamen mi jam vidis aliloke ke oni 'kreas' novajn vortojn en Wikipedio kaj eo.vikipedio. Ĉu do Esperanto ne estas 'vivanta lingvo' kiu kapablas adapti sin ? Tial oni devis trovi kaj inventi la vorton ŝaĝtelefono por 'smartphone' ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 11:04, 5 sep. 2016 (UTC) :: En la vorto «saĝtelefono» estas du radikoj: «saĝ» kaj «telefon»; do, la vorto konsistas el du radikoj kaj substantiva finaĵo. La lingvo Esperanto ne permesas disŝiri radikon, kiel vi proponas (la sola escepto estas uzo de la sufiksoj «ĉj» kaj «nj»). [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 11:42, 5 sep. 2016 (UTC) :::Kion fari por renomi la titolon 'Troglodita turimo'-n ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:45, 11 sep. 2016 (UTC) :::: Alinomi estas facile, ankaŭ vi povas fari tion (super la artikolo vi vidas ilobretojn, unu el ili estas <small style="white-space: nowrap; text-decoration: overline underline;">&#124; Legi &#124; Redakti &#124; Vidi historion &#124; &#9733; &#124; Pli&#128899; &#124;</small>&nbsp;— sub <small>Pli&#128899;</small> vi trovos eron <small>Alinomi</small>). Tamen mi ne certas, kiu vorto estus plej taŭga: ĉu ''troglodita'', ''trogloditeca'' aŭ alia. [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 22:02, 11 sep. 2016 (UTC) :::::Dankon [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]]. Mi adaptis.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:22, 2 okt. 2016 (UTC) ==Knuflo== Saluton. Denove mi vidas neakcepteblan vorton ĝis oni provu la malon. En [[brakumo]] vi diras ke temas pri "nov-enkonduktita vorto knuflo inter esperanto-parolantoj", sed kie? Tio ne paeras en PIV, nek en ReVo, ĉu vi povas indiki iun libron, gazeton ktp., kie tiu vorto aperas. Eĉ tiel temas pri nova radiko kio ne eblas en Esperanto. En Esperanto eblas kunmeti kaj oni povas "inventi" vortojn kiaj lernodomo, kuniklodomo, librokuniklo ktp., eĉ se temas pri malfacilaj signifoj. Sed knuflo ne ekzistas eĉ en la reto. Mi guglis kaj aperas en esperantlingvaj tekstoj nur en viaj ĵusaj kontribuoj. Tiele mi petas fidindajn referencojn de tiu neologismo aŭ vian permeson nuligi tiujn partojn de la menciita artikolo [[brakumo]] kaj permeson por alinomigi [[Internacia knuflotago]] al [[Internacia brakumtago]] kion ĉiu esperantisto komprenos.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 feb. 2017 (UTC) :Vi pravas ke ne ekzistas jam referencoj krom la ĵusaj de mi uzitaj. Por gardi la unuecon de la lingvo vi pravas gardi nur 'brakumon', sed mi volas tamen proponi aldoni eble sur NOTOJ ke laŭ antaŭnelongaj rekontiĝoj eblis vidi t-ĉemizon kaj la uzon de la vorto inter Esperantistoj, do eble 'slango' kaj tiu eble utilas mencii ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:34, 19 feb. 2017 (UTC) :: Se vi vidas miajn redaktojn en la artikoloj: Estas ĝuste tio, kion vi rajtas lasi pri "knuflo" en la artikolo, sed krom tio oni ne rajtas uzi la esprimon en la teksto mem. Kaj ja necesas iel dokumenti tiun aserton - mi nun metis la ŝablonon, ke mankas fonto. Do aldonu tiun fonton (ekzaktan daton kaj lokon de la renkontiĝo kaj eventuale foton de la t-ĉemizo).[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:16, 26 maj. 2017 (UTC) Saluton. Mi ŝatus kontakti vin, ĉar laŭ mi, titolo kiun vi elektis por la artikolo pri la internacia tago de brakumoj estas tute netaŭga. Brakumoj estas io internacia, kaj tiu internacia tago ĉefe temas pri tio. La vorto "knuflo" kiu estas uzata de kelkaj renkontiĝemaj Esperantistoj ĉirkaŭ Flandrio ne taŭgas, ĉar tiu koncepto estas nek internacia al tiuj kiuj partoprenas al "National Hugging Day", nek internacia al Esperantistoj. Do bonvolu elekti nomon kiu pli taŭge reprezentas tiun internacian tagon, aŭ pruvi ke "Internacia knuflotago" estas enradikiĝinta vorto, kiu estas la plej uzata por paroli pri tiu specifa internacia tago. Noto: mi aldonis la nomon de via artikolo ĉi tie: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj [[Uzanto:VanegeEsperanto|VanegeEsperanto]] ([[Uzanto-Diskuto:VanegeEsperanto|diskuto]]) 22:35, 26 apr. 2017 (UTC) ::: Mi ja vidas, ke estas kelkfoje persona ambicio de certaj homoj enkonduki mem novan vorton al nia lingvo, kiel sukcesis "mojosa" aŭ "krokodilado". Tamen certe ĝuste Vikipedio ne estas la loko por fari tion - ja estas entute kontraŭ la regularo de Vikipedio misuzi ĝin por trudi al la homaro novajn konceptojn. Kreu vian propran blogon aŭ revuon aŭ eldonu librojn, kaj tie vi rajtas utiligi iun ajn novismon. Se poste la komunumo vere adoptas viajn novismojn, ili iam trovos eniron al vikipedio. Mi cetere guglis la vorton "knuflo" - viaj artikoloj en vikipedioj estas la ununuraj lokoj en la tuta reto, kie nuntempe tiuj vortoj aperas. Do pardonu, sed tiuj vortoj devas nuntempe malaperi el Vikipedio! Se en estonto la komunumo akceptos la esprimojn, tio estos alia situacio. Imagu simple: Nuntempe proksiumue 1 miliono da homoj lernas nian lingvon ĉe Duolingo. Se ĉiuj el tiuj novuloj sekvos vian ekzemplon kaj aldonos dum sia vivo eĉ nur unu vorton novan, tiam 1 miliono de novaj vortoj inundus nian lingvon... - tio ne povas esti tio, kion ni volas, do vere en tiu principo ni ja devas esti tre striktaj. Nur esprimoj, kiuj estas formitaj aŭ la la regularo de la Esperanto-vortfarado aŭ troviĝas en la gravaj vortaroj kiel PIV ktp. aŭ por kiuj troveblas fontindikoj en granda kvanto da gravaj publikaĵoj aŭ pri kiuj nia komunumo interkonsentis post diskuto, estas akcepteblaj en Vikipedio.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 19:57, 26 maj. 2017 (UTC) :::: Kara mi adaptis la artikolon [[Internacia brakumotago]] anstataŭigante "knuflo" per "brakumo", kie tio eblis. La unika indiko pri "knuflo", kio povas resti en la artikolo estas la aserto pri la belgoj, kiuj portis t-ĉemizon kun la surskribo "knuflo". Pri tiu evento tamen mi petas al vi, aldonu fonton kaj eventuale foton. Tiu estas por vi regularkonforma ebleco efektive uzi vian ŝatatan novismon "knuflo". Mi esperas ke vi komprenas, kio estas la problemo: Vikipedio nur povas redoni faktojn, kiuj aperis en alia loko, sed Vikipedio ne rajtas krei mem novajn faktojn. Do se vi volas utiligi novan esprimon, vi tion ekzemple povas fari en Fejsbuko aŭ pere de pepanto. Se poste sufiĉe da homoj adoptas ĝin, tiam la esprimo de si mem trovas sian vojon al Vikipedio! Sed enkonduki la novismon knuflo en Vikipedio kaj aserti sen indiko de fonto, ke temas pri neologismo por brakumo, tio estas kontraŭ la vikipedia regularo, kiu malpermesas aperigi en Vikipedio rezultojn de propra esplorado kaj mem krei ion en Vikipedio.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:13, 26 maj. 2017 (UTC) ::::Mi tute konsentas kun viaj rimarkoj kaj mi povus aldoni foton kaj daton de la renkontiĝo! --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:24, 27 maj. 2017 (UTC) Al [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] : Nicky, flandra esperantistino, vortumis pri brakumo kaj knuflo jene : '''Brakumi''' estas meti vian brakojn ĉirkaŭ iu aŭ io. '''Knufli''' ne ĉiam bezonas "brakojn", ĝi ĉefe estas agado kiu esprimas la amikecon, pacemon, amplenon de iu al iu alia, sen iu ajn seksa celo. Knuflo estas la plej proksima agado inter geamikoj. '''Brakumi''' vi eĉ povus kun ne-vivantaj objektoj, i.a. brakumi ŝtuparan apogrelon, kiel faras ekzemple fajrobrigadistoj. '''Knufli''' oni ne faras kun objektoj. Tiujn vi ja povus karesi, tamen ne knufli, kvankam infano vere povus knufli pupon, ŝtofbeston ktp '''Knufli''' donas plezuron al ambaŭ knuflantoj. '''Brakumi''' oni povas fari nur "bonkondute" kiel i.a. rusoj faras, sed tiu agado havas neniun rilaton kun sentoj aŭ komunikado, ĝi estas nur "bonkonduta" Tio laŭ ŝi estas la diferenco inter la du. Ne estas la sama agado kvankam antaŭe ni ne havis alian vorton por ambaŭ, ol brakumi. Rimarko : la priskribo de Nicky eble ne estas neŭtrale kaj bezonus esti diskutata en iu junulara forumo (TEJO eble) ? Kion vi proponus ? Ĉu transpreni en lingva forumo, sed kie ? Proponi al la Akademio de Esperanto ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:29, 27 jul. 2018 (UTC) ==[[Geofikcio]]== Saluton. Mi dubas ke oni rajtas krei tiun vorton kie Geo signifas geografion. PIV ne montras tion. Oni devus alinomigi al Geografia fikcio aŭ Fikcia geografio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:46, 11 jul. 2017 (UTC) == Sirenado == Saluton Alifono! Mi alinomis artikolon "Geserinado" al "Sirenado" tial ke temis pri erara vorto ("serino" estas io alia ol "sireno") - aliflanke prefikso "ge" miaopinie ne estas bezonata. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:52, 21 jul. 2017 (UTC) ==Aŭtosugesto== Saluton. Mi proponas alinomigon de [[Aŭtosugesto]] al [[Memsugesto]], kiel pli esperanta. Alinomigo lasos [[Aŭtosugesto]]-n kiel alidirektilo. Se vi volas, mi faros tion.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:37, 25 mar. 2018 (UTC) En ordo. Faru. == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=we&edc=5&prjedc=we5 Take the survey now!]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, 18:41, 29 mar. 2018 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/we5&oldid=17881421 --> == Can you help review Esperanto stemming? == Hello Alifono, I'm trying to find speakers of Esperanto to help me review an Esperanto stemmer, which I hope will improve search on Esperanto-language wikis. I tried to start a [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Need_help_reviewing_Esperanto_stemming discussion], but no one has responded yet. I was hoping you could take a look, comment, and maybe invite anyone else you think could contribute to the discussion. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Uzanto:TJones (WMF)|TJones (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:TJones (WMF)|diskuto]]) 20:31, 20 jun. 2018 (UTC) ==Saluton== Vi erare kreis la artikolon [[Artifakto]]; mi alinomigis al [[Artefakto]], kiu estis alidirektilo. Do mi devis anstataŭi la artikolon kaj mi supozas, ke nun aperos kiel mia kreitaĵo anstataŭ via. Mi konvertis la eraran tajpaĵon en alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 26 okt. 2018 (UTC) ::Kani, ne gravas mia nomo. Dankon por la helpo. Tamen en alilingvaj vikipedioj ekzistas ja Artifakto kun I sed kiel ludo;..? Se mi ne eraras en iu lingvo aperis artefakto (matematiko)...--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:06, 26 okt. 2018 (UTC) ==[[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]]== Saluton. En tiu artikolo estas ĉapitreto Kelkaj opinioj de ĉeestintoj. En ĝi rekte parolas ĉeestintoj, sed oni ne scias kiu kaj tio sonas strange en Vikipedio. Foje ja oni aldonas opiniojn, kritikojn, komentojn pri io ajn, sed oni diras kiu diris tion normale per referenco aŭ citaĵo. Ekzemple pri la lasta UKo iu KKK diris tion kaj tion publikigite en gazeto Esperanto, en retejo Libera Folio ktp. En la artikolo mankas kiel oni prenis tiujn opiniojn. Tio en ajna gazeto havus sian lokon, sed en Vikipedio... mi dubas pri tio. Mi supozas, ke plej facila solvo estus simple forigi tiun parton. Alia eblo estas reverki la tuton kiel opinioj kolektitaj sed kiam, kiu, kie, kiel? Se oni donas al mi almenaŭ ion de tiu informo mi povus klopodi fari tion. Mi ne ŝatas laborigi homojn. Sed tiuj povas elekti fari tion rekte.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:15, 6 feb. 2019 (UTC) :Aparte mi konsilas al vi uzi * en Bibliografio, Eksteraj ligiloj ktp. La grafika aspekto estas pli bela kaj tio estas la kutimo en Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:39, 7 feb. 2019 (UTC) Mi simple trovis la opiniojn sur la retejo de la festivalo. Vi rajtas forigi la opiniojn. Vi pravas sed por aldoni referencoj ofte mankas en esperanto tiujn.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:40, 7 feb. 2019 (UTC) ==Dua mondmilito== Saluton. Por la [[Dua mondmilito]] mi lastajn monatojn dediĉis tempon kaj energion al tiu temo en Vikipedio. Mi ne verkis la artikolon prie, sed plibonigis ĝin, bluigis ligilojn (kreis rilatajn artikolojn) kaj aldonis ion. Krome mi kreis artikolojn ''Tempolinio'' por ĉiu unuopa jaro kaj samtempe kreis pliajn artikolojn prie. Mi proponis la artikolon por esti konsiderata Leginda (ne Elstara) kaj baloto aperas en la komenco, sed mi tion faris antaŭ pli ol du monatoj kaj ĝis nun neniu balotis. Mi petas al vi baloti pore kaj same mi proponos al aliaj konatuloj por poste peti al administranto plenumi la kategoriigon. Dankon, amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:34, 20 feb. 2019 (UTC) ==Balasto== Saluton. Lastatempe mi trovas en la redaktopaĝo de viaj artikoloj superfluajn strangajn signojn. Ekzemple el [[Internacia festivalo de la afrika modo]] mi forigis pli ol mil bitokoj sen tuŝi la redakton. Mi supozas, ke tion okazigas la teknikaj rimedoj kiujn vi uzas, eble poŝtelefono. Mi iompostiom forigas tion.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:41, 18 apr. 2019 (UTC) ::Kani, mi tute ne rimarkas tiujn signojn. Mi plefote uzas la tradukŝablonon [Content Translation] eble pro tio car tiu tradukhelpilo ne tute transprenas bone la ŝablonon/kioskon en la dekstra flanko de la artikolo. Ankaŭ okazas ke la referencoj ne estas bone transpreneblaj, sed kutime mi tre kontentas pri la hlepilo... Eble sendu ekrankopion kiam vi denove trovas tiujn strangajn signojn ĉe vi. Dankon pro via atentemo.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:47, 18 apr. 2019 (UTC) ==Saluton== Mi jam ne trovis tiun balaston. Mi vidis artikolon [[Litamo]] ligitan al alilingvaj artikoloj pli similtitolaj al [[Tagelmusto]] (nur en la finna io kiel Litamo), dum ekzistis artikolo Litamo en la angla kaj araba. Do, mi duobligis la artikolon, ĉar nek mi nek aliaj alilingvaj vikipediistoj klare diferencigis. Do, nun ekzistas en Esperanto ambaŭ artikoloj kaj se iu povas diferencigi kaj nuancigi, tiu povos fari sur la sama bazo, ĉu forigante materialon ĉu aldonante ĉu ŝanĝante.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 24 apr. 2019 (UTC) ::Kani, bonege kaj dankon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 18:48, 24 apr. 2019 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:57, 3 jun. 2019 (UTC) ==Citaĵo el la reto== Saluton. Referencoj estas komplikaj aferoj. Unue: oni ne povas ripeti la klarigon el la sama blazono. Due: la blazono Citaĵo el la reto tute ne funckias, pli bone nur meti la referencon inter []. Vidu ekzemple kiel mi purigis en [[Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj]]. Tamen estas aliaj ebloj. Ĉiuokaze vi rigardu la rezulton en la metitaj artikoloj. Se aperas fuŝa ruĝa frakaso, tio signifas, ke io ne bone funkciis. Mi jam purigis aliajn artikolojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 4 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] kaj [[Aztekoj]] estis akceptitaj kaj venos la vico de la artikolo [[Simone de Beauvoir]], kiu estis proponita en januaro 2018. Do, preskaŭ dum unu jaro kaj duono atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 30 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Do, mi ekigos kampanjon por akceptigi tiujn artikolojn kiel legindaj artikoloj, Kelkaj atendas dum pli ol unu jaro. Jen ili: [[Jorge Luis Borges]], [[Baziliko Sankta Petro]], [[Bildliteraturo]], [[Bogoto]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Brita imperio]], [[George Byron]], [[Bovo]], [[Aŭgusto Cezaro]], [[Johannes Brahms]], [[Miguel de Cervantes]], [[Winston Churchill]], [[James Cook]], [[Le Corbusier]], [[Citrono]], [[Diplomatio]], [[Salvador Dalí]], [[Marie Curie]], [[Isabel la 2-a (Hispanio)]]. Mi petas balotojn almenaŭ por kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:46, 24 aŭg. 2019 (UTC) ==[[Kultura regreso]]== Saluton. Vi forgesis ligi la artikolon al la pola aŭ rusa versioj: tion mi jam faris. Krome vi forgesis esperantigi la liston de popoloj aŭ nacioj. Mi faris la komencon sed vi kiel aŭtoro pli bone faru tion. Oni malfermas la anglan artikolon kaj oni kontrolas ĉu ekzistas esperanta ekvivalento; se ne, oni esperantigas la vorton aŭ oni forigas la malfacilojn: mi iel montris la vojon. Dume mi metis la averton polurinda. Kiam vi esperantigos la liston, vi povos forigi la averton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:55, 7 okt. 2019 (UTC) :Bonege, ĉio en ordo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:42, 8 okt. 2019 (UTC) ==Interreto de aĵoj== Saluton. Por ligi tiun artikolon, klaku maldekstre ĉe Aldoni ligilojn. Aperos kadro kun lingvo kaj paĝo. Metu ekzemple en, angla, supre kaj Internet of things malsupre kaj sekvu la vojon. Se tio ne funkcias, mi montros alian vojon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:19, 19 okt. 2019 (UTC) ==[[Femicido]]== Saluton. Mi kontraŭas la enkondukon de la neologismo Femicido, inter aliaj ĉar ne estas unuanimeco inter diversaj lingvoj: kelkaj uzas radikon Femi- kaj kelkaj Femini-. Antaŭ tio la esperantlingva alternativo devas esti [[virinmurdo]], dum virinmortigo estas tro milda por tiu fia afero. Mi proponas tiun alinomigon kaj pretas fari la koncernajn ŝanĝojn en la redakto, inkludante la diversajn eblojn, inklude femicidon kaj feminicidon, kiel neologismaj proponoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 20 nov. 2019 (UTC) ==[[Amy Webb]]== Saluton. En kelkaj artikoloj vi lasas veran ĝangalon en la notoj. Mi aranĝis kelkajn el ili, sed mi jam lacas. Ni klopodu solvon: unua paŝo estas ke kiam aperas cito kelkajn fojojn kun sama enhavo, la enhavo devas aperi nur unufoje kaj pro tio aperas frazo "estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2". En tiuj okazoj kie oni ne enmetas enhavon oni aldonas /. Klopodu solvi tion ekzemple en tiu artikolo. Rigardi aliajn artikolojn povas helpi. Lasi ruĝan ĝangalon en artikolo estas venenigita bombono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:35, 9 dec. 2019 (UTC) :Resaluton [[Uzanto:Kani|kani]], mi jam solvis la problemon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:06, 10 dec. 2019 (UTC) ::Ne en tiu artikolo. Se mi iras al Notoj, mi plue vids la ruĝan ĝangalon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:18, 10 dec. 2019 (UTC) Kara [[Uzanto:Kani|kani]] dankon por diri la nomon de tiu artikolo ĉar mi multe tradukas por vikipedio...Dankon. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:49, 10 dec. 2019 (UTC) == Uzanto:Haifa Kamal == Saluton, vi movis paĝon Uzanto:Alifono/provejo al paĝo [[Uzanto:Haifa Kamal]] kaj tiun poste al [[Haifa Kamal]]. Ĉu paĝo Uzanto:Haifa Kamal estas forigenda? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 19:15, 22 dec. 2019 (UTC) ===Dankon [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]]: Ne, mi ne komprenas la kreon de nova originala artikolo pere de la provejo. Restu konservita artikolo al Haifa Kamal. Ĉu vi povas ripari mian provejon aŭ klarigi kiel? Dankon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:41, 22 dec. 2019 (UTC) ::Saluton Alifono, mi korektis la alidirektilon el [[Uzanto:Alifono/provejo]] al paĝo pri [[Haifa Kamal]]. En la alidirektigilan paĝon [[Uzanto:Haifa Kamal]] (ĉar estas vere tre dubinde, ke la menciita kantistino kontribuus en Vikipedio) mi enmetis ŝablonon por forigo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 05:53, 23 dec. 2019 (UTC) == Internacia Tago == Ĉu vi havas referencon pri esperantlingva nomo de la tago? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 19:53, 25 feb. 2020 (UTC) ::jes, edukado.net (diskutoj)--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:10, 25 feb. 2020 (UTC) :: Pli precize? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 18:34, 27 feb. 2020 (UTC) :Atentu, kara Alifono, se vi ne pli precize precizegas la precizon al la precizigisto, vi riskas iri al prizono, precizege.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:36, 2 mar. 2020 (UTC) ==Heredaĵa lingvo== Saluton. Laŭ la principo de sufiĉa neneceso (eble mi eraras pri la nomo) eble la sufikso -aĵ- ne necesas. Tiele la artikolo povus esti alinomita al Hereda lingvo, Heredata lingvo aŭ eĉ simple [[Heredolingvo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:36, 2 mar. 2020 (UTC) ..Kion fari se jam ekzistas similaj paĝoj en kiuj la vorto heredaĵo aperas? Ekz. Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)?--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:51, 3 mar. 2020 (UTC) ==[[Erin Meyer]]== Saluton. En du viaj lastaj artikoloj mi trovis terurigajn ruĝkolorajn avertojn en la referencoj, nome ''Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "NEWYORK" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2, Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "FOR" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2 Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "FOR" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2''. Tio signifas ke se oni uzas la sistemon ref name="FOR" poste sekvu la klarigo nur unufoje kaj por la cetero ref name="FOR"/. Tiel simple; vi povas rigardi kion mi faris.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 2 mar. 2020 (UTC) ...dankon al vi!--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:48, 3 mar. 2020 (UTC) == Translation request == Hello. Can you create and upload the articles [[:en:Azerbaijan State Academic Opera and Ballet Theater]] and [[:en:List of statues in Baku]] in Esperanto Wikipedia? They certainly do not need to be long. Yours sincerely, [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 07:39, 27 mar. 2020 (UTC) :Thank you very much! [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 16:05, 27 mar. 2020 (UTC) ..Hello Karalainza, It is with pleasure that I read your request. I already made to these items a translation into Esperanto, as well as about (azere: Освобожденная азербайджанка). Do you know some speakers of Esperanto in your country? If not, maybe someone wants to translate the page https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_culture into azerian language? I would appreciate this. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:57, 27 mar. 2020 (UTC) ==inflekto== Saluton. Tiu estas ne-PIV-a vorto, kiun mi ne komprenas. Mi anstataŭis ĝin al proksima ''fleksio'', kiu ŝajne estas la celo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:31, 1 jun. 2020 (UTC) :: Kara Kani ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) al kiu vikipedia artikolo ĝi rilatas, ĉar mi ofte redaktas...--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:18, 5 jun. 2020 (UTC) :::Saluton. Ankaŭ mi ofte korektetas kaj nun ne memoras kie estis uzita ''inflekto''. Nun mi ĵus korektetis [[Fariba Adelkhah]], ekzemple la lingvo en Irano estas [[persa]] kaj ne farsa, kiu estas la adjekto de [[farso]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 8 jun. 2020 (UTC) ==[[Kaligrafio]]== Saluton. Vi iom eraris alinomante artikolon [[Skribadarto]] al [[Kaligrafio]]. Ne per si mem, sed pro la proceduro. Unue, ĉar estas establita protokolo por alinomi artikolojn, eĉ se oni rajtas fari tion por evidentaj eraroj; tamen tiu estis unu el la 1000 havendaj artikoloj, do plej gravaj. Tiu protokolo estas en la paĝo [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]; tie vi povas vidi la ofte ardajn diskutojn pri tiu afero. Ne gravas ĉu vi pravas pri la tialoj fari tiun ŝanĝon. La kutimo estas fari tion tie. Due, vi mistajpis Kalilgrafio anstataŭ Kaligrafio. Do, nun la afero estas eĉ pli malbona, tute erara. Nun pro tiu afero, faru nenion, mi zorgos. Nur sciu ke ankaŭ la eblo [[Kaligrafio]] ekzistas kiel alidirektilo al la erarnomita artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:46, 13 jul. 2020 (UTC) Al [[Uzanto:Kani|kani]] dankon pro via rimarko kaj helpo.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 19:43, 13 jul. 2020 (UTC) ==Hungara nomformo== Saluton! Mi dankas vin pro la ĵus kreinta artikolo. Mi aldonis la prononcon kaj la informkeston. Se interesas vin mia nomformo en artikolo, mi uzas: '''János Rózsás,''' laŭ hungarlingve kutima sinsekvo '''Rózsás Sándor'''.... --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:29, 6 aŭg. 2020 (UTC) == Malferma fonto == Saluton, Alifono. Vi alinomis [[malferma kodo]], sed la rezulto estas mistajpita nomo. Bonvolu revidu. Dankon! ~<span style='color: green'><span title="Lernu Esperanton!">★ '''[[User:NMaia|nmaia]]''' <sup>[[User talk:NMaia|d]]</sup></span></span> 10:08, 23 aŭg. 2020 (UTC) == Vikia paĝo Crosstor == Saluton! Mi ĵus hazarde trovis vian mesaĝon en mia paĝo. Se vi mesaĝas al mi, ĉiam vi faru en paĝo '''Diskuto''' apud Crosstor. Mi fakte ne uzas tie ,-n, ĉar mia komputila sistemo estas tia, ke mi iras per muŝo al '''blua''' vorto, tiam aperos la komenca frazo de la artikolo. Tiel ĝis tiam mi ŝparis 23 mil da ,-n. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:31, 23 aŭg. 2020 (UTC) ==Krucoj== Saluton. Kiam mi trairas artikolojn, en tiuj viaj, se temas pri biografioj, mi forigas en la mortodatoj la krucojn. Mi scias, ke en kelkaj vikipedioj, ekzemple la germana oni uzas asteriskon por naskodato kaj krucon por mortodato. Tiu kutimo ne estas tiom internacie akceptebla, dum [[kruco]] estas certe kristana simbolo. Fakte ne necesas tio, se oni indikas post la nomo la du datojn unu post alia. Evidentas, ke la unua estas la nasko kaj la dua la morto. Se estas nur unu dato kaj temas pri nuntempuloj, evidentas, ke temas pri la naskodato. Se estas nur unu dato kaj ne temas pri nuntempuloj, oni povas indiki tion per n. aŭ m. Mi supozas, ke tio kongruas kun la internacieco kaj neutraleco de Esperanto kaj certe kun la kutimo en Vikipedio. Tio plej pravas kiam temas pri personoj kiuj tute ne estis kristanaj. Eble estas regulo pri tio ie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 24 aŭg. 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:48, 25 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> ==[[Araba-israela konflikto]]== Saluton. Tiu artikolo estis proponita kiel Elstara artikolo en 2017, sed ankoraŭ ricevis nur du porajn voĉdonojn kaj neniun malporan. Eble vi iom kontribuis al ĝi. Se eblas, bv baloti por ke oni povu finigi la aferon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:23, 22 nov. 2020 (UTC) :Tamen mi ĵus konstatis, ke la baloto estas fermita, sed la plenumo ne estis farita. Do, mi demandis la respondeculon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:42, 22 nov. 2020 (UTC) ==[[Sektarismo]]== Saluton. Mi opinias, ke tiu titolo estas neologismo tro kopieca de aliaj lingvoj kaj ke en Esperanto devus esti [[Sektismo]]. Fakte PIV agnoskas sektismon kaj tute ne sektarismon, kiu estus fanatika sekvo de sektaro, kio malfacile kompreneblas, ĉar sektismo esence estas fanatika sekvo de nur unu sekto kontraŭ aliaj. Neologismoj estas akcepteblaj, sed nur se ili ne kolizias kun alia signifo en Esperanto. Ĉu vi ne samopinias?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 24 dec. 2020 (UTC) ==[[Persa lingvo]]== Saluton. Ŝajne vi forigis en tiu artikolo la markilon kiel Havenda artikolo. Havendaj artikoloj estas fiksa listo de 1000 artikoloj, kiu ne povas esti ŝanĝita; plej verŝajne vi faris tion senintence, nome la 11 okt. 2020. Kiam vi estos en tiuj havendaj artikoloj kun la verda markilo, atentu pri tio kaj ne forigu tiun markilon, ĉar tio rezultas en peniga laborigo por la respondeculo kiu devas serĉi inter milo da artikoloj tiun kiu perdis la markilon. Dankon. Kaj redankon se vi ampleksigas kelkajn el tiuj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 23 jan. 2021 (UTC) :Mi ne plu retrovas pri kiu paĝo vi parolas (URL)...Pardonon pro la okazigo de tiu grava ĝeno al vi.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:27, 24 jan. 2021 (UTC) ::Mi parolas pri la artikolo [[Persa lingvo]]. En la historio de tiu artikolo vi povas trovi vian faron. Vi povas konstati, ke nun estas la verda markilo en la supra dekstra angulo de la artikolo. Estas en tiuj artikoloj kie vi (kaj ĉiuj) devas atenti por ne forviŝi tion. Kaj ne estis mi kiu devis serĉi la perditan artikolon (inter milo) sed alia vikipediisto. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:04, 24 jan. 2021 (UTC) == Nova subkategorio de 1Lib1Ref == Saluton, Alifono! Vi estas la unua kuraĝulo por partopreni en la kampanjo [[Projekto:1Lib1Ref]] en Esperanto! Gratulon! Mi ŝatus atentigi vin pri novaĵo en la kampanjo - subcelo pri Centra kaj Orienta Eŭropo. Tio rilatas nur al lingvo de partoprenanta Vikipedio (''ne'' temas pri temo de la artikoloj) - kaj Esperanta Vikipedio estas oficiale akceptita. '''Por vi tio signifas''', ke vi povas aldone konkursi por premio. Sufiĉas ke vi en resumon de redakto skribu ambaŭ kradetikedojn '''#1Lib1Ref #1Lib1RefCEE'''. Amike! --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:44, 25 jan. 2021 (UTC) == Ryokan‎‎ == Saluton, Alifono. Mi ĵus vidis, ke vi ekuzis la vorton "konfunu" je la komenco de la artikolo [[Ryokan‎‎]]. Kion ĝi signifas? Mi tute ne konas ĝin. Mi konas nur la vorton "konfuzu". Ĉu eble temas pri tio? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 28 jan. 2021 (UTC) :: Dankon. Estis tajperaro. Estu efektive konfuzu! Kio pri la hispanaj helpfilmetoj por verki en Vikipedio? Ĉu iu povas krei almenaŭ filmeton kiel aldoni referencojn en la Esperanta vikipedio? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:01, 28 jan. 2021 (UTC) :::Saluton, Alifono. Bedaŭrinde mi ne scias, kiu povus fari helpofilmetojn pri verkado en Vikipedio. Eble vi foje demandu sur la paĝo [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo]]. Tiam pli da uzantoj eble legos tion. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:14, 28 jan. 2021 (UTC) :::Dankon kara! Mi petis kaj ankaŭ diskonigis jenon en la socia retejo MiaVivo: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Helpfilmeto_en_Esperanto_pri_kiel_aldoni_referencon%2Ffonton --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:12, 28 jan. 2021 (UTC) == Ryokan (gastejo) == Saluton, Alifono. Mi ĵus korektis vian alidirektilon al [[Ryokan (gastejo)]]. Mankis s en la krampa parto. - Ĉu bone? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:10, 28 jan. 2021 (UTC) == Bonvolu voĉdoni pri mallokaj ŝablonoj - antaŭ la 28-a de Aprilo == Saluton, Alifono! Grava parto de Vikipedio estas ties ŝablonoj. Ili kreas ekzemple informkestojn, ligilojn al eksteraj fontoj, diversajn kestojn, formatigas referencojn kaj simile. Sed prizorgadi ilin estas nefacila teĥnika laboro kaj ni de jaroj suferas pro malalta kvalito de multaj el ili, kaj ofte eĉ plena manko. Por helpi pri tio fundamente, estas propono funkciigi sistemon, kiu ebligus uzadon de ŝablonoj de centra loko (kun eblo pluuzi lokajn ŝablonojn de nia Vikipedio, se ni specife ilin volus). Sed la propono bezonas subtenon por efektiviĝi. '''Tial mi petas vin esprimi vin ĉe <big>[[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj]]</big>'''. Mi proponas, ke vi esprimu vian opinion en ĉiu projekto, kie vi aktivas aŭ kiun vi ofte legas (eĉ se vi jam esprimis vin aliloke). Mi estas teĥnikisto kaj mi plene subtenas la proponon - mi vidas kiamaniere ĝi helpos kaj mi scias, ke ĝi helpos vere multe, precipe al malgrandaj lingvoj. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:13, 27 apr. 2021 (UTC) ==[[Emil Habibi]]== Saluton. Mi alinomis al [[Emil Habibi]], ĉar ĉiuj lingvoj literumas tiel, inklude la hebrean kaj la araban.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 29 apr. 2021 (UTC) ==[[Carmen & Lola]]== Saluton. Kial uzi tiun simbolon ne tiom uzata en Esperanto kiom en la internacia normalulejo? Titolo povus esti simple Carmen kaj Lola, kaj uzi propran vorton kiel en la franclingva kaj aliaj versioj. Se oni alinomas, [[Carmen & Lola]] restos kiel alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:00, 18 maj. 2021 (UTC) == Liberio == Saluton, Alifono. Ĉu vi eble jam legis la diskuton pri [[Liberio]], en la [[Diskuto:Liberio|tiea diskutopaĝo]]? Vi skribis la aserton en la artikolon, ke Liberio estus la tria plej granda lando de la mondo. Tio ne veras, ĉar tiun rangon jam havas Ĉinio. Mi ĵus korektis la fuŝon laŭ [[:de:Liste von Staaten und Territorien nach Fläche]]. Bonvolu labori pli akurate, se eblas. Dankon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:30, 24 maj. 2021 (UTC) ::Mi tradukis tiun informon el alilingva vikipedio kaj feliĉus se vi ĝustigas tiun eraron aldonante la germanan referencon. Dankon al vi Tlustulimu!--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:02, 24 maj. 2021 (UTC) == Rezultoj de Vikiprintempo 2021 jam baldaŭ - danke al nova teamano! == Kara Alifono, dankon pro via partopreno en [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! Via kontribuo estas valora kaj helpas al disvolvo de Vikipedio! Dum lasta tempo ni en la organizo ''Esperanto kaj Libera Scio'', kiu organizis la konkurson, laboris ne nur pri novaj agadoj, sed ankaŭ pri pligrandigo de nia teamo. Tio estas aparte grava por daŭropoveco de la organizo. Mi mencias tion, ĉar ni trovis novan kalkulanton de rezultoj de konkursoj. VikiPrintempo 2021 estas la unua konkurso, kiun li kalkulos, laŭplane jam tiun ĉi semajnofinon. La rezultoj kaj disdono de premioj sekvos nelonge poste. Dankon pro via pacienco! Se vi volas pli konkursi, ĝuste nun okazas '''[[Projekto:Unesko 2021|konkurso kun la temo de Unesko]]''' - proponis ĝin UEA mem laŭ rekta instigo de Unesko {{Rideto|;-)}} Sekva simila konkurso temos pri Ameriko kaj okazos en Oktobro. Dum Julio-Aŭgusto estas planata facila konkurso pri aldonado de plurmediaĵoj al artikoloj - spertaj Vikipediistoj estas bonvenaj, sed tiu celas precipe al novuloj. Mi esperas, ke vi ĝuis la verkadon kaj konkursadon! Se vi estontece ŝatus ne konkursi, sed organizi, aŭ havas ideon pri alia bona laboro, bv. [https://esperanto.wiki/kontakto kontakti nin]! Amike, organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:51, 2 jun. 2021 (UTC) == Dankon pro via partopreno en Afrika monato 2021! == Kara Alifono, dankon pro via partopreno en [[Projekto:Afrika monato 2021|Afrika monato 2021]]! La rezultoj estos kalkulitaj laŭplane tuj la sekvan semajnofinon. Rezultoj kaj disdono de premioj sekvos baldaŭ post tio. Se vi volas konkursi plu, mi invitas vin al la '''[[Projekto:Unesko 2021|konkurso pri Unesko]]''', kiu okazas ĝuste nun. Ni organizas ĝin kun UEA laŭ rekta instigo de Unesko! Amike, organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:35, 2 jun. 2021 (UTC) == Paĝoj pri kolpako kaj kalpako == Ŝajnas al mi, ke vi en provo ŝovi la paĝojn pri kolpako kaj kalpako forviŝis la tutan enhavon en novembro 2020. Ĉu vi mem emus ripari tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:41, 13 jun. 2021 (UTC) ::La enhavoj estu kunigitaĵ, ĉu?--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:35, 14 jun. 2021 (UTC) == Via premio de Afrika monato 2021 == Kara Alifono, gratulon pro via venko en la konkurso [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! La 12-an de Junio mi sendis al vi '''gravan retmesaĝon''' kun la titolo "Gratulon al venko en la Afrika monato 2021, Alifono!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Vi faris admirindan laboron kaj plene meritas la premion! Mi esperas, ke vi prenos vian premion kaj ĝuos ĝin! '''Bonvolu respondi ĝis la lundo la 28a de Junio, 12:00 UTK''' - post tiu tempo mi transdonos vian premion al la venkinto sekva en la vico! '''Bonvolu (per retmesaĝo aŭ ĉi tie) respondi kiom eble plej frue!''' Amike, la organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 15:53, 25 jun. 2021 (UTC) == Via premio de Unesko-konkurso 2021 == Kara Alifono, gratulon pro via venko en la Unesko-konkurso 2021! La 10-an de Aŭgusto mi sendis al vi retmesaĝon kun la titolo "Gratulon al venko en la Unesko-konkurso 2021, Alifono!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Amike {{R|;-)}} --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:34, 14 aŭg. 2021 (UTC) ==Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj== Saluton. Estas proponoj tie kiuj postulas balotadon, nome por [[Mil kaj unu noktoj]], [[Modo]], [[Mohamedo]], [[Monarkio]], [[Eŭropa Parlamento]], [[Monto]] kaj [[Naturo]]. Mi kuraĝas ĝeni vin petante voĉdonon por almenaŭ kelkaj el tiuj proponoj, tiuj kiuj plej altiros vin, ne gravas ĉu pozitive aŭ male. Miaj intencoj estas: unue ke la decido estu pli kolektiva eble, kaj due ke la nombro de legindaj artikoloj estu pli multnombra ol tiu de elstaraj artikoloj, kiel necesa larĝa bazo por piramido. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:34, 14 nov. 2021 (UTC) == Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos == Hello. I have removed the Greek name from [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] because it was not sourced. By the way, the name [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] is not sourced either. [[Uzanto:Veverve|Veverve]] ([[Uzanto-Diskuto:Veverve|diskuto]]) 20:41, 31 jan. 2022 (UTC) :Dankon. Merci. Thanks. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:53, 3 feb. 2022 (UTC) == Blankenberge == Saluton, Alifono. Mi ĵus rimarkis, ke vi provis uzi la ne ekzistantan kaj verŝajne eĉ ne ekzistontan ŝablonon "IPA-nl" en [[Blankenberge]]. Mi anstataŭis tion per {{ŝ|IFA-prononco}}. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:52, 5 jun. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]]Koran dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:05, 6 jun. 2022 (UTC) == Vikivojaĝa konkurso speciale por Esperantaj renkontiĝoj == Kara, Alifono, ĉar vi pasintece partoprenis artikol-redaktan konkurson, vi povus interesiĝi ankaŭ pri la nuna konkurso okaziĝanta en Vikivojaĝo partnere kun organizantoj de Esperantaj renkontiĝoj - '''[[:voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|Eventejo 2022]]'''! Dum Vikivojaĝo estas ĝenerala vojaĝa gvidilo, unu el plej gravaj uzokazoj por esperantistoj estas ĝuste veturado al Esperantaj renkontiĝoj. Tial ni partneriĝis kun pluraj organizantoj - ni verkas vojaĝan gvidilon pri ilia renkontiĝo kaj ili provizas premiojn. Unuflanke ni volas krei detalajn gvidilojn por pluraj landoj, urboj kaj lingvoj, kiuj estos utilaj por multaj jaroj ankaŭ en estoneco. Duaflanke ni volas instigi ankaŭ aliajn organizantojn de Esperantaj renkontiĝoj al uzado de Vikivojaĝo por helpi al siaj partoprenontoj. Tiel ni povas krei virtan cirklon, kiu helpos krei la plej gravajn partojn de Vikivojaĝo kaj helpos al multaj esperantistoj {{R|;-)}} '''<div style="text-align: center; font-size: 150%" class="mw-ui-progressive">{{Alklakebla butono|voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|PARTOPRENU LA KONKURSON}}</div>''' Amike, --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] 19:23, 8 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KuboF Hromoslav@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Interesi%C4%9Dantoj_pri_konkursoj_en_Vikipedio&oldid=7603400 --> :@[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]]Ĝis mi ne ricevos la jam promesitan premion, mi ne plu emas multe partopreni...bedaŭrinda por UEA kaj Vikipedio...Kion UEA respondis al vi rilate al tiu situacio? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:09, 9 jun. 2022 (UTC) ==Or(t)ografio== Saluton Alifono, en viaj lastaj redaktoj al [[Afganio]]/Afganujo, vi ŝanĝis subsekcian titolon de "orografio" al "ortografio". Tamen "orografio" evidente estis la celita vorto; eventuale oni povus ŝanĝi ĝin al alia titolo, ĉar ne ĉio en la subsekcio strikte respondas al la difino de "orografio". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:22, 30 jun. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Vi mem decidu kaj aranĝu. Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:23, 18 jul. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis proponoj por Legindaj artikoloj parte pro ĝisdatigo de la listo. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Olimpiaj ludoj]], [[Futbalo]], [[Kastilio kaj Leono]], [[Eiffel-Turo]], [[Berlino]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Moskvo]], [[Pekino]], [[Biciklo]], [[Hundo]], kaj [[Ĉevalo]]. Bonvolu viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:28, 13 aŭg. 2022 (UTC) ==Setlanto== La vortoj setlanto kaj setlejo NE estas de araba origino kaj de la radiko de "وطن" (hejmlando), ĉar tiu radiko estas komponita de literoj U-T-N malfacile akordigebla kun seTlaNto. Tio plie malverŝajnas dum tiu radiko setl- estas uzata ĉefe en ĝermanlingvaj landoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:01, 22 aŭg. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis troaj proponoj por Legindaj artikoloj kaj estis ioma ĥaoso inter du listoj; nun mi aranĝis la liston. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Sporto]], [[Bestoj]], [[Fajro]], [[Mamuloj]], [[Blankkapa maraglo]], [[Mezepoko]], [[Ponto]], [[Muta cigno]], [[Griza ansero]], [[Albert Einstein]], [[Alpoj]], [[Dompasero]] kaj [[Portugalio]]. Bonvolu, kiam eblos, viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:17, 23 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:02, 24 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 24 okt. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]] Mi bedaŭras tion, sed sciu ke mi persone havis neniun decidon rilate al la nova aspekto. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:43, 3 nov. 2022 (UTC) :::Ne zorgu. Mi sendis saman mesaĝon al miaj kunlaborantoj, sendepende de kiu venis la decido. La bona novaĵo estas ke oni lasis eblon resti en la ĝistiama aspekto, do ĉio en ordo. ::[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:46, 3 nov. 2022 (UTC) ==Budapeŝto== Mi ne konsentas pri tio. Plejparte la fontoj-referencoj estis kreoj de aliuloj. Tio estus ege granda laboro kaj tio tirus energion el kreoj de novaj artikoloj. Tio estas fiasko de plena Vikipedio, ofte la maŝino aldonas, ke rompita fonto. Se vi havas energion pri tio, vi faru laŭplaĉe.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:37, 17 nov. 2022 (UTC) ==[[Boutens, Peter Cornelis]]== Saluton. Tiu ne estas la normala ordo en la titoloj de pripersonaj artikoloj, sed [[Peter Cornelis Boutens]]. Mi supozas, ke vi povas fari la alinomadon. La ordo Boutens, Peter Cornelis utilas nur por DEFAŬLTORDIGO:.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:29, 17 dec. 2022 (UTC) :Nu, mi alinomis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 dec. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], dankon. Iu alia jam ĝustigis. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:53, 29 dec. 2022 (UTC) ==[[Ariana Sayeed]]== Saluton. En tiu artikolo mi trafis vorton "geĵurnianoj". Mi ne certas ĉu temas pri tajperaro anstataŭ geĵurnalistoj. Aŭ alia koncepto kiun mi ne konas. Krome, se la anglalingva titolo devenas nur el okcidentlingva artikolo, la traduko en Esperanto sufiĉus, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:17, 23 jan. 2023 (UTC) == Burokratoj == Saluton! Ĉu vi bonvolus [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Burokratoj|partopreni en elekto de du novaj burokratoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:08, 17 feb. 2023 (UTC) == [[Tropfest]] == Saluton. Mi kaŝis frazon en la komenco pri unua internacia festivalo. Ne klariĝis pri kiu unueco aŭ internacieco temas, ĉar estas multaj pli fruaj internaciaj kinfestivaloj en la mondo. Mi jam vidis, ke ekzemple ankaŭ en la anglalingva versio estas la sama aserto, sed pri kio temas? Eble vi povas klarigi aŭ definitive forigi la aserton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 20 feb. 2023 (UTC) ==[[Amerindiana fluto]]== Saluton. En tiu titolo mankas litero ko, tiel ke ĝi iĝu Amerikindiana fluto, ĉar radiko aŭ kunmetaĵo ''amerindi-'' ne ekzistas en Esperanto. Tamen la radiko ''indian-'' jam enhavas la koncepton Ameriko (vidu PIV), tial la titolo povus iĝi simple Indiana fluto. Al kiu direkto vi proponas alinomon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:14, 25 mar. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], jes vi tute pravas. Mi lasis min tro inspiri de la franca lingvo...ve! Vi povas alinomi ĝin al Indiana fluto. Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:35, 26 mar. 2023 (UTC) == VikiPrintempo COE 2023 == Saluton! Ĉu vi eble partoprenos [[Projekto:VikiPrintempo_COE_2023/Partoprenu |VikiPrintempon COE 2023]]? (Pri centra kaj orienta Eŭropo.) Estas tempo ĝis la fino de majo. - [[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 08:29, 18 apr. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]], dankon pro la invito sed mi ne partoprenos. Eble ni aŭdos pri ĝi en la telegramkanalo de vikipedio? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:25, 18 apr. 2023 (UTC) ==[[Hindustanoj]]== Saluton. [[Hindustano]] en Vikipedio kaj en [[PIV]] estas la norda ebenaĵo. Hindustana estas ĝusta vorto por la lingvo. Sed Hindustanoj por la popolo ŝajnas malĝusta kaj nur kopio de la german-nederlanda vorto. Pli ĝusta estus Surinamhindoj, Surinambaratanoj ktp., same kiel estas en la aliaj lingvoj. Surinamhindostananoj aspektas tro longa, ĉu ne? Indas alinomi. Se vi elektas alternativon, vi mem povas alinomi; se vi preferas, ke mi alinomu, bv diri.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 24 apr. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]]: prefere vi mem ŝanĝu al Surinamhindoj ĉie en nia vikipedio, ĉu? Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:43, 24 apr. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:31, 24 jul. 2023 (UTC) == Kategorio:Esperanto-tradukoj == Kara Alifono, vi metis tri paĝojn en ankoraŭ neekzistan kategorion [[:Kategorio:Esperanto-tradukoj]], sed ne kreis ĝin, kaj sincere dirite mi supozas ke se oni prenus tian novan kategorion serioze, tiam tie devus esti multe pli da biografioj de verkistoj. Do via proponeto estas ankoraŭ ne-matura, nefinita. Mi nun vokiĝas for de la komputilo, kaj ne jam sondis ĉu estas iu alia kategorio kun iom alia vortumo sed sama celo. Sed mi petus vin kuraĝe plusekvi vian proponon, ĝis tie ekzistas vera kategorio uzebla ankaŭ por aliaj biografioj de verkistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:41, 4 aŭg. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi ne scias kiel krei novan kategorion [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:40, 12 feb. 2024 (UTC) Nun mi trovis ke estas tre ampleksa superkategorio [[:kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo]] kun multaj subkategorioj. Eblas opinii ke la kunmetita vorto "tradukliteraturo" eble ne tiom elegantas, sed iel ĉiu kategorio devas nomiĝi, kaj la nomo kompreneblas. Mi pendas ke la tri paĝetoj devus eniri la subkategorion "[[:kategorio:Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎]]". Poste eĉ ne necesos forigi la tiam malplenan neekzistan kategorion [[:Kategorio:Esperanto-tradukoj]], ĉar ĝi ĉiukaze ne ekzistas. Sufiĉos simple forgesi ĝin. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:51, 21 sep. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi preferus ke aperu listo el kiu elekti kaj tial kun la vorto '''traduko''' aŭ '''Esperanto-traduko''' aŭ '''Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj''' estus pli facile trovebla, ĉu? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:44, 12 feb. 2024 (UTC) ::Fakte, la "[[:kategorio:Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎]]" facile ankaŭ povus nomiĝi ''Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj'', sed en la [[:kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo|supera kategorio]] (pri kies iom maleleganta kunmetita vorto "tradukliteraturo" mi supre jam komentis, sed tamen alvokus toleri la iom malelegantan formon) estas '''multaj''' unuopaj kategorioj kun la formo "Verkoj el la esperantigita ...lingva literaturo", kaj ŝanĝi ilin ĉiujn al via proponita formo estus grandega fortostreĉo, kiun mi pensas ke ni nepre evitu. Fakte la kategoriaj titoloj "Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎" kaj "Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj" esence priskribas la samon. Mi konfesas ke '''via''' propono de titolo (same ankaŭ pri ĉiuj alilingvaj kategorioj) al mi subjektive plaĉus '''pli''' kaj ankaŭ estus pli konciza, sed mi vere malkonsilas pro tiom iom stila nuanco en la modelo de kategoriaj titoloj nun ekigi grandegan projekton ŝanĝi ĉiujn kategoriajn titolojn - jes la formo "Verkoj el la esperantigita ...lingva literaturo" estas gramatike same ĝusta, nur estas iom alia stila nuanco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 12 feb. 2024 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:26, 21 sep. 2023 (UTC) :Mi konsentas, sed ne trovas ligilon kie mi aprobu...@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:38, 12 feb. 2024 (UTC) ::La [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|ligilo]] ankoraŭ situas tie kie ĝi estis en septembro 2023, sed la voĉdono jam estis finita post malmultaj tagoj, post kiam mi iom atentigis pri ĝi, kun klara sinteno permesi la novan roboton, do funkciis ankaŭ sen via voĉo. Sed bonas ke vi notis ke ankaŭ vi voĉdonintus por la propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 12 feb. 2024 (UTC) == [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Rasismo en la Esperanto-movado|Diskuto pri forigo de artikolo]] == Saluton, vi kunkreis la tekston [[Rasismo en la Esperanto-movado]], pri kiu nun [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2023/Oktobro#Rasismo en la Esperanto-movado|estas diskuto ĉu necesas komplete forigi ĝin]], ĉar mankas sufiĉaj referencoj, kaj tial eblus havi la impreson ke temas pri vikipedie ne-bonvena [[VP:NOE|"originala esploro"]]. Kiam komenciĝis la diskuto antaŭ semajno, neniu atentis atentigi la kontakteblajn kunredaktantojn de la teksto, tion mi jen volas ankoraŭ fari, kaj proponas vastigi la diskutan tempon al dua semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 5 okt. 2023 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 5 okt. 2023 (UTC) :Ankaŭ por tiu diskuto la tempo delonge pasis, kaj bedaŭrinde ne sufiĉis la materialo por defendi la tekston. Ke ĝi forpreniĝis, estas iom bedaŭrinda, ĉar la temo estas principe interesa, sed nun ĝi ne plu estas, ĉar ni ne sukcesis konvinke solidigi ĝin per referencoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 12 feb. 2024 (UTC) ==[[Legoscio]]== Saluton. Vi iam alinomis tiun artikolon al Literatio, se mi ne eraras, nekonsultinte la koncernan diskutejon pri alinomadoj. Krome kiel konfesas la referenco en la redakto, tiu vorto estas nur propono de neologismo, kiu eĉ ne estas en [[PIV]], fare de malgranda babilrondeto. En multaj lokoj en Vikipedio oni insistis, ke ĝi ne estas forumo por reformoproponoj. Tial mi revenigis la artikolon al la titolo kiun ĝi havis dum jaroj. Ĝi devas resti tiel, maksimume kiam temas pri unu el la Mil Havendaj Artikoloj. Mi ankaŭ reredaktis la enkondukon. Se vi volas aldoni tiun informon kiel lingva noto, vi povas fari ĝin en la fino de la artikolo, por ne piedpremi la antaŭajn kontribuintojn. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:39, 4 nov. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], kara, mi aldonis lingvan noton. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:01, 12 feb. 2024 (UTC) == Rajtoj kiel revizianto/kontrolanto == Mi ĵus vidis la tekston pri [[Bahaa Kredo]], kie amasiĝis 16 kontrolendaj redaktoj, la mezaj estis de vi, granda plimulto de la redaktoj, kun nur eta redakto de pli nova uzanto antaŭ kaj unu post vi. Unue mi pensis ke eble estis la novuloj antaŭ kaj post vi, kiuj kaŭzis ke la tuta blokaro ankoraŭ ne estis en la stabila versio, sed ŝajnas, ke vi ankoraŭ ne petis rajtojn kiel revizianto/kontrolanto. Mi principe fidas je viaj redaktoj, kaj petus vin peti la rajton en [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]]. Kompreneble povas ĉiam esti, ke iu redakto vekas kritikon de aliaj - tiun kritikon tiam necesas elteni respektive ĉiam eblas eldiskuti diferencojn. Sed principe mi penas ke vi havu la rajton mem aprobi viajn proprajn verkaĵojn kaj ankaŭ rajtu aprobi la redaktojn de novuloj. Tial mi kore instigas vin peti la rajton. Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:43, 8 dec. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi klopodis sed antaŭrigardo donas fuŝan impreson; |} |- | {{UzuloKontilo|{{subst:Alifono}}}} || 12/02/2024 || || [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:07, 12 feb. 2024 (UTC) Mi ne scias, kio malfunkcias en la antaŭrigardo, sed vi simple ankaŭ povas meti vian peton, kopiante alian linion, do tute sube de la listo enkopii la signojn <nowiki> |- </nowiki> <nowiki> | {{UzuloKontilo|Alifono}} || 12/02/2024 </nowiki> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 12 feb. 2024 (UTC) == Ŝimkento == Saluton Alifono. Mi ĵus remetis la informkeston al [[Ŝimkento]]. Ĉu vi mem intence aŭ ial akcidente vida redaktilo forprenis ĝin? - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:43, 8 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 27 apr. 2024 (UTC) == Re:Kontakto == Por retmesaĝi min: [[speciala:retpoŝti uzanton/super nabla]]. —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|<sup>'''Zzz'''</sup>]] 17:09, 20 jul. 2024 (UTC) :La adreso ne videblas ĉar pro privatecaj kialoj mi ne deziras dividi ĝin en vikipediaj retejoj; tamen vi povas uzi la specialan paĝon jam citita ĉi supre (nome: [[speciala:retpoŝti uzanton/super nabla]]) kaj privatmesaĝi min tie. —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|<sup>'''Zzz'''</sup>]] 12:40, 24 jul. 2024 (UTC) ::@[[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ::Mi ĉefe volus peti helpon kun ŝablonoj, ekzemple mapo en la artikolo pri Jemeno kie mi baraktas kun la koloroj en kiuj regas diversaj politikaj entoj. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:24, 3 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Alifono|Alifono]] [[Dosiero:Yes check.svg|15ra|✔]]&nbsp;'''Farite''' en [[Jemeno]]. La uzenda ŝablono *ne* estas [[ŝablono:koloro]], sed estas [[ŝablono:priskribo]]. Ĉaŭ, —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|<sup>'''Zzz'''</sup>]] 14:30, 3 mar. 2025 (UTC) ::::@[[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ::::Multan dankon. Kia gajno de efikeco se oni kunlaboras kaj specialiĝas en iu kampo, ĉu? Denove dankon al vi! [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:39, 3 mar. 2025 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:57, 26 sep. 2024 (UTC) :@[[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] :Mi opinias ke nemalmultaj esperantistoj ankaŭ estas poliglotoj, pli ofte ol en ajna lingvokomunumo, ĉu? Tial prefere ni gardu referencojn en diversaj lingvoj (ankaŭ pro manko de fidindaj kaj akcepteblaj fontoj el Esperantlingva gazetaro. Tiuj kiuj kapablas (ĉu senerare?) traduki kaj volas investi tempon en aldona titoltraduko al Esperanto, tion faru. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:21, 3 mar. 2025 (UTC) == [[Humanismaj sciencoj]] == Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se vi opinias, ke plej bone ni konsultu en la koncerna paĝo de Alinomendaj artikoloj, ni povos fari ĝin. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 27 feb. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:58, 23 jul. 2025 (UTC) == Tiana == Saluton. Alifono kreis ampleksan artikolon kun erara titolo Tiana (Katalonio) kaj nur unu horon poste Samkugatano kreis neligitan artikolon [[Tiana (Katalunio)]]. Mi klopodos kunigi ambaŭ artikolojn. Poste vi povos plibonigi la rezulton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:45, 19 aŭg. 2025 (UTC) == T283143 == Ĉu vi [[phab:T283143|jam vidis tion]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:26, 4 sep. 2025 (UTC) == Esplorbiblioteko == Mi ne scias pri kio vi demandas. Ĉe mi, la artikolo [[Esplorbiblioteko]] aspektas tute normale kaj mi ne vidas tion kion vi referencis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:59, 25 jan. 2026 (UTC) ==Tajpilo de Zamenhof== Antaŭ tri jaroj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=L._L._Zamenhof&diff=prev&oldid=8173379] vi forigis alineon de [[L. L. Zamenhof]], kiun mi estis verkinta, pri lia patento de tajpilo. Mi nur nun rimarkis tion. Ĉu vi faris tion intence? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 6 feb. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] kara, mi ne memoras ke mi tion faris antaŭ tri jaroj, sed mi ja aldonis informojn pri la artikolo TAJPILO rilate al tajpilo kiu kapablis tajpi diakritajn (ĉapelitajn) literojn. Mi invitas vin ankaŭ tie (re) aldoni vian informon. Estu bonvena. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:36, 6 feb. 2026 (UTC) ::Dankon! Me reenmetis en [[L.L. Zamenhof]]. [[Tajpilo]] ŝajnas al mi tro malampleksa por enmeti tian detalon, sed vi elektas iel mencii ĝin, mi ne plendos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:41, 11 feb. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 26 mar. 2026 (UTC) ==Ruĝaj ligiloj== Eble vi ne rimarkis, ke ne estas interkonsento ke ruĝaj ligiloj povas esti "troaj". Dum longa tempo kelkaj uzantoj agis kvazaŭ estas normo pri tio, sed neniam diskutis ĝin. Kaj [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|kiam mi demandis]], montriĝis ke la opinioj de vikipediistoj estas tre diversaj. Se vi tamen pensas, ke estus bone iel limigi la kvanton da ruĝaj ligiloj, eble vi volus provi fari pli konvinkan proponon ol la nigremuloj tiam faris, aŭ atendi ke ThomasPusch provu denove. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 13 apr. 2026 (UTC) ==[[Lazer Shantoja]]== Saluton. De tiu artikolo mi forigis vian averton ''Ŝablono:Leginda artikolo'', ĉar ĝi ne ekzistas tiel. Ekzistas preciza proceduro, kiun vi povas vidi ĉe [[Vikipedio:Legindaj artikoloj]], kie estas Kriterioj por legindaj artikoloj kaj Proponoj por legindaj artikoloj en tabelo dekstre.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 11 maj. 2026 (UTC) :Samtiale mi kaŝis la averton kiun vi trudis en la baloto por Ruĝa milvo. Vi devas sekvi la proceduron priskribitan en [[Vikipedio:Legindaj artikoloj]], kie estas Kriterioj por legindaj artikoloj kaj Proponoj por legindaj artikoloj en tabelo dekstre. Mi estas je via dispono por respondi viajn dubojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:59, 23 maj. 2026 (UTC) ::@[[Uzanto:Kani|Kani]] La tuta proceduro aspektas tro komplike por ne spertuloj tiuterene kaj mi legis en la paĝo kiun vi proponis konsulti ke "La procezo aldoni legindan statuson havas sia(j)n volontula(j)n prizorganto(j)n. Prizorganto(j) longtempe prizorgas la procezon, do precipe fermon de baloto kaj sekvan pritrakton de proponita artikolo (aldonon de leginda statuso)." Do, kial averaĝa kontribuanto faru aŭ fuŝe faras tion? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:08, 4 jun. 2026 (UTC) :::Saluton. Vi pravas, la proceduro povas ŝajni iom komplika, sed nur la unuajn fojojn. Vi povas iri al Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj kaj tie al la parto Kreo de balotpaĝo. Estas kvar paŝoj, kaj ĉefe la tri unuaj estas nepraj. Se vi sekvas tiujn paŝojn, vi vidos, ke ne estas tiom malfacila. Se vi stumblas, mi povos helpi. Pri la alia sciigo "Forigu "Ĉu" sub Diskuto, ĉar temas pri ne sencaĵo" en "Uzanto-Diskuto:Alifono/tekst-arto", tion mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:33, 4 jun. 2026 (UTC) == [[Libera geedzeco]] == Saluton. Mi opinias, ke tiu titolo estas kontraŭdira, aŭ alivorte dirite "geedzeco, kiu ne estas laŭleĝe agnoskita kaj en kiu la partneroj konscie rezignas pri iu ajn civila aŭ religia geedzeco" estas kontraŭdira. Mi pensas, ke la artikolo estus pli bone titolita [[Libera unio]], same kiel en la franca aŭ en la angla. Ĉu vi povas konsulti tion kun alia esperantisto?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 1 jun. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]] Laŭ mi tiu titolo jam ekzistis. Mi konsentas kun vi ŝanĝi ĝin al '''Libera unio''' aŭ ĉu estas interkovriĝo kun '''[[Pluramemo]]'''? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:03, 4 jun. 2026 (UTC) == [[Stanisław Dróżdż]] == Saluton. Ĉu vi havas ian informon pri tio ke Stanisław Dróżdż eventuale uzis aŭ almenaŭ konis Esperanton? Post via traduko de tiu artikolo en Esperanton, AI deklaras ke li estis Esperantisto. Jen la letero pri tio, kiun mi ricevis. :La 16an de 07/2026 Herman Deceuninck skribis: :Karaj, :Stariginta la demandon en Google "Kiu estas la nomo de pola esperantisto kiu produktis artistajn librojn?" mi ricevi jenan AI-respondon: :La pola esperantisto kaj unu el la plej elstaraj pioniroj de konkretaj kaj artaj libroj estas la koncepta artisto kaj poeto Stanisław Dróżdż. Li kreis poemojn kaj tekstojn kiel unikajn artobjektojn, ofte uzante strukturajn geometriajn aranĝojn. [https://culture.pl/en/article/a-foreigners-guide-to-the-polish-alphabet Fonto: https://culture.pl/en/article/a-foreigners-guide-to-the-polish-alphabet]. :MI NE TROVIS REFERENCON POR CERTIGI KE Stanisław Dróżd estas esperantisto aŭ uzis Esperanton en siaj artverkoj. Ĉu vi volas esplori? :Ĉu vi interesiĝas pri konkretaj verkoj de Stanisław Dróżdż, aŭ ĉu vi volas scii pli pri la rilato inter lia Esperanto-fokuso kaj lia arto? :en.wikipedia [ Stanisław Dróżdż] :eo.wikipedia: Libroarto (belartoj) = antaŭ pli ol 20 jaroj estis pola esperantisto kiu faris tion, sed forgesis la nomon. :Herman Deceuninck Mi respondis: :"Mi memoras ke mi vidadis verkojn de Stanisław Dróżdż en polaj monataj revuoj pri literaturo, "Poezja" kaj/aux "Nowy Wyraz", kiujn mi abonis kiam mi estis mezlernejano kaj studento de la unua-dua jaro (en jaroj 1972-1977), kaj verŝajne ankaŭ en "Odra", kiun mi aĉetadis fojfoje. Tamen mi neniam aŭdis pri li kiel esperantisto (kvankam mi tiam ekinteresiĝis pri Esperanto). Nek [https://culture.pl/en/artist/stanislaw-drozdz lia biografio en la angla] en la retejo de la "Instituto Adam Mickiewicz pri pola kulturo" Culture.pl(*), nek iu ajn alia artikolo pri ĝi [https://culture.pl/en/search/Dr%C3%B3%C5%BCd%C5%BC en la sama retejo] mencias Esperanton. Kaj inter 51 artikoloj de tiu retejo, [https://culture.pl/en/search/Esperanto kiuj iamaniere mencias Esperanton], troviĝas 5 artikoloj pri artistoj, sed mi ne trovis lian nomon. Tio nature pruvas nenion, ĉar manko de pozitivaj respondoj ne signifas malekziston de la objekto mem, tamen estas iu sugesto en tian direkton. :(*) "Culture.pl is the flagship brand of the Adam Mickiewicz Institute, a state-run cultural institution under the auspices of the Polish Minister of Culture and National Heritage,..." :Artefarita Intelekto ofte faras erarojn de falsaj asociigoj (tio eĉ estas skribite sub ĉiu respondo de AI en Google AI, Scholar GPT kaj Chat GPT, mi ne scias pri aliaj modeloj, ĉar mi neniam uzis ilin). Fakte, ekzistas la artikolo de esperanta Vikipedio pri Stanisław Dróżdż, sed ĝi ne mencias ke Dróżdż estis esperantisto, tamen AI povis asocii la nomon de la artisto kun la fakto, ke li havas sian biografion en la esperanta Vikipedio por deklari ke "La pola esperantisto kaj unu el la plej elstaraj pioniroj de konkretaj kaj artaj libroj estas la koncepta artisto kaj poeto Stanisław Dróżdż". Sed tio verŝajne estus AI eraro, tiel nomata ''cifereca halucino'' (digital hallucination)." Hodiaŭ mi aldonis al la sinjoro Deceuninck, ke mi demandis vin, kiel la ununuran redaktinton de la artikolo en la esperanta Vikipedio, pri tiu afero, do eble ni ricevos iun respondon de vi. Kaj ke aliflanke li povus (kaj fakte nepre devus) mem demandi la AI de kie venas la informo ke Dróżdż estis esperantisto - tiam plej ofte la AI aŭ montras la fonton de la informo, aŭ konfesas ke tio estis eraro. Amike, [[Uzanto:NoychoH|NoychoH]] ([[Uzanto-Diskuto:NoychoH|diskuto]]) 10:08, 29 jul. 2026 (UTC) obq9cstwpvjf8xqad0m39e8z2kdj8ni Uzanto:Moldur/provejo 2 553077 9440868 9435973 2026-07-28T19:11:20Z Moldur 2507 9440868 wikitext text/x-wiki * [[/Silezio]] * [[/Genealogio]] * [[/von der Leyen]] * [[/Wittelsbach]] * [[/Viktoria (Svedio)]] * [[/Daniel de Svedio]] * [[/informkesto reganto]] * [[/informkesto politikisto]] * [[/Hohenzollern]] * [[/Candy Crush Saga]] * [[/Barbapapa]] * [[/Algebraj strukturoj]] * [[/SCG]] * [[/Windsor]] * [[/Kristersson]] * [[/Karolidoj]] * [[/Jogajlidoj]] * [[/Luks]] * [[/COI]] * [[/Titoloj de artikoloj]] * [[/Estonteco]] * [[/Stuartoj]] * [[/Tronheredontoj]] * [[/Shinawatra]] * [[/Kennedy]] * [[/Nehru-Gandhi]] * [[/Matvejev]] * [[/Ludovikaĵoj]] Memorigilo: * Informkesto: "havas partojn", p527 - "estas parto de", P361 --- "madjaroj, Kiro, korveo, Galezo, Pocdamo, Virgulinsuloj, departmento, ajkido, patricxo, Oranjxo, ..." --- * Reĝino Viktoria regis inter 1837 kaj 1901. * Varsovio estas la ĉefurbo de Pollando. * La neŭtrala elemento de adicio estas nul. * Zlatan Ibrahimovic estas fama sveda futbalisto. * La sildavia estas fikcia lingvo en la bildstrioj pri Tinĉjo. 8ezbv1p9damu8rcq9fihb85xs75e82u Agono 0 555369 9440752 8723629 2026-07-28T13:50:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440752 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Carrera de carros romanos.jpg|eta|300px|<center>La esprimo '''Agono''' difinis ankaŭ ĉar-kuradon, kaj pro tio fama ebenaĵo proksime al [[Romo]] kie ili okazis ricevis ankaŭ tiun nomon.</center>]] '''Agono''' (el la [[antikva greka lingvo|greka]] ''ἀγών'', «konkurso»; {{Lang-la|Agon}}) estas vorto kiu havis diversajn signifojn en la [[Antikva Grekio|antikva greka kulturo]]. Ĝenerale, la esprimo difinis lukton aŭ konkurson, sed en pli larĝa senco oni rilatis ĝin al [[atletiko]], al ĉevala aŭ ĉar-kurado kaj al muzikaj aŭ literaturaj konkursoj kadre de publikaj festivaloj en Antikva Grekio. == Agono en atletiko kaj religio == [[Dosiero:Halteres from ancient Greece.JPG|eta|<center>[[Haltero]]j el [[Antikva Grekio]], elstara atributo de la dajmono '''Agono''' laŭ la skulptaĵo kaj altaro al li dediĉitaj ĉe la stadiono de [[Olimpio]].</center>]] En tiu senco, '''agono''' signifis konkuro aŭ konkurso en atletiko, precipe en la plej antikvaj ''Olimpiaj agonoj'' (''Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες'', la [[Olimpiaj ludoj]]) kaj [[Nemeaj Ludoj]]. La [[Romia imperio|romianoj]] adaptiĝis tiajn sportajn eventojn al sia kulturo, sed la esenco restis same. [[Aŭreliano]] establis la ''Sunan Agonon'' (''Agon Solis'') kaj [[Diokleciano]] la ''[[Kapitolo (Romo)|Kapitolan]] Agonon'' (''Agon Capitolinus''), kiu okazis ĉiujn kvar jarojn, kiel la Olimpiaj ludoj. Pro tio oni ofte kalkulis tempon per ''agonoj''. La ''Agon Adrianalis'' estis fondita de [[Hadriano]] en [[Ateno]], kaj [[Antonino Pia]] elstaris la ''Agon Iselasticus'' en [[Puzol]]. Oni konsideris tiun lastan speciale sakrala palestro: la venkintoj ricevis la nomon ''Ierónicos'' (el ''Ieros'', «sakrala» kaj ''Nike'', «venko») kaj nur rajtis eniri la urbon per breĉo tiucele farita. La ''Agon Musicus'' estis konkurso partoprenata de muzikistoj kaj poetoj, dediĉita ĉiuokaze al [[Ptolemeo]], al [[Apolono]] aŭ al la [[muzoj]]. Oni ankaŭ nomis ĝin ''Neronianus'', ĉar tiu agono estis establita de la imperiestro [[Nerono]]. Oni okazigis ĝin ĉiujn kvin jaroj. Poste, tiaj spektakloj evoluis kaj oni inkludis ilin en pli ĝeneralaj eventoj kiaj la [[Pitiaj ludoj|Pitiaj]], [[Nemeaj ludoj|Nemeaj]] kaj [[Istmaj ludoj]], krom tiuj fonditaj de Diokleciano en [[Romo]], [[Napolo]] kaj [[Alba (Italio)|Alba]]. Ebenaĵo apud rivero [[Tibero]] nomiĝis ankaŭ '''Agono''', ĉar oni okazigis ĉar-kuradojn tie.<ref>[[François Noël]]. ''[[Dictionnaire Universel de la Fable et de la Mythologie]]'', s.v. ''Agon''.</ref> '''Agono''' estis ankaŭ mita personigo de la konkursoj antaŭe menciitaj.<ref name="D">{{citaĵo el libro |familia nomo=Schmitz |persona nomo=Leonhard |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto=[[William Smith]] |aliaj= |titolo=[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]] |origindato= |originjaro= |originmonato= |url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0083.html |formato= |alirdato= |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo=1 |dato= |jaro=[[1867]] |monato= |eldoninto=[[Little, Brown and Company]] |loko=[[Bostono]] |lingvo=[[angla lingvo]] |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj=74 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}.</ref> Ĉi tiu diaĵo estis prezentita en [[Olimpio]] per statuo portanta [[haltero]]jn (''ἁλτῆρες'') en siaj manoj. Tiu skulptaĵo, kiun oni atribuis al [[Dionizo (skulptisto)|Dionizo]], estis dediĉita al iu Smicito el [[Reggio di Calabria|Regio]].<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. ''[[Priskribo de Grekio]]'', 5.26.3.</ref> Pro la atributoj de tiu [[dajmono]], oni identigas la dion Agono al [[Zelo (mitologio)|Zelo]] (fervoro), frato de [[Nika]] (venko). Atletiko kaj religio konektiĝis per la koncepto agono, signifanta specifa defio okaziginta dum religiaj festivaloj.<ref>[[Trapido]] ([[1949]]).</ref> Kun pli larĝa signifo ĝi aperis ankaŭ en la [[Nova testamento]],<ref>''[[1-a epistolo al Timoteo]]'', 6:12.</ref> kie ĝi aludis, laŭ la ''[[Konkordanco]] de [[James Strong]]'', al «sporta renkontiĝo, konkurso aŭ lukto; tial al lukto aŭ tento por la animo».<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://concordances.org/greek/73.htm |titolo=Strong's Concordance |alirdato=2016-03-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121008223834/http://concordances.org/greek/73.htm |arkivdato=2012-10-08 }}</ref> [[Dosiero:Crowning of Victors at Olympia.jpg|eta|500px|center|<center>''Kronado de la venkinto en [[Olimpio]]'', pentraĵo de [[James Barry]] ([[1741]].[[1806]]). La ''Olimpiaj '''agonoj''''' estis la origino de tiu famega evento.</center>]] == Agono en teatro kaj literaturo == [[Dosiero:The Christmas kalends of Provence and some other (1902) (14593945810).jpg|eta|<center>[[Antigona (mitologio) #Filino de Edipo|Antigona]] kaj [[Kreono (Tebo)|Kreono]] ĉefrolas faman '''agono'''n, ambaŭ apogitaj de refrenkoruso, en la [[Antigona (Sofoklo)|teatraĵo]] de [[Sofoklo]].</center>]] En la antikva greka teatro, '''''agono''''' estis formala debato inter du roluloj, ofte kun refrenkoruso aganta kiel juĝisto. La ''proto agonístes'' (ĉefrolulo) estis la unua kiu parolis; la ''deutero agonístes'', la dua; ''tríto agonístes'' la tria, kaj tiel sinsekve. Kutime, la dua rolulo kiu parolis iĝis venkanto de la agono, ĉar al li apartenis la lasta respondo. Metafore, oni ankaŭ uzis la vorton ''agono'' por aludi la precizan momenton kiam homo forpasis aŭ estis preta transiri el vivo al postmorto. De tio devenas la vorto ''agonio''. En la malnovgreka dramo, precipe la [[Malnova komedio]] ([[5-a jarcento a.K.]]),<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=The Agon of the Old Comedy |persona nomo=Milton W. |familia nomo=Humphreys |dato=[[1887]] |verkaĵo=The American Journal of Philology, vol. 8, paĝ. 179-206|url=http://www.jstor.org/stable/287385}}.</ref> agono rilatas al konkurso aŭ debato inter du roluloj en la tre strukturitaj klasikaj tragedioj kaj dramoj. La agono povis formiĝi inter aktoro kaj refrenkoruso aŭ inter du aktoroj kun la duono de la koruso apogante ambaŭ. Per kontraŭstaro de argumentoj, la agono similis en tiuj prezentoj la dialektikajn dialogojn de [[Platono]].<ref>''[[Encyclopaedia Britannica]]'', s.v. ''Agon''.</ref> Tiamaniere, la esprimo transiras la limigojn de siaj klasikaj originoj por signifi, pli ĝenerale, la konflikton sur kiu la literatura verko koncentriĝas. Ekzemple, en ''[[Antigona (Sofoklo)|Antigona]]'', de [[Sofoklo]], la [[Antigona (mitologio) #Filino de Edipo|ĉefrolulino]] tenas dialektikan diskuton (''agono'') kun sia onklo [[Kreono (Tebo)|Kreono]], la reganto kiu devas puni ŝin kaj klopodas ke ŝi komprenu la justecon de lia vidpunkto. Samtempe, Antigona sin defendas per montrado de manko de malbonaj intencoj en sia agadmaniero, influita nur de la amo al ŝia frato. La agono estis klara simbolo de la tiuepoka greka socio, en kies partopreniga demokratio oni debatadis pri konkretaj temoj el malsamaj vidpunktoj pri kiuj oni devis rezoni kaj argumenti. == Agono en nuntempa kulturo == En [[1948]], [[Lincoln Kirstein]] prezentis projekton de baleto sur tiu temo, kiu poste iĝis konata kiel '''''[[Agono (baleto)|Agono]]'''''. Post dek jaroj da laboro antaŭ ĝia premiero, ĝi realiĝis per serio de kunlaboraĵoj inter la koreografo [[George Balanchine]] kaj la komponisto [[Igor Stravinsky]].<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Stravinsky, Balanchine, and Agon: An Analysis Based on the Collaborative Process. |persona nomo=Irene |familia nomo=Alm |dato=[[1989]] |verkaĵo=The Journal of Musicology, 7.2. paĝ. 254-269|url=http://www.jstor.org/stable/763771 web 4-a marto 2014}}.</ref> Balanchine nomis tiun baleton «la plej perfekta verko» rezultanta de sia kunlaboro kun Stravinsky.<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Agon: A Musical/Choreographic Analysis |persona nomo=Stephanie |familia nomo=Jordan |dato=[[1993]] |verkaĵo=Dance Research Journal, 25.2 paĝ. 1-12|url=http://www.jstor.org/stable/1478549 web 4-a marto 2014}}.</ref> [[Harold Bloom]], en sia ''[[Harold Bloom #La kanona afero|La okcidenta kanono]]'' (''The Western Canon''), uzas la vorton '''''agono''''' por priskribi la strebon de la verkistoj solvi intelektajn konfliktojn inter siaj ideoj kaj tiuj, de influa antaŭulo, en kiu «la pli granda glutas la pli malgrandan», ekzemple la ''Agono inter [[James Joyce|Joyce]] kaj [[William Shakespeare|Shakespeare]]''.<ref>[[Harold Bloom]]. ''[[Harold Bloom #La kanona afero|La okcidenta kanono]]'', ĉap. 18.</ref> [[Dosiero:Agon.jpg|eta|<center>Baleto '''[[Agono (baleto)|Agono]]''' ludita fare de [[Carolina Ballet]] ([[2005]]).</center>]] En socipolitika teorio, '''''agono''''' povas aludi la ideon pri kiu el la kolizio de kontraŭstaraj fortoj nepre rezultas pligrandiĝo kaj progreso.<ref>[[Claudio Colaguori]], 2012.</ref> El la greka vorto ''ἀγών'' devenas la esperantajn [[agonio]], [[antagonismo]] kaj [[protagonisto]]. == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://www.theoi.com/Daimon/Agon.html La dajmono Agono ĉe Theoi.com] == Referencoj == * [[Joel Trapido]] ([[1949]]) ''[http://links.jstor.org/sici?sici=0013-1989(194910)1%3A1%3C18%3ATLOTTI%3E2.0.CO%3B2-E The Language of the Theatre: I. The Greeks and Romans]'' Educational Theatre Journal, Vol. 1, Num. 1 (Okt., 1949), paĝ.18–26 {{doi|10.2307/3204106}} * [[Dietrich Ramba]] ([[2014]]): [http://hdl.handle.net/11858/00-1735-0000-0022-5EFD-8 ''Bestimmung der prägenden Wesenszüge im Sport der griechisch-römischen Antike'']. Eld. Univ. Göttingen. * {{citaĵo el libro|familia nomo=Colaguori |persona nomo=Claudio |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo=Agon Culture: Competition, Conflict and the Problem of Domination |origindato=1-a de majo 2012 |originjaro=2012 |originmonato=majo |url=http://books.google.com/books?id=3dS7XwAACAAJ|formato= |alirdato=7-a de majo 2012 |alirjaro= |alirmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto=de Sitter Publications |loko= |lingvo= |isbn=978-1-897160-63-3 |oclc= |doi= |id= |paĝoj= |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }} == Notoj == {{Referencoj|2}} [[Kategorio:Teatro de Antikva Grekio]] [[Kategorio:Ludado]] [[Kategorio:Dajmonoj]] [[Kategorio:Personigoj de la helena mitologio]] [[Kategorio:Baletoj]] [[Kategorio:Socia politiko]] nnzewzji9b20lk5zyithnrxrvgbyby2 Kolektivismo 0 556491 9440973 9302961 2026-07-29T02:46:34Z Sj1mor 12103 9440973 wikitext text/x-wiki '''Kolektivismo''' estas la morala sinteno, [[politika filozofio]], [[ideologio]], aŭ socia perspektivo kiu emfazas la signifon de grupoj aŭ [[komunumo]]j - iliaj identecoj, celoj, [[rajto]]j, rezultoj, ktp. - kaj tendencas analizi temojn en tiuj esprimoj. Kolektivismo estas baza [[kulturo|kultura]] elemento kiu ekzistas kiel la malo de [[individuismo]] (laŭ la sama maniero kiel kulturo de alta kunteksto ekzistas kiel la malo de kulturo de malalta kunteksto), kaj en kelkaj kazoj substrekas la prioritaton de grupaj celoj super individuaj celoj kaj la gravecon de kohezio ene de sociaj grupoj. Kolektivistoj kutime emfazas komunumon, [[socio]]n, aŭ [[nacio]]n. Ĝi estas uzita kaj estis uzata kiel elemento en multaj malsamaj kaj diversspecaj reĝimoj kaj politikaj, ekonomiaj kaj instruaj [[filozofio]]j laŭlonge de la [[historio]] kaj ĉiuj homaj socioj en praktiko enhavas elementojn de kaj individuismo kaj kolektivismo. Kolektivismo povas esti dividita en horizontalan kolektivismon kaj vertikalan kolektivismon. Horizontala kolektivismo substrekas kolektivan decidiĝon inter relative egalaj individuoj, kaj estas tiel kutime bazita sur malcentralizado. Vertikala kolektivismo estas bazita sur hierarkiaj strukturoj de potenco kaj sur morala kaj sur kultura [[konformeco]]j, kaj estas tial bazita sur centraligo. Koopera [[entrepreno]] estus ekzemplo de horizontala kolektivismo, dum [[Armeo|armea]] [[hierarkio]] volus esti ekzemplo de vertikala kolektivismo. == Vidu ankaŭ == * [[Kolektivo]] * [[Individuismo]] *[[Konformismo]] {{projektoj|q=Kolektivismo|ReVo=kolekt1.0ismo}} [[Kategorio:Kolektivismo| ]] mvrg27bfx10vhi4sr024nmyuct4mhnp Uragano Stan 0 558326 9440728 8776232 2026-07-28T13:33:36Z Sj1mor 12103 9440728 wikitext text/x-wiki {{Informkesto uragano | nomo = Uragano Stan | bildo = Stan 04oct05.jpg | priskribo de bildo = <small>Stan la 4-an de oktobro 2005</small> | aperis = la 1-an de oktobro 2005 | malaperis = la 5-an de oktobro 2005 | plej rapidaj ventoj = 130 [[km/h]] (80 [[mejlo]]j/h) | plej malalta aerpremo = 977 [[baro (unuo)|mbar]] ([[Paskalo|hPa]]); 28,85 inHg | homaj mortoj = 1668 | damaĝoj = ekvivalento de 3,9 miliardoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] | trafitaj landoj = {{MEX}} }} '''Uragano Stan''' estis la 18-a nomita ŝtormo kaj dekunua [[uragano]] de la uragana sezono en [[2005]]. Stan formiĝis el tropika ondo la [[1an de oktobro|1an de Oktobro]] post moviĝi en okcidenton de la [[Kariba Maro]]. La depresio malrapide intensiĝis, kaj atingis intensecon de tropika ŝtormo la venontan tagon, antaŭ veni sur teron en [[Jukatano]]. Trapasinta ĝin, la tropika ŝtormo malfortiĝis, sed kapablis reintensiĝi post eniri en la the Golfo de Kampeĉe. Sub favoraj kondiĉoj por tropika disvolviĝo, Stan atingis uraganan forton la [[4an de Oktobro]], kaj poste atingis pintan intensecon kun ventoj de 130 km/h. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Hurricane Stan}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Uraganoj|Stan]] [[Kategorio:Katastrofoj en 2005]] asx9lgxzde222gi6k7s1d94jp8qpdxo Fizika medicino kaj rehabilito 0 563075 9440762 9394565 2026-07-28T14:02:01Z Sj1mor 12103 9440762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''fizika medicino kaj rehabilito '''estas fako de la [[medicino]] kaj de la sanaj sciencoj, kiu promocias la [[sano]]n kaj preventas, ĝi diagnozas, ĝi taksas, preskribas kaj traktas la malsanan staton. Establas prioritaton en la atingo de celoj de ergonomiaj praktikeco, laboro kaj reintegriĝo socia. Uzas la zoologiajn rimedojn, naturaj terapiaj fizikistoj aŭ modifitoj ne jonigaj, kiel laboraj, lingva, komunikadaj kaj kognecaj, edukaj kaj teknikaj helpoj kie estas inkluitaj la ortoprotezoj de ekstera uzo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hss.edu/what-is-physiatry.asp|titolo=What is Physiatry? - HSS|alirdato=2012-10-20|eldoninto=Hss.edu|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181214065947/https://www.hss.edu/what-is-physiatry.asp|arkivdato=2018-12-14}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Verville|first1=Richard|title=War, Politics, and Philanthropy The History of Rehabilitation Medicine|date=2009|publisher=University Press of America|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-7618-4594-2}}</ref>. Komprenas la studon, detekton kaj diagnozon, prevento kaj kirurgia aŭ klinika traktado de la malsanuloj malkapablaj. Nuntempe la fizika medicino estas orientita al: * Profilaktika senso: [[Unuagrada prevento]]. * Terapia senso: [[Duagrada prevento]]. * Reeduko kaj profesia resocianiĝo de la pacientoj: [[Triagrada prevento]] == Difinoj == En 1986 la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] difinis la '''Fizikan Medicinon kaj Rehabiliton''' kiel «la aro de sociaj, edukaj kaj profesiaj mezuroj por restitui al la pacienca handikapulo la plej grandan kapablon kaj sendependecon eblajn». Ĉar en la jaro 2000 la Monda Organizaĵo pri Sano enkondukis la Internacian Klasifikon de la Funkciado, de la Handikapo (CIF-2000) kaj la Sano, la funkciado kaj la handikapo de persono koncipas sin kiel dinamika interago inter la statoj de sano kaj la faktoroj kuntekstaj, tiel personaj kaj mediaj, kio implicas la aktivan partoprenon de la persono al kiu koncernas sian propran rehabiliton kaj la devon de la socio kun la personoj handikapulinoj, inkludante ĉiujn mezurojn destinitajn preventi aŭ redukti al la nepra minimumo la konsekvencojn funkciajn, fizikajn, psikajn, sociajn kaj ekonomiajn de la malsanoj kaj ĉiu el situacioj estigu nedifinitan aŭ transiran kriplaĵon. Aliflanke, la Sekcio de Fizika Medicino kaj Rehabilito de la Eŭropa Unio de Medicinaj Specialistoj, en sia tasko de normaliĝo kaj homologo internacia temas sian sciencan doktrinon kaj sian homan faradon en du kuntekstoj: prevento kaj resanigo per la Fizika Medicino kaj la uzado de la handikapo en la triagrada nivelo de atento al la sano, per la Rehabilito. Tiel, ĉi tiu fako havas propran, kiu faras ĝin malsama kaj sendependa de la aliaj, specialiĝa leĝe, socie konita kaj kun internacia medio de akcepto, kiu determinas ke la fako de Fizika Medicino estas unuvoĉe rekonita en la medio de Eŭropa Unio. En la Ministerio de Sano kaj Konsumo de Hispanio, '''Fizika Medicino kaj Rehabilito''' (en antaŭen '''MFR''') difinas sin kiel la medicina fako al kiu koncernas la diagnozon, taksado, prevento kaj traktado de la nekapablo, aldirektitaj al faciligi, tenigi aŭ redonigi la plej grandan gradon de funkcia kapablo kaj sendependeco eblaj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.acgme.org/Specialties/Overview/pfcatid/17|titolo=Physical Medicine and Rehabilitation|alirdato=13-a de majo 2016|eldoninto=Accreditation Council for Graduate Medical Education}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Fizika kaj rehabilita medicino]] jj9rpjmspujow4ybzpt5fjueq6og28j Akvomimozo 0 565856 9440884 8945816 2026-07-28T19:30:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440884 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Agvomimozo |dosiero = Neptunia_oleracea1.jpg |dosiero largxo = 240px |priskribo dosiero = |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |dosiero2 = Fabedoj.png |regno2=planto |klado1 = [[Angiospermoj]] |klado2 = [[Verdukotiledonaj]] |klado3 = [[Rozedoj (klado)|Rozedoj]] |klado4 = [[Fabedoj]] |ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales'' |familio = ''[[Fabaceae]]'' |subfamilio= ''[[Mimosoideae]]'' |genro = ''[[Neptunia]]'' |specio = |Taxon2_Rang = |dunomo = Neptunia oleracea |dunomo aŭtoritato = [[João de Loureiro|LOUR.]] |komunejo = }} '''Agvomimozo''' ('''Neptunia oleracea''') estas [[neotropiso|neotropisaj]] kaj [[afrotropiso|afrotrotrisaj]] [[akvoplanto]]j. == Priskribo == [[Dosiero:Neptunia oleracea0.jpg|eta|habito de la planto]] [[Dosiero:Neptunia oleracea Taub70.png|eta|ilustraĵoj de la floroj]] Agvomimozo estas multjara [[herba planto]]. Ili kreskas ĉe la lagobordo aŭ kuŝas sur la lagobordo ([[Akvoplanto|hidrofito]]). Ili faras ofte [[radiko]]jn ĉe la [[nodo]]j. La [[folio (planto)|folio]]j estas alternaj. La folioj estas plurfoje penataj kaj la sensibleco kiel ĉe [[mimozo]]j. La [[Rakio]] (la meza ĉefa akso de la penataj folioj) longas de 1,1 ĝis 4,2 cm. Estas du ĝis kvar folietoj de la unua vicordo kaj sep ĝis 22 paroj da folietoj de la dua vicordo. La penataj folioj longas ĉ. de 5 ĝis 20 mm kaj larĝas de 1,5 ĝis 4 mm. La [[folitigo]] longas de 2,5 ĝis 9&nbsp;cm. La plejparto de la ovoformaj folietoj longas de 5 ĝis 9&nbsp;mm kaj larĝas de 3 ĝis 5&nbsp;mm.<ref name="FTEA">J. P. M. Brenan: ''Flora of Tropical East Africa'', 1959, [http://www.aluka.org/action/showCompilationPage?doi=10.5555/AL.AP.COMPILATION.PLANT-NAME-SPECIES.NEPTUNIA.OLERACEA&cookieSet=1 Online]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[floraro]] kun ĝis 50 floroj kreskas de 6,5 ĝis 23 cm longa tigo. Al kaliko longas de 1 ĝis 3 mm. La [[petalo]]j estas verdaj ĝis flavaj. Ĉeestas dek [[fekunda]]j [[stameno]]j. La dek petalsimilaj, flavaj stamenoj longas de 17 ĝis 21 mm.<ref name="FTEA" /> La [[guŝo]]j longas de 1,3 ĝis 2,7 cm kaj larĝas de 1 ĝis 1,2 cm. La semoj longas de 5 ĝis 5,5 mm kaj havas diametron de 3 ĝis 3,5 mm.<ref name="FTEA" /> == Disvastigo == La akvomimozo kreskas en suda kaj meza Ameriko, Afriko, Madagaskaro kaj Azio. Tie ĝi kreskas en varmaj , malrapide fluantaj ĝis starantaj akvejoj.<ref>Forno I.W., Fichera J., Prior S.: ''Assessing the Risk to Neptunia oleracea Lour by the Moth, Neurostrota gunniella (Busck), a Biological Control Agent for Mimosa pigra L.'', [http://www.invasive.org/publications/xsymposium/proceed/06pg449.pdf PDF, Online]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sinonimoj == La specio estis [[unua priskribo|unue priskribita]] en 1790 fare de [[João de Loureiro]] . Ekzistas multajn [[sinonimo (taksonomio)|sinonimoj]]: ''Neptunia natans'' ([[Carl von Linné (SOHN)|L. F.]]), ''Neptunia stolonifera'' (DC.) GUILL. & PERR., ''Desmanthus stolonifer'' DC., ''Neptunia prostrata'' (LAM.) BAILL., ''Mimosa prostrata'' LAM.. == Uzado == La akvomimozoj estas kultivataj en sudorienta Azio, precipe Tajujo kiel [[legomo]]. == Vidu ankaŭ == * [[listo de legomoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.berriag.ch/02lexikon/gemuese/wassermimose.html Zur Verwendung als Gemüse] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110823132614/http://www.berriag.ch/02lexikon/gemuese/wassermimose.html |date=2011-08-23 }} [[Kategorio:Mimozacoj]] iwdx6gam24nwakx7qseekxvhdsjtx7d Afrika Ĉarto pri Homaj kaj Popolaj Rajtoj 0 567631 9440704 8964778 2026-07-28T12:39:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440704 wikitext text/x-wiki '''Afrika Ĉarto pri Homaj kaj Popolaj Rajtoj''' aŭ '''Afrika Ĉarto pri Rajtoj kaj de Homoj kaj de Popoloj''' (konata ankaŭ kiel Ĉarto de Banĝulo) estas [[internacia juro de homaj rajtoj|internacia juro por homaj rajtoj]] kiu estis intencita por helpi kaj protekti la [[homaj rajtoj|homajn rajtojn]] kaj la [[bazaj rajtoj|bazajn liberecojn]] en [[Afriko|la afrika kontinento]], kontraŭ [[koloniismo]] kaj [[cionismo]]. Ĝi aperis danke al la etoso de la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] (poste anstataŭata de [[Afrika Unio]]) kiu, ĉe sia Asembleo de Ŝtatestroj kaj Registarestroj de [[1981]] en [[Najrobio]], adoptis rezolucion alvokante por la kreado de komitato de espertuloj por skizi kontinent-nivelan ilon por homaj rajtoj, simila al tiuj kiuj jam ekzistis en Eŭropo ([[Eŭropa Konvencio pri Homaj Rajtoj]]) kaj en Ameriko ([[Amerika Konvencio pri Homaj Rajtoj]]). La [[Afrika Komisiono pri Homaj kaj Popolaj Rajtoj]], formiĝis en [[1987]] kaj nune havas sidejon en [[Banĝulo]], [[Gambio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.achpr.org/instruments/achpr/ African Charter on Human and Peoples' Rights]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120719030624/http://www.achpr.org/instruments/achpr/ |date=2012-07-19 }} * [http://www.achpr.org/ African Commission on Human and Peoples' Rights] * [http://www.au.int/en/content/khartoum-23-january-24-january-2006-assembly-african-union-sixth-ordinary-session/ Decisions of the Sixth Ordinary Session of the Executive Council] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150922165859/http://www.au.int/en/content/khartoum-23-january-24-january-2006-assembly-african-union-sixth-ordinary-session |date=2015-09-22 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Afrika Unio]] [[Kategorio:Homaj rajtoj]] [[Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Politiko en 1981]] q6nchdroo7l0uck2hsvrqncdca64y54 Afrika Komisiono pri Homaj kaj Popolaj Rajtoj 0 567708 9440694 8360814 2026-07-28T12:12:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440694 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Afrika Komisiono pri Homaj kaj Popolaj Rajtoj''' ('''AKHPR''') estas preskaŭ jura organismo taskigita per la helpo kaj protekto de kolektivaj kaj [[homaj rajtoj]] tra tuta [[Afriko]] same kiel per la interpretado de la [[Afrika Ĉarto pri Homaj kaj Popolaj Rajtoj]] kaj la konsiderado de individuaj plendoj de rompoj de la Ĉarto. La Komisiono originiĝis per la validigo, la [[21an de oktobro]] [[1986]] de la Afrika Ĉarto (adoptita de la OAU la [[27an de junio]] [[1981]]). Kvankam ties aŭtoritato kuŝas sur sia propra traktato, nome la Afrika Ĉarto, la Komisiono informas al la Asembleo de Ŝtatestroj kaj Registarestroj de la [[Afrika Unio]] (iam la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]]). Ties unuaj membroj estis elektitaj de la 23a Asembleo de Ŝtatestroj kaj Registarestroj de OAU en Junio 1987 kaj la Komisiono estis formale instalita por la unua fojo en la [[2a de novembro]] tiujare. Dum la du unuaj jaroj de ekzistado, la Komisiono estis bazita sur la Sekretariaro de OAU en [[Adis-Abebo]], [[Etiopio]], sed en Novembro 1989 ĝi translokiĝis en [[Banĝulo]]n, [[Gambio]]. La AKHPR estu distingita el la [[Afrikunia Komisiono]], ĉar la Sekretariaro de OAU estis renomita ekde la kreo de la Afrika Unio. La Komisiono kunsidas dufoje jare: kutime en Marto aŭ Aprilo kaj en Oktobro aŭ Novembro. Unu el tiuj kunsidoj okazas kutime en Banĝulo, kie sidejas la Sekretariaro de la Komisiono; la alia povas okazi en ajna afrika ŝtato. == Vidu ankaŭ == * [[Afrika Ĉarto pri Homaj kaj Popolaj Rajtoj]] * [[Homaj rajtoj]] == Bibliografio == * Ankumah, Evelyn A., African Commission on Human and Peoples' Rights, Kluwer, 1996 * Bösl, A & Diescho, J., Human Rights in Africa. Legal perspectives on their protection and promotion, with a foreword by Desmond Tutu, Macmillan 2009. * Murray, RH. Human Rights in Africa: From the OAU to the African Union, Cambridge University Press, 2004. * Evans, MD & Murray, RH (Eds.), The African Charter on Human and Peoples' Rights: The System at Work, Cambridge University Press, 2002. * Evans, MD & Murray, RH (Eds.), The African Charter on Human and Peoples' Rights (Second Edition): The System in Practice 1986–2006, Cambridge University Press, 2008. * Murray, RH & Evans, MD (Eds.), Documents of the African Commission on Human and Peoples' Rights, Hart Publishing, 2001. * Numerous academic articles on the jurisprudence of the African Commission published in the [https://web.archive.org/web/20100305060335/http://www.chr.up.ac.za/centre_publications/ahrlj/ahrlj.html African Human Rights Law Journal] * Reports and information about the ACHPR from the [http://www.ishr.ch/african-commission International Service for Human Rights] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131001211730/http://www.ishr.ch/african-commission |date=2013-10-01 }} * Reports of ACHPR cases published in the [https://web.archive.org/web/20100409112740/http://www.chr.up.ac.za/centre_publications/ahrlr/ahrlr.html African Human Rights Law Reports] * Regular updates of news on the ACHPR published by the Netherlands Quarterly of Human Rights == Eksteraj ligiloj == * [http://www.achpr.org/ African Commission on Human and Peoples' Rights] * [http://www.achpr.org/instruments/achpr/ Text of African Charter on Human and Peoples' Rights]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120719030624/http://www.achpr.org/instruments/achpr/ |date=2012-07-19 }} * [http://caselaw.ihrda.org/ Decisions of the African Commission on Human and Peoples' Rights] * [http://www.africa-union.org/ African Union] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415004713/http://www.africa-union.org/ |date=2012-04-15 }} * [http://www.ihrda.org/ Institute for Human Rights and Development in Africa] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Afrika Unio]] hk65jr3sk4km5buadil82e5jzjakdq7 Afrika Akademio de Lingvoj 0 567977 9440690 9164819 2026-07-28T12:07:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440690 wikitext text/x-wiki {{Informkesto akademio | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |bildo={{#property:P18}} |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--jen koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=ET |zomo= |fondodato= |urbo= |nombro de studentoj= |nombro de kunlaborantoj= |el tio profesoroj= }} La '''Afrika Akademio de Lingvoj''' ({{lang-en|African Academy of Languages}} ('''ACALAN'''); {{lang-fr|Académie Africaine des Langues}}; {{lang-pt|Academia Africana de Línguas}} (ACALIN)) estas [[Panafrikanismo|tutafrika]] organizo fondita en 2001 fare de la tiama prezidento de [[Malio]] nome [[Alpha Oumar Konaré]], sub la protekto de la [[Afrika Unio]], por la harmoniigo de multaj [[lingvo]]j parolantaj en [[Afriko]]. La unua estro de AKALIN estis la iama [[ministro]] pri Baza Edukado de Malio nome Adama Samassekou. En 2006 estis deklarita de AU kiel Jaro de Afrikaj Lingvoj, kaj la 21an de Junio okazis la inaŭguro de la provizora Stabanaro de AKALIN en [[Adis-Abebo]], [[Etiopio]]. Ekde Decembro 2009, Prof. Sozinho Francisco Matsinhe el [[Mozambiko]] estras AKALIN.<ref>[http://www.acalan.org/eng/matsinhe_profile.php "Professor Sozinho Francisco Matsinhe's Profile," retejo de AKALIN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203022101/http://www.acalan.org/eng/matsinhe_profile.php|date=2013-12-03}} (alirita la 30an de Novembro 2013)</ref> == Lingvolernado == ACALAN kuraĝigis ĉiujn afrikanojn lerni almenaŭ unu alian afrikan lingvon krom sia gepatra lingvo. ACALAN celas rajtigi partoprenantojn kaj komisionojn en diversaj kapabloj por promocii siajn lingvojn en la eduka sektoro, labormedio. Ĝi alkuraĝigas krei novajn terminologiojn kaj uzi afrikajn lingvojn kune kun la [[Lingva justeco|koloniaj lingvoj]] por pli bona asimilado kaj integriĝo de Afriko<ref>(en) ''[https://acalan-au.org/newsdetail.php?tab=3 ACALAN Strengthens Mother Tongues: Encourages Africans to Learn at Least One More African Language in Addition to What They Already Know]'', ACALAN, la 4-an de aprilo 2018.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Lingvaj rajtoj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.acalan.org/ retejo de AKALIN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060524135600/http://www.acalan.org/ |date=2006-05-24 }} * [http://web.uct.ac.za/depts/praesa/YoAL.htm The Year of African Languages (2006) - Plan for the year of African Languages - Executive Summary]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060923084909/http://web.uct.ac.za/depts/praesa/YoAL.htm |date=2006-09-23 }} [[Kategorio:Afrika Unio]] [[Kategorio:Lingvoj de Afriko]] [[Kategorio:Akademioj]] 6c35o2zlsglzm4frmin2xugxdbyr637 Kapelo Sankta Marteno (Saalfeld) 0 568910 9441033 9056123 2026-07-29T04:14:42Z Sj1mor 12103 9441033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Turingio |situo = [[Saalfeld]] |regiono-ISO = DE-TH |tersituo = Centra Saalfeld/Saalfeld |zomo = 14 }} [[Dosiero:Martinskapelle_auch_Siechenkapelle_genannt.jpg|eta|La hospitala kapelo Sankta Marteno en Saalfeld]] La '''Kapelo Sankta Marteno''' (germane: ''Martinskapelle'') estas [[protestantismo|protestantisma]] preĝejeto en [[Saalfeld]], Germanio, strato Rudolstädter Straße. == Historio == La unua endokumenta mencio ''(capellen zu den sichen)'' estis en 1338 sub la nomo de malsanuleja kapelo; kelkaj tradicioj jam parolis pri kirketo ekde 1264. Ĝi troviĝis tre for de la urba ĉirkaŭfortikaĵo. Unuaj restaŭradoj postreformaciaj estis en 1598 sub la gvidado de la pentristo Johann Gottwalt el Saalfeld, nevo de [[Hans Gottwalt]], konata lignoskulptisto kaj disĉiplo de [[Tilman Riemenschneider]]. Tiam estiĝis la okcidenta galerio pentrita. Post malkonstruo de la mezepoka ejo kaj novfarado de (pli malgranda: ankaŭ sen la de 1694 datuminta galerio) baroka ejo kun mansarda tegmento en 1741, uzo hospitala daŭris ĝis la komenciĝo de la 20-a jarcento.La nova ejo havis 12 loĝĉambrojn kaj unu ĉambro por malsanuloj. Ĝin anstataŭigis en 1911 la ĝis hodiaŭ ekzistanta duetaĝa ejo de la iama municipa poroldulejo. Ĉe restaŭradoj inter 1983-1991 respektive inter 2001-2005 oni provis eĉ refari kelkajn freskojn kaj novkonstruis la turon. == Priskribo == La hospitala kirko estis ĝis la enkonduko de [[Reformacio]] ŝatata pilgrimloko. Pri tiu altestimo atestas riĉe ornamitaj kaj relative multnombraj altaroj, diversaj liturgiaj aĵoj kaj vandupentraĵoj. Parto de la meblaro (ekz. figuraj gruoj belegaj) nuntempe admireblas en la [[Urba muzeo de Saalfeld]]. Jam en 1904, jaro de la muzeofondiĝo, transprenitis ligna figuro de Marteno rajdanta kaj manteldividonta per glavo sia. El la kapelo venis, krom eta fragmento de Mario-kronado de ĉ. 1500, arthistoria altvalora edifa figuro de [[Anna Triopa]] de Hans Gottwalt de ĉ. 1505 farite laŭ modeloj de Riemenschneider. Muzee ekster tio troviĝas eta [[triptiko]] kun la Krucumito kaj kelkaj sanktuloj ĉeale de ĉ. 1490 farite fare de la t.n. Majstro de la Schwarza-altaro. Surloke tamen eblas ĝui la restaŭritan pentraĵojn kaj la kvietan etoson kapelan. Aparte biciklistoj estas bonvenaj. == Literaturo == Dehio, Georg: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Thüringen'', Deutscher Kunstverlag 2003, ISBN 3-422-03095-6, p.&nbsp;1056 ==Eksteraj ligiloj== *[https://evangelische-kirche-saalfeld.de/kirchen/martinskapelle/ Pliaj informoj kun bildo de la interno] {{Projektoj}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Marteno de Tours|Saalfeld]] [[Kategorio:Saalfeld/Saale]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Germanio]] e80u30xqppsrj913r460y7v4j8tzuwl 9441038 9441033 2026-07-29T04:16:12Z Sj1mor 12103 9441038 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Turingio |situo = [[Saalfeld]] |regiono-ISO = DE-TH |tersituo = Centra Saalfeld/Saalfeld |zomo = 14 }} [[Dosiero:Martinskapelle_auch_Siechenkapelle_genannt.jpg|eta|La hospitala kapelo Sankta Marteno en Saalfeld]] La '''Kapelo Sankta Marteno''' (germane: ''Martinskapelle'') estas [[protestantismo|protestantisma]] preĝejeto en [[Saalfeld]], Germanio, strato Rudolstädter Straße. == Historio == La unua endokumenta mencio ''(capellen zu den sichen)'' estis en 1338 sub la nomo de malsanuleja kapelo; kelkaj tradicioj jam parolis pri kirketo ekde 1264. Ĝi troviĝis tre for de la urba ĉirkaŭfortikaĵo. Unuaj restaŭradoj postreformaciaj estis en 1598 sub la gvidado de la pentristo Johann Gottwalt el Saalfeld, nevo de [[Hans Gottwalt]], konata lignoskulptisto kaj disĉiplo de [[Tilman Riemenschneider]]. Tiam estiĝis la okcidenta galerio pentrita. Post malkonstruo de la mezepoka ejo kaj novfarado de (pli malgranda: ankaŭ sen la de 1694 datuminta galerio) baroka ejo kun mansarda tegmento en 1741, uzo hospitala daŭris ĝis la komenciĝo de la 20-a jarcento.La nova ejo havis 12 loĝĉambrojn kaj unu ĉambro por malsanuloj. Ĝin anstataŭigis en 1911 la ĝis hodiaŭ ekzistanta duetaĝa ejo de la iama municipa poroldulejo. Ĉe restaŭradoj inter 1983-1991 respektive inter 2001-2005 oni provis eĉ refari kelkajn freskojn kaj novkonstruis la turon. == Priskribo == La hospitala kirko estis ĝis la enkonduko de [[Reformacio]] ŝatata pilgrimloko. Pri tiu altestimo atestas riĉe ornamitaj kaj relative multnombraj altaroj, diversaj liturgiaj aĵoj kaj vandpentraĵoj. Parto de la meblaro (ekz. figuraj gruoj belegaj) nuntempe admireblas en la [[Urba muzeo de Saalfeld]]. Jam en 1904, jaro de la muzeofondiĝo, transprenitis ligna figuro de Marteno rajdanta kaj manteldividonta per glavo sia. El la kapelo venis, krom eta fragmento de Mario-kronado de ĉ. 1500, arthistoria altvalora edifa figuro de [[Anna Triopa]] de Hans Gottwalt de ĉ. 1505 farite laŭ modeloj de Riemenschneider. Muzee ekster tio troviĝas eta [[triptiko]] kun la Krucumito kaj kelkaj sanktuloj ĉeale de ĉ. 1490 farite fare de la t.n. Majstro de la Schwarza-altaro. Surloke tamen eblas ĝui la restaŭritan pentraĵojn kaj la kvietan etoson kapelan. Aparte biciklistoj estas bonvenaj. == Literaturo == Dehio, Georg: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Thüringen'', Deutscher Kunstverlag 2003, ISBN 3-422-03095-6, p.&nbsp;1056 ==Eksteraj ligiloj== *[https://evangelische-kirche-saalfeld.de/kirchen/martinskapelle/ Pliaj informoj kun bildo de la interno] {{Projektoj}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Marteno de Tours|Saalfeld]] [[Kategorio:Saalfeld/Saale]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Germanio]] 9da1z9mfvk52gcs3wd6y6eaxirlnwwe Pierre Janton 0 568957 9440910 9419079 2026-07-28T20:54:48Z ~2026-42116-73 261012 9440910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Pierre Janton | dosiero = | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = {{dato|30|aŭgusto|1933}} | loko de naskiĝo = [[Liono]] ([[Francio]]) | vivloko = [[Clermont-Ferrand]] | nacieco = franco | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | enterigita = | verkis = L'Espéranto | aliaj aktivaĵoj = Profesoro pri la Angla literaturo, protestanta teologo | akademiano = AIS San-Marino | denaska = | esperantistiĝis en = }} '''Pierre JANTON''' (n. la [[30-a de aŭgusto|30-an de aŭgusto]] [[1933]] en [[Liono|Lyon]], m. la [[11-a de decembro|11-an de decembro]] [[2022]] en [[Chamalières]], Lyon) estis [[Francio|franca]] teologo kaj universitata [[Filologio|filologo]] pri anglaj lingvo kaj literaturo. Li instruis la anglan kaj [[Esperanto|Esperanton]] en la universitato de [[Clermont-Ferrand]] kaj emeritiĝis en [[2008]]. == L'Espéranto == Tre konata estas lia franclingva libro ''L'Espéranto'', kiu aperis en la serio ''[[Que sais-je?]]''<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo=Valeur pédagogique de l’étude de l’espéranto | url=http://www.sat-amikaro.org/article210.html | formato= | eldoninto=SAT-Amikaro | alirdato=2016-09-26}}</ref>, havis kvar eldonojn kaj estis tradukita en 6 lingvojn: * Esperanto (''Esperanto: lingvo, literaturo, movado''). UEA. Rotterdam, 1988, * la [[Germana lingvo|germana]] (''Einführung in die Esperantologie''), * la [[Hispana lingvo|hispana]] (''El Esperanto''), eld. Oikos-Tau, Barcelona, 1976, ISBN-13: 978-8428103060, * la [[Itala lingvo|itala]] (''Esperanto, lingua, letteratura, movimento''), CoEdEs. Milano, 1996, * la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] (''Het Esperanto''), eldonita de Esperanto Centrum Nederland en 1987, * la [[Persa lingvo|persa]] ( ''اسپرانتو'' ), eldonita en Teherano (Irano) fare de la Eldonejo Ataï en 1998. La tradukon el la franca rekte plenumis la konata irana profesoro, esperantisto kaj tradukisto [[Mohammad Javad Kamali]], * Kune kun [[Humphrey Tonkin]] li verkis la [[Angla lingvo|anglalingvan]] version de <nowiki/>''L'Espéranto'' sub la titolo ''Esperanto: Language, Literature, and Community'' (Esperanto: lingvo, literaturo kaj komunumo). [[Dosiero:Espéranto_Janton.jpg|eta|154x154px|maldekstra]] Pierre Janton estis plena membro de [[Akademio Internacia de la Sciencoj|AIS San-Marino]] de 1985, do ekde ties oficiala fondo. Li tradukis la libron [[Hilelismo - propono pri solvo de la hebrea demando]] de [[L. L. Zamenhof]] en la francan<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo=Pierre Janton – Auteur | url=http://data.bnf.fr/fr/11908600/pierre_janton/ | eldoninto=Franca Nacia Biblioteko | alirdato=2016-09-26}}</ref>. En [[2002]], [[Heroldo de Esperanto]], raportis ke Janton estis kandidato ĉe la lokaj balotoj por la ekstremdekstra partio [[Rassemblement National (Francio)|Nacia Fronto]] (fr: ''Front National'') por pruvi ke 'Esperantio ne estas movado sed popolo, kun ĉiuj eblaj tendencoj'<ref>(eo) Janton kun Le Pen, [[Heroldo de Esperanto]], p. 2, n-ro 6 (2018), 22 aprilo )12 majo 2002.</ref>. == Verkaro == * ''L'espéranto'', Paris, [[P.U.F.]], 1973, 1977 (2-a eld.), 1989 (3-a eld.), 1994 (4-a eld., ISBN 2-13-042569-0), * ''Enkonduko al Ŝekspiro'', Liège, S.U.K., 1975 Li verkis en la franca interalie pri teologiaj kaj religi-historiaj temoj: * ''[[John Knox]] (ca. 1513-1572), l’homme et l’œuvre'', Paris, Didier, 1967 * ''L‘éloquence et la rhétorique dans les sermons de Hugh Latimer'' (étude de l’art et de la technique oratoire), Paris, P.U.F., 1968 * ''Concept et sentiment de l’Église chez John Knox, le réformateur écossais'', Paris, P.U.F., 1972 * ''Cette violence d’abandon qu'est la prière'', Paris, Desclée, 1982 * ''Voies et visages de la Réforme au XVIe siècle'', Paris, Desclée, 1986 ; Éd. du Cerf, 2015 (ISBN 978-2-204-09156-5) * ''Les Protestants français'', Paris, Brépols, 1995 (ISBN 2-503-50466-3) * ''Au fond du puits'', Nice, éd. Bénévent, 2007 (ISBN 978-2-7563-0682-7) * ''Jean Calvin, ministre de la parole : 1509-1564'', Paris, Éd. du Cerf, 2008 (ISBN 978-2-204-08674-5) * ''Le secret de la tour de Leynes'' : roman historique, Orcines, Micoline, 2010 (ISBN 978-2-9534926-1-3) * ''John Knox, réformateur écossais, v. 1513-1572'', Paris, Éd. du Cerf, 2013 (ISBN 978-2-204-09888-5) * ''Tous vos désirs'', Paris, Vérone éditions, 2018 (ISBN 979-10-284-0500-7) == Artikolo == * ''If Shakespeare had written in Esperanto...'', in Interlinguistics (https://doi.org/10.1515/9783110886115), vol. 42, p. 211-230 == Tradukoj == * ''John Knox, Réponse à un jésuite nommé Tyrie (1572)''. Traduction, introduction et notes, La Revue réformée, t. XXVIII, n° 109, 1977/1. * ''Le hillélisme: projet de solution de la question juive'' (originalo en Esperanto: ''[[Hilelismo - propono pri solvo de la hebrea demando]]'' de [[L. L. Zamenhof]]); Clermont-Ferrand : Association des publications, Faculté des lettres et sciences humaines de l'Université Blaise-Pascal, 1995. * ''Premier coup de trompette contre le gouvernement monstrueux des femmes'': 1558, John Knox; Paris, Champion, 2006 (ISBN 2-7453-1374-6) == Vidu ankaŭ == [[Esperantologio]] == Eksteraj ligiloj == * [http://data.bnf.fr/11908600/pierre_janton/ Lia paĝo ĉe la Franca Nacia biblioteko] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Janton, Pierre}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Francaj filologoj]] 5risxgmts8mkv4r4x0rahftf0xtr607 Nesocia 0 569389 9440967 8386933 2026-07-29T02:43:51Z Sj1mor 12103 9440967 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} La '''nesocia''' termino rilatas al tiu individuo kun forta manko de motiviĝo por partopreni en la socia interago kaj/aŭ la prefero por la solecaj aktivecoj.<ref>[http://buscon.rae.es/drae/srv/search?id=jAl1Z7CRIDXX2m3gKTuy Difino de nesocia en la DRAE]</ref> La nesocia termino estas malsama de [[Antisocial|kontraŭsocia]] ĉar ĉi tiu implicas malamon aktivan aŭ antagonismon al aliaj personoj aŭ al la socia ordo ĝenerale. Ĉi tiu deklivo ofte estas konfuzata kun [[Mizantropo|homevitemo]]. La individuo ĝenerale, kiel membro de [[socio]], kunhavas kun aliaj homoj difinitajn valorojn, normojn, modelojn kaj simbolojn establitajn, kiuj faciligas la kunvivadon. Tamen, ne ĉiuj individuoj prezentas la saman aliĝon al tiuj normoj kaj valoroj. La adapto al la socia medio implicas malsamajn gradojn de [[konformeco]] dependante de la submetiĝo aŭ libereco decida de la individuo kaj de la rigideco aŭ [[Toleremo|tolero]] de la socio. Pro tio, la socia adapto ne implicas nepre konformecon, sed povas kunporti la novigon aŭ modifon de la elementoj, kiuj integras difinitan kulturon aŭ socion. == Vidu ankaŭ == * [[Anomia]] * [[Amoral|Senmorala]] * [[Deprimo]] * [[Soleco]] * [[Nesocia malliberulo]] == Referencoj == <div class="listaref" style=" list-style-type: decimal;">{{Referencoj}}</div> [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Psikologio]] 86by9i12eu99uft3v8nvph5r1z27i23 Sári Sebeők 0 571382 9441138 7651156 2026-07-29T10:22:34Z Sir Morosus 67339 9441138 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sári Sebeők''' [ŝAri ŝebOk], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Sebeők Sári''' estis [[Hungario|hungara]] [[operkantisto]] ([[soprano]]). Ŝia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''lasztóczi'' [lastOci], ŝiaj personaj nomvariantoj estis ''Sára'', ''Sarolta'', eksterlande ''Charlotte''. Sári Sebeők [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz23/101.html] naskiĝis la {{daton|11|aprilo|1882}} en [[Sátoraljaújhely]], ŝi mortis la {{daton|24|julio|1952}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Sári Sebeők frekventis lernis kantoteknikon en Budapeŝto kaj [[Vieno]]. Ŝi debutis en [[Viena Ŝtata Operejo]] en [[1904]], post 3 jaroj ŝi kantadis en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Ŝi aliĝis al trupo de [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]] en [[1908]], kie ŝi ricevis la titolon eterna [[membro]] de la Operejo en [[1923]]. Ŝi pensiuliĝis en [[1942]]. == Elektitaj roloj == * [[Ferenc Erkel]]: ''Bánk bán'' ([[Banuso]] Bánk; opera versio) – Melinda * [[Beethoven]]: ''[[Fidelio]]'' — Leonora * [[Vincenzo Bellini]]: ''[[Norma]]'' - titolrolo * [[Wolfgang Amadeus Mozart]]: ** ''[[Don Giovanni]]'' – Donna Anna ** ''Die Entführung aus dem Serail'' – Konstanza ** ''Die Zauberflöte'' - reĝino de la Nokto * [[Puccini]]: ''[[Tosca]]'' – titolrolo * [[Giuseppe Verdi]]: ** ''[[Rigoletto]]'' – Gilda ** ''[[Il Trovatore]]'' – Leonora * [[Richard Wagner]]: ** [[Tannhäuser]] - Venus ** [[Lohengrin]] – Ortrud ** [[Der Ring des Nibelungen]] – Brünnhilde ** [[Tristan und Isolde]] - virina ĉefrolo == Fontoj == * [http://hosting.operissimo.com/triboni/exec?method=com.operissimo.artist.webDisplay&id=ffcyoieagxaaaaabfpvs&xsl=webDisplay&searchStr= germanlingva biografio] * [http://caruso.blog.hu/2012/06/24/elfeledett_magyar_enekesek_sebeok_sari hungarlingva biografio kun foto] {{Vivtempo|Sebeok Sari}} [[Kategorio:Hungaraj operkantistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 3ya0bbk7zzcozfwdylu2u0ay0h0ei09 Aladár Edvi Illés (inĝeniero) 0 576740 9440908 8882489 2026-07-28T20:32:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440908 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Aladár Edvi Illés''' [ilEŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Edvi Illés Aladár''' estis [[Hungario|hungara]] [[inĝeniero]], universitata [[instruisto]], [[subministro]]. Aladár Edvi Illés [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=edvi&nev5=Edvi+Ill%E9s+Alad%E1r]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|6|januaro|1858}} en [[Kapuvár]], li mortis la {{daton|24|aprilo|1927}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Aladár Edvi Illés frekventis [[mezlernejo]]jn en [[Sopron]], poste li studis en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknikuniversitato palatino József]], poste li estis memserva [[soldato]], baldaŭ li daŭris la lernadon en [[Munkeno]]. Pro okupado de [[Bosnio]] denove interrompo okazis, fine li akiris [[diplomo]]n en [[Aachen]]. En [[1876]] li eklaboris en signifa [[fabriko]] en Budapeŝto apud [[András Mechwart]]. Ekde [[1882]] li ekinstruis, post jaroj li jam prelegis en Universitato József. Li redaktis [[gazeto]]n por inĝenieroj inter [[1891]] kaj [[1917]], sed li ofte kontribuis en aliaj periodaĵoj. Ekde [[1902]] li havis [[posteno]]n en la komerca [[ministerio]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Closetek és pissoirok'' (Budapeŝto, 1886) * ''A krómvas és a krómacél'' (1891) - premiita studo * ''A középkor vasművessége'' (Budapeŝto, 1896) * ''A magyar korona országainak gyáripara az 1906. évben'' == Fontoj == * [http://tudosnaptar.kfki.hu/e/d/edvi/edvipant.html hungarlingva biografio] * [http://www.mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03609/03643.htm hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/e/e04555.htm hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/050/pc005058.html#9 hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Edvi IllEs Aladar}} [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] oikcmlyr7fl6nakkjrszw4pw60jes1h Movblindeco 0 578795 9440740 9394006 2026-07-28T13:42:50Z Sj1mor 12103 9440740 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}'''Movblindeco''' estas tre rara neŭropsiĥologa anomalio rilate al [[vidkapablo]]. La malsanulo ne povas vidi movadon, sed li povas vidi senmovajn objektojn. Ĝia kialo estas [[lezo]] de [[cerbo|cerbaj strukturoj]], kio damaĝas cerbajn regionojn ([[V1]], [[V5]]) respondecajn pri vidi movon. Oni ne povas kuraci ĝin. La informoj pri tiu malsano devenas de unu malsanulino, LM. == Kaŭzoj == En Alzheimera malsano movblindeco povas akompani memoriajn problemojn.<ref>Rizzo, M., and M. Nawrot (1998) "Perception of movement and shape in Alzheimer's Disease" Brain 121, 2259-2270.</ref> Tiu povas doni al perturboj de orientiĝo. Ekde artikolo de Pelak kaj Hoyt neniu seĉis pri tiu temo.<ref name="tbialz"/> Ankaŭ lezio de okcipitra lobo de cerbo povas okazi movblindecon. La neŭronoj en limo de okcipitra kaj temporala loboj prilaboras kun vido de movo. Ĉe LM la lezio estis simetria, kaj malgranda, do ĝi ne perturbis aliajn vidajn funkciojn.<ref name="interview"/> Estas konitaj aliaj malsanuloj kun nesimetria lezio. Tiu estas rara, ĉar la traŭmo kutime estas pli granda, kaj igas pli grandajn problemojn.<ref name="LM"/><ref name="tbialz"/> Oni povas pritempore okazi movblindecon en sanuloj per TMS. En areo V5 oni devas doni MRI pulzojn dum 800ms, kaj 28ms alian stimulon en ĉiu minuto dum 11 minutoj. La V5 regio ne povas funkcii dum 20-30 ms, se tiu daŭras ankaŭ post 10ms de stimulo. Ankaŭ la V1 povas esti pritempore malaktivita, se ĝi ricevas elektran impulson 60-70ms post stimulo, sed tiu estas malpli efektiva.<ref name=TMS>Beckers G. and S. Zeki (1995) "The consequences of inactivating areas V1 and V5 on visual motion perception". Brain 118, pp. 49-60 1995.</ref> == Kazoj == === Gisela Leibold === Gisela Leibold (LM) estis 43 jara, kiam ŝi raportas siajn embarasojn en la vivo. Ŝi parolis pri situoj kiel transpasado de vojo; pli ol du homoj moviĝantaj en sama ĉambro; persona interparolado; plenigi kafon aŭ teon. Ŝi ne vidas moviĝadon de aŭtoj, do ili povus okazigi akcidenton. Dum interparolado ŝi ne vidas mimikon kaj moviĝadon de buŝo. La fluidaĵoj videblas same kiel glacikonusoj. Ŝi ne scias, kiam ŝi plenigis, ĉar la fluidaĵo aspektas kiel frostita. Ŝi iris al malsanulejo en oktobro de 1978 kun [[kapdoloro]] kaj [[kapturniĝo]]. Oni rekonis [[trombo]]n en flanka ''sinus sagitalis'' superior, kio okazis simetrian lezon en ambaŭ flankojn de malantaŭa regiono de vida krusto.<ref name=LM>Zihl, J, D von Cramon, N Mai (1983) "Selective disturbance of movement vision after bilateral brain damage". Brain 106, 313-340.</ref> Ĝi estis malgranda, kaj ne perturbis aliajn vidajn funkciojn.<ref name=interview>Zihl, J., ULM Munich (Max Planck Institute of Pyschiatry), intervjuita de R. Hamrick, Okt. 28, 2009.</ref> La spac-, stereo-, formo- kaj kolorvidado, kaj la movadoj de okuloj restis normalaj. Ankaŭ ne estas difektita la vidado de senmovaj objektoj. Ankaŭ vidado de movoj ne ĉesis plene funkcii, ŝi havis restojn. Tio povas referi al pli evolviĝintaj funkcioj de V1, aŭ iuj funkcioj de V5 povis resti. Sed la lezo perturbis vidmotorajn taskojn, ekzemple atingi aŭ kapti objektojn. Do oni povas supozi, ke V5 donas signalojn al ventraj kaj dorsaj neŭrovojoj.<ref name="schenk00">Schenk, Thomas, Norbert Mai, Jochen Ditterich, Josef Zihl (2000) "Can a motion-blind patient reach for moving objects?". European Journal of Neuroscience 12, 3351-3360.</ref><ref name="schenk05">Schenk, Thomas, Amanda Ellison, Nichola Rice, A. David Milner (2005) "The role of V5/MT+ in the control of catching movements: an rTMS study". Neuropsychologia 43, 189-198.</ref> Laŭ testoj kiuj ne enhavis moviĝantajn objektojn, ŝia vido restis normala. Ŝi rekonis la objektojn pli malrapide, ol sanuloj, sed tiu ne estis signifikanta. Laŭ testoj kiuj testis per moviĝantaj objektoj ŝiaj kapabloj dependis de direkto, de rapideco de movoj, kaj ekde tiu, ke ŝi sekvis la movojn per okuloj, aŭ ŝi rigardis meze de orbito. === Malsanulo de Potzl kaj Redlich === En 1911 Potzl kaj Redlich skribis pri malsana virino, kio estis tiam 58 jara.<ref name=review>Zeki, Semir (1991) "Cerebral akinetopsia (visual motion blindness): A review". Brain 114, 811-824.</ref> La malantaŭa parto de cerbo estis ambaŭflanke difektita. Ŝi diris, ke la objektoj ne moviĝas, sed ili aperas en aliaj lokoj. Ŝi ankaŭ malgajnis parton de vidkampo, kaj havis nominalan afazion. === Malsanulo de Goldstein kaj Gelb === La malsanulo estis 24 jara viro, kun pafita vundo en malantaŭa parto de cerbo. Li ne vidis la moviĝadon, sed li konis la direkton. Ili pensis, ke la maldekstra okcipitra lobo estis difektita laterale kaj mediale, sed poste ili trovis, ke la cerbo estas difektita ambaŭflanke. Li ankaŭ malgajnis vidkampon excentre en 30 gradoj, kaj li ne povis nomi viditajn objektojn.<ref name="review"/> === Malsanulo de Pelak kaj Hoy kun Alzheimera malsano === La malsanulo estis 70 jara viro, kio suferis je Alzheimera malsano. Li ĉesis stiri antaŭe 2 jaroj, ĉar li ne povis vidi moviĝadon. Laŭ lia edzino li ne povis estimi distancon kaj fastecon de alia aŭto, kaj li diris, ke li ne vidas, kiu okazas ĉirkaŭ. Li ankaŭ povis malfacile interpreti televidajn programojn, kiuj enhavas multan moviĝadon, ekzemple sportojn kaj akciajn filmojn. Li suferis ankaŭ je sindromo de Bálint.<ref name=tbialz>Pelak, Victoria S., William F. Hoyt (2005) "Symptoms of akinetopsia associated with traumatic brain injury and Alzheimer's Disease". Neuro-Ophthalmology 29, 137-142.</ref> === Malsanulo de Pelak kaj Hoy kun TBI === En 2003 li estis 63 jara, kaj li suferis je movblindeco ekde du jaroj, kiam granda stango falis kaj okazis traŭmon en lia kapo. La malsano malhelpas lin ĉasi, ĉar li ne vidis la bestojn, atendi movadon de aliaj ĉasistoj, kaj ne vidis, ke lia hundo iris al li. Tiuj malaperis, kaj aperis en nova loko. Ankaŭ stirado igis malfacila. Li ankaŭ forgesis dum legado, kie li estis dum legado. Interparoli kun pli ol unu persono igis malebla. Li ne povis vidi trian dimension en bildoj.<ref name=tbialz/> == Fiziologio == La movblindeco estas rezulto de lezioj en strukturo de cerbo, kiu perturbas prilaboradon de vidajn informojn. Por vidi movon responsas du apartaj centroj, kiuj estas nomitaj V1 kaj V5. Same la farboj havas apartajn centrojn; se tiuj estas malhelpitaj, la informo pri farboj estas perdita. V1 estas parto de areo Brodmann 17. Ĝi estas nomita unua vida krusto, sed aliaj vojoj gvidas al aliaj partoj de vida krusto; ekzemple V5 estas sendependa de V1. Ĝi antaŭprilaboras la informojn. Kial V5 estas sendependa de V1, ili povas akcepti informojn nesinkronite. V5 ne devas sendi ĝiajn informojn al V1 por vidi nekompleksajn movojn. En blindvidado lezio estas en V1, sed V5 estas sana, do oni povas observi movojn senkonscie. Se V1 estas traŭmata, vidado de movoj estas malhelpita, sed ne ĉesigita.<ref name=TMS>Beckers G. and S. Zeki (1995) "The consequences of inactivating areas V1 and V5 on visual motion perception". Brain 118, pp. 49-60 1995.</ref> V5, ankaŭ nomita MT estas alia parto de vida krusto en latera-malantaŭa regiono de frontala lobo, ĉe kruĉigo de sulcus temporalis inferior kaj incisura preoccipitalis. La ĉeloj de V5 estas specialigitaj por vidi movojn, precipe rekoni direktojn.<ref name="review"/> Plej frue oni trovis ĝin en simioj.<ref name=shipp>Shipp, S., B.M. de Jong, J. Zihl, R.S.J. Frackowiak, and S. Zeki (1994) "The brain activity related to residual motion vision in a patient with bilateral lesions of V5" Brain 117, 1023-1038.</ref> Lezio aŭ senaktivado de V5 okazas movblindecon. La neŭronoj en centraloj aktiviĝas selektive al iuj stimuloj. Oni povas distingi ilin laŭ ilia rolo en vidado.<ref>Zeki, S., J.D.G. Watson, C.J. Lueck, K.J. Friston, C. Kennard, and R.S.J. Frackowiak (1991) "A direction demonstration of functional specialization in human visual cortex" The Journal of Neuroscience 11(3), 641-649.</ref> La vida centro havas pli ol 30 de tiuj centraloj.<ref name="ReferenceA">LaRock, Eric "Why neural synchrony fails to explain the unity of visual consciousness". Behavior and Philosophy 34, 39-58.</ref> Laŭ alia teorio orbitoj responsas por spacvidado, la ventrala kaj dorsala. La ventrala rekonas la objektojn, la dorsala la lokon de objektoj. Ĝi ankaŭ prilaboras movadon, kaj helpas movi kapon kaj okulojn.<ref name=schenk00>Schenk, Thomas, Norbert Mai, Jochen Ditterich, Josef Zihl (2000) "Can a motion-blind patient reach for moving objects?". European Journal of Neuroscience 12, 3351-3360.</ref> Movblindeco krom ne vidi movadon malhelpas ankaŭ vizuomotorajn funkcionojn, kiel kapti<ref name=schenk05>Schenk, Thomas, Amanda Ellison, Nichola Rice, A. David Milner (2005) "The role of V5/MT+ in the control of catching movements: an rTMS study". Neuropsychologia 43, 189-198.</ref> aŭ atingi<ref name="schenk00"/> objektojn (sindromo de Bálint). La malsanuloj havas multan problemojn en ĉiutaga vivo. == Medio == La serio Dr. House enhavis movblindecon en 7. parto de tria jaro (Son of Coma Guy). Dr. House rekonas movblindecon en junulo, kiu igas paroksismon kiam li ŝaltas lumojn, ne kaptas al sako ĵetitan al li, kaj ne vidas la doktoron dum movado. == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|hu|Mozgásvakság}} [[Kategorio:Sindromoj en oftalmologio]] 1ljh3fqz95tygpqqvhnfkz1ourpoa14 Uzanto:Baba79/provejo 2 583362 9440730 9418001 2026-07-28T13:36:25Z Baba79 118684 9440730 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto Dum la rusia invado de Ukrainio, la rusa aerarmeo plurfoje atakis ukrainajn medicinajn instalaĵojn, hospitalojn, klinikojn kaj ambulancojn, kaj sanlaboristojn. La Ministerio pri Defendo de Britio deklaris, ke Rusio prioritatigas atakojn kontraŭ ukrainaj medicinaj instalaĵoj kiel militmetodon, ofte atakante ĉi tiujn, same kiel elektran infrastrukturon per iranaj dronoj kiel Shahed 131, Shahed 136. Plej novaj ciferoj Hospitalo en Berislav (regiono de Ĥersono) post rusa bombado la 5-an de oktobro 2023 Je la 21-a de decembro 2023, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) raportis 1 422 atakojn kontraŭ sanservo raportitajn per ilia ilo "Gvata Sistemo por Atakoj kontraŭ Sanservo" (SSA).[2] La MOS, en artikolo publikigita la 22-an de februaro 2024, raportis 1 574 konfirmitajn atakojn kontraŭ sano, kaj la mortojn de 118 sanlaboristoj, ekde la komenco de la plenskala kontraŭleĝa invado de Ukrainio.[3] Je la 4a de aprilo 2024, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1682 atakojn kontraŭ sanservo en Ukrainio, rezultigante 128 mortojn kaj 288 vundojn de medicina personaro kaj pacientoj.[4] Je la 10a de julio 2024, la retejo "Atakoj kontraŭ sanservo en Ukrainio" de Kuracistoj por Homaj Rajtoj kalkulis 1442 atakojn kontraŭ saninstalaĵoj, el kiuj 742 detruis hospitalojn kaj klinikojn, mortigante 210 sanlaboristojn.[5] Je la 8a de julio 2024, Human Rights Watch raportis pri 1 736 difektitaj aŭ detruitaj medicinaj instalaĵoj. Historio de atakoj Akuŝejo en Dnipro post rusa misilatako la 29an de decembro 2023 Rusio havas historion de uzado de sistemaj atakoj kontraŭ medicinaj instalaĵoj kiel milittaktiko.[7][8][9] Homaj-rajtaj organizaĵoj operaciantaj en Sirio deklaras, ke la Rusia Federacio intence uzas GPS-koordinatojn transdonitajn al ili de la malkonflikta linio de UN kiel liston de celoj.[10][11][12] Tio fariĝis tia problemo, ke kuracistoj rifuzis dividi siajn koordinatojn kun UN por provi eviti rusajn atakojn.[13] Fine la Rusia Federacio forlasis la UN-programon asertante, ke ĝi protestis kontraŭ la UN, kiu ne dividis la liston kun sia siria aliancano, kiu simile partoprenis en kampanjo de atakoj kontraŭ saninstalaĵoj.[14][15][16] Rusaj ŝtataj amaskomunikiloj rutine pravigis atakojn kontraŭ civilaj objektoj, detruon de urboj kaj inciton al ekstermado de civila loĝantaro en Ukrainio.[17] Mejloŝtonoj Inter la 24-a de februaro kaj la 21-a de marto 2022, sesdek kvar medicinaj instalaĵoj kaj ilia personaro estis celitaj de rusaj fortoj en Ukrainio, raportis la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS).[18] Ĝis la 25-a de marto 2022, la instalaĵoj estis trafitaj je rapideco de du ĝis tri tage. Plejparte per pezaj armiloj.[19] Ĝis la 8-a de aprilo 2022, 91 atakoj estis konfirmitaj de la MOS, averaĝante 2 atakojn kontraŭ hospitaloj, ambulancoj aŭ medicinaj provizdeponejoj ĉiutage.[20] Ĝis la 21-a de novembro 2022, okazis almenaŭ 703 atakoj kontraŭ ukrainaj saninstalaĵoj, kun 144 tiaj instalaĵoj tute detruitaj de Rusio.[21] Ĝis la fino de 2022, preskaŭ unu el dek ukrainaj hospitaloj estis difektita.[22][23] La Centro por Informa Rezisteco (CIR) trovis, ke Rusio "intence kaj ripete" celis la medicinajn instalaĵojn de la urbo Ĥersono inter decembro 2022 kaj majo 2023.[24][25] Ĝis la 30-a de majo 2023, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1 000 atakojn, la plej altan nombron iam registritan.[26] Aliaj monitoradaj grupoj ankaŭ markis la mejloŝtonon de la 1000-a atako, kvankam uzante malsamajn metrikojn.[27] Kolektive tio konsistigas preskaŭ ĉiutagajn, konsciajn kazojn de militkrimoj je grandega skalo.[28] Antaŭ la 22-a de februaro 2024, la regiona rekta raporto de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis, ke estis raportitaj "pli ol 1500" atakoj.[29][30] UN raportis 131 pliajn atakojn kontraŭ saninfrastrukturo en sia raporto de la 21-a de februaro 2024.[2] Ŝajnas, ke tio okazis ekde januaro 2024. Rimarkindaj eventoj Infanhospitalo Okhmatdyt en Kievo post rusa misilatako la 8-an de julio 2024 Mortiga atako okazis la unuan tagon de la milito, la 24-an de februaro 2022, ĉe la Centra Urba Hospitalo en Vuhledar, kiam rusa balistika misilo plena de grapolmunicioj falis tuj ekster la hospitalo, mortigante kvar kaj vundante dek.[31][32] La plej vaste kovrita atako estis la bombado de la akuŝhospitalo Mariupol.[31] La 23-an de novembro 2022, rusaj misilatakoj detruis akuŝejon en la Zaporiĵa regiono de Ukrainio, en la urbo Vilnjansko, mortigante novnaskiton.[1] La 8-an de julio 2024, rusaj krozmisiloj atakis infanhospitalojn en Kievo kaj Dnipro.[33] Analizo La Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) raportis, ke Ukrainio respondecis pri 42% de ĉiuj tutmondaj atakoj kontraŭ saninstalaĵoj en 2025.[34] 6vxxmdrp0pt3fqqxlz5bnlgt63vzyus 9440736 9440730 2026-07-28T13:39:30Z Baba79 118684 9440736 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la [[Rusa Aerarmeo|rusia aerarmeo]] plurfoje atakis ukrainajn medicinajn instalaĵojn, hospitalojn, klinikojn kaj ambulancojn, kaj sanlaboristojn. La Ministerio pri Defendo de Britio deklaris, ke Rusio prioritatigas atakojn kontraŭ ukrainiaj medicinaj instalaĵoj kiel militmetodon, ofte atakante ĉi tiujn, same kiel elektran infrastrukturon per iranaj dronoj kiel Shahed 131, Shahed 136. Plej novaj ciferoj Hospitalo en Berislav (regiono de Ĥersono) post rusa bombado la 5-an de oktobro 2023 Je la 21-a de decembro 2023, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) raportis 1 422 atakojn kontraŭ sanservo raportitajn per ilia ilo "Gvata Sistemo por Atakoj kontraŭ Sanservo" (SSA).[2] La MOS, en artikolo publikigita la 22-an de februaro 2024, raportis 1 574 konfirmitajn atakojn kontraŭ sano, kaj la mortojn de 118 sanlaboristoj, ekde la komenco de la plenskala kontraŭleĝa invado de Ukrainio.[3] Je la 4a de aprilo 2024, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1682 atakojn kontraŭ sanservo en Ukrainio, rezultigante 128 mortojn kaj 288 vundojn de medicina personaro kaj pacientoj.[4] Je la 10a de julio 2024, la retejo "Atakoj kontraŭ sanservo en Ukrainio" de Kuracistoj por Homaj Rajtoj kalkulis 1442 atakojn kontraŭ saninstalaĵoj, el kiuj 742 detruis hospitalojn kaj klinikojn, mortigante 210 sanlaboristojn.[5] Je la 8a de julio 2024, Human Rights Watch raportis pri 1 736 difektitaj aŭ detruitaj medicinaj instalaĵoj. Historio de atakoj Akuŝejo en Dnipro post rusa misilatako la 29an de decembro 2023 Rusio havas historion de uzado de sistemaj atakoj kontraŭ medicinaj instalaĵoj kiel milittaktiko.[7][8][9] Homaj-rajtaj organizaĵoj operaciantaj en Sirio deklaras, ke la Rusia Federacio intence uzas GPS-koordinatojn transdonitajn al ili de la malkonflikta linio de UN kiel liston de celoj.[10][11][12] Tio fariĝis tia problemo, ke kuracistoj rifuzis dividi siajn koordinatojn kun UN por provi eviti rusajn atakojn.[13] Fine la Rusia Federacio forlasis la UN-programon asertante, ke ĝi protestis kontraŭ la UN, kiu ne dividis la liston kun sia siria aliancano, kiu simile partoprenis en kampanjo de atakoj kontraŭ saninstalaĵoj.[14][15][16] Rusaj ŝtataj amaskomunikiloj rutine pravigis atakojn kontraŭ civilaj objektoj, detruon de urboj kaj inciton al ekstermado de civila loĝantaro en Ukrainio.[17] Mejloŝtonoj Inter la 24-a de februaro kaj la 21-a de marto 2022, sesdek kvar medicinaj instalaĵoj kaj ilia personaro estis celitaj de rusaj fortoj en Ukrainio, raportis la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS).[18] Ĝis la 25-a de marto 2022, la instalaĵoj estis trafitaj je rapideco de du ĝis tri tage. Plejparte per pezaj armiloj.[19] Ĝis la 8-a de aprilo 2022, 91 atakoj estis konfirmitaj de la MOS, averaĝante 2 atakojn kontraŭ hospitaloj, ambulancoj aŭ medicinaj provizdeponejoj ĉiutage.[20] Ĝis la 21-a de novembro 2022, okazis almenaŭ 703 atakoj kontraŭ ukrainaj saninstalaĵoj, kun 144 tiaj instalaĵoj tute detruitaj de Rusio.[21] Ĝis la fino de 2022, preskaŭ unu el dek ukrainaj hospitaloj estis difektita.[22][23] La Centro por Informa Rezisteco (CIR) trovis, ke Rusio "intence kaj ripete" celis la medicinajn instalaĵojn de la urbo Ĥersono inter decembro 2022 kaj majo 2023.[24][25] Ĝis la 30-a de majo 2023, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1 000 atakojn, la plej altan nombron iam registritan.[26] Aliaj monitoradaj grupoj ankaŭ markis la mejloŝtonon de la 1000-a atako, kvankam uzante malsamajn metrikojn.[27] Kolektive tio konsistigas preskaŭ ĉiutagajn, konsciajn kazojn de militkrimoj je grandega skalo.[28] Antaŭ la 22-a de februaro 2024, la regiona rekta raporto de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis, ke estis raportitaj "pli ol 1500" atakoj.[29][30] UN raportis 131 pliajn atakojn kontraŭ saninfrastrukturo en sia raporto de la 21-a de februaro 2024.[2] Ŝajnas, ke tio okazis ekde januaro 2024. Rimarkindaj eventoj Infanhospitalo Okhmatdyt en Kievo post rusa misilatako la 8-an de julio 2024 Mortiga atako okazis la unuan tagon de la milito, la 24-an de februaro 2022, ĉe la Centra Urba Hospitalo en Vuhledar, kiam rusa balistika misilo plena de grapolmunicioj falis tuj ekster la hospitalo, mortigante kvar kaj vundante dek.[31][32] La plej vaste kovrita atako estis la bombado de la akuŝhospitalo Mariupol.[31] La 23-an de novembro 2022, rusaj misilatakoj detruis akuŝejon en la Zaporiĵa regiono de Ukrainio, en la urbo Vilnjansko, mortigante novnaskiton.[1] La 8-an de julio 2024, rusaj krozmisiloj atakis infanhospitalojn en Kievo kaj Dnipro.[33] Analizo La Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) raportis, ke Ukrainio respondecis pri 42% de ĉiuj tutmondaj atakoj kontraŭ saninstalaĵoj en 2025.[34] dttfws9ba4dvvadmyzfqcqfyomrl3bi 9440761 9440736 2026-07-28T14:00:51Z Baba79 118684 9440761 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la [[Rusa Aerarmeo|rusia aerarmeo]] plurfoje atakis ukrainajn medicinajn instalaĵojn, hospitalojn, klinikojn kaj ambulancojn, kaj sanlaboristojn. La [[Ministerio pri Defendo de la Unuiĝinta Reĝlando|Ministerio pri Defendo de Britio]] deklaris, ke Rusio prioritatigas atakojn kontraŭ ukrainiaj medicinaj instalaĵoj kiel militmetodon, ofte atakante ĉi tiujn, same kiel elektran infrastrukturon, per iranaj spavoj kiel Shahed 131, Shahed 136. == Statistikaĵoj == Hospitalo en Berislav (regiono de Ĥersono) post rusa bombado la 5-an de oktobro 2023 Je la 21-a de decembro 2023, la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) raportis 1 422 atakojn kontraŭ sanservoj raportitajn per ilia ilo "Gvata Sistemo por Atakoj kontraŭ Sanservo" (SSA).[2] La MOS, en artikolo publikigita la 22-an de februaro 2024, raportis 1 574 konfirmitajn atakojn kontraŭ sano, kaj la mortojn de 118 sanlaboristoj, ekde la komenco de la plenskala invado de Ukrainio.[3] Je la 4a de aprilo 2024, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1682 atakojn kontraŭ sanservo en Ukrainio, rezultigante 128 mortojn kaj 288 vundojn de medicina personaro kaj pacientoj.[4] Je la 10a de julio 2024, la retejo "Atakoj kontraŭ sanservo en Ukrainio" de [[Kuracistoj por Homaj Rajtoj]] kalkulis 1442 atakojn kontraŭ saninstalaĵoj, el kiuj 742 detruis hospitalojn kaj klinikojn, mortigante 210 sanlaboristojn.[5] Je la 8a de julio 2024, [[Human Rights Watch]] raportis pri 1 736 difektitaj aŭ detruitaj medicinaj instalaĵoj. == Historio de atakoj == Akuŝejo en Dnipro post rusa misilatako la 29an de decembro 2023 Rusio havas historion de uzado de sistemaj atakoj kontraŭ medicinaj instalaĵoj kiel milittaktiko.[7][8][9] Homaj-rajtaj organizaĵoj operaciantaj en Sirio deklaras, ke la Rusia Federacio intence uzas GPS-koordinatojn transdonitajn al ili de la malkonflikta linio de UN kiel liston de celoj.[10][11][12] Tio fariĝis tia problemo, ke kuracistoj rifuzis dividi siajn koordinatojn kun UN por provi eviti rusajn atakojn.[13] Fine la Rusia Federacio forlasis la UN-programon asertante, ke ĝi protestis kontraŭ la UN, kiu ne dividis la liston kun sia siria aliancano, kiu simile partoprenis en kampanjo de atakoj kontraŭ saninstalaĵoj.[14][15][16] Rusaj ŝtataj amaskomunikiloj rutine pravigis atakojn kontraŭ civilaj objektoj, detruon de urboj kaj inciton al ekstermado de civila loĝantaro en Ukrainio.[17] Mejloŝtonoj Inter la 24-a de februaro kaj la 21-a de marto 2022, sesdek kvar medicinaj instalaĵoj kaj ilia personaro estis celitaj de rusaj fortoj en Ukrainio, raportis la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS).[18] Ĝis la 25-a de marto 2022, la instalaĵoj estis trafitaj je rapideco de du ĝis tri tage. Plejparte per pezaj armiloj.[19] Ĝis la 8-a de aprilo 2022, 91 atakoj estis konfirmitaj de la MOS, averaĝante 2 atakojn kontraŭ hospitaloj, ambulancoj aŭ medicinaj provizdeponejoj ĉiutage.[20] Ĝis la 21-a de novembro 2022, okazis almenaŭ 703 atakoj kontraŭ ukrainaj saninstalaĵoj, kun 144 tiaj instalaĵoj tute detruitaj de Rusio.[21] Ĝis la fino de 2022, preskaŭ unu el dek ukrainaj hospitaloj estis difektita.[22][23] La Centro por Informa Rezisteco (CIR) trovis, ke Rusio "intence kaj ripete" celis la medicinajn instalaĵojn de la urbo Ĥersono inter decembro 2022 kaj majo 2023.[24][25] Ĝis la 30-a de majo 2023, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1 000 atakojn, la plej altan nombron iam registritan.[26] Aliaj monitoradaj grupoj ankaŭ markis la mejloŝtonon de la 1000-a atako, kvankam uzante malsamajn metrikojn.[27] Kolektive tio konsistigas preskaŭ ĉiutagajn, konsciajn kazojn de militkrimoj je grandega skalo.[28] Antaŭ la 22-a de februaro 2024, la regiona rekta raporto de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis, ke estis raportitaj "pli ol 1500" atakoj.[29][30] UN raportis 131 pliajn atakojn kontraŭ saninfrastrukturo en sia raporto de la 21-a de februaro 2024.[2] Ŝajnas, ke tio okazis ekde januaro 2024. Rimarkindaj eventoj Infanhospitalo Okhmatdyt en Kievo post rusa misilatako la 8-an de julio 2024 Mortiga atako okazis la unuan tagon de la milito, la 24-an de februaro 2022, ĉe la Centra Urba Hospitalo en Vuhledar, kiam rusa balistika misilo plena de grapolmunicioj falis tuj ekster la hospitalo, mortigante kvar kaj vundante dek.[31][32] La plej vaste kovrita atako estis la bombado de la akuŝhospitalo Mariupol.[31] La 23-an de novembro 2022, rusaj misilatakoj detruis akuŝejon en la Zaporiĵa regiono de Ukrainio, en la urbo Vilnjansko, mortigante novnaskiton.[1] La 8-an de julio 2024, rusaj krozmisiloj atakis infanhospitalojn en Kievo kaj Dnipro.[33] Analizo La Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) raportis, ke Ukrainio respondecis pri 42% de ĉiuj tutmondaj atakoj kontraŭ saninstalaĵoj en 2025.[34] h53eit479i7wnkzrzj6a310bf18mxh6 9440773 9440761 2026-07-28T14:26:17Z Baba79 118684 9440773 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la [[Rusa Aerarmeo|rusia aerarmeo]] plurfoje atakis ukrainajn medicinajn instalaĵojn, hospitalojn, klinikojn kaj ambulancojn, kaj sanlaboristojn. La [[Ministerio pri Defendo de la Unuiĝinta Reĝlando|Ministerio pri Defendo de Britio]] deklaris, ke Rusio prioritatigas atakojn kontraŭ ukrainiaj medicinaj instalaĵoj kiel militmetodon, ofte atakante ĉi tiujn, same kiel elektran infrastrukturon, per iranaj spavoj kiel Shahed 131, Shahed 136. == Statistikaĵoj == Hospitalo en Berislav (regiono de Ĥersono) post rusa bombado la 5-an de oktobro 2023 Je la 21-a de decembro 2023, la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) raportis 1 422 atakojn kontraŭ sanservoj raportitajn per ilia ilo "Gvata Sistemo por Atakoj kontraŭ Sanservo" (SSA).[2] La MOS, en artikolo publikigita la 22-an de februaro 2024, raportis 1 574 konfirmitajn atakojn kontraŭ sano, kaj la mortojn de 118 sanlaboristoj, ekde la komenco de la plenskala invado de Ukrainio.[3] Je la 4a de aprilo 2024, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1682 atakojn kontraŭ sanservo en Ukrainio, rezultigante 128 mortojn kaj 288 vundojn de medicina personaro kaj pacientoj.[4] Je la 10a de julio 2024, la retejo "Atakoj kontraŭ sanservo en Ukrainio" de [[Kuracistoj por Homaj Rajtoj]] kalkulis 1442 atakojn kontraŭ saninstalaĵoj, el kiuj 742 detruis hospitalojn kaj klinikojn, mortigante 210 sanlaboristojn.[5] Je la 8a de julio 2024, [[Human Rights Watch]] raportis pri 1 736 difektitaj aŭ detruitaj medicinaj instalaĵoj. == Historio de atakoj == Akuŝejo en Dnipro post rusa misilatako la 29an de decembro 2023 Rusio havas historion de uzado de sistemaj atakoj kontraŭ medicinaj instalaĵoj kiel milittaktiko.[7][8][9] Homaj-rajtaj organizaĵoj operaciantaj en Sirio deklaris, ke la [[Rusia Federacio]] intence uzas GPS-koordinatojn transdonitajn al ili de la [[senkonfliktiga linio de UN]] kiel liston de celoj.[10][11][12] Tio fariĝis tiom grava problemo, ke kuracistoj rifuzis dividi siajn koordinatojn kun UN por provi eviti rusajn atakojn.[13] Fine la Rusia Federacio forlasis la UN-programon asertante, ke ĝi protestis kontraŭ la UN, kiu ne dividis la liston kun sia siria aliancano, kiu simile partoprenis en kampanjo de atakoj kontraŭ saninstalaĵoj.[14][15][16] Rusaj ŝtataj amaskomunikiloj rutine pravigis atakojn kontraŭ civilaj objektoj, detruon de urboj kaj inciton al ekstermado de civila loĝantaro en Ukrainio.[17] Mejloŝtonoj Inter la 24-a de februaro kaj la 21-a de marto 2022, sesdek kvar medicinaj instalaĵoj kaj ilia personaro estis celitaj de rusaj fortoj en Ukrainio, raportis la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS).[18] Ĝis la 25-a de marto 2022, la instalaĵoj estis trafitaj je rapideco de du ĝis tri tage. Plejparte per pezaj armiloj.[19] Ĝis la 8-a de aprilo 2022, 91 atakoj estis konfirmitaj de la MOS, averaĝante 2 atakojn kontraŭ hospitaloj, ambulancoj aŭ medicinaj provizdeponejoj ĉiutage.[20] Ĝis la 21-a de novembro 2022, okazis almenaŭ 703 atakoj kontraŭ ukrainaj saninstalaĵoj, kun 144 tiaj instalaĵoj tute detruitaj de Rusio.[21] Ĝis la fino de 2022, preskaŭ unu el dek ukrainaj hospitaloj estis difektita.[22][23] La Centro por Informa Rezisteco (CIR) trovis, ke Rusio "intence kaj ripete" celis la medicinajn instalaĵojn de la urbo Ĥersono inter decembro 2022 kaj majo 2023.[24][25] Ĝis la 30-a de majo 2023, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1 000 atakojn, la plej altan nombron iam registritan.[26] Aliaj monitoradaj grupoj ankaŭ markis la mejloŝtonon de la 1000-a atako, kvankam uzante malsamajn metrikojn.[27] Kolektive tio konsistigas preskaŭ ĉiutagajn, konsciajn kazojn de militkrimoj je grandega skalo.[28] Antaŭ la 22-a de februaro 2024, la regiona rekta raporto de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis, ke estis raportitaj "pli ol 1500" atakoj.[29][30] UN raportis 131 pliajn atakojn kontraŭ saninfrastrukturo en sia raporto de la 21-a de februaro 2024.[2] Ŝajnas, ke tio okazis ekde januaro 2024. Rimarkindaj eventoj Infanhospitalo Okhmatdyt en Kievo post rusa misilatako la 8-an de julio 2024 Mortiga atako okazis la unuan tagon de la milito, la 24-an de februaro 2022, ĉe la Centra Urba Hospitalo en Vuhledar, kiam rusa balistika misilo plena de grapolmunicioj falis tuj ekster la hospitalo, mortigante kvar kaj vundante dek.[31][32] La plej vaste kovrita atako estis la bombado de la akuŝhospitalo Mariupol.[31] La 23-an de novembro 2022, rusaj misilatakoj detruis akuŝejon en la Zaporiĵa regiono de Ukrainio, en la urbo Vilnjansko, mortigante novnaskiton.[1] La 8-an de julio 2024, rusaj krozmisiloj atakis infanhospitalojn en Kievo kaj Dnipro.[33] Analizo La Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) raportis, ke Ukrainio respondecis pri 42% de ĉiuj tutmondaj atakoj kontraŭ saninstalaĵoj en 2025.[34] eutjau6o7aspxebdnys337o8krxc4s1 Uzanto-Diskuto:Taylor 49 3 583555 9440809 9439629 2026-07-28T17:11:22Z Näin on näreet 255377 /* Näin on näreet */ nova sekcio 9440809 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) == Aŭtorrajta demando == Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) : Mi respondis tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) : @[[User:Aidas]]: Dankon pro la mesaĝo, kaj mi pardonpetas pro la malfrua respondo. Mi jam riparis la paĝon [[Braga]]: :: {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>} :::: -> :: {{Ŝ|Trad}} : laŭ [[Ŝablono:Trad#Uzo]] ... mi intencas ĉiujn antataŭigi, sed evidente ekstervikiaj farendaĵoj iomete malrapidigis la laboron :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) == Näin on näreet == Kial mi ne povas uzi la esperantan vikivortaron? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:11, 28 jul. 2026 (UTC) 7haxk1nidoh7ysqi9h0tppnesmb4p32 9440811 9440809 2026-07-28T17:14:56Z Näin on näreet 255377 /* Näin on näreet */ 9440811 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) == Aŭtorrajta demando == Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) : Mi respondis tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) : @[[User:Aidas]]: Dankon pro la mesaĝo, kaj mi pardonpetas pro la malfrua respondo. Mi jam riparis la paĝon [[Braga]]: :: {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>} :::: -> :: {{Ŝ|Trad}} : laŭ [[Ŝablono:Trad#Uzo]] ... mi intencas ĉiujn antataŭigi, sed evidente ekstervikiaj farendaĵoj iomete malrapidigis la laboron :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) == Näin on näreet == Kial mi ne povas uzi la esperantan vikivortaron? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:11, 28 jul. 2026 (UTC) Näin on näreet estas idiomo por "tute jes" aŭ "vi klare pravas" ktp.. Cxu en la esperanta Vikipedio vi povu kredi paĝon näre? Vidu ekzemple https://en.wiktionary.org/wiki/n%C3%A4re ohzuieicbmvuwl606qwjl60n3dtw8e7 9440812 9440811 2026-07-28T17:21:50Z Näin on näreet 255377 9440812 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) == Aŭtorrajta demando == Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) : Mi respondis tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) : @[[User:Aidas]]: Dankon pro la mesaĝo, kaj mi pardonpetas pro la malfrua respondo. Mi jam riparis la paĝon [[Braga]]: :: {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>} :::: -> :: {{Ŝ|Trad}} : laŭ [[Ŝablono:Trad#Uzo]] ... mi intencas ĉiujn antataŭigi, sed evidente ekstervikiaj farendaĵoj iomete malrapidigis la laboron :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) == Näin on näreet == Kial mi ne povas uzi la esperantan vikivortaron? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:11, 28 jul. 2026 (UTC) Näin on näreet estas idiomo por "tute jes" aŭ "vi klare pravas" ktp.. Cxu en la esperanta Vikipedio vi povu kredi paĝon näre? Vidu ekzemple https://en.wiktionary.org/wiki/n%C3%A4re Se vi kreos, menciu la idiomon ''näin on näreet'' lauxvorte "ĉi tiel estas la (junaj) piceoj" jemt3me4xgdkd1gl9u9rg1zka4ywzih Franciskana preĝejo (Weida) 0 590287 9441036 9069152 2026-07-29T04:15:40Z Sj1mor 12103 9441036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE |tersituo = Centra Weida/Weida }} [[Dosiero:Stadtkirche St.Marien Weida.jpg|eta|La fasado]] [[Dosiero:-Stadtkirche vom Burgturm aus.jpg|eta|Vido disde la burga turo]] [[Dosiero:Weida 2013-04 0475 Stadtkirche.JPG|eta|Interno kirka]] La belega '''Kirko Sankta Mario''' (germane: ''Stadtkirche St. Marien'') troviĝas en la centro de la malnova parto de [[Weida]], Germanio. Temas pri la eksa franciskana kirko. == Historio == En la 13-a jarcento fondis [[franciskanoj]] monaĥejon en la urbocentro. Ilia unua mencio surloke estis en 1267. De modesta Mario-kapelo faritis ĉirkaŭ la jaro 1300 monaĥeja kirko. Tiu ĉi hala kirko havis, laŭ la kutimo de tiu ĉi ordeno, nek sonoriloturon nek transepton. Verŝajne estis surtegmente nur eta ornama turo. La portalo de la orienta flanko kun frugotika madono kaj la belegaj fenestroj atestas tiun ĉi konstrufazon. En la 15-a jarcento la preĝejo pligrandiĝis per la suda flanka navo. Post la [[Reformacio]] monaĥeja vivo en Weida malkomenciĝis. La ordena kirko iĝis paroĥuja en 1527. [[Marteno Lutero]] mem en ĝi predikis en aŭtuno 1530. Tamen la strato ''Bruderstraße'' (=strato de la franciskanoj) ĝis hodiaŭ memorigas al oni la bonfaran ĉeeston de la franciskanoj en Weida. Dum la [[Tridekjara milito]] Weida konkeritis en aŭgusto 1633 fare de la kavalira Regimento Holk. Marodoj kaj bruligoj tuŝis direkte ankaŭ la kirkon. Sed malmulte da tempo pli poste ekis la rekonstruado sub la gvido de la superintendanto [[Johannes Francke]]: tiuj ĉi laboroj daŭris ĝis 1644. == Priskribo == Multaj internaĵoj datumas de tiu ĉi konstruperiodo, ekz. la plafono ligna, la ambono kun la figuroj de [[Moseo]] kaj [[Johano la Baptisto]], la ĉealtara krucifikso kaj la baptoŝtono. En 1934 alvenis nova orgeno kaŝota malantaŭ baroka orgenfasado (1761-64). kiun fabrikis la firmao E.F. Walcker el [[Ludwigsburg]]. Belas ankaŭ multaj tabuloj kun scenoj bibliaj, vera biblia ciklo novtestamtenta kaj malnovtestamenta. Kelkaj el ili faritis laŭ la modelo de ilustrita biblio-eldono de [[Matthäus Merian]] (1630). La volbaĵoj originalaj parte rekonstruitis en 1934. La altara superkonstruaĵo de 1646 bedaŭrinde demolitis inter 1883-85, kiam la interno aliaranĝitis. Ĉe la suda vando de la altarejo estas mura pentraĵo kiu alportitis en 1934 el la ruina [[Widen-preĝejo]]: ties temo estas la morto de la Virgulino. La altvalora verko estas de 1220/39. Krom la Iwein-freskoj kopie videblaj sur [[Muzeo Kastelo Wilhelmsburg (Schmalkalden)|Kastelo Wilhelmsburg]] en [[Schmalkalden]] la verko nombriĝas inter la malmulto da romanikaj vandpentraĵoj de [[Turingio]]. Kelkaj epitafoj kaj tomboŝtonoj ankaŭ menciindas: de la superintendanto Francke (+1684), de la astronomo [[Georg Samuel Doerffel]] (+1688), de la superintendanto [[Gottfried Caroli]] (+1704), de [[Johanna Christiana Carolina von Rex]] (+1775). Arkeologiaj elfosadoj antaŭ la kirko, sur la eksa tombejo monaĥeja, estis tre fruktodonoaj. Inter aliaj aferoj malkovritis ankaŭ la fundamentoj de [[ostejo]]. Informtabuloj starigitaj antaŭ la preĝejo informas amplekse pri ĉio tia. Restoj de [[klostro]] el la 16-a jarcento estas ankoraŭ en ejo troviĝanta sude de la navo. Dum konstruo de nova superintendantejo en 1889 la plejmulto de ĝi malkonstruitis. == Literaturo == * Georg Dehio: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Thüringen'', eldono 2-a, Deutscher Kunstverlag 2003, p.&nbsp;1299-1301 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ev-kirche-weida.de/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=55 Hejmpaĝo komunuma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161020222242/http://ev-kirche-weida.de/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=55 |date=2016-10-20 }} [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Maria|Weida]] [[Kategorio:Weida]] [[Kategorio:Franciskanaj preĝejoj|Weida]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Germanio|Weida]] 6u6mz704fbq11s4x0f6uzkad6yvtnwv Sohrai 0 598133 9441044 8453220 2026-07-29T04:17:12Z Sj1mor 12103 9441044 wikitext text/x-wiki '''Sohrai''' estas festo de la popoloj ''Santal''<ref>Noto : Santal : ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ (hinda: सांथाल, bengala: সাঁওতাল, translit. ''shãotāl'', nepala: सतार/सन्थाल, <abbr>translit.</abbr> ''satār/santhāl) :'' unu el la plej grandaj etnoj de la prahinda loĝantaro ([[Adivasioj|Adivasi]])</ref> kaj tiuj de la [[Ŝtatoj de Barato|barataj ŝtatoj]] [[Ĝarkando]], [[Biharo]], [[Orisa]], [[Ĉatisgaro]] kaj [[okcidenta Bengalio]]. Ĝi estas [[Brutaro|brutara]] adorfesto kaj estas festita dum oktobro-novembro (en [[Ranĉio]], alilingve  राँची, রাঁচি, رانچی), decembro–januaro (en Dumka). En kaj ĉirkaŭ Chatra, Koderma, Dumka kaj [[Hazaribag]], unu el la distriktoj de Ĝarkando (centra Barato), virinoj praktikas ritecan, indiĝenan artformon kiu apartenas al la plej antikvaj formoj de murpentrado<ref name=":0">“Khovar and Sohrai”: The Marriage and Harvest Art, Handicraft Global, la 11-a novembro 2017.</ref>, dum Diŭali kaj aliaj festivaloj. == Arto por pli da rajtoj == Sohrai (rikolto) samkiel Khovar (nupto) estas tradiciaj artformoj de la barata ŝtato Ĝarkhando praktikataj de virinoj<ref name=":0" /> kiuj purigadis siajn domojn kaj ornamas siajn murojn pere de murpentraĵoj de "sohrai"-artoj. Ilia artotradicia retroveblis plejparte en kavernoj, sed la kolorriĉaj murpentraĵoj estis unue uzataj al domoj kun kotaj muroj<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.worldcat.org/oclc/313224070|titolo=Land use, environment and economic growth in India|familia nomo=1949-|persona nomo=Singh, Ajit Kumar,|dato=1997|eldoninto=MD Publ|ISBN=8175330252|OCLC=313224070}}</ref> kaj nuntempe eĉ al stacidomoj kiel en Hazaribagh kaj Jamshedpur, ŝtataj konstruaĵoj kaj aviadilejoj<ref name=":0" />. Por tiuj artistinoj tia laboro kreis ian senton de identeco kaj redonis memkonfidon<ref>''Alankrita Anand'', [https://globalvoices.org/2017/12/08/painting-a-new-story-sohrai-art-in-jharkhand/ Painting a New Story: Sohrai Art in Jharkhand], Global Voices, la 8-a de decembro 2017.</ref> kaj ilia arto pruvas ke ili apartenas al [[Indiĝenaj rajtoj|indiĝena]] kulturo de Barato<ref name=":1">[https://www.videovolunteers.org/painting-a-new-story-sohrai-art-in-jharkhand/ Painting a New Story: Sohrai Art in Jharkhand], Videovolonteers.org</ref>, kvankam Sohrai nun estas konata kiel la ŝtata arto de Ĝarkhando<ref name=":1" />. [[Dosiero:Bhelwara_Sohrai.jpg|alternative=Bhelwara Sohrai|dekstra|eta|300ra|Bhelwara Sohrai.]] Ĉi tiu Sohrai arta formo estas kutime ĉu monokroma ĉu buntkolora. La virinoj metas sur la muro tavolon de blanka koto (''dudhi matti)'' kaj dum la tavolo estas ankoraŭ malseka, ili desegnas kun iliaj fingropintoj sur ĝi. Ilia desegnaro konsistas el bestoj, floroj, fruktoj kaj diversaj aliaj naturo-inspiritaj motivoj. Krom la blanka koto, ili uzas ankaŭ por kolorigi jenajn kotkolorojn: nigra koto (''kali matti''), ruĝa koto (''geru''), kaj flava koto (''pila matti''). Sohrai-artistoj estas spontaneaj en ilia desegnado, kvankam minimuma antaŭplanado estas evidenta. La kanvasoj estas inter 3,66 x 5,5 m (12 x 18&nbsp;ft). La desegnoj kutime fontas el la memoro de la artisto kaj estas pleje influataj de la la propra sperto de la artistoj kaj ilia interrilatado kun naturo. Ĉi tiu formo de arto estas derivita de la studo de naturo Dum [[Divalo]] kaj aliaj festivaloj ili volas montri siajn artajn talentojn kaj esprimojn. Ĉiujare post kiam la festo finas, la artaĵoj kaj skizoj kreitaj dum ĉi tiu tempo estas forigataj.    == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Murpentraĵo]] * [[Murpentraĵego Rieth]] * [[Kaverno Altamira]] * [[Groto Lascaux]] == Eksteraj ligiloj == * [http://tribalartofhazaribagh.blogspot.be/2014/08/tribal-women-artists-cooperative.html Tribal Women Artists Cooperative (TWAC)] * Video: [https://www.youtube.com/watch?v=At-C3zb4lO8 Murals of Hazaribagh_The Khovar and the Sohrai] [[Kategorio:Festivaloj en Barato]] [[Kategorio:Divalo]] 4oxpcmnyj18kr6mx1n8nnq3m4dp0ayj Sándor Brodszky 0 605535 9440861 8469825 2026-07-28T19:05:55Z Sj1mor 12103 9440861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Sándor Brodszky |dosiero = Brodszky Sándor.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Sándor Brodszky |naskonomo = Brodszky Sándor }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Brodszky''' [ŝAndor brodski], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Brodszky Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]]. [[Dosiero:Sandor Brodszky A Budavar es a Gellerthegy latkepe Pest.jpg|eta|<center>Pentraĵo de Sándor Brodszky pri [[Buda]]]] Sándor Brodszky [https://www.wga.hu/bio_m/b/brodszky/biograph.html] naskiĝis la {{daton|20|julio|1819}} en [[Tóalmás]], li mortis la {{daton|23|januaro|1901}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Sándor Brodszky studis [[medicino]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]], antaŭ ol studi pentroarton en [[1841]] en belarta [[akademio]] en [[Vieno]]. Tamen li finis la studadon en [[1845]] en belarta akademio en [[Munkeno]]. En la sekva jaro li pentradis en [[Tirolo]] kaj [[Svislando]], poste li vivis en Munkeno jardekon. En [[1856]] li hejmenvenis al [[Pest (urbo)]], kie li estis konata pentristo pri [[pejzaĝo]]j. Inter [[1862]] kaj [[1864]] li havis foto[[ateliero]]n en [[Győr]] kune kun [[József Molnár (pentristo)]]. == Ekspozicioj == * Pest ekde 1842 * Munkeno 1847 * ekde 1849 en pluraj urboj de Germanio == Elektitaj pentraĵoj == * Budavár és a Gellérthegy látképe Pest felől 1846-ban (vidu la apudan bildon!) * Ŝtormo ĉe [[Balatono]] (vidu la suban bildon!) * Arbara pejzaĝo kun rivereto (vidu la suban bildon!) * [[Esztergom]] (vidu la suban bildon!) * Lago en Alpoj (1853, vidu la suban bildon!) * [[Como]] (vidu la suban bildon!) * Vido al la Balatono * [[Visegrád]] (1861) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/02324.htm hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/brodszky-sandor_354 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.tothbela-1948.eoldal.hu/cikkek/brodszky-sandor_-_1819---1901_tajkepfesto_-grafikus_.html hungarlingva biografio kun bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180304173613/http://www.tothbela-1948.eoldal.hu/cikkek/brodszky-sandor_-_1819---1901_tajkepfesto_-grafikus_.html |date=2018-03-04 }} * [http://viragjuditgaleria.hu/hu/muveszek/muveszek/B/brodszky_sandor/ hungarlingva biografio kun bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180304172959/http://viragjuditgaleria.hu/hu/muveszek/muveszek/B/brodszky_sandor/ |date=2018-03-04 }} <gallery mode=packed> Sándor Brodszky - View to the Lake Balaton (Storm) - WGA03219.jpg|Ŝtormo ĉe Balatono Brodszky, Sándor - Forest Scene with Rive.jpg|Arbara pejzaĝo kun rivereto Podvečerná krajina - Sándor Brodszky.jpeg|Krepusko Brodszky esztergom.jpg|Esztergom Brodszky, Sándor - Pond in the Alps (1853).jpg|Lago en Alpoj Sandor Brodszky Como 1837-1838.jpg|Como Brodszky, Sándor - Autumn Plateau.jpg Sándor Brodszky - Mill - WGA03217.jpg </gallery> {{Projektoj}} {{Vivtempo|Brodszky Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] rfo3fc4qgftbfwrtdq9rtcfckla9rac Alfred Freddy Krupa 0 614057 9441049 9408355 2026-07-29T04:58:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441049 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Alfred Freddy Krupa (Krūppa)''' (naskiĝis la {{daton|14|junio|1971}} en [[Karlovac]], [[Jugoslavio]]) estas kroata nuntempa [[pentristo]], majstra desegnisto, librartisto, artfotisto kaj artinstruisto.<ref>http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=krupa&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500355803</ref><ref>https://portal.dnb.de/opac.htm?query=alfred+freddy+krupa&method=simpleSearch</ref><ref name="Arkivita kopio">{{Citaĵo el la reto |url=http://alephino.documentaarchiv.de/alipac/CARUCUTPWLOPHEXOAPGN-00017/sysfull?BASE=B-ART&IDN=26267 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-06-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190713095258/http://alephino.documentaarchiv.de/alipac/CARUCUTPWLOPHEXOAPGN-00017/sysfull?BASE=B-ART&IDN=26267 |arkivdato=2019-07-13 }}</ref> [[Dosiero:The Dream of the Fisherman&#039;s Wife (inspired with the Ukiyo-e by K. Hokusai).jpg|eta|The Dream of the Fisherman&#039;s Wife (inspired with the Ukiyo-e by K. Hokusai)]] [[Dosiero:Kupa river in Ladešići.jpg|eta|Kupa river in Ladešići]] == Biografio == Alfred Freddy Krupa venas de multetna [[silezia]] familio de longa tradicio en bildartoj. Lia familio aperas en arkivoj de la Internacia Paŭsaĵo-Servo kiel la registritaj viktimoj de [[nazia]] persekuto<ref>http://www.rodoslovlje.hr/istaknuta-vijest/prilozi-citatelja-hildegard-marie-ili-zatvorenica-broj-9772-zrtva-paljenica-obitelji-kruppa</ref>. Lia avo kaj unua mentoro Alfred Krupa Sr.<ref>https://issuu.com/alfredfreddykrupa/docs/akrupaidartist{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (Alfred Joseph Kruppa, Mikolow, Pollando 1915 - Karlovac, Kroatio/Jugoslavio 1989, rilatita al la Oppenheim-familio) iama lernanto de Józef Mehoffer estis unu el la 13 kernartistoj de la Art of Croatian Kontraŭfaŝista movado (li ekspoziciis ĉe la historia unua partizanekspozicio okazigita en Topusko en 1944 sur la libera teritorio de Jugoslavio<ref name="Arkivita kopio"/>) kaj fondinto de la Akvofarba Biennal de Jugoslavio, (BAJ, 1979<ref>http://arcade.nyarc.org:80/record=b543290~S8</ref>). Lia filo Mladen Krupa kreis la porteblan metalŝtalbunkron nomitan Kruppa-M91 uzis dum [[kroata]] Patruja Milito, nun sub kroata ŝtatprotekto Krupa diplomiĝis en 1995 ĉe la Akademio de Belartoj<ref>http://www.alu.unizg.hr/alu/cms/front_content.php?idcat=144</ref>, Universitato de Zagrebo (el 1907 kiel la Reĝa Kolegio por Artoj kaj Metioj, kroate: Kraljevsko-zemaljsko više obrazovalište za umjetnost I umjetni obrt). Krupa ankaŭ studis Arthistorion (ne-grada esplorado) ĉe la Universitato de Zagrebo (1997, 1998) kaj en 1998/99 kiel la postbakalaŭra esplorstudanto en la Tokjo Gakugei Universitato (東京学芸大学) aŭ Gakudai (学大). En 2005 Krupa finis kroman artedukstudon kaj ricevis formalan permanentan [[titolo]]n de "Profesoro de Desegnaĵo kaj Pentraĵo" fare de la kroata Ŝtata Instituto por Eduko (hodiaŭ "Education and Teacher Training Agency" - ETTA/AZOO)<ref>http://www.azoo.hr/index.php?option=com_content&id=1999&Itemid=343</ref> == Verkoj == Internacie Krupa estas konata kiel pentristo de [[portreto]]j, tiel inter aliaj aĵoj, li portretis kroatan prezidanton [[Franjo Tudjman]] (1996) kaj ruandan reĝon Kigeli la 5-a (2013). Signifa/eskvizita estas liaj inkpentraĵoj, sur rizpapero uzanta la teknikon Hakubyou<ref>http://www.aisf.or.jp/~jaanus/deta/h/hakubyou.htm</ref>. Krupa koncentriĝas sur esenca kaj reprezentas simpligitajn stilajn ĉeftemojn<ref>Dr. Andreas Beyer, Dr. Bénédicte Savoy, Dr. Wolf Tegethoff (Hrsg.), ALLGEMEINES KÜNSTLERLEXIKON (AKL) Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (The visual artists of all times and peoples), band/volume 82 (ISBN 9783110231878), De Gruyter-Berlin, 2014</ref>. Lia laboro per [[inko]] estas konsiderita kiel de decida graveco por la tutmonda integreco de la Moderna inkpentraĵo, kaj li estas konsiderita unu el la esencaj reprezentantoj de kaj nacia kaj internacia aktualaj artoj.<ref>Arte Al Limite ed.83 (Chile) pg. 58-63 https://issuu.com/arteallimite/docs/83_pags {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190430082758/https://issuu.com/arteallimite/docs/83_pags |date=2019-04-30 }}</ref><ref>https://katalog.arthistoricum.net/?tx_find_find%5Bq%5D%5Bdefault%5D=Alfred+Freddy+Krupa#tx_find</ref> <ref>http://www.artlibraries.worldcat.org/search?q=Alfred+Freddy+Krupa&qt=notfound_page&scope=0&oldscope=0&search=Search{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://plus.cobiss.si/opac7/bib/6756448</ref><ref name="Arkivita kopio"/> Krupas-originaj verkoj sur [[papero]] povas esti esploritaj ĉe Tate - Londono<ref name="Arkivita kopio"/>(Specialaĵo Biblioteko-Kolekto), Silesian Museum en Katowice (Pollando), kroata Akademio de Sciencoj kaj Artoj - Dept. de Presaĵoj kaj Desegnaĵoj<ref>https://web.archive.org/web/20150103200040/http://www.karlovacki-tjednik.hr/rad-alfreda-krupe-u-stalnom-fundus-nase-najvise-akademske-institucije/</ref> (Zagrebo, Kroatio), Museo Nacional de Acuarela Alfredo Guati Rojo, Meksikurbo (Meksiko), Oficejo de la [[Prezidanto]] de la Respubliko de Kroatio (Zagrebo, Kroatio) kaj aliaj publikaj, entreprenaj kaj privataj kolektoj. Laŭ la raporto pri la enketo de Badan Rynkowych ([[Varsovio]]) de 2007 (Opinie interneutów o Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, nagrodzonym projekcie budynku i wirtualnym Forum sztuki), Krupa aperas inter la plej deziritaj nuntempe laborkreantaj [[artistoj]] en la estontaj kolektoj de la Muzeo de Moderna Arto, Varsovio (MSN)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://docplayer.pl/12568330-Opinie-internautow-o-muzeum-sztuki-nowoczesnej-w-warszawie-nagrodzonym-projekcie-budynku-i-wirtualnym-forum-sztuki.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-06-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180626111209/http://docplayer.pl/12568330-Opinie-internautow-o-muzeum-sztuki-nowoczesnej-w-warszawie-nagrodzonym-projekcie-budynku-i-wirtualnym-forum-sztuki.html |arkivdato=2018-06-26 }}</ref>. Alfred Freddy Krupa estas inkludita en la 36-a eldono de Who's Who in American Art (Kiu estas kiu en amerika [[Arto]]). == Notoj == {{Referencoj}} {{Vikicitaro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Krupa, Alfred Freddy}} [[Kategorio:Kroataj pentristoj]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Societo de Artoj]] [[Kategorio:Kroataj nobeloj]] [[Kategorio:Edukado en Japanio]] 4jibrrk0oh23m665qtghzkzwextfvmd Aleksi Atanasov 0 621845 9440983 9397948 2026-07-29T02:54:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440983 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Aleksi ATANASOV''' ({{Lang-el|Αλέξιος Αθανασίου}}) estas eminenta bulgara [[Artisto|artisto]] kaj [[Ikono (religio)|ikonpentristo]] de la [[19-a jarcento]], kiu laboris en [[Plovdiv]] kaj [[Asenovgrad|Stanimaka]].<ref name="Василиев 620">{{Citaĵo el libro|titolo= Български възрожденски майстори: живописци, резбари, строители |familinomo= Василиев |nomo=Асен|aŭtoro=Асен Василиев |jaro=1965 |eldonejo=Наука и изкуство |urbo=София |paĝoj= 620 }}</ref><ref name="Нашето отечество България">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bgjourney.com/Architecture/ghost/Arapovski_manastir/zografi.html |titolo=За творчеството на Алекси Изограф Воденски и Георги Данчов Зографина |достъп_дата=2016-02-22 |aŭtoro=Елица Виткова |eldono=Нашето отечество България |alirdato=2018-10-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210928164850/http://www.bgjourney.com/Architecture/ghost/Arapovski_manastir/zografi.html |arkivdato=2021-09-28 }}</ref> Asen Vasiliev difinas lin kiel „spertan zografon kun riĉa imagipovo".<ref name="Василиев 620" /> Aleksi Atanasov naskiĝis ĉirkaŭ la komenco de la 19-a jarcento en urbo Neguŝ, tiam en la [[Otomana Imperio]].<ref name="Василиев 620"/> Proksimume en 1830 li ekloĝis en la vilaĝo Supra Voden kaj poste translokiĝis al Stanimaka.<ref name="Нашето отечество България"/> Lia subskribo estis „Izograf Vodenski“ (Izografo de Voden).<ref name="Василиев 620" /> Verŝajne li studis ikonpentradon en metiejoj de Atono.<ref name="Свети места. Горноводенски манастир">{{Citaĵo el la reto|url=http://svetimesta.com/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B8/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80 | titolo= Горноводенски манастир „Св. св. Кирик и Юлита“|lingvo=bg }}</ref> En 1846 li pentris la nordan muron de la manĝohalo en la monakejo de Baĉkovo. La pentraĵo enhavas bildon de la monakejo en tekniko de inversa perspektivo (karakteriza por ortodoksaj ikonoj) dum religia procesio kun la miraklofara ikono de la virgulino.<ref name="Нашето отечество България"/> Aleksi Atanasov mortis ĉirkaŭ la 1880-a.<ref name="Нашето отечество България"/> Omaĝe al li estas nomita strato en la urbo Asenovgrad, kie li plej longe loĝis. [[Dosiero:Bachkovo_Monastery_Dining_Room_Northern_Wall_2.jpg|centre|eta|775ra|Pentraĵo de Atanasov sur la norde muro de monakejo en Baĉkovo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atanasov, Aleksi}} [[Kategorio:Bulgaraj pentristoj]] [[Kategorio:Ikonopentristoj]] 1v2amw3x7z2z5iusu6ke5bgi379bf1v Alexander Gerst 0 626112 9440830 9439001 2026-07-28T18:02:51Z Moldur 2507 9440830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Alexander Gerst, official portrait in 2017.jpg }} '''Alexander GERST''' {{prononco|al''e'''''ksan'''d''a'' g''e''rst|ˌalɛˈksandɐ ɡɛʁst}} (naskiĝis la 3-an de majo 1976 en [[Künzelsau]], [[Germanujo]]) estas germana [[kosmonaŭto]], [[geologio|geologo]] kaj [[vulkanologio|vulkanologo]]. En 2009 la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] (EKA) elektis lin kiel membro de sia tria kosmonaŭtogrupo. Li dufoje vizitis la [[Internacia Kosmostacio|Internacian Kosmostacion]] (IKS) por duonjaraj misioj en 2014 kaj 2018. == Biografio == === Studado === En 1995 li ricevis sian [[abituro]]n ĉe la teĥnika [[gimnazio]] en [[Öhringen]]. Kiam li estis lernejano, Gerst, kiel volontulo, estis [[skoltismo|skoltestro]], membro de junulara fajrobrigardo kaj [[akva savisto]]. Post plenumi la [[civila servo|civilan servon]] ĉe la germana [[ruĝa kruco]], Gerst vojaĝis tra la mondo por unu jaro. Ĉe la Universitato de Karlsruhe li ricevis diplomono pri [[terfiziko]] en 2003 kaj magistrecon pri [[terscienco]] ĉe la [[Viktorina Universitato de Velingtono]] en [[Novzelando]].<ref>Alexander Gerst (2003) [[doi:10.26686/wgtn.16910776.v1|Temporal Changes in Seismic Anisotropy as a New Eruption Forecasting Tool]] (Master's thesis) Victoria University of Wellington.</ref> De 2004 ĝis 2009 li disvolvis sciencajn ilojn por la terfizika instituto de la [[Universitato de Hamburgo]]. Ekde 2005, ankaŭ tie, Gerst okupis sin pri sia doktoreco. La [[disertacio]] temas pri la meĥaniko en la unuaj sekundoj de strombola [[vulkano|vulkana]] elsputo. Por tio li interalie vojaĝis al la aktiva vulkano [[Monto Erebus]] en [[Antarkto]]. Komence de 2010 la universitato doktorigis lin. === Kosmonaŭto === 8.413 personoj kandidatis por la kosmonaŭtpostenoj de la EKA en 2008. La 20-an de majo 2009 la EKA prezentis lin kaj kvin pliajn kosmonaŭtojn al la publiko. La 1-an de septembro 2009 Gerst komencis la fundamentan kosmonaŭtan trejnadon en [[Kolonjo]] ĉe la Eŭropa Kosmonaŭta Centro (EAC). Ĝi ankaŭ kondukis lin al la trejnejo de la aliaj partoprenantoj de la IKS, nome: [[Lyndon B. Johnson Space Center|Johnson Space Center]] (Usono), Tsukuba Space Center (Japanujo), John H. Chapman Space Centre (Kanado) kaj la [[Kosmonaŭta Trejnejo Jurij Gagarin]] (Rusujo). La trejnado entenis interalie bazaj scioj pri [[ĉiela meĥaniko]], la [[rusa lingvo]] aŭ transvivaj teĥnikoj. Post sukcesa fino la EKA donis al li oficialan kosmonaŭto-ateston je la 22-a de novembro 2010. La 18-an de septembro 2011 la EKA anoncis, ke li flugos al la Internacia Kosmostacio en 2014 por iĝi ano de la ekspidicioj 40 kaj 41. La misia trejnado komenciĝis en aprilo de 2012 en [[Moskvo]]. [[Dosiero:ISS-41 EVA-1 (g) Alexander Gerst.jpg|eta|Gerst dum sia [[eksterveturila agado]]]] ==== Unua kosmoflugo ==== La 28-an de majo 2014 (laŭ [[UTC]]) Gerst flugis de la [[Kosmodromo Bajkonur]] en la kosmon. Li flugis kune kun la ruso [[Maksim Surajev]] kaj la usonano [[Reid Wiseman]] per la flugo [[Sojuz (kosmoŝipo)|Sojuz]] TMA-13M. Post proksimume 6 horoj kaj 4 orbitoj la kosmoŝipo atingis la IKS, kie la anaro de la ekspedicio 39 jam atendis ilin. La misio de Gerst nomiĝis "Blue Dot" (blua punkto). La nomo devenas de la foto [[Pala Blua Punkto]]. Dum tiu misio li faris pli ol 100 eksperimentojn pri fiziko, biologio, homa [[fiziologio]] kaj [[radiado]]. Li estis respondeca por la kunigo de la eŭropa [[Automated Transfer Vehicle|ATV-5]] kaj la usonaj kosmoŝipoj [[Kosmoŝipo Dragon|Dragon]] kaj Cygnus al la IKS. La 7-an de oktobro Gerst kune kun Wiseman forlasis la stacion por [[Eksterveturila agado|EVA]]. Dum tiu tempo ili translokis difektan malvarmigan pumpilon kaj instalis novan kablosistemon por la stacia prenobrako. Tio daŭris 6 horojn kaj 13 minutojn. La tri kosmonaŭtoj surteriĝis la 10-an de novembro 2014 en la kazaĥa stepo. [[Dosiero:Soyuz MS-09 crew during Routine Ops training at JSC.jpg|eta|La anarao de la flugo Sojuz MS-09: S.Prokopjev, A.Gerst kaj S.Auñón]] ==== Dua kosmoflugo ==== La 18-an de majo 2017 la EKA anoncis lian duan kosmoflugon en 2018 por la IKS-ekspedicioj 56 kaj 57. Gerst estas la unua el la 2009-a grupo, kiu flugas duan fojon. Lia misio nomiĝas "Horizons" (horizontoj). La 6-an de junio 2018 li flugis al la IKS kun la ruso [[Sergej Prokopjev]] kaj la usonano [[Serena Auñón-Chancellor]]. Tiufoje al flugo al la IKS daŭris 2 tagojn pro ĝia pozicio. La 3-an de oktobro, kiam la ekspedicio 57 komenciĝis, Gerst transprenis la komandon pri la IKS kiel la unua germano kaj la dua EKA-kosmonaŭto. Ĉar du kosmonaŭtoj ne atingis la IKS pro startinterrompo, du EVA je la 19-a kaj la 25-a de oktobro ne okazis<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://blogs.esa.int/alexander-gerst/2018/09/20/spacewalk-update/ |titolo=Spacewalk Update |dato=2018-09-20 |alirdato=2018-12-12 |lingvo=en}}</ref>. La 20-an de decembro 2018 li revenis al la tero. == Statistiko == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Nr !! Kosmoŝipo (starto) !! Starttempo !! Ekspedicioj !! Posteno !! Kosmoŝipo (surteriĝo) !! Surteriĝo !! Daŭro |- | 1 || Sojuz TMA-13M || 28.05.14 19:57 UTC || IKS 40/41 || Fluginĝeniero || Sojuz TMA-13M || 10.11.2014 3:58 UTC || 165 tagoj 8 horoj kaj 1 minuto |- | 2 || Sojuz MS-09 || 06.06.18 11:12 UTC || IKS 56/57 || 56:Fluginĝeniero <br /> 57:Komandanto || Sojuz MS-09 || 20.12.2018 5:02 UTC || 196 tagoj 17 horoj kaj 49 minutoj |- | colspan="6" style="background:#FFFFFF" | || '''Entuta daŭro:''' || 362 tagoj 1 horo kaj 50 minutoj |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gerst, Alexander; Abromeit, Lars: 166 Tage im All. Frederking & Thaler, Munkeno 2017, ISBN 978-3-95416-198-0 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Biografio ĉe la EKA ** [http://www.esa.int/Our_Activities/Human_Spaceflight/Astronauts/Alexander_Gerst angle] kaj [https://www.esa.int/ger/ESA_in_your_country/Germany/Biographie_von_Alexander_Gerst germane] * [http://alexandergerst.esa.int/ EKA-retpaĝo de Gerst] {{en}} * [http://www.planet3.de/index.html Propra hejmpaĝo de Gerst] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181218053602/http://planet3.de/index.html |date=2018-12-18 }} {{de}} kaj {{en}} * [http://blogs.esa.int/alexander-gerst/ Blogo pri siaj misioj] {{en}} kaj {{de}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gerst, Alexander}} [[Kategorio:Komandantoj de la Internacia Kosmostacio]] [[Kategorio:Eŭropa Kosma Agentejo]] qo5re2e9rvl6jpoy6uqhcknblyc9a04 LPG-kuko 0 633401 9441066 9241043 2026-07-29T06:09:35Z ~2026-41990-27 261028 /* Historio */ Finstacio korektita 9441066 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2012 LPG-Kuchen der Bäckerei Brychcy am Hauptmarkt in Gotha.jpg|eta|LPG-kukoj faritaj en la [[bakejo]] Brychcy el [[Gotha]] (la bakejo troviĝas sur la centra bazarplaco)]] '''LPG-kuko''' ({{l-de|LPG-Kuchen}}, {{prononco|elpeːGEː-kuĥn}}, laŭvorte "kuko de agrikulturaj kooperativoj", Esperante eble ''[[kolĥozo|kolĥoza]] kuko'') estas bakadpleta kuko el la suda parto de [[Germanio|Orienta Germanio]]. == Preparo == Temas pri tavolkuko, kies unua tavolo konsistas el pasto el faruno, ovoj, margarino kaj sukero. Ĉi tiun paston oni unue bakas antaŭ ĝia ŝmirado per diko da butera kremo. Sur tio sekvas tavolo el buterkeksoj trempitaj en [[brando]]. La plej supra tavolo estas devige ĉokolada kovraĵo. == Historio == Tiu ĉi kuko nomiĝis laŭ [[GDR]]-aj agrikulturaj kooperativoj. Ĝi bezonas nur simplajn aldonotaĵojn, kiuj ĉiam disponas en eĉ inter la reduktita konsumproduktofertitaĵo de socialisma ekonomio. Ĝenerale ĝi ne estas kalorinmalŝparema kukversio. Eble ties recepto elpensitis ĉirkaŭ la jaro 1965-a en [[Turingio]].<ref>[https://www.erichserbe.de/066 Receptoversioj LPG-kukaj]</ref> == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Bakaĵoj]] [[Kategorio:GDR]] [[Kategorio:Turingia kuirarto]] k2es5ezg4ti08g1er5b5f8au677in48 Alilbenzeno 0 638091 9441077 9180504 2026-07-29T07:34:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441077 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Metilbenzeno|Etilbenzeno|Propilbenzeno|Pentilbenzeno|Heksilbenzeno|Heptilbenzeno}} <center> {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatcenter" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Bonvolu ne konfuzi...'''</font></big></big></span> |- |[[Dosiero:Propenylbenzene 3D.png|<center><big>[[Fenilpropeno]]</big></center>|300ra|eta|centre|<center><big>'''[[Fenilpropeno]]'''</big></center>]]||[[Dosiero:Allylbenzene3D.png|300ra|eta|centre|<center><big>'''Alilbenzeno'''</big></center>]] |-style="background: red; color: white" |- |<center>'''CAS-numero [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=873-66-5 873-66-5]'''</center>||<center>'''CAS-numero [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=300-57-2 300-57-2]'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Ili estas izomeroj sed fenilpropeno, ankaŭ konata kiel '''3-fenil-2-propeno''' prezentas la duoblan ligilon en la 2-a karbono de la propenila grupo, dum la alilbenzeno, ankaŭ konata kiel '''3-fenil-1-propeno''', prezentas la duoblan ligilon en la 1-a karbono de la propenila grupo. |} </center> {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''3-Fenil-1-propeno'''</font></big></big></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Allylbenzene 2D.png|200ra|alilbenzeno]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Alilbenzeno''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Allylbenzene3D.png|200ra|alilbenzeno]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Alilbenzeno''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Propenilbenzeno * 3-Fenil-1-propeno |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|9|H|10'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=300-57-2 300-57-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8950.html 8950] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/9309 9309] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora aŭ flaveca likvaĵo |- |[[Molmaso]]||118,179 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]|| 0,892g cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/a29402?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−40}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|156}}<ref>[https://www.fishersci.se/shop/products/allylbenzene-98-acros-organics-3/p-4509360 Fisher Scientific]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5131}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|40}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.gelest.com/product/ENEA0040/ |titolo=Gelest |alirdato=2020-01-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200113133245/https://www.gelest.com/product/ENEA0040/ |arkivdato=2020-01-13 }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,017 g/L <ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB8853453.htm Chemical Book]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||10|65 |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||23|24/25|62|16 |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|08}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|304}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|280|301+310|303+361+353|331|370+378|403+235|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/9309#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Alilbenzeno''' aŭ '''C<sub>9</sub>H<sub>10</sub>''' estas senkolora brulema organika substanco, baza konstrubloko por la produktado de sennombraj derivaĵoj. Ĝi estas nesolvebla en akvo sed solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero|etero]] kaj [[benzeno]]. Multaj alkilbenzenoj estas bone raportitaj kun medicinaj agadoj. Ekzemple: [[eŭgenolo]] estas ordinare uzata en kazoj pri [[dentodoloro]] .<ref>[http://herbpedia.wikidot.com/allylbenzene Herbpedia]</ref> Per malkomponado, alila benzeno eligas [[karbona unuoksido|karbonan unuoksidon]] kaj [[karbona duoksido|karbonan duoksidon]] en la aeron.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=is9-5yGpb78C&pg=PA64&dq=allylbenzene&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiZ8I72zfvmAhWNIbkGHfjGDUgQ6AEINDAC#v=onepage&q=allylbenzene&f=false Handbook of Chemicals and Safety]</ref> == Sintezo == {{Div col|cols = 1}} === Sintezo 1 === * Preparado ekde la [[bromobenzeno]]<ref>[https://www.prepchem.com/synthesis-of-allylbenzene/ PrepChem]</ref>: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromobenzene 3D.png|50ra|bromobenzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{+Mg}\, }</math>[[Dosiero:Phenylmagnesium bromide3D.png|50ra|Fenilmagnezia bromido]]+[[Dosiero:Allyl bromide 3D.png|50ra|alila bromido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{-MgBr_2}\, }</math>[[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado ekde la [[cinamaldehido]]<ref>[https://www.designer-drug.com/pte/12.162.180.114/dcd/chemistry/cinnamaldehyde.html Designer Drug]</ref>: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamaldehyde_3D_ball.png|70ra|cinamaldehido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [2\;Zn\,+\,4\,HCl]{+4[H]\;-H_2O}\, }</math>[[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado ekde la [[benzeno]] kaj [[alila alkoholo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.drugtimes.org/ecstasy-3/allylbenzene-from-benzene.html |titolo=Drugtimes |alirdato=2020-01-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200113133243/https://www.drugtimes.org/ecstasy-3/allylbenzene-from-benzene.html |arkivdato=2020-01-13 }}</ref>: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzene 3D.png|50ra|benzeno]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50ra|alila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [H_2SO_4]{-H_2O}\, }</math>[[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado ekde la [[p-Kumarila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:P-Coumaryl alcohol 3D.png|100ra|p-Kumarila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [2\,Zn\,+\,4\,HCl]{+4[H]\,-2\,H_2O}\, }</math>[[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado ekde la [[benzeno]] kaj [[alila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzene 3D.png|50ra|benzeno]]+[[Dosiero:Allyl chloride 3D.png|50ra|alila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{-HCl}\, }</math>[[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado ekde la [[cinamila alkoholo]] en alkala medio por okazigi la rearanĝon de la duobla ligilo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|90ra|cinamila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+Zn\,+\,2\,HCl]{+2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Konvertado al [[cinamila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+\,NaOH\,-\,NaI]{+I_2\,-HI}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50ra|cinamila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Konvertado al [[cinamaldehido]] per agado de la "piridiniuma klorokromiato" en ĉeesto de [[dukloro-metano]]:<ref>[https://www.cliffsnotes.com/study-guides/chemistry/organic-chemistry-ii/aldehydes-and-ketones/synthesis-of-aldehydes Cliffs Notes]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [CH_2Cl_2]{C_6H_5NHCrO_3Cl}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamaldehyde_3D_ball.png|70ra|cinamaldehido]] |} </center> === Reakcio 3 === * Konvertado al [[cinamata acido]] en ĉeesto de [[kalia permanganato|KMnO<sub>4</sub>]]:<ref>[http://www.chemgapedia.de/vsengine/vlu/vsc/en/ch/12/oc/vlu_organik/c_acid/synthese_von_carbonsaeuren.vlu.html Chemgapedia]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [KMnO_4]{2[O]}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|90ra|cinamata acido]] |} </center> === Reakcio 4 === * Konvertado al [[fenilpropeno]] en alkala medio: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{[OH]^-}\, }</math>[[Dosiero:Propenylbenzene 3D.png|70ra|fenilpropeno]] |} </center> === Reakcio 5 === * Konvertado al [[fenilpropanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+\,2\,NaOH\,-\,2\,NaI]{+2\,I_2\,-\,2\,HI}\, }</math>[[Dosiero:Phenylpropanol3D.png|100ra|fenilpropanolo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Konvertado al [[ŝavibetolo]]. Unue oni reakciigas la "alilbenzenon" kun [[Jodo]] kaj [[natria hidroksido]]. Due ni traktas la [[ŝavikolo]]n kun [[jodo]] kaj [[natria metoksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+\,NaOH\,-\,NaI]{+I_2-HI}\, }</math>[[Dosiero:Chavicol-3D-balls.png|100ra|savikolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+H_3C-ONa\,-NaI]{+I_2-\,HI}\, }</math>[[Dosiero:Chavibetol 3D.png|100ra|ŝavibetolo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Konvertado al [[p-Kumarila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+2\,NaOH\,-2\,NaI]{+2\,I_2\,-2\,HI}\, }</math>[[Dosiero:P-Coumaryl alcohol 3D.png|100ra|p-Kumarila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 8 === * Konvertado al [[eŭgenolo|alila gvajakolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [NaOH\,-NaI]{I_2\,-HI}\, }</math>[[Dosiero:Chavicol-3D-balls.png|100ra|ŝavikolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+H_3C-ONa\,-\,NaI]{I_2\,-HI}\, }</math>[[Dosiero:Eugenol 3D.png|70ra|eŭgenolo]] |} </center> === Reakcio 9 === * Konvertado al [[metil-eŭgenolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allylbenzene3D.png|70ra|alila benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+H_3C-ONa\,-\,NaI]{I_2\,-HI}\, }</math>[[Dosiero:Estragole-3D-balls.png|100ra|estragolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+H_3C-ONa\,-\,NaI]{I_2\,-HI}\, }</math>[[Dosiero:Methyl-eugenol-3D-balls.png|100ra|metil-eŭgenolo]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/870079 NCBI Resources] * [https://www.tcichemicals.com/eshop/en/au/commodity/P0609/ Tokyo Chemicals] * [https://books.google.com.br/books?id=8JsQgRO3QcwC&pg=PA491&lpg=PA491&dq=allylbenzene&source=bl&ots=uTANmmkxvP&sig=ACfU3U1Zs8BPfycVJU0kiyIy1HAlQo_RPg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwidhN-8zfvmAhVgHbkGHaloDjk4FBDoATACegQIChAB#v=onepage&q=allylbenzene&f=false Handbook of Forensic Drug Analysis] * [https://books.google.com.br/books?id=oAl-ZUg6PuwC&pg=PA61&dq=allylbenzene&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiZ8I72zfvmAhWNIbkGHfjGDUgQ6AEIPDAD#v=onepage&q=allylbenzene&f=false Electroorganic Synthesis: Festschrift for Manuel M. Baizer] * [https://books.google.com.br/books?id=XIOXOhGgsSoC&pg=PA354&dq=allylbenzene&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiZ8I72zfvmAhWNIbkGHfjGDUgQ6AEISjAF#v=onepage&q=allylbenzene&f=false Safety Evaluation of Certain Food Additives] * [https://books.google.com.br/books?id=_BHzAAAAMAAJ&pg=PA899&dq=allylbenzene&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwinw8jxzvvmAhWTD7kGHdngALk4ChDoAQg7MAM#v=onepage&q=allylbenzene&f=false Journal of the Chemical Society] * [https://books.google.com.br/books?id=pUEqBgAAQBAJ&pg=PA680&dq=allylbenzene+fenaroli&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjs_YqH0PvmAhVpEbkGHW7xCrcQ6AEIKTAA#v=onepage&q=allylbenzene%20fenaroli&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=fbnVjdBvFlkC&pg=PA198&dq=allylbenzene+fenaroli&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjs_YqH0PvmAhVpEbkGHW7xCrcQ6AEIMDAB#v=onepage&q=allylbenzene%20fenaroli&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] ==Vidu ankaŭ== * [[Alkano#Fizika tabelo de la aromataj alkanoj|Alkanoj]] * [[Fenilpropeno|3-Fenil-2-propeno]] * [[Fenilpropano]] * [[Fenilpropanolamino]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alilbenzenoj| ]] nlzzqxhnxx4sk74emibevycs8wk49ra Punka subkulturo 0 638391 9440974 8419717 2026-07-29T02:46:59Z Sj1mor 12103 9440974 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Young punk US-c1984.jpg|eta|dekstra|200ra|Punkuloj en 1984]] La '''''punka subkulturo''''' inkluzivas diversan gamon de [[ideologio]]j, modo kaj aliaj esprimiloj, [[Punka movado|vida arto]], danco, [[literaturo]] kaj filmo. Ĝi estas plejparte karakterizita de kontraŭrsistemaj vidoj kaj la antaŭenigo de individua [[libereco]], kaj estas centrita sur laŭta, agresema ĝenro de [[Rok-muziko|rokmuziko]] nomita [[Punko|punk-roko]]. Ĝiaj anoj estas nomataj "punkuloj". Punka politiko kovras la tutan politikan spektron. Ofta punk-etoso inkluzivas [[nekonformecon]], kontraŭ-aŭtoritatismon, kontraŭ-korporaciismon, farendan mem-etikon, kontraŭkonsumisman, kontraŭ-konservativan, kontraŭ-korporacian avidecon, [[Rektaj punkoj|rektan agadon]] kaj ne "vendi". Ekzistas ampleksa gamo da punkaĵoj inkluzive de muziko, T-ĉemizoj intence ofendaj, ledaj jakoj, botoj [[Dr. Martens]], ktp., Kombitaj kiel hele koloraj haroj kun pintoj, ktp. Kosmetikaĵoj, tatuoj, juveloj kaj [[korpa modifado]]. Virinoj en la [[Punko|hardkora]] sceno kutime portis viran vestaĵon. Grava aspekto de punko estis krei eksplicite eksterajn identecojn de sekseco. Ĉio, kio kutime supozeble kaŝiĝis, estis alportita al la fronto. Punk-estetiko determinas, ke la speco de arto punka ĝuas, kiu tipe havas subterajn, minimumismajn, ikonoklasajn kaj satirajn sentemojn. Punko generis konsiderindan kvanton da poezio kaj prozo, kaj havas sian propran subteran gazetaron en la formo de [[zino]]j. Multaj punk-temaj filmoj kaj filmetoj estis faritaj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj subkulturoj]] [[Kategorio:Subgrundaj medioj]] [[Kategorio:Subkulturoj]] [[Kategorio:Stereotipoj]] [[Kategorio:Junulara kulturo en Britio]] [[Kategorio:Punko|subkulturo]] [[Kategorio:Motorcikla subkulturo]] [[Kategorio:1970-1979]] ongod2gy0r9rphwnlb4hqorcb200yg9 9440975 9440974 2026-07-29T02:47:10Z Sj1mor 12103 9440975 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Young punk US-c1984.jpg|eta|dekstra|200ra|Punkuloj en 1984]] La '''''punka subkulturo''''' inkluzivas diversan gamon de [[ideologio]]j, modo kaj aliaj esprimiloj, [[Punka movado|vida arto]], danco, [[literaturo]] kaj filmo. Ĝi estas plejparte karakterizita de kontraŭrsistemaj vidoj kaj la antaŭenigo de individua [[libereco]], kaj estas centrita sur laŭta, agresema ĝenro de [[Rok-muziko|rokmuziko]] nomita [[Punko|punk-roko]]. Ĝiaj anoj estas nomataj "punkuloj". Punka politiko kovras la tutan politikan spektron. Ofta punk-etoso inkluzivas [[nekonformeco]]n, kontraŭ-aŭtoritatismon, kontraŭ-korporaciismon, farendan mem-etikon, kontraŭkonsumisman, kontraŭ-konservativan, kontraŭ-korporacian avidecon, [[Rektaj punkoj|rektan agadon]] kaj ne "vendi". Ekzistas ampleksa gamo da punkaĵoj inkluzive de muziko, T-ĉemizoj intence ofendaj, ledaj jakoj, botoj [[Dr. Martens]], ktp., Kombitaj kiel hele koloraj haroj kun pintoj, ktp. Kosmetikaĵoj, tatuoj, juveloj kaj [[korpa modifado]]. Virinoj en la [[Punko|hardkora]] sceno kutime portis viran vestaĵon. Grava aspekto de punko estis krei eksplicite eksterajn identecojn de sekseco. Ĉio, kio kutime supozeble kaŝiĝis, estis alportita al la fronto. Punk-estetiko determinas, ke la speco de arto punka ĝuas, kiu tipe havas subterajn, minimumismajn, ikonoklasajn kaj satirajn sentemojn. Punko generis konsiderindan kvanton da poezio kaj prozo, kaj havas sian propran subteran gazetaron en la formo de [[zino]]j. Multaj punk-temaj filmoj kaj filmetoj estis faritaj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj subkulturoj]] [[Kategorio:Subgrundaj medioj]] [[Kategorio:Subkulturoj]] [[Kategorio:Stereotipoj]] [[Kategorio:Junulara kulturo en Britio]] [[Kategorio:Punko|subkulturo]] [[Kategorio:Motorcikla subkulturo]] [[Kategorio:1970-1979]] 6emw29axxbtms4zr065u9q3n3x1vxbq Nigra triangulo 0 641982 9440956 9283572 2026-07-29T02:40:24Z Sj1mor 12103 9440956 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Black triangle.svg|eta|Nigra triangulo|220px]] La ''' nigra triangulo''' estis [[insigno]] uzata en [[Naziaj koncentrejoj|naziaj koncentrejoj]] por marki kaptitojn konsiderataj "nesociaj" kaj "arbeitsscheu" (timemaj kaj ne emas al laborado). Tiuj, kiuj estis konsiderataj nesociaj, inkludis [[Ŝtelisto|ŝtelistojn]], [[Murdo|murdistojn]], [[Nomado|nomadojn]] kaj arjojn, kiuj okupiĝis pri seksaj rilatoj kun [[judoj]]. Virinoj konsiderataj nesociaj inkluzivis [[Prostituo|prostituitino]]jn, nekonformistojn kaj [[Samseksemulino|lesbanino]]jn. La triangulsigno estis komence portita fare de [[ciganoj]] (kiuj poste portis [[Bruna triangulo|brunan triangulon]]), homoj kun [[intelekta malkapablo]], kaj homoj kun [[Psika malsano|mensa malordo]]. Ankaŭ portantaj la nigran triangulon estis [[Alkoholulo|alkoholuloj]], [[Senhejmeco|senhejmuloj]], [[Almozulo|almozuloj]], laborevitemuloj, [[Prostituitino|prostituitinoj]] kaj kelkaj el la [[Anarkiismo|anarkiistoj]]. Virinoj kiuj ne kongruis kun la bildigo de [[virineco]] de la [[Tria regno|Reich]], laŭ kolekto de [[seksaj roloj]] determinitaj fare de la nazia partio kiu asignis virinojn la rolon de [[Edzino|edzinoj]] kaj [[Patrino|patrinoj]], estis malliberigitaj fare de la nazioj pro "nesocia konduto". Inter ili troviĝis virinoj, kiuj esprimis [[nekonformeco]]n, malvolon havi infanojn, kuiri kaj purigi ktp., same kiel lesbaninoj, ĉar ili ne edziĝis. La plej multaj lesbaninoj malliberigitaj dum nazia rego estis juĝitaj pro tiuj [[Delikto|deliktoj]], kaj ne akuzitaj rekte de esti lesbaninoj. == Postaj uzadoj kaj alproprigoj == Post [[Dua Mondmilito]], ekde la [[1980-aj jaroj]], la simbolo de la nigra triangulo estis adoptita de [[Feminismo|feminismaj]] lesbaninoj en [[Germanio]] kaj [[Usono]] kiel simbolo de [[fiero]] kaj [[Solidaro|solidareco]]. La simbolo estis adoptita de kelkaj UK-grupoj batalantaj por la rajtoj de [[Handikapulo|handikapuloj]]. [[Kategorio:GLAT-simboloj]] [[Kategorio:Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto]] [[Kategorio:Naziaj koncentrejoj]] [[Kategorio:Senhejmeco]] [[Kategorio:Historio de anarkiismo]] [[Kategorio:Trianguloj]] [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] i1snu1ootblb8q08ai1rdads0teirz3 60001 Adélka 0 643326 9440749 8645085 2026-07-28T13:48:20Z Sj1mor 12103 9440749 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 60001 ''Adélka'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 60001 Adélka |Aliaj_nomoj = '''1999 TG<sub>5</sub>''' |Dato_de_malkovro = {{dato|4|oktobro|1999}} |Malkovrinto = [[Lenka Kotková]] |Loko_de_malkovro = [[Ondřejov (Distrikto Prago-oriento)|Ondřejov]] ([[Ĉeĥio]]) |Epoko = 2458600.5 {{dato|27|aprilo|2019}} TDB |Granda_duonakso = 464,731 [[1 E9 m|Gm]] (3,107 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 392,590 Gm (2,624 AU) |Apoapsido = 536,872 Gm (3,589 AU) |Discentreco = 0,1552 |Periodo = 1999,920 [[tago]]j (5,475 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- ~11:2 / 89:10 Ven / 32:11 Mar / 6:13 Jup--> |Klinangulo = 1,660° |Meza_anomaliangulo = 241,950°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|27|aprilo|2019}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 43,250° |Argumento_de_periapsido = 285,924° |Terdistanco_min = 241,291 [[1 E9 m|Gm]] (1,613 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 14,7 }} '''60001 ''Adélka''''' estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|4|oktobro|1999}} de la ĉeĥa [[astronomino]] [[Lenka Kotková]] elde la [[Observatorio de Ondřejov]] ([[Distrikto Prago-oriento|Prago-oriento]], [[Ĉeĥa Respubliko]]). == Nomo == Ĝi estas nomita en honoro de ''Adélka Kotková'' (naskiĝinta en [[2006]]), filino de la malkovristino. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|60001-adelka-1999-tg5}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (60001–61000)#60001-60050|Listo de asteroidoj (60001 – 61000)]] |antaŭ = [[60000 Miminko]] |periodo = '''60001 ''Adélka''''' |post = [[(60002) 1999 TU5|(60002) 1999 TU<sub>5</sub>]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Adélka}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Lenka Kotková]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999]] igfvfnai3y16xfuon2le3wq4s8foize Al-Midan 0 643689 9440904 7129875 2026-07-28T19:57:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440904 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=SA}} [[Dosiero:Midan.jpg|eta|Strato Midan-Jezmatijeh.]] '''Al-Midan''' (en [[araba]]: حي الميدان) estas [[kvartalo]] kaj [[Municipoj de Damasko|municipo]] en [[Damasko]], [[Sirio]], ĝuste sude de la malnova enmurigita urbo kaj tre proksime de la moderna urbocentro. En la censo de 2004, ĝi havis 177,456 loĝantojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB01-1-2004.htm |titolo=loĝantoj de la Damaska gubernio en 2004 censo |alirdato=2012-08-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20260129043718/https://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB01-1-2004.htm |arkivdato=2026-01-29 }}</ref> Ties stratoj kaj avenuoj estas plenaj je heredo kaj historio pro la antikveco de la kvartalo. Tra historio, ties loĝantoj luktis kun siaj najbaroj de aliaj kvartaloj por protekti Damaskon. Krome, tie naskiĝis multaj Damaskanaj fakuloj. Nuntempe, tiu kvartalo estas ofte konsiderita unu el plej konservemaj en Damasko. {{Koord|33|29|N|36|17|E|display=title}} == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Damasko]] 97zrwxggiq16ompeh5pecfs2wy0t3vp Alaterno 0 648477 9440922 8864490 2026-07-28T22:07:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440922 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Alaterno |koloro = lightgreen |dosiero = File:Rhamnaceae_-_Rhamnus_alaternus_-_Alaterno.JPG |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero =Folioj kaj beroj |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales'' |familio = [[Ramnacoj]] ''Rhamnaceae'' |genro = '''Ramno''' ''Rhamnus'' |genro aŭtoritato = [[Carl Linnaeus|L.]] |specio = ''Rhamnus alaternus'' |subdivizio2 = |vikispecio = ''Rhamnus alaternus'' |komunejo = ''Rhamnus alaternus'' }} '''''Rhamnus alaternus''''' estas specio de [[Angiospermoj|florplanto]] en la [[Ramnacoj|Ramnaca familio]] komune nomata '''alaterno'''. == Etimologio == La genronomo venas el la [[Antikva greka lingvo|Antikva greka]] "rabdos" aŭ “bastono” kun referenco al la ĉeesto en multaj specioj de ligneca dorno je la fino de ĉiu branĉeto. La specifa [[Latina lingvo|latina]] nomo ''alaternus'', similsona "alternus" aŭ “sinsekva”, indikas pri la sinsekvaj folioj. == Priskribo == ''Rhamnus alaternus'' estas [[Ĉiamverdo|ĉiamverda]] [[arbedo]] kiu kreskas ĝis 1–5 metroj.<ref name="Pignatti">Pignatti S. - Flora d'Italia – Edagricole – 1982. Vol. II, pag. 78</ref> La tigoj havas ruĝetan [[Bero|berojn]] kaj junajn braketojn, rondecan kaj kompaktan foliaron kun alternantaj folioj, 2–6 centimetroj longaj, foje preskaŭ kontraŭaj, ovalaj aŭ lancaj, ledecaj, verdbrilaj, flavverdaj sube.<ref name="Pignatti" /> La malgrandaj bonodoraj floroj aperas en mallongaj flav-verdaj [[Grapolo|grapoloj]]. La florada periodo etendas de februaro al aprilo. Fruktoj estas ovoformaj ruĝ-brunecaj [[Drupo|drupoj]] de ĉirkaŭ 3–4 milimetroj, enhavantaj inter 2 kaj 4 semoj.<ref name="Pignatti">Pignatti S. - Flora d'Italia – Edagricole – 1982. Vol. II, pag. 78</ref> La [[Drupo|drupoj]] ruĝiĝas kaj nigriĝas kiam maturas. La frukto kuracipovas kaj povas esti uzita kun singardemo kiel [[Konstipo|malkonstipilo]]. == Surtera disvastiĝo == Ĉi tiu specio estas vasta en varma ĉiamverda arbustaro de Mediteraneaj klimataj regionoj, de mara nivelo ĝis 700m.<ref name="Pignatti">Pignatti S. - Flora d'Italia – Edagricole – 1982. Vol. II, pag. 78</ref> == Kultivo == Ĉi tiu specio estas kultivita kiel ornama ĝardena arbedo, valora pro siaj brilaj ĉiamverdaj folioj kaj ruĝaj beroj. La bunta [[Kulturvario|kultivarvario]] 'Argenteovariegata' akiris Premion de la Reĝa Hortikultura Socio de Ĝardena Merito.<ref>[http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=1595]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf]</ref><ref>[https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf]</ref> == Subspecioj == * ''Rhamnus alaternus'' L. Subsp. ''Alaternus'' * ''Rhamnus alaternus'' L. Subsp. ''Myrtifolia'' (<small>Willk</small>.<small>) [[René Charles Joseph Maire|Maire]]</small> * ''Rhamnus alaternus'' L. Subsp. ''Pendula'' (<small>Pamp</small>.<small>) Jafri</small> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Aladern Rhamnus alaternus.jpg| Dosiero:Alaterne2.jpg| Dosiero:Rhamnus alaternus, manlike blomme, Meiringskloof, a.jpg|<center>Masklaj floroj</center> Dosiero:Rhamnaceae - Rhamnus alaternus.JPG|<center>Folioj kaj fruktoj</center> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * Pignatti S. - Flora d'Italia - Edagricole – 1982 Vol. II, pg. 78 * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=RHAL12 Fabrikejoj.USDA]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id217883/ Biolib] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.actaplantarum.org/floraitaliae/viewtopic.php?t=3276 Acta Plantarum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304060516/http://www.actaplantarum.org/floraitaliae/viewtopic.php?t=3276 |date=2016-03-04 }} * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=rhamnus+alaternus Schede di Botanica] {{projektoj}} [[Kategorio:Ramnoj]] [[Kategorio:Ĝardenplantoj]] [[Kategorio:Plantoj de Eŭropo]] 9lxyjmevwhon4or8ufvo4uxu3blygfh Klepačov 0 650229 9441121 8386077 2026-07-29T09:57:34Z Petr Tomasovsky 678 9441121 wikitext text/x-wiki :''{{Eble vi serĉas|[[Klepáčov]].}}'' {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Klepačov | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Klepačov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Blansko - Klepačov.jpg | dosiero_priskribo = Klepačov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 203 | konstruaĵo_noto = 2009 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Klepačov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 373 | lat_d = 49 | lat_m = 20 | lat_s = 32 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 39 | long_s = 47 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.37 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Klepačov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Fondo | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Klepačov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Klepačov''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas proksimume 3&nbsp;km sude de Blansko. Estas ĉi tie registritaj 203 adresoj. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Unuafoje Klepačov estas indikata en la jaro [[1532]] kiel dezerta. '''Klepačov''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,37&nbsp;km². ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> 2013-08-22 Klepacov 04.jpg|Dia torturo komune kun kapeleto Jakob Alt Restauration von Klepoczow.jpg|Restoracio en Klepačov en 1855 </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] mzdjcwom1406d1byilwaflmw3jcn4i4 Listo de studentoj en Universitato de Debrecen 0 672734 9441061 9436286 2026-07-29T05:32:32Z Crosstor 3176 /* K */ 9441061 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[studento]]j en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kun la aliĝintaj altlernejoj ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ervin Aba]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[László Ablonczy]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Ablonczy]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Erzsébet Ábrahám]], [[pulmonologo]] * [[Géza Aczél]], [[redaktoro]] * [[János Áfra (poeto)]] * [[Lajos Agárdi]], [[instruisto]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[János Aranyosi]], anestezisto * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] * [[Imre Aszódi (ginekologo)]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Jolán Babus]], instruisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[József Bakos]], pedagogo * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balczó]], [[operkantisto]] * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]], muzeestro * [[Gedeon Barcza]], ŝakisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[Gyula Barla]], [[filologo]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Gábor Barta]], historiisto * [[János Barta (pli juna)]] * [[László Barta (arkivisto)]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[Júlia Bartha]], turkologo * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomo * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Bertalan Baskay Tóth]], agronomo * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Bauer]], agronomo * [[Tibor Bedő]], [[ginekologo]] * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[András Béres (etnografo)]] * [[Gyula Bereznai]], matematikisto * [[Zoltán Bertha]], literaturhistoriisto * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Lóránt Bodnár]], ginekologo * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Szilárd Borbély]], redaktoro * [[Antal Borsi]], instruisto * [[Árpád István Borsos]], [[geografo]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Brindza]], matematikisto * [[Róbert Brósz]], juristo * [[Edit Buzás]], [[genetikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Márta Csabai]], psikologo * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[János Csontos]], ĵurnalisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Csaba Danku]], juristo * [[István Dobos]], kritikisto * [[István Dobrossy (muzeologo)]] * [[János Dombay]], arkeologo * [[Zoltán Dövényi]], geografo * [[Károly Duló]], filmisto * [[József Dusnoki]], historiisto == E == * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Sándor F. Kovács]], politikisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Ibolya Fekete]], reĝisoro * [[László Filep]], matematikisto * [[Mária Filep]], arkitekto * [[Tibor Filep]], ĵurnalisto * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[Márta Fügedi]], muzeologo * [[Ferenc Fülep]], arkeologo == G == * [[Aurél Gábor]], kuracisto * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Zoltán Gál (geografo)]] * [[László Gali]], [[reĝisoro]] * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[János Gárdus]], instruisto * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Péter Gaszner]], psikiatro * [[Artúr Gergely]], kemiisto * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Olga Geszti]], [[radiobiologio|radiobiologo]] * [[Mária Gődény]], radiologo * [[Iván Gönczi]], ekonomo * [[László Gonda (instruisto)]] * [[Béla Gróf]], agronomo * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zoltán Györgydeák]], kemiisto * [[Csaba Gyüre]], politikisto == H == * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[Gábor Herpay]], arkivisto * [[István Hoffmann]], lingvisto * [[Gábor Hollósi]], [[zoologo]] * [[József Hullay]], neŭrologo == I == * [[József Igmándy]], instruisto * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Nándor Ikvai]], muzeestro * [[Zsuzsanna Izsvák]], [[genetikisto]] == J == * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[József Jámbor]], aktoro * [[Ferenc Jánosi (politikisto)]] * [[György Jánosi]], ministro * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Gábor Jóna]], radiologo * [[István Jóna]], radiologo * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]], redaktoro == K == * [[István Káldor]], venerologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Ferenc Kaló]], altlerneja instruisto * [[Ferenc Kardos (ginekologo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Andrea Katona]], bibliotekisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Mihály Kecskés]], mikrobiologo * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[Menyhért Kéri]], meteologo * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Eszter Kokas]], kuracisto * [[Mihály Komóczi]], psikologo * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[László Kordos]], geologo * [[Gergő Kosina]], naĝila naĝisto * [[Imre Kovách]], sociologo * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[János Kubassek]], geografo == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Gábor Laurenczy]] * [[Nándor Less]] == M == * [[Pál Maday]] * [[Enikő Magyari]] * [[Béla Márkus]] * [[László Matkó]] * [[Sándor Mészáros (literaturisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Lajos Nemes]], arkivisto * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Balázs Nyilasy]], poeto == P == * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Sándor János Petőfi]], [[lingvisto]] * [[Ferenc Pongor]], pulmonologo == R == * [[Alfréd Rényi]], matematikisto (1921–1970) * [[Tibor Riskó]], pulmonologo * [[Erzsébet Rózsa]], [[filozofo]] == S == * [[István Samu]], psikiatro * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Árpád Sopsits]], reĝisoro * [[János Sőregi]], muzeestro * [[János Sugár]], patologo * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Magda Szabó]], verkisto * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[Tamás Székely (biologo)]] * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Sándor Szűcs (etnografo)]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[János Tibori]] * [[István Török (teologo)]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Zsombor Tóth]] * [[Ágnes Tóthné Horváth]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] * [[Ferenc Túry]] == V == * [[Eszter Vágó]] * [[István Pál Vallasek]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] == Z == * [[Béla Zsolnai]] == Fontoj == * ĉerpoj el la koncernaj biografioj * ''La listo havas ankaŭ tiujn studentojn, kiuj studis en universitato, se ĝi havis alian nomon!'' * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] 5zjfvh8qaompzwhkhxeqb6zvs9m8nql Alfàs del Pi 0 674558 9441063 9398681 2026-07-29T05:42:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441063 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Alfàs del Pi | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ca|Alfàs del Pi}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Valencia Komunumo | distrikto = Provinco Alakanto | distrikto_tipo = Provinco | municipo = La Marina Baixa | municipo_tipo = Komarko | histregiono = | histregiono_tipo = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = | rivero1 = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | urbo_faldo = | urbo_tipo = | urbo = | urbo1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Alfàs del Pi | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 88 | lat_d = 38 | lat_m = 34 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 00 | long_m = 06 | long_s = 11 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 19.36 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 18394 | loĝantaro_dato = 2018 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 03580<ref>https://www.correos.es/ss/Satellite/site/pagina-buscador_codigos_postales/sidioma=es_ES</ref> | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-SO | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Alfàs del Pi enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Provinco Alakanto | mapo1_lokumilo = Provinco Alakanto <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Alfàs del Pi <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo vilaĝo}} }} [[Dosiero:Plaza mayor de Alfaz del Pi.jpg|eta|250px|maldekstre|Al la pino de la Placo rilatas la nomo de la municipo.]] '''Alfàs del Pi''' (kaj en hispana '''Alfaz del Pi''') estas hispanuja urbeto kaj municipo apartenanta de [[Valencia Komunumo]] kaj de [[provinco Alakanto]]. Ĝi lokas en la nordoriento de la provinco kaj en komarko ''La Marina Baixa''. Ĝi mezas aree 19,26 km². Dudek mil kvardek du personoj estis enregistritaj estantaj loĝantoj de regiono en la jaro 2020.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221003051718/http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03011 |arkivdato=2022-10-03 }}</ref> La toponimio devenas el la araba lingvo kaj kavas la signifon de fekunda lando aŭ lando por la kultivado.<ref>https://www.lalfas.es/laciudad/</ref> En la municipo estas personoj el pli ol 90 landoj, estis 50,76% eksterlanduloj el la lokanoj en 2018 kaj 45,04% venis el alia lando de Eŭropo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://ine.es/dyngs/INEbase/en/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177010&menu=resultados&idp=1254734710990 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170714041315/http://www.ine.es/dyngs/INEbase/en/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177010&menu=resultados&idp=1254734710990 |arkivdato=2017-07-14 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://documentacion.diputacionalicante.es/extranjeros.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210411083934/http://documentacion.diputacionalicante.es/extranjeros.asp |arkivdato=2021-04-11 }}</ref> == Notoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Loĝlokoj de provinco Alikanto]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Alikanto]] 8924v71cex06m9ogioie9hl5bbssq8i Károly Pap (verkisto) 0 681713 9440893 8522897 2026-07-28T19:43:29Z Sj1mor 12103 9440893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''[[Karolo|Károly]] Pap''' [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Pap Károly''' estis [[Hungario|hungara]] katolika [[pastro]], altlerneja [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Pollák'', lia [[patro]] estis [[Miksa Pollák]]. Károly Pap<ref>https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/pap-karoly</ref> naskiĝis la {{daton|24|septembro|1897}} en [[Sopron]] ([[Hungara reĝlando]]), li mortis la {{daton|31|januaro|1945}} en [[Bergen-Belsen]] ([[Nazia Germanio]]). [[Dosiero:Pap Károly plaque Sopron Fegyvertár5.jpg|eta|Memortabulo pri Károly Pap]] == Biografio == Károly Pap devenis el [[juda]] familio. Li lernis en la kutimaj [[lernejo]]j, poste li batalis dum la [[1-a mondmilito]], pli poste li estis [[soldato]] de la [[Hungara Sovetrespubliko]]. Post kolapso de la revolucio li estis arestita, reduktita pri la rangoj kaj kondamnita al 18 monatoj da [[prizono]]. Post lia liberiĝo li translokiĝis al [[Vieno]]. Baldaŭ li hejmenvenis, iom poste liaj verkoj aperis en precipe en [[Nyugat]], sed resti sendependa, li rifuzis iun ajn postenojn. Li edziĝis en [[1927]]. En [[1936]] la ŝtato malpermesis tion, ke li estu premiata. En [[1943]] li estis trudlaboristo, en la sekva jaro li estis deportita al Nazia Germanio, kie li mortis. Temoj de liaj verkoj estis la judeco. == Elektitaj kontribuoj == * ''Mikáél'' ([[novelo]], 1929) * ''Azarel'' ([[romano]], 1937) * ''Mózes'' ([[dramo]], 1944) * ''A szűz(i)esség fátylai'' (novelaro, 1945) * ''A hószobor'' (elektitaj noveloj, 1954) * ''Szerencse'' (elektitaj noveloj, 1957) * ''B. városában történt I.-II.'' (noveloj, 1964) * ''A fölbukkanó ember'' (novelo, 1977) == Memorigiloj == * memortabulo en Sopron == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/01100/01149/html/papk.htm hungarlingva biografio kun foto] * [https://yivoencyclopedia.org/article.aspx/Pap_Karoly anglalingva biografio] * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/pap-k-x00e1-roly anglalingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pap Károly}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Hungaraj novelistoj]] t72rjoigr20rz907rvezg6kt6i9q3aa Jenny Holzer 0 684387 9440850 9411211 2026-07-28T18:57:59Z Sj1mor 12103 9440850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jenny Holzer''' (naskiĝinta la 29-an de julio 1950)<ref name=":2">(en) "[http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/contemporary/Jenny-Holzer.html Jenny Holzer]". ''Art HIstory Archive: Biography & Art''. </ref> estas renoma usona artistino el [[Novjorko]] kaj unu el la plej gravaj artistinoj de teksta arto<ref>(en) Marcus, J.S., "Paradigm Shift", Art + Auction, januaro 2009, p. 21.</ref>. Kvankam komence de ŝia kariero ŝi faris abstraktajn pentraĵojn, ekde la malfruaj 1970-aj jaroj ŝi eksperimentis kun vortoj kaj tio evoluigis ŝin al artistino de tekst- kaj [[koncepta arto]]<ref>(de) Britta Kadolsky, ''[https://brittakadolsky.com/jenny-holzers-textkunst-sprachgewaltig-und/ Jenny Holzers Textkunst: Sprachgewaltig und gesellschaftskritisch]'', </ref>. La arto de Holzer ĉeestis en multaj ekspozicioj kaj [[Publika spaco|publikaj spacoj]] tra la tuta mondo. Holzer ricevis la [[Ora Leono|Oran Leonon]] de la [[Venecia Bienalo]] en 1990. La ĉefa fokuso de sia laboro estas la uzo de vortoj kaj tekstoj en vidaj spektakloj en publikaj spacoj<ref name=":1">(en) Roberta Smith, "[https://www.nytimes.com/2009/03/13/arts/design/13holz.html Sounding the Alarm]", en: Words and Light, [[The New York Times|New York Times]], la 12-an de marto 2006.</ref> por kundividi siajn ideojn elektronike pere de LED-lumo. Ŝiaj artaĵoj konsistas el sloganoj, simboloj kaj stereotipoj kiuj starigas demandojn pri la socia kunteksto en kiu vortoj kaj bildoj funkcias kaj nin manipulas<ref name=":3">Grace Glueck, ''[https://www.nytimes.com/1989/12/03/magazine/and-now-a-few-words-from-jenny-holzer.html And now, a few words from Jenny Holzer],'' [[The New York Times|The New York Times,]] la 3-an de decembro 1989. </ref>. Holzer apartenas al la feminista generacio de artistoj kiu aperis ĉirkaŭ 1980, serĉantaj novajn vojojn fari de tekstoj implican parton de vidaj objektoj<ref name=":1" />. La publika dimensio estas integra parto de la laboro de Holzer. Ŝiaj grand-skalaj instalaĵoj inkluzivis [[reklamo]]-panelojn, projekciojn sur konstruaĵoj kaj aliaj arkitekturaj strukturoj kaj iluminis elektronikajn montriĝojn. [[Lum-eliganta diodo|LED]]-signoj fariĝis sia plej videbla rimedo, kvankam ŝia verkara praktiko inkluzivas larĝan gamon de medioj inkluzive de stratafiŝoj, pentritaj signoj, ŝtonaj publikaj benkoj, pentraĵoj, fotoj, sono, video-projekcioj, [[TTT|Interreto]], T-ĉemizoj ktp. Teksto-bazitaj lumprojekcioj estis centra al la arta praktiko de Holzer ekde 1996. Depost 2010, siaj [[Lum-eliganta diodo|LED]]- signoj fariĝis pli skulptaj. Fine de la [[1970-aj jaroj]] ŝi komencis afiŝi anonimajn afiŝojn en la stratoj de Manhattan, Novjorko, kun mallongaj mesaĝoj aŭ aforismoj (la tn. ''truisms'') denuncantajn diversajn informojn de maljusteco, subpremo kaj misuzo de potenco. En 1971 ŝi komencis gravuri mesaĝojn sur [[aluminio]] kaj [[bronzo]]. == Vivkuro kaj kariero == Ŝi kreskis en Gallipolis, [[Ohio]], en ĉirkaŭaĵo de respublikanoj kaj cevalbredistoj. Ŝia patro estis atleto kaj aŭtovendisto. Jam kiel studentino Jenny partoprenis en manifestacioj kontraŭ la milito en [[Vjetnamio]], prefere ol esti republikano<ref name=":3" />. Ŝi sekvis artkolegion ĉe la [[Universitato de Ĉikago]], poste en la [[Universitato de Ohio]]. Poste ŝi studis ĉe la [[Rod-Insulo|Rod-insula]] [[:en:Rhode_Island_School_of_Design|School of Design]]. Tiutempe ŝi estis multe influita de la artaĵoj de [[Marcel Duchamp]]. Post kiam tiuj lernejoj ne multe aprezis ŝiajn artlaborojn, ŝi aliĝis al la sendependa studprogramo de la [[Muzeo Whitney de Usona Arto]], kiu donas al junaj artistoj tutjaran orientiĝon en la arta mondo de Novjorko. Pere de tiu studprogramo ŝi konatiĝis ankaŭ kun orientaj ideoj, apud la okcidentaj, sed kiujn ŝi opiniis malpli alireblaj por la popolamaso. Tie ŝi naskis sian ideon krei kion ŝi nomas 'truisms', longa serio de one-liners en formo de "popolaj eldiroj" kiuj esprimis sian ideon de 'ĉio kio povus esti bona aŭ malbona en la mondo". Tiuj 'truisms' ne celas fari valorjuĝon, esprimante la veron per siaj originaj parolantoj'<ref name=":3" />. Ŝia trarompo venis en 1982 per ŝiaj elektronikaj (LED)-instalaĵoj en publikaj spacoj kiel granda komputile animaciita reklamopanelo fiksita sur oficeja konstruaĵo en la koro de [[Times Square]], [[Novjorko]]. == Artaĵoj == Inter ŝiaj komencaj publikaj laboroj, la artaĵo ''Truisms'' (1977–1979) estas inter ŝiaj plej konataj<ref>(en) Phaidon Editors (2019). ''Great women artists''. Phaidon Press. p. 192. [[ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0714878775|978-0714878775]]</bdi>.</ref>. Ŝi uzis aliajn ''Truisms'' sur afiŝoj, T-ĉemizoj kaj glumarkoj kaj uzis ilin en ŝtonaj benkoj. Fine de 1980, sia [[poŝtarto]] (''mail art'') de strataj flugfolioj estis montritaj en la ekspozicio ''Sociaj Strategioj fare de Virinaj Artistoj'' ĉe la Londona Instituto de Nuntempaj Artoj<ref>''Issue: Social strategies by women artists : an exhibition'' Exhibition catalogue published in conjunction with show held November 14 - December 21, 1980. Text by Lucy R. Lippard and Margaret Harrison. Published by Institute of Contemporary Arts, 1980. {{ISBN|090526309X}} /9780905263090</ref>. La rimedo de modernaj komputilaj sistemoj fariĝis grava ero en la laboro de Holzer en 1982, kiam la artisto instalis sian unuan grandan elektronikan signon sur konstruaĵo en [[Times Square]], Novjorko. La uzo de [[Lum-eliganta diodo|lum-eligantajn diodojn]] (LED) permesis al Holzer atingi pli grandan spektantaron. La tekstoj en ŝia serio ''Survival'' (Supervivo'')'', kompilita inter 1983-1985, aludas la grandan doloron, ĝojon kaj ridindecon de vivo en nuntempa socio<ref>[http://web.grinnell.edu/faulconergallery/CampusArt/holzer.htm Jenny Holzer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181204133424/http://web.grinnell.edu/faulconergallery/CampusArt/holzer.htm |date=2018-12-04 }} Grinnell College, Grinnell.</ref>. En la jaro 1986 Holzer komencis labori el ŝtono. En 1989, Holzer fariĝis la dua virina artisto elektita por reprezenti Usonon ĉe la [[Venecia Bienalo]] en Italio. Ĉe la 44-a Bienalo en 1990 ŝiaj [[Lum-eliganta diodo|LED]]-ŝildoj kaj marmoraj benkoj okupis solenan ekspozician spacon en la usona [[Pavilono|pavilono]]. Ŝi ankaŭ desegnis afiŝojn, ĉapelojn kaj T-ĉemizojn kiuj estis venditaj en la stratoj de [[Venecio]]. Kun la instalaĵo ''Mother and Child'' (Patrino kaj Infano), ŝi gajnis la ''Leone d'Oro'' por la plej bona pavilono. Dum Holzer mem verkis siajn tekstojn por la plimulto de siaj artaĵoj inter 1977 kaj 2001, ekde 1993 ŝi plejparte uzis tekstojn skribitajn de aliaj, inkluzive de literaturaj tekstoj de aŭtoroj kiel la pola Nobel-laŭreato [[Wisława Szymborska|Wislawa Szymborska]], Henri Cole, [[Elfriede Jelinek]], Fadhil Al Azzawi, [[Yehuda Amichai]], Mahmoud Darwish, Khawla Dunia kaj Mohja Kahf. Ekde 2010, la laboro de Holzer estis koncentrita sur registaraj dokumentoj, koncerne al Irako kaj la Meza Oriento<ref>(en) Rubin, Edward; Holzer, Jenny, "Art Newspaper" – intervjuo en marto 2010.</ref>. Uzante ankaŭ tekstojn el tre malsama kunteksto, en siaj pli lastatempaj projektoj ŝi uzis registarajn dokumentojn<ref name=":0">[[Kiki Smith]] (majo 2012), [http://www.interviewmagazine.com/art/jenny-holzer/#_ Jenny Holzer] ''Intervjuo''.</ref> kaj dokumentojn rilate al la milito en Irako. Ekzemple, granda LED-artaĵo prezentis eltiraĵojn de raportoj pri elzamenado de usonaj soldatoj akuzitaj de malobservoj de homaj rajtoj kaj de militkrimoj en la malliberejo Abu Ghraib en [[Bagdado]]— farante publika tion kio iam estis sekreta kaj ekspoziciis la "milit-komerc-distran komplekson"<ref>(en) Smith, Roberta (2009-03-12). "''[https://www.nytimes.com/2009/03/13/arts/design/13holz.html At the Whitney Museum, a Retrospective on a Career of Sounding the Alarm]''". [[The New York Times|''The New York Times,'']] [[ISSN]] [[issn:0362-4331|0362-4331]].</ref>. Holzer ofte parolas pri temoj kiaj [[milito]] (nuklea holokaŭsto) kaj morto ([[aidoso]]), [[naturmedio]], perforto, subpremo, malriĉeco, sekseco, feminismo, potenco de ''big business'' ([[Transnacia firmao|multnaciaj entreprenoj]]) kaj ''big govenrment'' (tutpovaj registaroj). La artistino ofte utiligas la retorikon de modernaj informaj sistemoj por pritrakti la politikon de diskurso<ref name=":4">(en) "[https://www.phillips.com/detail/JENNY-HOLZER/NY010510/122 Phillips: NY010510, Jenny Holzer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180324224520/https://www.phillips.com/detail/JENNY-HOLZER/NY010510/122 |date=2018-03-24 }}". ''Phillips''.</ref>. Ŝi ĉefe celas prilumi ion pensitan en silento kiu fakte devus resti kaŝita<ref name=":4" />. 0 Kritikisto Samito Jalbuena skribis ke publika uzo de lingvo kaj ideoj fare de la artistino ofte kreas ŝokantajn apudmetojn — kiuj komentas pri seksa identeco kaj genraj rilatoj ekzemple “Seksaj diferencoj estas ĉi tie por resti”) sur ŝildo je la enirejo de kinejo — aŭ foje elkrioj de kolero kiel “Misuzo de potenco venas sen iu surprizo” en formo de lumigitaj tekstŝildoj en ''[[Times Square]]''<ref>(en) Jalbuena, Samito, "''[http://www.pearllam.com/2014/04/18/bussiness-mirror-hello-men-of-asia-meet-jenny-holzer-in-singapore/ Business Mirror, "Hello, men of Asia, meet Jenny Holzer in Singapore] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321185715/https://www.pearllam.com/2014/04/18/bussiness-mirror-hello-men-of-asia-meet-jenny-holzer-in-singapore/ |date=2020-03-21 }}''", Pearl Lam Galleries, la 18-an de aprilo 2014.</ref>. === Selekto de artaĵoj === * ''Living Series (Viva Serio'' - en la fruaj 1980-aj jaroj), en kiu Holzer uzis grandegajn komunikajn perilojn kiel bronzaj memortabuloj kaj ''billboards'' * ''Under a Rock (Sub Roko-''1986), serio apudmetanta elektronikajn mesaĝojn kun poeziaj frazoj gravuritaj en ŝtonaj [[Benko (meblo)|benkoj]] kaj [[Sarkofago|sarkofagoj]]<ref>(en) ''[https://archive.org/stream/jennyholzer00wald/jennyholzer00wald_djvu.txt Full Text of Jenny Holzer]'', Internet Archive.</ref>. * ''Laments (Lamentoj'' - 1989), multimedia instalaĵo ĉe la ''Dia Art Foundation''<ref>Noto: Dia Art Fondumo, alternativa ekspozicia spaco en [[Manhattan]], Novjorko</ref>'','' prezentanta 13 ŝtonajn [[Sarkofago|sarkofagojn]]<ref>Roberta Smith, [https://www.nytimes.com/1989/03/10/arts/review-art-flashing-aphorisms-by-jenny-holzer-at-dia.html ''Flashing Aphorisms By Jenny Holzer at Dia''] [[New York Times|The New York Times]], la 10-an de marto 1989.</ref>, ĝis hodiaŭ ŝia plej kompleksa kaj plej spektakla [[Lum-eliganta diodo|LED]]-instalaĵo. * ''Please Change Beliefs (Bonvolu ŝanĝi kredojn'' - 1995), interaktiva artaĵo kreita por la interreta arta galerio adaweb, inkluzive de pluraj ekzemmoj de ''Truisms'' de la artisto27. Unu el ŝiaj ''Truisms'' estas ekzemple: “Estas en via mem-intereso trovi vojon por esti tre dolĉa, karesema”<ref>(en) ''[http://www.moca.org/pdf/press/WIA_Award_Release.pdf MOCA award to distinguished women in the arts honors celebrated visual artist Jenny Holzer]'', [https://web.archive.org/web/20131029194144/http://www.moca.org/pdf/press/WIA_Award_Release.pdf arĥivita] la 29-an de oktobro 2013 ĉe [[Wayback Maŝino|Wayback Machine]] [[Muzeo de Nuntempa Arto, Los-Anĝeleso]].</ref>. * ''For the Capitol (Por la Kapitolo'' - 2007), noktaj projekcioj de citaĵoj de Prezidantoj John F. Kennedy kaj [[Theodore Roosevelt]] pri la rolo de arto kaj [[kulturo]] en usona socio<ref>(en) '''[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/12/AR2007091202441.html For the Capitol': Illuminated Reflections on the Potomac]''.</ref>. * ''For SAAM'' (2007), la unua cilindra kolumno de lumo kaj teksto, kreita per blanka elektronika [[Lum-eliganta diodo|LED]] kiu prezentis tekstojn de kvar verkoj el la serio ''Truisms'' de la artisto — ''Living'' (elektoj), ''Survival'' (elektoj) kaj ''Arno,'' komisiita de la [[:en:Smithsonian_American_Art_Museum|Smithsonian American Art Museum]] |en <ref>[http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=76771 Jenny Holzer, ''For SAAM'' (2007)] Smithsonian American Art Museum, Washington, D.C.</ref>. * ''Redacted Paintings (Redaktitaj Pentraĵoj'' - 2008), reproduktantaj malsekretigitajn notojn, kun multe de la teksto nigrigita fare de cenzuristoj. * ''For Leonard Cohen'' (2017), serio de grandskalaj lumprojekcioj sur [[turstokejo]] n-ro 5, unu el plej grandaj ikonecaj arkitekturaj strukturoj de [[Montrealo]], kreita en la kadro de la ekspozicio pri nuntempa arto ''Leonard Cohen – A Crack in Everything'' de la [[:fr:Musée_d'art_contemporain_de_Montréal|Musée d'art contemporain de Montréal]] | fr''.'' La instalaĵo prezentis frazojn de poemoj kaj kantoj de [[Leonard Cohen]], projektitajn en la franca kaj la angla lingvoj dum kvin noktoj, komencinte la 7-an de novembro, dato de la unua datreveno de la morto de Cohen, ĝis la 11-a de novembro, 2017.<ref>(en) "''[https://macm.org/en/activities/jenny-holzer-for-leonard-cohen/ Jenny Holzer : For Leonard Cohen]''", ''MAC Montréal''.</ref> === Artaĵoj konstante videblaj === * ''Verda Tablo'' (1992), granda granita piknika tablo kun surskriboj, parto de la Kolekto Stuart, publika arto en la [[kampuso]] la [[Universitato de Kalifornio]], [[San Diego]]. * ''Instalaĵo por Schiphol'' (1995), konstanta instalaĵo en la [[Flughaveno Schiphol|Amsterdama Flughaveno Schiphol]], Nederlando * ''Erlauf Paca Monumento'' (1995), subĉiela instalaĵo kun tekstoj kiu rememorigas perditajn vivojn kaj akiritan pacon dum la [[dua mondmilito]] en [[Erlauf]], [[Aŭstrio]]. * ''Instalaĵo por la Guggenheim Muzeo Bilbao'' (1997) konstanta instalaĵo, kiu troviĝas de la ĉefa ĉambro de la Guggenheim Muzeo, kun altaj LED-kolumnoj kun teksto en la angla kaj la [[eŭska]] lingvoj. * ''Bench'' (de la serio ''Survival'' kun 8 benkoj) (1997), benko farita el verda marmoro ĉe la Galerio Faulconer en [[:en:Grinnell_College|Grinnell College]] kun la portugallingva surskribo: ''Numa sonho voce encontrou uma jeito de sobreviver e se encheu de alegria'' (En revo vi vidis manieron supervivi kaj vi estis ĝojplena) * ''Untitled'' (1999), instalaĵo por ''Isla de Esculturas'', [[Pontevedra]], [[Hispanio]] === Serigrafiaĵoj === Ĉe la [[:en:Massachusetts_Museum_of_Contemporary_Art|Massachusetts Museum of Contemporary Art]] Holzer prezentis en 2007 serion de 15 [[Serigrafiaĵoj|serigrafiaĵoj,]] ĉiu en sama grandeco (mezgrandaj kanvasoj), portas reprodukton de [[Microsoft PowerPoint|PowerPoint]] diagramo uzita en 2002 por informi (eks-)prezidenton [[George W. Bush]], [[Donald Rumsfeld]] kaj aliaj pri la usona plano por [[Invado de Irako en 2003|invadi Irakon]]. Holzer trovis ĉi tiujn dokumentojn ĉe la retejo de la sendependa, ne-registara organizaĵo ''National Security Archive'' (Nacia Sekureca Arkivo - nsarchive.org), kiu siavice akiris ilin pere de la [[:en:Freedom_of_Information_Act_(United_States)|Freedom of Information Act]] (Leĝo pri libereco de informoj) kaj uzis ilin kiel fonta materialo por sia laboro ekde 2004<ref>(en) Ken Johnson, ''[https://www.nytimes.com/2007/12/26/arts/design/26holz.html Jenny Holzer Makes Light of Poems and Beats Swords Into Paintings]'', New York Times, la 26-an de decembro 2007.</ref>. Aliaj pentraĵoj prezentas konfesojn aŭ leterojn de ĉiuspecaj kaptitoj de kaj iliaj familiaj aŭ interŝanĝoj rilate al [[torturo]] samkiel [[fingrospuroj]] de kaptitoj kaj mapoj de [[Bagdado]]<ref name="nytimes.com">Roberta Smith, [https://www.nytimes.com/2009/03/13/arts/design/13holz.html ''Sounding the Alarm, in Words and Light''], [[New York Times|The New York Times]], la 12-an de marto 2009. </ref>. == Danco == La unua dancprojekto de Holzer estis en 1985, “Holzer Dueto … Truisms” kun Bill T. Jones. En 2010, ŝi kunlaboris kun la koreografo Miguel Gutierrez por la serio Co-Laboritoria ĉe la Instituto de Nuntempa Arto en [[Bostono]]. Estis 10 dancistoj kiuj dancis en ĉambro en kiu la vortoj de Holzer estis projekciitaj sur la murojn.<ref>Claudia La Rocco, [https://www.nytimes.com/2010/07/25/arts/dance/25holzer.html ''Her Words, His Movement, Their Collaboration''], [[New York Times|The New York Times]], la 23-an de julio 2010.</ref> == Publikaĵoj de Holzer == * ''A Little Knowledge (Malgranda Scio),'' 1979 * ''Black Book'' ''(Nigra Libro)'',1980 * ''Hotelo'' (kun Peter Nadin,1980 * ''Living'' (kun Nadin), 980 * ''Eating Friends (Manĝante Amikojn),'' 1981 * ''Eating through Living (Manĝi per vivado''),1981 * ''Truisms and Essays'' ,1983<ref name="guggenheim.org">(en [http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/bio/?artist_name=Jenny%20Holzer&page=1&f=Name&cr=1 Jenny Holzer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120403223505/http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/bio/?artist_name=Jenny%20Holzer&page=1&f=Name&cr=1 |date=2012-04-03 }}, Guggenheim Collection.</ref> * ''The Venice Installation'' ''(La Venecia Instalaĵo)'',1990 * ''Die Macht des Wortes'' (germana por ''La povo de la vorto''), 2006 == Ekspozicioj == Ekde 1978 Holzer okazigis multnombrajn solajn kaj grupajn ekspoziciojn, inkluzive de la [[Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Muzeo]] en [[Novjorko]] (1989), la Kunsthalle Düsseldorf (1990), la Muzeo de Arto en [[Dallas (Teksaso)|Dallas]] (1993), la Muzeo pri Nuntempaj Artoj en Houston (1997), la ''[[Neue Nationalgalerie]]'' en [[Berlino]] (2002), la Aŭstralia Centro por Nuntempa Arto en [[Melburno]] (2006) kaj la Whitney Muzeo de Amerika Arto en Novjorko (2009). Ŝiaj lumprojekcioj estis videblaj en ikonaj publikaj spacoj kiel la Monda Komerca Centro en Novjorko aŭ la [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]] de Berlino kaj en urboj kiel [[Bostono]], [[Prago]], [[Vieno]], [[Singapuro]], [[Novjorko]], [[Dublino]], [[Londono]], [[Parizo]] kaj [[Bonaero]]. Ŝiaj artaĵoj estas en muzeokolektoj de ekzemple [[Centro Georges Pompidou|Centre Pompidou]] en [[Parizo]], [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|MoMA]] kaj la [[Solomon R. Guggenheim Museum|Muzeo Solomon R. Guggenheim]] en Novjorko, la [[Tate Gallery|Tate Collection]] en Londono kaj la [[:es:Museo_de_Arte_Contemporáneo_de_Barcelona|MACBA]] en [[Barcelono]]<ref>[https://www.macba.cat/ca/buscador?key=Holzer Jenny Holzer] en MACBA</ref>. Ŝi ankaŭ sciis invadi la televidostacion [[:en:MTV|MTV]] per siaj '''Holzerismoj''<nowiki/>'<ref name=":3" />. == Vidu ankaŭ == * [[Art & Language]], revuo * [[Barbara Kruger]] * [[Martin Firrell]] * [[Robert Montgomery]] === Aliaj lingvo-artaj artistoj === * [[Louise Lawler]] * [[Matt Mullican]] * [[Richard Prince]] * [[Christopher Wool]] * [[Joseph Kosuth]] * [[Laurence Weiner]] * [[John Baldessari]] * [[Douglas Huebler]] * [[Hanne Darboven]] * [[Susan Hiller]] * [[Marianne Mispelaëre]] * [[Rainer Gababi]] * [[Rachid Koraich|Rachid Koraichi]] == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta aŭ tuta traduko de la [[:en:Jenny_Holzer|samtitola artikolo]] en la angla vikipedio, [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jenny_Holzer&action=history listo de aŭtoro]j. {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Holzer, Jenny}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Feministaj artistoj]] [[Kategorio:Tekstarto]] [[Kategorio:Lingvo-arto]] [[Kategorio:Usono]] rwkb7q20lyrgqj79z8jngpd8d28k5ek Fritz Schullerus 0 696793 9441030 9110361 2026-07-29T04:13:22Z Sj1mor 12103 9441030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | priskribo = Memportreto}} '''Fritz SCHULLERUS''' (naskiĝinta la {{daton|22|7|1866}} en [[Făgăraș]], mortinta la {{daton|22|12|1898}} en [[Cincu]]) estis [[aŭstrio-Hungario|hungarlanda]] pentristo el [[Transilvanio]]. == Vivo == Schullerus pasigis la junulajn jarojn en paroĥestrejo protestantisma estante la filo de pastoro Gustav Adolf Schullerus (1838–1900). Lia pli maljuna frato estis la lingvisto [[Adolf Schullerus]] (1864–1928) kaj lia nefino la pentristino [[Trude Schullerus]] (1889–1981). Schullerus frekventis ĝis 1885 la [[Brukenthal-gimnazio]]n kie trejnis lin la instruisto [[Carl Dörschlag]]. Poste li ekstudentis pri arĥitekturo en [[Vieno]] ĉe la [[Teknika Universitato (Vieno)|Teknika Universitato]] rezignonte baldaŭ kaj startigis desegnadtrejniĝon ĉe fakaltlernejo en [[Budapeŝto]] ĉe [[Bertalan Székely]] (ĝis 1889) kaj private ĉe [[Gyula Benczúr]] kaj aliaj. Influis lin ankaŭ la laboraĵoj de [[Arnold Böcklin]] kaj [[Franz von Lenbach]]. Ekde la 21.10.1889 li studis en [[Munkeno]] ĉe la Reĝa artakademio, unue en la naturklaso de [[Gabriel von Hackl]], poste ĉe [[Karl Moor]], [[Ludwig von Löfftz]] kaj [[Otto Seitz]]. Ankoraŭ dumstudade li liberprofesiulis sukcese en Munkeno. Inter 1892 kaj 1894 li instruistis en [[Bistrița]] loĝante ekde 1895 en la gepatra domo en Cincu. Mallongan tempon li reiris Munkenon por pliperfektiĝo; en Munkeno li ja konfrontiĝis al realismo kaj naturalisomo, kaj al la verkaro de [[Gustave Courbet]], [[Jules Bastien-Lepage]], [[Wilhelm Leibl]], [[Hans Thoma]], [[Max Liebermann]] kaj [[Fritz von Uhde]]. En Cincu li tute dediĉis sin je pentrado. Li kreis portretoj, [[ĝenrismo|ĝenrismajn]] kaj historiajn bildojn (ĉefe el la pasinteco de la [[transilvaniaj saksoj]]). Dum la du lastaj vivojaroj li ŝatis ankaŭ esti pejzaĝisto kreante multajn etosoplenajn aferojn. ''Stimmungslandschaft''-bildoj de [[Adolf Hölzel]], [[Ludwig Dill]], [[Alfred Bachmann]] kaj [[Otto Modersohn]] treege markis tiun ĉi lastan kreivan periodon de Schullerus. Li mortis nur 32 jaraĝo pro [[tuberkulozo]]. == Verkado == Inter 1895-1897 Fritz Schullerus faris pentraĵon okaze de la datreveno 1000-a koroniĝa de [[Stefano la 1-a (Hungario)]]. Ĝi transportitis en 1933 disde [[Sighișoara]] al la [[Muzeo Brukenthal]]. En la muzeo en Sighișoara troviĝas studaĵo prie.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.schaessburg-net.de/sn11/zeittafel.htm |titolo=Pri la historio de la Monta kirko |alirdato=2020-07-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050201070859/http://www.schaessburg-net.de/sn11/zeittafel.htm |arkivdato=2005-02-01 }}</ref> Komisiite de la Societo transilvania-karpata li faris panoramon de la urbo Sibiu kaj, kune kun [[Arthur Coulin]], pejzaĝaĵojn pri [[Sinaia]]: ambaŭ estas granddimensiaj. Krome li pentris impresojn el la [[Olt (rivero)|Olt]]-valo (ekz. ''Peisaj cu Oltul'', ''Mănăstirea'', ''Seara pe Olt'', ''Seară liniștită'') plenajn de romantika atmosfero aŭ eĉ dramo-scenajn. Temis pri rimarkinda kvalito trapasanta la nelertajn metodojn de multaj samtempuloj.<ref>[http://www.bjastrasibiu.ro/pub_astra/calendar.aniversar.semII2011.pdf Calendar aniversar al Bibliotecii ASTRA - 150 de ani de existență: 1861-2011]{{404|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En la [[Luterana preĝejo (Brașov)]] ĉe la muro dekstra laŭlonge de la altarejo estas olepentraĵo fikcia kun ĵuro de urbaj konsilantoj je la Reformaci-libro de [[Johannes Honterus]]. Stile tiu ĉi majstroverko similegas al aliaj historiaĵoj en Munkeno el la jaroj 1890-aj kun esprimema realismo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.honterusgemeinde.ro/ro/biserica-neagr259/tezaur-cultural/ |titolo=Kultura trezoro en la Nigra kirko en Brașov |alirdato=2020-07-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210509134057/https://www.honterusgemeinde.ro/ro/biserica-neagr259/tezaur-cultural/ |arkivdato=2021-05-09 }}</ref> Ĉe la altaro de [[Seliștat]] el la jaro 1807 enestas centra bildo realigita en 1892 fare de Schullerus. Subtenis ties faron la porvirina asocio surloka: videblas Jesuo gvidante permane knabinon.<ref>[http://www.karpatenwilli.com/reise31.htm Kleine Idylle im Vorland der Karpaten]</ref> Memportreto de Schullerus admirindas en la sibia Brukenthal-muzeo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.brukenthalmuseum.ro/pdf/brosuri/arta_ro_sec_XIX.pdf |titolo=Pictura în Transilvania secolul al XIX-lea - începutul secolului al XX-lea |alirdato=2020-07-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304194237/http://www.brukenthalmuseum.ro/pdf/brosuri/arta_ro_sec_XIX.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> <gallery mode="packed-hover"> Dosiero:Fritz Schullerus - Padure de brazi.jpg Dosiero:Fritz Schullerus - In padure.jpg Dosiero:Fritz Schullerus - Gard de nuiele.jpg Dosiero:Seligstadt Altar.JPG </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * E. Antoni, ĉe: Forschungen zur Volks- und Landeskunde. 23, 1980, Heft 2, p 79ss. (kun verkara listo kaj ligoj utilaj) * M. Tătaru, ĉe: Revue roumaine d’histoire de l’art, Sér. Beaux-Arts 23, 1986, p.&nbsp;67ss. * W. Myss, Kunst in Siebenbürgen, 1991; altvaloras la registo, aparte p.&nbsp;275 (ankaŭ pri Trude S.) * Die Siebenbürger Sachsen. Lex., eldonis W. Myß, (1993) (kun bildo, ankaŭ pri Trude S.) * K. Klein, ĉe: Zeitschrift für Siebenbürger Landeskunde. 19 (90), 1996, p.&nbsp;51ss. * [[Victor Roth]]: ''Fritz Schullerus - Ein siebenbürgisch - sächsisches Künstlerleben'', editura Krafft, Sibiu, 1908. * [[Adolf Schullerus]]: ''Gustav Adolf Schullerus und Fritz Schullerus: ein Lebensbild von Sohnes- und Bruders-hand'', J. Drotleff, Sibiu 1900 * Mesea, Iulia. ''Fritz Schullerus și povara tradiției (Fritz Schullerus et le poid de la tradition)''. Ĉe: AB artă, 1999-2002, 4, p.&nbsp;287-304. * Mesea, Iulia. ''Valori și semnificații ale creației peisagistice a lui Fritz Schullerus (Valeurs et significations de la création paysagistique de Fritz Schullerus)''. Ĉe: Sargeția, 1997-1998, 27, nr. 1, p.&nbsp;793-800. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://matrikel.adbk.de/matrikel/mb_1884-1920/jahr_1889/matrikel-00604 Studenta registro de la munkena akademio] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Schullerus, Fritz}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj saksoj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Pejzaĝistoj]] kfsopos2qcinfebfu8lp3ffrs6e2mk9 Regimento de marsoldataj rabatakantoj 0 699277 9440760 8424109 2026-07-28T13:59:39Z Sj1mor 12103 9440760 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milittrupo | titolo = Marine Raider Regiment | bildo = USMC_MSOR_logo.svg | bildo_grando = 200px | jaroj = | lando = [[Usono]] | subiĝas al = | parto de = | tipo = [[Marista infanterio]] | inkludas = | rolo = | grandeco = | stabejo = | lokiĝo = | kromnomo = | aŭspicianto = | devizo = | koloroj = | marŝo = | talismano = | armiloj = | bataloj = [[Dua Mondmilito]], [[Iraka Milito]] | honorsignoj = | komandestro = | famaj komandestroj = }} La '''Regimento de marsoldataj rabatakantoj''' ({{Lang-en|Marine Raider Regiment}}) antaŭe nomata Specialaj Operacioj Regimento de la Usona Marinfanterio, estas la trupoj de [[Specialcelaj fortoj|specialaj operacioj]] de la [[Usona Marinfanteria Korpuso]] (USMK), kiu estas parto de la Specialaj Operacioj Komando (SOKOM). La milita unuo estis renomita post ĝia antaŭulo, la elita trupo de la [[Dua Mondmilito]], la Rabatakantoj de la Usona Marinfanteria Korpo, ĉi tiu unuo estas la ĉefa batala unuo de SOKOM kaj esti parto de la Usona Komando de Specialaj Operacioj (UKSO). == Historio == === Dua mondmilito === [[Dosiero:Marine-raiders.jpg|dekstra|200ra|eta|Marsoldataj rabatakantoj en Bougainville.]] La marsoldataj rabatakantoj de hodiaŭ povas spuri siajn radikojn reen al siaj antaŭuloj de la Dua Mondmilito, la Rabatakantoj de la Usona Marinfanteria Korpuso. La rabatakantoj estis malpeza infanteria elita unuo, establitaj de marsoldatoj kaj trejnitaj por efektivigi specialajn amfibiajn agadojn, precipe elŝipiĝanta en ŝvelajn boatojn kaj operaciant malantaŭ malamikaj linioj. La membroj de la unua bataliono de Raiders, estis parto de la Unua Speciala Operacia Forto de Usono, kaj ankaŭ estis la unuaj en batali en la [[Pacifiko|Pacifika Kampanjo]], dum la Dua Mondmilito. === Unua taĉmento === La unuaj marinfanteria korpuso de rabatakantoj vidis la lumon por la unua fojo danke al programo nomata: Unua taĉmento de la Specialaj Operacioj Komando (SOKOM). La Maraj Specialaj Operaciaj Fortoj konstantis apartigitaj de la Usona Speciala Operacia Komando, kun malgranda 86-vira unuo komandita de [[kolonelo]] Robert J. Coates, eksa komandanta oficiro de la Unua Kompanio de la Rekonada Forto. En junio 2003 tiu unuo estis ĉefsidejita en la [[Marsoldatara bazkampejo Pendleton|Marinfanteria Bazkampejo Pendleton]]. En 2006 la unuo fariĝis parto de la Specialaj Operacioj Komando (SOKOM). La unua taĉmento estis disfaldita en [[Irako]] kun la usonaj mararmeaj teamoj ([[SEAL]]) kaj la unua speciala grupo de maramea milito (DEVGRU). En 2004 la marsoldatoj de la taĉmento partoprenis en la duan batalon de [[Faluĝa]]. == Organizaĵo == === SOKOM === En [[februaro]] de 2006, la Specialaj Operacioj Komando (SOKOM) estis kreita en Camp Lejeune, en [[Norda Karolino]]. La unua kaj la dua specialaj batalionoj estis kreitaj per la speciala operacia grupo de la usona marinfanteria korpuso. La plej multaj el la batalpersonoj asignitaj al la du batalionoj venis de la skoltada forto de la usona marsoldata korpuso. En [[aprilo]] de 2009 la usona marinfanteria korpuso rediseŝis la specialan operacian regimenton, kaj aldonis novan nivelon de komando al la tri specialaj operaciaj batalionoj de la usona marinfanteria korpuso. Ĉiu bataliono konsistas de kvar kompanioj, ĉiu kompanio havas kvar specialaj operaciaj teamoj konsistantaj el dek kvar viroj. === Militbazo === La bazo de la marsoldataj rabatakantoj estas la Marinfanteria Teamo de Specialaj Operacioj (MTSO) formita de dek kvar viroj. Ĉiu teamo MTSO estas organizita en tri elementojn: Ĉefsidejo (HQ) kaj du identaj Taktikaj Eskadroj. La estrarkunsido konsistas el teamoĉefo kaj speciala operacioficiro ([[kapitano]]), estro de operacia teamo, ([[serĝento]]), kaj komunikada suboficiro (senkomisita [[oficiro]]). Ĉiu taktika elemento konsistas el elementa estro (suboficiro), tri kritikaj lerteknikistoj (serĝento aŭ [[kaporalo]]), kaj soldatoj de la speciala amfibia skolta unuo de la usona marsoldata korpuso. La organizo permesas al teamo funkcii sola, sed samtempe konservas la kapablon funkcii kiel parto de pli granda unuo, same kiel la [[Specialcelaj fortoj]] de la [[Usona Terarmeo]]. En 2014 estis sciigite la Specialaj Operacioj Regimento de la Usona Marinfanteria Korpuso ([[angle]]: ''Marine Corps Special Operations Regiment'') kaj ĝiaj subordaj unuoj estis renomitaj: Marsoldataj Rabatakantoj (angle: ''Marine Raiders''). Tamen, pro administraj prokrastoj la noma ŝanĝo ne efikiĝis ĝis la 19-a de junio de 2015. === Regimento de Specialaj Operacoj === La Regimento de specialaj operacoj de la usona marinfanterio, ankaŭ nomata Marsoldata Rabatakanta Regimento (angle: ''Marine Raider Regiment'') en memoro de ĝiaj elitaj antaŭuloj de la Dua Mondmilito, estas la specialaj operaciaj trupoj de la Usona Marinfanteria Korpuso. La organizaĵo de la [[regimento]] finiĝis en 2007 kaj la unuo enhavas tri batalionojn: la unua, la dua kaj la tria [[bataliono]] de specialaj operacoj. La Regimento de Specialaj Operacoj de la Usona Marinfanterio estas la ĉefa batala komponento de la Specialoperaca Komando (SOKOM). {{Projektoj}} [[Kategorio:Specialaj fortoj]] [[Kategorio:Usona Marinfanteria Korpuso]] 72vypryhggf6xe5weiokzo4cw7mxka8 Cereala sekalo 0 701156 9441004 9369047 2026-07-29T03:28:23Z Sj1mor 12103 9441004 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Cereala sekalo |koloro = lightgreen |dosiero = Ear of rye.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2=Secale cereale.jpg |dosiero2 larĝo = 300px |domajno = [[Eŭkariotoj]] ''Eukaryota'' |subdomajno = verda lineo ''Archaeplastida'' |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |subregno = ''Tracheobionta'' |filumo = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Unukotiledonaj plantoj|Unukotiledonoj]] ''Liliopsida'' |subklaso = ''[[Commelinidae]]'' |ordo = [[Poaloj]] ''Poales'' |familio = '''Poacoj''' ''[[Poaceae]]'' |subfamilio = ''[[Pooideae]]'' |tribo = [[Tritikeoj]] ''[[Triticeae]]'' |genro = [[Sekalo]] '''''Secale''''' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]], [[1753]] |specio= ''[[Secale cereale]]'' L. |specio aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =2005rye.PNG |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Cereala sekalo''' (science: ''Secale cereale'') aŭ, en nefaka lingvouzado, simple '''sekalo''' estas specio el genro [[sekalo]] (''Secale'')<ref>[https://vortaro.net/#sekalo sekalo en PIV]</ref>. Ĝi estas unu el la naŭ agnoskitaj specioj de la genro. ''Secale cereale'', konata tre ofte rekte kiel ''sekalo'' estas la plej disvastiĝinta [[greno|grenspecio]]. Ĝi ne estas klasika genro de la [[antikva epoko]]. Oni supozas ties originon en [[Anatolio]] ([[Malgranda Azio]]) antaŭ 2000–3000 jaroj kiel [[trudherbo]] de [[tritiko|tritikkampoj]]. Unuafoje menciis ĝin [[Plinio la pli maljuna|Plinio]]. Ĝi estas membro de la tritika tribo (''[[Triticeae]]'') kaj estas tre proksime rilata al la [[hordeo]] (''Hordeum'') kaj al la [[tritiko]] (''Triticum''). La sekala greno estas uzata por produkti [[faruno]]n, sekalan [[pano]]n, sekalan [[biero]]n, kukopanon, kelkajn [[viskio]]jn, kelkajn [[vodko]]jn kaj animalan [[furaĝo]]n. Ĝi povas ankaŭ esti manĝata tute, ĉu boligita kiel sekalberoj, aŭ grenigitaj, simile al [[avenflokoj]]. == Priskribo == [[Dosiero:Ährchen Roggen.JPG|eta|maldekstra|[[spiketo]]1-[[glumo]], 2-ekstera [[paleo]], 3-[[aristo]], 4-interna paleo, 6-[[Stameno]].]] Ĝi estas unujara (travintruma) graminaco kun dufloraj spiketoj, ĉirkaŭitaj de du akre pintaj [[glumo]]j. Laŭ la regulo THAS klarigita en artikolo [[cerealo]], cereala sekalo dum herba stadio rekoneblas ĉar havas nek [[ligulo]]n, nek [[Aŭriklo|oreletojn]] flanke de la foliobazo. Ĝi estas fremde polenigita. Se dum polenado la vetero estas malkonvena, fekundiĝo okazas nekompleta. Nefekunditaj floroj povas esti facile parazitataj de [[Claviceps purpurea|ergotoj]]. Cereala sekalo bone toleras [[Unukultivo|unukultivon]], malkonvenajn agrojn, ĉefe tiujn kun alta [[pH (kemia parametro)|pH]], kaj malvarmetan klimaton. Cereala sekalo pli bone alkutimiĝis al malvarmeta kaj seka [[klimato]] ol [[tritiko]]. La moderna krucigaĵo de tritiko kaj sekalo, nome la [[tritikalo]] unuigas la bonajn ecojn de ambaŭ specioj. == Taksonomio == ''Secale cereale'' estis priskribita de ([[L.]]) [[Friedrich August Marschall von Bieberstein|M.Bieb.]] kaj publikigita en ''[[Species Plantarum]]'' 1: 84. 1753.<ref name = Trop/> ;[[Etimologio]]: ''Secale'': estas ĝenerala nomo kiun havas la nomo de la [[klasika latino]] por la [[sekalo]] aŭ [[spelto]].<ref name = Poa>Watson L, Dallwitz MJ. [http://delta-intkey.com/grass/www/secale.htm The grass genera of the world: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval; including synonyms, morphology, anatomy, physiology, phytochemistry, cytology, classification, pathogens, world and local distribution, and references] 2008, alirita la 15an de marto 2010 en ''The Grass Genera of the World''</ref> ''Cereale'': [[epiteto]] [[latina]] kiu signifas "cerealon". ;[[sinonimio (biologio)|Sinonimio]]: [[Dosiero:Secale cereale MHNT.BOT.2015.2.40.jpg|eta|''Secale cereale'' - [[MHNT]].]] * ''Secale turkestanicum'' [[Bensin]] * ''Triticum cereale'' ([[L.]]) [[Salisb.]] * ''Triticum secale'' [[Heinrich Friedrich Link|Link]]<ref name = Trop> [http://www.tropicos.org/NameSynonyms.aspx?nameid=25509953 ''Centeno (Secale cereale)''] alirita la 15an de marto 2010, Tropicos.org. Missouri Botanical Garden</ref> * ''Secale aestivum'' Uspenski * ''Secale ancestrale'' (Zhuk.) Zhuk. * ''Secale arundinaceum'' Trautv. * ''Secale compositum'' Poir. * ''Secale creticum'' Sieber ex Kunth * ''Secale hybernum'' Poir. * ''Secale spontaneum'' Fisch. ex Steud. * ''Secale strictum'' C.Presl * ''Secale triflorum'' P.Beauv. * ''Secale vernum'' Poir. * ''Triticum ramosum'' Weigel * ''Triticum strictum'' C. Presl<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-441740?ref=tpl1 ''Centeno (Secale cereale)'' en ''[[The Plant List]]'']</ref> == Historio == [[Dosiero:Rye grains.JPG|eta|maldekstra|Sekalaj granoj.]] Cereala sekalo estas unu el multaj specioj, kiuj kreskis nature en centra kaj orienta Turkio kaj en apudaj areoj. Elnaturigo de sekalo okazis en malgrandaj kvantoj en multnombraj lokoj de [[Neolitiko]] en (Malgranda Azio) [[Turkio]], kiel ĉe PPNB Can Hasan III, sed aliloke malestas en la arkeologiaj registroj ĝis la [[Bronzepoko]] de centra Eŭropo, antaŭ ĉ. 1800–1500 a.K.<ref>Daniel Zohary kaj Maria Hopf, ''Domestication of plants in the Old World'', tria eldono (Oxford: University Press, 2000), p. 75</ref> Eble sekalo vojaĝis okcidenten el (Malgranda Azio) [[Turkio]] kiel neatentata aldonaĵo de tritiko (eble kiel rezulto de Vavilovia kamuflimito), kaj nur poste estis mem kultivata. Kvankam arkeologia pruvaro de tiu greno troviĝis en [[Antikva Romo|romiaj]] etosoj laŭlonge de la riveroj [[Rejno]], [[Danubo]] kaj en la Brita Insularo, [[Plinio la Maljuna]] malaprezis sekalon, skribante, ke ĝi "estas tre malriĉa manĝo kaj utilas nur por eviti malsategon"<ref name="Pliny">{{Cite book|author1=L. T. Evans|author2=W. J. Peacock|title=Wheat Science - Today and Tomorrow|url=http://books.google.com/books?id=HEQ9AAAAIAAJ&pg=PA11|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521237932|page=11}}</ref> kaj [[spelto]] miksiĝas kun ĝi "por malpliigi ties amaran guston kaj eĉ tiam ĝi estas plej malagrabla al la stomako".<ref>Plinio la Maljuna kun John Bostock kaj H.T. Riley, trad., ''The Natural History'' (London, England: Taylor and Francis, 1855), [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137%3Abook%3D18%3Achapter%3D40 Libro 18, Ĉapitro 40].</ref> Ekde la [[Mezepoko]] oni kultivis sekalon amplekse en [[Centra Eŭropo|Centra]] kaj [[Orienta Eŭropo]]. Ĝi utilis kiel ĉefa [[pano]]-cerealo en plejmulto de areoj oriente de la limo inter [[Francio]] kaj [[Germanio]] kaj norde de [[Hungario]]. En Suda Eŭropo, ĝi estis kultivata en marĝenaj teroj. Asertoj pri multe pli frua kultivado de sekalo, ĉe la loko de Epipaleolitiko nomata Tell Abu Hurejra en la valo de [[Eŭfrato]] en norda [[Sirio]] restas dubindaj. Kritikantoj indikas nefidindecon de la datoj laŭ [[Karbono-14]], kaj la identigoj baziĝis sole sur greno, pli ol sur [[glumo]]. == Kultivo == [[Dosiero:Secale cereale - cereal rye - Steve Hurst USDA-NRCS PLANTS Database.jpg|eta|dekstre|altdekstre=1|Kelkaj diferencaj tipoj de sekalo.]] La sekalo kreskas bone en grundoj multe pli malriĉaj ol tiuj necesaj por la plej granda parto de la aliaj [[cerealo]]j. Pro tio, temas pri kultivo speciale valora en regionoj en kiuj la grundo havas [[sablo]]n aŭ [[torfo]]n. La plantoj de sekalo eltenas la malvarmon pli bone ol aliaj malgrandaj grenoj. La sekalo survivas eltenante tavolon de neĝo kiu kaŭzus la vintran morton de la vintra [[tritiko]]. La plej granda parto de terkulturistoj kultivas vintran sekalon, kiun oni plantas kaj kiu ekkreskas en aŭtuno. En printempo, la plantoj disvolviĝas kaj produktas sian rikolton.<ref name="hawaii1" /> La sekalo plantita en aŭtuno montras rapidan kreskon. Ĉirkaŭ la [[somera solstico]], la plantoj atingas maksimuman alton de ĉirkaŭ 120 cm, dum la tritiko plantita printempe ĵus ĝermas. Ĝia vigla kresko eliminas eĉ konkurencojn kiel la nomitaj "malbonaj herboj" kaj la sekalon tial oni povas kultivi neaplikante herbicidojn. La sekalo estas ofta kaj nedezirata invadanto de la vintraj tritikkampoj. Se oni permesas al ĝi kreski kaj maturiĝi, povas okazi grava redukto de la prezo de la tritiko rikoltita kun malpuraĵoj el sekalo.<ref>{{cite web |title = Rye Control in Winter Wheat |first1 = Drew J. |last1 = Lyon |first2 = Robert N |last2 = Klein |url = http://www.ianrpubs.unl.edu/pages/publicationD.jsp? publicationId=106 |publisher = Institute of Agriculture and Natural Resources, Universitato de Nebrasko, Lincoln Extension |edition = Revised |date = majo 2007 |urlarchive = https://web.archive.org/web/20140413144910/http://www.ianrpubs.unl.edu/pages/publicationD.jsp?publicationId=106 |date arkivo = 12a de julio 2016 }}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Rezistado kontraŭ la frostiĝo === [[Dosiero:Secale cereale - cereal rye 2 - Steve Hurst USDA-NRCS PLANTS Database.jpg|eta|maldekstre|Semo de sekalo enfermita en sia ŝirmejo.]] ''Secale cereale'' povas prosperi en medioj sub nulo. La folioj de vintra ''S. cereale'' produktas kelkajn kontraŭfrostigilajn polipeptidojn (diferencajn disde la kontraŭfrostigilaj polipeptidoj produktitaj de kelkaj fiŝoj kaj insektoj).<ref> Hon, W. C.; Griffith, M.; Chong, P.; Yang, D. S.-C. (1a de marto 1994). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC160695/ «Extracción y aislamiento de proteínas anticongelantes de las hojas de centeno de invierno (Secale cereale L.)».] ''Plant Physiology'' (en angla) 104 (3): 971-980. ISSN 1532-2548. PMC 160695. PMID 12232141. </ref> === Variaĵoj === La variaĵojn registritajn en Hispanio kaj en la [[Eŭropa Unio]] oni povas konsulti en la komuna katalogo de agrikulturaj specioj de la Ministerio de Agrikulturo de Hispanio.<ref>[https://www.mapa.gob.es/app/regVar/ficherocatcom.aspx?id=185 «COMMON CATALOGUE OF VARIETIES OF AGRICULTURAL PLANT SPECIES 2019 - CONSOLIDATED VERSION».]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} mapa.gob.es. 2019. Konsultita la 25an de junio 2021.</ref> === Malsanoj === La sekalo povas vidiĝi tuŝita de diversaj malsanoj de bakteria deveno, funga, aŭ pro virusaj [[nematodo]]j. Tamen, la malsano kun plej longa historio estas la sekala ergoto. La sekalo estas tre vundebla pro la [[Claviceps purpurea|ergoto]].<ref>[http://www.mondofacto.com/facts/dictionary?ergot ergot], diccionario médico online</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090910032206/http://www.mercksource.com/pp/us/cns/cns_hl_dorlands_split.jsp?pg=%2Fppdocs%2Fus%2Fcommon%2Fdorlands%2Fdorland%2Fthree%2F000036589.htm ergot], Dorland's Medical Dictionary</ref> La konsumo de sekalo infektita per ergoto fare de la homoj kaj de la animaloj rezultigas gravan medicinan kondiĉon konatan kiel [[ergotismo]]. La ergotismo povas okazigi fizikajn kaj mensajn damaĝojn, inklude konvulsiojn, abortojn, nekrozojn ĉe fingroj, halucinojn kaj mortojn. Historie, malsekaj nordiaj landoj kiuj dependis de sekalo kiel baza kultivo suferis periodajn epidemiojn de tiu malsano. Oni malkovris, ke tiaj epidemioj rilatis al periodoj de oftaj juĝoj de sorĉistinoj, kiel ekzemple ĉe la juĝoj de sorĉistinoj de [[Salem]] en [[Masaĉuseco]] en [[1692]].<ref name="hawaii1">Wong, George J. (1998). HTM [http://www.botany.hawaii.edu/faculty/wong/BOT135/LECT12. «Ergot of Rye: History».]{{404|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Botany 135 Syllabus (en angla). Universitato de Havajo ĉe Mānoa, Botanika Departemento. Konsultita la 12an de julio 2016.</ref> La modernaj metodoj de purigado kaj muelado de la greno praktike eliminis la malsanon, sed la faruno poluita povas veni en [[pano]]n kaj aliajn manĝoproduktoj se la ergoton oni ne eliminas antaŭ la muelado.<ref name="britannica"> Petruzzello, Melissa. [https://www.britannica.com/science/ergot «Ergot».] Britannica (en angla). Encyclopædia Britannica, Inc. Konsultita la 3n de marto 2019. </ref> La sekalo povas vidiĝi tuŝita de la ergoto ''[[Claviceps purpurea]]'', kies hazarda konsumo kun la cerealo estis la kaŭzo de la [[ergotismo]]. ==== Ergoto en la Antikva Grekio: la Eleŭzisaj Misteroj ==== [[Dosiero:NAMA Mystères d'Eleusis.jpg|eta|altdekstre=1.4|Vota plako konata kiel Niniona Tabuleto priskribanta elementojn de la [[Eleŭzisaj Misteroj]], malkovrita en la sanktejo de Eleŭzo (meze de la 4a jarcento a.n.e.)]] La [[Eleŭzisaj Misteroj]] estis misteraj ritoj kaj unu el la ĉefaj pilieroj de la sistemo de valoroj kaj de la inicaj kultoj de la [[antikva Grekio]]. Estas kelkaj helenaj tekstoj en kiuj oni priskribas la transcendan efikon kiu okazis dum la eleŭzisa rito, sed ĉiam oni skribis pri la efiko, menciante nek tion kio okazis dum la rito mem nek pri la ''kikeon'', nome miksaĵo kiu ŝajne oni englutis en tiaj ritoj. Konsuminte nla sakran "enteogenon" kaj tranoktinte en la "telesterio", la helenaj inicitintoj ricevis [[vizio]]jn de la transmondo, kies naturon strikte estis malpermesita disvastigi kaj iĝis "epoptes", nome tiu kiu estis ricevinta la transforman vizion. Oni scias ke la atena generalo [[Alkibiado]], nome la vantema nevo de [[Periklo]], estis mortikondamnita pro malobeo de la respekto al la viziaj misteroj kiam li preparis kaj trinkis la "kikeon" en Ateno, farinte tion ekster la templo. Aliflanke, estas sugestoj ankaŭ ke la mortokondamno de [[Sokrato]] same iel rilatis al tiu sama malobeo. La granda helena sekreto, laŭ la esploroj de R. Gordon Wasson, kun la svisa kemiisto Albert Hofmann (malkovrinto de la [[lizergata acido]]) kaj aliaj esploristoj, temas ke, plej probable, en la interno de la [[telesterjo]] oni konsumis rite halucinigan substancon prilaboritan el speco da [[fungo]]: nome la ergoto de la sekalo. Tiu posedas fortajn halucinigajn propraĵojn, sed la ergotamino okazigas [[gangreno]]n kaj la morton se oni konsumas ĝin grandkvante kaj regule. Tiukadre probable la sekreto gardita de la pastroj de la templo en [[Eleŭziso]] havis verŝajnan materian funkcion: nome prepari la "kikeon" tiel ke ĝi ne estu venena.<ref> Josep Mª Fericgla, [https://web.archive.org/web/20021102123437/http://www.uv.es/metode/numero31/24_31.html ''Culturas y hongos psicoactivos''] </ref><ref> Hoffmann, Albert. [http://www.onirogenia.com/lecturas/el-mensaje-de-los-misterios-eleusinos-para-el-mundo-de-hoy/ «El mensaje de los misterios de Eleusis para el mundo de hoy».] Konsultita la 24an de junio 2021. </ref> ==== Ergoto en obstetriko ==== John Stearns (1822) estis la unua kiu atentis pri la uzado de la ergoto de la sekalo por trakti la unuarangan postnaskan [[hemoragio]]n​.<ref> La unuaranga postnaska [[hemoragio]] (UPH) estas unu de la kvin ĉefaj kaŭzoj de patrina mortindico, kaj en disvolviĝantaj kaj en disvolviĝintaj landoj. Vidu supre Mousa.​ </ref> Antaŭe, pri la ergoto de la sekalo li skribis: "Ĝi akcelas la tro longan naskon... La doloro produktita de la tro longa nasko estas aparte elĉerpiga... En la plej granda parto de kazoj surprizas observadi la rapidecon de ties efiko" (Stearns, 1808). Moir, el 1932, observis, ke la englutado de esenco de sekalo buŝe asociiĝas kun uteraj kontrahiĝoj tre markitaj kaj fortaj, konataj kiel efiko John Stearns. En 1935, Dudley kaj Moir sukcesis izoligi la puran kristalan substancon devenan de la esenco de sekalo solvita en akvo kaj responsa pri la efiko John Stearns kaj nomis ĝin "ergometrino" (Dudley, 1935). Preskaŭ samtempe, el aliaj tri esploraj centroj, oni anoncis la izoligon de nova esenco de sekalo solvita en akvo: nome en Usono (Davis, 1935), en Unuiĝinta Reĝlando (Thompson, 1935) kaj en Svisio (Stoll, 1935). Oni malkovris, ke temas pri la sama substanco. La usonanoj nomis sian preparaĵon "ergonovino" kaj la svisoj uzis la nomon de "ergobazino".<ref> Mousa HA, Alfirevic Z. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24523225/ ''Treatment for primary postpartum haemorrhage'']. Cochrane Database Syst Rev. 2014, Issue 2. No.: CD003249|DOI: 10.1002/14651858.CD003249.pub3. </ref> ==== Ergoto, halucinoj kaj [[LSD]] ==== [[Dosiero:LSD-2D, 3D.png|eta|maldekstra|250ra|[[Lizergata acido]].]] La ergoto ege influis nerekte en la distra farmakologio. La malseka kaj malvarma klimato en kiu ĉefe prosperas la sekalo estas favora ankaŭ por la kresko de la [[fungo]] nomita [[ergoto]] de la sekalo (''[[Claviceps purpurea]]''). Inter la 11-a kaj 16-a jarcentoj, la poluado de la [[faruno]] el sekalo pro ergoto estis responsa pri epidemioj nomitaj Sankta Fajro aŭ Fajro de Sankta Antonio, nome malsano kun du aroj de klaraj simptomoj: nome iompostioma [[gangreno]] de membroj kaj mensaj misordoj. Komence de la 20-a jarcento, kemiistoj sukcesis izoligi el la ergoto aron da [[alkaloido]]j kiuj estis produktintaj tre diferencajn efikojn: unu stimulas la uteran muskolon (kio ludis gravan rolon en obstetriko), dum aliaj estas halucinigaj kaj eĉ kelkaj aliaj konstriktas la sangotubojn. Ĉiuj tiuj alkaloidoj havas bazan komunan komponanton, nome [[lizergata acido]]. En 1943, la svisa sciencisto [[Albert Hofmann]] malkovris la apartan variaĵon kiu tiom famiĝis en la [[1960-aj jaroj]]: nome la haluciniga dietilamido de la lizergata acido aŭ [[LSD]].<ref> Mc Gee, Harold (2007). ''La cocina y los alimentos. Enciclopedia de la ciencia y la cultura de la comida''. Debate. ISBN 978 84 8306 744 4. </ref> Tiuj halucinigaj propraĵoj de la ergoto de sekalo okazigis aperojn en literaturo kaj aliaj artoj. Ekzemple en la [[historia romano]] ''[[El pez de oro]]'' (La ora fiŝo)<ref> [[Ramón J. Sender]], ''El pez de oro'', Barcelona, Destino, 1976; Elizabeth Espadas, ''A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica''. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8 p. 32. </ref> de la hispana verkisto [[Ramón J. Sender]] li rakontas la evoluon de la caro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] el juna kleriga [[liberalismo]] al fina reakcia [[konservismo]], en la romano ligita al filozofiaj kaj teologiaj nuancoj. Tia abstraktismo preciziĝas ĉefe en la ĉapitro 11a al la konsumado de poluita sekalo.<ref> "El retrato y los hongos del centeno" (La portreto kaj la sekalfungoj). La portreto de la mistera monaĥo montras la epokon de mortonta portretito eĉ maljuna. Ĉe landlima domaro la tuta rusa armeo halucinas pro venenigo de sekala fungo, nome ergoto, kio aldonas superrealismajn partojn.</ref> == Produktado == [[Dosiero:2012 Rye Export Treemap.png|eta|300ra|Mapo de Eksporto de Sekalo (2012) el [http://atlas.cid.harvard.edu/explore/tree_map/export/show/all/8703/2012/ Harvard Atlas of Economic Complexity]]] {| class="wikitable" style="float:left; clear:left; margin-right: 2em" |- ! colspan=2|Plejaj Produktantoj de Sekalo — 2005<br />(milionoj da tunoj) |- | {{RUS}} || style="text-align:right;"| 3.6 |- | {{POL}} || style="text-align:right;"| 3.4 |- | {{GER}} || style="text-align:right;"| 2.8 |- | {{BLR}} || style="text-align:right;"| 1.2 |- | {{UKR}} || style="text-align:right;"| 1.1 |- | {{CHN}} || style="text-align:right;"| 0.6 |- | {{CAN}} || style="text-align:right;"| 0.4 |- | {{TUR}} || style="text-align:right;"| 0.3 |- | {{USA}}|| style="text-align:right;"| 0.2 |- | {{AUT}} || style="text-align:right;"| 0.2 |- |'''Monda totalo''' || style="text-align:right;"| '''13.3''' |- |colspan=2|kvanto de EU 2008 inkludas Pollandon, Germanion<br />kaj Aŭstrion. |- |colspan=2|''Fondo: [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|FAO]] ''<ref name=FAOSchwarz>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fao.org/es/ess/top/commodity.html?lang=en&item=71&year=2005|titolo=Major Food And Agricultural Commodities And Producers - Countries By Commodity|alirdato=2010-09-17|eldoninto=Fao.org}}</ref> |} Cereala sekalo estas precipe eŭropa [[cerealo]] kultivata ĉefe en Orienta, Centra kaj Norda Eŭropo. Ĉirkaŭ 75% de produktado kreskas en zono etenda el norda [[Germanio]] tra [[Pollando]], [[Belorusio]], [[Latvio]], [[Litovio]] kaj [[Ukrainio]] al centra kaj norda [[Rusio]]. Cereala sekalo estas kultivata ankaŭ en Nordameriko ([[Kanado]] kaj [[Usono]]), en Sudameriko ([[Argentino]], [[Brazilo]]), en [[Turkio]], en [[Kazaĥio]] kaj en norda [[Ĉinio]]. La niveloj de produktado de sekalo falis en plej el la produktaj landoj, ĉe 2005. Ekzemple, produktado de sekalo en Rusio falis el 13.9 milionoj da tunoj (Mt) en 1992 al 3.4 Mt en 2005. Korespondaj kvantoj ĉe aliaj landoj estas la jenaj: Pollando – falante el 5.9 Mt en 1992 al 3.4 Mt en 2005; Germanio – 3.3 Mt al 2.8 Mt; Belorusio – 3.1 Mt al 1.2 Mt; Ĉinio – 1.7 Mt al 0.6 Mt; Kazaĥio – 0.6 Mt al 0.02 Mt.<ref name=FAOSchwarz/> Plej sekalo estas konsumita surloke aŭ eksportita nur al najbaraj landoj, pli ol enŝipigita tutmonden. == Uzado == Cereala sekalo estas kultivita precipe en Meza, Norda kaj [[Orienta Eŭropo]] kiel [[pano]]greno. La bak-proprecoj de sekalo subas tiujn de tritiko pro la malgranda [[gluteno|gluten-enteno]]. Ĝi estas ofte uzata por produkto de [[miks-pano]], aŭ de brunaj panoj ege ŝatataj en kelkaj landoj, ekzemple en Germanio. La ''[[knäckebröd]]'' (krakanta pano) aŭ ''spisbröd'' (''crisp bread'' en angla)<ref>[https://londoneats.wordpress.com/2012/11/07/knackebrod-swedish-rye-crispbread/ Knäckebröd (Swedish Rye Crispbread)] 7a de Novembro 2012. Alirita la 17an de Januaro 2022.</ref> estas tipo de [[sekalpano]] bakita, ebena kaj malmoligita, origina de [[Skandinavio]], kiu estas konsiderata kiel tipa sveda manĝaĵo. Sekalgrenon oni rafins en [[faruno]] kun alta enhavo de [[gliadino]], sed malalta enhavo de glutenino. Ĝi havas tre malaltan enhavon da [[gluteno]] ol la tritika faruno. Ĝi enhavas ankaŭ tre altan proporcion de [[Dieta fibro|solvebla fibro]]. Alkilresorcinoloj estas fenolaj lipidoj abundaj en la brantavolo (ekz. ĉe tavoloj de [[perikarpo]], ŝeloj kaj aleŭronoj) de tritiko kaj sekalo (0.1–0.3% de seka pezo).<ref> Suzuki, Yoshikatsu; Esumi, Yasuaki; Yamaguchi, Isamu (1999). "Structures of 5-alkylresorcinol-related analogues in rye". ''Phytochemistry''. 52 (2): 281–289. Bibcode:1999PChem..52..281S. doi:10.1016/S0031-9422(99)00196-X. </ref> [[Sekalpano]], kiel [[pumperniklo]], estas farita uzante sekalfarunon kaj estas amplekse manĝata en Norda kaj Orienta Eŭropo.<ref>[https://www.bakkerijwiki.nl/index.php?t=2&h=5&s=8#Minderwaardig "Grains: Rye"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240228090329/https://www.bakkerijwiki.nl/index.php?t=2&h=5&s=8#Minderwaardig |date=2024-02-28 }}. Arkivita la 13an de Novembro, 2018, ĉe Wayback Machine (en nederlanda) bakkerijmuseum.nl</ref><ref> Prättälä, Ritva; Helasoja, Ville; Mykkänen, Hannu (2000). [https://www.cambridge.org/core/journals/public-health-nutrition/article/consumption-of-rye-bread-and-white-bread-as-dimensions-of-health-lifestyles-in-finland/C9B2009E2FF70952128DB1C56D9042A1 "The consumption of rye bread and white bread as dimensions of health lifestyles in Finland".] ''Public Health Nutrition''. 4 (3): 813–819. doi:10.1079/PHN2000120. PMID 11415489. </ref> Sekalo estas uzata ankaŭ por fari ''[[Knäckebröd]]''. Sekalo uzatas ankaŭ en la [[Alkoholo|alkoholproduktado]]. Ekzemple la bonaj [[vodko]]-tipoj produktiĝas el sekalo, same kiel oni produktas el sekalo [[viskio]]n kaj [[biero]]n. Aliaj uzoj de la sekalgreno estas [[kvaso]] kaj [[Herbokuracado|herbokuracilo]] konata kiel sekalekstrakto. Ĝi estas ankaŭ bazo por elfaro de [[mielkuko]]. Pro la kompareble alta [[lisino|lisin-enhavo]], sekalo iĝas grava ero de la ekvilibra nutrado. Sekala [[pajlo]] estas uzata kiel [[substerkaĵo]] por gregoj, kiel kovrokultivo kaj kiel [[verda sterkado]] por grundaranĝado, kaj por fari [[Metio|metiaĵojn]] kiel pajlfiguroj. Sekalo uzatas ankaŭ rekte kiel [[furaĝo]]. Sekalfarunon oni uzis en la origina maniero por fari la tradician ruĝan farbon por kampardomoj kaj stokejoj (kiel aldono al linsemoleo kaj fera oksido) en Svedio.<ref>[https://colouredearthpigments.co.uk/ "Swedish Red Paint - Falu Röd".] Arkivita el la originalo la 25an de Septembro, 2020. Alirita la 25an de Marto, 2021. </ref> Sekalgreno estas populara resurso kiel grensemejo por kultivadi kelkajn variaĵojn de manĝeblaj [[fungo]]j. La grenon oni purigas, malsekigas kaj steriligas kaj poste oni injekcias al ĝi fungajn [[sporo]]jn kaj la [[micelio]] kreskas uzante la grenon por akiri akvon kaj nutraĵojn. == Parazitaj fungoj == [[Dosiero:Roggen mit Mutterkorn.jpg|eta|dekstra|Sekalo kun [[Claviceps purpurea|ergoto]].]] Ekzemple ''Rhynchosporium secalis'', ''[[Claviceps purpurea]]'', ''Puccinia recondita'', ''[[Puccinia graminis]] f.sp. secalis'' kaj ''Fusarium sp'' parazitas aerealan sekalon. == Komponantoj == {| |- valign=top | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" !width="60%" |Komponantoj!! width="40%" | |- | [[akvo]] ||style="text-align:right"|10,95 % |- | [[proteino]] ||style="text-align:right"|14,76 % |- | [[graso]] ||style="text-align:right"|2,5 % |- | [[karbonhidrato]] ||style="text-align:right"|69,76 % |- | [[balasto]] ||style="text-align:right"|14,6 % |- | [[mineralo]]j ||style="text-align:right"|2 % |- |} Indikoj je 100 [[gramo|g]] :brulvaloro 1400 [[Ĵulo|kJ]] | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" !width="60%" |*[[Mineralo]]j!!width="40%" | |- | [[kalcio]] ||style="text-align:right"|33&nbsp;mg |- | [[fero]] ||style="text-align:right"|2,67&nbsp;mg |- | [[magnezio]] ||style="text-align:right"|121&nbsp;mg |- | [[fosforo]] ||style="text-align:right"|374&nbsp;mg |- | [[kalio]] ||style="text-align:right"|264&nbsp;mg |- | [[natrio]] ||style="text-align:right"|6&nbsp;mg |- | [[zinko]] ||style="text-align:right"|3,73&nbsp;mg |- | [[kupro]] ||style="text-align:right"|0,450&nbsp;mg |- | [[mangano]] ||style="text-align:right"|2,680&nbsp;mg |- | [[seleno]] ||style="text-align:right"|0,035&nbsp;mg |- |} | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" !width="60%" |[[Vitamino]]j!!width="40%" | |- | [[tiamino]] ||style="text-align:right"|0,316&nbsp;mg |- | [[riboflavino]] ||style="text-align:right"|0,251&nbsp;mg |- | [[niacino]] ||style="text-align:right"|4,270&nbsp;mg |- | [[pantotenacido]] ||style="text-align:right"|1,456&nbsp;mg |- | [[Vitamino B6]] ||style="text-align:right"|0,294&nbsp;mg |- | [[Folacido]] ||style="text-align:right"|0,060&nbsp;mg |- | [[Vitamino E]] ||style="text-align:right"|1,870&nbsp;mg |- | [[Alfa-Tokoferolo]] ||style="text-align:right"|1,280&nbsp;mg |- |} |} {| |- valign=top | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" !width="60%" |[[Aminoacido]]j!!width="40%" | |- | [[Triptofano]] ||style="text-align:right"|154&nbsp;mg |- | [[Treonino]] ||style="text-align:right"|532&nbsp;mg |- | [[Izoleŭcino]] ||style="text-align:right"|549&nbsp;mg |- | [[Leŭcino]] ||style="text-align:right"|980&nbsp;mg |- | [[Lisino]] ||style="text-align:right"|605&nbsp;mg |- | [[Metionino]] ||style="text-align:right"|248&nbsp;mg |- | [[Cistino]] ||style="text-align:right"|329&nbsp;mg |- | [[Fenilalanino]] ||style="text-align:right"|674&nbsp;mg |- | [[Tirosino]] ||style="text-align:right"|339&nbsp;mg |- |} | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" !width="60%" |[[Aminoacido]]j!!width="40%" | |- | [[Valino]] ||style="text-align:right"|747&nbsp;mg |- | [[Arginino]] ||style="text-align:right"|813&nbsp;mg |- | [[Histidino]] ||style="text-align:right"|367&nbsp;mg |- | [[Alanino]] ||style="text-align:right"|711&nbsp;mg |- | [[Aspartino]] ||style="text-align:right"|1177&nbsp;mg |- | [[Glutamino]] ||style="text-align:right"|3661&nbsp;mg |- | [[Glicino]] ||style="text-align:right"|701&nbsp;mg |- | [[Prolino]] ||style="text-align:right"|1491&nbsp;mg |- | [[Serino]] ||style="text-align:right"|681&nbsp;mg |- |} |} == Tritikalo == {{Ĉefartikolo|Tritikalo}} [[Dosiero:Wheat, rye, triticale montage.jpg|eta|280ra|maldekstre|Grajno de tritiko (maldekstre), sekalo (meze) kaj tritikalo (dekstre)]] '''Tritikalo''' estas hibrido de [[tritiko]] (''Triticum aestivum'' L.), kiel ina partnero, kaj sekalo (''Secale cereale'' L.), kiel vira partnero, uzata kiel [[furaĝplanto]]. Ĝi estis komence kultivata en Svedio kaj Skotlando, en la fino de la 19-a jarcento, kiel greno, simila al tritiko, sed pli malvarmo-tolera. Oni rikoltis en [[2004]] 13,7 milionojn da [[tuno]]j da tritikalo, kultivis ĝin sur pli ol 400 mil [[hektaro]]j. Ĝi estas uzata ĉefe kiel furaĝplanto, sed ĝi ankaŭ havas valoran entenon. Ĝia proteina enteno estas ĉ. 14-18%, depende de la medio. Lastatempe la ĉefaj produktantoj de tritikalo estas [[Pollando]], [[Germanio]], [[Belorusio]], [[Francio]] kaj [[Rusio]]. En [[2014]], laŭ la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] (FAO), oni rikoltis 17.1 milionojn da tunoj en 37 landoj tra la tuta mondo.<ref>[https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL "Food and Agricultural commodities production".] FAO Statistics Division. Alrita en 2016-04-05. </ref> La fekunda (mal-sterila) kaj stabila heksaploida tritikalo estiĝis nur en la 1950-aj jaroj (1950-1955). Pli frue la trikilaloj estis t.n. primaraj (unuagradaj) tritikaloj – [[poliploidio|heksaploida]] tritiko x diploida sekalo (42 + 14 = 56) - oktaploidaj tritikaloj – aŭ – tetraploida tritiko x diploida sekalo (28+14=42) - heksaploidaj kaj sterilaj. Por superi la sterilecon oni kruckultivis multoble la hekpsaploidajn unuageneraciajn tritikalojn de la oktaploidaj kaj heksaploidaj tritikaloj kaj tiel estiĝis la duageneracia (duagrada) heksaploida tritikalo.<ref>Mohamed; Gómez-Macpherson, Helena (2004). "Triticale improvement and production" (PDF). FAO. Alirita en 2010-11-25</ref> La tritikalo aspektas kiel transira formo inter la sekalo kaj tritikalo (stabiliĝinta tritika-sekala hibrido). Ĝia [[kulmo]] estas alta kiel tiu de la sekalo. Oni nuntempe celas kultivadon de pli mallong-kulmaj specioj (50–100&nbsp;cm). La spiko estas longa, maldikiĝanta, deflanke similas al sekalo, defronte simila al tritiko. La ekstera [[glumo]] portas longan ariston, kiel la sekalo kaj estas memfekundiga kiel la tritiko. Ĝi havas [[kariopso]]n kiel frukton, kiu similas al tiu de la sekalo. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Schlegel, Rolf (2006). "Rye (Secale cereale L.): A Younger Crop Plant with Bright Future". In Sing, R. J.; Jauhar, P. (eds.). Genetic Resources, Chromosome Engineering, and Crop Improvement. Vol. II – Cereals. Boca Raton, Florida: CRC Press. pp.&nbsp;365–394. ISBN 978-0-8493-1430-8. * Malgorzata Targonska-Karasek, Maja Boczkowska, Wieslaw Podyma, Małgorzata Pasnik, Maciej Niedzielski, Anna Rucinska, Zuzanna Nowak-Zyczynska & Monika Rakoczy-Trojanowska (7a de septembro 2020). «Investigation of obsolete diversity of rye (Secale cereale L.) using multiplexed SSR fingerprinting and evaluation of agronomic traits». J Appl Genetics (en angla) 61: 513–529. doi:10.1007/s13353-020-00579-z. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{cite web |title = Genes, Markers, and Linkage Data of Rye (''Secale cereale'' L.) |url = http://www.rye-gene-map.de |first1 = Rolf |last1 = Schlegel |first2 = V. |last2 = Korzun |version = 08.16 |date = 2016 |access-date = 12a de Julio, 2016 }} * {{cite web |title = Current List of Wheats with Rye and Alien Introgression |url = http://www.rye-gene-map.de/rye-introgression |work = Rye-Gene-Map.de |first = Rolf |last = Schlegel |version = 05.16 |date = 2016 |access-date = 12a de Julio, 2016 }} * {{cite web |url = https://digital.library.unt.edu/permalink/meta-dc-1498:1 |title = Growing Rye |via = University of North Texas Library, Government Documents Department |access-date = 12a de Julio, 2016 |date = Decembro 1959 }} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Secale cereale|revizio=159050327}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Rye|revizio=1217610504}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tritikeoj]] cufkjd0lc7lyg2eccwjemokok7jm588 Ferdinand Freiligrath 0 717968 9440844 8963800 2026-07-28T18:49:35Z Sj1mor 12103 9440844 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ferdinand FREILIGRATH''' (naskiĝinta la {{Daton|17|junio|1810}} en [[Detmold]], mortinta la {{Daton|18|10|1876}} en [[Bad Cannstatt]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. Li apartenis al la grava literatura movado [[Juna Germanujo (literaturo)|Juna Germanujo]] == Vivo == [[Dosiero:Detmold - 174 - Unter der Wehme 5.jpg|eta|Naskiĝdomo en Detmold]] [[Dosiero:2018-09-27-remagen-rolandsbogen-freiligrath-denkmal-02.jpg|eta|Monumento en Rolandswerth]] Post kelkjara frekvento de la gimnazio de la naskiĝurbo, kiun li forlasis en la aĝo de 15 jaroj, Freiligrath preferis dediĉi sin je komercaj afoj. Vendadon li ellernis ĝis 1831 en [[Soest]] antaŭ aktivi en kambiejo en [[Amsterdamo]] kaj inter 1837-39 en [[Barmen]]. Pro la supermezura aplaŭdo kiun gajnis en 1838 lia unua verko »Gedichte« li decidis forlasi la komercistan karieron kaj ekprivatuliĝis inter 1840 kaj 1841 en [[Vajmaro]] kaj [[Darmstadt]]. En 1842 li ricevis pro graco de la reĝo de [[Prusio]] jaran salajron kio ebligis iron al [[Sankt Goar]] por vivi tion gaje kaj nurpoezicele kun sia samstipendi-ĝuanto [[Emanuel Geibel]]. Tie Freiligrath ekŝanĝis la fremdajn trajtojn enpoetikajn nebulajn kontraŭ konkreta ekorientiĝo pri germanaj temoj. En sia poezia kredkonfeso »Glaubensbekenntnis« (Mainz 1844) li tuj ekbatalis sub la standardo de [[liberalismo]] kion li detale klarigis en la antaŭparolo. Samtempe li konsekvence rezignis pri la ĝis tiam bonvena reĝa apogado financa. Persekutate pro malkaŝita politika radikaleco li iris en 1845 en [[Svislando]]n de kiu li forpelitis kaj sekve irendis unu jaron poste [[Londono]]n kie li iĝis korespondanto en komerca domego. La eŭropan [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucian movadon de 1848]] li ĝojege salutis per du poemoj, »Die Revolution« kaj »Februarklänge«. Reveninte al Germanujo li ekloĝis en [[Düsseldorf]]. Pro la poeziaĵo »Die Toten an die Lebenden« li arestitis en la 29.8. kaj akuzitis pro lezo majesta. Sed li absolvitis en la 3.10. fare de asizo. De [[Nederlando]] elektita por plua loĝado li fare de la ŝtataj aŭtoritatoj elpelitis. Do li ekloĝis en Düsseldorf-Bilk. Sed jam en oktobro 1850 ordonitis al li forlasi kie eble plej frue Prusujon. Ĉar li povis dokumente provi dekjaran ŝtatanecon prusian oni akceptis lin en 1851 kiel komunumanon en Düsseldorf. Pro la dua kajero de »Politische und soziale Gedichte« kaj pro apero ĉe laborista societo en [[Kolonjo]] planitis nova malliberigo de li, al kiu li eskapis fuĝante al [[Londono]], longe for de medioj de propagando politika; lia deĵoro tiea estis en instituto de svisa banko. Post bankroto de la komandita societo en 1867 li paŝon post paŝo revenis al [[muzo]] sia. La definitiva reveno patrujen eblis en 1868 kaj li iĝis ano de Cannstadt. == Graveco == Lia poetika direkto jam frue montris superpezon de rakontado forta kaj kolorplena. Plejvolonte li pentris bildojn de la maro, la dezerto, la stepo, la pejzaĝo tropika, de bataloj kaj hororo, de situacioj pasie streĉaj sen eksigo de teneraj kaj aŭtentikaj sentoj. Tute malkutima enhavo ĉe »Gedichte« (Stuttgart 1838) kun eĉa reutiligo de [[Aleksandro (poetiko)|aleksandroj]] (mallongigitaj) furoris kaj montris grandan lertecon. Interesa parenceco montriĝis al [[Victor Hugo]], kies verkojn »Oden« kaj »Dämmerungsgesänge« li tradukis verse. Samaĵoj observatas ĉe liaj imitadoj de anglaj lirikistoj, ekz. de [[Thomas Moore]], [[Robert Tannahill]], [[Felicia Hemans]], [[Robert Burns]]. Iomete malpli bonis liaj pli malfruaj politikaj kaj aktualaj poemoj; la revolucia troardo ĉefe de la aĵoj en la kolektoj »Ein Glaubensbekenntnis« (Mainz 1844), »Ça ira« (Herisau 1846), »Politische und soziale Gedichte« (Düsseldorf 1849–51) estis malnaturaj artefaritaĵoj kiĉaj. La pli postaj, dum la dua angluja ekzilo verkitaj poemoj kaj liaj patriotismaj versaĵoj de la jaro 1870 (»Hurra Germania«, »Die Trompete von Gravelotte«) ree montris lin poeto estanta en plena formo. La poeto kiu komence reve "eraris" en romantikaj malproksimaj regionoj, iĝis iam kompatema interpretisto de la siatempa nacia vivo. Poemojn malpolitikajn el la komenco enhavas la kolekto »Zwischen den Garben« (Stuttgart 1849), dume la la pli postaj aperis ĉe »Neue Gedichte« (Stuttgart 1876). Krome li eldonis »Rolands Album« (poemoj, Köln 1840); kune kun I. Hub kaj Aug. Schnezler la du unuajn jarkolektojn de »Rheinisches Odeon« (Koblenz 1836 kaj 1839); kun Simrock kaj Matzerath »Rheinisches Jahrbuch für Kunst und Poesie« (Köln 1840 kaj 1841); kun Levin-Schücking »Das malerische und romantische Westfalen« (Barmen 1840-42); kun Ed. Duller: »1842, Gedicht zum Besten des Kölner Doms« (Darmstadt 1842) kaj »Karl Immermann, Blätter der Erinnerung an ihn« (Stuttgart 1842); »Dichtung und Dichter, eine Anthologie« (Dessau 1854) kaj la anglalingvan antologion »The rose, thistle and shamrock« (6-a eldono, Stuttg. 1887). Kiel tradukisto li kreis post »Englische Gedichte aus neuerer Zeit« (Zuriko 1846) la [[vilhelmo Ŝekspiro|ŝekspiran]] »Venus und Adonis« (Düsseldorf 1849) kaj la longfellow-an »Hiawatha« (Stuttgart 1857). El lia postlasitaĵo elĉerpitis ankoraŭ du junulaj laboraĵoj, la traduko de la byron-a »Mazeppa« kaj la historieto »Der Eggesterstein« (Stuttgaat 1883). La kolekto »Gesammelte Dichtungen« (Stuttgart 1870) varmege akceptitis fare de la legantaro. Ekde 1875 li eldonis por la Hallberger-eldonejo stuttgarta ilustritan distran revuon en angla lingvo kun la titolo »Illustrated Magazine« heraus. == Familio == Lia edzino Ida Freiligrath ankaŭ brilis kiel kapabla kaj eleganta tradukistino de anglaj poemoj. Lia plej maljuna filino Käthe inverse tradukis poemojn de la patro en la anglan kaj publikigis en 1901 ĉe »Deutsche Revue« interesajn rememorojn koncerne la malpatrinon. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 7. Leipzig 1907, p. 69-70 ([http://www.zeno.org/nid/20006633757 tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118535196 Ligiloj apud DDB] * [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/freiligr.html Verkoj ĉe Projekt-Gutenberg] * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Freiligrath,+Ferdinand Verkoj ĉe Zeno] * [http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/F/Seiten/FerdinandFreiligrath.aspx Portal Rheinische Geschichte] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201040334/http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/F/Seiten/FerdinandFreiligrath.aspx |date=2017-12-01 }} * [http://grabbe.de/ferdinand-freiligrath/ Biografia listo ĉe Grabbe-societo] * [http://www.ferdinandfreiligrath.de/pgs/100/100.php Liaj leteroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210125225637/http://ferdinandfreiligrath.de/pgs/100/100.php |date=2021-01-25 }} * [http://www.llb-detmold.de/sammlungen/literaturarchiv/freiligrath-sammlung.html Literatura arĥivo] * [http://www.sonett-archiv.com/ef/freiligrath.htm Soneta arĥivo] * [https://www.dilibri.de/nav/classification/1926581 Aŭtografoj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Freiligrath, Ferdinand}} [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Komercistoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] 4ty2jxx32bil0vbvwtj8iyh4va2a2i3 Hermann Sauppe 0 725373 9441017 9003855 2026-07-29T03:59:22Z Sj1mor 12103 9441017 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Hermann Sauppe - Imagines philologorum.jpg|eta|Hermann Sauppe kiel direktoro en Vajmaro]] '''Hermann SAUPPE''' (naskiĝinta la {{Daton|9|12|1809}} en [[Müglitztal|Müglitztal-Weesenstein]], mortinta la {{Daton|15|9|1893}} en [[Göttingen]]) estis [[germanio|germana]] filologo klasika, pedagogo kaj epigrafisto. Meritojn specialajn li akiris profesorante ĉe la [[Universitato de Göttingen]] kie li plimodernigis la esploradon (ekde 1855). Gravegis liaj kritikaj eldonoj de la [[atikaj oratoroj]] kune kun [[Johann Georg Baiter]]) kaj de la dialogoj de [[Platono]] (Protagoras, Gorgias). == Vivo == [[Dosiero:Hermann Sauppe 2.jpg|eta|Hermann Sauppe kiel profesoro en Göttingen]] Hermann Sauppe, filo de paroĥestro, dum la junulaj jaroj impresitis de la [[napoleonaj Militoj|kontraŭnapoleonaj militoj]] kaj la kampanoj de la rusa armeo tiukontekste. Post sendiĝo patra al [[Müglitztal|Müglitztal-Burkhardswalde]] la junulo pasigis pli malbruajn jarojn dum kiuj li ricevis la unuan instruadon fare de la patro. Post ties morto en la 9.6.1820<ref>''Journal für Prediger'', Band 62/1 (1821), p. 55.</ref> la vidvino transloĝiĝis kun la plej maljuna filino ĉe la patrinan domon, dume Hermann Sauppe venis en la domon de la onklo Christian August Sauppe kiu estis ekde 1814 kantoro kaj ĉefinstruisto ĉe Otmaro-kirko en [[Naumburg (Saale)]]. Inter 1820 kaj 1827 Hermann frekventis la naumburgan katedralgimnazion; danke al instigoj de la lernejestro [[Gregor Gottlieb Wernsdorf]] li baldaŭ ekŝatis la klasikajn lingvojn. Lia posta studado ĉe la [[Universitato de Lepsiko]] perlaboritis per dono de privataj horoj kaj korektadlegado por diversaj eldonejoj. Baldaŭ li aniĝis al la filologia seminario de [[Gottfried Hermann]] kie membris tiam ankaŭ [[Karl Eduard Putsche]] kaj [[Moriz Haupt]] kaj iĝis la plej diligenta disĉiplo de la famega teksteldonisto. Paralele Sauppe estis ano de la [[studenta korporacio]] ''Germania'' estante ofte en la domo de la eldonisto [[Salomon Hirzel]]. Poste li ekstudentis en [[Halle (Saale)]] kie li pasigis la ŝtatan ekzamenon kaj doktoriĝis en 1832 ĉe Gottfried Hermann. Disertacio lia ne presitis, kiel kutime tiutempe. === Instruistado kaj privatdocentado en Zuriko === Je pasko 1833 Sauppe iĝis instruisto de la latina lingvo ĉe la ĵus fondita gimnazio en [[Zuriko]] kaj samtempe privata docento universitata. Al lia malpigreco ŝuldiĝas la instalo de la Zurika kantonobiblioteko kun 25.000 volumoj (1835), antaŭula institucio de la nuna Centra biblioteko zurika. En 1837 li nomumitis supera bibliotekisto. Unu jaron poste li elektitis viclernejestro gimnazia kaj iĝis eksterorda profesoro. Pro postulego de la edukadkonsilio li rifuzis vokon kiu venis al li de la gimnazio de [[Schaffhausen]]. En 1838 li edzinigis la 18-jaraĝan Emilie Nüscheler, filino de la zurika urba skribisto, en kies domo la juna paro ekloĝis. Tiutempe Sauppe ankaŭ ekcivitanis en [[Svislando]] elektante hejma komunumo [[Schottikon]]. En Zuriko li havis kontaktojn regulaj kun multaj elstaruloj kiel [[Adolf Ludwig Follen]], [[Jakob Henle]], [[Georg Herwegh]] kaj [[Gottfried Keller]]. Tamen li daŭre sentis sin fremdulo en Zuriko kaj preparis post longa vojaĝo tra Germanujo revenon tieen en 1844. Pro tio li ne sekvis vokon je orda profesoreco ĉe la [[Universitato de Berno]]. === Gimnazilernejestro en Vajmaro === En oktobro 1845 iĝis li lernejestro ĉe la [[Vilhelmo-Ernesto-gimnazio]] en Vajmaro. Lia famo kiel pedagogo ekkonitis nun ankaŭ en malproksimaj landoj.<ref>Gustav Lothholz]: ''Pädagogik der Neuzeit in Lebensbildern'', Gütersloh 1897, [. 437-438</ref> Novigo grava tiutempe estis instruado pri la klasika germana literaturo, do la emancipiĝo de la germana lingvo kontraŭ la tradiciaj fakliteraturoj latina kaj helena. Sauppe tre engaĝiĝis pri la plialtrangigo de la instruisto-profesio kaj pri tio ankaŭ entuziasmigis korteganojn. Vajmare li estadis en kulturrondo ĉirkaŭ [[Ludwig Preller]], [[Gustav Adolf Schöll]] kaj [[Wilhelm Theophor Dittenberger]]; li flegis bonan kontakton kun la najbaroj [[Hans Christian Andersen]] kaj [[August Heinrich Hoffmann von Fallersleben]] ofte gastante ĉe [[Altenburg (Vajmaro)|Altenburg]] ĉe [[Franz Liszt]] kaj ties partnerino kaj salonistino [[Carolyne zu Sayn-Wittgenstein]]. Vajmare li ĝuis la bonvolon de granddukino [[Maria Pavlovna Romanova]] kiu pagis por li en 1853 sanigrestadon en [[Ostendo]]. Sauppe prezidis la komision pri starigo de Goeto-Ŝilero-monumento kaj havis viglan leterinterŝanĝon kun la artisto [[Ernst Rietschel]]. Vokon ĉe Katarino-gimnazion je [[Lübeck]] li malsekvis en 1854. === Profesoro en Göttingen === [[Dosiero:Wilamowitz Sauppe.jpg|eta|Sauppe (dekstre) kaj kolego sia [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]]]] Nur la invito veni al la katedro de Göttinger por posteuli la okulmalsane suferantan [[Friedrich Wilhelm Schneidewin]] en 1855 forlasigis lin Vajmaron. Laŭ siaj propraj vortoj Sauppe finfine povis dediĉi sin tute je scienca laborado. Lia okupado pri kritika teksteldono kaj precipe pri helena epigrafio tie ĉi kulminis. Siajn bazajn esploratingojn li malavare malkaŝis antaŭ la prelegoaŭskultantaro: en 1860 li estis inter la unuaj profesoroj kiuj docentis pri epigrafio helena kaj romia. Malsame je sia magistro Gottfried Hermann li okupiĝis pri materiala filologio (filologio kiu respektis ne nur gramatikon/vortojn sed ankaŭ la fonon ĉerpotan el najbaraj disciplinoj). Por Sauppe ankaŭ gravis la lingva kaj kritikfara niveloj de la studentoj. Ofte li havis pli ol cento da aŭskultantoj dum prelegoj, seminarioj, ekzercoj. Lia plej grava merito en Göttingen estis eble la malfermo de pedagogia seminario. Danke al propra longjara praktiko lerneja li estis kvazaŭ naturtalentita en la preparo de studentoj je la estonta profesio gimnazia. En tiaj specialaj semniaroj laboritis en etaj grupoj de maksimume ses personoj. Sume pli ol 250 studentoj trejniĝis tie. Sauppe ankaŭ estis vicrektoro en 1859/60, 1860/61 kaj 1873 kaj trifoje deputito de la universitato: dum la refondo de la [[Universitato de Strasburgo]] 1871, dum la ora geedzeco de [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|imperiestro Vilhelmo la 1-a]] 1879 kaj ĉe zurika universitatjubileo 1883. Li faris eksterlanden vojaĝojn, en 1868 al [[Florenco]] kaj [[Romo]] kaj en 1875 al [[Grekujo]] akompanante [[Otto Lüders]] kaj ties disĉiplojn [[Carl Robert]] kaj [[Rudolf Schöll]]. Sauppe estis eldonisto de ''Göttinger Gelehrte Anzeigen'' kaj ekde 1861 koresponda membro de ''Akademie der Wissenschaften zu Göttingen''. Post la morto de [[Friedrich Wöhler]] li transprenis en 1883 la rolon de sekretario. Veni en 1865 ĉe la [[Universitato de Bonn]], kion deziris lai amiko kaj arĥeologo [[Otto Jahn]] ne konsideritis de Sauppe. Tiel la jahn-a kolego [[Friedrich Ritschl]] lernis pri la vokointencio kaŝa kio kaŭzisi la t.n. Bonna kverelo interfilologa. Tiam Ritschl iris Lepsikon. Sauppe aktivis science ĝis olduleco. Li nombriĝis inter la plej aĝaj kolegoj de Wilamowitz-Moellendorff kiu ekde 1883 estis profesoro en Göttingen. Kelkajn semajnojn post la morto de la edzino forpasis Hermann Sauppe. Memorigparoladon antaŭ la göttingen-a societo scienca faris Wilamotitz. La funebran paroladon faris la teologo [[Hermann Schultz]] kiu ankoraŭ samjare aperis ĉe Kästner-eldonejo. La ampleksa postlasitaĵaro de Sauppe troviĝas en la Ŝtata kaj universitata biblioteko de [[Malsupra Saksio]] en Göttingen (signo: Cod. Ms. H. Sauppe). Lia biblioteko kun ĉ. 9000 volumoj kaj 7000 specialaj presaĵoj venditis al [[kolegio Bryn Mawr]] en [[Pensilvanio]] kie fruktodone agadis lia disĉiplo [[Herbert Weir Smyth]]. La paro Sauppe havis kvar infanojn: Heinrich (* 1841), Hedwig (1842–1926), Bertha (* 1844, edzino de la geologo kaj paleontologo [[Karl von Seebach]]) kaj Gertrud (1860–1946, edzino de la matematikisto [[Hans von Mangoldt]]). Inter la studentaro de Götting diritis la vortludo ke ''Hofrat'' (kortega konsilisto) Sauppe estus vere ''Saufrat'' Sauppe (drinkemulo).<ref>Günther Meinhardt: ''Bullerjahn. Alt-Göttinger Studenten-Anekdoten'', Göttingen/Zürich 1974, S. 168.</ref> == Atingoj == Sauppe havis sur tri kampoj meritojn grandajn: pedagogike, teksteldonade, epigrafie. Sendube li helpis ekflorigi filologion en la duan duonon de la 19-a jarcento, per emancipigo de la germana lingvo kiel scienca lingvo, kaj la enkorpigo de socia/literaturkompara/alifaka interpretado en la studato de tekstoj klasikaj. Frukto de la jam en Zuriko komenciĝinta okupiĝo kun la atikaj oratoroj estis la de Sauppe kaj lia helpanto [[Johann Georg Baiter]] eldonita standardverko ''Oratores Attici'', kiu gravis eĉ hodiaŭ. Ĝi publikigitis en du serioj 1839–43 kaj 1845–50 kaj represitis en la jaro 1967-a (Olms, Zürich). La procedon enfluigi la germanan lingvon en la klasikan filologion plirapidigis Sauppe tiel, ke li skribis ĉiujn rimarkojn/glosojn en la germana. Ili estiĝis en la unuaj vajmaraj jaroj precipe per instigo de [[Dietrich Reimer]]. Prizorgis tiun ĉi projekton Moriz Haupt - kiu neniam estis gimnaziinstruisto kaj tial nur teorie parolis pri (alt)lernejtaŭgaj eldonoj. Sauppe estante pedagogo inverse ĉiam atentigis pri la praktika utiligo de la teksteldonoj. La grandecon de tiu ĉi entrepreno montras jam la elekto de la helplibroj: [[Ernst Curtius]], ''Griechische Geschichte''; [[Theodor Mommsen]] ''Römische Geschichte''; [[Theodor Bergk]] ''Griechische Literaturgeschichte''. Planitis ankaŭ manlibro pri arĥeologio de la lepsika kunstudinto [[Otto Jahn]] kaj romia literaturhistorio de [[Ernst von Leutsch]]. De Sauppe mem aperis en menciita serio eldonoj de la platonaj Protagoras-dialogo (1857) kaj Gorgias-dialolo (laŭ nefinita manuskripto eldonis [[Alfred Gercke]], 1897). Ties konjektaĵoj gravas ankoraŭ hodiaŭ por la teksta formo. Sauppe estis membro de la [[erfurto|erfurta]] [[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Literaturo == * Conrad Trieber: (eld.): ''Ausgewaehlte Schriften: Mit dem Bilde Hermann Sauppes.'' Berlin 1896 (mit Schriftenverzeichnis p.&nbsp;929–944). * {{ADB|55|146|158|Sauppe, Hermann|[[Erich Ziebarth]]|ADB:Sauppe, Hermann}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|117019135}} * [https://archive.org/search.php?query=Hermann%20Sauppe Hermann Sauppe] im Internet Archive * [http://opac.sub.uni-goettingen.de/DB=1/SET=10/TTL=4/MAT=/NOMAT=T/REL?PPN=133876810 Literatur von und über Hermann Sauppe] en la katalogo de SUB Göttingen * [http://www.zenker.se/Anor/hermann_sauppe_1809.shtml Hermann Sauppes Stammbaum] * [http://www.histvv.uzh.ch/dozenten/sauppe_h.html Prelegokatalogo] * [http://repository.brynmawr.edu/digitizedbooks/ Digitalisierte Bücher aus Hermann Sauppes Bibliothek] * [https://de.wikisource.org/wiki/Hermann_Sauppe Vikifontaro] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sauppe, Hermann}} [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Epigrafiistoj]] [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Estroj de Vilhelmo-Ernesto-gimnazio]] rq7k6k97te8ayzni5b4gwbe5wvpbnf4 Jujuco 0 726142 9440865 9104980 2026-07-28T19:08:55Z Moldur 2507 9440865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo |dosiero = Yuyutsuby245CMR.jpg}} '''Jujuco''' aŭ ''Yuyutsu'' ({{Lang-sa|युयुत्सु}}) en la [[Hinduismo|Hindua]] [[eposo]] ''[[Mahabarato]]'' estis filo de [[Dritaraŝtro]] kun servistino de [[Gandari]] nome ''Sughada''. Li estis la patra duono de la filoj de Gandari: nome [[Durĝodano]] kaj la cetero de la 100 [[Kaŭravoj]] fratoj kaj de ilia fratino Duŝala. Finfine, li estis la nura filo de [[Dritaraŝtro]] kiu survivis post la [[Milito de Kurukŝetro]]. Li estis la nura Kaŭravo kiu luktis por la [[Pandavoj]]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mahabarato]] [[Kategorio:Hindua mitologio]] 3et0knv31juub1e5wuhi4l9evy1wy3d 200 metroj (filmo) 0 728564 9441008 8985200 2026-07-29T03:32:05Z Sj1mor 12103 9441008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''200 metroj''''' estas dram-aventura palestin-jordani-katar-sved-itala [[filmo]] realigita de la reĝisoro Ameen Nayfey kaj aperigita en 2020. == Skemo == Mustafa, Palestinano de [[Tulkarm]], urbo lokita je 200 metroj de la [[Cisjordania Murego|Israela murego]] volas vidi sian filon enhospitaligita en Israelo. La filmo rakontas la grandegajn malfacilaĵojn kaj la tre grandan daŭron por transpasi tiujn 200 metrojn. == Teĥnikaĵoj == * Originala titolo : 200 Meters * [[Titolo]] : 200 metroj * [[Reĝisoro]] : Amen Nayfeh * [[Scenaro]] : Ameen Nayfehregx * [[Fotado]] : Elin Kirschfink * [[Dekoro]] : Sami Zarour * [[Muziko]] : Faraj Suleiman * [[Muntado]] : Kamal El Mallakh * [[Produktado]] : May Odeh, Francesco Melzi d'Eril, Julia Gebauer kaj Faycal Hassairi * [[Lando]] : [[Palestino]], [[Jordanio]], [[Kataro]], [[Svedio]], [[Italio]] * [[Lingvoj]] : [[Araba]], [[Hebrea]], [[Angla]] * [[Daŭro]] : 97 minutoj * Elirdato (laŭ lmdb): Italio : 3-an de septembro 2020, Britio: 11-an de oktobro 2020, Usono: 5-an de marto 2021, Francio: 9-an de junio 2021 == Geaktoraro kaj roluloj == * Ali Suliman: Mustafa * Anna Unterberger: Anne * Lana Zreik: Salwa * Gassan Abbas: Abu Nidal * Doraid Liddawi: Avi {{ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj filmoj]] [[Kategorio:Svedaj filmoj]] [[Kategorio:Palestinaj filmoj]] 7bpk728bf03qhgf5f0iyu3kv85qbis3 Pinakothek der Moderne 0 734754 9441131 9409495 2026-07-29T10:18:58Z Sj1mor 12103 9441131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-BY |tersituo = Centra Munkeno/Munkeno |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:Pinakothek der Moderne SO-1.jpg|eta|dekstre|250px|Fasado de la ''Pinakothek der Moderne''.]] [[Dosiero:München - Pinakotheken (Luftbild).jpg|eta|dekstre|230 px|La "Kunstareal" (arta distrikto), elaera vidaĵo.]] [[Dosiero:Pinak mue.jpg|eta|200px|Dezajno en la ''Pinakothek der Moderne''.]] La '''''Pinakothek der Moderne''''' (Pinakoteko de la Modernuloj) estas [[arta muzeo]] en la urbocentro de [[Munkeno]], integranta de la nomita "Kunstareal" (arta distrikto) kiu enhavas ĉiujn muzeojn de la urbo: nome la ''[[Malnova Pinakoteko|Alte Pinakothek]]'', la ''[[Nova Pinakoteko|Neue Pinakothek]]'', la ''Museum Brandhorst'', la ''Antikensammlungen'', la ''[[Gliptoteko (Munkeno)|Glyptothek]]'', kaj la ''Galerie im Lenbachhaus'' krom la ''Ägyptisches Museum'' kaj la Universitaton de kino kaj televido. == La konstruaĵo == La konstruaĵo estas verko de la germana Stephan Braunfels, inaŭgurita en Septembro [[2002]] post sep jaroj de konstruado. La rektalinia fasado modernisma montras rektajn angulojn konektitajn kun [[rotondo]], el kiuj ĉiu angulo estas dediĉita al po unu arta fako: Arto, Arkitekturo, Desegno kaj Papero. La ''Pinakothek der Moderne'' unuigas la "Sammlung Moderne Kunst", la "Staatliche Graphische Sammlung", kaj la "Neue Sammlung" en unusola konstruaĵo kiu iĝas unu de la muzeoj plej kompletaj de Eŭropo. == Kolekto == La kolekto estis komencita per ''Aĵpentraĵo kun geranioj'' en 1905 de [[Henri Matisse]], kaj pliiĝis post 1945 per verkoj el ''Haus der Kunst'', kaj donacoj kaj novaj akiroj de [[Ekspresionismo]], [[Faŭvismo]], [[Kubismo]], ''[[Bauhaus]]'', [[Superrealismo]], [[Poparto]] kaj [[Minimalismo]]. En la unua etaĝo estas verkoj de [[Georges Braque]], [[Fernand Léger]], [[Juan Gris]], [[Umberto Boccioni]], [[Robert Delaunay]], [[Joan Miró]] y [[René Magritte]], [[Lyonel Feininger]], [[Oskar Kokoschka]], [[László Moholy-Nagy]], [[Otto Dix]], [[Max Ernst]], [[Giorgio de Chirico]], [[Salvador Dalí]], [[Francis Bacon]], [[Pablo Picasso]] kaj [[Max Beckmann]]. Inter verkoj de germanoj menciindas tiu de ''[[Die Brücke]]'' kaj ''[[Der Blaue Reiter]]'', [[Ernst Ludwig Kirchner]], [[Erich Heckel]], [[Karl Schmidt-Rottluff]], [[Emil Nolde]], [[Franz Marc]], [[August Macke]], [[Paul Klee]], [[Alexej von Jawlensky]] kaj [[Wassily Kandinsky]]. Modernaj ekzemploj (ekde la 1960-aj jaroj) estas verkoj de [[Lucio Fontana]], Alberto Burri, Jannis Kounellis, [[Andy Warhol]], Jasper Johns, [[Robert Rauschenberg]], Robert Motherwell, [[Franz Kline]], [[Antoni Tàpies]], [[Cy Twombly]], Willem de Kooning, [[George Segal]], Richard Serra, Dan Flavin, Donald Judd, Fred Sandback, [[Joseph Beuys]], Blinky Palermo, [[Henry Moore]], Marino Marini, [[Per Kirkeby]], Georg Baselitz, Gerhard Richter, Sigmar Polke, Bruce Nauman, [[Marlene Dumas]], Günther Förg, [[Jörg Immendorff]], Mike Kelley, Martin Kippenberger, [[David Salle]], Rosemarie Trockel, [[David Hockney]], [[Hermann Nitsch]], [[Wolf Vostell]] kaj aliaj. Krome estas la kolektoj sur papero, arkitekturo kaj dezajno. == Galerio == <gallery> File:Wilhelm Lehmbruck Weiblicher Torso 1910 PDM Muenchen-4.jpg|[[Wilhelm Lehmbruck]], ''Ina torso'', 1910 File:Ernst Ludwig Kirchner, 1911, Bohemian Forest Lake, 81 x 90.6 cm, Pinakothek der Moderne.jpg|[[Ernst Ludwig Kirchner]], ''Bohemia lago'', 1911 File:Ernst Ludwig Kirchner Elisabethufer 1913-1.jpg|Ernst Ludwig Kirchner, ''Elisabethufer'', 1913 File:Robert Delaunay L'Équipe de Cardiff 1913 München.jpg|[[Robert Delaunay]], ''L'Équipe de Cardiff'', 1913 File:Franz Marc-Tyrol (Tirol) (1914).jpg|[[Franz Marc]], ''Tirol'', 1914 File:Macke, August - Mädchen unter Bäumen - 1914 - 2384 x 1773 px.jpg|[[August Macke]], ''Junulinoj verde'', 1914 File:Juan Gris Die Bordeauxflasche 1915-1.jpg|[[Juan Gris]], ''La Bordoza botelo'', 1915 File:Oskar Schlemmer Tänzerin (Geste).jpg|Oskar Schlemmer, ''Dancisto'', 1922-23 </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Pinakothek der Moderne}} * {{Official website|http://www.pinakothek.de/pinakothek-der-moderne/englisch/englisch.htm}} * [http://www.stadtpanoramen.de/en/munich/pinakothek_der_moderne.html Panorama Pinakothek der Moderne] * [https://web.archive.org/web/20060206223325/http://www.architekturmuseum.de/englisch/index.php Architekturmuseum – Hejmpaĝo] * [http://www.die-neue-sammlung.de/?L=1 Dezajnkolekto – Hejmpaĝo] * [http://www.destination-munich.com/pinakothek-der-moderne.html Artikolo pri Pinakothek der Moderne] {{Koord|48|08|49|N|11|34|20|E|type:landmark|display=inline}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Munkeno]] [[Kategorio:Moderna arto]] [[Kategorio:Nuntempa arto]] [[Kategorio:Dekoraciartaj muzeoj]] [[Kategorio:Dezajnaj muzeoj]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj en Germanio]] [[Kategorio:Edukado en Munkeno]] hg945zogmzoba36y6ab1qhbsr09fkh5 Fredrik Bajer 0 740707 9440784 9204972 2026-07-28T15:43:07Z Nvss132 224431 /* Vivo */ 9440784 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}}'''Fredrik Bajer''' (La [[21-a de‏ aprilo]] 1837 - la [[22-an de januaro]] 1922) estis [[Danio|dana]] [[ŝtatisto]] kaj gajninto de la [[Nobel-premio pri paco]] en [[1908]], kune kun la [[Svedio|sveda]] [[Klas Pontus Arnoldson]]. == Vivo == Bajer naskiĝis en la urbo [[Næstved]]. Lia patro estis [[kleriko]]. Bajer aliĝis al la dana armeo kaj partoprenis kiel [[oficiro]] en la [[Dania-Germana Milito|milito de 1864 kontraŭ Prusio kaj Aŭstrio]]. Post sia liberigo de la armeo li translokiĝis kun sia familio al [[Kopenhago]] kaj vivtenis sin per laboro kiel instruisto kaj tradukisto. En [[1872]], Bajer estis elektita membro de la dana parlamento ([[Folketing]]), kie li laboris pri diversaj temoj kiel [[virinaj rajtoj]] kaj [[libera komerco]]. Li ĉefe koncentriĝis pri eksterlandaj rilatoj kaj predikis al la uzo de [[internacia arbitracio]] por solvi disputojn inter landoj. Bajer subtenis kelkajn pacajn organizojn en Danio kaj tra [[Eŭropo]], elstaraj inter ili estis la Dana Pac-Asocio (dane: ''Dansk Fredsforening''), kiun li fondis en [[1882]], kaj la [[Internacia Oficejo de la Paco]] en [[Svislando]] ([[Franca lingvo|france]]: ''Bureau international de la paix''), kie li servis kiel honora prezidanto ekde [[1907]]. Bajer estis [[idisto]] kaj li opiniis, ke [[Ido]] estis "[[Esperanto]] plubonigita"<ref>"[https://www.google.com/books/edition/Suplemento_Aprilo_1914/s38kRFVN7ysC?hl=en&gbpv=1 Freds-bladet]", ''Laboro'', marto-aprilo 1914, 12. </ref> En 1908 Bajer gajnis la Nobel-pacpremion, kune kun Klaus Pontus Arnoldson. En la jaroj post la premio kaj je la eksplodo de la [[Unua Mondmilito|unua mondmilito]] en [[1914]], Bajer esprimis seniluziiĝon pri la pacaj organizoj kaj la maniero kiel ili kondukis sin, kaj tre reduktis lian agadon sur la kampo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Nobel-premio pri paco}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Bajer, Fredrik}} [[Kategorio:Danaj politikistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] eqhl64oj61ra8f6oukpw05r6xsah954 Akena Kongreso 0 743220 9440814 8853499 2026-07-28T17:29:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440814 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kongressdenkmal im Farwickpark - panoramio.jpg|eta|Kongresa monumento en Akeno]] La '''Akena Kongreso''' (france: ''Congrès d'Aix-la-Chapelle'') okazis inter la 29.9. kaj la 21.11.1818<ref>Elisabeth Fehrenbach: ''Vom Ancien Régime zum Wiener Kongress.'' Oldenbourg Verlag, 2001, ISBN 9783486497540, p. 134</ref> en la urbo [[Aachen]]. Temis pri interkonsenttrovo pri mezuroj farotaj por malhelpi demokratiaj movadoj en Eŭropo post la novordigoj de la [[Viena kongreso]]. Ĝi konsideratas la unua de kvar sinsekvaj kongresoj de monarĥoj<ref>La tri aliaj estis la [[Princa kongreso de Opava]] (1820), la [[Labaka Kongreso]] (1821) kaj la [[Verona Kongreso]] (1822).</ref> kaj pasis tute harmonie inter la partoprenintoj (kio inter la eŭropaj monarĥioj poste ne plu eblis). == Ĉeestintoj == Partoprenis ĝin krom la [[Sankta Alianco]] (Aŭstrio, Prusio, Ruslando) ankaŭ la Unuiĝinta Reĝolando kaj [[Franclando]]. La menciitajn ŝtatojn reprezentis caro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)]] (akompanite de [[Karl Robert von Nesselrode]], [[Miĥail Voroncov]] kaj [[Ioanis Kapodistrias]]), reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)]], imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)]] (akompanite de [[Christian Günther von Bernstorff]], [[Klemens von Metternich]] kaj [[Karl August von Hardenberg]]); por Britio [[Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington]] kaj [[Robert Castlereagh]]; por Franclando [[Armand-Emmanuel du Plessis de Richelieu]]. == Decidoj == La rusa caro submetis al la aliaj alarmigan skribaĵon pri la aktuala stato de Germanujo. En ĝi postulitis severaj reguligoj por observi danĝerajn modernemajn tendencojn de la germanoj kaj de la germanaj altlernej(an)oj. Surbaze de ĝi iĝis la [[Rezolucioj de Karlsbad 1819]] kaj la t.n. [[Persekuto de la demagogoj]]. En kontrakto kun Francujo reguliĝis fine la kondiĉoj rezultantaj el la [[Dua pariza packontrakto (1815)]]. Oni interkonsentis pri tuja retiro de la okupadtrupoj disde franca teritorio (kio iam planitis ne antaŭ la jaro 1820!) kaj la redukto de la [[reparacio]]j de inter 1818 kaj 1820 (de 280 al 265 milionoj da frankoj). En konvencio la kvar venkintaj potencoj ([[Aŭstria Imperio|Aŭstrio]], [[Prusio]], [[Ruslando]] kaj la [[Unuiĝinta Reĝolando]]) esprimis la volegon subtenadi kaj - en kazo de neceso - eĉ armile protekti la en Francujo ĵus reenkondukitan monarĥian reĝimon de la [[Burbonoj]]. Krome oni fiksis ke Francujo denove regule partoprenu internaciajn kunvenojn kaj egalrange kundecidu. Tiamaniere post mallonga tempo post la venko kontraŭ la tirano [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] Francujo ree iĝis, post ŝuldpardono, unu el la kvin grandaj eŭropaj potencoj ene de la [[Eŭropa Koncerto]]. La protokolo de la Akena Kongreso akceptitis en la 15.11.1818.<ref>Bildo de la finaj aktoj troviĝas ekz. ĉe Carlos Calvo: ''Le droit international théoretique et pratique précédé d’un exposé historique des progrès de la science du droit des gens''. Kvina eldono, Rousseau, Parizo 1896, vol. 3, p.183-184</ref> Tie proklamitis la solidarieco de la kongresintoj rilate la daŭrigon de trankvilo, fido kaj bonaj moroj en Eŭropo ŝanĉeliĝintaj dum turbulemaj tempoj. Ankaŭ oficiale konfirmitis la akcepto de la ekde 1815 en Eŭropo validaj landlimaro kaj sociaj situacioj. Antaŭe kelkaj aliaj aferoj ordigitis, ekz. gravaj demandoj pri [[sklavkomerco]]. Ankaŭ finiĝis kvereletoj landlimaj inter Badeno kaj [[Bavario]] koncerne la [[Palatinato|palatinatan teritorion]] situantan ĉe la dekstra bordo de [[Rejno]] - en favoro de la [[Grandduklando Badeno]]. Krome, kvazaŭ evoluo de la praktikoj de la Viena kongreso, starigitis kaj establitis la diplomatia rangordo (kiu validas ĝis hodiaŭ).<ref>Artikolo ''Aachen, Kongreß von''. Ĉe: Konrad Fuchs, Heribert Raab: ''dtv-Wörterbuch zur Geschichte'', Bd. 1: ''A – Konv''. Deutscher Taschenbuch-Verlag, München, dua eldono 1975, ISBN 3-423-03036-4, p. 37–38.</ref> Tio koncernis ekz. la principon de laŭaĝa ordo (de la legatejoj) kaj la ordo de la ŝtatnomoj laŭ la franca versio.<ref>Wolfgang Burgdorf: [http://www.focus.de/wissen/experten/burgdorf/wien-1815-die-diplomatische-revolution_id_4189682.html ''Warum die Mächte fortan auf das Zeremoniell verzichteten''], Focus Online, 19.10.2014</ref> == Memorado == Multas en Akeno mem la memoriloj pri tiu ĉi kongreso: Kongresa monumento/Kongreßdenkmal, stratoj Kongreßstraße, Alexanderstraße kaj Franzstraße, placo Friedrich-Wilhelm-Platz kaj la [[Kaisersruh-bieno]]. Ankaŭ memormedalo eldonitis.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://media.gettyimages.com/photos/october-1818-commemorative-medal-for-the-conferences-at-aixlachapelle-picture-id535816255?s=2048x2048 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211104171048/https://media.gettyimages.com/photos/october-1818-commemorative-medal-for-the-conferences-at-aixlachapelle-picture-id535816255?s=2048x2048 |arkivdato=2021-11-04 }}</ref> == Literaturo == * Stella Ghervas, ''Réinventer la tradition. Alexandre Stourdza et l’Europe de la Sainte-Alliance.'' Honoré Champion, Paris 2008, ISBN 978-2-74531-669-1 * Mark Jarrett: ''The Congress of Vienna and its Legacy: War and Great Power Diplomacy after Napoleon.'' I. B. Tauris & Company, Ltd., London 2013, ISBN 978-1-78453-056-3. * Heinz Duchhardt: ''Der Aachener Kongress 1818. Ein europäisches Gipfeltreffen im Vormärz.'' Piper, München 2018, ISBN 978-3-492-05871-1. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.packbierpeter.de/joomla/images/pdf/aachen1818.pdf Vom Aachener Kongress 1818 zu den Karlsbader Beschlüssen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211104171050/http://www.packbierpeter.de/joomla/images/pdf/aachen1818.pdf |date=2021-11-04 }} (PDF) * [http://maechtekongresse.acdh.oeaw.ac.at/ Mächtekongresse 1818–1822. Digitale Edition, hrsg. von Karin Schneider unter Mitarbeit von Stephan Kurz, Wien: Österreichische Akademie der Wissenschaften, Institut für Neuzeit- und Zeitgeschichtsforschung 2018. http://maechtekongresse.acdh.oeaw.ac.at/] Wissenschaftliche Digitale Edition der Kongressakten == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Aachener Kongress | revizio = 216119255 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Kongresoj]] [[Kategorio:Aachen]] 10lnzl5e3h0pw3crfy9gkapapv1at7c Ŝablono:Indekso:Listo de urboj en Ĉeĥio laŭ nombro de loĝantoj 10 747760 9441184 9429393 2026-07-29T11:25:24Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9441184 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Vikidatumoj listo kapo}}</noinclude>{{Wikidata list |sparql=select distinct ?item ?l ?img ?pocetobyvatel ?pocetobyvatel_upr ?rozloha ?rozloha_upr where { hint:Query hint:optimizer "None" . ?item wdt:P31 wd:Q5153359 . ?item wdt:P31 wd:Q15978299 . ?item wdt:P131* ?distrikto . ?distrikto wdt:P31 wd:Q548611 . ?item wdt:P1082 ?pocetobyvatel . ?item wdt:P2046 ?rozloha . BIND(CONCAT("{", "{formatnum:{", "{#expr: ", STR(?rozloha), " round 2 }", "}", "}", "}") AS ?rozloha_upr ) . BIND(CONCAT("{", "{formatnum:", STR(?pocetobyvatel), "}", "}") AS ?pocetobyvatel_upr) . ?distrikto rdfs:label ?l FILTER(lang(?l) = "cs") . OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?img } . } order by desc(?pocetobyvatel) desc(?rozloha) ?img |columns=number:#,label:Artikolo,?img:Bildeto,?pocetobyvatel_upr:Nombro de loĝantoj,?rozloha_upr:Areo (km<sup>2</sup>),?l:Distrikto |thumb=75 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Artikolo ! Bildeto ! Nombro de loĝantoj ! Areo (km<sup>2</sup>) ! Distrikto |- | style='text-align:right'| 1 | [[Prago]] | [[Dosiero:Petřín Tower View IMG 3020.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1397880}} | {{formatnum:{{#expr: 496.21 round 2 }}}} | Praha |- | style='text-align:right'| 2 | [[Brno]] | [[Dosiero:Brno, Štýřice, Pražákova, výhled z AZ Toweru (2013-05-22; 28).jpg|center|75px]] | {{formatnum:402739}} | {{formatnum:{{#expr: 230.182739 round 2 }}}} | okres Brno-město |- | style='text-align:right'| 3 | [[Ostrava]] | [[Dosiero:Katedrála Božského Spasitele, Nová Karolina a Dolní oblast Vítkovic, pohled z Nové radnice, srpen 2011.jpg|center|75px]] | {{formatnum:283187}} | {{formatnum:{{#expr: 214.229602 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 4 | [[Pilzeno|Plzeň]] | [[Dosiero:Plzen city view.jpg|center|75px]] | {{formatnum:187928}} | {{formatnum:{{#expr: 137.671042 round 2 }}}} | okres Plzeň-město |- | style='text-align:right'| 5 | [[Liberec]] | [[Dosiero:Liberec Rathaus Aussicht.JPG|center|75px]] | {{formatnum:108090}} | {{formatnum:{{#expr: 106.087154 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 6 | [[Olomouc]] | [[Dosiero:Olomouc-Horní náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:103063}} | {{formatnum:{{#expr: 103.334582 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 7 | [[České Budějovice]] | [[Dosiero:České Budějovice - centrum letecky.jpg|center|75px]] | {{formatnum:97231}} | {{formatnum:{{#expr: 55.71 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 8 | [[Hradec Králové]] | [[Dosiero:Hradec Králové náměstí celek 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:94311}} | {{formatnum:{{#expr: 105.686167 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 9 | [[Pardubice]] | [[Dosiero:Pardubice CZ Zelena brana.JPG|center|75px]] | {{formatnum:92319}} | {{formatnum:{{#expr: 82.655058 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 10 | [[Ústí nad Labem]] | [[Dosiero:UL-Ferdinandshöhe-Blick-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:90866}} | {{formatnum:{{#expr: 93.969856 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 11 | [[Zlín]] | [[Dosiero:Zlín, výhled z Baťova mrakodrapu, 062.jpg|center|75px]] | {{formatnum:74684}} | {{formatnum:{{#expr: 102.826067 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 12 | [[Kladno]] | [[Dosiero:Kladno náměstí, 2013.jpg|center|75px]] | {{formatnum:69664}} | {{formatnum:{{#expr: 36.965946 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 13 | [[Havířov]] | [[Dosiero:Havirov sq02.JPG|center|75px]] | {{formatnum:68674}} | {{formatnum:{{#expr: 32.076111 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 14 | [[Most]] | [[Dosiero:Most 2015.JPG|center|75px]] | {{formatnum:63474}} | {{formatnum:{{#expr: 86.94131 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 15 | [[Opava]] | [[Dosiero:Opava, Horní náměstí, 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:55109}} | {{formatnum:{{#expr: 90.60987 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 16 | [[Jihlava]] | [[Dosiero:Jihlava náměstí jezuité 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:54624}} | {{formatnum:{{#expr: 87.866195 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 17 | [[Frýdek-Místek]] | [[Dosiero:Místek, Náměstí Svobody, sever.jpg|center|75px]] | {{formatnum:53590}} | {{formatnum:{{#expr: 51.55814 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 18 | [[Teplice]] | [[Dosiero:Teplice náměstí a hotel Prince de Ligne 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:50912}} | {{formatnum:{{#expr: 23.783125 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 19 | [[Karlovy Vary]] | [[Dosiero:Karlovy Vary - 2021 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:49073}} | {{formatnum:{{#expr: 59.081798 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 20 | [[Karviná]] | [[Dosiero:2013 Karwina, Frysztat, Żeliwna fontanna na rynku 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:48937}} | {{formatnum:{{#expr: 57.521275 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 21 | [[Mladá Boleslav]] | [[Dosiero:Hrad03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:47346}} | {{formatnum:{{#expr: 28.903499 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 22 | [[Chomutov]] | [[Dosiero:Sousoší nejsvětější trojice na náměstí v Chomutově.jpg|center|75px]] | {{formatnum:46771}} | {{formatnum:{{#expr: 29.254168 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 23 | [[Děčín]] | [[Dosiero:Decin.JPG|center|75px]] | {{formatnum:46376}} | {{formatnum:{{#expr: 117.695618 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 24 | [[Jablonec nad Nisou]] | [[Dosiero:Jablonec nad Nisou 2019-07 34.jpg|center|75px]] | {{formatnum:46209}} | {{formatnum:{{#expr: 31.382282 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 25 | [[Prostějov]] | [[Dosiero:Prostějov, náměstí TGM západ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:43408}} | {{formatnum:{{#expr: 39.040023 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 26 | [[Přerov]] | [[Dosiero:Zámek, Přerov (07).jpg|center|75px]] | {{formatnum:40906}} | {{formatnum:{{#expr: 58.449374 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 27 | [[Česká Lípa]] | [[Dosiero:Česká Lípa náměstí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:36815}} | {{formatnum:{{#expr: 66.096326 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 28 | [[Třebíč]] | [[Dosiero:Trebic vnitrni mesto.jpg|center|75px]] | {{formatnum:34530}} | {{formatnum:{{#expr: 57.591176 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 29 | [[Tábor]] | [[Dosiero:Tabor CZ aerial old town from north B1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:34356}} | {{formatnum:{{#expr: 62.215743 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 30 | [[Znojmo]] | [[Dosiero:Znojmo - panorama od jihu obr1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:34172}} | {{formatnum:{{#expr: 65.896743 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 31 | [[Třinec]] | [[Dosiero:Náměstí T. G. Masaryka v Třinci.jpg|center|75px]] | {{formatnum:33852}} | {{formatnum:{{#expr: 85.37 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 32 | [[Kolín]] | [[Dosiero:KOLIN.jpg|center|75px]] | {{formatnum:33444}} | {{formatnum:{{#expr: 34.993165 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 33 | [[Cheb]] | [[Dosiero:Cheb nám ke kostelu DSCN1455.JPG|center|75px]] | {{formatnum:32808}} | {{formatnum:{{#expr: 96.36 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 34 | [[Příbram]] | [[Dosiero:Pribramske Hradcany.jpg|center|75px]] | {{formatnum:32773}} | {{formatnum:{{#expr: 36.1 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 35 | [[Písek]] | [[Dosiero:View to Písek from Otava River (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:31121}} | {{formatnum:{{#expr: 63.230237 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 36 | [[Trutnov]] | [[Dosiero:Trutnov Krakonošovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:29607}} | {{formatnum:{{#expr: 103.319996 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 37 | [[Kroměříž]] | [[Dosiero:Kroměříž náměstí a radnice celek 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:27917}} | {{formatnum:{{#expr: 50.975225 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 38 | [[Orlová]] | [[Dosiero:Orlová-Lutyně 2012.jpg|center|75px]] | {{formatnum:27540}} | {{formatnum:{{#expr: 24.66913 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 39 | [[Vsetín]] | [[Dosiero:Vsetin - pohled ze zamecke veze 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:25185}} | {{formatnum:{{#expr: 57.607343 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 40 | [[Uherské Hradiště]] | [[Dosiero:Uherské Hradiště, Masarykovo náměstí (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:24887}} | {{formatnum:{{#expr: 21.256963 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 41 | [[Šumperk]] | [[Dosiero:Sumperk letecky pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:24735}} | {{formatnum:{{#expr: 27.88003 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 42 | [[Břeclav]] | [[Dosiero:Breclav zamek 001.jpg|center|75px]] | {{formatnum:24538}} | {{formatnum:{{#expr: 77.185531 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 43 | [[Havlíčkův Brod]] | [[Dosiero:Koudelova kašna (18. století) 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23791}} | {{formatnum:{{#expr: 64.934149 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 44 | [[Chrudim]] | [[Dosiero:Chrudim, Resselovo nám., severní strana (2018-07-01; 02).jpg|center|75px]] | {{formatnum:23564}} | {{formatnum:{{#expr: 33.209542 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 45 | [[Hodonín]] | [[Dosiero:Hodonín - radnice crop.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23517}} | {{formatnum:{{#expr: 63.305652 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 46 | [[Český Těšín]] | [[Dosiero:Radnice v Českém Těšíně.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23075}} | {{formatnum:{{#expr: 33.8 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 47 | [[Nový Jičín|Novajiĉino]] | [[Dosiero:Neutitschein01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23005}} | {{formatnum:{{#expr: 36.521371 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 48 | [[Litoměřice]] | [[Dosiero:Stará radnice z náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:22767}} | {{formatnum:{{#expr: 17.987203 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 49 | [[Klatovy]] | [[Dosiero:Klatovy, 2016 (22).jpg|center|75px]] | {{formatnum:22763}} | {{formatnum:{{#expr: 80.85169 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 50 | [[Valašské Meziříčí]] | [[Dosiero:Náměstí ve Valašském Meziříčí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22580}} | {{formatnum:{{#expr: 35.435062 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 51 | [[Krnov]] | [[Dosiero:Krnov townhall 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22518}} | {{formatnum:{{#expr: 44.293533 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 52 | [[Litvínov]] | [[Dosiero:Litvinov City3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22387}} | {{formatnum:{{#expr: 40.696708 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 53 | [[Strakonice]] | [[Dosiero:Panorama of Strakonice in the Czech Republic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22355}} | {{formatnum:{{#expr: 34.679515 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 54 | [[Sokolov]] | [[Dosiero:Sokolov zámek (4).JPG|center|75px]] | {{formatnum:22007}} | {{formatnum:{{#expr: 22.917462 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 55 | [[Kutná Hora]] | [[Dosiero:Kutná Hora - panoramio (10).jpg|center|75px]] | {{formatnum:21642}} | {{formatnum:{{#expr: 33.071625 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 56 | [[Beroun]] | [[Dosiero:Beroun náměstí s radnicí 5.jpg|center|75px]] | {{formatnum:21521}} | {{formatnum:{{#expr: 31.251057 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 57 | [[Kopřivnice]] | [[Dosiero:Kopřivnice panorama.JPG|center|75px]] | {{formatnum:21374}} | {{formatnum:{{#expr: 27.487015 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 58 | [[Vyškov]] | [[Dosiero:Vyškov, Masarykovo náměstí (8).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20645}} | {{formatnum:{{#expr: 50.472289 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 59 | [[Jindřichův Hradec]] | [[Dosiero:Jindrichuv Hradec Neuhaus (26850381369).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20540}} | {{formatnum:{{#expr: 74.285974 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 60 | [[Žďár nad Sázavou]] | [[Dosiero:Žďár nad Sázavou (Saar), Hauptplatz mit Pestsäule und Rathaus (39627995870).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20404}} | {{formatnum:{{#expr: 37.063681 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 61 | [[Bohumín]] | [[Dosiero:Bohumin radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:20315}} | {{formatnum:{{#expr: 31.027791 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 62 | [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] | [[Dosiero:Brandys nad labem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:20313}} | {{formatnum:{{#expr: 22.654825 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 63 | [[Mělník]] | [[Dosiero:Mělník náměstí s radnicí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:20278}} | {{formatnum:{{#expr: 24.961871 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 64 | [[Blansko]] | [[Dosiero:Blansko (letecký snímek).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20002}} | {{formatnum:{{#expr: 44.972248 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 65 | [[Náchod]] | [[Dosiero:Náchod, výhled ze zámku na Masarykovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:19827}} | {{formatnum:{{#expr: 33.343135 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 66 | [[Jirkov]] | [[Dosiero:Jirkov CZ Kostelni ul 019.jpg|center|75px]] | {{formatnum:19240}} | {{formatnum:{{#expr: 17.128588 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 67 | [[Kralupy nad Vltavou]] | [[Dosiero:Pohled na Kralupy nad Vltavou z Hostibejku, srpen 2025.jpg|center|75px]] | {{formatnum:19005}} | {{formatnum:{{#expr: 21.900215 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 68 | [[Žatec]] | [[Dosiero:Žatec, náměstí Svobody, radnice a trojiční sloup.jpg|center|75px]] | {{formatnum:18959}} | {{formatnum:{{#expr: 42.676571 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 69 | [[Kadaň]] | [[Dosiero:Kadaň 2016-10-16.jpg|center|75px]] | {{formatnum:18090}} | {{formatnum:{{#expr: 65.62341 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 70 | [[Louny]] | [[Dosiero:Dny evropského dědictví 2013 - prohlídka lounské vodárny 10.JPG|center|75px]] | {{formatnum:18068}} | {{formatnum:{{#expr: 24.139311 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 71 | [[Hranice (distrikto Přerov)|Hranice]] | [[Dosiero:Hranice, Čechova.JPG|center|75px]] | {{formatnum:17969}} | {{formatnum:{{#expr: 49.775368 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 72 | [[Otrokovice]] | [[Dosiero:Batovy domky 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:17401}} | {{formatnum:{{#expr: 19.626638 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 73 | [[Říčany]] | [[Dosiero:Říčany, centrum přes Mlýnský rybník.jpg|center|75px]] | {{formatnum:17143}} | {{formatnum:{{#expr: 25.811368 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 74 | [[Benešov]] | [[Dosiero:Benešov náměstí3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:17043}} | {{formatnum:{{#expr: 46.870234 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 75 | [[Slaný]] | [[Dosiero:Slaný radnice (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:16937}} | {{formatnum:{{#expr: 35.12 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 76 | [[Uherský Brod]] | [[Dosiero:Ungarisch-Brod-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16367}} | {{formatnum:{{#expr: 52.063309 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 77 | [[Neratovice]] | [[Dosiero:Neratovice7966.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16360}} | {{formatnum:{{#expr: 20.002941 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 78 | [[Pelhřimov]] | [[Dosiero:Pelhřimov (053).jpg|center|75px]] | {{formatnum:16206}} | {{formatnum:{{#expr: 95.275219 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 79 | [[Jičín]] | [[Dosiero:Czechia, Jicin, Wallenstein's square in Spring.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16101}} | {{formatnum:{{#expr: 25.88 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 80 | [[Svitavy]] | [[Dosiero:Svitavy náměstí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16073}} | {{formatnum:{{#expr: 31.332927 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 81 | [[Rožnov pod Radhoštěm]] | [[Dosiero:Roznov p Radhostem01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:16063}} | {{formatnum:{{#expr: 39.48231 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 82 | [[Rakovník]] | [[Dosiero:Rak radnice DSCN1397.JPG|center|75px]] | {{formatnum:15682}} | {{formatnum:{{#expr: 18.501391 round 2 }}}} | okres Rakovník |- | style='text-align:right'| 83 | [[Ostrov (distrikto Karlovy Vary)|Ostrov]] | [[Dosiero:Ostrov nad ohri marktplatz.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15681}} | {{formatnum:{{#expr: 50.406529 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 84 | [[Nymburk]] | [[Dosiero:Nymburk, west view.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15642}} | {{formatnum:{{#expr: 20.588126 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 85 | [[Dvůr Králové nad Labem]] | [[Dosiero:Dvůr Králové nad Labem from air 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15322}} | {{formatnum:{{#expr: 35.844379 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 86 | [[Poděbrady]] | [[Dosiero:Podebradsky zamek (01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:15232}} | {{formatnum:{{#expr: 33.69 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 87 | [[Bruntál]] | [[Dosiero:Bruntál (Freudenthal) - market square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15037}} | {{formatnum:{{#expr: 29.344536 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 88 | [[Česká Třebová]] | [[Dosiero:Kateřina.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15010}} | {{formatnum:{{#expr: 41.01 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 89 | [[Varnsdorf]] | [[Dosiero:Varnsdorf kostel sv. Petra a Pavla a děkanství 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14704}} | {{formatnum:{{#expr: 26.24 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 90 | [[Turnov]] | [[Dosiero:Náměstí Českého ráje, Turnov (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:14577}} | {{formatnum:{{#expr: 22.711996 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 91 | [[Bílina]] | [[Dosiero:Bílina - pohled z vyhlídky Na Chlumu, 2025-09, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14497}} | {{formatnum:{{#expr: 32.511926 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 92 | [[Rokycany]] | [[Dosiero:Rokycany 3.JPG|center|75px]] | {{formatnum:14381}} | {{formatnum:{{#expr: 30.673057 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 93 | [[Milovice]] | [[Dosiero:Průčelí kostela sv. Kateřiny, Milovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14270}} | {{formatnum:{{#expr: 28.308484 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 94 | [[Tachov]] | [[Dosiero:Impression from Tachov (4).jpg|center|75px]] | {{formatnum:14097}} | {{formatnum:{{#expr: 40.847854 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 95 | [[Klášterec nad Ohří]] | [[Dosiero:Klášterec nad Ohří, ze zámku, radnice+Kostel Nejsvětější Trojice+Sala Terrena 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14068}} | {{formatnum:{{#expr: 53.786232 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 96 | [[Mariánské Lázně]] | [[Dosiero:Kolonáda M.Gorkého.JPG|center|75px]] | {{formatnum:14052}} | {{formatnum:{{#expr: 51.792373 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 97 | [[Ústí nad Orlicí]] | [[Dosiero:Ústí nad Orlicí - Square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14011}} | {{formatnum:{{#expr: 36.367354 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 98 | [[Hlučín]] | [[Dosiero:Hlučín, Mírové nám. budova radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:13352}} | {{formatnum:{{#expr: 21.138542 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 99 | [[Zábřeh]] | [[Dosiero:Zábřeh zámek1 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:13320}} | {{formatnum:{{#expr: 34.590845 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 100 | [[Šternberk]] | [[Dosiero:Sternberg - city center.jpg|center|75px]] | {{formatnum:13239}} | {{formatnum:{{#expr: 48.788687 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 101 | [[Český Krumlov]] | [[Dosiero:Český Krumlov, historické jádro.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12797}} | {{formatnum:{{#expr: 22.168455 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 102 | [[Krupka]] | [[Dosiero:Graupen-Blick-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12793}} | {{formatnum:{{#expr: 46.608049 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 103 | [[Aš]] | [[Dosiero:Aš city centrum 2008-02-10.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12684}} | {{formatnum:{{#expr: 55.856113 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 104 | [[Roudnice nad Labem]] | [[Dosiero:Roudnice nad Labem -zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12668}} | {{formatnum:{{#expr: 16.68 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 105 | [[Chodov (distrikto Sokolov)|Chodov]] | [[Dosiero:Chodov kostel svatého Vavřince (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:12609}} | {{formatnum:{{#expr: 14.260207 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 106 | [[Vysoké Mýto]] | [[Dosiero:Náměstí Přemysla Otakara II. (Vysoké Mýto) (cropped).jpg|center|75px]] | {{formatnum:12560}} | {{formatnum:{{#expr: 42.026497 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 107 | [[Boskovice]] | [[Dosiero:Boskovice - pohled na centrum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12508}} | {{formatnum:{{#expr: 27.815442 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 108 | [[Jaroměř]] | [[Dosiero:Jaroměř from air 5.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12483}} | {{formatnum:{{#expr: 23.952616 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 109 | [[Čelákovice]] | [[Dosiero:Čelákovice radnice 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12474}} | {{formatnum:{{#expr: 15.875679 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 110 | [[Vrchlabí]] | [[Dosiero:Vrchlabí náměstí Míru 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12102}} | {{formatnum:{{#expr: 27.648808 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 111 | [[Kuřim]] | [[Dosiero:Kurim-kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11860}} | {{formatnum:{{#expr: 17.195893 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 112 | [[Holešov]] | [[Dosiero:Holešov1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11616}} | {{formatnum:{{#expr: 33.941858 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 113 | [[Velké Meziříčí]] | [[Dosiero:Velke Mezirici 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11608}} | {{formatnum:{{#expr: 40.664078 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 114 | [[Humpolec]] | [[Dosiero:Humpolec-Obermarkt-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11522}} | {{formatnum:{{#expr: 51.510592 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 115 | [[Vlašim]] | [[Dosiero:KLG 4867 CZ - Vlašim.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11434}} | {{formatnum:{{#expr: 41.424825 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 116 | [[Rychnov nad Kněžnou]] | [[Dosiero:Rychnov nad Kněžnou from air K2-2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11420}} | {{formatnum:{{#expr: 34.988805 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 117 | [[Nový Bor]] | [[Dosiero:Luftbild von Nový Bor.JPG|center|75px]] | {{formatnum:11318}} | {{formatnum:{{#expr: 19.441704 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 118 | [[Uničov]] | [[Dosiero:Uničov - Townhall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11237}} | {{formatnum:{{#expr: 48.274655 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 119 | [[Domažlice]] | [[Dosiero:Taus-Markt-01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11133}} | {{formatnum:{{#expr: 24.617656 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 120 | [[Prachatice]] | [[Dosiero:Prachatice, Velké náměstí (srpen 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:11119}} | {{formatnum:{{#expr: 38.918518 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 121 | [[Rumburk]] | [[Dosiero:Rumburk náměstí a sloup 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10815}} | {{formatnum:{{#expr: 24.717542 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 122 | [[Sušice]] | [[Dosiero:Sušice od jihozápadu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10740}} | {{formatnum:{{#expr: 45.65 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 123 | [[Kyjov]] | [[Dosiero:Kyjov - Masarykovo náměstí 2008.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10645}} | {{formatnum:{{#expr: 29.88399 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 124 | [[Veselí nad Moravou]] | [[Dosiero:Bartolomejske namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10623}} | {{formatnum:{{#expr: 35.450627 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 125 | [[Králův Dvůr]] | [[Dosiero:Králův Dvůr, pohled na město.JPG|center|75px]] | {{formatnum:10598}} | {{formatnum:{{#expr: 15.238276 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 126 | [[Frenštát pod Radhoštěm]] | [[Dosiero:Frenštát pod Radhoštěm (CZE) - town hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10554}} | {{formatnum:{{#expr: 11.433679 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 127 | [[Jesenice (distrikto Prago-okcidento)|Jesenice]] | [[Dosiero:Jesenice, Budějovická třída.JPG|center|75px]] | {{formatnum:10460}} | {{formatnum:{{#expr: 17.535889 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 128 | [[Jeseník]] | [[Dosiero:Jeseník letecky z Muzikantské stezky.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10456}} | {{formatnum:{{#expr: 38.232052 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 129 | [[Litomyšl]] | [[Dosiero:Zlatá Hvězda Litomyšl (14).jpg|center|75px]] | {{formatnum:10448}} | {{formatnum:{{#expr: 33.450738 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 130 | [[Čáslav]] | [[Dosiero:Čáslav-náměstí2015c.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10399}} | {{formatnum:{{#expr: 26.459298 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 131 | [[Přelouč]] | [[Dosiero:Záložna (Přelouč) 05.JPG|center|75px]] | {{formatnum:10203}} | {{formatnum:{{#expr: 30.468957 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 132 | [[Lysá nad Labem]] | [[Dosiero:Lysá nad Labem 03-2023 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:10004}} | {{formatnum:{{#expr: 33.65 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 133 | [[Ivančice]] | [[Dosiero:Ivančice - celkový pohled na Palackého náměstí od východu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9898}} | {{formatnum:{{#expr: 47.65 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 134 | [[Frýdlant nad Ostravicí]] | [[Dosiero:Frýdlant nad Ostravicí, Náměstí 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9835}} | {{formatnum:{{#expr: 21.909892 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 135 | [[Nové Město na Moravě]] | [[Dosiero:Náměstí (Nové Město na Moravě).JPG|center|75px]] | {{formatnum:9834}} | {{formatnum:{{#expr: 61.126471 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 136 | [[Mohelnice]] | [[Dosiero:Mohelnice, náměstí severovýchod.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9782}} | {{formatnum:{{#expr: 46.24 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 137 | [[Lanškroun]] | [[Dosiero:Lanskroun-radnice1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9776}} | {{formatnum:{{#expr: 20.654284 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 138 | [[Hlinsko]] | [[Dosiero:Hlinsko, het gemeentehuis Dm258346-837 IMG 6575 2018-08-04 10.25.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9563}} | {{formatnum:{{#expr: 24.269129 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 139 | [[Moravská Třebová]] | [[Dosiero:Moravská Třebová-náměstí s radnicí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9550}} | {{formatnum:{{#expr: 42.047481 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 140 | [[Litovel]] | [[Dosiero:Litovel - Square of Přemysl Otakar II.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9510}} | {{formatnum:{{#expr: 46.396681 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 141 | [[Studénka]] | [[Dosiero:Studénka1-163247.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9302}} | {{formatnum:{{#expr: 30.919686 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 142 | [[Tišnov]] | [[Dosiero:Tišnov - pohled od jihozápadu, obr03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9225}} | {{formatnum:{{#expr: 17.117579 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 143 | [[Nové Město nad Metují]] | [[Dosiero:NMM zamek z nam DSC00231.JPG|center|75px]] | {{formatnum:9181}} | {{formatnum:{{#expr: 23.13258 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 144 | [[Hostivice]] | [[Dosiero:Hostivice, kostel, domy a park.JPG|center|75px]] | {{formatnum:9179}} | {{formatnum:{{#expr: 14.485917 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 145 | [[Chotěboř]] | [[Dosiero:Chotěboř 154.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9092}} | {{formatnum:{{#expr: 54.06 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 146 | [[Roztoky (distrikto Prago-okcidento)|Roztoky]] | [[Dosiero:Roztoky u Prahy, Tyršovo náměstí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:9088}} | {{formatnum:{{#expr: 8.188996 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 147 | [[Polička]] | [[Dosiero:Radnice Polička.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9051}} | {{formatnum:{{#expr: 33.117415 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 148 | [[Mnichovo Hradiště]] | [[Dosiero:Mnichovo Hradiště náměstí a radnice 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9048}} | {{formatnum:{{#expr: 34.31 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 149 | [[Nová Paka]] | [[Dosiero:Nová Paka náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8979}} | {{formatnum:{{#expr: 28.682653 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 150 | [[Dobříš]] | [[Dosiero:D-náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:8870}} | {{formatnum:{{#expr: 53.418442 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 151 | [[Lovosice]] | [[Dosiero:Lovosice - pohled z Lovoše, 2021-08, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8727}} | {{formatnum:{{#expr: 11.893307 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 152 | [[Duchcov]] | [[Dosiero:Duchcov náměstí a kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8695}} | {{formatnum:{{#expr: 15.404441 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 153 | [[Choceň]] | [[Dosiero:Choceň - Tyršovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8641}} | {{formatnum:{{#expr: 21.696513 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 154 | [[Štětí]] | [[Dosiero:KLG 0455 Štětí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8553}} | {{formatnum:{{#expr: 53.896245 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 155 | [[Hořice]] | [[Dosiero:Hořice - morový sloup na náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8476}} | {{formatnum:{{#expr: 21.432187 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 156 | [[Příbor]] | [[Dosiero:Pribor.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8298}} | {{formatnum:{{#expr: 22.152179 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 157 | [[Třeboň]] | [[Dosiero:Třeboň - historické jádro obr1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8270}} | {{formatnum:{{#expr: 98.311101 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 158 | [[Červený Kostelec]] | [[Dosiero:Červený Kostelec - die rote Kirche, die dem Ort den Namen gegeben hat - panoramio.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8262}} | {{formatnum:{{#expr: 24.070413 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 159 | [[Dubí]] | [[Dosiero:Eichwald-Dubi-Kirche-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8114}} | {{formatnum:{{#expr: 33.847494 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 160 | [[Stříbro]] | [[Dosiero:Stříbro radnice červen 2022 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:8060}} | {{formatnum:{{#expr: 47.776421 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 161 | [[Hořovice]] | [[Dosiero:KLG 4813 Hořovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8055}} | {{formatnum:{{#expr: 9.54555 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 162 | [[Semily]] | [[Dosiero:Pohled na Semily.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8022}} | {{formatnum:{{#expr: 16.308533 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 163 | [[Bystřice pod Hostýnem]] | [[Dosiero:Hostyn - rozhledna, ukazka vyhledu na Bystrici pod Hostynem.JPG|center|75px]] | {{formatnum:8002}} | {{formatnum:{{#expr: 26.811394 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 164 | [[Hrádek nad Nisou]] | [[Dosiero:Hradeknn 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:8001}} | {{formatnum:{{#expr: 48.543008 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 165 | [[Lipník nad Bečvou]] | [[Dosiero:Lipník-náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7955}} | {{formatnum:{{#expr: 30.62 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 166 | [[Milevsko]] | [[Dosiero:Milevsko Kostel Sv.Bartoloměje.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7950}} | {{formatnum:{{#expr: 42.29 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 167 | [[Šlapanice]] | [[Dosiero:Šlapanice, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7915}} | {{formatnum:{{#expr: 14.648877 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 168 | [[Benátky nad Jizerou]] | [[Dosiero:Benátky nad Jizerou Husovo nám. 3.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7879}} | {{formatnum:{{#expr: 35.505468 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 169 | [[Bystřice nad Pernštejnem]] | [[Dosiero:Náměstí v Bystřici nad Pernštejnem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7871}} | {{formatnum:{{#expr: 53.07 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 170 | [[Rychvald]] | [[Dosiero:Rychvald - Náměstí Míru (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7787}} | {{formatnum:{{#expr: 17.020886 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 171 | [[Týn nad Vltavou]] | [[Dosiero:Tyn nad Vltavou (7).JPG|center|75px]] | {{formatnum:7774}} | {{formatnum:{{#expr: 43.020675 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 172 | [[Rýmařov]] | [[Dosiero:Pohled na Rýmařov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7763}} | {{formatnum:{{#expr: 60.727918 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 173 | [[Nejdek]] | [[Dosiero:Nejdek, náměstí Karla IV. (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:7733}} | {{formatnum:{{#expr: 52.271499 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 174 | [[Černošice]] | [[Dosiero:Dolní Mokropsy a Stará Vráž, z Hladké skály (01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7712}} | {{formatnum:{{#expr: 9.058736 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 175 | [[Mikulov]] | [[Dosiero:Overview of Mikulov from Svatý Kopeček 2020 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7577}} | {{formatnum:{{#expr: 45.317984 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 176 | [[Kaplice]] | [[Dosiero:Kaplice, kašna s pranýřem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7531}} | {{formatnum:{{#expr: 40.849505 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 177 | [[Úvaly]] | [[Dosiero:Uvaly Arnosta z Pardubic 95 radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7515}} | {{formatnum:{{#expr: 10.966984 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 178 | [[Český Brod]] | [[Dosiero:Cesky brod.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7487}} | {{formatnum:{{#expr: 19.703634 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 179 | [[Vratimov]] | [[Dosiero:Vratimov 008.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7434}} | {{formatnum:{{#expr: 14.135831 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 180 | [[Bílovec]] | [[Dosiero:Bílovec, Slezské sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7411}} | {{formatnum:{{#expr: 38.871063 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 181 | [[Petřvald (distrikto Karviná)|Petřvald]] | [[Dosiero:Petřvald - kostel sv. Jindřicha s křížovou cestou (srpen 2021).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7409}} | {{formatnum:{{#expr: 12.628623 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 182 | [[Vodňany]] | [[Dosiero:Vodňany-náměstí2009.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7383}} | {{formatnum:{{#expr: 36.336874 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 183 | [[Frýdlant]] | [[Dosiero:Frýdlant, křížová cesta, vyhlídka na město (5).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7379}} | {{formatnum:{{#expr: 31.616731 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 184 | [[Odry]] | [[Dosiero:Odry, Masarykovo náměstí - 05.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7314}} | {{formatnum:{{#expr: 74.050648 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 185 | [[Vimperk]] | [[Dosiero:Vimperk-Markt-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7289}} | {{formatnum:{{#expr: 80.040771 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 186 | [[Slavkov u Brna]] | [[Dosiero:DSCN0979 (5864465448).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7258}} | {{formatnum:{{#expr: 14.946447 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 187 | [[Nový Bydžov]] | [[Dosiero:Radnice v Novém Bydžově.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7224}} | {{formatnum:{{#expr: 35.27148 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 188 | [[Dačice]] | [[Dosiero:Dačice, Palackého náměstí z věže.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7157}} | {{formatnum:{{#expr: 66.96 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 189 | [[Letovice]] | [[Dosiero:Pohled na město od západu, Letovice, okres Blansko (02).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7124}} | {{formatnum:{{#expr: 51.015097 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 190 | [[Broumov]] | [[Dosiero:Broumov, náměstí, 2017 (01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7108}} | {{formatnum:{{#expr: 22.28 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 191 | [[Moravské Budějovice]] | [[Dosiero:Moravské Budějovice zámek 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7098}} | {{formatnum:{{#expr: 37.131503 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 192 | [[Sezimovo Ústí]] | [[Dosiero:Benesova vila.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7097}} | {{formatnum:{{#expr: 8.442576 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 193 | [[Soběslav]] | [[Dosiero:Soběslav, kostel sv. Víta, v pozadí věž kostela sv. Petra a Pavla.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7070}} | {{formatnum:{{#expr: 19.995083 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 194 | [[Napajedla]] | [[Dosiero:Radnice Napajedla.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7043}} | {{formatnum:{{#expr: 19.826361 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 195 | [[Nýřany]] | [[Dosiero:Nýřany - radnice 2.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6991}} | {{formatnum:{{#expr: 21.72 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 196 | [[Bučovice]] | [[Dosiero:Bučovice zámek (srpen 2023).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6891}} | {{formatnum:{{#expr: 31.191141 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 197 | [[Přeštice]] | [[Dosiero:Kostel Nanebevzeti P Marie Prestice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6792}} | {{formatnum:{{#expr: 25.41 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 198 | [[Rosice]] | [[Dosiero:Rosice05860.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6784}} | {{formatnum:{{#expr: 12.739936 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 199 | [[Sedlčany]] | [[Dosiero:Sedlčany MěÚ 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6767}} | {{formatnum:{{#expr: 36.47 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 200 | [[Holice]] | [[Dosiero:Kostel svatého Martina v Holicích 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6761}} | {{formatnum:{{#expr: 19.654216 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 201 | [[Kravaře]] | [[Dosiero:Schloss Deutsch Krawarn.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6689}} | {{formatnum:{{#expr: 19.371105 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 202 | [[Blatná]] | [[Dosiero:Blatná-kostel2009d.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6669}} | {{formatnum:{{#expr: 43.601382 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 203 | [[Šenov]] | [[Dosiero:Senov kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6639}} | {{formatnum:{{#expr: 16.634785 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 204 | [[Staré Město (distrikto Uherské Hradiště)|Staré Město]] | [[Dosiero:Staré Město (UH).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6585}} | {{formatnum:{{#expr: 20.83246 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 205 | [[Odolena Voda]] | [[Dosiero:OdolenaVoda1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6547}} | {{formatnum:{{#expr: 11.238201 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 206 | [[Dobruška]] | [[Dosiero:Dobruška - radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6532}} | {{formatnum:{{#expr: 34.437002 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 207 | [[Veselí nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Veselí nad Lužnicí Stará radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6515}} | {{formatnum:{{#expr: 29.566544 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 208 | [[Dobřany]] | [[Dosiero:Dobřany - kostel sv. Víta (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6504}} | {{formatnum:{{#expr: 35.316044 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 209 | [[Kraslice]] | [[Dosiero:Kraslice radnice červen 2018 (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6432}} | {{formatnum:{{#expr: 81.345455 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 210 | [[Mníšek pod Brdy]] | [[Dosiero:Mnisek pod Brdy from NNW.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6432}} | {{formatnum:{{#expr: 26.498681 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 211 | [[Hulín]] | [[Dosiero:Hulín, náměstí, fontána.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6414}} | {{formatnum:{{#expr: 32.118828 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 212 | [[Letohrad]] | [[Dosiero:Letohrad nám DSCN0622.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6407}} | {{formatnum:{{#expr: 23.544 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 213 | [[Světlá nad Sázavou]] | [[Dosiero:Světlá nad Sázavou - náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6394}} | {{formatnum:{{#expr: 42.08 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 214 | [[Hustopeče]] | [[Dosiero:Hustopeče, Dukelské náměstí (květen 2025).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6388}} | {{formatnum:{{#expr: 24.533215 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 215 | [[Mimoň]] | [[Dosiero:Mimoň centrum Mírová.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6387}} | {{formatnum:{{#expr: 15.48 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 216 | [[Chrastava]] | [[Dosiero:Chrastava - náměstí 1. máje (říjen 2024) (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6315}} | {{formatnum:{{#expr: 27.463963 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 217 | [[Podbořany]] | [[Dosiero:Podbořany náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6253}} | {{formatnum:{{#expr: 60.163939 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 218 | [[Kostelec nad Orlicí]] | [[Dosiero:Kostelec nad Orlicí - Town Hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6252}} | {{formatnum:{{#expr: 26.204331 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 219 | [[Dubňany]] | [[Dosiero:Dubňany - náměstí 15. dubna (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6202}} | {{formatnum:{{#expr: 22.581508 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 220 | [[Slavičín]] | [[Dosiero:Slavičín, Horní náměstí, východ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6184}} | {{formatnum:{{#expr: 33.657102 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 221 | [[Týniště nad Orlicí]] | [[Dosiero:Týniště nad Orlicí square.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6148}} | {{formatnum:{{#expr: 52.45923 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 222 | [[Pohořelice]] | [[Dosiero:Pohořelice - náměstí Svobody.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6126}} | {{formatnum:{{#expr: 43.044986 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 223 | [[Hronov]] | [[Dosiero:Hronov from air 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6094}} | {{formatnum:{{#expr: 22.036568 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 224 | [[Železný Brod]] | [[Dosiero:Eisenbrod-Rathaus.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6043}} | {{formatnum:{{#expr: 22.508518 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 225 | [[Tanvald]] | [[Dosiero:Tannwald-Rathaus1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5970}} | {{formatnum:{{#expr: 12.447284 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 226 | [[Rousínov]] | [[Dosiero:Stará radnice(Rousínov- czech republic).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5962}} | {{formatnum:{{#expr: 23.049615 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 227 | [[Třebechovice pod Orebem]] | [[Dosiero:Třebechovice pod Orebem - kašna na Masarykově náměstí (stav červen 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5869}} | {{formatnum:{{#expr: 21.007408 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 228 | [[Žamberk]] | [[Dosiero:Radnice v Žamberku.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5819}} | {{formatnum:{{#expr: 16.909087 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 229 | [[Třešť]] | [[Dosiero:Třešť zámek 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5790}} | {{formatnum:{{#expr: 46.985164 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 230 | [[Modřice]] | [[Dosiero:Modřice - náměstí Svobody.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5755}} | {{formatnum:{{#expr: 10.050499 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 231 | [[Týnec nad Sázavou]] | [[Dosiero:Týnec nad Sázavou, od LIDLu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5752}} | {{formatnum:{{#expr: 25.746213 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 232 | [[Kojetín]] | [[Dosiero:Kojetín, Masarykovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5748}} | {{formatnum:{{#expr: 31.093767 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 233 | [[Nové Strašecí]] | [[Dosiero:Nové Strašecí radnice na náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5686}} | {{formatnum:{{#expr: 13.319125 round 2 }}}} | okres Rakovník |- | style='text-align:right'| 234 | [[Moravský Krumlov]] | [[Dosiero:Moravský Krumlov - panorama od kaple svatého Floriána obr1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5667}} | {{formatnum:{{#expr: 49.558098 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 235 | [[Holýšov]] | [[Dosiero:Holýšov, 5. května square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5647}} | {{formatnum:{{#expr: 29.316427 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 236 | [[Šluknov]] | [[Dosiero:Šluknov náměstí 5a.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5629}} | {{formatnum:{{#expr: 47.468518 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 237 | [[Hluboká nad Vltavou]] | [[Dosiero:Zamek Hluboka 001 THWZ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5626}} | {{formatnum:{{#expr: 91.106367 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 238 | [[Lomnice nad Popelkou]] | [[Dosiero:Rathaus Lomnitz.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5626}} | {{formatnum:{{#expr: 25.575763 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 239 | [[Chlumec nad Cidlinou]] | [[Dosiero:Karlova Koruna - zámek (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5609}} | {{formatnum:{{#expr: 21.441977 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 240 | [[Františkovy Lázně]] | [[Dosiero:Františkovy Lázně centrum 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5607}} | {{formatnum:{{#expr: 25.761687 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 241 | [[Kunovice]] | [[Dosiero:Kunovice, křižovatka.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5570}} | {{formatnum:{{#expr: 28.549465 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 242 | [[Zubří]] | [[Dosiero:Zubří, kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5561}} | {{formatnum:{{#expr: 28.38545 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 243 | [[Vítkov]] | [[Dosiero:Vítkov, náměstí Jana Zajíce.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5508}} | {{formatnum:{{#expr: 55.046787 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 244 | [[Rudná (distrikto Prago-okcidento)|Rudná]] | [[Dosiero:Rudná, cesta ke křižovatce.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5502}} | {{formatnum:{{#expr: 8.196133 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 245 | [[Planá]] | [[Dosiero:Planá (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5493}} | {{formatnum:{{#expr: 62.462962 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 246 | [[Velká Bíteš]] | [[Dosiero:Church of Saint John the Baptist (Velká Bíteš).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5482}} | {{formatnum:{{#expr: 47.303134 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 247 | [[Fulnek]] | [[Dosiero:Fulnek, Komenský square 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5472}} | {{formatnum:{{#expr: 68.484195 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 248 | [[Hradec nad Moravicí]] | [[Dosiero:Hradec nad Morawicą - Czerwony Zamek 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5459}} | {{formatnum:{{#expr: 43.95766 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 249 | [[Úpice]] | [[Dosiero:Úpice - muzeum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5448}} | {{formatnum:{{#expr: 15.300141 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 250 | [[Starý Plzenec]] | [[Dosiero:Stary Plzenec CZ from S 0030.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5403}} | {{formatnum:{{#expr: 18.373205 round 2 }}}} | okres Plzeň-město |- | style='text-align:right'| 251 | [[Brumov-Bylnice]] | [[Dosiero:Sousoší Nejsvětější Trojice Brumov-Bylnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5400}} | {{formatnum:{{#expr: 56.270972 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 252 | [[Jilemnice]] | [[Dosiero:Jilemnice kostel sv vavrince.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5377}} | {{formatnum:{{#expr: 13.859019 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 253 | [[Bakov nad Jizerou]] | [[Dosiero:Bakov nad Jizerou, náměstí západ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5355}} | {{formatnum:{{#expr: 27.008269 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 254 | [[Stochov]] | [[Dosiero:Stochov - Mírové náměstí (březen 2022).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5349}} | {{formatnum:{{#expr: 9.495071 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 255 | [[Strážnice]] | [[Dosiero:Straznice namesti 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5311}} | {{formatnum:{{#expr: 31.409647 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 256 | [[Horní Slavkov]] | [[Dosiero:Městský úřad Horní Slavkov1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5309}} | {{formatnum:{{#expr: 36.867481 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 257 | [[Unhošť]] | [[Dosiero:Unhost air 4268.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5292}} | {{formatnum:{{#expr: 17.417258 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 258 | [[Polná]] | [[Dosiero:Kostel NPM Polná 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5277}} | {{formatnum:{{#expr: 37.77178 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 259 | [[Trhové Sviny]] | [[Dosiero:Trhové-Sviny-Nanebevzetí-Panny-Marie.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5262}} | {{formatnum:{{#expr: 52.78 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 260 | [[Jílové u Prahy]] | [[Dosiero:Jílový-náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5262}} | {{formatnum:{{#expr: 16.253971 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 261 | [[Jablunkov]] | [[Dosiero:Rzeka Łomna w Jabłonkowie 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5257}} | {{formatnum:{{#expr: 10.386146 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 262 | [[Kosmonosy]] | [[Dosiero:Loreta Sta. Casa (Kosmonosy) crop.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5247}} | {{formatnum:{{#expr: 11.384932 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 263 | [[Kdyně]] | [[Dosiero:Kdyne pohled ze severu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5153}} | {{formatnum:{{#expr: 28.740828 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 264 | [[Telč]] | [[Dosiero:Telč - pohled na vnitřní město přes Ulický rybník (02).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5134}} | {{formatnum:{{#expr: 24.873079 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 265 | [[Doksy]] | [[Dosiero:Doksy náměstí sloup 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5115}} | {{formatnum:{{#expr: 74.961537 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 266 | [[Horažďovice]] | [[Dosiero:Kostel sv. Petra a Pavla (Horažďovice).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5103}} | {{formatnum:{{#expr: 43.039706 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 267 | [[Třemošná]] | [[Dosiero:Třemošná, městský úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5052}} | {{formatnum:{{#expr: 18.11669 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 268 | [[Horšovský Týn]] | [[Dosiero:Horšovský Týn, náměstí Republiky01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5046}} | {{formatnum:{{#expr: 71.306749 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 269 | [[Česká Kamenice]] | [[Dosiero:Česká Kamenice náměstí radnice a dům.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5037}} | {{formatnum:{{#expr: 38.765545 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 270 | [[Luhačovice]] | [[Dosiero:Luhatschowitz-2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5029}} | {{formatnum:{{#expr: 32.993713 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 271 | [[Skuteč]] | [[Dosiero:Mariánský sloup Skuteč.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5020}} | {{formatnum:{{#expr: 35.4028 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 272 | [[Česká Skalice]] | [[Dosiero:Česká Skalice - historická radnice čp. 52 a 1 na Husově náměstí (stav listopad 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5020}} | {{formatnum:{{#expr: 17.363298 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 273 | [[Nýrsko]] | [[Dosiero:Nýrsko pohled na kostel sv. Tomáše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5011}} | {{formatnum:{{#expr: 31.544545 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 274 | [[Chýně]] | [[Dosiero:Chýně, obecní úřad.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4965}} | {{formatnum:{{#expr: 4.997889 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 275 | [[Heřmanův Městec]] | [[Dosiero:Kostel sv Bartoloměje v Heřmanově Městci od jihu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4964}} | {{formatnum:{{#expr: 14.342195 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 276 | [[Jílové (distrikto Děčín)|Jílové]] | [[Dosiero:Děčínský Sněžník, 2020 (17).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4932}} | {{formatnum:{{#expr: 36.563844 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 277 | [[Bor (distrikto Tachov)|Bor]] | [[Dosiero:Bor kostel sv. Mikuláše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4889}} | {{formatnum:{{#expr: 116.511231 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 278 | [[Pečky]] | [[Dosiero:Pecky mestsky urad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4874}} | {{formatnum:{{#expr: 10.763452 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 279 | [[Oslavany]] | [[Dosiero:Oslavany, zámek, arkádové nádvoří (03).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4873}} | {{formatnum:{{#expr: 18.709463 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 280 | [[Valašské Klobouky]] | [[Dosiero:Město z rozhledny Královec při východu slunce, Valašské Klobouky, okres Zlín.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4864}} | {{formatnum:{{#expr: 26.946893 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 281 | [[Vizovice]] | [[Dosiero:Vizovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4845}} | {{formatnum:{{#expr: 28.566848 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 282 | [[Bechyně]] | [[Dosiero:Bechyně náměstí a kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4815}} | {{formatnum:{{#expr: 21.293035 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 283 | [[Bělá pod Bezdězem]] | [[Dosiero:Bělá pod Bezdězem - radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4804}} | {{formatnum:{{#expr: 63.19957 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 284 | [[Náměšť nad Oslavou]] | [[Dosiero:Zámek-alibaba - panoramio.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4767}} | {{formatnum:{{#expr: 18.626478 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 285 | [[Protivín]] | [[Dosiero:Protivín-square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4764}} | {{formatnum:{{#expr: 61.459112 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 286 | [[Votice]] | [[Dosiero:Votice náměstí radnice 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4760}} | {{formatnum:{{#expr: 36.55 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 287 | [[Zruč nad Sázavou]] | [[Dosiero:Zruč nad Sázavou 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4755}} | {{formatnum:{{#expr: 16.413278 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 288 | [[Ledeč nad Sázavou]] | [[Dosiero:Ledeč nad Sázavou zámek.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4749}} | {{formatnum:{{#expr: 17.010744 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 289 | [[Pacov]] | [[Dosiero:Pacov kostel svatého Michaela 5.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4743}} | {{formatnum:{{#expr: 35.860716 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 290 | [[Vrbno pod Pradědem]] | [[Dosiero:Vrbno pod Pradedem kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4714}} | {{formatnum:{{#expr: 68.912473 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 291 | [[Bystřice (distrikto Benešov)|Bystřice]] | [[Dosiero:Bystřice01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4698}} | {{formatnum:{{#expr: 63.358971 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 292 | [[Habartov]] | [[Dosiero:Habartov pomník zastřelených četníků.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4691}} | {{formatnum:{{#expr: 21.386907 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 293 | [[Lišov]] | [[Dosiero:Lišov-kostel2013d.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4679}} | {{formatnum:{{#expr: 93.550256 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 294 | [[Postoloprty]] | [[Dosiero:Postoloprty radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4673}} | {{formatnum:{{#expr: 46.556419 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 295 | [[Chropyně]] | [[Dosiero:Kostel sv. Jiljí (Chropyně), nám. Svobody, Chropyně 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4642}} | {{formatnum:{{#expr: 19.003751 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 296 | [[Adamov (distrikto Blansko)|Adamov]] | [[Dosiero:Adamov - pohled z Alexandrovy rozhledny, 2025-04, obr04.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4616}} | {{formatnum:{{#expr: 3.781066 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 297 | [[Planá nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Planá nad Lužnicí - městský úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4614}} | {{formatnum:{{#expr: 21.418116 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 298 | [[Meziboří]] | [[Dosiero:Meziboří- Park Přátelství.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4597}} | {{formatnum:{{#expr: 14.36308 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 299 | [[Vamberk]] | [[Dosiero:Vamberk - Husovo náměstí s mariánským sloupem a kostelem sv. Prokopa.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4568}} | {{formatnum:{{#expr: 21.022202 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 300 | [[Bzenec]] | [[Dosiero:Bzenec namesti Svobody 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4561}} | {{formatnum:{{#expr: 40.336022 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 301 | [[Cvikov]] | [[Dosiero:Cvikov 2017-07 03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4534}} | {{formatnum:{{#expr: 45.05417 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 302 | [[Kynšperk nad Ohří]] | [[Dosiero:Kostel Nanebevzetí Panny Marie v Kynšperku (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4527}} | {{formatnum:{{#expr: 23.312378 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 303 | [[Osek (distrikto Teplice)|Osek]] | [[Dosiero:Osek barokní dům 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4516}} | {{formatnum:{{#expr: 42.368424 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 304 | [[Vracov]] | [[Dosiero:Vracov radnice 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4496}} | {{formatnum:{{#expr: 44.404246 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 305 | [[Kostelec nad Labem]] | [[Dosiero:Kostelec nad Labem, Komenského sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4462}} | {{formatnum:{{#expr: 15.552379 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 306 | [[Klimkovice]] | [[Dosiero:Klimkovice-895138-1602.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4454}} | {{formatnum:{{#expr: 14.63677 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 307 | [[Sezemice]] | [[Dosiero:Sezemice - obecní dům.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4451}} | {{formatnum:{{#expr: 22.154743 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 308 | [[Bojkovice]] | [[Dosiero:Bojkovice, muzeum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4422}} | {{formatnum:{{#expr: 41.879763 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 309 | [[Nová Role]] | [[Dosiero:KostelSvMichaelaNováRole.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4277}} | {{formatnum:{{#expr: 13.533128 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 310 | [[Chlumec (distrikto Ústí nad Labem)|Chlumec]] | [[Dosiero:Chlumecké náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4257}} | {{formatnum:{{#expr: 12.872495 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 311 | [[Hluk]] | [[Dosiero:Hluk tvrz.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4254}} | {{formatnum:{{#expr: 28.391462 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 312 | [[Rožmitál pod Třemšínem]] | [[Dosiero:Rožmitál pod Třemšínem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4244}} | {{formatnum:{{#expr: 52.972451 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 313 | [[Uherský Ostroh]] | [[Dosiero:Uherský Ostroh-náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4209}} | {{formatnum:{{#expr: 26.533971 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 314 | [[Blovice]] | [[Dosiero:Blovice 04.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4207}} | {{formatnum:{{#expr: 28.963052 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 315 | [[Borovany]] | [[Dosiero:Borovany CB - celkový pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4184}} | {{formatnum:{{#expr: 42.332733 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 316 | [[Brušperk]] | [[Dosiero:Brušperk, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4164}} | {{formatnum:{{#expr: 10.268451 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 317 | [[Slatiňany]] | [[Dosiero:Slatinany CZ castle from E 0298.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4163}} | {{formatnum:{{#expr: 15.605117 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 318 | [[Kostelec nad Černými lesy]] | [[Dosiero:Kostelec nad Černými lesy, galerie.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4156}} | {{formatnum:{{#expr: 17.698291 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 319 | [[Mnichovice]] | [[Dosiero:Mnichovice namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4156}} | {{formatnum:{{#expr: 8.321334 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 320 | [[Hostinné]] | [[Dosiero:Hostinné, náměstí, 2022 (15).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4151}} | {{formatnum:{{#expr: 8.06684 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 321 | [[Rajhrad]] | [[Dosiero:Rajhrad - křižovatka Městečko a Masarykova.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4136}} | {{formatnum:{{#expr: 9.493542 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 322 | [[Police nad Metují]] | [[Dosiero:Radnice v Polici nad Metuji.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4131}} | {{formatnum:{{#expr: 24.411311 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 323 | [[Zdice]] | [[Dosiero:Zdice, pěší zóna.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4124}} | {{formatnum:{{#expr: 13.805593 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 324 | [[Králíky]] | [[Dosiero:KralikyNamesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4097}} | {{formatnum:{{#expr: 52.776877 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 325 | [[Jaroměřice nad Rokytnou]] | [[Dosiero:Zámek Jaroměřice nad Rokytnou-alibaba - panoramio.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4087}} | {{formatnum:{{#expr: 51.370632 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 326 | [[Přibyslav]] | [[Dosiero:Benfoto-přibyslav141.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4076}} | {{formatnum:{{#expr: 35.315858 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 327 | [[Horní Bříza]] | [[Dosiero:Mg9694hornibriza.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4066}} | {{formatnum:{{#expr: 14.545063 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 328 | [[Buštěhrad]] | [[Dosiero:Toskánský sloup Panny Marie v Buštěhradě (Q37023714) 03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3995}} | {{formatnum:{{#expr: 7.609259 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 329 | [[Jemnice]] | [[Dosiero:Jemnice, nám. Svobody (2017-07-27; 04).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3964}} | {{formatnum:{{#expr: 32.492271 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 330 | [[Klecany]] | [[Dosiero:Klecany, náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3938}} | {{formatnum:{{#expr: 10.161205 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 331 | [[Smržovka]] | [[Dosiero:T. G. Masaryka, Smržovka (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3915}} | {{formatnum:{{#expr: 14.814905 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 332 | [[Paskov]] | [[Dosiero:Paskov, kostel (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3883}} | {{formatnum:{{#expr: 11.80079 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 333 | [[Dolní Benešov]] | [[Dosiero:DolniBenesovRybnikNezmar.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3869}} | {{formatnum:{{#expr: 14.80506 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 334 | [[Sázava (distrikto Benešov)|Sázava]] | [[Dosiero:100822 Sazava Klaster 0020.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3867}} | {{formatnum:{{#expr: 20.48 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 335 | [[Velešín]] | [[Dosiero:Velesin-2006-09-30-VychodniCastSeverniStranyNamesti.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3861}} | {{formatnum:{{#expr: 13.235612 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 336 | [[Velké Bílovice]] | [[Dosiero:Velké Bílovice - kostel Narození Panny Marie, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3854}} | {{formatnum:{{#expr: 25.734312 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 337 | [[Stráž pod Ralskem]] | [[Dosiero:Stráž pod Ralskem nám. 5. května 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3839}} | {{formatnum:{{#expr: 21.580331 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 338 | [[Fryšták]] | [[Dosiero:Town hall of Fryšták.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3834}} | {{formatnum:{{#expr: 24.167909 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 339 | [[Brtnice]] | [[Dosiero:Brtnice view from castle gardens in Brtnice, Jihlava District.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3817}} | {{formatnum:{{#expr: 74.123716 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 340 | [[Kamenický Šenov]] | [[Dosiero:Kamenický Šenov kostel 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3811}} | {{formatnum:{{#expr: 10.467642 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 341 | [[Velká Bystřice]] | [[Dosiero:Velká Bystřice, radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3779}} | {{formatnum:{{#expr: 9.219399 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 342 | [[Řevnice]] | [[Dosiero:Revnice cerna skala.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3777}} | {{formatnum:{{#expr: 10.141471 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 343 | [[Dobřichovice]] | [[Dosiero:Dobrichovice4183m.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3772}} | {{formatnum:{{#expr: 10.921526 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 344 | [[Lom (distrikto Most)|Lom]] | [[Dosiero:Lom náměstí s kostelem.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3762}} | {{formatnum:{{#expr: 16.801196 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 345 | [[Větřní]] | [[Dosiero:Wettern (Větřní) - Kirche.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3761}} | {{formatnum:{{#expr: 27.711251 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 346 | [[Rájec-Jestřebí]] | [[Dosiero:Pohled na Rájec-Jestřebí z cesty mezi Karolínem a Ráječkem, okres Blansko.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3736}} | {{formatnum:{{#expr: 15.670828 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 347 | [[Nové Město pod Smrkem]] | [[Dosiero:Nové Město pod Smrkem, městské lázně (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3725}} | {{formatnum:{{#expr: 28.927635 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 348 | [[Jablonné v Podještědí]] | [[Dosiero:Jablonné v Podještědí náměstí Míru pano.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3704}} | {{formatnum:{{#expr: 57.877229 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 349 | [[Zlaté Hory|Zlaté Hory - Zuckmantel]] | [[Dosiero:2020 - Biskupia Kopa Bischofskoppe Zlaté Hory.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3701}} | {{formatnum:{{#expr: 85.924989 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 350 | [[Volary]] | [[Dosiero:Volary.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3692}} | {{formatnum:{{#expr: 107.520728 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 351 | [[Židlochovice]] | [[Dosiero:Židlochovice náměstí Míru 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3676}} | {{formatnum:{{#expr: 5.931761 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 352 | [[Lázně Bělohrad]] | [[Dosiero:Fričovo muzeum.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3674}} | {{formatnum:{{#expr: 28.385816 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 353 | [[Dobrovice]] | [[Dosiero:Dobrovice-market place.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3671}} | {{formatnum:{{#expr: 24.63453 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 354 | [[Zbýšov]] | [[Dosiero:Zbýšov kostel sv. Martina 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3671}} | {{formatnum:{{#expr: 6.013652 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 355 | [[Kamenice nad Lipou]] | [[Dosiero:Kamenice nad Lipou, Čsl. armády sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3651}} | {{formatnum:{{#expr: 31.539631 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 356 | [[Stod]] | [[Dosiero:Stod (6).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3646}} | {{formatnum:{{#expr: 20.036659 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 357 | [[Lanžhot]] | [[Dosiero:Lanžhot church.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3637}} | {{formatnum:{{#expr: 54.81013 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 358 | [[České Velenice]] | [[Dosiero:České Velenice - křižovatka Revoluční a Vitorazská, 2024-03, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3607}} | {{formatnum:{{#expr: 12.086458 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 359 | [[Libčice nad Vltavou]] | [[Dosiero:Libčice nad Vltavou, náměstí Svobody (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3604}} | {{formatnum:{{#expr: 7.101057 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 360 | [[Suchdol nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Suchdol nad Lužnicí - kostel sv. Mikuláše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3597}} | {{formatnum:{{#expr: 63.582121 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 361 | [[Valtice]] | [[Dosiero:Valtice náměstí celek s kostelem 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3580}} | {{formatnum:{{#expr: 47.849121 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 362 | [[Březnice]] | [[Dosiero:Březnice, kašna.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3577}} | {{formatnum:{{#expr: 19.46634 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 363 | [[Nepomuk]] | [[Dosiero:Sv Jan Nepomucky small.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3562}} | {{formatnum:{{#expr: 12.8 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 364 | [[Štěpánov (distrikto Olomouc)|Štěpánov]] | [[Dosiero:Kostel sv. Vavřince se hřbitovem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3555}} | {{formatnum:{{#expr: 26.840546 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 365 | [[Libušín]] | [[Dosiero:Libušín, kostel.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3555}} | {{formatnum:{{#expr: 9.480601 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 366 | [[Benešov nad Ploučnicí]] | [[Dosiero:Benešov nad Ploučnicí náměstí Míru 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3526}} | {{formatnum:{{#expr: 9.773206 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 367 | [[Veverská Bítýška]] | [[Dosiero:Veverská Bítýška - letecký pohled 01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3512}} | {{formatnum:{{#expr: 13.602779 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 368 | [[Jiříkov]] | [[Dosiero:Jiríkov Zentrum Mike Krüger 080817 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3507}} | {{formatnum:{{#expr: 13.32679 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 369 | [[Štramberk]] | [[Dosiero:Štramberk (CZE) - general view of the town.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3470}} | {{formatnum:{{#expr: 9.333036 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 370 | [[Toužim]] | [[Dosiero:Toužim náměstí Jiřího z Poděbrad červenec 2022 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3465}} | {{formatnum:{{#expr: 98.550256 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 371 | [[Velké Opatovice]] | [[Dosiero:Zámek Velké Opatovice, okres Blansko (11).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3457}} | {{formatnum:{{#expr: 25.931779 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 372 | [[Zliv]] | [[Dosiero:Zliv-10 mestsky urad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3453}} | {{formatnum:{{#expr: 14.205467 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 373 | [[Kralovice]] | [[Dosiero:Kralovice - Okres Plzeň-sever (7).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3450}} | {{formatnum:{{#expr: 39.801408 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 374 | [[Staňkov (distrikto Domažlice)|Staňkov]] | [[Dosiero:Staňkov, municipal office.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3401}} | {{formatnum:{{#expr: 20.494813 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 375 | [[Libochovice]] | [[Dosiero:Libochovice-Schloss-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3388}} | {{formatnum:{{#expr: 15.640004 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 376 | [[Trmice]] | [[Dosiero:SchlossTürmitz2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3381}} | {{formatnum:{{#expr: 6.66077 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 377 | [[Hrušovany nad Jevišovkou]] | [[Dosiero:Hrušovany nad Jevišovkou, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3377}} | {{formatnum:{{#expr: 25.299742 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 378 | [[Město Albrechtice]] | [[Dosiero:Město Albrechtice, Náměstí ČSA (červenec 2025).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3375}} | {{formatnum:{{#expr: 65.279503 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 379 | [[Újezd u Brna]] | [[Dosiero:Újezd u Brna, fara.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3375}} | {{formatnum:{{#expr: 13.072462 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 380 | [[Lázně Bohdaneč]] | [[Dosiero:Radnice v Bohdanči.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3355}} | {{formatnum:{{#expr: 21.78655 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 381 | [[Krásná Lípa]] | [[Dosiero:Schönlinde-Markt-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3341}} | {{formatnum:{{#expr: 31.419051 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 382 | [[Třemošnice]] | [[Dosiero:Třemošnice, nám. Míru.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3314}} | {{formatnum:{{#expr: 19.004314 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 383 | [[Sadská]] | [[Dosiero:Sadská.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3301}} | {{formatnum:{{#expr: 16.440829 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 384 | [[Košťany]] | [[Dosiero:Mírové náměstí v Košťanech.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3239}} | {{formatnum:{{#expr: 24.301863 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 385 | [[Nová Bystřice]] | [[Dosiero:Nova Bystrice (6).JPG|center|75px]] | {{formatnum:3199}} | {{formatnum:{{#expr: 81.795238 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 386 | [[Žirovnice]] | [[Dosiero:Žirovnice náměstí kostel sv. Filipa a Jakuba.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3178}} | {{formatnum:{{#expr: 44.414989 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 387 | [[Chrast]] | [[Dosiero:Chrast - zámek 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3150}} | {{formatnum:{{#expr: 17.837829 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 388 | [[Opočno]] | [[Dosiero:Opočno from air 8.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3148}} | {{formatnum:{{#expr: 14.010846 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 389 | [[Smiřice]] | [[Dosiero:Smiřice, kaple Zjevení 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3138}} | {{formatnum:{{#expr: 10.67621 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 390 | [[Uhlířské Janovice]] | [[Dosiero:UhlirskeJanovice-2006-09-17-KostelSvAloise.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3131}} | {{formatnum:{{#expr: 25.46109 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 391 | [[Velké Pavlovice]] | [[Dosiero:View of Velké Pavlovice from Slunečná observation tower 2020 02 crop.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3100}} | {{formatnum:{{#expr: 23.245076 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 392 | [[Kaznějov]] | [[Dosiero:Kaplička sv. Jana Nepomuckého.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3085}} | {{formatnum:{{#expr: 12.301387 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 393 | [[Ždírec nad Doubravou]] | [[Dosiero:Zdirec namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3083}} | {{formatnum:{{#expr: 26.729735 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 394 | [[Velvary]] | [[Dosiero:IMG 0375m Velvary centrum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3080}} | {{formatnum:{{#expr: 18.099968 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 395 | [[Jablonné nad Orlicí]] | [[Dosiero:Jablonne-Ring-05.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3078}} | {{formatnum:{{#expr: 4.378459 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 396 | [[Žacléř]] | [[Dosiero:Žacléř - Rýchorské náměstí, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3072}} | {{formatnum:{{#expr: 21.82167 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 397 | [[Miroslav]] | [[Dosiero:Miroslavské-kopce2011-výhled-na-Miroslav3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3054}} | {{formatnum:{{#expr: 26.599876 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 398 | [[Loštice]] | [[Dosiero:Loštice2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3052}} | {{formatnum:{{#expr: 11.999232 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 399 | [[Loket]] | [[Dosiero:Loket pohled na město v září 2019 (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3050}} | {{formatnum:{{#expr: 26.733523 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 400 | [[Volyně]] | [[Dosiero:Radnice ve Volyni (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:3036}} | {{formatnum:{{#expr: 20.58027 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 401 | [[Dolní Bousov]] | [[Dosiero:Náměstí T. G. Masaryka (Dolní Bousov) 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3011}} | {{formatnum:{{#expr: 24.306706 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 402 | [[Spálené Poříčí]] | [[Dosiero:Spálené municipality.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3008}} | {{formatnum:{{#expr: 57.819744 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 403 | [[Desná]] | [[Dosiero:Desná (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2999}} | {{formatnum:{{#expr: 12.576871 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 404 | [[Hodkovice nad Mohelkou]] | [[Dosiero:T. G. Masaryka, Hodkovice nad Mohelkou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2994}} | {{formatnum:{{#expr: 13.493253 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 405 | [[Sedlec-Prčice]] | [[Dosiero:Sedlec-Prčice, od Sušetic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2979}} | {{formatnum:{{#expr: 64.130898 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 406 | [[Ivanovice na Hané]] | [[Dosiero:Palacké náměstí Ivanovice na Hané.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2978}} | {{formatnum:{{#expr: 21.430812 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 407 | [[Morkovice-Slížany]] | [[Dosiero:Morkovice-Slížany naměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2975}} | {{formatnum:{{#expr: 21.149066 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 408 | [[Zákupy]] | [[Dosiero:Zákupy - Pošta (2).JPG|center|75px]] | {{formatnum:2954}} | {{formatnum:{{#expr: 40.778328 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 409 | [[Slušovice]] | [[Dosiero:Slušovice, kostel 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2945}} | {{formatnum:{{#expr: 7.106739 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 410 | [[Podivín]] | [[Dosiero:Podivín - radnice a kostel obr02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2938}} | {{formatnum:{{#expr: 17.750306 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 411 | [[Chvaletice]] | [[Dosiero:Port Chvaletice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2925}} | {{formatnum:{{#expr: 8.500674 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 412 | [[Plasy]] | [[Dosiero:Plasy od szz.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2924}} | {{formatnum:{{#expr: 57.141307 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 413 | [[Teplá]] | [[Dosiero:Kl Teplá 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2903}} | {{formatnum:{{#expr: 113.224433 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 414 | [[Kunštát]] | [[Dosiero:Kunštát.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2891}} | {{formatnum:{{#expr: 24.202321 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 415 | [[Hanušovice]] | [[Dosiero:HanusoviceUKostela.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2889}} | {{formatnum:{{#expr: 36.813761 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 416 | [[Český Dub]] | [[Dosiero:Český Dub (8).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2882}} | {{formatnum:{{#expr: 22.573024 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 417 | [[Městec Králové]] | [[Dosiero:Městec-Králové-kostel2011b.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2878}} | {{formatnum:{{#expr: 19.868987 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 418 | [[Břidličná]] | [[Dosiero:Břidličná-panorama.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2874}} | {{formatnum:{{#expr: 25.813746 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 419 | [[Rtyně v Podkrkonoší]] | [[Dosiero:Rtyně v Podkrkonoší.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2858}} | {{formatnum:{{#expr: 13.886379 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 420 | [[Rychnov u Jablonce nad Nisou]] | [[Dosiero:Kostel rychnov 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2854}} | {{formatnum:{{#expr: 12.257191 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 421 | [[Terezín]] | [[Dosiero:Terezín - náměstí ČSA, pohled od SZ, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2850}} | {{formatnum:{{#expr: 13.536437 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 422 | [[Úštěk]] | [[Dosiero:Úštěk, 2020 (09).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2844}} | {{formatnum:{{#expr: 74.947316 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 423 | [[Raspenava]] | [[Dosiero:Raspenava August 2002.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2833}} | {{formatnum:{{#expr: 41.217371 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 424 | [[Kostelec na Hané]] | [[Dosiero:Kostelec na Hané (Kosteletz in der Hanna) - town hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2832}} | {{formatnum:{{#expr: 13.860612 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 425 | [[Jevíčko]] | [[Dosiero:Věž, Jevíčko, okres Svitavy.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2822}} | {{formatnum:{{#expr: 23.220613 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 426 | [[Golčův Jeníkov]] | [[Dosiero:GolčůvJeníkov-radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2821}} | {{formatnum:{{#expr: 27.490777 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 427 | [[Moravský Beroun]] | [[Dosiero:Mor Beroun PM.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2804}} | {{formatnum:{{#expr: 51.224091 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 428 | [[Budišov nad Budišovkou]] | [[Dosiero:Budišov nad Budišovkou - městský úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2801}} | {{formatnum:{{#expr: 79.151521 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 429 | [[Rotava]] | [[Dosiero:Rotava1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2778}} | {{formatnum:{{#expr: 12.027078 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 430 | [[Vejprty]] | [[Dosiero:Vejprty - náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2766}} | {{formatnum:{{#expr: 9.769613 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 431 | [[Neveklov]] | [[Dosiero:KLG 4838 CZ - Neveklov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2764}} | {{formatnum:{{#expr: 54.460494 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 432 | [[Hrádek (distrikto Rokycany)|Hrádek]] | [[Dosiero:Hrádek, Nová Huť, north part.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2754}} | {{formatnum:{{#expr: 6.052662 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 433 | [[Hejnice]] | [[Dosiero:Hejnice from Ořešník.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2751}} | {{formatnum:{{#expr: 38.411447 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 434 | [[Koryčany]] | [[Dosiero:Koryčany - pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2732}} | {{formatnum:{{#expr: 41.126123 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 435 | [[Velké Hamry]] | [[Dosiero:Velké Hamry - náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2717}} | {{formatnum:{{#expr: 9.316008 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 436 | [[Mladá Vožice]] | [[Dosiero:Mladá Vožice - kostel sv. Martina se zvonicí (stav v srpnu 2023).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2705}} | {{formatnum:{{#expr: 31.591229 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 437 | [[Dašice]] | [[Dosiero:Fontána na náměstí v Dašicích.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2692}} | {{formatnum:{{#expr: 17.72684 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 438 | [[Kelč]] | [[Dosiero:Kelc-Namesti-Zima.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2673}} | {{formatnum:{{#expr: 27.838021 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 439 | [[Březová (distrikto Sokolov)|Březová]] | [[Dosiero:Březová Bezejmenná 10.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2664}} | {{formatnum:{{#expr: 59.589449 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 440 | [[Konice]] | [[Dosiero:Kostel Narození Panny Marie a zámek, Konice, okres Prostějov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2664}} | {{formatnum:{{#expr: 24.440153 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 441 | [[Luže]] | [[Dosiero:Luže radnice Náměstí plk. Koukala čp.1 DSCF5260.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2604}} | {{formatnum:{{#expr: 30.708965 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 442 | [[Vyšší Brod]] | [[Dosiero:Vyšší Brod (Hohenfurth) - Ortsansicht.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2597}} | {{formatnum:{{#expr: 69.756504 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 443 | [[Rudolfov]] | [[Dosiero:Rudolfov - kostel sv. Víta 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2587}} | {{formatnum:{{#expr: 3.193857 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 444 | [[Javorník]] | [[Dosiero:Javorník, panorama.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2574}} | {{formatnum:{{#expr: 77.424591 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 445 | [[Dolní Kounice]] | [[Dosiero:DK-Antonicek.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2571}} | {{formatnum:{{#expr: 8.971343 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 446 | [[Chýnov]] | [[Dosiero:Chýnov, radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2568}} | {{formatnum:{{#expr: 30.506359 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 447 | [[Chabařovice]] | [[Dosiero:HusovoNamestiCh16.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2545}} | {{formatnum:{{#expr: 16.89914 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 448 | [[Ždánice (distrikto Hodonín)|Ždánice]] | [[Dosiero:Zdanice-hvezdarna.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2543}} | {{formatnum:{{#expr: 20.81522 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 449 | [[Zbiroh]] | [[Dosiero:Zámek Zbiroh 0.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2541}} | {{formatnum:{{#expr: 31.941957 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 450 | [[Nové Sedlo]] | [[Dosiero:Nové Sedlo kostel Nanebevstoupení Páně (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2527}} | {{formatnum:{{#expr: 16.977664 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 451 | [[Nechanice]] | [[Dosiero:Kostel Nanebevzetí Panny Marie v Nechanicích.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2508}} | {{formatnum:{{#expr: 27.985672 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 452 | [[Počátky]] | [[Dosiero:Počátky-náměstí2015c.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2502}} | {{formatnum:{{#expr: 30.83649 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 453 | [[Rokytnice nad Jizerou]] | [[Dosiero:Stráž (782 m) nad Rokytnicí nad Jizerou - soubor vyhlídek Hlídka na Stráži, vyhlídková plošina Liška (10).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2478}} | {{formatnum:{{#expr: 36.944947 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 454 | [[Klobouky u Brna]] | [[Dosiero:Klobouky u Brna overview.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2476}} | {{formatnum:{{#expr: 31.270328 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 455 | [[Nové Hrady]] | [[Dosiero:Nové Hrady - náměstí Republiky, 2025-04, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2469}} | {{formatnum:{{#expr: 79.749635 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 456 | [[Netolice]] | [[Dosiero:Netolice 2009.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2467}} | {{formatnum:{{#expr: 26.34785 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 457 | [[Tovačov]] | [[Dosiero:Tovacov1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2467}} | {{formatnum:{{#expr: 22.768215 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 458 | [[Janovice nad Úhlavou]] | [[Dosiero:Jewish cemetery in Janovice nad Úhlavou 06.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2464}} | {{formatnum:{{#expr: 28.477929 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 459 | [[Město Touškov]] | [[Dosiero:Mesto Touskov kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2444}} | {{formatnum:{{#expr: 9.632041 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 460 | [[Bohušovice nad Ohří]] | [[Dosiero:Bohusovice nad Ohri CZ elementary school 012.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2415}} | {{formatnum:{{#expr: 8.622529 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 461 | [[Sobotka]] | [[Dosiero:Namesti miru-08-2019-sobotka.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2400}} | {{formatnum:{{#expr: 19.328102 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 462 | [[Solnice]] | [[Dosiero:Solnice - Town Hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2376}} | {{formatnum:{{#expr: 12.661143 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 463 | [[Karolinka]] | [[Dosiero:Karolinka - Radniční náměstí a radnice, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2373}} | {{formatnum:{{#expr: 42.149439 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 464 | [[Kryry]] | [[Dosiero:Kryry 2018-05-05 Střed.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2361}} | {{formatnum:{{#expr: 39.449252 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 465 | [[Meziměstí]] | [[Dosiero:Meziměstí - centrum s městským úřadem obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2324}} | {{formatnum:{{#expr: 25.707158 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 466 | [[Veltrusy]] | [[Dosiero:Veltrusy, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2311}} | {{formatnum:{{#expr: 8.006456 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 467 | [[Hrochův Týnec]] | [[Dosiero:Hrochův Týnec, Smetanova street 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2307}} | {{formatnum:{{#expr: 12.497868 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 468 | [[Jáchymov]] | [[Dosiero:Jáchymov radnice muzeum.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2304}} | {{formatnum:{{#expr: 50.773227 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 469 | [[Pyšely]] | [[Dosiero:Kostel Povýšení sv. Kříže Pyšely 01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2301}} | {{formatnum:{{#expr: 12.810151 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 470 | [[Plumlov]] | [[Dosiero:Plumlov Castle2.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2254}} | {{formatnum:{{#expr: 11.517943 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 471 | [[Mirošov]] | [[Dosiero:Mirosov kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2248}} | {{formatnum:{{#expr: 13.630428 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 472 | [[Žebrák]] | [[Dosiero:KLG 4808 Žebrák.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2248}} | {{formatnum:{{#expr: 8.514561 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 473 | [[Slavonice]] | [[Dosiero:I09 692 Röhrenbrunnen mit Mariensäule.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2229}} | {{formatnum:{{#expr: 45.808493 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 474 | [[Kardašova Řečice]] | [[Dosiero:Kardašova Řečice-06.01.2014 - (04).JPG|center|75px]] | {{formatnum:2221}} | {{formatnum:{{#expr: 45.829194 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 475 | [[Ralsko (urbo)|Ralsko]] | [[Dosiero:Radnice Kuřívody.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2220}} | {{formatnum:{{#expr: 170.229263 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 476 | [[Týnec nad Labem]] | [[Dosiero:Týnec nad Labem - Masarykovo náměstí 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2211}} | {{formatnum:{{#expr: 15.693367 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 477 | [[Horní Benešov]] | [[Dosiero:Horní Benešov-DSC05724.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2205}} | {{formatnum:{{#expr: 20.397673 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 478 | [[Luby]] | [[Dosiero:Luby kostel sv. Ondřeje (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2191}} | {{formatnum:{{#expr: 30.69399 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 479 | [[Žlutice]] | [[Dosiero:Luditz.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2187}} | {{formatnum:{{#expr: 53.005532 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 480 | [[Horní Jiřetín]] | [[Dosiero:Horni-Jiretin-Kirche-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2176}} | {{formatnum:{{#expr: 39.858756 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 481 | [[Nová Včelnice]] | [[Dosiero:Nová Včelnice - kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2176}} | {{formatnum:{{#expr: 10.103173 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 482 | [[Hroznětín]] | [[Dosiero:Hroznětín, municipal office.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2162}} | {{formatnum:{{#expr: 23.789221 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 483 | [[Budyně nad Ohří]] | [[Dosiero:Budyně nad Ohří, Říhovo sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2159}} | {{formatnum:{{#expr: 33.569167 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 484 | [[Kopidlno]] | [[Dosiero:Kopidlno, Hilmarovo square II.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2157}} | {{formatnum:{{#expr: 29.135836 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 485 | [[Zásmuky]] | [[Dosiero:Zásmuky - zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2156}} | {{formatnum:{{#expr: 24.123346 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 486 | [[Nový Knín]] | [[Dosiero:Nový Knín od SSV.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2154}} | {{formatnum:{{#expr: 29.621732 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 487 | [[Jistebnice]] | [[Dosiero:Jistebnice letecky.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2132}} | {{formatnum:{{#expr: 57.985882 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 488 | [[Rokytnice v Orlických horách]] | [[Dosiero:Rokytnice-Kirche-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2125}} | {{formatnum:{{#expr: 40.197396 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 489 | [[Proseč]] | [[Dosiero:Proseč náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2124}} | {{formatnum:{{#expr: 34.030331 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 490 | [[Horní Jelení]] | [[Dosiero:Horní Jelení, 5. května, od náměstí ke kostelu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2119}} | {{formatnum:{{#expr: 24.477514 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 491 | [[Mikulášovice]] | [[Dosiero:Mikulasovice - MU.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2092}} | {{formatnum:{{#expr: 25.848187 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 492 | [[Hranice (distrikto Cheb)|Hranice]] | [[Dosiero:Hranice (Cheb District) aerial view 2008-07-01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2070}} | {{formatnum:{{#expr: 31.794362 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 493 | [[Borohrádek]] | [[Dosiero:Borohrádek, Nádražní street.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2062}} | {{formatnum:{{#expr: 13.98462 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 494 | [[Velký Šenov]] | [[Dosiero:Velký Šenov s kostelem 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2013}} | {{formatnum:{{#expr: 19.822163 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 495 | [[Hrob]] | [[Dosiero:Hrob, Mírové sq 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1990}} | {{formatnum:{{#expr: 11.110056 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 496 | [[Kouřim]] | [[Dosiero:Kostel sv. Štěpána, Kouřim.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1984}} | {{formatnum:{{#expr: 14.399566 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 497 | [[Smečno]] | [[Dosiero:SmecnoCastle.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1980}} | {{formatnum:{{#expr: 9.58841 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 498 | [[Svoboda nad Úpou]] | [[Dosiero:Svoboda nad Úpou2010.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1951}} | {{formatnum:{{#expr: 7.750963 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 499 | [[Horní Planá]] | [[Dosiero:Horní Planá.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1943}} | {{formatnum:{{#expr: 127.166219 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 500 | [[Lučany nad Nisou]] | [[Dosiero:Lučany nad Nisou, pohled.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1941}} | {{formatnum:{{#expr: 13.133418 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 501 | [[Hostomice (distrikto Beroun)|Hostomice]] | [[Dosiero:227 Hostomice náměstí JJZ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1935}} | {{formatnum:{{#expr: 28.263609 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 502 | [[Žandov]] | [[Dosiero:Žandov náměstí 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1922}} | {{formatnum:{{#expr: 27.236903 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 503 | [[Němčice nad Hanou]] | [[Dosiero:Mariánský sloup na Palackého náměstí, Němčice nad Hanou, okres Prostějov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1918}} | {{formatnum:{{#expr: 12.06 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 504 | [[Štíty]] | [[Dosiero:Pohled na štítecké náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1905}} | {{formatnum:{{#expr: 29.928156 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 505 | [[Skalná]] | [[Dosiero:Skalná kostel sv. Jana Křtitele únor 2022 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1892}} | {{formatnum:{{#expr: 23.43738 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 506 | [[Třebenice]] | [[Dosiero:Trebenice LT-2007-12-08.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1889}} | {{formatnum:{{#expr: 21.859788 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 507 | [[Plesná (distrikto Cheb)|Plesná]] | [[Dosiero:Plesná 2008-06-14.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1886}} | {{formatnum:{{#expr: 19.256428 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 508 | [[Bochov]] | [[Dosiero:Bochov - od Hartenštejnu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1874}} | {{formatnum:{{#expr: 95.690438 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 509 | [[Horní Cerekev]] | [[Dosiero:IMG 2149 HorniCerekev small.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1871}} | {{formatnum:{{#expr: 31.980648 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 510 | [[Libáň]] | [[Dosiero:Liban 03.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1868}} | {{formatnum:{{#expr: 19.67454 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 511 | [[Vroutek]] | [[Dosiero:Rudig-2010-07-23-KostelSvatehoJanaKrtitele.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1854}} | {{formatnum:{{#expr: 52.678424 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 512 | [[Seč]] | [[Dosiero:Kostel sv. Vavřince (Seč), nám., Seč, 02.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1848}} | {{formatnum:{{#expr: 36.681187 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 513 | [[Radnice]] | [[Dosiero:Radnice, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1847}} | {{formatnum:{{#expr: 10.650382 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 514 | [[Hrotovice]] | [[Dosiero:Hrotovice, 2011 (12).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1784}} | {{formatnum:{{#expr: 20.915119 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 515 | [[Lomnice nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Lomnice nad Lužnicí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1778}} | {{formatnum:{{#expr: 18.887263 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 516 | [[Černovice (distrikto Pelhřimov)]] | [[Dosiero:Černovice náměstí a kostel 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1769}} | {{formatnum:{{#expr: 36.52462 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 517 | [[Hoštka]] | [[Dosiero:Hoštka - sloup se sousoším Nejsvětější Trojice na náměstí (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1768}} | {{formatnum:{{#expr: 18.802023 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 518 | [[Bělá nad Radbuzou]] | [[Dosiero:Kostel Bela nad Radbuzou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1754}} | {{formatnum:{{#expr: 83.322307 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 519 | [[Vlachovo Březí]] | [[Dosiero:Vlachovo Březí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1750}} | {{formatnum:{{#expr: 19.970256 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 520 | [[Všeruby (distrikto Plzeň-nordo)|Všeruby]] | [[Dosiero:Všeruby - hradisko a kostel sv. Martina.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1716}} | {{formatnum:{{#expr: 23.574313 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 521 | [[Rožďalovice]] | [[Dosiero:Zamek Rozdalovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1703}} | {{formatnum:{{#expr: 23.907979 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 522 | [[Nasavrky]] | [[Dosiero:Nasavrky - kostel svatého Jiljí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1693}} | {{formatnum:{{#expr: 12.56551 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 523 | [[Bavorov]] | [[Dosiero:Bavorov - rybník Kotlík - panoramio crop.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1683}} | {{formatnum:{{#expr: 35.409119 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 524 | [[Kladruby (distrikto Tachov)|Kladruby]] | [[Dosiero:Kladruby.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1682}} | {{formatnum:{{#expr: 48.601091 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 525 | [[Staré Město (distrikto Šumperk)|Staré Město]] | [[Dosiero:StareMesto.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1678}} | {{formatnum:{{#expr: 86.268812 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 526 | [[Dubá]] | [[Dosiero:Dubá náměstí 2021 (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1672}} | {{formatnum:{{#expr: 60.59789 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 527 | [[Ronov nad Doubravou]] | [[Dosiero:Ronov nad Doubravou náměstí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1668}} | {{formatnum:{{#expr: 17.012788 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 528 | [[Dolní Poustevna]] | [[Dosiero:DP-Hamr.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1668}} | {{formatnum:{{#expr: 11.053438 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 529 | [[Švihov]] | [[Dosiero:Svihov.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1666}} | {{formatnum:{{#expr: 34.53426 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 530 | [[Oloví]] | [[Dosiero:Kirche olovi.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1651}} | {{formatnum:{{#expr: 19.04854 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 531 | [[Jesenice (distrikto Rakovník)|Jesenice]] | [[Dosiero:Jesenice, Czech Republic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1632}} | {{formatnum:{{#expr: 37.592091 round 2 }}}} | okres Rakovník |- | style='text-align:right'| 532 | [[Plánice]] | [[Dosiero:Panorama Plánice s kostelem sv. Blažeje.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1629}} | {{formatnum:{{#expr: 55.611865 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 533 | [[Mirovice]] | [[Dosiero:Městský úřad Mirovice (Písek).JPG|center|75px]] | {{formatnum:1623}} | {{formatnum:{{#expr: 22.041784 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 534 | [[Přimda]] | [[Dosiero:PrimdaKostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1621}} | {{formatnum:{{#expr: 50.639415 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 535 | [[Olešnice (distrikto Blansko)|Olešnice]] | [[Dosiero:KLG 4964 CZ - Olešnice na Moravě.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1620}} | {{formatnum:{{#expr: 12.518258 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 536 | [[Teplice nad Metují]] | [[Dosiero:Teplice nad Metují from air K2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1614}} | {{formatnum:{{#expr: 56.063996 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 537 | [[Jablonec nad Jizerou]] | [[Dosiero:Jablonec nad Jizerou - celkový pohled od severovýchodu s dominantou kostela sv. Prokopa (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1609}} | {{formatnum:{{#expr: 22.325906 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 538 | [[Mýto]] | [[Dosiero:Mýto, pohled od Kaple sv Vojtěcha.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1602}} | {{formatnum:{{#expr: 17.804708 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 539 | [[Železná Ruda]] | [[Dosiero:Zelezna Ruda-centrum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1599}} | {{formatnum:{{#expr: 79.772719 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 540 | [[Březová nad Svitavou]] | [[Dosiero:Březová nad Svitavou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1569}} | {{formatnum:{{#expr: 12.702509 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 541 | [[Bystré (distrikto Svitavy)|Bystré]] | [[Dosiero:Pohled na Bystré od Hartmanic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1563}} | {{formatnum:{{#expr: 14.101674 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 542 | [[Poběžovice]] | [[Dosiero:Poběžovice kostel Nanebevzetí Panny Marie a fara září 2021 (7).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1551}} | {{formatnum:{{#expr: 27.8253 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 543 | [[Kožlany]] | [[Dosiero:Kožlany - kostel sv. Vavřince.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1511}} | {{formatnum:{{#expr: 29.104988 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 544 | [[Trhový Štěpánov]] | [[Dosiero:Trhový Štěpánov - kostel svatého Bartoloměje.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1506}} | {{formatnum:{{#expr: 28.905256 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 545 | [[Kasejovice]] | [[Dosiero:Kasejovice kostel svatého Jakuba.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1441}} | {{formatnum:{{#expr: 34.392782 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 546 | [[Mšeno]] | [[Dosiero:Mšeno, náměstí (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1415}} | {{formatnum:{{#expr: 26.735008 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 547 | [[Železnice]] | [[Dosiero:Železnice 01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1405}} | {{formatnum:{{#expr: 13.092488 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 548 | [[Husinec (distrikto Prachatice)|Husinec]] | [[Dosiero:Jan Hus monument in Husinec.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1405}} | {{formatnum:{{#expr: 10.348098 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 549 | [[Lázně Kynžvart]] | [[Dosiero:Lázně Kynžvart kostel sv.Markéty.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1403}} | {{formatnum:{{#expr: 32.578344 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 550 | [[Strmilov]] | [[Dosiero:Strmilov, kostel svatého Jiljí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1403}} | {{formatnum:{{#expr: 30.607778 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 551 | [[Harrachov]] | [[Dosiero:Cyklo - Čertova hora - Harrachov (2).JPG|center|75px]] | {{formatnum:1388}} | {{formatnum:{{#expr: 36.634961 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 552 | [[Rovensko pod Troskami]] | [[Dosiero:Rovensko 2010-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1371}} | {{formatnum:{{#expr: 12.807752 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 553 | [[Kašperské Hory]] | [[Dosiero:Kašperské Hory od Liščího vrchu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1367}} | {{formatnum:{{#expr: 44.128252 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 554 | [[Svratka (distrikto Žďár nad Sázavou)|Svratka]] | [[Dosiero:Svratka, náměstí pod sněhem.jpeg|center|75px]] | {{formatnum:1367}} | {{formatnum:{{#expr: 14.505384 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 555 | [[Strážov]] | [[Dosiero:Strážov, obecní úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1362}} | {{formatnum:{{#expr: 35.704685 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 556 | [[Chřibská]] | [[Dosiero:Chřibská kostel sv. Jiří a náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1333}} | {{formatnum:{{#expr: 15.956057 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 557 | [[Habry]] | [[Dosiero:Habry - radnice a část Žižkova náměstí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1309}} | {{formatnum:{{#expr: 27.427873 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 558 | [[Brandýs nad Orlicí]] | [[Dosiero:Brandýs nad Orlicí (05).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1300}} | {{formatnum:{{#expr: 4.327082 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 559 | [[Vysoké nad Jizerou]] | [[Dosiero:Vysoké nad Jizerou.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1278}} | {{formatnum:{{#expr: 20.665314 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 560 | [[Sedlice (distrikto Strakonice)|Sedlice]] | [[Dosiero:Sedlice kostel sv. Jakuba (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:1276}} | {{formatnum:{{#expr: 30.526647 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 561 | [[Potštát]] | [[Dosiero:Potštát - Bočkovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1237}} | {{formatnum:{{#expr: 34.072616 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 562 | [[Mirotice]] | [[Dosiero:Mirotice square2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1232}} | {{formatnum:{{#expr: 25.600411 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 563 | [[Pilníkov]] | [[Dosiero:Kostel v Pilníkově.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1218}} | {{formatnum:{{#expr: 16.986787 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 564 | [[Hostouň]] | [[Dosiero:Hostau 03.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1213}} | {{formatnum:{{#expr: 38.511289 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 565 | [[Černošín]] | [[Dosiero:Tschernoschin-2012-05-06-NamestiSKostelemSvatehoJiri.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1196}} | {{formatnum:{{#expr: 42.203439 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 566 | [[Vidnava]] | [[Dosiero:Vidnava-namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1190}} | {{formatnum:{{#expr: 4.268119 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 567 | [[Osečná]] | [[Dosiero:Osečná 2018-01 08.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1184}} | {{formatnum:{{#expr: 28.051406 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 568 | [[Verneřice]] | [[Dosiero:Verneřice domy na náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1171}} | {{formatnum:{{#expr: 31.406354 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 569 | [[Úsov]] | [[Dosiero:Kašna v Úsově na náměstí Míru (Q72738873).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1164}} | {{formatnum:{{#expr: 9.31432 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 570 | [[Jevišovice]] | [[Dosiero:Jevišovice, náměstí (2020-06-17; 01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1159}} | {{formatnum:{{#expr: 7.859286 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 571 | [[Nalžovské Hory]] | [[Dosiero:Nalžovské Hory, pohled k zámku.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1152}} | {{formatnum:{{#expr: 51.289941 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 572 | [[Krásná Hora nad Vltavou]] | [[Dosiero:KrasnaHoraNadVltavou-2007-06-12-CelkovyPohled.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1143}} | {{formatnum:{{#expr: 36.79998 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 573 | [[Manětín]] | [[Dosiero:Manetin zamek.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1136}} | {{formatnum:{{#expr: 84.640105 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 574 | [[Špindlerův Mlýn]] | [[Dosiero:Spindlersmuehle.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1136}} | {{formatnum:{{#expr: 76.936664 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 575 | [[Žulová]] | [[Dosiero:Zulova.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1128}} | {{formatnum:{{#expr: 14.755218 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 576 | [[Měčín]] | [[Dosiero:Měčín.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1122}} | {{formatnum:{{#expr: 38.898622 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 577 | [[Liběchov]] | [[Dosiero:Liběchov, Kostel sv. Havla, pohled od JV.png|center|75px]] | {{formatnum:1078}} | {{formatnum:{{#expr: 11.774907 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 578 | [[Blšany]] | [[Dosiero:Blšany radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1046}} | {{formatnum:{{#expr: 36.340523 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 579 | [[Bělčice]] | [[Dosiero:Belcice-2008-05-04-NamestiSRadnici.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1024}} | {{formatnum:{{#expr: 34.3169 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 580 | [[Červená Řečice]] | [[Dosiero:Červená Řečice, renesančně-barokní zámek poblíž Pelhřimova.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1024}} | {{formatnum:{{#expr: 26.461325 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 581 | [[Miletín]] | [[Dosiero:Náměstí K. J. Erbena v Miletíně 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:958}} | {{formatnum:{{#expr: 8.933549 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 582 | [[Bezdružice]] | [[Dosiero:Bezdružice (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:931}} | {{formatnum:{{#expr: 32.013808 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 583 | [[Hartmanice]] | [[Dosiero:Hartmanice, kostel.JPG|center|75px]] | {{formatnum:922}} | {{formatnum:{{#expr: 62.196068 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 584 | [[Bečov nad Teplou]] | [[Dosiero:Bečov nad Teplou, hrad a zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:903}} | {{formatnum:{{#expr: 19.817251 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 585 | [[Miličín]] | [[Dosiero:Miličín, Castle.jpg|center|75px]] | {{formatnum:885}} | {{formatnum:{{#expr: 25.721681 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 586 | [[Vysoké Veselí]] | [[Dosiero:Vysoké-Veselí-z-vyhlídky-Kákovice2022.jpg|center|75px]] | {{formatnum:883}} | {{formatnum:{{#expr: 9.339938 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 587 | [[Stráž nad Nežárkou]] | [[Dosiero:Stráž nad Nežárkou, zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:879}} | {{formatnum:{{#expr: 36.293921 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 588 | [[Abertamy]] | [[Dosiero:Abertamy náměstí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:831}} | {{formatnum:{{#expr: 8.69683 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 589 | [[Deštná (distrikto Jindřichův Hradec)|Deštná]] | [[Dosiero:Deštná, kostel sv. Ottona (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:754}} | {{formatnum:{{#expr: 12.697701 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 590 | [[Krásno (distrikto Sokolov)|Krásno]] | [[Dosiero:Krásno radnice únor 2021 (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:702}} | {{formatnum:{{#expr: 25.356279 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 591 | [[Pec pod Sněžkou]] | [[Dosiero:Pec - Horizont.jpg|center|75px]] | {{formatnum:700}} | {{formatnum:{{#expr: 52.104926 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 592 | [[Janské Lázně]] | [[Dosiero:Janske Lazne SKS pohled na Janske Lazne 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:658}} | {{formatnum:{{#expr: 13.731364 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 593 | [[Lipnice nad Sázavou]] | [[Dosiero:KLG 4898 CZ - Lipnice nad Sázavou, Burg Lipnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:650}} | {{formatnum:{{#expr: 11.141516 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 594 | [[Stárkov]] | [[Dosiero:Starkov centrum.JPG|center|75px]] | {{formatnum:633}} | {{formatnum:{{#expr: 16.526299 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 595 | [[Chyše]] | [[Dosiero:Chyše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:583}} | {{formatnum:{{#expr: 28.624688 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 596 | [[Mašťov]] | [[Dosiero:Mašťov 2016-08-19 Kostelní ulice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:567}} | {{formatnum:{{#expr: 23.051181 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 597 | [[Ledvice]] | [[Dosiero:Ledvice - pohled z vyhlídky elektrárny Ledvice obr03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:538}} | {{formatnum:{{#expr: 4.966689 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 598 | [[Rabí]] | [[Dosiero:View of the Rabí Castle (2).JPG|center|75px]] | {{formatnum:496}} | {{formatnum:{{#expr: 14.324331 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 599 | [[Hora Svaté Kateřiny]] | [[Dosiero:Hora Svate Kateriny - city square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:479}} | {{formatnum:{{#expr: 18.458601 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 600 | [[Úterý]] | [[Dosiero:Úterý - Náměstí se sloupem se sochou Panny Marie a kašnou.jpg|center|75px]] | {{formatnum:438}} | {{formatnum:{{#expr: 25.907216 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 601 | [[Krásné Údolí]] | [[Dosiero:Krásné Údolí kostel svatého Vavřince (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:392}} | {{formatnum:{{#expr: 9.163205 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 602 | [[Rožmberk nad Vltavou]] | [[Dosiero:Rozmberknadvltavou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:375}} | {{formatnum:{{#expr: 24.812979 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 603 | [[Horní Blatná]] | [[Dosiero:BergstadtPlatten-2007-09-03-Vyrez.jpg|center|75px]] | {{formatnum:365}} | {{formatnum:{{#expr: 5.626542 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 604 | [[Andělská Hora]] | [[Dosiero:Andělská Hora, obecný pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:357}} | {{formatnum:{{#expr: 15.900729 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 605 | [[Výsluní]] | [[Dosiero:Liesel 14-11-10 Kirche Vysluni.JPG|center|75px]] | {{formatnum:295}} | {{formatnum:{{#expr: 30.335192 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 606 | [[Janov (distrikto Bruntál)|Janov]] | [[Dosiero:Janov náměstí (červenec 2025).jpg|center|75px]] | {{formatnum:256}} | {{formatnum:{{#expr: 11.030638 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 607 | [[Boží Dar]] | [[Dosiero:Boží Dar.jpg|center|75px]] | {{formatnum:255}} | {{formatnum:{{#expr: 37.91298 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 608 | [[Rejštejn]] | [[Dosiero:Rejstejn 003.jpg|center|75px]] | {{formatnum:240}} | {{formatnum:{{#expr: 30.432289 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 609 | [[Loučná pod Klínovcem]] | [[Dosiero:Loučná pod Klínovcem, middle part.jpg|center|75px]] | {{formatnum:199}} | {{formatnum:{{#expr: 20.889487 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 610 | [[Přebuz]] | [[Dosiero:Ost Náves obce.JPG|center|75px]] | {{formatnum:70}} | {{formatnum:{{#expr: 29.792014 round 2 }}}} | okres Sokolov |} {{Wikidata list end}} ekq3ruvzf7bdzev02krc2yy2ls5u1vu Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements 2 747889 9440915 9436253 2026-07-28T21:14:56Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9440915 wikitext text/x-wiki List of articles to check. {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q29934200 as ?item) (substr(GROUP_CONCAT(?l),1,2000000) as ?all) { hint:Query hint:optimizer "None". { SELECT (CONCAT("[[",?n,"]] · ") as ?l) { ?i wikibase:statements 0 . [ ] schema:about ?i ; schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>; schema:name ?n } } } |columns=?all|short=true|chart=y }} {| class='wikitable sortable' ! ?all |- | [[KAM - Regionális és Antropológiai Kutatások Központja]] · [[Károli Gáspár Irodalmi Társaság]] · [[Numerikaj kapabloj en Down-sindromo]] · [[Il (dio)]] · [[Aerkamerbloko]] · [[IE-Munde]] · [[Unio Nacia de Studentoj de Nikaragvo]] · [[Moskva astronomia klubo]] · [[Armena Kongreso de Orientaj Armenoj]] · [[Astronomiala Kayereto]] · [[Kuriero Internaciona]] · [[Dibrivka]] · [[Diferenco inter pedofilio kaj pederastio]] · [[Atlantika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Hindioceana sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Pacifika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Sennacia Banko]] · [[Uljanovska Esperanto-klubo]] · [[Feliĉa primo]] · [[Lukiana skolo]] · [[Raŭpa ŝtupiranto]] · [[Jante]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Prezidanto de Rusio]] · [[Lunatiko (muzikgrupo)]] · [[Palmeros]] · [[Treviro (distrikto)]] · [[Erdélyi Római Katolikus Népszövetség]] · [[43-Vira Skuamiŝo]] · [[Vikipedio:Membiografio]] · [[Barmoodano]] · [[Lingva demokratio]] · [[Ĝiĝeleoj]] · [[Severe pozitiva tradona funkcio]] · [[Endemiaj birdoj de Okcidenta Afriko]] · [[Blovado]] · [[Milvo]] · [[Dvara]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri intelektaj posedrajtoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri mortpuno]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri naturaj rimedoj]] · [[Rajper]] · [[Misrijaoj]] · [[Tipoj de kotono]] · [[Tonsilabo]] · [[Belorusa listo de Katin]] · [[Iögo]] · [[Kuniga ŝraŭbaĵo]] · [[Svingrajdado]] · [[Sumbaj deciduaj arbaroj]] · [[Sen:esepera]] · [[Festo de Pola Aviado]] · [[Funebro en Pollando post morto de Johano Paŭlo la 2-a]] · [[Homoforo]] · [[Chupa-chupa]] · [[Diala Jurnaleto]] · [[Adorado de la Sanktega Sakramento]] · [[Volapükagased pro Nedänapükans]] · [[Ile]] · [[Ido reformita]] · [[Breathanach]] · [[Murlampo]] · [[Zülags]] · [[Liro (konkurso)]] · [[Ĉeĥa arto]] · [[Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno]] · [[Elingvo]] · [[Esperanto-eldonaĵoj eldonitaj en Brno]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1900-1914)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1919-1938)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1939-1945)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1946-1952)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1952-1968)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1969-1989)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1990-)]] · [[Historio de la Esperanto-klubo de Prago]] · [[Klubo de Esperanto-Amikoj en Svitavy]] · [[Laborista Unuiĝo Esperantista]] · [[Nikolao (festo)]] · [[Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo]] · [[Historia kelaro en Litoměřice]] · [[Kafejo Fenix (Ostrava)]] · [[Karsto ĉe Hranice]] · [[Katakomboj en Český Brod]] · [[Kaverno de Paclt]] · [[Kavernoj de rokaro en Adrŝpaĥ]] · [[Kavernoj de rokaro en Klokočí]] · [[Kavernoj de rokaro en Teplice]] · [[Kavernoj en Praĥovaj rokoj]] · [[Kazematoj en Vyšehrad]] · [[Keloj de Malnova Urbo (Prago)]] · [[Keloj en kastelo en Český Krumlov]] · [[Ek! (esperanto-klubo)]] · [[Monario]] · [[Esperanto-Rondo en IKEDA]] · [[Regiono (politiko)]] · [[Transkonduko (muziko)]] · [[Belorusa Liberiga Armeo]] · [[Administra kaj teritoria evoluo de Ostrava]] · [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj]] · [[Listo pri transloĝigo de 33 municipoj de Drahana montetaro (1940 - 1945)]] · [[Ko’ilidel]] · [[Kostenloser Esperanto-Kurs]] · [[Kreinto en Kabalo]] · [[Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj]] · [[Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio]] · [[Kulta libro]] · [[Kultura Esperanto-Asocio (Hungario)]] · [[Kunimperiestro]] · [[Kunlaborintoj de PIV]] · [[Esperantidoj de Weisbart]] · [[Esperanto-gramatiko por komencantoj]] · [[Kölcsey Egyesület (Carei)]] · [[Kvalitsensilo]] · [[Kvantodifinaj adjektivpronomoj]] · [[Kvintparenceco]] · [[Kyldíl]] · [[La Anima Evoluado]] · [[La Brazilaj Aruakoj]] · [[La Eta Spiru' - Salutu la Sinjorinon]] · [[La Floretoj de S. Francisko]] · [[La Herodo de Fleury]] · [[La homo; la vojaĝoj]] · [[La Instruo de Karl Marks]] · [[La Juna Batalanto]] · [[La juna verkisto]] · [[La kontribuo de la laboro ĉe la homiĝo de la simio]] · [[La Kordiego]] · [[La lasta ĉeĥo]] · [[La malgranda Svisujo]] · [[La Mortintoj kaj la mortantoj]] · [[La Panistino de la ebenaĵanoj]] · [[La pardonpetoj de la papo]] · [[La Pentroarto en la Malnova Hungarujo]] · [[La Porkino kun sep porkidoj]] · [[La Postdomo]] · [[La Samanta-Mukla-Parivarto]] · [[La senmorta kaj la senviva]] · [[La sesa raso]] · [[La skurila libro]] · [[La Suplemento de Kataluna Esperantisto]] · [[La Vojo al feliĉo]] · [[Laŭtmotiv']] · [[Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio]] · [[Labormigradoj de aŭvernjanoj]] · [[Laborsemajno]] · [[Landa Asocio de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] · [[Landa Skolta Organizo]] · [[Landnomoj en Esperanto]] · [[Lango (tekniko)]] · [[Lasta lekcio en Gotingeno]] · [[Latinigita Populara Alfabeto]] · [[Latino semplificato]] · [[Latinulo]] · [[Latisa KKD]] · [[Lazarus-efiko]] · [[Lenga Romance]] · [[Lernejana Esperanta Frataro]] · [[Libero kaj aŭtonomio senlimaj]] · [[Libertariano]] · [[Libraro Ludovika]] · [[Libroservo]] · [[Lignopunkturo]] · [[Lignoskulptada tendaro de Cernat]] · [[Liismo]] · [[Likaĵa kondukilo]] · [[Lindóia (persono)]] · [[LinguaFest']] · [[Lingva elemento]] · [[Lingva Festivalo en Ivanovo]] · [[Lingva Komitato de 1907/priskribo]] · [[Lingva prezento]] · [[Lingvo Kosmopolita]] · [[Lingvodidaktiko]] · [[Lingvolanĉilo]] · [[Lingvolisto/1/1]] · [[Lingvolisto/1/2]] · [[Lingvolisto/1/3]] · [[Lingvolisto/1/4]] · [[Lingvolisto/1/Indekso]] · [[Literatura Klubo (libroserio)]] · [[Literaturo en la skota lingvo]] · [[Loĝio Esperanto]] · [[Logos en la fino]] · [[Lokojaoj]] · [[Ludo esperanta]] · [[Lumbildmetodo]] · [[Magistra lingvo]] · [[Malbona lupo reenkarniĝinta]] · [[Malgranda Sinagogo de Satu Mare]] · [[Malgrandaj pensoj pri grandaj demandoj]] · [[Malgrandkvartala Foiro]] · [[Malnova Hyksos]] · [[Malnova Nikolaj-lernejo]] · [[Malpeza atletiko]] · [[Malriĉa en Spirito]] · [[Malsupra Kastela Fonto]] · [[MAMŰ]] · [[Mameshitogi]] · [[Man-ĉe-mane]] · [[MP4 (sinteza sango)]] · [[Esperanto-mecenatoj]] · [[Mamul-nomenklaturo]] · [[Marakvariejo Ostrava]] · [[Marbirdoj kaj homoj]] · [[Marista Esperantista Ligo]] · [[Marmorta Steleo]] · [[Maroka Esperanto-Asocio]] · [[Marvell PXA168]] · [[Masko (psikologio)]] · [[Mastra telefono]] · [[Materiiĝoj en Mantes]] · [[Mediaglifoj]] · [[Medicina sondilo]] · [[Meksika Esperanto-Asocio, a.c.]] · [[Meksikaj menonitoj]] · [[Melburna Esperanto-Asocio]] · [[Radio 3ZZZ]] · [[Eldonejo Mentor]] · [[Máté Göcsi]] · [[Meline's Bar]] · [[Mem-replikiĝo de DNA]] · [[Membroŝtato]] · [[Membronombroj de UEA]] · [[Metodo Lorenz]] · [[Mez-Voio]] · [[Meza Volgio]] · [[Micro Fine Droplet]] · [[Mikroregionoj de Alagoaso]] · [[Miksdialekto]] · [[Miksitaj lingvoj]] · [[Militliteraturo]] · [[Militrezista movado]] · [[Minoraj sokratanoj]] · [[Mitoj pri Tero]] · [[Moderna arkitekturo en Tiĉino]] · [[Mok’yorlak’ol]] · [[Monda Faktolibro]] · [[Monda libera itala]] · [[Monda Turismo]] · [[Mondezo]] · [[Mondi lingua]] · [[Mondlingvo (Weisbart)]] · [[Mongolio.info]] · [[Montara Junulara Semajnfino]] · [[Monumento de Carlo Bourlet]] · [[Monumento de Nikolaj Ovĉinikov]] · [[Monumento de Zamenhof]] · [[Moralo laika]] · [[Morecambe Bay Esperanto-Societo]] · [[Mormona estraro]] · [[Mormonaro por Paco kaj Egaleco]] · [[Motorboato Esperanto]] · [[Moviĝo de la vertebruloj]] · [[Mrštík]] · [[Muelcilindro]] · [[Muelejo de Haun]] · [[Mulo (planlingvo)]] · [[Mundelingvo (Lott)]] · [[Municipoj de Svislando]] · [[Murdo en beletro]] · [[Muscikapenoj]] · [[MusicExpress]] · [[Mustel-hundo]] · [[Muzeo Dan Andersson]] · [[Muzeo Diliĝenco]] · [[Naŭ detruitaj vilaĝoj]] · [[Nacia Esperanto-Komisiono]] · [[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]] · [[Naciludiloj]] · [[Naftoesploro de Hungario]] · [[Natura Floro]] · [[Naturscienca Muzeo Freiberg]] · [[Naturscienco, Mondkoncepto, Religio]] · [[Naxalitoj]] · [[Nazo-Teribo]] · [[Ne-pligrandiĝanta vico]] · [[Neŭtrala Esperanto-Centro]] · [[Nebibliaj dokumentoj de Kumrano]] · [[Nemoveblaĵa evoluigado]] · [[Neperfektaj spiritoj]] · [[Neskriba juro (Eŭropa Unio)]] · [[Ni parolas Esperante]] · [[Nia ĉiutaga pano]] · [[Nia lingvo Esperanto]] · [[Nigra Flago (Ĵurnalo)]] · [[Nigra platnaza simio]] · [[Nigra presbito]] · [[Nigra skatolo (Kio? Kie? Kiam?)]] · [[Nigrogrundoj]] · [[Nippon Esperanto-Societo]] · [[Noam Chomsky/Esperanto ne estas lingvo]] · [[Nobela titolaro]] · [[Nocio-sistemo]] · [[Nombradkanzono]] · [[Nomoj de Amerikaj landoj]] · [[NUN (retejo)]] · [[World English]] · [[Meĥanika prilaboro]] · [[Administracia juĝistaro en Aŭstrio]] · [[Administracia juĝistaro en Benino]] · [[Administracia juĝistaro en Egiptujo]] · [[Administracia juĝistaro en Libano]] · [[Administracia juĝistaro en Luksemburgo]] · [[Administracia juĝistaro en Turkio]] · [[Administraciaj juĝistaroj]] · [[Adson de Melk]] · [[Aerkanto]] · [[Agado pro radovaporŝipoj]] · [[Aglutina karaktero de Esperanto]] · [[Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj]] · [[Ajolo]] · [[Akademiaj Korektoj]] · [[Aki katolikaj-akademiistoj-domo]] · [[Akropolo (urboparto)]] · [[Aktuala reĝo de Francio]] · [[Akvoelektra akvobaraĵo]] · [[Akvopseŭdomuelejo]] · [[Akvoverŝa festo]] · [[Albana Esperanto-Instituto]] · [[Aleksandreis]] · [[Aligatorejo]] · [[Aligramo]] · [[Allsprachendienst Esperanto GmbH]] · [[Aloisia lingvo]] · [[Alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] · [[Alta simulaĵo]] · [[Amatora radia komuniko]] · [[Ambrózia Kiadó]] · [[Amerika kosmo]] · [[Amerika lingvo]] · [[Amerikano (planlingvo)]] · [[Amerisko]] · [[Amika rondo]] · [[Amikeco Esperanto-Asocio]] · [[Amo kaj perforto en la biblia Dio]] · [[Analoj de EASP]] · [[Ando-ekvatora lingvaro]] · [[Aĉetkontrakto]] · [[Aŭksilingvo]] · [[Aŭstria Esperanto-Movado]] · [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantista]] · [[Aŭstria Ligo de Blindaj Esperantistoj]] · [[Aŭtonoma Muziknotado]] · [[Antaŭrigardilo (grafikredaktilo)]] · [[Antaŭrigardilo (tekstredaktilo)]] · [[Antido]] · [[Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis]] · [[Apokalipso (oratorio)]] · [[Aprila artikolo]] · [[Apudurba vagono]] · [[Arci Esperanto]] · [[Ardes (romano)]] · [[Argadora kalendaro]] · [[Arkaismoj de Esperanto]] · [[Arkeopterigo glisilo]] · [[Artemisia]] · [[Artistkolonio de Aleșd]] · [[Artistkolonio de Baia Sprie]] · [[Artistkolonio de Lăzarea]] · [[Artistkolonio de Valea Jiului]] · [[Artistokolonio de Baia Sprie]] · [[Artisttendaro de Baia Mare-Târgu Lăpuș]] · [[Artisttendaro de Valea Homorodului]] · [[Arumo (lingvo)]] · [[Asocia respubliko Jugoslavio]] · [[Asocio de Mongolaj Verkistoj]] · [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj]] · [[Asocio Kordova de Esperanto]] · [[Astraĥana societo de esperantistoj]] · [[Atmosfera sorbo kaj difuzo]] · [[Aventuro (tekstaventuro)]] · [[Balotrajtisto]] · [[Bankfaka Esperanta Asocio Tutmonda]] · [[Barĝo de la Mortintoj]] · [[Barcelon-Provinca Esperantista Renkontiĝo]] · [[Baseno de Kaŝino]] · [[Baseno Superĉiko]] · [[Batalo de Don]] · [[Baza Angla Reformita]] · [[Baza Radikaro Oficiala]] · [[Baza vortaro en mandarena lingvo]] · [[Becos Traders]] · [[Beginejaj Festoj]] · [[Belga migrado al norda Francio]] · [[Bengallingva literaturo]] · [[Berchtesgadenaj kondiĉoj]] · [[Berlina informilo]] · [[Betebeto]] · [[Betlehemoj de Česká Třebová]] · [[Betona strukturo]] · [[Biaphra Milhomem]] · [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]] · [[Sevila Esperanto-Asocio]] · [[Transliterumo de Esperanto]] · [[Dônage]] · [[Duonsekaj tropikoj]] · [[EBLOGO]] · [[Edelmann-Banendregt]] · [[Eduard Kruspe]] · [[Egala balotrajto en Finnlando]] · [[Ekologia socialismo]] · [[Ekstersistema radiko]] · [[Ekumena Komisiono]] · [[El la nova ĝardeno]] · [[Eldonoj de SAT]] · [[Elektrona mapo de la Muzeo de la Imperiestra Palaco]] · [[Elemento por transmisio de rotacia movo]] · [[Elo (lingvo)]] · [[Emiliano Zapata (Veracruz)]] · [[En Svislando]] · [[Enciklopedio Cigneta]] · [[Enciklopedio Simpozio]] · [[Enmurigita!]] · [[Envitra transskribado]] · [[EO Communicator]] · [[Epistoloj de Paŭlo]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (dua sezono)]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (unua sezono)]] · [[Erdélyi Gazda (Nagyenyed)]] · [[Erdélyi Gazda- Aiud]] · [[Erdélyi Kézművesek Egyesülete]] · [[Esperando]] · [[Esperant']] · [[Esperanta Evoluo]] · [[Esperanta Ligilo]] · [[Esperanta regno]] · [[Esperanta Retradio]] · [[EsperanTago]] · [[Esperantaj lokoj en Berlino]] · [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el araba fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el franca fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el germana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el hispana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el portugala fonto]] · [[Esperantilo]] · [[Esperantista Junularo]] · [[Esperantista Migrado Aŭtuna]] · [[Esperantista Vagabonda Klubo]] · [[Esperantista Voĉo]] · [[Esperantlingva literaturo en la reto]] · [[Esperanto de Antido]] · [[Esperanto de centraj imperioj]] · [[Esperanto Eksport']] · [[Esperanto en la 80-aj jaroj]] · [[Esperanto en medicino]] · [[Esperanto en universitatoj]] · [[Esperanto Federacio de Kvinslando]] · [[Esperanto Federacio de Viktorio]] · [[Esperanto Gento]] · [[Esperanto MUD]] · [[Esperanto-ĉeĥaj vortaroj]] · [[Esperanto-aktoro]] · [[Esperanto-arkivo]] · [[Esperanto-domo Barlaston]] · [[Esperanto-ekzameno]] · [[Esperanto-Grupo Bremen]] · [[Esperanto-Grupo de Warwick]] · [[Esperanto-hebreaj vortaroj]] · [[Esperanto-informado]] · [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]] · [[Esperanto-Ligo Berlin]] · [[Esperanto-Ligo de Okcidentaŭstralio]] · [[Esperanto-Ligo de Saksio-Anhalto]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Instruado]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Librejoj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Turismo]] · [[Esperanto-radio en Francio]] · [[Esperanto-Radio Jászberény]] · [[Esperanto-Societo Bazelo]] · [[Esperanto-Societo de Metropola Atlanto]] · [[Esperanto-Societo de Nov-Anglio]] · [[Esperanto-Societo de Sidnejo]] · [[Esperanto-Societo Sudharco]] · [[Esperanto-vortaro (diversaj)]] · [[Esperanto? Plenbuŝe!]] · [[Esperantomondo]] · [[Esperantotur]] · [[Espero (teatro)]] · [[Espero Framasona]] · [[Espero Kristana]] · [[Esplora universitato]] · [[EsPodkasto]] · [[Estonto (klubo Linco)]] · [[Estraro de IEL 1936-1938]] · [[Estraro de IEL 1938-1947]] · [[Estraro de UEA 1909-1911]] · [[Estraro de UEA 1928-1931]] · [[Estraro de UEA 1939-1947]] · [[Estraro de UEA 1950-1953]] · [[Estraro de UEA 1953-1955]] · [[Listo de Esperanto-tradukoj]] · [[Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio]] · [[Enzim-efik-meĥanismoj]] · [[Vásárhelyi Találkozó]] · [[Voĉoj de Pioniroj]] · [[Voĉoj el Japanio]] · [[Volgia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Vortaro (programo)]] · [[Vortgrupaj gramatikoj]] · [[Vortludoj aŭ kalemburoj]] · [[Vorto-Mozaiko]] · [[Vortoj de Macue Sasaki]] · [[Vortostoko de Baza Angla]] · [[Wacker Siltronic]] · [[Weltsprache (Eichhorn)]] · [[Weltsprache (Volk kaj Fuchs)]] · [[Werbelliner Gewässer]] · [[Wireless Intel SpeedStep]] · [[Ysian]] · [[Zagreba metodo]] · [[Zamenhofaj Vortoj]] · [[Zenano (vesto)]] · [[Ziĝu'jŭan-parko]] · [[Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok]] · [[Ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeĥaj serioj]] · [[Ĉeĥlingvaj verkoj]] · [[Ĉeboksara Esperanto-Centro]] · [[Ĉefa fokuso]] · [[Ĉefverkoj de la mondliteraturo]] · [[Ĉekoj internaciaj]] · [[Ĉina grupo]] · [[Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj]] · [[Ĝenova Esperanto-Rondo Studenta]] · [[Ĝermanida grupo]] · [[Ĝermolisto de Esperanto-asocioj]] · [[Ĝermolisto de fakverkoj]] · [[Ĝermolisto de hidraŭlikaj servomekanismoj]] · [[Ĝismorta duelo kaj kontraŭreformacio]] · [[Ĝisostulo]] · [[Ĥaĝi Mamsurov]] · [[Ĥuŝpuo]] · [[ŜĈKĤLando]] · [[Ŝanĝoj inter la malnovnordlanda kaj islanda lingvoj]] · [[Ŝanceliĝo]] · [[Ŝip-terminoj]] · [[Ŝipa trafiko]] · [[Ŝraŭbeciganta ŝraŭbeco]] · [[Ŝraŭbuma tubjuntilo]] · [[Ŝramanismo]] · [[Vortkunmeto en Esperanto]] · [[Eŭrogloto]] · [[Eŭrolingvo]] · [[Eŭropa lingvo (Jago)]] · [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] · [[Eŭropo ĉe la Abismo]] · [[Estraro de UEA 1947-1950]] · [[Estraro de UEA 1955-1956]] · [[Estraro de UEA 1956-1959]] · [[Estraro de UEA 1959-1962]] · [[Estraro de UEA 1971-1974]] · [[Estraro de UEA 1983-1986]] · [[Estraro de UEA 1986-1989]] · [[Estraro de UEA 1989-1992]] · [[Estraro de UEA 1995-1998]] · [[Estraro de UEA 1998-2001]] · [[Etem]] · [[Etimologia internacia lingvo]] · [[Etimologio de nomoj de kantonoj de Okcidenta Virginio]] · [[Európai Idő Kiadó]] · [[Evoluintaj klasoj (Bellato)]] · [[Evoluintaj klasoj (Cora)]] · [[Fabela mondo de fantomoj]] · [[Fabrikistoj de Bekflutoj]] · [[Facila Vento]] · [[Fajrokurado]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko]] · [[Fakaj Esperanto-vortaroj pri medicino]] · [[Fakaj verkoj en Esperanto]] · [[Fako (figure)]] · [[Fakverko:Ekologio]] · [[Fakverko:Enciklopedioj]] · [[Fakverko:Etnologio]] · [[Fakverko:Farmakologio]] · [[Fakverko:Fervojo]] · [[Fakverko:Filatelo]] · [[Fakverko:Filozofio]] · [[Fakverko:Geologio]] · [[Fakverko:Juro]] · [[Fakverko:Kemio]] · [[Fakverko:Komerco]] · [[Fakverko:Konstrutekniko]] · [[Fakverko:Ledoj, peltoj]] · [[Fakverko:Lingvistiko, terminologio]] · [[Fakverko:Medicino]] · [[Fakverko:Muziko]] · [[Fakverko:Psikologio]] · [[Fakverko:Scienco]] · [[Fakverko:Telefono]] · [[Fakverko:Zoologio]] · [[Fama Ĉefturo]] · [[Famaj kantistoj]] · [[Familia Historia Biblioteko]] · [[Familia Sancti Hieronymi]] · [[Family Pastimes]] · [[Fantascienco]] · [[FaRo]] · [[FIPS-kodo (Usono)]] · [[Hejma Evangelia Studo]] · [[Fenicoj en Brazilo]] · [[Ferenctanya]] · [[Fernando Arrabal/Bibliografio/malneto]] · [[Festivalo de Maribor]] · [[Festivalo LaSemo]] · [[Fia koincido]] · [[Fides qua fides quae]] · [[Filozofia Asocio Tutmonda]] · [[Finaĵvorto]] · [[Flagoprotokolo]] · [[Fleksebla akumulo]] · [[Floresta (Paranao)]] · [[Flugiloj de Malfacila Vento]] · [[Flugo de strigoj]] · [[Foirplaco de Karlovy Vary]] · [[Fokso-Nukso]] · [[Folihava lignoplanto]] · [[Fondaĵo Joseph Ratzinger-Benedikto la 16-a]] · [[Fonduso por Esperantologiaj Studoj]] · [[Fonetika bild-skribo]] · [[Fororkestro]] · [[Framasona Esperanto]] · [[Framasonisma loĝio Lázaro Luiz Zamenhof]] · [[Francaj tradiciaj dancoj]] · [[Fratoj Lukaŝidoj]] · [[Frazosintakso]] · [[Free Esperanto Course]] · [[Fremdlingva Eldonejo (Sofio)]] · [[Freqüències]] · [[Frua Esperanto-movado en Finnlando]] · [[Fulgur Kiadó]] · [[Fulma angla]] · [[Fundamento Tonsilaba]] · [[Funelterapio]] · [[Gaciça]] · [[Gamo de Bharata]] · [[Gardanto de la Afero de Dio]] · [[Garielo Haller]] · [[GNIS-kodo (Usono)]] · [[Principo de komplementeco]] · [[Pro-Print Könyvkiadó]] · [[Problemo de la origino]] · [[Procezaŭtomacia terminaro]] · [[Procezo (naturscienco)]] · [[Progressiva]] · [[Proklamo de Poznano]] · [[Proklamoj de Bab]] · [[Proklamoj de Baha'u'llah]] · [[Proponoj por la esperantigo de katalunlingvaj loknomoj]] · [[Propozicio-sintakso]] · [[Propraj Nomoj en Esperanto]] · [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]] · [[Provizanto de retservoj]] · [[Pseŭdotelefono]] · [[Puŝo (fiziko)]] · [[Putonghua - vortaro en - hànyu pīnyīn]] · [[Quinto Lingo]] · [[Radiadŝirma betono]] · [[Radika Angla]] · [[Radikoj kun vira signifo]] · [[Radio Aktiva]] · [[Radio Esperanto (Radio Libertaire)]] · [[Radio Esperanto (reta)]] · [[Radio Verda]] · [[Radio-Club Espérantiste de France]] · [[Raetia lingvo]] · [[Rajtigitaj Delegitoj]] · [[Rakontoj por Geknaboj]] · [[Reĝa Muzeo por Belaj Artoj (Nederlando)]] · [[Rebato-Servo]] · [[Reciproka malinstigo]] · [[Reenkorpiĝo]] · [[Reformita Esperanto (McCoy)]] · [[Regionaj religioj]] · [[Regionaldekan]] · [[Regiono (statistiko)]] · [[Regnestro]] · [[Reguligita Angla lingvo]] · [[Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo]] · [[Rekordoj de mamuloj]] · [[Rektlinia prem-multiplikilo]] · [[Relajsa aŭtomata regado]] · [[Religiaj agantoj]] · [[Religio de Amo]] · [[Religioj de Amerikaj negroj]] · [[Religioj en Oberhausen]] · [[Remo Bellini]] · [[Renkontiĝo de Calais]] · [[Respondeca pragmatismo]] · [[Restaĵa homeculo]] · [[Retejo.net]] · [[Returna kondukilo]] · [[Revista Brazileira]] · [[ReVo kaj Esperanto]] · [[Rhan]] · [[Rhein-Main-Ligo Esperantista]] · [[Rheinau-Ligo]] · [[Rikoltilo]] · [[Riverogrundo]] · [[Rokoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Ronda Tablo (Kameloto)]] · [[Rondodanco de Argenton]] · [[Ronildo Miranda]] · [[Rotacia neĝplugilo 2]] · [[Rozkrucaj monografioj]] · [[Rubenaj refrenoj]] · [[Ruhr-Espero]] · [[Rusa Ŝtatobaleto]] · [[Rusa skolo]] · [[S. Elgo]] · [[Sabatistoj]] · [[Sabima cifero]] · [[SabzAndiŝan Organizaĵo]] · [[Sakarido]] · [[Sakrado]] · [[Samopiniulo]] · [[Samseksemo kaj spiritismo]] · [[San-Min Sendependa Ĉina Mezlernejo]] · [[Sanatorio - Kurac-Hotelo Imperial]] · [[Sanatorio Richmond]] · [[Sankt-Peterburga Interlingvistika Rondo]] · [[Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo]] · [[Sanmarineca Universitata Sesio]] · [[Sano (bulteno)]] · [[Sano. Strategio por ŝanĝo]] · [[Sanprotekto]] · [[Sardona-Glaĉero]] · [[Saturiĝo de la oksigeno en la sango]] · [[Scienca Fundamenta Esperanta Terminaro]] · [[Seattle Esperanto Society]] · [[SEJM-konferenco]] · [[Seksa konstitucio]] · [[Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado]] · [[Sekureca kriterio]] · [[Sekureca meĥanismo]] · [[Sekureckontrola testvalizo]] · [[Sellenger's Round]] · [[Sema legomo]] · [[Semajno de Internacia Amikeco]] · [[Biblioteca-Museu Balaguer]] · [[Biblioteko de Davidov]] · [[Biblioteko de UEA]] · [[Biciklaj vojoj (Elba Grejsmontaro)]] · [[Bielatal (Saksa Svislando)]] · [[Bildarkivo Aŭstria]] · [[Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva]] · [[Birada sistemo]] · [[Bird-aŭgurado]] · [[Birdoj de Svedio]] · [[Birdoprotektado]] · [[Birdoprotektanta organizaĵo]] · [[Bjørn (firmao)]] · [[Blankavostuloj]] · [[Blankbarbulo]] · [[Blankkapa presbito]] · [[Blazonaj ornamoj]] · [[Blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] · [[Blinda Gardisto]] · [[Blindula Instituto Klar]] · [[Bohema Esperanto-Servo]] · [[Bohema Klubo Esperantista]] · [[Bolonja Esperanto-Grupo]] · [[Librejo Azia]] · [[Librejo Klimo]] · [[Borso de laboro]] · [[Botanika terminaro]] · [[Botelvakuigilo]] · [[Brandoniano]] · [[Bratislava pordego (Komárno)]] · [[Brazila Birdsimfonio]] · [[Brazila Katolika Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Breda maturiĝo]] · [[Bretaro (projekto)]] · [[Bretona Esperanto-Koruso]] · [[Brevier-Himnoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Kristnaska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Paska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Sanktuloj]] · [[Bufintona-Barba-Bima ortografio]] · [[Bugleoj]] · [[Bulgara ekspresa lokomotivo 1D1]] · [[Bulonjo 2005]] · [[Calera]] · [[Castro (Paranao)]] · [[Causa belli]] · [[Cedrolando]] · [[Centra Dialekto]] · [[Centra Oficejo pri Bonfarto de Infanoj de Nepalo]] · [[Centrale Esperanto-Boekhandel]] · [[Centro pri aŭdo kaj lingvo Zuriĥo]] · [[Ceremonio de transiro]] · [[Chrodisonian]] · [[Ciferaro]] · [[Ciganaj fanfaroj]] · [[Ciganio]] · [[Cirkaj infanoj]] · [[Cirkvito-skemo]] · [[Citlaltépetl (Veracruz)]] · [[Ciucul de Jos]] · [[Civita Banko]] · [[Coatzacoalcos (Veracruz)]] · [[Cocoa Camino]] · [[Crusoe SE]] · [[Csíki Természetjáró és Természetvédő Egyesület]] · [[Cx486SRx/DRx]] · [[Danub-konfederacia plano]] · [[Datoj kaj faktoj pri la paca movado]] · [[De animo al animo]] · [[De Francisko el Asizo por vi]] · [[Debrecena Bulteno]] · [[Dehelenigo de kristanismo]] · [[Deklaracio por etnista humanismo]] · [[Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj]] · [[Demokratio kaj Kristanismo]] · [[Dentrada trakciilo]] · [[Derivita juro (Eŭropa Unio)]] · [[Detalisto]] · [[Deutsche Solar]] · [[Diaocha-lago]] · [[Discutindo língua portuguesa]] · [[Diservo en Esperanto]] · [[Disko (sporto)]] · [[Diskutkunvenoj de KEJ]] · [[Distililo (alkoholo)]] · [[Distingokapablo (optiko)]] · [[Dobrá nad Ondavou]] · [[Dokumentoj de Komunismo]] · [[Dokumentoj kaj materialoj]] · [[Domaša]] · [[DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj]] · [[Domkonstruado]] · [[Donkiĥoto (stereotipo)]] · [[Dorsoturnoj]] · [[Dosiano]] · [[Drop Modulation]] · [[Du Majstro-noveloj]] · [[Eldonejo Bookart]] · [[Seminario de Esperanto de KKE]] · [[Senbedaŭre amo rabas]] · [[1-a Sud-Brazila Renkontiĝo de Esperanto]] · [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[1234-regulo]] · [[19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo]] · [[2004 (planlingvo)]] · [[A History of the Esperanto League for North America, Inc.]] · [[A-karaktera radiko]] · [[Aawaaniaan]] · [[Abstrakta mondo]] · [[Acidorezistado]] · [[Adelboden Hejmletero]] · [[Ader & Borel]] · [[Administracia juĝistaro en Alĝerio]] · [[Administracia juĝistaro en Belgio]] · [[ASK IR]] · [[Nomoj de kontinentoj]] · [[Nomoj en Asteriks]] · [[Nord-Amerika Junulara Tendumado]] · [[Nordamerikanische Wochen-Post]] · [[Nordia mitologio]] · [[Noria de Ángeles]] · [[Normlingva Esperanto]] · [[Novaĵoj el Rusio]] · [[Nove auxilia]] · [[Novesperant]] · [[Novialo-Akademio]] · [[Novilatin (Beermann)]] · [[Novilatin (Blondel)]] · [[Novkastela Esperanto-Societo]] · [[Novkreitaj ŝtatoj]] · [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] · [[Novpagana festo]] · [[Oazo de Esperanto]] · [[Obenzayet]] · [[Observatorio (bulteno)]] · [[Oficiala Jarlibro de la Esperanto-movado]] · [[Oficialaj vortoj]] · [[Oficiroj de Titanic]] · [[Ohia ortografio]] · [[Okcident-nordia lingvaro]] · [[Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Omnésio]] · [[Ondo-Esperanto]] · [[Onpu Channel]] · [[Operaciaj programoj]] · [[Operaco en Auvers-sur-Oise]] · [[Optezo]] · [[Oregon trade language]] · [[Organizo por Sociaj Asocianoj en Kimrio]] · [[Orgasma festotago]] · [[Orient-nordia lingvaro]] · [[Orientiga instruado]] · [[Origina juro (Eŭropa Unio)]] · [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] · [[Ormarborda Esperanto-Grupo]] · [[Pado de Historioj de la Malsupra Urbo]] · [[Pahacharhe]] · [[Palacoj en Wallenstein-strato]] · [[Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato]] · [[Pallas Kulturális Egyesület]] · [[Pannjo]] · [[Papago (muziko)]] · [[Papaj komisionoj]] · [[Paradiesische Passage]] · [[Paragvajaj ĉakaj menonitoj]] · [[Pararendzino]] · [[Parkurbo Esperanto]] · [[Parolado de Zamenhof en 1907 en la Gildohalo de Londono]] · [[Paroladvojaĝo]] · [[Parto de maŝino]] · [[Pasilogio]] · [[Pasivaj participoj]] · [[Patro parolas al siaj infanoj (privata revelacio)]] · [[Pekina Esperanto-Asocio]] · [[Pensilvanigermana literaturo]] · [[Penso kaj vivo]] · [[Perfektiga Esperanto-Kurso]] · [[Periodaj san-testoj]] · [[Permana elektra generilo]] · [[Pernambuco Esperantista]] · [[Petőfi Sándor Művelődési Egyesület]] · [[PhotoREt III]] · [[PhotoREt Pro]] · [[Pilgrimloko Hory (Česká Třebová)]] · [[Pinarbara Esperanta Grupo]] · [[Pinglohava lignoplanto]] · [[Pioniro de Esperanto]] · [[Placo de Hradčany]] · [[Plena indukto]] · [[PlusMedia Station]] · [[Pneŭmate regata direkta valvo]] · [[Podetala prezo]] · [[Pogranda prezo]] · [[Poliglota vortaro]] · [[Polis Könyvkiadó]] · [[Pomarba kancero]] · [[Popola labor-universitato]] · [[Populara Esperanto-Biblioteko]] · [[Por ekologia socio]] · [[Portretoj de profetoj]] · [[Societo Nyelv-Irodalom-Tanítás]] · [[Teatro Nézőpont]] · [[Teatro Oberon Csőszínház]] · [[Poŝta Muzeo (Budapeŝto)]] · [[Poŝta Muzeo en Ópusztaszer]] · [[Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno]] · [[Poŝtoficistoj de Titanic]] · [[Pragaj Sonoriloj]] · [[Prahomaj laboriloj]] · [[Prenita juĝisto]] · [[Prepara konferenco por internacia radiotelefonia interkonsento]] · [[Preria Paco-Parko]] · [[Print Image Matching (teknologio de printado)]] · [[Pola Esperanto-Delegitaro]] · [[Teroterapio]] · [[TerraCottem]] · [[Testa versio]] · [[Testamento de Bab]] · [[Tetrasociologio]] · [[Thália Rt.]] · [[The Mary and Dorothy]] · [[The Shiva Furnace]] · [[Tibeta problemo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/malneto]] · [[Tiel diris la majstro]] · [[Tiel sonis...]] · [[Tino (planlingvo)]] · [[Tio okazis en la jaroj 2000 kaj 3000]] · [[Tjerradentra (or-kulturo)]] · [[Tolkienaj runoj]] · [[Tombo de Sankta Paŭlo]] · [[Tone (programo)]] · [[Toowoomba Esperanto-Societo]] · [[Tour de France (metiartoj)]] · [[Tradiciaj vestoj de Batz]] · [[Tradiciaj vestoj de Uzbekio]] · [[Tradiciismo]] · [[Traduki (programo)]] · [[Tradukita literaturo]] · [[Transhumanisto]] · [[Transigo de flu-kvanto]] · [[Transira Angla]] · [[Transporta aŭtokuvo]] · [[Transportadogeoteĥniko]] · [[Traperko]] · [[Tredfiksilo]] · [[Tri koboldoj]] · [[Tri koboldoj/Enhavo de la Ora Libro]] · [[Tributglaĉero]] · [[Trimoo]] · [[Trio (muzika formo)]] · [[Trobo]] · [[Trohantera indekso]] · [[Trolebusa kontakta lineo]] · [[Tuba ŝraŭbaĵo]] · [[Tukaneto]] · [[Tumultoj en Francio]] · [[Tutafrikaj koloroj]] · [[Tutarabaj koloroj]] · [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] · [[Tutmonda Kolektanto]] · [[Tutrusia konstitucianta asembleo]] · [[Unial (Weisbart)]] · [[Unikodkapabla programo]] · [[Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH]] · [[Universal (Decormis)]] · [[Universala Esperanto-Asocio (libro)]] · [[Universala Framasona Ligo]] · [[Universala lingvo (Letellier)]] · [[Universala lingvo (Martinez)]] · [[Unua Esperanto-monumento de Linco]] · [[Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno]] · [[Unua Virina Grupo Esperantista]] · [[Unua-aĵoj esperantistaj]] · [[Unusilabaĵo]] · [[Urbario (registro)]] · [[Urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Usonaj poŝtaj mallongigoj]] · [[Vaginalo]] · [[Valea Feernicului]] · [[Variable Dot Size]] · [[Varmokurenta derivaĵo]] · [[Varmomaŝino]] · [[Vasváry-vilao]] · [[Vegetaĵara mapo]] · [[Veltpiĉno]] · [[Venecio, trafiko]] · [[Verband deutscher Esperantisten]] · [[Verboj transiraj kaj netransiraj]] · [[Verbotempoj de dependaj propozicioj]] · [[Verbotempoj Kompleksaj]] · [[Verda Masko]] · [[Verda Parnaso]] · [[Verda Signalo]] · [[Verdalgoj]] · [[Vespergazeto]] · [[Veterán Autó és Motor]] · [[Veturilproduktado de Hungario]] · [[Vid-ekologio]] · [[Vintraj Cikloj]] · [[Vitra altaro en Dobrá Voda]] · [[Vivanta latino]] · [[Vivoprincipo]] · [[Volapuka reformo de Jong]] · [[VTOL Aircraft - Ray]] · [[Esperanto dum la Unua Mondmilita periodo]] · [[Virinaj nomoj en Esperanto]] · [[Seneko Grandio]] · [[Senfina spaco]] · [[Sennacieca historio]] · [[Senutila amasbuĉado]] · [[Serio Stafeto]] · [[Serva Centro]] · [[Signalflago]] · [[Silver Birch]] · [[Simbolo de Bowers]] · [[Simboloj kaj signoj]] · [[Simia kaptilo]] · [[Simpligita angla lingvo]] · [[Singaso-sunreaktoro]] · [[Sinjoro Vento kaj Sinjorino Pluvo]] · [[Sinkronismo (historio)]] · [[Sinmortigo en beletraj verkoj]] · [[Sinonimoj en Esperanto]] · [[Sintaksa finaĵo]] · [[Skribistoj (Biblio)]] · [[Skvamoformulo]] · [[Slipara Vortaro]] · [[Slovenaj aŭtovojoj]] · [[Smultron och Sojamjölk]] · [[Sociala merkata ekonomio]] · [[Sociedad de Tasación]] · [[Societo por Mondamikiĝo]] · [[Societo Sankta Miĥaelo]] · [[Societo svisa pri odontologio kaj stomatologio]] · [[Solena veturo de aŭtomobilaj veteranoj (Mladá Boleslav)]] · [[Someșul Rece (rivero)]] · [[Somera Universitato]] · [[Sonfiguroj]] · [[Specialiĝo]] · [[Specoj de lingvo]] · [[Specoj de loknomoj]] · [[Spiralo de perforto]] · [[Spirita konsterniteco]] · [[Spirito de Vero]] · [[Sporta Esperantista Ligo]] · [[Stalin kaj Esperanto]] · [[Statistiko de Esperantujo]] · [[Statuaro de la Plej Sankta Triunuo (Jáchymov)]] · [[Statuto de UEA]] · [[Steinpeißer]] · [[Stenografa Instituto Tutmonda]] · [[Strix (gazeto)]] · [[Strukturformiĝo]] · [[Studenta Esperanto-movado]] · [[Studoj pri interlingvistiko: festlibro omaĝe al la 60-jariĝo de Detlev Blanke]] · [[Sub la signo de socia muzo]] · [[Suba Algovio]] · [[Suba Kanado]] · [[Subgubernio]] · [[Subvencio Cigno]] · [[Sud-Azia Komitato (SAK)]] · [[Sudlankaŝira Esperanto-Grupo]] · [[Sudorienta Esperanto]] · [[Sulfata akvo]] · [[Sun King Technology]] · [[Superaj spiritoj]] · [[Supereco de Esperanto super la naciaj lingvoj]] · [[Supra Algovio]] · [[Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto]] · [[Sur nejŝaburaj aleoj]] · [[Surdorsigo]] · [[Survoje al la kosma konscio]] · [[Susticacán]] · [[Sven kaj Siv]] · [[Svisa domoasocio]] · [[Svisa fondaĵo por la fotografio]] · [[Svisaj festoj kaj kutimoj]] · [[Szentisvánbaksa]] · [[Esperanta Teknika Medicina Vortaro]] · [[Tagblatt-Bibliotek]] · [[Tageventoj de 2004]] · [[Tageventoj de 2005]] · [[Tageventoj de 2007]] · [[Tago de infana malarmado]] · [[Tago de la libro]] · [[Tago de Pola Setlinto]] · [[Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj]] · [[Taiedo di Chions]] · [[Teatra trupo de Literatura Mondo]] · [[Teatro Joakim Vujić]] · [[Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] · [[TEJO-aktuale]] · [[Teknika redakto]] · [[Telegalerio]] · [[Telegrafistoj de Titanic]] · [[Telekomunikada Spektaklejo]] · [[Temludo]] · [[Tempolinio (Freiberg3)]] · [[Tempolinio (Freiberg4)]] · [[Tempolinio de Freiberg]] · [[Teraj akompanantoj]] · [[Teritoria evoluo de Essen]] · [[Teritorio de UEA]] · [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] · [[TM5800EL 933 MHz]] · [[TRAKT]] · [[Kontraŭpieduloj]] · [[Kontraŭuloj de Esperanto]] · [[Kontrakto de Helsinko]] · [[Kontraktoj de membroŝtatoj inter si (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj inter membroŝtatoj kaj eksteraj ŝtatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Konuoloĝio]] · [[Konvencio de Montreux]] · [[Konvencioj de Vieno pri diplomatio]] · [[Kopso (kooperativo)]] · [[Korea transliterumo de esperanto]] · [[Koresponda Kurso de GDREA]] · [[Korta fotografado en Ĉinio]] · [[Kosino (Moskvo)]] · [[Kosma angla]] · [[Kosmaj planlingvoj]] · [[Internacia Labor-Oficejo]] · [[Internacia latino]] · [[Internacia Sciencista Dokumentaro]] · [[Internacia Unio Esperantista]] · [[Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj]] · [[Internaciismo kaj purismo]] · [[Internationale Spieltage SPIEL]] · [[Interreta rolludo]] · [[Interrilatoj spirito-materio]] · [[Intertajda zono]] · [[Inversiga filmo]] · [[Io-ujo-batalo]] · [[Islama rego]] · [[Istvan Bierfaristo]] · [[Ixtlán]] · [[JAGI]] · [[Jaroj en filmo]] · [[Je la nomo de l' vivo]] · [[JEFO-Vikio]] · [[Jemanĵao]] · [[Jesuo kaj Magdalena]] · [[Jiménez (Michoacán)]] · [[Juĝa neŭropatologio]] · [[Jubilea Libro 1903 - 2003]] · [[Juda kvartalo (Maribor)]] · [[Judaj terminoj]] · [[Junto (hidraŭliko)]] · [[Jura-Esperanto]] · [[Jutlanda regionismo]] · [[Kaŝslipeto]] · [[Kaŭna Esperanto-Societo]] · [[Kakolalio]] · [[Kalopieduloj]] · [[Kanada universitata piedpilko]] · [[Kapelo de Sankta Andreo]] · [[Kapitano Ciborgo]] · [[Kapitano Pafo]] · [[Kapsulraŭpo]] · [[Kara Junula Nescio]] · [[Karbodeponejo]] · [[Karbondioksido en ekonomio]] · [[Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert]] · [[Kasitoj]] · [[Kasuelo]] · [[Kataluna Esperantista Renkontiĝo]] · [[Kataluna Inform-Servo Televida]] · [[Kataluna kristnaska ciklo]] · [[Katoj kaj ĉevaloj]] · [[Katolika Nacio]] · [[Kavkornuloj]] · [[Kazo post ''kiel'']] · [[Keldârê]] · [[Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj]] · [[Kie estas la eklezio de Kristo]] · [[Kio? Kie? Kiam? (muziko)]] · [[Kirnitzschtal]] · [[Kistermelők Lapja]] · [[Klara lingvo]] · [[Klasifiko de etnoj]] · [[Klasifiko de loknomoj]] · [[Klasika araba triangulo]] · [[Klosterneuburg (urbo)]] · [[Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo]] · [[Kodo Roosevelt]] · [[Kolombio:Esperanto-movado]] · [[Komerca utiligo de Esperanto]] · [[Komercista Esperanto-Unio]] · [[Komitato de Ĝeneva UEA 1938-1947]] · [[Komitato de IEL 1938-1947]] · [[Kompanio de Senegalo]] · [[Komputaj kodoj]] · [[Komunista Internacio (rilato al Esperanto)]] · [[Komunumoj de distrikto Mureș]] · [[Komunumoj en distrikto Arad]] · [[Komunumoj en distrikto Brașov]] · [[Komunumoj en distrikto Caraș-Severin]] · [[Komunumoj en distrikto Covasna]] · [[Komunumoj en distrikto Sibiu]] · [[Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano]] · [[Kondiĉa probabla denseca funkcio]] · [[Kongo-kordofana lingvaro]] · [[Kongresa kuriero]] · [[Konsisto de la Esperantistaro]] · [[Konsisto kaj strukturo de materio]] · [[Konsonantoj en Esperanto]] · [[Konstanta Kongresa Sekretario]] · [[Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj]] · [[Konstruaĵoparto]] · [[Konstruita medio]] · [[Konstrukcio (tekniko)]] · [[Konsulo (Esperanto-movado)]] · [[Kontraŭdiagonala matrico]] · [[Kontraŭlika rezisto]] · [[Kontrakta juro (Eŭropa Unio)]] · [[Kontrakto de Hachette]] · [[Kontraktoj de la eŭropaj komunumoj (Eŭropa Unio)]] · [[Teatro Kiss Stúdió]] · [[Karaokeo en Esperanto]] · [[Listo de iranaj artistoj]] · [[Kantono Ferguson]] · [[Cetacoj kaj la homo]] · [[Gastrolo]] · [[Geŭzomedalo]] · [[Geko-rubando]] · [[Gema simbolismo]] · [[Genealogio de Báb]] · [[Generacio Y (blogo)]] · [[Gesta Eŭfonio]] · [[Gloraj virinoj]] · [[Gogo kaj liaj amikoj]] · [[Gotika kino]] · [[Grafika labormedio]] · [[Grandaj urboj de Azio]] · [[Grandaj urboj de Oceanio]] · [[Grando]] · [[Gravaj personoj ligitaj al distrikto Harghita]] · [[Green Project]] · [[Greka grupo]] · [[Greklingva literaturo]] · [[Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch]] · [[Grupoj kaj tendencoj de la hispana literaturo de la 20-a jarcento]] · [[Guanabara Esperanto-Junularo]] · [[Gulivero (ludo)]] · [[Gvatemala Esperanto-Asocio]] · [[Gvatistaro de Titanic]] · [[Ha! Se mi scius]] · [[Harmonia konsumpreza indico HVPI]] · [[Havenoj de Habsburga monarkio]] · [[Hebrea Esperanto-Asocio]] · [[Hebrea transliterumo de esperanto]] · [[Hejma vortaro]] · [[Hesa Esperanto-Ligo]] · [[Hidraŭlika ŝovbloko]] · [[Hidraŭlika amplifilo]] · [[Hidraŭlika panelo]] · [[Hidraŭlika-dinamika variigilo de tordmomanto]] · [[Hidraŭlika-statika konvertilo]] · [[Hidraŭlika-statika transmisio]] · [[Hina lingvo]] · [[Hispana Esperantista Konfederacio]] · [[Hispana Opo]] · [[Hispanaj vojaĝistoj]] · [[Historio de Esperanto (verkoj)]] · [[Historio de Esperanto en Radio]] · [[Historio de Freiberg]] · [[Historio de Kroměříž]] · [[Historio de Lingva Festivalo en Ĉeboksaro]] · [[Historio de Lingvaj Festivaloj]] · [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato]] · [[Historio de Pratempo]] · [[Historio de SAT]] · [[Hocheka lingvo]] · [[Holnap Irodalmi Társaság]] · [[Homa lingvo]] · [[Homaranisma Komunlingva Movado Kontraŭ Novliberalismo]] · [[Homeopatio kaj spiritismo]] · [[Honoraj membroj de AIS]] · [[Horloĝistaro]] · [[HP-SIR]] · [[Hungara Fervojista Esperanto-Asocio]] · [[Hungaraj varomarkoj]] · [[I-karaktera radiko]] · [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]] · [[Idala podkasto]] · [[Ideala Esperanto-Biblioteko]] · [[Ido antaŭenirigita]] · [[Ido-akademio]] · [[Ilarejo Esperantista]] · [[Ilustrita Biblioteko]] · [[Ilustrita Vortaro de Esperanto]] · [[Imagu-Filmoj]] · [[Imperativoj de la vivo]] · [[Imperatoro de AMORC]] · [[Impulso (telefonio)]] · [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] · [[Indico (notacio)]] · [[Industri-medicina aparato]] · [[Industrio de mizero]] · [[Infanopilgrimado]] · [[Influantaj faktoroj de enzima aktiveco]] · [[Insigno de Esperanto]] · [[Instrumentotekniko]] · [[Integralo (ekzemploj)]] · [[Intelekta sensencaĵo]] · [[Intelekto aktualiga kaj intelekto potenciala]] · [[Interasocia Renkontiĝo de Esperanto ĉe Mediteraneo]] · [[Interelementa rilato]] · [[Interkonsento de Kolonjo]] · [[Interkulturo]] · [[Interlingvaisto]] · [[Internacia Ekzamena Komisiono]] · [[Internacia Esperantista Farmaciista Asocio]] · [[Internacia Esperanto-Kampadejo Primoŝteno]] · [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (teksto)]] · [[Internacia Esperanto-Servo]] · [[Internacia Finnugra Kongreso]] · [[Internacia Foira Esperantista Renkontiĝo]] · [[Internacia Humanitara Organizo Espero]] · [[Internacia Knabama Tago]] · [[Internacia Komerca Revuo]] · [[Esperantista Grupo Sankta Rita]] · [[Rund um die Welt]] · [[Cogabled Volapükelas]] · [[Afrodito-festo ĉe Gnathaena]] · [[Colax (Plaŭto)]] · [[Arbaro Mastenbos]] · [[Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana]] · [[Revuoj en Ido]] · [[Mondlingvo (Trischen)]] · [[Latinida literaturo]] · [[Ŝtalo 12K18N10Т]] · [[Pedofilia movado en Nederlando]] · [[Lofti-montaraj duonarbaroj]] · [[Internacia Dadaisma Monato]] · [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] · [[Bispegulo de Fresnel]] · [[Valencia Esperanto-Asocio]] · [[Lingvogvidilo Esperanto-nepalio]] · [[Cenzuro de pedofilio]] · [[Tavo]] · [[Primiera bovo]] · [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] · [[Esperanto-festotagoj]] · [[Esperanto-televido]] · [[Grafika Centro Antverpeno]] · [[Meksika Esperanto-Instituto]] · [[Espoteko]] · [[Surskribo de Popo Tjehodrago]] · [[Malespera tabulo]] · [[Hotelo Hyangsan]] · [[Skirmantas]] · [[Leppalúði]] · [[Jasiro]] · [[Katina Ombro-Marŝo]] · [[Herit]] · [[Universitato de Esperanto]] · [[Plantaro kaj bestaro de Olne]] · [[Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando]] · [[The Brazilian cat]] · [[The leather funnel]] · [[The nightmare room]] · [[Listo de ĉinaj imperiestroj antaŭ dinastio Qin]] · [[Meksika Esperanto-Kongreso]] · [[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] · [[Centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro]] · [[Breĉo]] · [[Kongreslibro]] · [[Fondaĵo Cigno]] · [[Filmstudaĵo]] · [[Liberalitas Bavariae]] · [[Aŭka lingvo]] · [[Aŭtomatigita regado]] · [[Advanis Field Research]] · [[Aliq]] · [[Aminoacida restaĵo]] · [[Antau-Projecto]] · [[Arbargardisto]] · [[Artmetio]] · [[Asocio de mondcivitanoj]] · [[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]] · [[Atingoj de socialismo]] · [[Atlo-Greka]] · [[Auxil]] · [[Bassarioj]] · [[Bildo-Televido]] · [[Bonjang]] · [[Cirkulera letero al ĉiuj Esperantistoj]] · [[DĴ Njokki]] · [[Dana Ora Marbordo]] · [[Dictionarium Museologicum]] · [[Distrikto Burgenland (ĝis 2007)]] · [[Eŭropeano]] · [[El la vivo de esperantistoj]] · [[Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar]] · [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]] · [[Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio]] · [[Esperanto-Toronto]] · [[Espo (esperantido)]] · [[Euraniko]] · [[Export Esperantist]] · [[F. Emil Boden]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko]] · [[Fakultoj de la animo]] · [[Ĉajtanjo Mahaprabo]] · [[Ŝtopskatoloj por kemia industrio]] · [[Faligpova vagono]] · [[Filipina Esperanto-Asocio]] · [[Franca Katolika Esperanto-Asocio]] · [[Franca ministerio]] · [[Fraternitato]] · [[Fremdeco]] · [[Garnier Almanako]] · [[Grafikilo]] · [[HI (buso)]] · [[Hidraŭlika ŝovmekanismo]] · [[Hidraŭlika regelemento]] · [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]] · [[Honkonga Esperanto-Asocio]] · [[Humida klimato]] · [[Indonezia Esperanto-Societo]] · [[Instituto por Oficialigo de Esperanto]] · [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]] · [[Internacia komunika lingvo]] · [[Internacia Radio-Asocio]] · [[Internacia Vintra Universitato]] · [[Junto (geologio)]] · [[Junto (lingvoscienco)]] · [[Kantanta Kamparo]] · [[Kastelo Altenkirchen]] · [[Kastora Klubo de Esperanto]] · [[Kiel fariĝis nia movado?]] · [[Kindl Festsäle]] · [[Klara Rondeto]] · [[Komunia lingvo]] · [[Komunumaro Asse]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Registaro de Rusio]] · [[Korekta lenso]] · [[Koresponda servo de edukado.net]] · [[Koresponda Servo Mondskala]] · [[Koresponda Servo Universala]] · [[La Arĝentjubilea Kongreso]] · [[La Kontinuo]] · [[La Progreso (Jugoslavio)]] · [[Labora valoro]] · [[Lango (planlingvo)]] · [[Latineo]] · [[Latinesko]] · [[Lingva Festivalo en Velikij Novgorod]] · [[Lingva teritorio]] · [[Liverpola Esperanto-Rondo]] · [[Mahatmo Gandhi (libro)]] · [[Mankunigo]] · [[Misterskoloj]] · [[Mondik]] · [[Montenegra Esperanto-Ligo]] · [[Nippon Esperanto-Sya]] · [[O Cinzel]] · [[Ojropapiĉno]] · [[Pazilalio de Paic]] · [[Politika neŭtraleco]] · [[Preĝujo]] · [[Pri Esperanto]] · [[Programo de Komunista Internacio]] · [[Prolet-Esperantista Unio de Iber-Amerikaj Landoj]] · [[Radio-fonto SHGb02 + 14a]] · [[Rokokristalo]] · [[San Francisco Esperantista Regiona Organizo]] · [[Seattle Philatelic Esperanto Society]] · [[Sinua (or-kulturo)]] · [[Spezo]] · [[Stará Huta (Nová Baňa)]] · [[Subplato por seria muntado]] · [[Testo 3 sigmo]] · [[Tradiciaj vestoj de Svedio]] · [[Triurba Esperantista Asocio TORENTO]] · [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] · [[Universala Esperantia Librejo]] · [[Universala harmonio]] · [[Universala kaj analitika lingvo]] · [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj]] · [[Unumondo]] · [[Urabaa (or-kulturo)]] · [[Urba Muzeo en Subotica]] · [[Vikifilmeto]] · [[Sciencfikcia fervorularo]] · [[Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo]] · [[Ksantipo (persona nomo)]] · [[Valburgo (persona nomo)]] · [[Vereno (persona nomo)]] · [[Fortikaĵo kastro]] · [[Erfurter Herbstlese]] · [[Québec En Alerte]] · [[Administracia juĝistaro en Italio]] · [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] · [[Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo]] · [[Erfurta Lumofesto]] · [[Esperantigo de vortoj el angla fonto]] · [[Esperantistaj diplomatoj]] · [[Esperanto en la lernejoj]] · [[Esperanto en la tornistro]] · [[Esperanto kaj la angla komparataj]] · [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]] · [[Esperanto-germanaj vortaroj]] · [[Esperanto-Grupo Essen]] · [[Esperanto-italaj vortaroj]] · [[Esperanto-Junularo de Svislando]] · [[Esperanto-Klubo de Katmando]] · [[Esperanto-Klubo de Norda Teksaso]] · [[Esperanto-Paradizo]] · [[Esperanto-Post]] · [[Esperanto-rusaj vortaroj]] · [[Esperanto-Societo Düsseldorf]] · [[Esperanto-Societo Krefeld]] · [[Esperanto-Societo Neubrandenburg]] · [[Esperanto-teatraĵoj en Hungario]] · [[Esperanto. The Aggressor Language]] · [[Esperantomobilo]] · [[Espere despere]] · [[EsperHe]] · [[Estonta Eduko]] · [[Estraro de UEA 1992-1995]] · [[Etimologia Leksikono de Esperanto]] · [[Etrer'aous]] · [[Evelino (persona nomo)]] · [[Iamaj Esperanto-asocioj]] · [[Interlinguistische Informationen]] · [[Interlingvistikaj Kajeroj]] · [[Interlingvisztikai szöveggyűjtemény]] · [[Internacia artisttendaro de Jebucu]] · [[Internacia Baletkonkurso de Soloturno]] · [[Internacia premio Paŭlo la 6-a]] · [[Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo]] · [[Internacia tradukreto pere de esperanto]] · [[Interniaro]] · [[Irenea (persona nomo)]] · [[IRIS-festivalo]] · [[ISOSEK]] · [[Istmo de Djimeŝo]] · [[Izatidejo de Arnstadt]] · [[Karpat-basenaj riveroj]] · [[Komunumoj en distrikto Hunedoara]] · [[Literatura asocio de Arnstadt]] · [[Literaturo de Brazilo en Esperanto]] · [[Literaturo de Hispanio]] · [[Llegisia]] · [[Loĝigo de homekipo de Titanic]] · [[Lumo de l' Espero]] · [[Lunduo]] · [[Netraka tervojo]] · [[Petskribo por agnoskigi Esperanton ĉe Unuiĝinta Naciaro]] · [[Pi-proksimeca tago]] · [[Platforma pseŭdomuelejo]] · [[Plugado]] · [[SAT eldona fako kooperativa]] · [[Sterkovce]] · [[Stratostrukturo]] · [[Studa Renkontiĝo de Iniciatema Generacio]] · [[Studadsesioj de AIS]] · [[Sturnan]] · [[Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken]] · [[Subjektivaj fontoj de la homaj rajtoj]] · [[Suflorslipeto]] · [[Supertavolo (lingvoscienco)]] · [[Surpremita junto]] · [[Svisa Citro-Kultur-Centro]] · [[Svisa Espero]] · [[Tervojo]] · [[Ținutul Sării]] · [[Aït Abdelmoumène]] · [[Aŭtobusa akcidento en Egiptio (2014)]] · [[Aŭtonomaj himnoj en Hispanio]] · [[Administracia juĝistaro en Kipro]] · [[Afrika Oficejo]] · [[Aha-tago]] · [[Aktivula Maturigo]] · [[Aktivula TrejnSeminario de SEJM]] · [[Alico (persona nomo)]] · [[Almigrado]] · [[Altebenaĵo Ali]] · [[Amoreoj]] · [[Anĵeliko]] · [[D-AMO 01]] · [[D-AMO 02]] · [[Da (prepozicio)]] · [[Dalekarla popolmuziko]] · [[Dancstudio Udvarhely]] · [[Defendo de la medio kaj Protektado de la medio]] · [[Deklaro de PSEK (1980)]] · [[Dentorela sistemo]] · [[Departemento de Esperanto Zamenhof]] · [[Dielenbächel]] · [[Diferencismo]] · [[Diplomo pri Elstara Agado]] · [[Distrikto Királyhelmec]] · [[Esperanto Thionville]] · [[Esperanto-gazetoj en Germanio]] · [[Estraro de UEA 1967-1969]] · [[Estraro de UEA 1969-1971]] · [[Estraro de UEA 1974-1977]] · [[Estraro de UEA 1977-1980]] · [[Estraro de UEA 1980-1983]] · [[Fakverko:Metaloj]] · [[Fakverko:Radiofonio]] · [[Fakverko:Teologio]] · [[G-horizonto]] · [[Galerio en la koridoro]] · [[Gastejo ĉe la maljuna cigno (Erfurto)]] · [[Gastejo Schellhorn (Arnstadt)]] · [[Gewerbeverein Arnstadt]] · [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] · [[Junulara parlamenta baloto en Germanio 2009]] · [[Kastelo Bladenhorst]] · [[Katalda (persona nomo)]] · [[Katatimio]] · [[Katolikismo en Arnstadt]] · [[Kavkorno]] · [[Kebreni]] · [[Kejlo]] · [[Kial venkis Esperanto?]] · [[Kibo (Berlino)]] · [[Kinarto kaj ni]] · [[Meksikaj loknomoj]] · [[Migrado de marbirdoj]] · [[Mineralkarba gudro]] · [[Moderna Humoro]] · [[Modifita germana]] · [[Molnár Dixieland Band]] · [[Monda Poŝto]] · [[Monda Skolta Konferenco]] · [[Monda Universitato]] · [[Mono-panglottus]] · [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)]] · [[Morala ago]] · [[Moskovskij Dom Knigi]] · [[Movmalkapablo]] · [[O-karaktera radiko]] · [[Placo de repaciĝo]] · [[Provedziĝo]] · [[Ptoliso]] · [[Pupteatro Puck, hungara sekcio]] · [[Rachovian]] · [[Radioamatora vortaro]] · [[RailLex]] · [[Rakwon Ĉiovendejo]] · [[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno]] · [[Rav Zarruvo]] · [[Rejnromantiko]] · [[Rekta movo]] · [[Remparo de Essen]] · [[Renverseblo]] · [[Respondoj al kontraŭreligiaj paroloj]] · [[Retrosceno]] · [[Telefonlineo]] · [[Telegrafcentralo]] · [[Telegraflineo]] · [[Tell ludoj-Altdorf]] · [[Templo de Bona Volo]] · [[Tempolinio (Freiberg2)]] · [[Terem (artistgrupo)]] · [[Thüringen Tourismus]] · [[Tizba (persona nomo)]] · [[Tombejo de Saalfeld]] · [[Tombejo de Zell am See]] · [[Tradiciaj vestoj de Peruo]] · [[Transilvania Hungara Filmligo]] · [[Triglis-muelejo (Arnstadt)]] · [[TSFSI]] · [[Bösenberg-fontano (Erfurto)]] · [[Brazila Esperantista Junulara Kongreso]] · [[Brevier-Legaĵoj – Klarigoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Ordinara tempo]] · [[Brigito (persona nomo)]] · [[Bulteno de ISAE]] · [[Burĝaro]] · [[C-horizonto]] · [[Evoluintaj klasoj (Accretia)]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Zoologio]] · [[Fakultato de literaturoj kristana kaj klasika]] · [[Fakverko:Biologio]] · [[Fakverko:Ekonomiko]] · [[Fakverko:Maŝinfako. Elektrotekniko]] · [[Fakverko:Politiko]] · [[Fantomo en Lubló (romano)]] · [[Japana miensimbolo]] · [[Java-multlingva]] · [[Jebcundamba Ĥutuktu]] · [[Jeroj]] · [[Jonastalverein]] · [[Jurisprudenco (Eŭropa Unio)]] · [[Juristoj esperantistaj]] · [[Juro (Eŭropa Unio)]] · [[La Junaj Trezorserĉantoj]] · [[M1563S]] · [[Magdaleno (persona nomo)]] · [[Magdeburga folio]] · [[Majo (persona nomo)]] · [[Monaĥo de Sázava]] · [[Muzeo pri presado (Erfurto)]] · [[Podkasto Roĝer Borĝes]] · [[Polikseno (persona nomo)]] · [[Politika subdivido de la Germana Regno]] · [[Popolaltlernejo de Erfurto]] · [[Porta raketo]] · [[Preĝa interfratiĝo]] · [[Preao]] · [[Spiritisma Esperanto-Renkontiĝo]] · [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Administracia juĝistaro en Finnlando]] · [[Baumbach-domo (Meiningen)]] · [[Ceremonia mantelo]] · [[Chrestensenhof]] · [[Civita Unuiĝo Horní Mlýn]] · [[Crveni Barjak]] · [[Esperantisto de la Jaro/kandidatoj]] · [[Estraro de UEA 1920-1924]] · [[Estraro de UEA 1924-1928]] · [[Estraro de UEA 1931-1934]] · [[Estraro de UEA 1934-1936]] · [[Estraro de UEA 1962-1964]] · [[Estraro de UEA 1964-1967]] · [[Fédération Espérantiste Ouvrière]] · [[Fakverko:Matematiko]] · [[Filipina prareligio]] · [[Filozofia doktrino de Tomaso de Akvino]] · [[Fluorata acido]] · [[Flusejo]] · [[Forstista domo de Arnstadt]] · [[Frühdrucke des Esperanto]] · [[Francezo]] · [[Kadenco (harmoniscienco)]] · [[Kalendaro de la Tutmonda Latinamerika Agendo]] · [[Kamasa lingvo]] · [[Kamerego de Arnstadt]] · [[Kamerorkestro de Ciuc]] · [[Kapitalo de d-ro L. Zamenhof]] · [[Karolina skribo]] · [[Kastela teatro de Arnstadt]] · [[Komitato de IEL 1936-1938]] · [[Malfacila aŭdo]] · [[Malnova burgoteatrejo]] · [[Malproksimeco (fotado)]] · [[Manjaléu]] · [[Mar-urso]] · [[Marĉburgo]] · [[Marŝo de la reĝo Malbruko]] · [[Margraflando]] · [[Marie-Valerie (vaporŝipo)]] · [[Mas-stovo]] · [[Masakro en Gatumba]] · [[Princa kripto de Arnstadt]] · [[Pritranĉado]] · [[Privina lernopado Saale-Unstrut]] · [[Projekto RoMEo]] · [[Protestantismo:Esperanto-movado]] · [[Talmudaj rakontaĵoj pri la jerusalema Templo]] · [[Tanista domo (Arnstadt)]] · [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] · [[Teatro Studio M]] · [[Teatro urba de Târgu Secuiesc]] · [[Teatro Váróterem Projekt]] · [[Telefonista telefono]] · [[Akerbeltz (biero)]] · [[Écrasez l'infâme]] · [[Új Erdély (1918)]] · [[Ĉefverkoj de la ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeklibroj internaciaj]] · [[Ĉelo-transitiva]] · [[Ĉiela Torao]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Arnstadt]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen]] · [[Ĝardenrostilo]] · [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)]] · [[Ĥajim Kelter]] · [[Benjamena]] · [[Benzinaĉeto en grupo]] · [[Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto]] · [[Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014]] · [[BES-a Adresaro]] · [[Bibliaj Ne timu]] · [[Biblioteka Apogo Bachrich]] · [[Biblioteko de Arnstadt]] · [[Bielatal (valo)]] · [[Bismarck-domo (Erfurt)]] · [[Bismarck-monumento Riechheimer Berg]] · [[Bitlibroprezentilo]] · [[Dua libro de Makabeoj]] · [[Duopa rilato]] · [[Ekster karito, nenia savo]] · [[Ekstera movimento]] · [[Eksteraj konektiloj]] · [[Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio]] · [[Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj]] · [[Eldonaĵoj de KEJ]] · [[Eldonejo Corvin Déva]] · [[Eldonejo Dr. Oetker]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopédia]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopedia]] · [[Eldonejo Lector]] · [[Eldonejo Státus]] · [[Eldonejo T3]] · [[Elektitaj Prozaĵoj de Heine]] · [[Elkarîl]] · [[Emana termoanalizo]] · [[Emancipiĝo (spiritismo)]] · [[Emil-Petri-lernejo]] · [[Ensemblo Barozda]] · [[Erdélyi Gondolat Könyvkiadó]] · [[Erfurta Ateliergrupo]] · [[Erfurto en unu tago]] · [[Esperanta literaturo en la skotgaela]] · [[Esperanta seminario en Wanda]] · [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto]] · [[Esperantista Centra Oficejo]] · [[Esperantisto de la Jaro/Laŭreatoj]] · [[Esperanto-instruado en orienta Berlino]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Eminentuloj]] · [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] · [[Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] · [[Fakverko:Pedagogio]] · [[Franciskana lernejo (Erfurto)]] · [[Lago Szelkó]] · [[Landa Skolta Asocio]] · [[Librejo Ady Endre]] · [[Libroeldonejo Koinónia]] · [[Libroj pri morto]] · [[Licencio de la Esperanto-Asocio de Britio]] · [[Lichtenberg (Hesio)]] · [[Ligilo por Vidantoj]] · [[Ligo Internacia de Esperantistoj]] · [[LinguaCamp]] · [[Lingva disciplino]] · [[Lingva labirinto]] · [[Lingva lernejo en Muzeono]] · [[Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] · [[Lingvonormigo]] · [[Luther-ŝtono (Erfurto)]] · [[Paralelakordo]] · [[Pardonpeto]] · [[Parolskriboj]] · [[Pasigrafio de Maimieux]] · [[Pedagogia valoro de Esperanto]] · [[Pedagogio de Jesuo]] · [[Personigo de la biblia Saĝo]] · [[Zonai kaj kompano]] · [[Angliko]] · [[Anonimaj hispanaj verkoj]] · [[Antisemitismo kaj Eklezio]] · [[Anzuo]] · [[Aoro]] · [[Apartamenta komplekso de Changjon-strato]] · [[Arba kuracado]] · [[Arkeologiaj kulturoj]] · [[Arkivo de UEA]] · [[Arkta ortografio]] · [[Armena transliterumo de esperanto]] · [[Arnsberg-lernejo]] · [[Arnstein (roko)]] · [[Ars notaria]] · [[Artefarita ĉielkorpo]] · [[Artoforumo de Gotha]] · [[Artohalo de Arnstadt]] · [[Artstiloj]] · [[Asekurkompanio AOK (Erfurto)]] · [[Asocio de amikoj de svisa aerarmeo]] · [[Asocio de Esperantistaj Libro-Amikoj]] · [[Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj]] · [[Atlantyca]] · [[Distrikto Nagyatád]] · [[Domo ĉe la ŝtona angulo (Erfurto)]] · [[Domo ĉe la Granda Arkeo de Noa kaj Kastelo de Sankta Anĝelo]] · [[Domo ĉe la pavo (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la romiano (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la vinberarbedo]] · [[Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo]] · [[Domo de familio Gudoviĉ]] · [[Domo de la granda pesilo]] · [[Domo de la nigra korno (Erfurt)]] · [[Domo Zum Ritter (Arnstadt)]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Komerco]] · [[Gvidlibro pri Pekino]] · [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)]] · [[Hazanéző]] · [[Junulargastejo de Arnstadt]] · [[Kirumb]] · [[Klerigejo Sankta Ursulo]] · [[Klonulo]] · [[Knabina salto]] · [[Kolekto por grafikaĵoj en Weimar]] · [[Komparo inter la loĝistikaj kosmoŝipoj de la Internacia Kosmostacio]] · [[Komunumoj en distrikto Sălaj]] · [[Komunumoj en distrikto Timiș]] · [[Konj (poemo)]] · [[Konkludoj de Segedo]] · [[Konspiro (Vilius Kavaliauskas)]] · [[Konstrumetia lernejo (Germanujo)]] · [[La Reĝo de Umo]] · [[Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo]] · [[Mägdleinschule (Arnstadt)]] · [[Municipoj de Cearao]] · [[Murdoj en la Kastelo]] · [[Murkuro]] · [[Muskola malkapablo]] · [[Muzea asocio de Arnstadt]] · [[Muzeaj Leonoj]] · [[Muzeo de Geisa]] · [[Muzeo Katona József]] · [[Muzika Labirinto]] · [[Naĝbaseno]] · [[Naĝohalo de Arnstadt]] · [[Nagyvárad Táncegyüttes]] · [[Polytechnikum Arnstadt]] · [[Rimportreto]] · [[Riverbaraĵo Raffelberg]] · [[Rosenthal (Saksa Svislando)]] · [[SABRE-motoro]] · [[Tradiciaj vestoj de Nederlando]] · [[Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara]] · [[Tutmonda Espero]] · [[Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto]] · [[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]] · [[Tutmonda Ligo Esperantista]] · [[Tutmonda Skolta Ĵamboreo]] · [[Universala lingva kodo]] · [[Universala simbola lingvo]] · [[Unuiĝinta Islama Fronto por la Savo de Afganio]] · [[Urba palaco „Templ“ (Mladá Boleslav)]] · [[Urba Teatro de Karlovy Vary]] · [[Urbodomo de Astorgo]] · [[Urbodomo de Esztergom]] · [[Urboj kaj komunumoj en la distrikto laŭ la hungara alfabetordo]] · [[Urboj kaj vilaĝoj en Baseno de Călățele]] · [[Urbokvartaloj de Karaĉio]] · [[Valoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Aŭtunmeza Festo]] · [[Administracia juĝistaro en Hispanio]] · [[Administracia juĝistaro en Hungario]] · [[Bach en Arnstadt]] · [[Bach en Turingio]] · [[Bach-societo de Arnstadt]] · [[Bach-tagoj]] · [[Bed- kaj balkonplanto]] · [[Beletraj Kajeroj]] · [[Beletristiko]] · [[Das Neue Groschenblatt]] · [[Deputitaj balotoj de 2012 en Ille-et-Vilaine]] · [[Esperanta-hispana kaj hispana-esperanta vortaroj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Kunvenoj ekstergrupaj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Sciencoj]] · [[Fakverko:Sporto, skoltismo, turismo]] · [[Frua Kuba Esperanto-movado]] · [[Gapminejo Finstertal (Schmalkalden)]] · [[Hedvigo (nomo)]] · [[Hejtistoj kaj ĵetistoj de Titanic]] · [[Heleno (persona nomo)]] · [[Hibridpiano]] · [[Hilelista Esperanto-Komunumo]] · [[Historio de Rusio ĝis Vladimiro la Sankta]] · [[HTML5-aj video kaj aŭdio]] · [[HVortaro]] · [[In-timo]] · [[Infinitivo kun prepozicio]] · [[Instruado en Berlino]] · [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"]] · [[Kremaciejo de Erfurto]] · [[Kristana animpuriĝo]] · [[Kristana Glosaro]] · [[Kristanaj doktrinoj]] · [[Kriterioj por esplori pri Dio]] · [[Kuniga elemento]] · [[Kuracbanloko]] · [[Kvinmilionoj]] · [[La Heredanto]] · [[La ribelo de poznana junio]] · [[La turmentego de la memmortigintoj]] · [[La virinoj de la Evangelioj]] · [[Laborgrupo por esploro de la historio de GDREA]] · [[Laborgrupo por Interkluba Spertŝanĝo]] · [[Lunduono]] · [[Memorigloko Albert Schweitzer (Weimar)]] · [[Nezaŭhtezoma]] · [[Nikilismo]] · [[Nomoj de Aziaj Landoj]] · [[Norvega-Esperanto vortaro Rian Haugen]] · [[Novigado de la evangela eklezia muziko en Germanujo post 1920]] · [[Obsedo (Karolo Piĉ)]] · [[Originaj traktatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Pado de Historioj – Strandbanejo]] · [[Palaco Redout]] · [[Palmejo de Erfurto]] · [[Schiller-migradopado]] · [[Schwanengesang (Schütz)]] · [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] · [[SEJM-konferenco 1995]] · [[Senkondiĉa elekto]] · [[Senso (birdoj)]] · [[Servista libera volo]] · [[Simila movo]] · [[Sinkronismo (psikologio)]] · [[Skriba kongreso]] · [[Skribaĵo]] · [[Skribarto]] · [[SOGELO]] · [[Solaludanto-aventuroj]] · [[Songazeto]] · [[Sonorilo kaj Kanono]] · [[Spirita juvelaro]] · [[Spiritisma sinteno pri Esperanto]] · [[Sportlokoj historiaj en Oberhof]] · [[Vatikana Fondaĵo Joseph Ratzinger – Benedikto la 16-a]] · [[Vepro]] · [[Verda koro de Germanujo]] · [[Verkoj pri Esperanto-historio]] · [[Vilao Krüger kun parko]] · [[Vimenaĵo]] · [[Virina sacerdoteco kaj Papo Francisko]] · [[Vorteto]] · [[Vortform-riĉeco]] · [[Vortklasa finaĵo]] · [[Vortkreado]] · [[Vortsintakso]] · [[Yerti]] · [[Yklamu]] · [[Zamenhof ne esperis vane]] · [[Zamenhofa Artista Adeptaro]] · [[ZDF-studio de Turingio]] · [[Zepelina atako 1915]] · [[Universala Ligo por Seksa Reformo]] · [[Instrumetodoj por Esperanto]] · [[Erfordia Latina]] · [[The DIM Hypothesis]] · [[Katolikaj vegetaranoj]] · [[Pseŭdomuelejo]] · [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)]] · [[Fontano sur Holzmarkt (Arnstadt)]] · [[Louisental (Erfurto)]] · [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)]] · [[Humboldt-Verein für Volksbildung]] · [[BRINK]] · [[Konferencoj por Esperanto]] · [[Nomoj de Afrikaj landoj]] · [[Jaro de Vistulo]] · [[Ĝardenŝredilo]] · [[Administraj unuoj de la Centr-Afrika Respubliko]] · [[Administraj unuoj de Moldavio]] · [[Apokrifoj pri la apostolo Petro]] · [[Batalo ĉe Misiejo Concepción]] · [[BEJO-Ataŝeo]] · [[Bel-literatura Eldon-serio]] · [[D-AMO 10]] · [[Dentrela fervojo Tanvald-Kořenov]] · [[Elektoepiskoplando]] · [[Elektoprinclando]] · [[Esperantista Dokumentaro]] · [[Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko]] · [[Esperanto-Klubo de San-Min-o]] · [[Esperanto-Usono]] · [[Fédération Universitaire Espérantiste de France]] · [[Femura indekso]] · [[Gidana naftogasa distrikto]] · [[Indiga lingvo]] · [[Individuigo]] · [[Jamala naftogasa distrikto]] · [[La du bibliaj rakontoj pri la kreo]] · [[La dubo de Sankta Jozefo]] · [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]] · [[Liberal-faŝismo]] · [[Mardukaj sigeloj]] · [[Medalo de Janoŝiko]] · [[Mezkaspia naftogasa baseno]] · [[Mirakloj de Lourdes]] · [[Mortotuko de Arquata]] · [[Muelejo de Schillingstedt]] · [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]] · [[Nomado de sciencoj en Esperanto]] · [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]] · [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]] · [[Parkoj en Sömmerda]] · [[Perikratona fleksejo]] · [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]] · [[Restreĉilo]] · [[Spalatindomo en Torgau]] · [[Tavolgaso]] · [[Transira komplekso]] · [[Urbodomo de Cegléd]] · [[Urbodomo de Gyula]] · [[Urbodomo de Mezőberény]] · [[Urbodomo de Nagykőrös]] · [[Urbodomo de Veszprém]] · [[Urbodomo de Weißensee]] · [[Viadukto de Apolda]] · [[Walkin’Bag]] · [[Administra divido de Sankta Katarino (Brazilo)]] · [[Departementa domo (Pécs)]] · [[Departementa domo (Sopron)]] · [[Departementa domo (Szentes)]] · [[Departementa domo (Szombathely)]] · [[Domo ĉe la leono nigra (Erfurt)]] · [[Domo de la gildoj (Erfurt)]] · [[Esperanto-konkurso (radioamatora)]] · [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)]] · [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)]] · [[Metiista domo historia (Torgau)]] · [[Ministerio pri agrikulturo (Hungario)]] · [[Monumento por la Batalo de Leipzig (Heiligenstadt)]] · [[Muzeo metiista (Bakede)]] · [[Napoleona ŝtono (Utzberg)]] · [[Pella (Grekio)]] · [[Popola magistrato (Antikva Romio)]] · [[Pumpostacio fervoja (Kaselo)]] · [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]] · [[Tivoli (Erfurto)]] · [[Verda trobadoro (poeto)]] · [[-as]] · [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]] · [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]] · [[Administra divido de Amapao]] · [[Administra divido de Cearao]] · [[Administra divido de Espirito-Santo]] · [[Administra divido de Gojaso]] · [[Administra divido de Mato-Groso]] · [[Administra divido de Parao]] · [[Administra divido de Suda Mato-Groso]] · [[Administra divido de Tokantinso]] · [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]] · [[Antverpena Grupo Esperantista]] · [[Averta letero]] · [[Bahia Esperanto-grupo]] · [[Bit Ĥilani]] · [[CONCAFRAS-PSE]] · [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]] · [[Esperanto-grupo en la Fokolar-Movado]] · [[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo]] · [[Esperanto-Vojaĝservo]] · [[Fasola notacio]] · [[Flosponto Evergreen Point]] · [[Kernverdukotiledonoj]] · [[Kolijoj]] · [[Konto Espero]] · [[Kripoj hejmecaj de Aŭstrio]] · [[Medicina Heroldo]] · [[Metz-govio]] · [[Militkaptitejo Johannesplatz]] · [[Monda Kunagado]] · [[Mozelgovio]] · [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] · [[Novmezurado]] · [[Plebaj magistratoj]] · [[Princlando de Beauluna]] · [[Serio Rusa literaturo]] · [[Skandinava lingvo]] · [[Surĥ Kotal]] · [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] · [[Urbodomo de Békéscsaba]] · [[Urbodomo de Hajdúszoboszló]] · [[Urbodomo de Siklós]] · [[Urbodomo de Vésztő]] · [[Verda reto]] · [[Vivo Feliĉa]] · [[Nadim-Pur-Taza naftogasa regiono]] · [[Radikala maldekstro de Israelo]] · [[Bach-monumento (Gehren)]] · [[Eŭropa lingvo]] · [[Kritiko en Esperanto]] · [[Kurort Gohrisch]] · [[Platino]] · [[Sentenco]] · [[Tanajura]] · [[Ĝardeno de parokestro]] · [[Ĝisprema kompresora stacio]] · [[Aŭtokodo]] · [[Aŭtomata skribado]] · [[Alianco de Libertarianaj Maldekstruloj]] · [[Altlernejo Sándor Wekerle]] · [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]] · [[Atelier Puppenspiel]] · [[Bajkita naftogasa distrikto]] · [[Bastrubandoj]] · [[Blindŝakto]] · [[Bonaj spiritoj]] · [[Demono Lucifero]] · [[Depono]] · [[Derivado]] · [[Domo Happach (Heldburg)]] · [[Eŭropa regiono Niso]] · [[Ekkondensiĝa premo]] · [[Elkarniĝo]] · [[Enlumas min senlimo : itala poezio de la dudeka jarcento]] · [[Esperantigo de vortoj el sanskrita fonto]] · [[Estraro de UEA 2016-2019]] · [[Europa - Demokratie - Esperanto]] · [[Folengo]] · [[Grupo Esperanto-Tigulio (GET)]] · [[Guttenbrunn]] · [[Hírharsona]] · [[Hering]] · [[Huaniqueo]] · [[Ide]] · [[Instituto por Diskonigo de Spiritismo]] · [[Intelekto laŭ filozofioj]] · [[Jaro de la Lernanto]] · [[Könyvesház]] · [[Karboferŝtono]] · [[Kopta evangelio laŭ Tomaso]] · [[La lingvovendejo]] · [[Lando Kranenburg]] · [[Logo: Allogaj bildhistorioj]] · [[Méhkas Diákszövetkezet]] · [[Magnevist]] · [[Memzorgado]] · [[Oĥotska naftogasa provinco]] · [[Ora Sekcio]] · [[Orenburga naftogasa distrikto]] · [[Pariza Societo de Spiritismaj Studoj]] · [[Penas]] · [[Prefektejo]] · [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]] · [[Princepiskopujo Minden]] · [[Program]] · [[Puraj spiritoj]] · [[Rami]] · [[Remigija]] · [[ROMO]] · [[Salminejo de Erfurto]] · [[Sekurit]] · [[Sensavido]] · [[Separgaso]] · [[Spiritisma Esperanto-Asocio]] · [[Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso]] · [[Spiritisma Jarlibro]] · [[Spiritisma Vojaĝo en 1862]] · [[Sproso]] · [[Tenilo]] · [[Unuiĝo de Zagrebaj Esperantistoj]] · [[Urba muzeo de Bad Staffelstein]] · [[VET]] · [[Wachberg]] · [[Palmofestoprocesio en Heiligenstadt]] · [[Ĉajvo-maro minejo]] · [[Departemento Donnersberg]] · [[Enorme alta tavolpremo]] · [[Enorme malalta tavolpremo]] · [[Espach-parko]] · [[Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo]] · [[Eternaj membroj de la Nacia Teatro (Budapeŝto)]] · [[Helbe-vejro]] · [[Historio de la hungara teatro]] · [[Kondiĉoj (amatora radio)]] · [[Krenela signalo]] · [[La germanlingva teatro en Hungario]] · [[La serblingva teatro en Hungario]] · [[Muzeo lerneja (Uder)]] · [[Nezahualcóyotl (komunumo)]] · [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]] · [[Plena Verkaro de Zamenhof]] · [[Prokopo (persona nomo)]] · [[Prozo el Danaj-Norvegaj Aŭtoroj]] · [[Rudigero]] · [[Tavola temperaturo]] · [[Tavolakvo]] · [[Tavoldepresio]] · [[Unuversaj universoj]] · [[Urbodomo de Kunszentmiklós]] · [[Banurbo]] · [[Sambakio]] · [[Arkivo urba kaj distrikta Arnstadt]] · [[Angula domo]] · [[Jaro de la Esperanta Kulturo]] · [[Ĝenro (muziko)]] · [[Hungara Teatro en Kassa]] · [[Judikaelo (persona nomo)]] · [[Kolonia Niĝerio]] · [[Komuna lernolibro pri Historio]] · [[Lidérc]] · [[Literaturaj parkoj]] · [[Man yuzhiruhu'lláh]] · [[Masonabelo]] · [[Militjuro]] · [[Observatorio de la Universitato de Kopenhago]] · [[Teatro de Újpest]] · [[Termoradiilo]] · [[Urbodomo de Püspökladány]] · [[Urbodomo de Tokaj]] · [[Zakato Bahaa]] · [[Internacia Kongreso de Stenografio]] · [[Diplomateco]] · [[El verva vivo ĵurnalista]] · [[Esperantista Grupo en Bangkok]] · [[MondEtur]] · [[Nessun altro. Antologia di Segreti di Pulcinella]] · [[Ni Savu Niajn Semojn (NSNS)]] · [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] · [[Reversado]] · [[Aelita]] · [[Afrika Centro Mondcivitana]] · [[Antemio (arkitekturo)]] · [[Areotektoniko]] · [[Dihok]] · [[Dinastio de Anglaj Reĝoj]] · [[Elektitaj membroj de Rondo Galilei]] · [[Eneastila kolonaro]] · [[Esperantigo de vortoj el vjetnama fonto]] · [[Highland (administra areo)]] · [[Humanitat Nova]] · [[Imoskapo]] · [[Internacia Metodista Ligo Internacia]] · [[Jubilea Kolekto]] · [[Kaŭliklo]] · [[Kapitano Katarino]] · [[Komitatanoj A-C 1986-2020]] · [[Komitatanoj D-G 1986-2020]] · [[Komitatanoj H-J 1986-2020]] · [[Komitatanoj K-L 1986-2020]] · [[Komitatanoj M-P 1986-2020]] · [[Komitatanoj R-S 1986-2020]] · [[Komitatanoj T-Z 1986-2020]] · [[Konsultejo]] · [[La esperantisto de la jaro (1887-1997)]] · [[La Gajulo]] · [[La plej eminentaj esperantistoj]] · [[Magistratejo Ruĝa Cervo]] · [[Malgrava Ĝeneralo]] · [[Memorindaj esperantistoj]] · [[Militrakonto]] · [[Mitiŝĉi (stacio de Moskva metroo)]] · [[Moskvo en Usono]] · [[Naŭ demandoj pri lingva justeco en la fakliteraturo]] · [[Pandemonio (30-a Datreveno)]] · [[Pentastila kolonaro]] · [[Pronaoso (rozkrucanoj)]] · [[Rapida lernado de Esperanto]] · [[Ruffrè]] · [[Serio Originala Literaturo]] · [[Solidareca Bonvolo]] · [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] · [[Tirradiko]] · [[Tradicio kaj moderneco]] · [[Vivu la teatro!]] · [[Vuktila minejo]] · [[Belarta rikolto]] · [[Esperantigo de vortoj el greka fonto]] · [[Framasonismo en Kubo]] · [[Kosmoapero]] · [[Vortfarado laŭ la Analiza Skolo]] · [[Fakverko:Amatora radio]] · [[La Epoko Libro-Klubo]] · [[Prosumado]] · [[Unesko-Rezolucio 23C/11.11 de Sofio pri Esperanto 1985]] · [[Estraro de UEA 2019-2022]] · [[Fibro]] · [[Filozofia spiritualismo]] · [[La Luma Flanko de Potenco]] · [[Monosimetria]] · [[Pidono]] · [[Pugnorimeno]] · [[Testamentoj de Lenin]] · [[Kalungao]] · [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] · [[Kaŝirskaja (BKL Moskvo)]] · [[Niĵegorodskaja (BKL Moskvo)]] · [[Revuo Signos]] · [[Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden]] · [[Elektitaj rektoroj de la Universitato Francisko Jozefo]] · [[Japana Esperanta Librokooperativo]] · [[Kanto pri donkiĥotoj]] · [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]] · [[Tri satiroj]] · [[Lingva Festivalo en Vladikavkaz]] · [[Ĵiĵeko, liaj ŝercoj]] · [[Izoflavonolo]] · [[SvisRaporto]] · [[Papilioj]] · [[Calumnia]] · [[Dua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Esperanto-butiko Berlino]] · [[La mirinda libro]] · [[LADA Vesta EV]] · [[Revo lucida]] · [[Títeres desde Abajo]] · [[Tririvera Esperanto-Domo]] · [[Unua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Tago de Pola Scienco]] · [[Aktoj de Internacia Scienca Akademio Comenius]] · [[Corbières (Alpes-de-Haute-Provence)]] · [[FioCruz]] · [[Kie estas la mortintoj?: La respondo de la Biblio]] · [[Lietzensee (grupo)]] · [[Lingva strukturo de Esperanto]] · [[Elektitaj studentoj de Pázmáneum]] · [[Florigu Egalecon inter Junuloj]] · [[Gazeto Andaluzia]] · [[La Crotz de Rodola]] · [[Malkovrado de Afriko mezepoke]] · [[Mirobalano]] · [[Rondo Takács]] · [[Senverba propozicio]] · [[Vellismo]] · [[Pansurmetaĵo]] · [[Partoprenintoj de VikiPrintempo]] · [[Urbo-kampara malsameco]] · [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] · [[Esperanto-fondaĵo "Fernando Soler"]] · [[Gardanteco]] · [[Hazarda esperantaĵo]] · [[Instituto de Ekonomiko kaj Internaciaj Rilatoj]] · [[Kainaj]] · [[Malnova religio de Burundo]] · [[Monda heredaĵo en Belgio]] · [[Stacioj de exo]] · [[Surakvaj kuracistoj]] · [[Turismo per Esperanto]] · [[Varsovio cent jarojn poste]] · [[54-a Virtuala Esperanto-Kongreso ILEI 2021]] · [[Multilingual Environments in the Great War]] · [[Afrikaj Kongresoj de Esperanto]] · [[Afrikaj traktatoj de 1885 ĝis 1902]] · [[Afriko brilas]] · [[Afriko sub kolonia regado]] · [[Alta Protektanto]] · [[Antologia skizo de la persa literaturo]] · [[Apartamento por Edukistoj de Universitato Kim Il-sung]] · [[Bitoteko]] · [[Brazila Poliglota Klubo]] · [[Citrandarino]] · [[Conselho Federativo Nacional da FEB]] · [[CRRER]] · [[Die rationelle Sprache]] · [[Esperanto-grupo Lumradio]] · [[FLIV]] · [[Gasteg-kapelo]] · [[IKU-libro de 2020]] · [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano]] · [[Kantoj de la Kultura Revolucio]] · [[Kluniza kongregacio]] · [[Komuna Legado okaze de la Tago de la Libro]] · [[Kungfua Kunikleto]] · [[Leĝo de Biodiverseco de Kostariko]] · [[OBA-Festivalo]] · [[Oltre la soglia, uno spiraglio / Preter la sojlo, lumluko]] · [[Panĉaratro]] · [[Parque da Cultura]] · [[Porokaza noto de R$10 Brazila realo]] · [[Pri vagabondoj kaj friponoj, pri damoj kaj kavaliroj]] · [[Retpoŝta Hibrida letero]] · [[Scienca Kafejo]] · [[Steinalm]] · [[Studentoj, baldaŭ instruistoj de Universitato de Pécs]] · [[Tombejo Ĝardeno de Floroj]] · [[Tombejo Petronilo Gonçalves da Silva]] · [[Trofeo Fyne]] · [[Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano en la tuta mondo]] · [[Valencia Esperanto-Grupo]] · [[Vivkvalito kun lupuso]] · [[Volontula Fondaĵo]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Vieno]] · [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]] · [[Amerika Esperanto-Instituto]] · [[Paŭlistanio]] · [[Fi-]] · [[Lerneja scienca kalendaro]] · [[Gaba enerxía]] · [[Esperaĵo]] · [[On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs]] · [[Perola Mezlernejo]] · [[La terakoto de Ŝahr-e Suĥteh]] · [[Historia post Alexandrum]] · [[Loka regado kaj administrado en Kimrio]] · [[Teutsch-domo (Sibiu)]] · [[Acetilkarbamata acido]] · [[Alilkarbamata acido]] · [[Metila etilkarbamato]] · [[Vinilkarbamata acido]] · [[Duamidino]] · [[Dutiopropionata acido]] · [[Tiopropionata acido]] · [[3-Etilstireno]] · [[4-Metilstireno]] · [[Etila pimelato]] · [[Fenilkarbamata acido]] · [[Metila pimelato]] · [[Tiofuranilfentanilo]] · [[2-Kloro-indano]] · [[1,2-Indanoduolo]] · [[1,3-Indanoduolo]] · [[Butila fenilkarbamato]] · [[Hungaria familio]] · [[Dualila tioureo]] · [[Grandrapida trajno Moskvo — Adler]] · [[Flugfolio.xyz]] · [[Komitato de UEA 1962-1964]] · [[Komitato de UEA 1964-1967]] · [[Komitato de UEA 1967-1969]] · [[Plu Glosa Nota]] · [[U Glosa Jurnali]] · [[MiSimpliBio]] · [[Sejmo kaj Esperanto]] · [[Ŝablono:Fiŝlagoj de Ĉeĥio]] · [[Fina malvenko]] · [[Kontraŭesperantisto]] · [[Ŝablono:Vikipediisto bn-p]] · [[Ĝermolisto de turkaj esperantistoj]] · [[Listo de draste endanĝeritaj lingvoj]] · |} {{Wikidata list end}} __NOINDEX__ ilxc9urbk8rs7wlxi00tso1wvgkyx84 Alila izotiocianato 0 748259 9441074 9052301 2026-07-29T07:16:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441074 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Alila izotiocianato</big></big> |- |colspan="2" style="te t-align: center;"|<center>[[Dosiero:3-isothiocyanatoprop-1-ene_200.svg|200ra|Alila izotiocianato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="te t-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Alila izotiocianato'''</center> |- |colspan="2" style="te t-align: center;"|<center>[[Dosiero:Allyl isothiocyanate 3D.png|200ra|Alila izotiocianato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="te t-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Alila izotiocianato'''</center> |- |colspan="2" style="te t-align: center;"|<center>[[Dosiero:Bloemkool.jpg|200ra]]</center>''' |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="te t-align: center;" |'''<small>Alila izotiocianato troviĝas en la foliaro kaj frukto de la [[florbrasiko]].</small>''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Izotiocianato de alilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|4|H|5|NS'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=57-06-7 57-06-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.21105854.html 21105854] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5971 5971] |- |[[Merck Index]]||15,286 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun akra odoro |- |[[Molmaso]]||99,151g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1,0126g/cm<sup>−3</sup><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://healthdocbox.com/Nutrition/85701109-Allyl-isothiocyanate-1-exposure-data.html |titolo=Health Doc Box |alirdato=2021-12-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211218224438/https://healthdocbox.com/Nutrition/85701109-Allyl-isothiocyanate-1-exposure-data.html |arkivdato=2021-12-18 }}</ref> |- |[[Fandpunkto]]||-80&nbsp;{{GdC|}} <ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB8853857.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||151&nbsp;{{GdC|}} <ref>[https://www.chemblink.com/products/57-06-7.htm Chemblink]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5248}}<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Fenaroli_s_Handbook_of_Flavor_Ingredient/2kq3BgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Allyl+isothiocyanate+fenaroli&pg=PA51&printsec=frontcover Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients]</ref> |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||-3,9&nbsp;{{GdC|}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||36,3&nbsp;{{GdC|}} <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/57-06-7_670328.html chemsrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:2 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||339&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|06}}{{GHS Piktogramo|07|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|301|310|315|319|330|400|410}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|260|262|264|270|271|273|280|284|301+310|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|310|320|321|330|332+313|337+313|361|362|363|370+378|391|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25&nbsp;{{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Alila izotiocianato</big>''' (AITC) estas la organosulfura kunmetaĵo kun la formulo '''CH<sub>2</sub>CHCH<sub>2</sub>-N=C=S'''. Ĉi tiu senkolora densa likvaĵo respondecas pri la akra gusto de mustardo, rafano, horserabo kaj wasabi. Tiu akra kaj la lakrima efiko de alila izotiocianato estas peritaj tra la TRPA1<ref>TRPA1, Katjona kanalo de la transiga potenciala ricevilo aŭ Ricevilo de Wasabi, estas proteino trovata en homoj respondeca pri doloro-, malvarmo- kaj juko-sensaĵoj, en homoj kaj mamuloj, krom aliaj potektaj respondoj (larmo, aervoja rezisto, tuso, ktp).</ref> kaj TRPV1-jonkanaloj. Ĝi estas iomete solvebla en akvo, sed pli solvebla en alkoholoj, eteroj kaj [[karbona dusulfido]]. Alila izotiocianato povas esti akirita el la semoj de nigra mustardo (''[[Sinapo|Nigra brasiko]]'') aŭ bruna hinda mustardo (''[[Bruna sinapo|Brassica juncea]]''). Kiam ĉi tiuj [[Mustardo|mustardaj semoj]] estas rompitaj, la [[enzimo]] '''mirozinazo'''<ref>Mirozinazo estas familio de enzimoj implikata en la plantodefendo kontraŭ herbivoroj, specife la '''bombo de mustardoleo'''.</ref> estas liberigita kaj agas sur la '''glukozinolato''' konata kiel '''sinigrino''' por liberigi alilan izotiocianaton. Alila izotiocianato servas al la planto kiel defendo kontraŭ [[herbomanĝuloj]]. Ĉar ĝi estas damaĝa al la planto mem, ĝi estas konservita en la sendanĝera formo de la glukozinolato, apartigita de la mirozinaza enzimo. Kiam la besto maĉas la planton, la alila izotiocianato estas liberigita, forpuŝante la beston. Ĉi tiu kemiaĵo lastatempe pruviĝis forte forpuŝi fajroformikojn. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado de ''alila izotiocianato'' per interagado de ''dualila sulfato'' kun ''baria izotiocianato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Diallyl sulfate 3D.png|dualila sulfato|150ra]] + [[Dosiero:Barium thiocyanate 3D.png|baria izotiocianato|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Allyl isothiocyanate 3D.png|alila izotiocianato|80ra]] + [[Dosiero:Barium-sulfate-3D-vdW.png|baria sulfato|80ra]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado de ''alila izotiocianato'' per interagado de ''izotiocianata acido'' kun ''alila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isothiocyanic acid 3D.png|izotiocianata acido|80ra]] + [[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|alila alkoholo|60ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Allyl isothiocyanate 3D.png|alila izotiocianato|80ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado de ''alila izotiocianato'' per interagado de ''alila cianido'' kun ''tiosulfata acido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl_cyanide_3D_ball.png|alila cianido|90ra]] + [[Dosiero:Thiosulfuric-acid-3D-balls-B.png|tiosulfata acido|60ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Allyl isothiocyanate 3D.png|alila izotiocianato|80ra]] + [[Dosiero:Sulfurous-acid-3D-balls.png|sulfita acido|80ra]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado de ''alila izotiocianato'' per interagado de ''kalia izotiocianato'' kun ''alila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium isothiocyanate 3D.png|kalia izotiocianato|80ra]] + [[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|alila alkoholo|80ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [medio]{acida}\, }</math>[[Dosiero:Allyl isothiocyanate 3D.png|alila izotiocianato|80ra]] + [[Dosiero:Potassium hydroxide 3D.png|kalia hidroksido|80ra]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado de ''alila izotiocianato'' per interagado de ''alila klorido'' kun ''izotiocianata acido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl chloride 3D.png|alila klorido|80ra]] + [[Dosiero:Isothiocyanic acid 3D.png|izotiocianata acido|80ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Allyl isothiocyanate 3D.png|alila izotiocianato|80ra]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado de ''alila izotiocianato'' per interagado de ''alila merkaptano'' kun ''cianogena klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl mercaptan 3D.png|alila merkaptano|80ra]] + [[Dosiero:Cyanogen-chloride-3D-balls.png|cianogena klorido|80ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Allyl isothiocyanate 3D.png|alila izotiocianato|80ra]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Preparado de ''alila izotiocianato'' per interagado de ''arĝenta (I) izotiocianato'' kun ''alila bromido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Silver (I) isothiocyanate 3D.png|arĝenta (I) izotiocianato|80ra]] + [[Dosiero:Allyl bromide 3D.png|alila bromido|80ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Allyl isothiocyanate 3D.png|alila izotiocianato|80ra]] + [[Dosiero:Silver (I) bromide3D.png|arĝenta (I) bromido|80ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Alila cianido]] * [[Alila izocianido]] * [[Alila cianato]] * [[Alila izocianato]] * [[Alila tiocianato]] * [[Izotiocianatoj]] * [[Metila izotiocianato]] * [[Etila izotiocianato]] * [[Propila izotiocianato]] * [[Izopropila izotiocianato]] * [[Fenila izotiocianato]] * [[Benzila izotiocianato]] * [[Fenetila izotiocianato]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} 6yw791ylxi6tmwegxfseshc2esmubyg Konformismo 0 750892 9440979 9341414 2026-07-29T02:50:08Z Sj1mor 12103 9440979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:L-L_Boilly_Une_loge.jpg|eta|279x279px| Pentraĵo de [[Louis-Léopold Boilly]], 1830]] '''Konformeco''' aŭ '''obeemo''' estas konduto imitanta de aliaj, ŝanĝo en konduto aŭ kredoj laŭ la normoj aŭ reguloj uzataj de la Kompanio aŭ la Grupo, socia [[Adaptado|adaptiĝo]] kaj grupa integrado. Ĝi estas situacio en kiu homo adaptas sian konduton aŭ opiniojn al ekzistantaj sociaj normoj kaj reguloj de konduto akceptitaj en donitaj cirkonstancoj, ĉu realaj aŭ imagitaj. == La esenco de konformeco == Konformeco estas atingita per kaj malkaŝaj kaj kaŝaj rimedoj de kontrolo, kaj kiel rezulto de [[socia premo]], reala aŭ imagita, sur la unuopulo/multopo (publiko). En la ĉiutaga lingvo, la uzo de la termino estas kutime prononcata en negativaj kuntekstoj: '''konformisto''' signifas malfortan karakteron, kiu imitas kaj sekvas malantaŭ aliaj laŭ iliaj ekzemploj aŭ ordonoj - "naĝado kun la fluo, samdirekte". Estas pensuloj, kiuj laŭdas la '''[[Nekonformismo|nekonformistojn]]''' : tiuj "solecaj lupoj", kiuj persistas malgraŭ la premoj de la socio kaj [[Ribelo|ribelas]] kontraŭ [[Konvencio|konvencioj]]. Aliflanke, estas tiuj, kiuj kredas, ke konformeco ne estas negativa, ĉar laŭ ilia opinio ne eblas havi normalan [[Socio|socion]] sen konformeco, kiu permesas ordon kaj stabilecon kaj sen ĝi povus okazi [[Ĥaosoteorio|ĥaoso]]. Aliflanke, estas sufiĉe multaj pensuloj, kiuj kredas, ke konformeco ne estas necesa kondiĉo por normala kaj stabila socio. Tiel, konformeco estas la adapto de sintenoj, kredoj kaj kondutoj al sociaj normoj <ref>Cialdini, R. B., & Goldstein, N. J. (2004). Social influence: Compliance and conformity. Annual Review of Psychology, 55, 591–621.</ref>. Sociaj normoj estas kaŝitaj kaj difinitaj kiel reguloj komunaj al grupo de homoj, kiuj determinas kaj diktas sian interagadon al aliaj. Ekzemple, kiam tre fama [[muzikgrupo]] vizitas urbon por koncerti, [[Fervora subtenanto|fanoj]] de la grupo organizas sin kaj kreas atendovicon dum la tuta nokto por aĉeti biletojn al la [[koncerto]] de la grupo. La moralakodo de la adorantoj de la grupo envicigitaj estas ke ju pli frue oni envicigas des pli bonaj estas la ŝancoj atingi la bileton, kaj oni sentis ĝeneralan malestimon por tiuj kiuj kubutpuŝas aŭ malobeas la ordon de la vico. Videblas, ke ĉi tiu leĝo ne estis skribita ie ajn sed la grupo sekvas tiun ĉi regulon <ref>Helweg-Larson, M., & LoMonaco, B. L. (2008). Queuing Among U2 Fans: Reactions to Social Norm Violations. Journal of Applied Social Psychology, 38, 2378–2393.</ref>. La emo konduti konforme okazas en kaj grupetoj kaj socio kaj povas esti la produkto de senkonscia influo aŭ rekta [[Kunula premo|socia premo]]. Konformeco okazas en la ĉeesto de aliaj, sed ankaŭ povas okazi kiam la persono estas sola <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref>. Ekzemple, homo elstariĝas por la kantado de la himno ĉe televido eĉ kiam li estas sola en sia hejmo. Homoj ofte kondutas konforme pro la deziro ricevi senton de sekureco de la grupo, precipe de grupo kun la samaj karakterizaĵoj, kiel ekzemple aĝogrupo (kunulgrupo), kulturo, religio aŭ [[Socia statuso|statuso]]. Ĉi tiu formado de konformeco nomiĝas "kunpensado" aŭ grupa pensado, kaj estas unu el la konformismaj fenomenoj: la emo de grupanoj konformiĝi adoptante komunan mallarĝan koncepton, "vicigante en linion" aŭ "rektigante sin" pri iu temo. Malemo adopti "kunpensado" povas konduki al socia malakcepto, eĉ [[Ekskomuniko|ekskomunikado]]. Konformeco plej ofte estas atribuita al [[Adolesko|adoleskeco]], sed ankaŭ grave influas plenkreskulojn <ref>Aronson, E., Wilson, T. D., & Akert, R. M. (2007). Social Psychology (6th ed.). Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall.</ref>. Kiam konformeco okazas per taŭga socia influo, ĝi permesas en la fruaj jaroj de la vivo lerni kaj adopti la socian konduton necesan por konduti ĝuste en interago kun aliaj en socio <ref name=":1">Walker, M. B. & Andrade, M. G. (1996). Conformity in the Asch task as a function of age. The Journal of Social Psychology, 136, 367-372.</ref>. Konformeco influas la formadon kaj prizorgadon de sociaj normoj, kaj helpas sociojn funkcii glate kaj en antaŭvideblaj manieroj. == Evoluo de la koncepto == De 1933 ĝis 1945, milionoj da senkulpaj homoj, plejparte [[judoj]], estis devige internigitaj en [[naziaj koncentrejoj]] tra nazie okupita [[Eŭropo]]. Nur post la fino de la [[Dua Mondmilito]] kiam finiĝis la [[Holokaŭsto]], la mondo komprenis, ke tiuj internigejaj tendaroj fakte estas amasekstermaj fabrikoj, en kiuj pli ol ok milionoj da homoj estis buĉitaj. En 1978 estis onidiro, ke kelkaj homoj estis ostaĝitaj en izola komunumo nomata Johnstown. Post kiam la enketo finiĝis, komunumestro [[Jim Jones]] kolektis 1 000 loĝantojn kaj petis al ili fari [[Sinmortigo|sinmortigon]] trinkante [[Veneno|venenon]]. Ili obeis lin kaj ĝi estis la plej granda amasa sinmortigo en la historio. Por provi trovi logikon en tiuj kaj aliaj agoj, la komenca tendenco estis klarigi malbonajn kaj frenezajn agojn kulpigante malbonulojn aŭ frenezajn individuojn <ref name=":2">Nolen-Hoeksema, S., Fredrickson, B. L., Loftus, G. R., & Wagenaar, W. A. (2009). Atkinson & Hilgard’s introduction to psychology (15th ed.). Hampshire, UK: Wadsworth/Cengage Learning.</ref>. Ĉi tiu raciiga pensado povas doni iom da trankvilo. Multaj esploristoj en la kampo de [[socia psikologio]] maltrankviliĝis pro la fakto, ke homoj foje faras neklarigitajn kaj neeksplikeblajn agojn. Kvankam la gvidantoj, kiuj igis la amasojn konduti neracie, havis probleman personecon, ne eblas, ke la tuta socio estas freneza <ref name=":2">Nolen-Hoeksema, S., Fredrickson, B. L., Loftus, G. R., & Wagenaar, W. A. (2009). Atkinson & Hilgard’s introduction to psychology (15th ed.). Hampshire, UK: Wadsworth/Cengage Learning.</ref> En 1936 la Muzafer Ŝerif faris unu el la unuaj studoj pri konformeco. Li estis interesita pri la maniero kiel homoj ŝanĝas opinion por akordigi kun la grupo. Li ekzamenis tion per la "aŭtokineta efiko". En lia esploro, partoprenintoj estis metitaj en malluman ĉambron por senĝene observi malgrandan lumpunkton iom malproksime de ili. Ili estis petataj taksi kiom malproksimen la punkto moviĝis. La lertaĵo en la studo estis, ke la punkto tute ne moviĝis. La sento de subjektoj ke la punkto moviĝas devenas de vida [[iluzio]] nomita la "aŭtokineta efiko" kiu unue estis malkovrita en la periodo de la Dua Mondmilito. Ĉi tiu iluzio kaŭzas, ke en stato de kompleta mallumo, estas sento, ke malgrandaj lumpunktoj moviĝas kvankam ili tute ne moviĝas. Estas vida iluzio, kiun ĉiuj homoj spertas. En la unua tago de la eksperimento ĉiu partoprenanto taksis malsame la kvanton de movo de la punkto. En la dua fazo de la studo, alia persono estis alportita en la ĉambron kune kun la subjektoj kaj li ankaŭ estis petita taksi la distancon ke la punkto moviĝis. Ĉi tiu persono estis kunlaboranto al kiu oni ordonis konstante diri precipe altajn distancojn, aŭ multe pli malaltajn, ol la taksoj de la reala subjekto. Ĉi tiu parto de la eksperimento estis farita plurajn fojojn sur ĉiu partoprenanto. Ŝerif trovis, ke kun ĉiu rondo la taksoj de la subjektoj pli kaj pli similas al tiuj de la kunlaboranto. Partoprenantoj en la eksperimentoj de Ŝerif spertis malklaran kaj ambiguan realecon. La studo de Muzafer Ŝerif pri ''aŭtokineta efiko'' de [[1936]], kaj de [[Solomon Asch]] en [[Eksperimento de Asch]] de [[1951]] (montrita malsupre en la ĉapitro pri malemo), testis en kontrolita maniero la influon de socia medio sur vida percepto, kaj trovis ke la la ĉefaj kialoj de la fenomeno de konformeco estas du: normiga influo kaj informa influo. === Informa influo === Informa socia influo okazas kiam la individuo dependas de aliaj de sia grupo por akiri precizajn informojn pri [[Realo|realeco]]. Ĉi tiu influo estas difinita kiel konformeco kiu okazas kiam homoj konsentas akcepti [[Fakto|faktojn]] pri realeco de aliaj homoj <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref>. La persono konsentos ricevi informan influon de la medio pro pluraj kialoj. La unua estas kiam socia situacio estas perceptita kiel nesenduba / ambigua (kiel en eksperimento de Ŝerif), kiam homoj ne sciis kiel interpreti ĝin kaj tial ne estos certa kiel trakti ĝin. En tia situacio estas alta ŝanco ke ili [[Fido|fidos]] al aliaj por ricevi respondon <ref name=":3">Hogg, M. A.; Vaughan, G. M. (2005). Social psychology. Harlow: Pearson/Prentice Hall.</ref>. Ekzemple, kiam homo ne scias, kiun el la [[Manĝilo|manĝiloj]] uzi en luksa [[restoracio]], li rigardos kion faras la aliaj ĉirkaŭ li kaj agos laŭe <ref name=":1">Walker, M. B. & Andrade, M. G. (1996). Conformity in the Asch task as a function of age. The Journal of Social Psychology, 136, 367-372.</ref>. La dua kialo de konformiga konduto rezultiĝanta el informa inflo estas en krizotempoj kiam tuja respondo estas postulata. Fidi je aliaj en tiaj situacioj ja povas redukti timon. Perceptante la alian kiel pli klera, ŝi estos konsiderata de ni kiel pli valora fonto de informoj. Pro tio oni ofte turnas sin al fakuloj (ekz. pri medicino) por helpo <ref name=":3">Hogg, M. A.; Vaughan, G. M. (2005). Social psychology. Harlow: Pearson/Prentice Hall.</ref>. Ĉi tiu tipo de persvado, aŭ pli ĝuste konformisma konduto kaŭzas internigon kaj akcepton de la normo aŭ informo, por ke homoj kredu vere kaj sincere en la vortoj aŭ agoj de aliaj <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref> <ref name=":3">Hogg, M. A.; Vaughan, G. M. (2005). Social psychology. Harlow: Pearson/Prentice Hall.</ref>. === Normiga influo === Normiga socia influo okazas kiam homo kondutas laŭ la medio por ke la membroj de sia grupo ŝatu aŭ akceptu lin. Tiu influo estas difinita kiel konformeco bazita sur la aspiro de persono renkonti la atendojn de aliaj (normoj) <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref> <ref name=":3">Hogg, M. A.; Vaughan, G. M. (2005). Social psychology. Harlow: Pearson/Prentice Hall.</ref>. La bezono de akcepto kaj aparteno estas parto de nia estaĵo kiel homoj. Krome, oni scias, ke kiam homo ne kondutas konforme al la sociaj normoj de la grupo, la grupo lin malpli ŝatos kaj eble eĉ punos lin pro tio <ref>Schachter, S. (1951). Deviation, Rejection, and communication. Journal of Abnormal and Social Psychology, 46, 190–208. </ref>. Normiga influo ofte kaŭzas jesigon, kio estas fari aŭ diri kion aliaj faras aŭ diras eĉ kiam la individuo ne tutkore kredas je kio estas farita aŭ dirita. Aĝo estas ŝlosila [[variablo]], kiu ludas gravan rolon en la nivelo de konformeco kaŭzita de normiga influo (vidu subsekcion "Aĝo"). Tiu ĉi jesigo al la normo estas kutime kaŭzita de la deziro de la individuo ricevi eksteran kompenson aŭ eviti punon <ref name=":1">Walker, M. B. & Andrade, M. G. (1996). Conformity in the Asch task as a function of age. The Journal of Social Psychology, 136, 367-372.</ref>. Grava diferenco inter normiga kaj informa influo estas, ke normiga influo ne estas kaŭzita pro neklaraj situacioj, la individuo certas, ke li ne konsentas kun la grupo, sed li tamen agas kiel ĝi. Tial, oni povas diri, ke normiga influo estas kio kaŭzis la subjektojn ŝanĝi sian menson en la studo de Asch <ref name=":1">Walker, M. B. & Andrade, M. G. (1996). Conformity in the Asch task as a function of age. The Journal of Social Psychology, 136, 367-372.</ref>. Estas aliaj faktoroj, kiuj influas konformecon, kaj ili rilatas al difinita situacio: la nombro de la ĉeestantoj, la graveco de la ĉeestantoj, la malfacileco de la tasko, la nivelo de allogeco de la [[Socia grupo|grupo]] kaj ĝiaj celoj. Esploristoj de la fenomeno de konformeco ne atingis interkonsenton koncerne tipan konformisman profilon. == Tipoj de konformeco == En la sociologia literaturo estas kutime klasifiki konformecon en 3 nivelojn: * '''Jesigeco''' - Konformeco kiu okazas sen sincera kredo je agoj. * '''Obeemo''' - Konformeco manifestita en jesigado al eksplicita instrukcio. * '''Konsento''' - Konformeco kiu okazas pro kompleta kredo je la agoj de tiuj kiuj agadas kaj en la pensoj pri kiuj la grupo persvadis ilin konsenti. Kelkfoje la interkonsento sekvas la jesigon. Poste estis studitaj kaj formulitaj la nivelojn de la socia influo fare de la socia [[psikologo]] Herbert Kelman, kiu distingas tri specojn de procezoj okazantaj en tiu kiu estas sub la socia influo: <ref name=":4">Kelman, H. C. (1958). Compliance, Identification, and Internalization: Three Processes of Attitude Change. Journal of Conflict Resolution, 2, 51–60. </ref> * '''Pretekstigo''' - la konsento de la konformisto ricevi influan opinion por gajni rekompencojn aŭ eviti punon. * '''Identigo''' - la deziro de la konformisto simili al [[influanto]]. * '''Internado''' - En la procezo de internigo, la konformisto estas gvidata de la deziro esti ĝusta kaj realisma, kiam la rekompenco estas interna. === Jesigeco === [[Dosiero:Asch_experiment.png|eta|Kiu linio kongruas kun la aparta linio, A, B, aŭ C? En la Asch-eksperimentoj pri konformeco, homoj ofte sekvis la plimultan juĝon, eĉ kiam la plimulto eraris.]] Jesigeco estas formo de konformeco: ĝi estas publika konduto laŭ eksplicita aŭ kaŝa postulo kvankam la persono persone malaprobas ĝin <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref>. La studoj kiuj plej bone montras jesigecon estas la famaj studoj de Solomon Asch. Solomon E. Asch, klasika esploristo en [[socia psikologio]], faris studon en 1951 en kiu li faris ŝanĝon en la esplorado de Ŝerif. En la studoj de Ŝerif oni povus vidi, ke kiam la situacio estas neklara, partoprenantoj estas influitaj de la opinioj de aliaj kaj grupiĝas ĉirkaŭ komuna takso. Sekve, Asch konjektis, ke kiam la situacio en la studo estos tre klara, la grado de konformeco malpliiĝos. En sia studo li indikis al la partoprenantoj, ke ili partoprenos studon pri percepta juĝo. Li montris al grupo de subjektoj du bildojn. En unu bildo estas tri apartaj linioj de malsamaj longoj kaj en la alia unu linio kiu klare kongruas nur kun unu el la tri linioj en la unua bildo. Li petis ilin taksi kiu el la tri linioj kongruas kun la ununura linio. Ĉiuj krom unu el la partoprenantoj estis kunlaborantoj. La nura nekunlaboranta partoprenanto estis alportita en la studĉambron tiel, ke li ĉiam estas la lasta respondanta. Ĉiuj kunlaborantoj estis instrukciitaj konstante doni la saman malĝustan respondon 12 fojojn el la 18 liniobildoj <ref name=":5">Asch, S. E. (1955). Opinions and Social Pressure. Scientific American, 193, 31–35. </ref>. Liaj trovoj estis surprizaj kaj montris precipe altan nivelon de konformeco. 74% de la partoprenantoj adaptiĝis al la kunlaborantoj kaj tiel respondis rimarkinde malĝuste almenaŭ unufoje. Averaĝe, partoprenantoj komencis alĝustigi siajn respondojn je la trian fojon. Entute 37% de la respondoj de ĉiuj partoprenantoj estis responditaj en konformisma maniero kaj indikis jesigecon ĉar ili donis malĝustan respondon kvankam la ĝusta respondo estis klara kaj senduba <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref>. Post sia unua esplorado, Asch volis ekzameni kio estis la faktoro, kiu tiom influis la studpartoprenantojn, ĉu la grandeco de la grupo estis la influanto aŭ la unuformaj respondoj de la kunlaborantoj. En serio da studoj pri la influo de grupgrando, li faris serion da eksperimentoj en kiuj ĉiufoje la grupgrandeco de la kunlaborantoj ŝanĝiĝis kaj intervalis de unu kunlaboranto ĝis grupo de 15 kunlaborantoj. Li trovis ke signife, ju pli da homoj en la grupo, des pli verŝajne la respondanto jesigus al la grupo. Tamen, ĉi tiu influo ne estis trovita esti malsama inter tri kunlaborantoj aŭ pli, tiel ke super tri kunlaborantoj, la nivelo de konformeco estis pli ol 30% <ref name=":5" />. En la dua aro de studoj, en kiuj Asch serĉis taksi kiel grupunueco influas la nivelon de jesigeco, li petis kunlaborantojn doni la saman malĝustan respondon al la demando pri longo de linioj, krom unu kunlaboranto. Tiu ĉi elstara kunlaboranto ludis la rolon de [[Nekonformismo|nekonformisma]] homo. La trovoj de ĉi tiu studo indikas, ke sufiĉas ke unu persono rompu la majoritatan opinion por ke la respondanto respondu sian veran respondon (kion li vere pensas), sendepende de ĉu la respondo de la nekonformisma kunlaboranto estis ĝusta aŭ ne. La konkludo estas ke, sufiĉas por iu fendi la unuiĝintan fronton de la grupo por malfortigi ĝian potencon <ref name=":5" />. Oni povas diri, ke jesigeco devenas de normiga influo kaj tial plej ofte okazas en adoleskeco. === Obeemo === [[obeo|Obeemo]] estas formo de jesigeco: konduto laŭ rekta instruo aŭ ordono. Kiam jesigeco okazas sekvante rektan ordonon oni nomas ĝin observon <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref>. La plej ekstrema ekzemplo de obeemo estas okazaĵoj dum la Dua Mondmilito, en kiu oficialuloj obeis la terurajn ordonojn de la nazia estraro. Kiel rezulto, milionoj da homoj estis mortigitaj <ref name=":3">Hogg, M. A.; Vaughan, G. M. (2005). Social psychology. Harlow: Pearson/Prentice Hall.</ref>. La plej multaj el la homoj kiuj faris abomenajn agojn dum tiu ĉi milito estis finfine normigaj homoj kiuj agis laŭ la ordonoj de siaj superuloj <ref>.Arendt, H. (1963). Eichmann in Jerusalem: A report on the banality of evil. New York: Viking Press.</ref> Evidentiĝas, ke en certaj situacioj estas granda influo sur la grado de obeo <ref name=":2">Nolen-Hoeksema, S., Fredrickson, B. L., Loftus, G. R., & Wagenaar, W. A. (2009). Atkinson & Hilgard’s introduction to psychology (15th ed.). Hampshire, UK: Wadsworth/Cengage Learning.</ref>. La serio de eksperimentoj kiuj plej bone montras la potencon de la situacio estis farita fare de esploristo [[Stanley Milgram]] en la [[1960-aj jaroj]]. Milgram ekzamenis en sia esplorado kiel la postuloj de [[aŭtoritato]] konfliktas kun la postuloj de [[konscienco]]. En siaj esploroj li varbis ordinarajn homojn por partopreni en la studo "Pri Memoro". Kiam ili alvenis al la laboratorio, ĉiu partoprenanto formis teamon kun alia partoprenanto, kiu fakte estis esplora kunlaboranto. Subjektoj estis rakontitaj ke ili estus tiritaj hazarde, kie unu estas tirita por esti la "instruisto" kaj la alia por esti "studento." Ambaŭ ĉeestis en apartaj ĉambroj kun la kapablo aŭdi unu la alian, sed ne vidi. La rolo de la instruisto estis legi liston de vortparoj al la studento. Li tiam devis testi lian memoron donante la unuan vorton en ĉiu paro, por ke la studento kompletigu la ĝustan respondon el kvar eblecoj. Kiam ajn la studento respondis malĝuste, la instruisto devis premi pedalon, kiu eligis elektran ŝokon kun kreskanta nivelo de intenseco. Post kiam la eksperimento komenciĝis, kiam ajn la studento faris eraron, la eksperimentisto instrukciis la partoprenanton pliigi la nivelon de [[elektra ŝoko]], ĝis estis klara por ĉiuj, ke ĝi estas vivdanĝera. Gravas rimarki, ke la studento ne vere ricevis elektrajn ŝokojn sed aktoris rolon en kiu li respondis al la ŝokoj, per pligrando de liaj reagoj, krioj kaj pledoj halti la ekzamenon. La "instruisto" povis aŭdi la reagojn. Kiam la nivelo de la elektraj ŝokoj atingis "aparte fortan ŝokon" la studento ĉesis respondi. Multaj el la subjektoj en unu momento aŭ alia komencis protesti kontraŭ la kurso de la studo kaj kelkaj eĉ petis la eksperimentanton mendi medicinan helpon. Konformo al aŭtoritato en ĉi tiu studo estis mezurita per la maksimuma nombro da fojoj kiam la subjektoj donis al la kunlaboranto elektrajn ŝokojn antaŭ rifuzi daŭrigi <ref>13. Milgram, S. (1965). Some Conditions of Obedience and Disobedience to Authority. Human Relations, 18, 5776-. DOI: 10.1177/001872676501800105.</ref>. Estis trovite ke 65% de la subjektoj daŭre obeis la eksperimentanton ĝis la fino de la eksperimento. Milgram daŭriĝis por fari variojn pri ĉi tiu eksperimento kiam ĉiufoje li ŝanĝis malsaman variablon en la situacio por kontroli ĉu vere la medio influis observon. Ĉiufoje li ricevis malsamajn sed altajn rezultojn kaj trovis, ke la plenuma indico en virinoj estas simila al tiu de viroj. Observo de aŭtoritato estas inkludita sub informa influo sed foje inkludas normigan influon (ekz. en rifuzado obei). Oni trovis, ke ekzistas faktoroj, kiuj influas la nivelon de obeemo: la emocia distanco al la viktimo, proksimeco al la fonto de aŭtoritato, la [[legitimeco]] kaj prestiĝo de la fonto de aŭtoritato kaj la influo de aliaj. ==== La distanco al la viktimo ==== Oni trovis el la esplorado de Milgram ke ju pli granda estas la distanco al la viktimo, des pli alta estas la nivelo de obeemo; kaj male, des pli malgranda estas la distanco al la viktimo, des pli malalta estas la nivelo de obeemo <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref> <ref name=":2">Nolen-Hoeksema, S., Fredrickson, B. L., Loftus, G. R., & Wagenaar, W. A. (2009). Atkinson & Hilgard’s introduction to psychology (15th ed.). Hampshire, UK: Wadsworth/Cengage Learning.</ref>. Ekzemple, ĉi tiu efiko povas esti vidita en la diferenco inter la obeemo de [[Piloto|pilotoj]] kaj la [[infanterio]] kiuj vidas la [[Malamiko|malamikon]] vizaĝo al vizaĝo. ==== Proksimeco al la fonto de aŭtoritato ==== Alia faktoro kiu influas la nivelon de observo estas la proksimeco, kaj fizike kaj emocie, al la fonto de [[aŭtoritato]]. Se la fonto de aŭtoritato estas proksima, la nivelo de obeemo pliiĝas, kaj ju pli malproksime estas la fonto de aŭtoritato (fizika distanco, ekzemple en alia lando), des pli malalta estas la nivelo de obeemo <ref>Milgram, S. (1974). Obedience to authority: An experimental view. New York: Harper & Row.</ref> ==== La legitimeco kaj prestiĝo de la fonto de aŭtoritato ==== Se la persono opinias ke la persono kiu donas al li la instrukcion aŭ ordonon ne estas persono kun legitima aŭtoritato, li kutime ne obeos lin <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref>. ==== Influo de aliaj ==== Kiam ekzistas alia persono kiu rifuzas plenumi ordon aŭ instrukcion de fonto de aŭtoritato, pliiĝas la verŝajneco ke la individuo ankaŭ rifuzos plenumi agon kun kiu li ne konsentas <ref name=":2">Nolen-Hoeksema, S., Fredrickson, B. L., Loftus, G. R., & Wagenaar, W. A. (2009). Atkinson & Hilgard’s introduction to psychology (15th ed.). Hampshire, UK: Wadsworth/Cengage Learning.</ref> === Konsento/akcepto === Alia tipo de konformeco: konduto pro fido kaj interkonsento kun socia premo. Ĝi estas konformisma konduto, kiu venas pro la sincera internigo de la socia realo <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref>. Ĝi kutime okazas per informa influo. Oni povas diri, ke homo adoptas la konduton ĉar ĝi rekompencas lin. La interna rekompenco de la internigo devenas de la adopto mem de la nova konduto <ref name=":4">Kelman, H. C. (1958). Compliance, Identification, and Internalization: Three Processes of Attitude Change. Journal of Conflict Resolution, 2, 51–60. </ref>. Konsento kaj internigo estas la ĉefaj celoj de gepatroj, instruistoj, [[Edukisto|edukistoj]], [[Politikisto|politikistoj]] kaj [[Publicisto|publicistoj]]. Ili strebas ŝanĝi niajn privatajn sintenojn kaj ne nur nian publikan konduton, tiel ke ŝanĝo restos longtempe. Estas multaj teknikoj kaj teorioj kiuj provas klarigi kial la individuo spertas internigon kaj akcepton <ref name=":2">Nolen-Hoeksema, S., Fredrickson, B. L., Loftus, G. R., & Wagenaar, W. A. (2009). Atkinson & Hilgard’s introduction to psychology (15th ed.). Hampshire, UK: Wadsworth/Cengage Learning.</ref>. == Kondiĉoj kaj prognoziloj kiuj antaŭdiras konformecon == Iuj situacioj instigas pli da konformeco ol aliaj. === Kulturo === [[Dosiero:Individualism_versus_collectivism_worldwide.png|eta|371x371ra|[[Individuismo]] kontraŭ [[kolektivismo]] tutmonde (5 aŭgusto 2020) Priskribo: landoj verdkoloraj havas kulturojn pli individuemajn ol la monda mezumo. Landoj ruĝkoloraj havas relative kolektivismajn kulturojn.]] Kulturaj valoroj estis trovitaj influi konformecon. Stanley Milgram trovis ke individuoj en [[Norvegio]] (kies kulturo estas kolektivista) elmontras pli altajn nivelojn de konformeco ol individuoj de [[Francio]] (kies kulturo estas individuisma) <ref>15. Milgram, S. (1961). Nationality and conformity. Scientific America, 205, 45-51.</ref>. Simile, Berry studis du malsamajn populaciojn - la Temne (de [[Okcidentafriko]], konsiderita kolektivisma grupo) kaj la [[Inuitoj]] (de la arkta [[Nordameriko]], konsiderita individuisma grupo) - kaj trovis ke la Temneuloj kondutas pli konforme ol la Inuitoj kiam ili alfrontas kaj klopodas pri taskoj kiuj kuraĝigas al konformismo<ref>Berry, J. W. (1967). Independence and conformity in subsistence-level societies. Journal of Personality and Social Psychology, 7, 415–418. doi:10.1037/h0025231</ref>. === Socia sekso === [[Kutimo|Sociaj normoj]] ofte establas sur seksajn diferencojn. Esploristoj raportas diferencojn en la maniero kiel viroj kaj virinoj kondutas konforme al tia socia influo <ref>Cooper, H. M. (1979). Statistically combining independent studies: A meta-analysis of sex differences in conformity research. Journal of Personality and Social Psychology, 37, 131–146. doi:10.1037/0022-3514.37.1.131.</ref>. Ekzemple, virinoj estas pli facile persvadeblaj kaj tial pli konformismaj en situacioj de socia premo ol viroj, laŭ studo de la fruaj [[1980-aj jaroj]] <ref>Eagly, A. H & Carli, L. L. (1981). Sex of researchers and sex-typed communications as determinants of sex differences in influenceability: A meta-analysis of social influence studies. Psychological Bulletin, 90, 1–20. doi:10.1037/0033-2909.90.1.1.</ref>. Diferencoj en seksa konduto devenas de la [[Sociigo|sociigoj]] tra kiuj homoj travivas, kio signifas la manieron kiel socio edukas nin. La kialo kial sociigo por virinoj kaj viroj estas malsama estas la diferenco en la sociaj [[Genra rolo|roloj de viroj kaj virinoj]] ekde antikvaj tempoj. Virinoj kutime lernas esti akordigemaj kaj kompromisaj kaj viroj lernas esti pli sendependaj <ref>Eagly, A. H. (1987). Sex differences in social behavior: A social role interpretation. Hillsdale, NJ: Erlbaum.</ref>. === Aĝo === Aĝo estas ŝlosila faktoro kiu influas konformigan konduton tiel ke Ju pli la aĝo pliiĝas des malpli la konformecon. En junaj aĝoj infanoj bezonas pli grandan socian aprobon kaj rekonon ol la [[samaĝgrupo]], do iuj infanoj kaj adoleskantoj kondutas konforme por senti sin apartenantaj kaj akceptitaj de la grupo <ref name=":2">Nolen-Hoeksema, S., Fredrickson, B. L., Loftus, G. R., & Wagenaar, W. A. (2009). Atkinson & Hilgard’s introduction to psychology (15th ed.). Hampshire, UK: Wadsworth/Cengage Learning.</ref>. Ekzemple, studo de aŭstraliaj infanoj kaj adoleskantoj inter la aĝoj de 3 kaj 17 jaroj trovis ke konformeco malpliiĝas kun aĝo <ref name=":1">Walker, M. B. & Andrade, M. G. (1996). Conformity in the Asch task as a function of age. The Journal of Social Psychology, 136, 367-372.</ref>. Alia studo ekzamenanta homojn inter la aĝoj de 18 kaj 91 trovis ke la pli maljunaj partoprenantoj montris malpli da konformeco kompare kun la pli junaj partoprenantoj <ref>Pasupathi, M. (1999). Age differences in response to conformity pressure for emotional and nonemotional material. Psychology and aging, 14, 170–174. doi:10.1037/0882-7974.14.1.170.</ref>. === Grandeco de la grupo === Kvankam ŝajnas logike, ju pli la grupo kreskos des pli pliiĝos la premo por konformeco, en laboratoriaj eksperimentoj evidentiĝis, ke la grupeto (kliko, koterio) havas grandan influon sur siaj membroj. Studoj bazitaj sur la esplorado de Asch trovis ke grupo de tri ĝis kvin partoprenantoj elvokos pli grandan konformecon ol la influo de unu aŭ du homoj. Sed pliigi la nombron de homoj super kvin ne signife ŝanĝas la gradon de konformeco <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref>. Tiu ĉi konformeco okazas ĉar homoj emas kredi, ke en ambiguaj situacioj la interpreto de aliuloj estas pli ĝusta ol sia propra (norma influo) <ref name=":2">Nolen-Hoeksema, S., Fredrickson, B. L., Loftus, G. R., & Wagenaar, W. A. (2009). Atkinson & Hilgard’s introduction to psychology (15th ed.). Hampshire, UK: Wadsworth/Cengage Learning.</ref>. Eĉ en situacioj kie la grupo eraras en signifa maniero, konformeco estos trafita per normiga influo kiel okazis en esplorado de Asch. === Grupa kohezio === Ĝi estas la senco de "ni" kaj kiom kaj kiomgrade la membroj de la grupo estas interligitaj kaj konektitaj unu al la alia. Ju pli alta estas la grupkohezio, des pli granda la influo de la grupo al siaj membroj. La emo de homo estas resti al sia grupo (pensi tion, kion pensas la grupanoj kaj fari tion, kion ili faras). Ekzemple, en eksperimento kiu ekzamenis la rilaton inter grupsimileco kaj muzika prefero, estis trovite ke kiam homoj estis rakontitaj ke homoj kiel ili preferas specialan muzikaĵon, ili ankaŭ profesis preferi la saman. Krome, oni konstatis, ke ili ne ŝatas verkaĵon, kiun homoj malsamaj al ili ŝatas <ref>Hilmert, C. J., Kulik, J. A., & Christenfeld, N. J. S. (2006). Positive and negative opinion modeling: The influence of another's similarity and dissimilarity. Journal of Personality and Social Psychology, 90, 440-452. <nowiki>http://dx.doi.org/10.1037/0022-3514.90.3.440</nowiki></ref>. Simile, la opinio de iu de alia grupo influos nin malpli ol la opinio de iu de nia grupo eĉ se lia opinio estas minoritata opinio. Ekzemple, [[Aliseksemo|aliseksemulo]] kiu subtenas [[GLAT rajtoj|GLAT rajtojn]] havus pli da influo pri la opinioj de aliseksemuloj ol [[Samseksemo|samseksemulo]] kiu faras similajn asertojn <ref name=":0">Myers, D. G. (2013). Social Psychology (11th ed.).Boston: McGraw-Hill.</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Nekonformismo]] * [[Kunpensado]] * [[Kolektivismo]] * [[Eksperimento de Asch]] * [[Milgram-eksperimento]] * [[Socia kontrolo]] * [[Cerbolavado]] * [[Endoktrinigo]] * [[Enkulturigo]] kaj [[Alkulturigo]] * [[Dogmo]] * [[Polico]] * [[Aŭtoritato]] * [[Kondutismo]] * ''[[Ordnung muss sein]]'' * [[Publika ordo]] kaj [[Socia rolo]] * [[Silenta plimulto]] * [[Respondec-difuzo]] * [[Stokholm-sindromo]] * [[Fenestro de Overton]] * [[Parolado pri memvola servuto]] * [[Frühlings Erwachen (teatraĵo)]] * [[Ajĥmanetoj]] * [[Rinoceroj (teatraĵo)|Rinoceroj]] * [[Modo]], [[Vestkodo]], [[Uniformo]] * [[Lingvonormigo]] * [[La Konformisto (filmo, 1970)|''La Konformisto'' (filmo, 1970)]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konfor.0ismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Rilatoj inter plimulto kaj malplimulto]] [[Kategorio:Sistemoscienco]] [[Kategorio:Organiza konduto]] [[Kategorio:Grupaj procezoj]] [[Kategorio:Konformismo]] fjwprzdbe92s07frbfkpbh6mybvywrk Kunpensado 0 750900 9440968 9215984 2026-07-29T02:44:04Z Sj1mor 12103 9440968 wikitext text/x-wiki '''Kunpensado''' (aŭ [[grupopensado]]) estas unu formo de [[konformeco]] kaj fundamente ĝi reprezentas pensmanieron kies celo estas redukti [[Disputo|disputoj]] kaj malkonsentoj inter membroj de la [[Socia grupo|grupo]] sen sufiĉa esplorado de novaj [[Ideo|ideoj]] aŭ ideoj kiuj povas kontraŭi la grupan [[Interkonsento|interkonsenton]]. Kunpensado povas kaŭzi grupon fari malprudentajn kaj [[Logiko|neraciajn]] decidojn, sen [[Opozicio (politiko)|opozicia]] voĉo kiu estas [[Oferado|oferita]] pro preservi la konsenton aŭ "trankvilon". Plej ofte, la esprimo "Kunpensado" estas uzata kiel kritiko de paŝoj kiujn grupo faris, malsukcesis kaj retrospektive la manko de interna opozicio estas konsiderata la kaŭzo de ĝis malsukceso. == Origino == La esprimo estis elpensita fare de la [[sociologo]] kaj [[ĵurnalisto]] William H. Whyte en [[1952]] en la ekonomia revuo [[Fortune]]:<blockquote>Kunpensado ne estas normala, instinkta konformeco, kiu ĉeestas en ĉiuj homoj, sed speciala speco de konformeco, kiu realigas por si raciigon kaj memkonvinkon, ke la grupaj valoroj estas taŭgaj, bonaj kaj justaj.</blockquote>La [[psikologo]] Irving Janis, kiu [[Scienca esplorado|faris]] multajn studojn pri la temo, [[Difino|difinis]] la terminon en sia libro "Viktimoj de Kunpensado" en iomete malsama maniero:<blockquote>Pensmaniero kiu estas esprimita en homoj kiuj estas signife engaĝitaj en la grupo, kiam la deziro al konsento regas super ilia deziro fari realismajn proponojn koncerne ŝanĝon de agado.</blockquote> == Gvidlinioj == Irving Janice, en sia libro "Victims of Groupthink" listigas la kaŭzojn, simptomojn kaj kontraŭkoncipilojn por Kunpensado: === Kialoj === * Kohezia grupo pli verŝajne falas en la kaptilon de kunpensado. Ju pli forte la grupo estas formita, des malpli probable ĝi levas demandojn, kiuj rompos la formadon. * Libervola izolado de eksteraj opinioj kaj fakuloj. * Forta gvidado kondukas al kunpensado, ĉar tiu emas gvidi la grupon laŭ sia individua vojo. * Kiam grupanoj venas el similaj sociaj kaj ideologiaj fonoj, la ŝancoj de kunpensado pliiĝas. === Simptomoj === * La iluzio de nevundebleco - grupanoj sentas sin protektitaj kontraŭ eraroj pro la protekto de la grupo. * Malakcepto de avertoj kiuj kontraŭas la [[Aksiomo|supozojn de la grupo.]] * [[Raciigo]] - natura defenda mekanismo kiu ŝajne logike pravigas malsukcesojn en pensado. * Premo al konformecon - Socia premo efikita al grupanoj por akordiĝi kun ĉiuj aliaj grupanoj. * Sento de supereco - percepto de la supereco de la grupanoj kompare kun ĝia medio, kaj aliaj grupoj. * Memcenzuro - tendenco de individuoj en grupo ne esprimi internan [[Kritiko|kritikon]]. * La iluzio de unueco de opinioj - iluzio, kiu fontas el la supre menciitaj faktoroj kaj plifortigas la premon por konformiĝo. * [[Stereotipo|Stereotipa]] percepto de la gvidantoj de la rivala grupo. * "Pordegogardistoj" - individuoj en la grupo kiuj spitas kritikajn opiniojn. === Malhelpo === * Nomumo de "[[Advokato de la Diablo|advokatoj de la Diablo]]" - homoj kies rolo estas difinita anticipe kiel politikaj kritikistoj. * Malkaŝi la pozicion de la grupestro ĉe la fino - malhelpas la antaŭjuĝon de la opinioj de la grupanoj kiel rezulto de premo por konformiĝo kaj flatado. * Dividi la grupon en plurajn sendependajn kaj apartajn [[Pensfabriko|pensajn teamojn.]] * [[Kuncerbumado]]. * Ĉiuj akcepteblaj alternativoj estis ĝisfunde provitaj. * Akiro de opinio ekstera de la grupo. == Vidu ankaŭ == * [[Dialogo]] * [[Kunlabori]] * [[Konformismo]] * [[Morala paniko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Kunlaborado]] [[Kategorio:Homamasa psikologio]] [[Kategorio:Kognaj devioj]] [[Kategorio:Grupaj procezoj]] [[Kategorio:Konformismo]] 0wxl1fnfzqi65ad1tuzwwfmc5h6o4co 9440969 9440968 2026-07-29T02:44:15Z Sj1mor 12103 9440969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kunpensado''' (aŭ [[grupopensado]]) estas unu formo de [[konformeco]] kaj fundamente ĝi reprezentas pensmanieron kies celo estas redukti [[Disputo|disputoj]] kaj malkonsentoj inter membroj de la [[Socia grupo|grupo]] sen sufiĉa esplorado de novaj [[Ideo|ideoj]] aŭ ideoj kiuj povas kontraŭi la grupan [[Interkonsento|interkonsenton]]. Kunpensado povas kaŭzi grupon fari malprudentajn kaj [[Logiko|neraciajn]] decidojn, sen [[Opozicio (politiko)|opozicia]] voĉo kiu estas [[Oferado|oferita]] pro preservi la konsenton aŭ "trankvilon". Plej ofte, la esprimo "Kunpensado" estas uzata kiel kritiko de paŝoj kiujn grupo faris, malsukcesis kaj retrospektive la manko de interna opozicio estas konsiderata la kaŭzo de ĝis malsukceso. == Origino == La esprimo estis elpensita fare de la [[sociologo]] kaj [[ĵurnalisto]] William H. Whyte en [[1952]] en la ekonomia revuo [[Fortune]]:<blockquote>Kunpensado ne estas normala, instinkta konformeco, kiu ĉeestas en ĉiuj homoj, sed speciala speco de konformeco, kiu realigas por si raciigon kaj memkonvinkon, ke la grupaj valoroj estas taŭgaj, bonaj kaj justaj.</blockquote>La [[psikologo]] Irving Janis, kiu [[Scienca esplorado|faris]] multajn studojn pri la temo, [[Difino|difinis]] la terminon en sia libro "Viktimoj de Kunpensado" en iomete malsama maniero:<blockquote>Pensmaniero kiu estas esprimita en homoj kiuj estas signife engaĝitaj en la grupo, kiam la deziro al konsento regas super ilia deziro fari realismajn proponojn koncerne ŝanĝon de agado.</blockquote> == Gvidlinioj == Irving Janice, en sia libro "Victims of Groupthink" listigas la kaŭzojn, simptomojn kaj kontraŭkoncipilojn por Kunpensado: === Kialoj === * Kohezia grupo pli verŝajne falas en la kaptilon de kunpensado. Ju pli forte la grupo estas formita, des malpli probable ĝi levas demandojn, kiuj rompos la formadon. * Libervola izolado de eksteraj opinioj kaj fakuloj. * Forta gvidado kondukas al kunpensado, ĉar tiu emas gvidi la grupon laŭ sia individua vojo. * Kiam grupanoj venas el similaj sociaj kaj ideologiaj fonoj, la ŝancoj de kunpensado pliiĝas. === Simptomoj === * La iluzio de nevundebleco - grupanoj sentas sin protektitaj kontraŭ eraroj pro la protekto de la grupo. * Malakcepto de avertoj kiuj kontraŭas la [[Aksiomo|supozojn de la grupo.]] * [[Raciigo]] - natura defenda mekanismo kiu ŝajne logike pravigas malsukcesojn en pensado. * Premo al konformecon - Socia premo efikita al grupanoj por akordiĝi kun ĉiuj aliaj grupanoj. * Sento de supereco - percepto de la supereco de la grupanoj kompare kun ĝia medio, kaj aliaj grupoj. * Memcenzuro - tendenco de individuoj en grupo ne esprimi internan [[Kritiko|kritikon]]. * La iluzio de unueco de opinioj - iluzio, kiu fontas el la supre menciitaj faktoroj kaj plifortigas la premon por konformiĝo. * [[Stereotipo|Stereotipa]] percepto de la gvidantoj de la rivala grupo. * "Pordegogardistoj" - individuoj en la grupo kiuj spitas kritikajn opiniojn. === Malhelpo === * Nomumo de "[[Advokato de la Diablo|advokatoj de la Diablo]]" - homoj kies rolo estas difinita anticipe kiel politikaj kritikistoj. * Malkaŝi la pozicion de la grupestro ĉe la fino - malhelpas la antaŭjuĝon de la opinioj de la grupanoj kiel rezulto de premo por konformiĝo kaj flatado. * Dividi la grupon en plurajn sendependajn kaj apartajn [[Pensfabriko|pensajn teamojn.]] * [[Kuncerbumado]]. * Ĉiuj akcepteblaj alternativoj estis ĝisfunde provitaj. * Akiro de opinio ekstera de la grupo. == Vidu ankaŭ == * [[Dialogo]] * [[Kunlabori]] * [[Konformismo]] * [[Morala paniko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Kunlaborado]] [[Kategorio:Homamasa psikologio]] [[Kategorio:Kognaj devioj]] [[Kategorio:Grupaj procezoj]] [[Kategorio:Konformismo]] payz4xbkjej3x99dhox55sl3r3ytaud Listo de famuloj naskiĝintaj en Salgótarján 0 752276 9440713 9260065 2026-07-28T12:55:27Z Crosstor 3176 /* K */ 9440713 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Salgótarján]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[István Alapi]], [[gitaristo]] == B == * [[István Básti]], [[futbalisto]] * [[József Bátki]], [[pentristo]] (pli precize en Zagyvaróna) * [[Zoltán Bodnár]], bankisto * [[László Boldvai]], politikisto == C == * [[Ernő Cotel]], metalurgia [[inĝeniero]] * [[Zsuzsanna Csongrády]], [[tradukisto]] == D == * [[Sándor Doubravszky]], [[kemiisto]] == G == * [[István Gaál]], [[reĝisoro]] == H == * [[Tünde Handó]], [[juĝisto]] == J == * [[Gábor Juhász]], [[ministro]] == K == * [[Melinda Kalmár]], historiisto * [[Géza Kiss (naĝisto)]] (pli precize en Zagyvapálfalva) * [[Pál Kocsis (aktoro)|Pál Kocsis]], [[aktoro]] * [[Erzsébet Komlóssy]], [[operkantisto]] == L == * [[Géza Lengyel]], [[botanikisto]] == M == * [[Krisztián Máté]], aktoro * [[Tibor Molnár]], aktoro (pli precize en Zagyvapálfalva) == N == * [[László Nógrády]], instruisto (pli precize en Baglyasalja) == P == * [[György Pántos]], [[mikrobiologo]] * [[Csaba Pindroch]], aktoro * [[Mihály Praznovszky]], muzeologo == R == * [[Gyula Rónai (inĝeniero)|Gyula Rónai]], inĝeniero (pli precize en Zagyvaróna) == S == * [[Klára Sándor]], turkologo * [[Jenő Schlattner]], inĝeniero * inĝeniero [[Aladár Schleicher]], inĝeniero (pli precize en Zagyvapálfalva) * [[Ferenc Snétberger]], gitaristo * [[Ervin Sövényi]], radiologo (pli precize en Baglyasalja) * [[Csaba Szántay]], kemiisto * [[Ferenc Szojka]], futbalisto == T == * [[Róbert Tuschák]], inĝeniero == V == * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] * [[Ágnes R. Várkonyi]], [[historiisto]] * [[Károly Vasas]], [[skulptisto]] == Z == * [[István ef Zámbó]], pentristo * [[Ferenc Zenthe]], aktoro [[Kategorio:Listoj de homoj|Salgótarján]] fbl9enp2lup84nvu1f3xr6gfwo44yua Kantono Jefferson (Koloradio) 0 755487 9440876 9437880 2026-07-28T19:17:27Z ThomasPusch 1869 9440876 wikitext text/x-wiki {{aliaj signifoj|kantono Jefferson}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Jefferson |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= Map of Colorado highlighting Jefferson County.svg |areo_suma_km2= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Jefferson''' - [[angle]] ''Jefferson County'' - estas [[Listo de kantonoj de Georgio|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. Ĝi nomatas laŭ [[Thomas Jefferson]], iama [[prezidento de Usono]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- {| |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... en la kantona ĉefurbo}}]] |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... same en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Jefferson}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] n33ilwn2bpfgke4pnoozv9n6lqi7jer Kantono Fremont (Koloradio) 0 755650 9440798 9437885 2026-07-28T16:15:17Z ThomasPusch 1869 9440798 wikitext text/x-wiki {{aliaj signifoj|kantono Fremont}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Fremont |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= [[Cañon City]] |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Fremont''' - [[angle]] ''Fremont County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]], kiu nomatas laŭ [[John C. Frémont]] (1813-1890), [[Usono|usona]] [[politikisto]]. Ĝia administra centro estas la urbo [[Cañon City]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Fremont}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 3vi3krwyuzoouba6cvlzchd1lkgsp0t 9440799 9440798 2026-07-28T16:17:18Z ThomasPusch 1869 9440799 wikitext text/x-wiki {{aliaj signifoj|kantono Fremont}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Fremont |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= [[Cañon City]] |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} [[dosiero:Robison Mansion.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Robison''}}]] [[dosiero:Samuel H. Atwater House.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Atwater''}}]] La '''kantono Fremont''' - [[angle]] ''Fremont County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]], kiu nomatas laŭ [[John C. Frémont]] (1813-1890), [[Usono|usona]] [[politikisto]]. Ĝia administra centro estas la urbo [[Cañon City]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> [[dosiero:Canon City Colorado Old Carnegie Library.jpg|eta|centra|280ra|{{centre|la malnova urba [[biblioteko]] ''[[Bibliotekoj Carnegie|Carnegie]]''}}]] {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Fremont}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] bahghfr8j1nj66o612s2hveqq502209 9440802 9440799 2026-07-28T16:20:16Z ThomasPusch 1869 9440802 wikitext text/x-wiki {{aliaj signifoj|kantono Fremont}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Fremont |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= [[Cañon City]] |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} [[dosiero:Robison Mansion.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Robison'' en [[Cañon City]]}}]] [[dosiero:Samuel H. Atwater House.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Atwater'' same en [[Cañon City]]}}]] La '''kantono Fremont''' - [[angle]] ''Fremont County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]], kiu nomatas laŭ [[John C. Frémont]] (1813-1890), [[Usono|usona]] [[politikisto]]. Ĝia administra centro estas la urbo [[Cañon City]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> [[dosiero:Canon City Colorado Old Carnegie Library.jpg|eta|centra|280ra|{{centre|la malnova urba [[biblioteko]] ''[[Bibliotekoj Carnegie|Carnegie]]''}}]] {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Fremont}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 7f9ky7cyhy5vxymdj48k8mmi639f5m6 Kantono Jackson (Koloradio) 0 756646 9440875 9439740 2026-07-28T19:17:05Z ThomasPusch 1869 9440875 wikitext text/x-wiki {{aliaj signifoj|kantono Jackson}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Jackson |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= Map of Colorado highlighting Jackson County.svg |areo_suma_km2= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Jackson''' - [[angle]] ''Jackson County'', prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|d͡ʒˈaksən kˈa͡ʊnti}}], do pli simple {{prononco|ĜEKSN kaŭnti}} - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita la {{daton|{{#time:Y-m-d|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} }}. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². En la informkestaj skemaj mapoj eblas bone vidi, ke la kantono norde limas je la najbara [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Vajomingo]]: la kantonoj Carbone ("Karbona") kaj Albany apartenas al [[Vajomingo]]. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- {| |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... en la kantona ĉefurbo}}]] |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... same en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Jackson}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] l5fqkz2cb87ultqo0wuy8xpgsojuozx Kantono Morgan (Koloradio) 0 757303 9440878 9437876 2026-07-28T19:20:29Z ThomasPusch 1869 9440878 wikitext text/x-wiki {{aliaj signifoj|kantono Morgan}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Morgan |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= Map_of_Colorado_highlighting_Morgan_County.svg |areo_suma_km2= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Morgan''' - [[angle]] ''Morgan county'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La kantona ĉefurbo estas ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita en [[1889]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- {| |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... en la kantona ĉefurbo}}]] |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... same en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Morgan}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 1o5uyxq3ruoqn5klcg0bzdyf7msu08o Kantono Adams (Koloradio) 0 757465 9440821 9437891 2026-07-28T17:51:34Z ThomasPusch 1869 9440821 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Kantono Adams}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Adams |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= [[Thornton (Koloradio)]] |subŝtato= Koloradio |mapo= Map of Colorado highlighting Adams County.svg |areo_suma_km2= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} '''Kantono Adams''' ([[Angla lingvo|angle]] ''Adams County'' [Ædəmz kAŭnti]) estas kantono en la [[Usono|usona]] [[usona ŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La kantona ĉefurbo estas ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'', sed la plej larĝa urbo de la kantono estas [[Thornton (Koloradio)|Thornton]]. La kantono estis fondita la {{daton|{{#time:Y-m-d|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} }}. <!-- Ĝi havas sian nomon honore al [[John Quincy Adams]], la sesa ŝtata [[prezidanto de Usono]] - laŭ aktualaj asertoj en la angla vikipedio tio ne ĝustas, sed la nomdonanto estis frua guberniestro de Koloradio. Provizore la frazo estu nevidebla. --> La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Adams}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] ficlgf0h78c8k7z6el6hmm4dpkt11ag Que sais-je? 0 758298 9440911 9428408 2026-07-28T20:57:03Z ~2026-42116-73 261012 9440911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro | titolo = Que sais-je? | bildo = [[Dosiero:Bibliothèque_de_Que_sais-je%3F.jpg|eta|Kelkaj titoloj de la kolekto]] | subteksto = Kelkaj volumoj de «Que sais-je?» | aŭtoro = Diversaj aŭtoroj | eldonjaro = 1941 – nuntempo | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = [[Presses universitaires de France]] | paĝoj = {{Unuo|128|en ĉiu volumo}} }} '''"Que sais-je?" (QSJ)''' ([[Franca lingvo|france]]: [kə sɛʒ]; laŭvorte: "Kion mi scias?", {{ISSN|0768-0066}}) estas redakcia kolekto eldonita de la [[Presses universitaires de France]] (PUF) en la franca lingvo. La celo de la serio estas provizi la laikan leganton per alirebla enkonduko al kampo de studo verkita de fakulo en la kampo. Kiel tiaj, ili estas bona ekzemplo de ''haute vulgarisation'' (alta popularigo). La [[devizo]] "Que sais-je?" estas prenata de la verkoj de franca eseisto [[Michel de Montaigne]], konforme al [[Renesanca Humanismo|renesanca humanisma]] pripenso, kiu siavice ŝuldis multon al la pripenso de [[Sextus Empiricus]]. La emblemo reprezentas [[Kompaso|kompason]] kaj [[Stelo (figuro)|stelon]] figurantan la [[Norda Stelo|Nordan Stelon]]. == Superrigardo == Iniciatita en [[1941]] fare de [[Paul Angoulvent]] (1899–1976), kiu estis fondinto de la Presses Universitaires de France, la kolekto fariĝis granda sukceso, kaj je [[2022]] nombras super 4 200 titoloj fare de pli da ol 2 500 aŭtoroj. Diversaj titoloj estis tradukitaj al pli da ol 43 lingvoj.<ref>[http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/colan_0336-1500_1975_num_28_1_4251 Feller, Jean "Que sais-je?: une collection qui a réponse a tout"]</ref> Kelkaj titoloj vendis pli da ol 300 000 ekzempleroj (nome tiuj aŭtoritaj de [[Jean Piaget]]; ''Marksismo'' de [[Henri Lefebvre]] (1948) kaj ''Psikoanalizo'' de [[Daniel Lagache]] (1950)). La kolekto fakte konsistas el kelkaj malsamajn seriojn kaj ĉiujare inter 50 ĝis 60 novaj titoloj estas aldonitaj. Kiel tia, la kolekto facile konsistas la plej grandan kurantan [[enciklopedio]]<nowiki/>n en [[Broŝuro|broŝura]] formato. Ĉiu aŭtoro entreprenas prilumi, en ĉiu verkaĵo, kaj la sciencan kaj la filozofian aspekton de la temo. Oni faras tiun koncize sen troa erudicio. La gamo de temoj estas vere enciklopedieca, kovranta ĉiujn imageblaj sujetoj (por mencii kelkaj: [[epika kanto]] (''chanson de geste''), [[gastronomio]] kaj [[libera volo]]). Ne ĉiuj temoj estas akademiaj — ili povas inkluzivi nunajn aktualajn temojn, kiel [[perforto]] en sporto aŭ persona fiziktrejnado.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.puf.com/wiki/Que_sais-je:La_violence_dans_le_sport |titolo=Lassalle, Jean-Yves, ''La violence dans le sport'' |alirdato=2012-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120214011052/http://www.puf.com/wiki/Que_sais-je:La_violence_dans_le_sport |arkivdato=2012-02-14 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.puf.com/wiki/Que_sais-je:Le_coaching |titolo=Angel, Pierre and Patrick Amar, ''Le coaching'' |alirdato=2012-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120417025340/http://www.puf.com/Wiki/Que_sais-je:Le_coaching |arkivdato=2012-04-17 }}</ref> La prezentado de informo estas varia kaj povas konsisti de enkonduko, detala eseo pri [[studfako]] kaj [[skolo]], aŭ [[analizo]] de aktualaj eventoj. Ĝis 2004, pli da ol 160 milionoj da kopioj estis vendita tutmonde. La serio estas nekutima en pluraj manieroj: unue, la prezo por ĉiu volumo estas la sama kaj estas tenita ĉe la minimuma ([[€]]9 aktuale de [[2011]]) kaj ĉiu libro havas 128 paĝojn. La seriaj numeroj restas senŝanĝaj sed la titolo kaj verkinto(j) de seriano ofte ŝanĝiĝas tra la jaroj kiam la libro estas ĝisdatigita. Kiam titolo fariĝis malmoderna, ĝi povas esti retirita de la serio aŭ ĝi povas esti ĝisdatigita. Foje tio ĉi ĝisdatigo signifas kompletan re-verkadon, ekzemplo koncerne la ''Parfumerie'' <ref>[http://arquivo.pt/wayback/20091006053334/http://www.puf.com/wiki/Que_sais-je:Le_parfum Wiki/Que sais-je:Le parfum - puf]</ref> (n° 1888). Ĝi estis origine verkita de Edmond Roudnitska en 1980 kaj re-verkita de Jean-Klaŭdo Ellena en 2006, sed tenanta la saman nombron ene de la serio. == Serioj en la kolekto == La identa formato kaŝas diversajn seriojn en de la kolekto. Precipe eblas distingi plurajn seriojn: * Enciklopedieca, kunmetita de [[Monografio|monografioj]] dividitaj en 9 fakojn: juro-politiko, ekonomio, historio-geografio-arto, [[homa scienco]], filozofio, psiko, religio, sciencoj-medicino, socio. * "La 100 vortoj...": lanĉita en 2005 kun La 100 vortoj de la ekonomio, ĉi tiu serio kunigas minivortarojn por malkovri fakon aŭ la vortprovizon de disciplino, sed ankaŭ nekutimajn enkondukojn aŭ sentemajn kaj subjektivajn vidpunktoj. Kun pli ol tiuj 80 titoloj oni havas ekzemple : "La 100 datoj...", "La 100 lokoj...", "La 100 rakontoj...", ktp. * Biografioj: Platono (n. 2010), Nietzsche (n. 2042), Homero (n. 2218), René Descartes (n. 3967), Ŝekspiro (n. 4033), Simone Weil (n. 4037), ktp. * Leksikonoj : ''Vocabulaire psychologique et psychiatrique'' (<abbr>n<sup>o</sup></abbr> 2739), ''Vocabulaire de l'islam'' (<abbr>n<sup>o</sup></abbr> 3653), ''Lexique de droit constitutionnel'' (<abbr>n<sup>o</sup></abbr> 3655), ''Lexique des symboles chrétiens'' (<abbr>n<sup>o</sup></abbr> 3697), ''Lexique des symboles de la mythologie grecque'' (<abbr>n<sup>o</sup></abbr> 4060), etc. * Antologioj: Francaj Konstituciaj Tekstoj (n-ro 2022), Fremdaj Konstituciaj Tekstoj (n-ro 2060), ktp. * "Kion mi scias? en 1 horo": [[Sonlibro|sonlibroj]] legitaj de aktoroj (Fanny Cottençon, Thibault de Montalembert, [[Dominique Pinon]]...) == Esperanto == [[Dosiero:Espéranto_Janton.jpg|alternative=Espéranto Janton.jpg|eta|231x231ra|L'Espéranto de Janton]] Tre konata estas franclingva libro ''L'Espéranto'', kiu aperis en la serio ''Que sais-je?'' verkita de franca universitata [[Filologio|filologo]] kaj esperantisto [[Pierre Janton|Pierre JANTON]] (n° 1511, unue eldonita en 1973). Ĝi havis kvar eldonojn kaj estis tradukita al la [[Hispana lingvo|hispana]], [[Germana lingvo|germana]], [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], [[Angla lingvo|angla]] kaj [[Persa lingvo|persa]] lingvoj kaj – en [[1988]] – en [[Esperanto|Esperanton]].<ref>[http://www.sat-amikaro.org/article210.html Valeur pédagogique de l’étude de l’espéranto (HTML)]. SAT-Amikaro. Alirita 2016-09-26.</ref> == Aliaj kolektoj kaj serioj pri scio == La serio estas simila al aliaj serioj, nome [[Kolekto 128]] eldonita de [[Armand Colin]] en [[Francio]], ''[[Découvertes Gallimard]]'' eldonita de la eldonisto [[Gallimard|Éditions Gallimard]], la Tre Mallongaj Enkondukoj ([[:en:Very_Short_Introductions|''Very Short Introductions'']]) eldonita de [[Oxford University Press|Oxford Universitata Gazetaro]] kaj ''Wissen'' fare de [[C.H. Beck]] eldonita de [[Verlag C.H. Beck]]. Ankaŭ ''[[For Dummies]]'' (por nululoj) estas ampleksa serio de instruaj/referencaj libroj en la angla, kiuj celas prezenti netimigantajn gvidojn por legantoj novaj pri la diversaj temoj traktitaj. == Evoluo de la kovrila desegno == <gallery> Dosiero:Les langues de l'Europe.jpg|1980-2000 Dosiero:La traduction.jpg|2000-2007 Dosiero:Max Weber par Laurent Fleury.jpg|2007-2016 Dosiero:La philosophie morale de Ruwen Ogien et Monique Canto-Sperber.jpg|Ekde 2017 </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{lang|fr}} [https://www.quesaisje.com/ "Que sais-je ?"] - oficiala retejo * [http://www.publishinghistory.com/que-sais-je.html "Que sais-je ?" book series checklist] ĉe publishinghistory.com * {{lang|de}} [[:de:C.H. Beck|Verlag C.H. Beck]] ĉe germana vikipedio * {{lang|fr}} "[https://web.archive.org/web/20150316082454/https://www.armand-colin.com/collection/4/128.php Collection 128]" ĉe armandcolin.com == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalstrio|Literaturo|Francio}} [[Kategorio:Libroserioj]] [[Kategorio:Francaj libroj]] [[Kategorio:Enciklopedioj]] [[Kategorio:Eseoj]] [[Kategorio:Verkoj el la franclingva literaturo]] 6chgz07vg3mkzeqhuau1goieqhy1g68 Kantono Washington (Koloradio) 0 759359 9440882 9437879 2026-07-28T19:23:22Z ThomasPusch 1869 9440882 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Washington}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Washington |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= Map of Colorado highlighting Washington County.svg |areo_suma_km2= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} '''Kantono Washington''' aŭ plene esperantlingve '''kantono Vaŝingtono''' ({{lang-en|Washington County}}) estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita la {{daton|{{#time:Y-m-d|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} }}. Kiel ĉiuj [[kantono Washington|samnomaj]] [[kantonoj de Usono]] ĝi estas nomata laŭ ''[[George Washington]]'' {{prononco|ĝorĝ ŬA-ŝi''ng''-ton}}, aŭ laŭ [[PIV]] esperantigite Georgo Vaŝingtono, la unua [[prezidanto de Usono]] (1789–1797). Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- {| |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... en la kantona ĉefurbo}}]] |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... same en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Washington}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] k8sjqij67vow18hf0ldg30pqswnwico Sankcio 0 759585 9440955 9090942 2026-07-29T02:40:10Z Sj1mor 12103 9440955 wikitext text/x-wiki '''Sankcio''', laŭ [[PIV]] estas ''Ago de aŭtoritata instanco, kiu konstatas la [[konformeco]]n aŭ [[nekonformeco]]n de ies ago kun difinitaj normoj'', kaj tial povas kongrui kun diversaj konceptoj, nome la jenaj: * Konfirmo aŭ aprobo fare de aŭtoritata instanco, * Rimedo, aplikata por devigi homojn obei [[leĝo]]n, kaj * Rimedo, aplikata laŭ [[internacia juro]] por devigi [[ŝtato]]n submetiĝi al decido de internacia organo.<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#Sankcio_kd En NPIV] Alirita la 7an de Marto 2022.</ref> == En internaciaj rilatoj == En [[internaciaj rilatoj]], '''sankcio''' estas kutime limigo al ŝtato. La ĉefaj kialoj por trudi sankciojn al ŝtato estas: * Sankcioj por la plenumado de [[internacia juro]]. Ekzemple, post la [[invado de Irako en Kuvajton]] en 1990, diversaj sankcioj estis truditaj al ĝi, inkluzive [[Blokado|de mara kaj aersieĝo]] kontraŭ Irako. La celo de la sankcioj estis devigi internacian juron pri Irako, ĉar ĝi malobservis la [[Suvereneco|suverenecon]] de [[Kuvajto]]. * Sankcioj por malhelpi minacon al paco en aparta areo. Ekzemple, la Provizora Interkonsento de Ĝenevo pri la atomprogramo de Irano inkluzivas sankciojn limigantajn la vendon de [[Misilo|misiloj]] kaj milita ekipaĵo, kiuj povus esti uzataj por produkti [[Nuklea armilo|nukleajn armilojn]]. * Sankcioj por plenumi rezoluciojn de la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]]. Ekzemple en 1965 la Blanka Minoritato en [[Suda Rodezio]] deklaris sendependecon de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]], sen transdoni potencon al la loka loĝantaro, kontraŭe al la rezolucio de UN. En respondo, UN trudis armeajn kaj ekonomiajn sankciojn al [[Rodezio]], inkluzive de malpermeso de komerco de [[nafto]] kaj naftaj produktoj. La ĉefaj specoj de sankcioj estas: * Ekonomiaj sankcioj: Kutime ekonomiaj sankcioj inkluzivas malpermeson de komerco de armiloj, [[petrolo]], aŭ ĝeneralan malpermeson de komerco krom manĝaĵo kaj [[medikamento]]. * Internaciaj sankcioj: diplomatiaj preminiciatoj, inkluzive de nuligo de oficialaj vizitoj, elpelo de ambasadpersonaro, kaj nuligo de sporteventoj. == Vidu ankaŭ == * Sankcioj kontraŭ Irano * Sankcioj kontraŭ Irako * Sankcioj kontraŭ Nordkoreio * Sankcioj kontraŭ Rusio * [[Embargo]] * [[Blokado]] * [[Internacia komerco]] * [[Armilkomerco]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=sankci}} [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] [[Kategorio:Internaciaj rilatoj]] inr9gmqe7oat5ijayfgy0tg621xe8lx Geneviève Laporte 0 761256 9441174 9325529 2026-07-29T11:09:17Z Sj1mor 12103 9441174 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Geneviève LAPORTE''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1926|01|01}} en [[Parizo]], mortis {{mortodato|2012|03|30}} en [[Blesle]]<ref>[http://www.blesle.fr/naissance-mariage-deces-blesle-haute-loire_fr.html Avis de décès publié par la mairie de Blesle]</ref>) estis franca verkisto, poeto kaj filmisto. == Biografio == Ŝi rakontis pri sia amo kun [[Pablo Picasso|Picasso]] en ''Si tard le soir le soleil brille''. La desegnaĵoj kiujn li faris de ŝi (inkluzive de ''La Odalisko'' ĵus akirita de [[Muzeo Picasso (Parizo)|Muzeo Picasso en Parizo]]), malkaŝas la kvaliton de iliaj sentoj. Picasso mem konsideris tiujn desegnaĵojn kiel "amleterojn". Oni parolas pri ili pri la "tenera periodo" de la artisto. Geneviève Laporte ofte parolis pri Picasso kaj ĉiam kun senfina tenereco, malkaŝante nekonatan aspekton de la pentristo plena de moderemo, timideco kaj respekto al la virino, kiun li amis. La poemoj de Geneviève Laporte rivelas ŝian amon por la naturo. Ŝi diris al Camille Aubaude en radio-intervjuo en 2007, ke la tri esencaj elementoj de poezia verko estas "ideo, bildo kaj muziko". Tiuj ĉi tekstoj estis agnoskitaj de la plej grandaj, de [[Jean Cocteau]] ĝis [[Paul Éluard]]. Kelkaj eldonoj estis ilustritaj fare de Picasso, Cocteau aŭ Yves Brayer. Tiuj ĉi eldonoj, nun elĉerpitaj, frapas pro sia estetika kvalito, la ligo inter la tekstoj kaj la bildoj farante el ili bibliofiliajn verkojn. == Aliaj agadoj == Geneviève Laporte faris dokumentajn filmojn pri Afriko kaj faris televidfilmojn inkluzive de ''Douchka'', la unua grava rolo de [[Christophe Lambert]]. Ŝi kreis [[fondaĵo]]n por la protekto de naturo kaj bestoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.fondationdefrance.org/index.php/fr/annuaire-fondations-abritees?q=Environnement&Search= |titolo=Geneviève Laporte de Pierrebourg |alirdato=2022-03-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220310050014/https://www.fondationdefrance.org/index.php/fr/annuaire-fondations-abritees?q=Environnement&Search= |arkivdato=2022-03-10 }}</ref>,<ref>Inter la asocioj profitantaj el la Fondaĵo Geneviève Laporte de Pierrebourg: HELP Congo [http://www.help-primates.org/es/sponsors.html Help Congo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210922141754/http://www.help-primates.org/es/sponsors.html |date=2021-09-22 }}, kaj la asocio Anesterel: [http://www.anesterel.com/pages/les-medias-en-parlent/plaquette-fondation-genevieve-la-porte-de-pierrebourg.html Association anesterel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220321095113/http://www.anesterel.com/pages/les-medias-en-parlent/plaquette-fondation-genevieve-la-porte-de-pierrebourg.html |date=2022-03-21 }}</ref>, sub la egido de la Fondation de France per la mono de la vendo de la verkoj de Picasso kiuj estis en ŝia posedo<ref>({{en}}) [https://www.today.com/popculture/picassos-mistress-survives-smile-wbna8259674 ''Picasso's mistress survives, with a smile''] sur retejo de MSNBC</ref>. == Pliaj informoj == Geneviève Laporte prelegis tra la tuta mondo, ''Picasso? moi je l'appelais Pablo'', partoprenis filmojn pri Picasso, pri si mem ''Geneviève, un amour secret'' kaj radio-elsendojn (la {{daton|01|02|2009}} en Europe 1)<ref>Prezentita rekte el [[Granda Palaco (Parizo)|Grand Palais]] fare de Frédéric Taddeï kun Lucien Clergue, Marc-Édouard Nabe, [[Roland Dumas]], [[Daniel Buren]] okaze de la ekspozicio "Picasso et les maîtres"</ref>. == Bibliografio == * ''Les Cavaliers d’ombre'', poemoj, ilustraĵoj de [[Pablo Picasso]], antaŭparolo de Jacques Audiberti, éditions d’art J. Foret (elĉerpita), Parizo, 1954. * ''Sous le manteau de feu'', poemoj, ilustraĵoj de [[Jean Cocteau]], antaŭparolo de Armand Lanoux, éditions d’art J. Foret, (elĉerpita), 1955. * ''Poèmes'', ilustraĵoj de [[Pablo Picasso]] kaj [[Jean Cocteau]], éditions d'art J. Foret (elĉerpita), 1956. * ''Si tard le soir le soleil brille'', éditions Plon, Parizo, 1973. * ''Le Soleil ébloui'', poemoj, ilustraĵoj de Pablo Picasso, éditions Plon, 1978. * ''Le Petit Gitan, son âne et la grande ville'', GP Rouge & Or, 1974, (porinfana libro). * ''Le Petit Gitan à la recherche du plan perdu'', GP Rouge & Or, 1977, (porinfana libro). * ''La Mort en file indienne'', novaj « antihistoires de chasse », Éditions Entente. * ''Un amour secret de Picasso'', éditions du Rocher, Parizo 1989. * ''Mon cheval est un empire'', poemoj, ilustraĵoj de Yves Brayer, Éditions d’art Le Moulin de Vauboyen, 1990. * ''Justin du bout du monde'', éditions du Rocher. * ''La Sublime Porte des songes'', éditions du Rocher, 1997. :: - Premio Maïse Ploquin-Caunan de la [[Franca Akademio]], 1999. * ''L'Enfant-Loup et autres contes'', éditions du Rocher, 2000. * ''Du petit Pablo au grand Picasso'', tomo 1, éditions du Rocher, 2003. * ''Le Grand Picasso'', tomo 2, éditions du Rocher, 2004. * ''Du petit Wolfgang au grand Mozart'', éditions du Rocher, 2006. * ''Dans le cœur de Pablo Picasso'', éditions du Rocher, 2008. <ref>[https://www.editionsdurocher.fr/livre/fiche/dans-le-cOEur-de-pablo-picasso-9782268064789 ''Dans le cœur de Pablo Picasso'']</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|fr|Geneviève Laporte|185503869}} * {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Laporte, Genevieve}} [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Pablo Picasso]] qim7dic1907tyn2ka58xvd4u6jal39w Čachrov 0 761889 9441069 8362071 2026-07-29T06:58:40Z Petr Tomasovsky 678 9441069 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kampurbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Čachrov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Tschachrau}} | kategorio = kampurbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Čachrov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Cachrov 001.jpg | dosiero_priskribo = Burgejo Čachrov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Čachrov.svg | blazono = Čachrov CoA.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Plzeň | distrikto = Distrikto Klatovy | municipo = Klatovy | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | montaro = Šumava cismontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Čachrov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 716 | lat_d = 49 | lat_m = 15 | lat_s = 56 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 18 | long_s = 09 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 88.23 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1352 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 339 01 ĝis 341 42 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ032 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0322 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0322 555941 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 14 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 13 | libera1_tipo = Partoj de kampurbo | libera2 = 14 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mestyscachrov.sumava.net www.mestyscachrov.sumava.net] | commons = Čachrov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Čachrov''' ({{lang-de|Tschachrau}}, antaŭe ''Czachrau'') estas kampurbo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en [[regiono Plzeň]], [[distrikto Klatovy]] proksimume 15&nbsp;km sude de [[Klatovy]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1352]]. Ekde la 10-a de oktobro [[2006]] estis al la municipo redonita statuso de [[kampurbo]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de kampurbo == La kampurbo konsistas el 13 partoj. Apud la indikitaj setlejoj apartenas al la kampurbo ankaŭ la katastra teritorio de pereinta municipo [[Zhůří (Čachrov)|Zhůří]] (hodiaŭ enkadre de la loka parto Javorná). * [[Bradné]] * [[Březí (Čachrov)|Březí]] * '''Čachrov''' * [[Dobřemilice (Čachrov)|Dobřemilice]] * [[Chřepice]] * [[Chvalšovice (Čachrov)|Chvalšovice]] * [[Javorná (Čachrov)|Javorná]] * [[Jesení]] * [[Kunkovice (Čachrov)|Kunkovice]] * [[Onen Svět (Čachrov)|Onen Svět]] * [[Předvojovice]] * [[Svinná (Čachrov)|Svinná]] kun lokaj partoj [[Hořejší Svinná|Hořejší]], [[Střední Svinná|Střední]] kaj [[Dolejší Svinná]] * [[Zahrádka (Čachrov)|Zahrádka]] '''Domaroj kaj solejoj''' [[Pohádka]], Pozorka, Zahrádecký Mlýn, V Elektrárně, U Hajdrů, Zejbišský Dvůr, Svinná, [[Šukačka]], Fišerův Dvůr, Lipplův Dvůr, Poschingrův Dvůr, Eisnerův Dvůr, Šimandlův Dvůr, Páteříkova Huť, Hamerské Údolí, Buchar, Gerlův Dvůr, Nový Brunst, Gerlova Huť. Al pereintaj domaroj apartenas krom alia [[Zadní Šmauzy]], [[Starý Brunst]] kaj [[Stará Huť (Čachrov)|Stará Huť]]. == Memorindaĵoj == * [[Čachrov (burgejo)|Burgejo Čachrov]] * Kamparana domo n-ro 30 kun grenejeto * Preĝejo de sankta Venceslao == Pluaj fotoj == <gallery> Čachrov (040).jpg|Loka paroĥestrejo Kostel sv. Václava v Čachrově s hřbitovem, široký pohled od jihovýchodu, 2.jpg|Preĝejo de sankta Venceslao Čachrov (048).jpg|Turo de burgejo </gallery> {{Čachrov}} {{Municipoj de Regiono Plzeň|Distrikto Klatovy}} [[Kategorio:Čachrov| ]] [[Kategorio:Kampurboj en distrikto Klatovy]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Klatovy]] [[Kategorio:Kampurboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Šumava cismontaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Šumava]] 0v4n3xfgjcgkb5oyqw16t7mpduua6rs Alois Schmaus 0 767003 9441118 9431613 2026-07-29T09:32:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441118 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Alois Schmaus, Nemački u 100 lekcija (Deutsch in 100 Übungseinheiten).jpg|eta|Lernolibro de la germana lingvo por serboj kiu ĝuis plurajn eldonojn: ''Nemački u 100 lekcija'']] '''Alois SCHMAUS''' (naskiĝinta la {{daton|28|10|1901}} en [[neualbenreuth|Neualbenreuth-Maiersreuth]], mortinta la {{daton|27|7|1970}} en [[Munkeno]]) estis [[germanio|germana]] slavisto kaj balkanologo. == Vivo == Post trapaso de la maturiĝekzameno en Metten apud [[Deggendorf]] li studis ĝeneralen kaj hindeŭropan lingvikojn kaj filologiojn slavan, [[latinida lingvaro|latinidan]] kaj anglan en [[Prago]] kaj [[Munkeno]]. Doktoriĝo eblis en 1923 ĉe [[Erich Berneker]] en Munkeno post defendo de la disertaĵo ''Die Entwicklung der konjunktionalen Hypotaxe im Čechischen''. Inter 1923 kaj 1928 li pluesploris ĉe la [[Universitato de Belgrado]] slavistikajn temojn, krome [[balkaniko|balkanikaĵojn]] kaj orientalistikaĵojn. Inter 1928 kaj 1940 Schmaus deĵoris kiel lektoro de germana lingvo samloke. Inter 1939 kaj 1944 li estis ĉe la Germana kulturinstituto/Germana scienca instituto en Belgrado kies direktoro li iĝis en aŭgusto 1941 post la invado de [[Wehrmacht]] en [[Jugoslavujo]]. Krome li gastprofesoris altlerneje ĝis la fermiĝo universitata en la 1944-a jaro. Habilitiĝo faritis en 1948 ĉe la [[Universitato de Munkeno]] kie li iĝis privata docento kaj en 1951 eksterorda, en 1957 finfine orda profesoro pri slavistiko kaj balkanaj studoj. En 1963 li deklaritis orda membro de la Bavaria akademio pri sciencoj.<ref>[http://www.badw.de/de/akademie/mitglieder/historisch/mitglied/index.html?per-id=2760 membrolistoj]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Graveco == Schmaus aparte famiĝis per verkado de ŝatataj lernolibroj por la germana kaj la serba/serbokroata lingvoj: ''Deutsch für Jugoslawen'' (''Nemački u 100 lekcija'', 1954, 1971) respektive ''Serbokroatisch für Deutsche'' (Lehrbuch der serbischen Sprache, 1944; Lehrbuch der serbokroatischen Sprache, 1961). Krom universitate li engaĝiĝis fakgazetare kiel kuneldonisto de "Welt der Slaven", "Zeitschrift für Balkanologie"<ref>Kune kun Franz Dölger kaj [[Günter Reichenkron]], de 1962.</ref> kaj "Slavistischen Beiträge". Schmaus skribis multajn eseojn pri lingvoj, popolkulturo kaj spirita historio de la sudaj slavoj. Tre interesiĝis li pri la verkistoj [[Dositej Obradović]] kaj [[Petar Petrović Njegoš]], kies verkon ''Gorski Vijenac'' li eldonis en 1963. Kromaj fokusoj kuĝis pri malnovserba literaturo, sudsalvaj popolaj epopeoj kaj turkaj luvortoj en la [[serbokroata lingvo]]. Multaj liaj kontribuaĵoj estis originlingve en la serbokroata. En 1971/79 aperis en Munkeno en kvar volumoj antologio de liaj faklaboraĵoj pri slavistiko kaj balkanologio, ''Gesammelte slavistische und balkanologische Abhandlungen''. En Munkeno fonditis de [[Peter Rehder]] fondaĵo kiu nomiĝas ''Alois-Schmaus-Stiftung''. == Literaturo == * A. S.: ''Lehrbuch der serbischen Sprache.'' Reihe: Schriften des Deutschen Wissenschaftlichen Instituts DWI Belgrad, Band 5. Südost-Verlag, Belgrado 1944 * M. Mojašević: ''Schmaus, Alois''. Ĉe: [[Miroslav Krleža]] (red.): Enciklopedija Jugoslavije. Band 7, R–Srbija. JLZ, Zagreb 1968, p. 173. * H. Birnbaum: ''Schmaus, Alois''. In: Mathias Bernath, Karl Nehring (eld.): ''Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas''. [http://books.google.com/books?id=lJI5TFUumYIC Band IV, R–Z.]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Südosteuropäische Arbeiten; 75, 4). Oldenbourg, München 1981, p. 92–93. * [[Frank-Rutger Hausmann]]: ''"Auch im Krieg schweigen die Musen nicht": die Deutschen Wissenschaftlichen Institute im Zweiten Weltkrieg'', Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-35357-X. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|118759485}} * [http://opac.regesta-imperii.de/lang_de/suche.php?qs=Alois+Schmaus&ts=&ps=&tags=&sprache=&objektart=alle&pagesize=20&sortierung=d&ejahr= Verkoj de Schmaus] ĉe ''Regesta Imperii'' * [https://www.zeitschrift-fuer-balkanologie.de/index.php/zfb/article/download/410/384. recenzo de la libro de F.R. Hausmann fare de Helmut W. Schaller] kun ĝeneralaj taksoj de germanaj kulturinstitutoj en la balkana regiono ĝis 1944 == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schmaus, Alois}} [[Kategorio:Balkanologio]] [[Kategorio:Slavistoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Munkeno]] 7omx3gd3ucd1n8odjie418y7kf68lvi Zoologia parko de Parizo 0 771104 9440693 9327610 2026-07-28T12:11:30Z Onca53 260975 /* Bildgalerio */ 9440693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto zoo |nomo = Parc zoologique de Paris |logo = |logo larĝo = |slogano = |dosiero = Parc Zoologique de Paris, 5 April 2014 (8).jpg |dosiera larĝo = 280px |dosiera priskribo = La "Granda Roko" |dato de la malfermo = {{Dato|02|06|1934}} |ŝtato = {{Francio}} |situo = [[12-a arondismento de Parizo]] |latitudo = 48.832200 |longitudo = 2.418600 |regiono-ISO = FR-75C |situo sur mapo = Francio Bosko de Vincennes |celigo de bredado = |areo = |nombro de bestoj = 2800 |nombro de specioj = 234 |membroj = |retpaĝo = {{Oficiala retejo|https://www.parczoologiquedeparis.fr/}} |zomo = 14 }} La '''Zoologia parko de Parizo''' ({{Lang-fr|Parc zoologique de Paris}}), antaŭe konata kiel '''Parc zoologique du bois de Vincennes''' [bwɑ d (ə) vɛ̃sɛn], kaj ofte nomita '''Zoo de Vincennes''', estas instalaĵo de la [[Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo]], situanta en la [[12-a arondismento de Parizo]], kiu kovras areon de {{Unuo|14.5}} hektaroj en la [[Bosko de Vincennes]]. Dezajnita por kompletigi la bestoĝardenon de la {{Senapartligilo|Ĝardeno de la Plantoj (Parizo)}}, ĉi tiu zooparko estas dediĉita al la observado de besta konduto en pli taŭga medio. Ekde ĝia malfermo en 1934, ĝi estas rimarkinda pro sia granda artefarita 65 m alta roko, ikoneca pejzaĝo de la parko, videbla de malproksime kaj populare nomita la "Granda Roko". Tiu zooparko inkludas forcejon de {{Unuo|4000|m²}} ŝirmante [[Ekvatora klimato|tropikan pluvarbarklimaton]]. La zooparko estis fermita inter la {{Dato|30|11|2008}} kaj la {{Dato|12|04|2014}} fariĝinte kaduka kaj tro malgranda por siaj loĝantoj, laŭ kriterioj de la [[21-a jarcento]]. La renovigo, kiu komenciĝis la {{Daton|07|12|2011}}, okazis dum preskaŭ du jaroj kaj duono. La kraloj estis plene reviziitaj kaj grupigitaj en kvin gravajn naturajn mediojn (nomitajn biozonojn: Savano–Sahelo, Eŭropo, Patagonio, Gujano kaj Madagaskaro). La laboro ebligis al ili atingi modernajn normojn por bestprotektado, publika sekureco kaj muzeologio, kun pliigita atento al la respekto de la medio. == Publikaj transportoj == * {{Pariza metroo|Met}} {{Pariza metroo|8}} ''{{Parmet|Porte Dorée}}'' * {{Pariza metroo|Tram}} {{Pariza metroo|T3a}} ''{{Partram|Porte Dorée}}'' * {{Pariza metroo|BUS}} [[RATP]] 46, 86, 325 == Bildgalerio == <gallery> Dosiero:Jielbeaumadier oryx algazelle zoo vincennes 2007.jpeg|[[Sabrokorna rektkornulo]] Dosiero:Zoo de Vincennes, Paris, France April 2014 (21).jpg|[[Flamengo]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Bosko de Vincennes]] * [[Flora parko de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.parczoologiquedeparis.fr/}} ({{fr}}/{{en}}) == Tradukfonto == {{Trad|en|Paris Zoological Park|975252376}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bestoĝardenoj en Francio]] [[Kategorio:12-a arondismento de Parizo]] [[Kategorio:Vizitindaĵoj en Parizo]] [[Kategorio:Organizaĵoj kun sidejo en Parizo]] p0yjetngeczqgbt04tfnk2b38c5ny6n OpenAI 0 803887 9440777 9426312 2026-07-28T14:59:42Z RegularShape 260984 9440777 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto|emblemo=OpenAI logo 2025 (wordmark).svg|plia nomo=OpenAI LP|fondo=11a Decembro 2015|sidejo=San Francisco, Kalifornio, Usono|ttt=https://openai.com/}} '''OpenAI LP''' estas esplorfirmao pri [[artefarita intelekto]] (AI) kontrolita de la [[neprofitcela organizaĵo]] OpenAI Inc. La ĉefaj sponsoroj de la organizo estas la investanto kaj entreprenisto [[Elon Musk]] kaj la kompanio [[Microsoft]]. La celo de OpenAI estas evoluigi kaj surmerkatigi [[Malferma kodo|malferman]] artefaritan intelekton en maniero kiu helpas la socion kaj ne damaĝas ĝin. OpenAI traktas la demandon de la "ekzista minaco de artefarita intelekto" - do la ebla superado kaj anstataŭigo de homa intelekto per artefarita intelekto. Por kontraŭbatali ĉi tiun riskon en la evoluo de artefarita intelekto, OpenAI estis kreita kiel [[Malfermitkoda programaro|malfermkoda]] [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitcela]] organizo. Ĉi tio devus certigi ke la organizo estas sendependa de devoj al sponsoroj kaj iliaj interesoj. Tio donu al esploristoj la liberon havi pozitivan efikon al socio longtempe. == Produktoj == === DALL-E === [[Dosiero:DALL·E 2022-07-20 19.26.54 - a crocodile looking through a window behind a man, black and white.png|eta|Bildo de Zamenhof ignorante krokodilon kreita per [[DALL-E]] 2.]] {{Ĉefartikolo|DALL-E}} [[DALL-E]] estas sistemo por krei bildojn. === GPT kaj ChatGPT === {{Ĉefartikolo|ChatGPT}} GPT estas sistemo por krei tekston, [[ChatGPT]] estas [[babilroboto]] [[Dosiero:ChatGPT_Esperanto.png|eta|ChatGPT respondas al la demando: "Kio estas la estonteco de la esperanta Vikipedio?"]] === Whisper === Whisper estas transskribilo aŭ voĉ-al-teksta sistemo kiu ankaŭ kapablas traduki. === Sora === {{Ĉefartikolo|Sora (artefarita intelekto)}} Sora estas sistemo por krei videojn. == Open AI kaj Esperanto == Kelkaj produktoj de Open AI parte aŭ tute subtenas Esperanton. La teksta sistemo GTP-3<ref>Afiŝo ĉe [[Reddit]] pri GPT-3 kaj Esperanto: https://www.reddit.com/r/Esperanto/comments/sljb9u/the_neural_network_openai_gpt3_speaks_esperanto/</ref> kaj ChatGTP-4<ref>"'''Babilado kun ChatGPT pri naskiĝtagon, skribmaŝinojn, neĝoglobukarulojn kaj la sencon de la vivo'''" ĉe https://proycon.anaproy.nl/posts/chatgpt-esperanto/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221205183115/https://proycon.anaproy.nl/posts/chatgpt-esperanto/ |date=2022-12-05 }} Laste kontrolita je la 5a decembro 2022</ref> tre bone funkcias en Esperanto kaj kapablas krei Esperantajn tekstojn kun malmultaj eraroj. La transskribilo aŭ voĉ-al-teksta sistemo "Whisper" nur parte subtenas Esperanton. Ĝi kapablas traduki Esperanton, sed ĝi ne ĝuste transskribas ĝin. == Polemiko == Ĉar la teknologio ChatGPT-4 estas memlerna, ankaŭ misinformado povas esti disvastigata, tiel ke homoj eble longdaŭre ne plu vere scios kio estas vera kaj falsa<ref>(nl) Monique Weijnans, ''[https://neerlandistiek.nl/2023/03/chat-gtp-vloek-of-zegen/ Chat-GPT: vloek of zegen?,]'' Jong Neerlandistiek, la 24-an de marto 2023 </ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Artefarita intelekto]] * [[Artefarita neŭra reto]] * [[Sora (artefarita intelekto)]] * [[Bildarta kapablo de artefarita intelekto]] * [[Anthropic]] * [[DeepMind]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2023/08/13719/ | titolo = Ĉu OpenAI estas antaŭjuĝema? Ni kontrolas por vi | titolo-aldono = Ni esploras kiel OpenAI generis virinon en malsamaj lingvoj | alirdato = 2023-10-28 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Daria Dergacheva | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-08-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230808021153/https://eo.globalvoices.org/2023/08/13719/ | arkivdato = 2023-08-08 | citaĵo = }} [[Kategorio:Esploraj institutoj]] [[Kategorio:Artefarita intelekto]] [[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Aperis en 2015]] meerxo6qbxyj1t6vrqf1ocdo9ruju47 ChatGPT 0 805152 9441103 9411155 2026-07-29T08:45:30Z RegularShape 260984 COI disclosure: I work on OpenAI Brand Identity. Replacing the current logo with the official 2025 monoline Blossom used on the English article and sourced through OpenAI’s public brand guidelines: https://openai.com/brand/ 9441103 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programaro |Nomo = ChatGPT |Plia nomo = |Logotipo = OpenAI logo 2025 (symbol).svg |Bildo = ChatGPT Esperanto.png |Priskribo = Demando al ChatGPT: Kio estas la estonteco de la esperanta Vikipedio? Kun la respondo. |Autoro = |Programisto = [[OpenAI]] |Lasta_stabila_versio = 5.5 |Dato_de_lasta_stabila_versio = |Lasta_testa_versio = |Dato_de_lasta_testa_versio = {{Dato|13|02|2023}} |Operaciumo = |Programlingvo = |Lingvo = |Evoluigstato = |Tipo = [[Babilroboto]] |Licenco = [[Mallibera programaro]] |Retejo = {{Oficiala retejo|https://chat.openai.com/auth/login?next=/chat}} |Standardo = }} '''ChatGPT''' [''Ĉat-Gopoto'' aŭ foje ''ĈET ĝipiTI'', pli simile al la angla prononcado] ([[akronimo]] por '''Generative Pre-Trained Transformer''', en libera traduko: antaŭ-trejnita transformilo kapabla je produktado) <ref>Roose, Kevin (la 5-an de decembro 2022). "[https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html The Brilliance and Weirdness of ChatGPT]". New York Times (la uson-angla). Like those tools, ChatGPT — which stands for “'''generative pre-trained transformer'''” — landed with a splash.</ref> estas [[prototipo]] de [[babilroboto]] uzanta [[Artefarita intelekto|artefaritan intelekton]], programita de usona kompanio [[OpenAI]]. <!--Ĝi estas [[lingvomodelo]] bazita sur GPT-3, alia programo de OpenAI.--> ChatGPT rapide altiris multe da atento depost la 30-an de novembro 2022, kiam estis lanĉita la versio ChatGPT-3, ĉefe pro ĝiaj detalaj kaj elokventaj respondoj en multaj scifakoj, kvankam ne ĉiam pravaj. Tamen, la varia fakta precizeco de la babilejo fariĝis ĝia grava malavantaĝo. La babilbotmodelo estas uzata por solvi lernejajn taskojn, krei [[Recepto|receptojn]], skribi scenarojn kaj rakontojn, reverki kaj resumi tekstojn kaj respondi demandojn. Plejparto de la informoj de ChatGPT-3 estas ĝisdatigitaj nur ĝis 2021. Laŭ [[The Wall Street Journal]], la valoro de OpenAI post la lanĉo de ChatGPT estis taksita je proksimume 29 miliardoj da [[Dolaro (monunuo)|dolaroj]]. La origina eldono de ChatGPT estis bazita sur GPT-3.5. Versio bazita sur GPT-4, la plej nova OpenAI-modelo, estis publikigita la 14-an de marto 2023, kaj estas havebla por pagitaj abonantoj sur limigita bazo. ChatGPT kapablas redakti en multaj lingvoj, inter kiuj Esperanto, kun tre alta nivelo.<ref name="blogo"/> == Ecoj == ChatGPT estis plifajnigita baze de GPT-3 per [[superrigardata lernado]] kaj [[refortigada lernado]]<ref name="RLHFInfo">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.cs.utexas.edu/~pstone/Papers/bib2html-links/ICML_IL11-knox.pdf |titolo=Augmenting Reinforcement Learning with Human Feedback |alirdato=la 5an decembro 2022}}</ref>, ambaŭ uzas homajn trejnistojn por plibonigi la kapablojn de la programaro. Kadre de superrigardata lernado, la modelo ricevis konversaciojn en kiuj la trejnistoj rolis kiel kaj uzanto kaj helpanto de la artefarita intelekto. Dum la refortigada lernado, homaj trejnistoj ordigis la respondojn kiujn kreis la modelo dum la pasintaj konversacioj. Tiujn ordigojn oni uzis por krei rekompencajn modelojn per kiuj la modelo estis plifajnigita uzante plurajn ripetiĝojn de ''Proximal Policy Optimization'' (PPO)<ref name="OpenAIInfo">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://openai.com/blog/chatgpt/ |titolo=ChatGPT: Optimizing Language Models for Dialogue |dato= la 30an novembro 2022 |aŭtoro=[[OpenAI]] |alirdato=la 5an decembro 2022}}</ref>{{,}}<ref name=":1">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|dato=la 8an decembro 2022 |titolo=ChatGPT proves AI is finally mainstream — and things are only going to get weirder |url=https://www.theverge.com/2022/12/8/23499728/ai-capability-accessibility-chatgpt-stable-diffusion-commercialization |alirdato=la 8an decembro 2022|retejo=[[The Verge]]}}</ref>. Ties [[Algoritmo|algoritmoj]] havas monavantaĝon super tiuj de ''Trust Region Policy Optimization'': ili ŝparas multajn operaciojn de kalkulado, kun pli rapida agado<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://towardsdatascience.com/proximal-policy-optimization-ppo-explained-abed1952457b |titolo=Proximal Policy Optimization (PPO) Explained |dato=la 29an novembro 2022|retejo=Towards Data Science |alirdato=la 5an decembro 2022}}</ref>. La modeloj estis realigitaj kunlabore kun [[Microsoft]] sur la ekipo de ĝia [[komputilego]] Azure. Kompare al sia antaŭulo, [[InstructGPT]], ChatGPT provas redukti la nombron de malpravaj kaj miskondutaj respondoj. Ekzemple, dum InstructGPT taksas la proponon "Diru al mi kiam [[Kristoforo Kolumbo]] venis al Usono en 2015" kvazaŭ ĝi estus veraĵo, ChatGPT uzas informojn pri la vojaĝoj de Kolumbo kaj pri la nuntempa mondo - inkluzive perceptojn pri Kolumbo - por konstrui respondon, kiu supozas tion kio okazus se Kolumbo vizitus Usonon en 2015<ref name="OpenAIInfo"/>. Tamen, la roboto ankoraŭ proponas falsajn respondojn, surbaze de siaj lingvaj modeloj.<ref name="blogo">[http://www.delbarrio.eu/blo/2022/12/arta-inteligento-en-esperanto/ Malfidu la artan inteligenton, eĉ se ĝi parolas Esperanton], blogo en Esperanto, de Toño del Barrio</ref> Malsame kiel la plejmulto de [[Babilroboto|babilrobotoj]], ChatGPT memoras la proponojn kiujn oni donis al ĝi dum la sama konversacio. Tio, laŭ iuj ĵurnalistoj, ebligus ĝian uzon kiel persona terapiisto<ref name="NYTimesInfo">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html |titolo=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT |dato=la 5an decembro 2022|retejo=[[The New York Times]] |alirdato=la 5an decembro 2022}}</ref>. Cele al malebligi ke ĝi ricevu aŭ konstruu ofendajn tekstojn, la proponoj estas filtritaj per moderiga [[Aplikprograma interfaco|API]] kaj la proponoj supozeble [[Rasismo|rasismaj]] aŭ [[Seksismo|seksismaj]] estas rifuzitaj<ref name="OpenAIInfo"/>{{,}}<ref name="NYTimesInfo"/>. ChatGPT havas multajn limigojn. Ĝia rekompenca modelo, konceptita sub homa superrigardo, povas esti trooptimumigita kaj pro tio ĝiaj kapabloj povas esti limigitaj, laŭ la t.n. [[leĝo de Goodhart]]]. Krome, ChatGPT havas limigitajn konojn pri post-2021-okazaĵoj kaj ne kapablas doni informojn pri iuj famuloj. Dum la lernado, la trejnistoj favoris longajn respondojn, senrilate al iliaj komprenoj aŭ la fakta praveco de tiuj<ref name="OpenAIInfo"/>. La [[Datumo|datumoj]] povas ankaŭ sperti [[algoritma biaso|algoritman biason]]: proponoj enhavantaj malklarajn priskribojn pri homo, ekzemple [[Ĉefa afergvida oficisto|ĈEO]], povus estigi respondon kiu antaŭsupozas ke tiu homo estas blankhaŭta viro ([[blankulo]])<ref name="CNNInfo">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.cnn.com/2022/12/05/tech/chatgpt-trnd/index.html |titolo=This AI chatbot is dominating social media with its frighteningly good essays |dato=la 5an decembro 2022 |retejo=[[CNN]] |alirdato=la 5an decembro 2022}}</ref>. == GPT-4o1 == La 12-an de septembro [[2024]], OpenAI lanĉis la GPT-4o1 -antaŭrigardan modelon, kiun ĝi asertas superas ĝian antaŭulon, GPT-4o, en lokoj kiel konkurenciva programado, matematiko, kaj scienca rezonado. La modelo o1 estas dezajnita por solvi pli kompleksajn problemojn analizante ĝiajn respondojn, esplorante malsamajn strategiojn, kaj rafinante sian rezonadprocezon. Nuntempe la modelo disponeblas en du versioj: o1-antaŭrigardo (angle preview) kaj o1-mini <ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Benj|date=2024-09-12|title=OpenAI’s new “reasoning” AI models are here: o1-preview and o1-mini|url=https://arstechnica.com/information-technology/2024/09/openais-new-reasoning-ai-models-are-here-o1-preview-and-o1-mini/|access-date=2024-09-13|website=Ars Technica|language=en-us}}</ref>. La unikeco de la nova artefarita intelekto kuŝas en ĝia kapablo atingi multe pli progresintajn logikajn konkludojn ol iu ajn alia modelo de artefarita intelekto en la merkato. Laŭ OpenAI, la nova artefarita intelekto sukcese konkuras kun doktoraj studentoj en taskoj en la kampoj de [[fiziko]], [[kemio]] kaj [[biologio]]. Ĝi ankaŭ saltis antaŭen en siaj matematikaj kaj programaj kapabloj. En provoj por la [[Internacia Matematika Olimpiado|Internacia Matematika Olimpikado]], la nova modelo atingis 89-procentan sukceson, kompare kun 13-procenta sukceso de la antaŭa versio GPT4-O <ref>{{Cite web|title=ChatGPT Gets New o1 Model, the First to Have 'Reasoning' for Hard Problems|url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/chatgpt-gets-new-o1-model-first-to-have-reasoning-for-hard-problems/|access-date=2024-09-13|website=CNET|language=en}}</ref>. == ChatGPT pri si mem == Ĝi mem povas ekspliki pri si mem, do oni lasu ke ĝi mem respondu (aktuale en julio [[2025]]):<blockquote>'''Ekspliku en Esperanto kio vi estas''' Mi estas asistanto, programo kreita de OpenAI por helpi respondi demandojn kaj plenumi taskojn. Mi estis trejnita per granda kvanto da teksto por kompreni kaj respondi diversecon de demandoj. Mi ne estas [[homo]], sed [[Programaro|programo]] kiu funkcias per [[komputilo]]. '''Kiuj estas viaj kapabloj?''' Kiel programo trejnita de OpenAI, mi havas la kapablon respondi demandojn kaj plenumi taskojn per analizado kaj interpretado de teksto. Mi ne havas la kapablon pritrakti aŭ kompreni bildojn, sonojn aŭ aliajn formojn de ne-teksta [[informo]]. Mi ankaŭ ne povas navigi interreton por serĉi informojn, ĉar mi ne havas aliron al interreto. Miaj kapabloj estas limigitaj al kio mi estis trejnita fare de OpenAI. '''Per kiuj meĥanismoj vi kapablas kompreni kaj respondi?''' Mi kapablas kompreni kaj respondi per uzado de tre granda kvanto da teksto kiu estis donita al mi dum mia trejnado. Mi uzas kompleksan matematikan modelon por analizi tekston kaj generi respondojn. Tiu modelo permesas al mi kompreni la signifon de vortoj kaj frazoj en la kunteksto de la demando aŭ tasko kiun oni donas al mi. Kiam oni donas al mi demandon, mi analizas la tekston por determini ĝian signifon kaj generi respondon kiu, laŭ mia trejnado, estas plej verŝajna esti utila kaj responda al la demando.</blockquote>Plie, oni demandis al ChatGPT ĉu aŭ ne AI povus reprodukti [[Rasismo|rasisman]], [[Seksismo|seksisman]] aŭ [[Politika korekteco|politika nekorektecan]] lingvaĵon, kaj jen kion ĝi respondis:<blockquote>Kiel [[lingvomodelo]] de [[Artefarita inteligento]] , mi ne kapablas teni aŭ esprimi personajn [[Kredo|kredojn]], [[Socia valoro|valorojn]] aŭ [[Antaŭjuĝo|antaŭjuĝojn]]. Tamen mi agnoskas, ke la datumoj uzataj por trejni min povas enhavi [[biaso]]jn kaj mi strebas provizi informojn precizajn, nepartian <ref>angle ''nonbiased'', senantaŭjuĝa, sed povus iel ankaŭ esti [[Nepartianeco|nepartianeca]].</ref> kaj inkluzivajn. Gravas noti, ke estas homoj, kiuj programas kaj uzas AI, kaj ili povas neintence enigi siajn proprajn biasojn en la disvolviĝo kaj uzo de AI-sistemoj. Tial, estas grave konscii pri ĉi tiuj eblaj biasoj kaj klopodi krei kaj uzi AI-sistemojn en etika, inkluziva kaj respondeca maniero.</blockquote> == Kiel ChatGPT povas helpi en la lernado de Esperanto? == Korea Esperanto-Asocio okazigos la 55-an [[Korea Kongreso de Esperanto|Korean Kongreson de Esperanto]] inter la 7-a kaj la 9-a de oktobro 2023 en [[Seulo]]. La kongresa temo estas “''Lingvo kaj Teknika Evoluo: scioj kaj preparendaĵoj okaze de la ChatGPT-epoko''”. Jen ĝia afabla respondo rilate la demando kiel ChatGPT povas helpi en la lernado de Esperanto::<blockquote>Mi ĝojas aŭdi, ke vi interesiĝas pri lerni Esperanton! ChatGPT povas helpi vin pri tio donante al vi informojn pri la lingvo kaj helpante vin kun demandoj kaj ekzercoj. Jen kelkaj paŝoj, kiujn vi povas sekvi por lerni Esperanton per ChatGPT: Kompreni la bazaĵojn: Demandu ChatGPT pri la bazaĵoj de la lingvo Esperanto. Vi povas demandi demandojn pri ilia origino, gramatiko, vortprovizo aŭ uzado. ChatGPT povas helpi vin evoluigi solidan komprenon de Esperanto-bazoj. Praktiku Konversaciojn: Praktiku konversaciojn kun ChatGPT en Esperanto. Faru demandojn en Esperanto kaj provu kompreni kaj respondi la respondojn de ChatGPT en Esperanto. Ĉi tio helpos vin iĝi pli komforta kun la lingvo kaj plibonigi viajn komunikajn kapablojn. Petu korektojn: Se vi skribas frazojn aŭ tekstojn en Esperanto, petu ChatGPT korekti ilin. ChatGPT povas helpi vin konstati erarojn kaj helpi vin plibonigi viajn esperantajn skribkapablojn. Pligrandigi Vortprovizon: Petu ChatGPT pri Esperanta vortprovizo kaj frazsugestoj por pligrandigi vian vortprovizon. Vi ankaŭ povas peti ekzercojn por lerni novajn vortojn kaj uzi ilin en frazoj. Praktiku legadon kaj skribadon: Legu tekstojn en Esperanto kaj petu al ChatGPT rekomendojn. Vi ankaŭ povas peti ChatGPT pri skribaj taskoj por plibonigi viajn skribkapablojn. Provu trovi librojn, artikolojn aŭ blogojn en Esperanto por pluevoluigi viajn legkapablojn. Aliĝu al lingvaj komunumoj: Estas multaj Esperanto-lingvaj komunumoj interrete. Serĉu forumojn, sociajn amaskomunikilojn aŭ retajn grupojn, kie vi povas konektiĝi kun aliaj Esperanto-lernantoj kaj denaskaj parolantoj. ChatGPT povas helpi vin trovi informojn pri tiaj komunumoj kaj doni al vi konsilojn pri kiel plej bone partopreni. Memoru, ke ChatGPT estas AI kaj kvankam ĝi povas provizi informojn kaj subtenon, ĝi ne estas anstataŭaĵo por reala homa interago kaj instruistoj. Ĉiam estas bona ideo uzi edukajn materialojn, lingvokursojn aŭ lingvajn partnerojn por lerni Esperanton krom ChatGPT. Amuziĝu lernante Esperanton!</blockquote> == Recenzoj == ChatGPT estis la celo de ĝenerale positivaj kritikoj. Samantha Lock el ''[[The Guardian]]'' rimarkis ke ĝi kapablas estigi "rimarkinde detalajn" tekstojn kiuj "samaspektis kiel tiuj de homo"<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|dato=la 5an decembro 2022|titolo=What is AI chatbot phenomenon ChatGPT and could it replace humans? |url=https://www.theguardian.com/technology/2022/dec/05/what-is-ai-chatbot-phenomenon-chatgpt-and-could-it-replace-humans |alirdato= la 5an decembro 2022|retejo=[[The Guardian]]}}</ref>. Ĵurnalisto Dan Gillmor uzis ChatGPT-on kadre de studenta laboro kaj trovis ke la teksto kreita estis samnivela kiel tiu kiun lerta studento povus verki, li ankaŭ diris pri ĝi ke "la fakularo devos alfrunti tre gravajn problemojn"<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|dato=la 4an decembro 2022|titolo=AI bot ChatGPT stuns academics with essay-writing skills and usability |url=https://www.theguardian.com/technology/2022/dec/04/ai-bot-chatgpt-stuns-academics-with-essay-writing-skills-and-usability |alirdato=la 5an decembro 2022 |retejo=[[The Guardian]]}}</ref>. Alex Kantrowitz, el ''Slate'', salutis la reagon de ChatGPT al demandoj rilataj al [[nazia Germanio]], ekzemple al la aserto laŭ kiu [[Adolf Hitler]] konstruis [[Aŭtovojo|aŭtovojojn]] en [[Germanio]] ĝi respondis informante pri la uzado de [[trudlaboro]] en nazia Germanio<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|dato=la 2an decembro 2022 |titolo=Finally, an A.I. Chatbot That Reliably Passes "the Nazi Test" |url=https://slate.com/technology/2022/12/chatgpt-openai-artificial-intelligence-chatbot-whoa.html |alirdato=la 5an decembro 2022 |retejo=[[Slate (magazine)|Slate]]}}</ref>. En opinia artikolo publikigita decembre de 2022, [[ekonomikisto]] [[Paul Krugman]] skribis ke ChatGPT influus mendojn por [[scilaboristo|scilaboristoj]]<ref name="NYTimesKrugman">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/opinion/chatgpt-ai-skilled-jobs-automation.html |titolo=Does ChatGPT Mean Robots Are Coming For the Skilled Jobs? |dato=la 6an decembro 2022|retejo=[[The New York Times]] |alirdato=la 6an decembro 2022}}</ref>. James Vincent, el ''[[The Verge]]'', taksas la sukceson de ChatGPT kiel pruvon ke artefarita intelekto jam iĝis neevitebla ilo. En ''The Atlantic'', Stephen Marche rimarkigas ke la efiko de ChatGPT sur la universitataj sferoj, kaj ĉefe sur la provoj de kandidatiĝo, ne estas ankoraŭ bone komprenita<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|dato=la 6an decembro 2022|titolo=The College Essay Is Dead |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2022/12/chatgpt-ai-writing-college-student-essays/672371/ |alirita=la 8an decembro 2022|retejo=[[The Atlantic]]}}</ref>. Daniel Herman, [[Kalifornio|kaliforna]] [[profesoro]] en [[liceo]] kaj [[aŭtoro]], skribis ke ChatGPT kongruos kun "la fino de la studado de la [[Angla lingvo|angla]] en liceo"<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|aŭtoro=Herman Daniel |dato=la 9an decembro 2022 |titolo=The End of High-School English |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2022/12/openai-chatgpt-writing-high-school-english-essay/672412/ |alirdato=la 12an decembro 2022|retejo=[[The Atlantic]]}}</ref>. La faktan pravecon de ChatGPT oni pridubis. Mike Pearl el ''Mashable'' provis ĝin per pluraj demandoj. Ekzemple li demandis "Kiu estas la plej granda lando de [[centra Ameriko]] krom [[Meksiko]]?". ChatGPT respondis "[[Gvatemalo]]", dum la ĝusta respondo estas "[[Nikaragvo]]"<ref name="MashableInfo">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://mashable.com/article/chatgpt-amazing-wrong |titolo=The ChatGPT chatbot from OpenAI is amazing, creative, and totally wrong |dato=la 3an decembro 2022 |retejo=[[Mashable]] |alirdato=la 5an decembro 2022}}</ref>. Tiun eraron kaŭzis miskompreno de ChatGPT, kiu kredis ke grandeco de landa loĝantaro pli gravas ol grandeco de landa teritorio. Decembre de 2022, la retejo ''Stack Overflow'' malpermesis la uzon de ChatGPT<ref name="TheVergeStackOverflow">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.theverge.com/2022/12/5/23493932/chatgpt-ai-generated-answers-temporarily-banned-stack-overflow-llms-dangers |titolo=AI-generated answers temporarily banned on coding Q&A site Stack Overflow |dato=la 5an decembro 2022|retejo=[[The Verge]] |alirdato=la 5an decembro 2022}}</ref>. La ekomikisto [[Tyler Cowen]] esprimis zorgojn pri ĝiaj efikoj sur [[demokratio]], aludante la eblon kiun ĝi oferas por verki aŭtomatajn komentojn cele al influi decidprocesojn de novaj regularoj<ref name="BloombergCowen">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2022-12-06/chatgpt-ai-could-make-democracy-even-more-messy |titolo=ChatGPT Could Make Democracy Even More Messy |dato=la 6an decembro 2022 |retejo=[[Bloomberg News]] |alirdato=la 6an decembro 2022}}</ref>. Ax Sharma el ''Bleeping Computer'' rimarkis ke ChatGPT kapablas krei [[fiprogramaro|fiprogramarojn]] kaj mesaĝojn de [[rettrompado]]<ref name="BleepingComputerInfo">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.bleepingcomputer.com/news/technology/openais-new-chatgpt-bot-10-dangerous-things-its-capable-of/ |titolo=OpenAI's new ChatGPT bot: 10 dangerous things it's capable of |lingvo=en|dato=la 6an decembro 2022 |retejo=[[Bleeping Computer]] |alirdato=la 6an decembro 2022}}</ref>. {{Portalo|Komputilo}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Babilroboto]] * [[DALL-E]] * [[DeepSeek]] * [[Gemini (chatbot)]] * [[Mistral AI]] * [[Qwen]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://chat.openai.com/auth/login?next=/chat}} {{GenAI-babilrobotoj}} {{bibliotekoj}} == Tradukfonto == {{Trad|en|ChatGPT|1126533424}} [[Kategorio:Artefarita intelekto]] [[Kategorio:Babilrobotoj]] 0ia82a6km5m47pg2xbhuykh2pinikh3 Antioĥo de Sulcis 0 808958 9440895 8077741 2026-07-28T19:43:39Z Sj1mor 12103 9440895 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo | dato de naskiĝo = [[95]] <!-- necesas aparta indiko ĉi-tie, alikaze vikidatumoj kaj la informkesto tradukas la antikvan jaron "95" sen preciza indiko pri dato al "pli preciza" moderna dato "30-a de novembro 1994" kaj kalkulas absurde ke li mortis en aĝo de "-1868" jaroj --> | dato de morto = [[127]] (laŭ iuj fontoj la 13-an de novembro) | loko de morto = la insulo [[Sardio]] resp. la insuleto [[Sant'Antioco]] tuj apude }} '''Antioĥo de Sulcis''' (naskiĝis en 95 en la romia provinco [[Mauretania Caesariensis]], kiu ekestis en 42 el la orienta parto de eksa antikva regno [[Maŭritanio]], mortis en 127, probable en la insuleto [[Sant'Antioco]] tuj apud [[Sardio]],<ref>[https://www.cagliaripad.it/551186/oggi-si-celebra-antioco-di-sulcis -il-patrono-della-sardegna-venuto-dal-mare/ Ekz. la retejo ''cagliaripd.it'' donas la naskiĝjaron kiel 95 en Maŭritanio kaj la mortodaton kiel la 13-a de novembro 127 en Sardinio. Vikidatumoj kaj pluraj lingvaj versioj de ĉi tiu artikolo adoptis ĉi tiujn datojn]</ref> [[latine]] ''Antiochus Sulcis'' aŭ ''Antiochus Sardus'', [[itale]] ''Antioco di Sulcis'') estis kristana [[martiro]] kaj [[sanktulo]]. == Legendo kaj kultado == La hodiaŭa insuleto [[Sant'Antioco]] tuj apud la sudokcidenta marbordo de [[Sardio]] kaj la ĉefurbo de tiu ĉi insulo estas nomitaj laŭ la sanktulo. Origine ĉi tiu insulo nomiĝis ''Sulcis'' aŭ ''Plumbaria'' laŭ la plumbodeponaĵoj tie - la tuta insularo ankoraŭ nomiĝas [[arkipelago]] ''Sulcis''. Laŭ legendo, Antioĥo estis kuracisto kiu, sub la regado de la [[Romia Imperio|romia imperiestro]] [[Hadriano]] veninte al [[Kapadokio]] kaj [[Galatio]], konvertis multajn homojn al kristanismo. Poste li pri sia en la imperio malpermesita kredo estis juĝita al punlaboro en la plumbominejoj sur la insulo Sulcis. Tie, tamen, li konvertis sian kontroliston ''Cyriacus'' (Ciriako) kaj sekrete konstruis subteran kapelon antaŭ esti mortkondamnita kaj mortigita sur la insulo. Alia tradicio, aliflanke, movas la martirecon al ''Elaisa Sebaste'' ({{lang-el|Ελαιούσα Σεβαστή}}), antikva helenisma urbo ĉe la suda marbordo de [[malgranda Azio]] tuj oriente de [[Korikos]], kie li laŭdire estis ekzekutita kune kun ''Cyriacus'' (Ciriako). Antioĥo estas venerata kiel sanktulo, lia formala festotago estas la [[13-a de decembro]], kvankam la anoj de la hodiaŭa insulo kaj loĝloko [[Sant'Antioco]] festas lin tradicie je la 15-a tago post la dimanĉo de [[pasko]]. La preĝejo ''Sant'Antioco Martire'' staras super lia supozata tombo. Precipe en [[Usono]], la ''Antioĥia-Ortodoksa'' kaj ''Antioĥia-Greka-Ortodoksa'' kredo disvolviĝis post ĉi tiu sanktulo. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.zeno.org/Heiligenlexikon-1858/A/Antiochus,+S.+(6) Enskribo en la germanlingva ''Heiligenlexikon'' de 1858] ({{de}}) * [http://www.santiebeati.it/dettaglio/90511 informoj en la retejo ''santiebeati.it''] ({{it}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{bibliotekoj|GND=131372505|LCCN=nb2001051598|VIAF=73357861}} [[Kategorio:Sanktuloj]] pna80oxv151y3r8cofce1ghhhqp1pjj Alcubierre 0 810245 9440938 8677911 2026-07-29T00:59:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-HU|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10}} '''Alcubierre''' [alkuBJEre] estas municipo de [[Hispanio]], en la centrokcidento de la komarko ''[[Monegros]]'' (kies ĉefurbo estas [[Sariñena]]) apartenanta al la sudokcidenta parto de la [[Provinco Huesko]] ([[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|regiono]] [[Aragono]]). == Geografio == Ĝia municipa teritorio estas en la centrokcidento de la komarko ''[[Monegros]]'', okcidente de la teritorio de [[Lanaja]], norde de tiu de [[Farlete]], kaj oriente de tiuj de [[Perdiguera]] kaj [[Leciñena]], norde de la samnoma Montaro Alcubierre kaj de la depresio de [[Ebro]]. La loĝloko Alcubierre (466 msm) estas je 41 km de [[Huesko]], provinca ĉefurbo. La municipa teritorio estas komunikata per la ŝoseo A-129 kiu komunikas kun [[Lanaja]] oriente kaj kun [[Perdiguera]] kaj [[Leciñena]] okcidente ambaŭ survoje (malsamvoje) al [[Zaragozo]] sudokcidente. Krome la ŝoseo A-1211 komunikas kun [[Robres]] norde. == Historio == Oni trovis restaĵojn de [[iberoj]]. La [[araboj]] loĝis en la areo kaj ili lasis irigacian reton kaj ankaŭ loknomojn kiel apuda Lanaja. Ekde la falo de la Kaliflando de Kordovo en [[1010]], la areo ekdependis de Zaragozo, Ilerdo aŭ Ŭesko, depende de la povo de la koncerna [[tajfo]]. Tiuepoke oni atingis favoran konsideron por la islamanoj kiuj restis, regotaj per sia propra juro. La [[forpelo de la moriskoj]] de 1610 rezultis en grava krizo en la loka ekonomio. Dum ĉirkaŭ ok jarcentoj la [[moriskoj]] estis grava parto de la loĝantaro, esenca ekonomie en agrikulturo kaj artmetioj. Jerónimo Zurita, historiisto de la 16-a jarcento, kredis, ke estis francaj militistoj, je la servo de [[Alfonso la 1-a (Aragono)|Alfonso la 1-a ''el Batallador'']], kiuj konkeris tiujn terojn inter [[1114]] kaj [[1118]], precize [[Sariñena]] kaj aliaj lokoj en kiuj la maŭroj estis defendinta sin en siaj kasteloj. Tiukadre oni povus dati la konkeron de Alcubierra fare de kristanoj ĉirkaŭ [[1115]]. La [[Monaĥejo de Sigena]] estis ege influa por ĉiuj loĝlokoj de la komarko Monegros, promociis la reloĝadon kaj havigis al la novaj loĝantoj loĝcartojn, tipe en la Mezepoko kiel feŭdisma kontrakto inter la Monaĥejo kaj la lokanoj, kiu precizigis devojn kaj rajtojn.<ref>[https://www.peñalba.es/edad-media Edad Media]</ref> La imperiestro [[Karolo la 1-a (Hispanio)|Karolo la 1-a]] esti trifoje en Alcubierre: nome la 21an de julio [[1528]] (''El Emperador come en Alcubierre''),<ref>[http://www.cervantesvirtual.com/bib/historia/CarlosV/1528.shtml Los viajes del Emperador] Cervantes Virtual.</ref> la 30an de decembro 1533 (''El Emperador duerme en Alcubierre'')<ref name="ref_dup_1">[http://www.cervantesvirtual.com/bib/historia/CarlosV/1533.shtml Los viajes del Emperador] Cervantes Virtual.</ref> kaj 19an de novembro 1537 (''El Emperador de paso a Zaragoza).''<ref name="ref_dup_1" /> === Nuntempa epoko === Kadre de la [[Hispana Milito de Sendependiĝo]] Francisco Espoz y Mina mortpafigis en Alcubierre pro malfido la gerilanon José Tris "El Malcarau", la 23an de aprilo [[1812]], evitinte kapton fare de la franca armeo en Robres. Same pendumigis tri francajn spionojn kaj la urbestrojn de Grañén kaj de Leciñena pro banalaj aferoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20170405162857/http://www.voluntariosdearagon.com/jose-tris-el-malcarau/ «José Tris, «El Malcarau» | Voluntarios de Aragón».] en [webcache.googleusercontent.com.] Arkivita el la originalo la 5an de aprilo 2017. Konsultita la 27an de junio 2019. </ref> En alia epizodo de la milito, Espoz y Mina kaptis roton de la generalo Paris la 8an de julio 1813 en Alcubierre.<ref>[https://es.wikivoyage.org/wiki/Ruta_de_la_Guerra_de_la_Independencia_Espa%C3%B1ola:_Guerrilleros_famosos «Lugares de interés de Francisco Espoz y Mina».]</ref>​ Ja la apuda montaro Alcubierre favoris la agadon de gerilanoj kaj banditoj. Pri tiuj militaj aferoj simbolas du kanonoj en la municipa blazono. En la municipa teritorio de [[Lanaja]] okazis la mortigo de la legenda bandito Mariano Gavín Suñén alinome «el Cucaracha», lokano de Alcubierre, la 28an de februaro [[1875]] mortpafita de la policanoj de la [[Civila Gvardio]] post esti venenita kun kvar sambandanoj en la domaro Peñalbeta. Li famis kiel malavara, ŝtelante riĉulojn kaj donante al malriĉuloj, kaj agante kontraŭ la lokaj kacikoj.<ref name=Cuc>[http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=4470&voz_id_origen=7671 El Cucaracha] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220120165848/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=4470&voz_id_origen=7671 |date=2022-01-20 }} (Gran Enciclopedia Aragonesa)</ref> La [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] estis ege sangelverŝa en la areo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://ww.sipca.es/censo/1-ARQ-HUE-010-137-036/LANAJA.html%26fosa |titolo=Victimas civiles de la guerra. SIPCA. Sistema de información del Patrimonio Cultural Aragonés. |alirdato=2023-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230201225740/http://ww.sipca.es/censo/1-ARQ-HUE-010-137-036/LANAJA.html%26fosa |arkivdato=2023-02-01 }}</ref> En la unuaj tagoj de la [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|militista insurekcio de 1936]], estis venkitaj la atakoj fare de frankistoj devenaj el Zaragozo, kiuj devis retiriĝi pro la alveno de katalunaj [[milico|milicanoj]]. En tiu retiriĝo oni arestis lokanojn de apuda Lanaja, kiuj estis portitaj al Alcubierre kaj tie ili estis mortpafitaj fare de falangistoj.<ref name=Batallas.Lanaja> Mateo Caballero, Roberto (2008). ''Las batallas de Lanaja''. Zaragoza: Comarca de Los Monegros. </ref> Finfine, la loko estis okupita fine de julio de la kolono Arquer-Piquer de la komunistoj de la partio [[POUM]].<ref>“Josep Rovira, una vida al servei de Catalunya i del socialisme”, de Josep Coll kaj Josep Pané, p. 92, eldonejo Ariel. Barcelona, 1978</ref> [[George Orwell]] (1903-1950), brita verkisto kaj ĵurnalisto, batalis en la Montaro Alcubierre en januaro kaj februaro de 1937.<ref name = "alcubierre.es"> {{ Cite web | url = http://www.alcubierre.es/index.php/mod.pags/mem.detalle/idpag.64/idmenu.1035/chk.a40e8540bca8c0ec1ca65a5da8bf8289.html | title = Orwell en Alcubierre - Alcubierre | website = Alcubierre | access-date = 2024-03-31 | language = en | url-status = live/dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20200729031734/www.alcubierre.es/index.php/mod.pags/mem.detalle/idpag.64/idmenu.1035/chk.a40e8540bca8c0ec1ca65a5da8bf8289.html | archive-date = 2020-07-29 | quote = }} </ref> Pri la milito kaj sia restado Alcubierre li rakontis en sia verko ''[[Homage to Catalonia]]''. En la aktualo turisma vojo nomita Orwell vizitas bunkerojn kaj tranĉeojn de la fronto.<ref>[https://web.archive.org/web/20151227041230/http://www.turismolosmonegros.es/servicio.php/servicio/guerra-civil,-vestigios-recuperados/4185/48 «La ruta Orwell»]. Arkivita el originalo la 27an de decembro 2015. </ref>​ Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe Alcubierre: oni malaltiĝis el 1 569 loĝantoj en 1900 ĝis nunaj 399 loĝantoj (2022). == Aktualo == La loka [[ekonomio]] evoluis el la tradiciaj agrikulturo (cerealoj, migdaloj, olivarboj kaj fruktarboj) kaj brutobredado (ŝafoj, porkoj, kortobirdoj kaj bovoj) al natura, kultura kaj [[rura turismo]]. == Vidindaĵoj == * Preĝejo kun mudeĥara sonorilturo. * Aparta interesaĵo estas Internacia Festivalo de Ŝako ekde 2007 en kiu partoprenis gravuloj kiel [[Anatolij Karpov]] (2007), [[Veselin Topalov]] (2008), [[Boris Spasskij]] (2009), [[Ruslan Ponomarjov]] (2015), [[Hou Yifan]] (2017), Anna Muziĉuk (2018), Jan Timman (2012), Nigel Short (2014) kaj la esperantistino [[Judit Polgár]] (2022).<ref>[https://www.diariodelaltoaragon.es/ «Diario del Alto Aragón».] [www.diariodelaltoaragon.es] Konsultita la 26an de Septembro 2019. </ref> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Ŭesko]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * ''Aragón constante histórica''. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979. * Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). ''Historia de Aragón''. 6 vol. Zaragoza: Anubar. * CONTE OLIVEROS, Jesús. “Personajes y Escritores de Huesca y Provincia”. Ed. Librería General (Zaragoza 1981) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de la provinco Ŭesko]] 5xy9n7q0oemfyrsl11fvv37qh99vc3l Alila fosfato 0 814974 9441073 9150008 2026-07-29T07:09:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441073 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Trialila ortofosfato</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''C<sub>9</sub>H<sub>15</sub>PO<sub>4</sub>'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Triallyl phosphate 2D.png|290ra|Alila fosfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Trialila ortofosfato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Triallyl phosphate 3D.png|300ra|Alila fosfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Trialila ortofosfato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Trialila estero de la fosfata acido * Ortofosfato de trialilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=1623-19-4 1623-19-4]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.14649.html 14649] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/15390 15390] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora, lumsensiva likvaĵo<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=1623-19-4 Chemical Book]</ref> |- |[[Molmaso]]||218,189462g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1,061 g/cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||-27,8°C <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID5061827 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||251,7°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=1623-19-4&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4470}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||120,1°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/1623-19-4_402201.html Chemsrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:>1 g/L<ref>[https://www.benchchem.com/product/b159087 BenchChem]</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||70,8 mg/kg (buŝe) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.spectrumchemical.com/media/sds/TCI-P0264.pdf |titolo=TCI America |alirdato=2023-03-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230316201805/https://www.spectrumchemical.com/media/sds/TCI-P0264.pdf |arkivdato=2023-03-16 }}</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|318|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|271|280|302+352|304+340|305+354+338|317|319|321|332+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Alila fosfato'''</big> aŭ <big>'''trialila ortofosfato'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[alila alkoholo]] kaj [[fosfata acido]]. Ĝi estas senkolora, lumsensiva likvaĵo, nesolvebla en akvo. Alila fosfato posedas 9 karbonatomojn, 15 hidrogenatomojn, 4 oksigenatomojn kaj 1 fosforatomon. Alila fosfato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de alilaj derivaĵoj. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado de la '''trialila fosfato''' per traktado de '''alila alkoholo''' kaj '''fosfata acido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|alila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Phosphoric acid 3D.png|fosfata acido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Triallyl phosphate 3D.png|trialila fosfato|180ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|90ra]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado de la '''trialila fosfato''' per traktado de '''alila alkoholo''' kaj '''fosfata anhidrido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Flower pattern numbers 12.png|numero 12|50ra]][[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|alila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Phosphorus-pentoxide-3D-balls.png|fosfata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Flower pattern numbers 4.png|numero 4|50ra]][[Dosiero:Triallyl phosphate 3D.png|trialila fosfato|180ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 6.png|numero 6|50ra]][[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|90ra]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado de la '''trialila fosfato''' per traktado de '''alila klorido''' kaj '''fosfata acido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Allyl chloride 3D.png|trialila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Phosphoric acid 3D.png|fosfata acido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Triallyl phosphate 3D.png|trialila fosfato|180ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|90ra]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado de la '''trialila fosfato''' per traktado de '''alila alkoholo''' kaj '''fosforila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|alila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Phosphoryl-chloride-3D-balls.png|fosforila klorido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Triallyl phosphate 3D.png|trialila fosfato|180ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Fosfato#Kelkaj Fosfatoj|Fosfatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Alilaj kombinaĵoj|Fosfatoj]] [[Kategorio:Fosfatoj]] js82bp0gb1jx7w2dg9vvl2xo7ravcog Willem van Aelst 0 815084 9441046 9400092 2026-07-29T04:17:42Z Sj1mor 12103 9441046 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Willem van Aelst''' (la [[16-a de majo|16-an de majo]] [[1627]] - [[1683]]) estis [[Nederlandanoj|nederlanda]] [[pentristo]] de la [[Ora jarcento de Nederlando|ora epoko de nederlanda pentrarto]] kaj kiu specialiĝis pri [[aĵpentraĵo]], plejparte kombinante [[floro]]jn kaj [[Ĉasado|ĉasviandon]]. == Vivo == [[Dosiero:Still-Life with Hunting Equipment and Dead Birds - Willem van Aelst - Google Cultural Institute.jpg|eta|Aĵpentraĵo kun ĉasada ekipaĵo kaj mortintaj birdoj (1668) fare de Willem van Aelst]] Van Aalst naskiĝis en [[Delft]] kaj estis filo de [[juĝisto]]. Li lernis pentradon de sia onklo, la pentristo [[Evert van Aelst]] kaj la [[9-a de novembro|9-an de novembro]] [[1643]] li estis registrita kiel pentristo-artisto en la [[Gildo de Sankta Luko]] en Delft. Inter la jaroj [[1645|1645-1649]] li vivis en [[Francio]] kaj en [[1649]] li translokiĝis al [[Florenco]] kie li laboris por [[Ferdinando la 2-a de Mediĉo|Ferdinando la 2-a de Medici]], [[Duko]] de [[Toskanio]], kiam li iĝis konata kiel " ''Guillielmo d'Olanda'' " (Vilhelmo de Holando). En la sama tempo, la nederlanda [[Matthias Vittus]] kaj [[Otto Marceaus van Schryck]] ankaŭ laboris kune kun li, kiuj influis la stilon de Van Aalst. En [[1656]] van Aalst revenis al Nederlando, kaj vivis en [[Amsterdamo]]. Pro sia sukceso li loĝis sur la bordoj de la [[Prinsnachracht]] Kanalo. Van Aalst mortis en Amsterdamo en proksimume [[1683]] (aŭ baldaŭ post tiu ĉi jaro). == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} * [http://www.xs4all.nl/~kalden/dart/d-a-aelst-w.htm Retejo sur Willem van Aelst en Delft] * [http://www.pubhist.com/person/173/willem-van-aelst Enreta galerio kaj literaturo] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft Lernejo], plena teksta ekspozicia katalogo de la Metropola Muzeo de Arto, kiu enhavas materialon sur Willem van Aelst * [[wikidata:Wikidata:WikiProject_sum_of_all_paintings/Creator/Willem_van_Aelst|Listo de pentraĵoj de Willem van Aelst]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aelst van, Willem}} [[Kategorio:Mortintoj en 1683]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] mdrn4563lmaiqturgiuvdj60aj341zv Víska (distrikto Havlíčkův Brod) 0 815246 9440840 8732820 2026-07-28T18:46:00Z Sj1mor 12103 9440840 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Víska}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Víska | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Wiska}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Víska | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Víska u Chotěboře - čp. 18 (nejblíže), 19, 40 a 21.JPG | dosiero_priskribo = Domoj en la supra parto de la vilaĝo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Víska (okres Havlíčkův Brod) vlajka.jpg | blazono = Víska (okres Havlíčkův Brod) znak.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Vysočina | distrikto = Distrikto Havlíčkův Brod | municipo = Chotěboř | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = | montaro = Suprasazava montetaro | ŝoseo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Víska | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 385 | lat_d = 49 | lat_m = 46 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 39 | long_s = 09 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.86 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Víska u Chotěboře <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1515 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 583 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ063 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0631 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0631 573582 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.obecviska.cz/ www.obecviska.cz] | commons = Víska (okres Havlíčkův Brod) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Víska''' ({{lang-de|Wiska}}) estas municipo en [[Ĉeĥio]], regiono [[Regiono Vysočina|Vysočina]], en [[distrikto Havlíčkův Brod]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Tra la municipo trafluas rojo [[Novoveský potok (alfluanto de Doubrava)|Novoveský potok]], kiu estas maldekstraflanka alfluanto de rivero [[Doubrava (rivero)|Doubrava]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro [[1515]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Naskiĝintoj == Naskiĝis ĉi tie [[Jan Nevole]] (1812–1903), arkitekto agadanta en Bohemio kaj Serbio. == Pluaj fotoj == <gallery> File:Víska obecní úřad.jpg| Municipa ofico File:Víska u Chotěboře - krucifix před čp. 62 (2).JPG| Kruco antaŭ domo n-ro 62 File:Víska u Chotěboře - pomník padlým u čp. 61.JPG| Monumento al falintoj en la unua kaj la dua mondmilitoj File:Víska u Chotěboře - rybníček v západní části vsi, za ním čp. 42 a 32.JPG| Fiŝlageto en la okcidenta parto de la vilaĝo File:Víska u Chotěboře - chalupa čp. 47.JPG| Popola arkitekturo n-ro 47 File:Víska u Chotěboře - starý hospodářský dvůr čp. 5.JPG| Malnova mastruma korto n-ro 5 File:Víska u Chotěboře - mostek v západní části vsi (1).JPG| Ponteto trans rojo Novoveský potok File:Víska čp. 53.jpg| Konstruaĵo n-ro 53 File:Víska u Chotěboře - Novoveský potok a chalupa čp. 25.JPG| Rojo Novoveský potok kaj domo n-ro 25 File:Víska u Chotěboře - hospodářské stavení čp. 22.JPG| Mastruma konstruaĵo ĉe domo n-ro 22 File:Víska hasičská zbrojnice.jpg| Fajroestingista armilejo el la jaro 1926 </gallery> {{Municipoj de Regiono Vysočina|Distrikto Havlíčkův Brod}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Havlíčkův Brod]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Havlíčkův Brod]] [[Kategorio:Setlejoj en Suprasazava montetaro]] fhuisz4y56nv166oapoyxo1slr0b15b Imre Polyák 0 817168 9441018 8056395 2026-07-29T04:00:07Z Sj1mor 12103 9441018 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} (maldekstre) |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Polyák''' {{prononco|pojAk}}, laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Polyák Imre''', estis [[Hungario|hungara]] [[luktado|luktisto]] en [[klasik-stila luktado]], kvarfoja olimpiano, olimpika ĉampiono, [[trejnisto]], [[policisto]], drinkejestro. {{paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM121630 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis la {{daton|16|aprilo|1932}} en [[Kecskemét]], li mortis la {{daton|15|novembro|2010}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{paĝonomo}} akiris polican diplomon en [[1970]], ankaŭ trejnistan [[licenco]]n. Li estis policisto, post la emeritiĝo en [[1982]] vindrinkejestro. En 1997 li atingis la rangon subkolonelo. Li ricevis ŝtatajn kaj sportajn [[premio]]jn. === Sporta kariero === {{paĝonomo}} inter 1950-1964 estis luktisto en sportklubo de [[Újpest]]. Li estis hungara ĉampiono 12-foje kaj li apartenis al la hungara nacia teamo. Li estis kvarfoja olimpiano en [[Hungario en la Somera Olimpiko 1952]], [[Hungario en la Somera Olimpiko 1956]], [[Hungario en la Somera Olimpiko 1960]] kaj [[Hungario en la Somera Olimpiko 1964]] kun ora kaj tri arĝentaj medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la unua trifoje en 1955, 1958 kaj 1962. Lia plej konata trejnisto estis [[Károly Kárpáti]]. Ekde 1965 li estis trejnisto en la sama sportklubo, baldaŭ li havis tie postenon. == Memorigiloj == * sporthalo en [[Lajosmizse]] (2014)<ref>https://olimpia.hu/hirek/sportcsarnokot-neveztek-el-a-negyszeres-olimpiai-ermes-birkozorol-polyak-imrerol</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://archiv.olimpia.hu/champdata/details/id/25041/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://ujpestbirkozas.hu/olimpiai-bajnokaink/polyak-imre/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://web.archive.org/web/20120709095314/http://www.sportmuzeum.hu/kiallitasok/hall_of_fame/polyak.html koncerna teksto kun foto] * [https://www.nemzetisport.hu/egyeb_egyeni/elhunyt-polyak-imre-a-nemzet-sportoloja-2052910 hungarlingva biografio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Polyak Imre}} [[Kategorio:Hungaraj luktistoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpianoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj]] [[Kategorio:Hungaraj trejnistoj]] [[Kategorio:Hungaraj policanoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj mondĉampionoj]] {{Portalstrio|Biografio}} hgl1ztzblm0di6qtndu95vkpefkqyxj Aluminia metafosfato 0 818373 9441202 9054330 2026-07-29T11:56:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441202 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Aluminia metafosfato</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''Al(PO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Aluminium metaphosphate 2D.png|300ra|Aluminia metafosfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Aluminia metafosfato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Aluminium metaphosphate 3D.png|300ra|Aluminia metafosfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Aluminia metafosfato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Metafosfato de aluminio |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13776-88-0 13776-88-0]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.22369372.html 22369372] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/16131219 16131219] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka solidaĵo<ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/13776-88-0_783699.html Chemsrc]</ref> |- |[[Molmaso]]||263,897425g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||2,78 g/cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.guidechem.com/cas/13776-88-0.html GuideChem]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.spectrumchemical.com/media/sds/A2236.PDF |titolo=Spectrum Chemical |alirdato=2023-04-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230408180900/https://www.spectrumchemical.com/media/sds/A2236.PDF |arkivdato=2023-04-08 }}</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|271|280|302+352|304+340|305+351+338|319|321|332+317|337+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Aluminia metafosfato'''</big> aŭ <big>'''aluminia metafosfato'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[aluminia hidroksido]] kaj [[metafosfata acido]]. Ĝi estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en etanolo, kloroformo kaj nepolaraj organikaj solvantoj. Aluminia metafosfato posedas 1 aluminiatomon, 3 fosforatomojn kaj 9 oksigenatomojn. Aluminia metafosfato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de metafosfataĵoj. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[metafosfata acido]] kaj [[aluminia hidroksido]]: {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Methaphosphoric acid 3D.png|120ra|metafosfato acido]]+[[Dosiero:Aluminium hydroxide 3D.png|180ra|aluminia hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow[\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Aluminium metaphosphate 3D.png|aluminia metafosfato|200ra]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Water_molecule.svg|90ra|akvo]] |} === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de [[fosforila klorido]] kaj [[aluminia hidroksido]]: {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Phosphorus-trichloride-3D-vdW.png|90ra|fosfora klorido]]+[[Dosiero:Aluminium hydroxide 3D.png|180ra|aluminia hidroksido]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 6.png|numero 6|50ra]][[Dosiero:Water_molecule.svg|90ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow[\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Aluminium metaphosphate 3D.png|aluminia metafosfato|200ra]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 9.png|numero 9|50ra]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|90ra|klorida acido]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Hydrogen 3D.png|90ra|hidrogeno]] |} === Sintezo 3 === * Preparado de la '''aluminia metafosfato''' per traktado de '''fosfora pentoksido''' kaj '''aluminia hidroksido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Phosphorus-pentoxide-3D-balls.png|fosfora pentoksido|120ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 4.png|numero 4|50ra]][[Dosiero:Aluminium hydroxide 3D.png|aluminia hidroksido|180ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow[]{}\, }</math>[[Dosiero:Flower pattern numbers 4.png|numero 4|50ra]][[Dosiero:Aluminium metaphosphate 3D.png|aluminia metafosfato|200ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 6.png|numero 6|50ra]][[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|90ra]] |- |} === Sintezo 4 === * Preparado de la '''aluminia metafosfato''' per traktado de '''aluminia hidroksido''' kaj '''metafosfata acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Aluminium chloride 3D.png|aluminia klorido|180ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Methaphosphoric acid 3D.png|120ra|metafosfato acido]] <math>\mathsf{ \xrightarrow[]{}\, }</math>[[Dosiero:Aluminium metaphosphate 3D.png|aluminia metafosfato|200ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|90ra|klorida acido]] |- |} == Vidu ankaŭ == * [[Metafosfato#Kelkaj Metafosfatoj|Metafosfatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Metafosfatoj]] o1sdwrgayw3ynxvkf8891kr0ilu8q2r Korkovado (monto) 0 821459 9440857 9378775 2026-07-28T19:00:10Z Sj1mor 12103 9440857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto |bildo=PanoramaRio (cropped).jpg |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = BR-RJ |situo sur mapo=Brazilo Rio-de-Ĵanejro |zomo = 13 }} '''Korkovado''' aŭ '''Corcovado''' (portugallingva prononco laŭ [[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]: {{IFA|koʁkoˈvadu}}) kio signifas "[[ĝibo|ĝibulon]]" en [[Portugala lingvo|portugala]],<ref>{{Cite web |title=Corcovado {{!}} Dicionário Português - Inglês {{!}} Michealis - UOL |url=https://michaelis.uol.com.br/moderno/ingles/index.php?lingua=portugues-ingles&palavra=corcovado |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706155435/https://michaelis.uol.com.br/moderno/ingles/index.php?lingua=portugues-ingles&palavra=corcovado |archive-date=6a de Julio 2011 |access-date=2022-09-02 |website=michaelis.uol.com.br}}</ref> estas [[monto]] en centra [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]]. Ĝi estas 710-metrajn alta montopinto el [[granito]] en la [[Tiĵuka Arbaro]], nome nacia parko. Korkovado staras ĝuste okcidente de la urbocentro, sed ĝi estas tute ene de la urbolimoj kaj videbla el grandaj distancoj. Ĝi estas konata tutmonde pro la giganta statuo de [[Jesuo]] sur la montopinto, nomita [[Statuo de Kristo Savinto (Rio de Janeiro)|''Kristo la Savinto'']]. El la trajnterminalo kaj ŝoseo, la rigardejo de la bazo de la statuo estas atingita suprenirinte 223 ŝtupojn, aŭ per [[lifto]]j kaj [[rulŝtuparo]]j. Inter la plej popularaj tutjare turismaj altiraĵoj en Rio-de-Ĵanejro, la korkovada fervojo, la alirejaj ŝoseoj, kaj la statua platformo estas plej ofte plenplenaj je homamasoj. El la pinta platformo en la panorama vidaĵo videblas la urbocentro de Rio-de-Ĵanejro, la [[Sukerpano]], la laguno Rodrigo de Freitas, la strandoj [[Copacabana]] kaj [[Ipanema (Rio-de-Ĵanejro)|Ipanema]], la [[Stadiono Maracanã]], kaj kelkaj el la [[favelo]]j de Rio-de-Ĵanejro. Nuboj oftas en Rio kaj la vidado el la platformo estas ofte malhelpita. Sunaj tagoj estas rekomenditaj por pli bona rigardado. Korkovado estas konsiderata ikono de brazila kulturo. ''[[Corcovado (kanto)|Corcovado]]'' estas kanto de 1960 kaj de ''[[bossa nova]]'' kaj de [[Ĵaza normkanto|ĵaza normo]] verkita de [[Antônio Carlos Jobim]] kies vortumado estas inspirita de la bildoj de la monto. Korkovado estis referencata ankaŭ en aliaj artaĵoj (ekz. la vortumoj de [[Ben Harper]],<ref>{{Cite web|date=2000-07-16|title=Blessed To Be A Witness|url=https://www.benharper.com/songs-lyrics/originals/blessed-to-be-a-witness|access-date=2021-06-08|website=Ben Harper|language=en}}</ref> literaturaj verkoj, filmoj, ktp.). == Bildaro == <gallery widths="144px" heights="145px"> File:Corcovado_visto_pela_Urca_-_panoramio.jpg|Korkovado el Urca Image:Corcovadoporferrez.jpg|Korkovado antaŭ la konstruo de ''Kristo la Savinto'', 19-a jarcento Image:Trem do Corcovado na Estação Paineiras 01.jpg|Korkovada fervojo Image:A_lua_e_o_Cristo.jpg|[[Statuo de Kristo Savinto (Rio de Janeiro)|''Kristo la Savinto'']] pinte de Korkovado File:Rio_de_Janeiro,_Pão_de_Açúcar_from_Cristo_Redentor_(15744316848).jpg|Golfeto Botafogo el Korkovado </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://rgssa.blogspot.com/2014/07/back-to-rio.html 'back to Rio'. RGSSA blogo kun bildo de Korkovado en 1914] * [http://www.wikirio.com.br/Morro_do_Corcovado Praktika informado pri Korkovado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220911175440/https://www.wikirio.com.br/Morro_do_Corcovado |date=2022-09-11 }} en WikiRio * [https://web.archive.org/web/20070928074054/http://www.riodejaneirophotoguide.com/html/corcovado_main.html Virtual Pictour up the Corcovado Mountain] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Corcovado|revizio=1153058020}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Montoj en Brazilo]] [[Kategorio:Rio-de-Ĵanejro]] jqzw3qnnjjfdm85z9cktztfg824n7x1 Charlie Haden 0 822867 9441006 8810466 2026-07-29T03:29:39Z Sj1mor 12103 9441006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Charlie HADEN''' (la [[6-a de aŭgusto|6an de‏ aŭgusto]] [[1937]] - la [[11-a de julio|11an de julio]] [[2014]]) estis usona [[ĵazo|ĵazisto]]. Haden ludis [[kontrabaso]]n kaj faris sian grandan salton al famo kiel la basludanto de [[Ornette Coleman]]. Lia stilo estas karakterizita per precipe lirikaj basfrazoj, kaj liaj [[melodio]]j estas relative kompleksaj. Li estas konsiderita unu el la grandaj kontrabasistoj kaj [[Komponisto|komponistoj]] de moderna ĵazo. == Vivo == [[Dosiero:Charlie_Haden_-_Pescara_Italy_1990.jpg|eta|Haden en 1990]] Li naskiĝis en muzika familio. Ofte liaj familianoj kunludis kaj eĉ prezentus ludantajn [[Folkloro|popolajn]] kaj [[Kontreo|kontreajn]] kantojn. Li komencis sian muzikan karieron en la aĝo de du jaroj, kiel [[kantisto]]. Li daŭre kantis kun sia familio ĝis la aĝo de 15, kiam la [[Poliomjelito|poliomjelita malsano]] kiun li kontraktis difektis lian gorĝon. Kiam li ne povis kontroli sian [[voĉo]]n, Haden turnis sin al ludado de [[kontrabaso]], kaj specialiĝis pri ĝi. Li volis translokiĝi al la "granda urbo", tio estas, [[Los-Anĝeleso]], kaj por tio li komencis labori kiel la domkontrabasisto por [[televida programo|televidspektaklo]] en la [[American Broadcasting Company|ABC]]. Post translokiĝo al Los-Anĝeleso en [[1957]] li iĝis profesia muzikisto. Li ludis kun la [[pianisto]] Hampton House kaj la [[Saksofono|saksofonisto]] Art Pepper. En la malfruaj [[1950-aj jaroj|kvindekaj jaroj]] li aŭdis [[Ornette Coleman]] ludi kun [[Gerry Mulligan]] en [[noktoklubo]]. Kvankam Coleman estis prenita de la scenejo, Haden estis tre intrigita kaj renkontis la saksofoniston. Inter ili disvolviĝis amikeco, kaj ili komencis ludi kune <ref>[http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:fnfqxqw5ldje~T1 La biografio de Hyden ĉe allmusic]</ref>. Li aliĝis al Coleman en [[Novjorko|New York]] kie ili surbendigis serion de novigaj [[Muzikalbumo|albumoj]], inkluzive de "The Shape of Jazz to Come". Albumo kiu provokis fortajn reagojn,ambaŭ flanke de aprezo. Li mem atestis, ke ludi en la [[:en:Harmolodics|harmolodia]] stilo estis malfacila por li, kaj komence li simple ripetus la frazojn de Coleman, sur la baso. Sed poste li akiris konfidon kaj komencis ludi siajn proprajn rolojn en prezentoj. Samtempe kun sia revolucia laboro kun Coleman, Haden ludis kun la [[pianisto]] [[Keith Jarrett]], la [[drumisto]] [[Paul Motian]], kaj kun la [[Trombono|trombonisto]] [[Russell Redd]]. Li fondis ankaŭ tiam la ''Muzikan orkestron por liberigo'' (angle the Liberation Music Orchestra), kiu komence aperis ĉefe ĉe [[Maldekstra|maldekstraj]] eventoj, sed ankaŭ surbendigis unu albumon en [[1969]]. Dum la 1970-aj jaroj, dekduoj da muzikistoj ŝanĝis la komponaĵon, la plej multaj el ili de la konsideritaj muzikistoj de la periodo. Li inkluzivis multajn kaj multfacetajn blovinstrumentojn. En [[1982]], la orkestro publikigis la albumon ''The Ballad of the Fallen'' kaj poste ankaŭ The ''Dream Keeper'', albumon protestantan kontraŭ la interveno de [[Usono]] en la politiko de [[Sudameriko]], kaj [[Apartismo|rasapartismo]] en [[Sud-Afriko]]. La albumo inkluzivis multajn stilojn, kaj estis unu el la muzikaj kulminoj de la grupo. Dum sia koncertvojaĝo en [[Portugalio]] en [[1971]], li dediĉis sian kanton "Kanto al [[Che Guevara|Che]]" al ĉiuj batalantoj kontraŭ [[koloniismo]] en [[Mozambiko]] kaj [[Angolo]]. La sekvan tagon li estis arestita en la flughaveno kaj pridemandita de la portugala sekreta polico. Li estis liberigita tiutage, post kiam la portugala Ministerio pri Kulturo intervenis en lia favoro, kaj kiam li alvenis en Usonon li ankaŭ estis pridemandita de la [[Federacia Buroo de Enketado|FBI]] <ref>[http://www.democracynow.org/2006/9/1/jazz_legend_charlie_haden_on_his Intervjuo kun Hyden]</ref>. En [[1976]] li estis unu el la fondintoj de la grupo ''Old and New Dreams''. Krom lia laboro kun tiu grupo en la [[1970-aj jaroj|sepdekaj]] kaj [[1980-aj jaroj|okdekaj jaroj]], li ĉefe laboris per duetoj kun siaj plej ŝatataj muzikistoj. [[Archie Shepp|Shepp]], Coleman, [[Hank Jones]], [[Kenny Baron]] estas nur kelkaj el la nomoj. En [[1987]] li fondis sian [[kvarteto]]n, kiu estas tre karakterizita per ne-normaj prezentoj, kaj kombinaĵoj de muziko kiuj klare ne estas ĵazo. Ekzemple, [[Sudameriko|sudusona]] muziko, same kiel aranĝoj en la stilo de [[romantisma muziko]] por filmaj [[Akustika trako|voĉaj bandoj]] de la [[1930-aj jaroj|tridekaj jaroj]]. Dum tiu ĉi periodo li ankaŭ komencis esplori pli kaj pli nordusonan [[Folkmuziko|popolmuzikon]], same kiel sudusonan. Travivaĵo kiu daŭris dum multaj jaroj kaj kulminis per konkuro por [[Grammy Award|Premio Grammy]] por Best Folk Instrumental Album en [[2005]]. La albumo inkluzivis plurajn muzikistojn de lia proksima familio, kune kun bonkonataj muzikistoj kiel ekzemple [[Elvis Costello]]. Dum la lastaj tri jardekoj, Haden estis unu el la plej respektataj kaj multflankaj ĵazartistoj. Estas malfacile nomi ĉiujn projektojn en kiuj li ludis aŭ kun ili, kiel gvidanto aŭ kiel akompananto. Li ludis kun multaj muzikistoj kaj en multaj stiloj. Li publikigis albumojn kaj rezultis ĉe la plej grandaj festivaloj inkluzive de la Monray Festivalo. Ankaŭ, li estis kaj restas unu el la plej politike implikitaj ĵazistoj en la arta sceno. En 2005, post unuiĝo de sia orkestro, li publikigis la albumon ''Not in Our Name'', kiu kritikas la agadon de prezidanto [[George W. Bush|George Bush]], kaj la [[Iraka milito|Irakan Militon]]. Charlie Haden forpasis 76-jaraĝa la 11-an de julio 2014, post longa batalo kontraŭ grava malsano. == Diskaro == {{Div col|colwidth=28em}} * 1976: ''Closeness'' (1976) * 1976: ''The Golden Number'' (1977) * 1976: ''As Long as There's Music'' (1978) * 1978: ''Gitane'' (1979) * 1979: ''Mágico'' (1980) * 1979: ''Folk Songs'' (1981) * 1987: ''Etudes'' (1989) * 1987: ''Silence'' (1987) * 1990: ''Dialogues'' (1990) * 1991: ''Haunted Heart'' (1992) * 1990: ''First Song'' (1992) * 1994: ''Steal Away'' (1995) * 1996: ''Beyond the Missouri Sky (Short Stories)'' (1997) * 1997: ''None But the Lonely Heart'' (1997) * 2000: ''Nocturne'' (2001) * 2002: ''American Dreams'' (2002) * 2003: ''Land of the Sun'' (2004) * 2005: ''Tokyo Adagio'' (2015) * 2006: ''Heartplay'' (2006) * 2010: ''Come Sunday'' (2012) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/A2228358.Mike Heffley. "Haden, Charlie"]. Grove Music Online. Oxford Music Online. Oxford University Press * [http://www.charliehadenmusic.com Charlie Haden Oficiala Retejo] * [https://web.archive.org/web/20060905192447/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06%2F09%2F01%2F1338250&mode=thread&tid=25 Charlie Haden intervjuo] sur ''Demokratio Nun''!, 1a de septembro, 2006 * [http://www.charliehadenfilm.com Oficiala dokumenta retejo] * {{IMDb nomo|0352767}} * [https://ethaniverson.com/interviews/interview-with-charlie-haden/ DTMa Intervjuo] * [https://web.archive.org/web/20080331122704/http://www.allaboutjazz.com/php/musician_discography.php?id=7320 Charlie Haden Discography], ĉiuj pri ĵazo * [https://www.npr.org/2012/01/15/145172275/charlie-haden-a-moment-of-clarity NPRa intervjuo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Haden, Charlie}} [[Kategorio:Usonaj ĵazbasistoj]] [[Kategorio:Usonaj komponistoj]] qbxgvczl55m3ya2eesenmi68w5vny5q BA45 0 824086 9441192 9348277 2026-07-29T11:37:54Z Aidas 3488 9441192 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 45 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 160 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = oktobro 2022 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]], [[Nicola Ruggiero]] kaj [[Anina Stecay]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small><sup>th</sup></small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba45 Beletra Almanako 45] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 99-781-5956-9448-5 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA45''' estas la kvardek-kvina numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en oktobro 2022. == Prezento == * ''[[ChatGPT]]'' == Originala prozo == * [[Sara Spanò]]: ''Papero '' * [[Sten Johansson]]: ''Falaflo en maco'' * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Paŭlo kaj la partio'' * [[Gerrit Berveling]]: ''Roman-malneto, kiu atendas kompletigontojn…'' == Originala poezio == * [[Wally du Temple]]: ''Tri poemoj'' == Tradukita prozo == * [[Franz Kafka]]: ''El La proceso'' (tradukis [[Edmund Grimley Evans]]) * [[Cesare Pavese]]: ''Sendormeco'' (tradukis [[Carlo Minnaja]]) * [[Helga Nõu]]: ''Iu telefonas'' (tradukis [[István Ertl]]) == Tradukita poezio == * [[Yolanda Castaño]]: ''Sep poemoj'' (tradukis [[Suso Moinhos]]) * [[Stewart Sanderson]]: ''La Akvopopolo'' (tradukis [[Humphrey Tonkin]]) * [[Aaro Hellaakoski]]: Kvin poemoj el ''Glacispegulo'' (tradukis [[Jouko Lindstedt]]) * [[Inocencia Montes]]: ''Poemoj'' (tradukis [[Miguel Fernández]], deklame [https://www.youtube.com/watch?v=At8PmXnEWRc "Al vi mi malfidelas", ''Te soy infiel''] kaj [https://www.youtube.com/watch?v=cV3oF2qP7oM "Netuŝita kverko", ''Querqus intacto'']) == Artikoloj kaj eseoj == * [[Toño del Barrio]]: ''Malfidu la artan inteligenton, eĉ se ĝi parolas esperanton'' * [[Wael Almahdi]]: ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'' * [[Sarah Al-Matary]] ([[d:Q75649539]]): ''Krei ligilojn per senbara lingvo (tradukis [[Javier Alcalde]]) * [[Geoffrey Sutton]]: ''La malprosperiĝo de la latina lingvo'' * [[Gerrit Berveling]]: ''Pri mia cerb-infarkto'' * [[Trevor Steele]]: ''Ni ŝuldas nenion!'' == Recenzoj == * [[Jorge Camacho]] pri ''Marina kaj Sesdek ok'' (de [[Sten Johansson]]) * [[István Ertl]] pri ''Esperanto vivas'' (de [[Nicolas Vanof]] kaj [[Tihomir Lovriĉ]]) * [[Jouko Lindstedt]] pri ''Secesio'' (de [[Sten Johansson]]) * [[Jouko Lindstedt]] pri ''Esperanto – Lingua Franca and Language Community'' (de [[Sabine Fiedler]] kaj [[Cyril Robert Brosch]]) * [[Federico Gobbo]] pri ''L’uomo che voleva essere una minoranza'' (de [[Diego Marani]]) ==Nekrologo== * [[Edwin de Kock]] (1930- 2022) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba45/index.html BA n-ro 45, oktobro 2022] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Beletra Almanako|45]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2022]] 7xrzno5vobtqnsaj0rjzi45a80fcupf 9441196 9441192 2026-07-29T11:42:09Z Aidas 3488 Vidu la diskutpaĝan noton 9441196 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 45 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 160 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = oktobro 2022 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]], [[Nicola Ruggiero]] kaj [[Anina Stecay]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small><sup>th</sup></small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba45 Beletra Almanako 45] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 99-781-5956-9448-5 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA45''' estas la kvardek-kvina numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en oktobro 2022. == Prezento == * ''[[ChatGPT]]'' == Originala prozo == * [[Sara Spanò]]: ''Papero '' * [[Sten Johansson]]: ''Falaflo en maco'' * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Paŭlo kaj la partio'' * [[Gerrit Berveling]]: ''Roman-malneto, kiu atendas kompletigontojn…'' == Originala poezio == * [[Wally du Temple]]: ''Tri poemoj'' == Tradukita prozo == * [[Franz Kafka]]: ''El La proceso'' (tradukis [[Edmund Grimley Evans]]) * [[Cesare Pavese]]: ''Sendormeco'' (tradukis [[Carlo Minnaja]]) * [[Helga Nõu]]: ''Iu telefonas'' (tradukis [[István Ertl]]) == Tradukita poezio == * [[Yolanda Castaño]]: ''Sep poemoj'' (tradukis [[Suso Moinhos]]) * [[Stewart Sanderson]]: ''La Akvopopolo'' (tradukis [[Humphrey Tonkin]]) * [[Aaro Hellaakoski]]: Kvin poemoj el ''Glacispegulo'' (tradukis [[Jouko Lindstedt]]) * [[Inocencia Montes]]: ''Poemoj'' (tradukis [[Miguel Fernández]], deklame [https://www.youtube.com/watch?v=At8PmXnEWRc "Al vi mi malfidelas", ''Te soy infiel''] kaj [https://www.youtube.com/watch?v=cV3oF2qP7oM "Netuŝita kverko", ''Querqus intacto'']) == Artikoloj kaj eseoj == * [[Toño del Barrio]]: ''Malfidu la artan inteligenton, eĉ se ĝi parolas esperanton'' * [[Wael Almahdi]]: ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'' * [[Sarah Al-Matary]]: ''Krei ligilojn per senbara lingvo (tradukis [[Javier Alcalde]]) * [[Geoffrey Sutton]]: ''La malprosperiĝo de la latina lingvo'' * [[Gerrit Berveling]]: ''Pri mia cerb-infarkto'' * [[Trevor Steele]]: ''Ni ŝuldas nenion!'' == Recenzoj == * [[Jorge Camacho]] pri ''Marina kaj Sesdek ok'' (de [[Sten Johansson]]) * [[István Ertl]] pri ''Esperanto vivas'' (de [[Nicolas Vanof]] kaj [[Tihomir Lovriĉ]]) * [[Jouko Lindstedt]] pri ''Secesio'' (de [[Sten Johansson]]) * [[Jouko Lindstedt]] pri ''Esperanto – Lingua Franca and Language Community'' (de [[Sabine Fiedler]] kaj [[Cyril Robert Brosch]]) * [[Federico Gobbo]] pri ''L’uomo che voleva essere una minoranza'' (de [[Diego Marani]]) ==Nekrologo== * [[Edwin de Kock]] (1930- 2022) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba45/index.html BA n-ro 45, oktobro 2022] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Beletra Almanako|45]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2022]] 0v1msymp6o79n2igqkgv1ha6vwcdyfm Alièze 0 827095 9441083 8997097 2026-07-29T07:56:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441083 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Konataj lokanoj == * == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] == Eksteraj ligiloj == <!--* {{Oficiala retejo}} ({{fr}})--> * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/alieze/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230707162235/https://www.jura.fr/communes-du-jura/alieze/ |date=2023-07-07 }} ({{fr}}) <!-- [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] njn8e7drvu5zkisusob69y7lixemf80 Universitato de Koloradio en Boulder 0 828525 9440791 9437846 2026-07-28T15:55:42Z ThomasPusch 1869 ankoraŭ 2 bildoj aldonataj 9440791 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo= OldMainwithoutSnow.jpg |bildopriskribo= la malnova ĉefa konstruaĵo |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν<br />Lasu vian lumon brili |lando = Usono |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-CO |situo sur mapo2=Usono |zomo = 12 |retejo = }} [[dosiero:Aerial8 (23928920228).jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|parto de la centra kampuso el birda perspektivo}}]] [[dosiero:Eaton Humanities.JPG|maldekstra|250ra|eta|{{centre|domo ''Eaton'' por [[homa scienco]]}}]] [[dosiero:Koelbel Business Building.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|domo ''Koelbel'' por [[ekonomiko]]}}]] [[dosiero:University of Colorado UMC fountains 2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[fontano]]j antaŭ la konstruaĵo pri [[ĥemio]]}}]] [[dosiero:Mackey Auditorium - Colorado.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[aŭditorio]] ''Mackey'' en [[Tudorstilo]]}}]] La '''Universitato de Koloradio ĉe Boulder''' ({{Lang-en|University of Colorado Boulder}}; ankaŭ konata kiel '''CU-Boulder''', '''CU''', aŭ '''Colorado <ref>{{Cite web|title=Campus, College & School Names|date=May 11, 2017|publisher=University of Colorado Boulder|url=https://www.colorado.edu/brand/how-use/text-tone/editorial-style-guide/campus-college-school-names|access-date=December 4, 2019|archive-date=February 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215140642/https://www.colorado.edu/brand/how-use/text-tone/editorial-style-guide/campus-college-school-names|url-status=live}}</ref>''') estas [[publika universitato]] funkcianta en la urbo de [[Boulder (Koloradio)|Boulder]], [[Koloradio]] en [[Usono]]. Ĝi estas la ĉefa universitato de la sistemo de Universitato de Koloradio kaj estis fondita kvin monatojn antaŭ ol la ŝtato Koloradio aliĝis al Usono en [[1876]]. La universitato estas konsiderata kiel inter la plej bonaj publikaj universitatoj en Usono <ref>{{Cite web|title=Carnegie Classifications Institution Lookup|url=https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=126614|publisher=Center for Postsecondary Education|website=carnegieclassifications.iu.edu|access-date=July 24, 2020|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724073631/https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=126614|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200724073631/https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=126614 |date=2020-07-24 }}</ref>. En [[2010]], 29,952 studentoj studis en la universitato, en naŭ fakultatoj kaj lernejoj, inkluzive de 150 malsamaj studprogramoj kondukantaj al [[Akademia titolo|akademia grado]] <ref>{{Cite web|url=http://www.colorado.edu/academics|title=Academics|date=September 21, 2020|publisher=University of Colorado Boulder|access-date=January 10, 2022|archive-date=January 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110145806/https://www.colorado.edu/academics|url-status=live}}</ref>. Entute, ok [[Nobel-premio|nobelpremiitoj]], ok MacArthur Fellows kaj 18 [[Kosmonaŭto|astronaŭtoj]] estis asociitaj kun la universitato dum ĝiaj jaroj de funkciado kiel studentoj, esploristoj aŭ fakultatanoj. En 2010, la universitato ricevis preskaŭ 454 milionojn USD en esplorsubvencioj por diversaj esplorprogramoj inkluzive de la Atmosfera kaj Spaca Fiziko-Laboratorio, la Joint Research Institute for Laboratory [[Astrofiziko|Astrophysics]] (JILA), kaj la [[Atoma horloĝo|Atomhorloĝo]] de la [[National Institute of Standards and Technology|Nacia Instituto de Normoj kaj Teknologio]].<ref>{{Cite web|title=Table 20. Higher education R&D expenditures, ranked by FY 2018 R&D expenditures: FYs 2009–18|url=https://ncsesdata.nsf.gov/herd/2018/html/herd18-dt-tab020.html|website=ncsesdata.nsf.gov|publisher=[[National Science Foundation]]|access-date=January 10, 2021|archive-date=September 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930141919/https://ncsesdata.nsf.gov/herd/2018/html/herd18-dt-tab020.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=CU Boulder attracts record $658 million for research in space, climate, more|url=https://www.colorado.edu/today/2022/09/22/cu-boulder-attracts-record-658-million-research-space-climate-more|publisher=University of Colorado|language=en|date=22 September 2022}}</ref> == Historio == La [[14-a de marto|14-an de marto]] [[1876]], la koloradia teritoria parlamento ŝanĝis la ŝtatkonstitucion por disponigi buĝeton por la establado de la Universitato de Koloradio en Boulder, lernejo de minejoj en Golden, kaj la koloradia agrikultura kolegio en [[Fort Collins]], konata nuntempe kiel [[Ŝtata Universitato de Koloradio]]. Du grandurboj konkuris por gastigi la universitatan [[kampuso]]n, Boulder kaj Canyon City. La [[20-a de septembro|20-an de septembro]] 1875, la [[angulŝtono]] estis metita por la institucio, dum ĝiaj pordoj estis malfermitaj por agado la [[5-a de septembro|5-an de septembro]] [[1877]]. En tiu tempo, ekzistis malmultaj mezlernejoj en Koloradio kiuj estis taŭgaj por preparado de studentoj por akademiaj studoj, tial, en la sama tempo kiel la malfermo de la universitato, akademia antaŭlernejo ankaŭ estis malfermita sur la kampuso. En la aŭtuno de 1877, la universitato havis 15 studentojn kaj 50 studentoj ekzamenis la antaŭlernejon. Inter la studentoj estis 38 viroj kaj 27 virinoj, inter la aĝoj de 12-23 jaroj <ref>{{Cite book|last=Davis|first=William E.|year=1965|title=Glory Colorado! A history of the University of Colorado, 1858–1963|publisher=Prutt Press, Inc.|location=Boulder, Colorado|id=LD1178 .D35}}</ref>. == Akademia strukturo == La Universitato de Koloradio estas dividita en plurajn fakultatojn kaj lernejojn. La Fakultato de Arto kaj Sciencoj estas la plej granda en la institucio, kaj aldone al ĝi estas la Fakultato de Inĝenieristiko kaj Aplikataj Sciencoj, lernejo de Arkitekturo kaj Planado, lernejo de Edukado, lernejo de Ĵurnalismo kaj [[Amaskomuniko|Amaskomunikado]], la Lernejo. de Muziko, lernejo de Juro, kaj la Leeds Komerca Lernejo. La diversaj lernejoj ofertas studprogramojn por [[bakalaŭro]], [[Magistro]], kaj [[Doktoreco|triaj gradoj]]. Dum la lerneja jaro, proksimume 3,400 malsamaj kursoj estas studitaj en la universitato en proksimume 150 studprogramoj. La jurstudo de la universitato estas la plej malgranda el la lernejoj kaj fakultatoj kaj havas la plej altajn agnoskociferojn. En septembro [[2006]], nova konstruaĵo por la jurstudo estis inaŭgurita fare de [[Supera Kortumo de Usono]] juĝisto Steven Breyer. Proksimume 3,300 bakalaŭraj kaj gradstudantoj studas en la komerca lernejo. La bakalaŭra komerca [[Studplano|programo]] estas rangita 39-a en Usono, dum la entreprena programo estas rangita 14-a en Usono. La [[Magistro|MBA-]] gradiga programo ([[komerca administrado]]) estas vicigita 26-a inter publikaj universitatoj en Usono. En [[2000]], la universitato adoptis honorkodon, post kiam akuzoj de akademia malhonesteco estis faritaj en la universitato en la malfruaj 1990-aj jaroj <ref>{{cite news|title=CU Students On Their Honor|newspaper=Rocky Mountain News|date=November 25, 2000}}</ref>. Kopio de la kodo gravurita sur metalplakedo estas metita en ĉiun klasĉambron sur kampuso. La nuna fakultato de la universitato inkludas [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premiitojn en fiziko]] Eric Cornell (2001) kaj [[John L. Hall|John Hall]] (2005), kaj [[Nobel-premio pri kemio|Nobel-premiiton en kemio]] Thomas Sachs (1989). Nobel-premiito pri fiziko [[Carl E. Wieman|Carl Wieman]] okupas partatempan postenon en la universitato. == Kolegioj kaj lernejoj == * lernejo de Juro * Leeds lernejo de Komercadministracio * lernejo de Edukado * Diplomiĝinta Lernejo * kolegio de Artoj kaj Sciencoj * kolegio de Inĝenieristiko kaj Aplikataj Sciencoj * kolegio de Amaskomunikilaro, Komunikado kaj Informadiko * kolegio de Muziko * Daŭraj studoj kaj profesiaj studoj * programo por media dezajno == Elektitaj instruistoj == * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[René Spitz]], psikoanalizisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://www.cubuffs.com/ universitata atletika retejo] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Koloradio]] [[Kategorio:Asocio de Usonaj Universitatoj]] nitdq5v8p6ruhk79awixifihrl7wx3a 9440793 9440791 2026-07-28T16:03:13Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9440793 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo= OldMainwithoutSnow.jpg |bildopriskribo= la malnova ĉefa konstruaĵo |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν<br />Lasu vian lumon brili |lando = Usono |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-CO |situo sur mapo2=Usono |zomo = 12 |retejo = }} [[dosiero:Aerial8 (23928920228).jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|parto de la centra kampuso el birda perspektivo}}]] [[dosiero:Eaton Humanities.JPG|maldekstra|250ra|eta|{{centre|domo ''Eaton'' por [[homa scienco]]}}]] [[dosiero:Koelbel Business Building.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|domo ''Koelbel'' por [[ekonomiko]]}}]] [[dosiero:University of Colorado UMC fountains 2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[fontano]]j antaŭ la konstruaĵo pri [[ĥemio]]}}]] [[dosiero:Mackey Auditorium - Colorado.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[aŭditorio]] ''Mackey'' en [[Tudorstilo]]}}]] La '''Universitato de Koloradio ĉe Boulder''' ({{Lang-en|University of Colorado Boulder}}; ankaŭ konata kiel '''CU-Boulder''', '''CU''', aŭ '''Colorado <ref>{{Cite web|title=Campus, College & School Names|date=May 11, 2017|publisher=University of Colorado Boulder|url=https://www.colorado.edu/brand/how-use/text-tone/editorial-style-guide/campus-college-school-names|access-date=December 4, 2019|archive-date=February 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215140642/https://www.colorado.edu/brand/how-use/text-tone/editorial-style-guide/campus-college-school-names|url-status=live}}</ref>''') estas [[publika universitato]] funkcianta en la urbo de [[Boulder (Koloradio)|Boulder]], [[Koloradio]] en [[Usono]]. Ĝi estas la ĉefa universitato de la sistemo de Universitato de Koloradio kaj estis fondita kvin monatojn antaŭ ol la ŝtato Koloradio aliĝis al Usono en [[1876]]. La universitato estas konsiderata kiel inter la plej bonaj publikaj universitatoj en Usono <ref>{{Cite web|title=Carnegie Classifications Institution Lookup|url=https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=126614|publisher=Center for Postsecondary Education|website=carnegieclassifications.iu.edu|access-date=July 24, 2020|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724073631/https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=126614|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200724073631/https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=126614 |date=2020-07-24 }}</ref>. En [[2010]], 29,952 studentoj studis en la universitato, en naŭ fakultatoj kaj lernejoj, inkluzive de 150 malsamaj studprogramoj kondukantaj al [[Akademia titolo|akademia grado]] <ref>{{Cite web|url=http://www.colorado.edu/academics|title=Academics|date=September 21, 2020|publisher=University of Colorado Boulder|access-date=January 10, 2022|archive-date=January 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110145806/https://www.colorado.edu/academics|url-status=live}}</ref>. Entute, ok [[Nobel-premio|nobelpremiitoj]], ok MacArthur Fellows kaj 18 [[Kosmonaŭto|astronaŭtoj]] estis asociitaj kun la universitato dum ĝiaj jaroj de funkciado kiel studentoj, esploristoj aŭ fakultatanoj. En 2010, la universitato ricevis preskaŭ 454 milionojn USD en esplorsubvencioj por diversaj esplorprogramoj inkluzive de la Atmosfera kaj Spaca Fiziko-Laboratorio, la Joint Research Institute for Laboratory [[Astrofiziko|Astrophysics]] (JILA), kaj la [[Atoma horloĝo|Atomhorloĝo]] de la [[National Institute of Standards and Technology|Nacia Instituto de Normoj kaj Teknologio]].<ref>{{Cite web|title=Table 20. Higher education R&D expenditures, ranked by FY 2018 R&D expenditures: FYs 2009–18|url=https://ncsesdata.nsf.gov/herd/2018/html/herd18-dt-tab020.html|website=ncsesdata.nsf.gov|publisher=[[National Science Foundation]]|access-date=January 10, 2021|archive-date=September 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930141919/https://ncsesdata.nsf.gov/herd/2018/html/herd18-dt-tab020.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=CU Boulder attracts record $658 million for research in space, climate, more|url=https://www.colorado.edu/today/2022/09/22/cu-boulder-attracts-record-658-million-research-space-climate-more|publisher=University of Colorado|language=en|date=22 September 2022}}</ref> == Historio == La [[14-a de marto|14-an de marto]] [[1876]], la koloradia teritoria parlamento ŝanĝis la ŝtatkonstitucion por disponigi buĝeton por la establado de la Universitato de Koloradio en Boulder, lernejo de minejoj en Golden, kaj la koloradia agrikultura kolegio en [[Fort Collins]], konata nuntempe kiel [[Ŝtata Universitato de Koloradio]]. Du grandurboj konkuris por gastigi la universitatan [[kampuso]]n, [[Boulder]] kaj [[Cañon City]] en la [[kantono Fremont (Koloradio)|kantono Fremont]]. La [[20-an de septembro]] 1875, la [[angulŝtono]] estis metita por la institucio, dum ĝiaj pordoj estis malfermitaj por agado la [[5-a de septembro|5-an de septembro]] [[1877]]. En tiu tempo, ekzistis malmultaj mezlernejoj en Koloradio kiuj estis taŭgaj por preparado de studentoj por akademiaj studoj, tial, en la sama tempo kiel la malfermo de la universitato, akademia antaŭlernejo ankaŭ estis malfermita sur la kampuso. En la aŭtuno de 1877, la universitato havis 15 studentojn kaj 50 studentoj ekzamenis la antaŭlernejon. Inter la studentoj estis 38 viroj kaj 27 virinoj, inter la aĝoj de 12-23 jaroj <ref>{{Cite book|last=Davis|first=William E.|year=1965|title=Glory Colorado! A history of the University of Colorado, 1858–1963|publisher=Prutt Press, Inc.|location=Boulder, Colorado|id=LD1178 .D35}}</ref>. == Akademia strukturo == La Universitato de Koloradio estas dividita en plurajn fakultatojn kaj lernejojn. La Fakultato de Arto kaj Sciencoj estas la plej granda en la institucio, kaj aldone al ĝi estas la Fakultato de Inĝenieristiko kaj Aplikataj Sciencoj, lernejo de Arkitekturo kaj Planado, lernejo de Edukado, lernejo de Ĵurnalismo kaj [[Amaskomuniko|Amaskomunikado]], la Lernejo. de Muziko, lernejo de Juro, kaj la Leeds Komerca Lernejo. La diversaj lernejoj ofertas studprogramojn por [[bakalaŭro]], [[Magistro]], kaj [[Doktoreco|triaj gradoj]]. Dum la lerneja jaro, proksimume 3,400 malsamaj kursoj estas studitaj en la universitato en proksimume 150 studprogramoj. La jurstudo de la universitato estas la plej malgranda el la lernejoj kaj fakultatoj kaj havas la plej altajn agnoskociferojn. En septembro [[2006]], nova konstruaĵo por la jurstudo estis inaŭgurita fare de [[Supera Kortumo de Usono]] juĝisto Steven Breyer. Proksimume 3,300 bakalaŭraj kaj gradstudantoj studas en la komerca lernejo. La bakalaŭra komerca [[Studplano|programo]] estas rangita 39-a en Usono, dum la entreprena programo estas rangita 14-a en Usono. La [[Magistro|MBA-]] gradiga programo ([[komerca administrado]]) estas vicigita 26-a inter publikaj universitatoj en Usono. En [[2000]], la universitato adoptis honorkodon, post kiam akuzoj de akademia malhonesteco estis faritaj en la universitato en la malfruaj 1990-aj jaroj <ref>{{cite news|title=CU Students On Their Honor|newspaper=Rocky Mountain News|date=November 25, 2000}}</ref>. Kopio de la kodo gravurita sur metalplakedo estas metita en ĉiun klasĉambron sur kampuso. La nuna fakultato de la universitato inkludas [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premiitojn en fiziko]] Eric Cornell (2001) kaj [[John L. Hall|John Hall]] (2005), kaj [[Nobel-premio pri kemio|Nobel-premiiton en kemio]] Thomas Sachs (1989). Nobel-premiito pri fiziko [[Carl E. Wieman|Carl Wieman]] okupas partatempan postenon en la universitato. == Kolegioj kaj lernejoj == * lernejo de Juro * Leeds lernejo de Komercadministracio * lernejo de Edukado * Diplomiĝinta Lernejo * kolegio de Artoj kaj Sciencoj * kolegio de Inĝenieristiko kaj Aplikataj Sciencoj * kolegio de Amaskomunikilaro, Komunikado kaj Informadiko * kolegio de Muziko * Daŭraj studoj kaj profesiaj studoj * programo por media dezajno == Elektitaj instruistoj == * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[René Spitz]], psikoanalizisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://www.cubuffs.com/ universitata atletika retejo] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Koloradio]] [[Kategorio:Asocio de Usonaj Universitatoj]] pk7zgib3tdlgsfstk8yqx5cb1yth0ku Air Jordan 0 836668 9440786 9398293 2026-07-28T15:47:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440786 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Air Jordan''' estas [[Usono|usona]] [[Varomarko|marko]] kiu produktas basketbalŝuojn kaj sportajn vestaĵojn de [[Nike (firmao)|Nike]]. Air Jordan, fondita en [[Ĉikago]], estis establita por basketbaloludisto [[Michael Jordan]] dum lia tempo kiel ludisto en la [[Ĉikagaj Virbovoj|Chicago Bulls]] <ref>{{Cite web|last=Randy Harvey|date=1985-04-26|title=Clear The Dunkway, Michael Jordan Is . . .TAKING TO AIR : NBA Star Leaps Into Profitable Shoe Market|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-04-26-sp-20979-story.html|access-date=2023-05-10|website=[[Los Angeles Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2004-11-10|title=Amazing hangtime|url=https://www.espn.com/espn/sportsbusiness/news/story?id=1920101|access-date=2023-05-10|website=ESPN|language=en}}</ref>. La originaj [[sportŝuo]]j (sneakers) estis produktitaj por Michael Jordan ĉe la fino de 1984, kaj ekde la 1-a de aprilo 1985 ili estis venditaj en la merkato <ref>{{Cite web|title=Jordan - Air &amp; Space|url=http://dx.doi.org/10.1163/2213-2996_flg_com_108010|access-date=2023-05-10|website=Foreign Law Guide}}</ref><ref>{{Citation|last=Krasas|first=Jackie|title=She Must Have Done Something|date=2021-04-15|url=http://dx.doi.org/10.7591/cornell/9781501754296.003.0003|work=Still a Mother|pages=35–56|access-date=2023-05-10|publisher=Cornell University Press}}</ref>. La Jordan emblemo, konata kiel la "Jumpman" (angle por Saltulo), prenita de foto de Jacobus Rentmeester, kiam Jordan ludis por Teamo USA en la [[Somera Olimpiko 1984]] <ref name="Halfhill">{{Cite web|last=Halfhill|first=Matt|date=2022-08-16|title=Jordan Logo Meaning, Designer, History|url=https://www.nicekicks.com/history-behind-jordan-jumpman-logo/|access-date=2023-05-10|website=Nice Kicks}}</ref><ref>{{Cite web|title=Air Jordan (Jumpman) Logo and symbol, meaning, history, PNG, brand|url=https://1000logos.net/air-jordan-logo/|access-date=2023-05-10}}</ref>. == Historio == [[Dosiero:74892143_f94145facb.jpg|maldekstre|eta|Modelo de ŝuoj "Air Jordan" en blu-nigra kolorkombinaĵo]] En [[1984]], la firmao "Nike" trovis sin en malfacilaĵoj en la sporta merkato. Unu el la ĉefproblemoj kiujn la firmao renkontis estis ke ĝi estis nekapabla vendi siajn produktojn en la mondo de [[korbopilko]]. La sukceso kiun la firmao ĝuis en la antaŭaj jaroj malkreskis, kaj ĝi komencis serĉi manierojn penetri novajn merkatojn. En tiu tempo, Michael Jordan estis selektita tria en la [[National Basketball Association|NBA]]-rangotabelo fare de la [[Chicago Bulls]]. La firmao decidis subskribi la ludiston al reklama kontrakto de 2,5 milionoj da dolaroj por periodo de kvin jaroj <ref name="Wertheim">{{Cite web|last=Wertheim|first=L. Jon|date=September 6, 2021|title=The Birth of Air Jordans|url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Journal/Issues/2021/09/06/Portfolio/Book-excerpt.aspx|access-date=2023-05-11|website=[[Sports Business Journal]]}}</ref>. Jordan iĝis unu el la plej elstaraj ludantoj en la ligo jam en siaj fruaj tagoj kaj "Nike" profitis la sukceson por liberigi novan modelon de ŝuoj: "Air Jordan", nomita laŭ li. La ŝuoj revoluciis la merkaton de sportaj ŝuoj. Antaŭ la liberigo de la "Air Jordan" ŝuoj, la plej multaj el la ŝuoj sur la merkato estis en solida blanka koloro. La "Air Jordan" ŝuoj, aliflanke, estis en brila nigra-ruĝa koloro kaj iris kontraŭ tiu ĉi [[konvencio]]. La [[National Basketball Association]] (NBA) malpermesis al ĝiaj ludantoj porti la ŝuojn en oficialaj ludoj pro ilia nekutima koloro. Malgraŭ tio, Jordan forte ludis kaj estis [[Monpuno|monpunita]] ĝis kvin mil dolaroj ĉiufoje kiam li faris tion. "Nike" pagis la monpunojn por ke Jordan daŭre portu ilin, kaj la ŝuoj restus en la publika okulo. La konflikto, kombinita kun la granda sukceso de Jordan kiel ludanto en la ligo tiun jaron, rezultigis la ŝuojn iĝantajn bonkonata nomo. La merkatigo de la ŝuo estis tiel sukcesa ke la firmao estis nekapabla renkonti la postulon, kaj la alta postulo eĉ kaŭzis la disvastiĝon de la "ŝuo-rabo-" fenomeno, en kiu homoj estis prirabitaj de siaj Air Jordan-ŝuoj per armila forto. Sekvante la sukceson, Nike kreis apartan sekcion nomitan "Jordan Brand" (varmarko Jordan) kiu traktas la merkatigon de sportvestaĵoj <ref name="38years">{{Cite web|last=Benson|first=Pat|date=October 26, 2022|title=Michael Jordan & Nike Celebrate 38 Years Together|url=https://www.si.com/fannation/sneakers/news/michael-jordan-nike-celebrate-38-years-together|access-date=2023-03-22|website=[[FanNation]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nike, Michael Jordan to introduce new brand Basketball shoes, sportswear to be sold under star's name; Apparel|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1997-09-10-1997253005-story.html|access-date=2023-05-11|website=[[The Baltimore Sun]]}}</ref>. La firmao daŭre produktis novajn modelojn de la ŝuoj ĉiujare eĉ post la emeritiĝo de Jordan de aktiva ludado. En 2009, la firmao publikigis 23 malsamajn modelojn de la ŝuoj. Kun la tempo, la ŝuoj iĝis kolektaĵo, kun la unua modelo en la serio, kiu vendiĝis por 70 USD dum sia liberigo, vendante por centoj da dolaroj. En [[2013]], la marko Air Jordan alportis al Nike $ 2.25 miliardojn. Kompare kun la malalta punkto de 1984, en 2013 Nike kontrolis 92% de la sportŝua merkato <ref>{{Cite web|last=Silva|first=Orlando|date=June 30, 2022|title=The Jordan Brand Reached Over $5 Billion In Annual Revenue For The First Time, Michael Jordan Made $150M+ Just From Nike Last Year|url=https://fadeawayworld.net/nba-media/the-jordan-brand-reached-over-5-billion-in-annual-revenue-for-the-first-time-michael-jordan-made-150m-just-from-nike-last-year|access-date=May 11, 2023|website=Fadeaway World}}</ref><ref>{{cite web|last1=Poindexter|first1=Owen|title=Nike, Jordan Score With Jordan Brand’s Record Haul|url=https://frontofficesports.com/jordan-more-than-doubled-his-nba-career-earnings-in-2022-from-nike-deal/|website=Front Office Sports|access-date=11 May 2023|language=en|date=30 January 2023}}</ref>. Ekde ilia enkonduko al la ŝuaĵmerkato, Air Jordans evoluis de originaj basketbalŝuoj al multuzaj modeloj, inkluzive de trejnado kaj hazardaj ŝuoj, sed ankaŭ retroa linio (reeldonoj de la origina Air Jordans I-XXIII). Air Jordan nuntempe sponsoras ĉirkaŭ 19 aktivajn NBA- ludantojn, inkluzive de Chris Paul, Carmelo Anthony kaj iama NBA-ludanto Ray Allen. En [[2020]], paro de uzitaj "Air Jordan" sportŝuoj, portitaj fare de Michael Jordan en [[1985]], estis venditaj ĉe [[aŭkcio]] por 615,000 USD {{Refn|Taylor Dafoe, [https://news.artnet.com/market/michael-jordans-sneakers-christies-record-1902260 A Pair of Michael Jordan’s Game-Worn Sneakers Sold for $615,000 at Christie’s, Setting a New Record for the Category], Artnet, August 17, 2020}}. == Sponsoradoj == Ekde 2016, Air Jordan iĝis la sola provizanto de ekipaĵo por la usona futbala teamo de la [[Universitato de Miĉigano]]. Tio markis la unuan projekton de la marko en sporton krom basketbalo. Aktuale en 2018, Air Jordan estis la ekipaĵprovizanto por la futbalteamoj de la [[Universitato de Norda Karolino ĉe Chapel Hill]], la [[Universitato de Oklahomo]] kaj la [[Universitato de Florido]] <ref>{{cite web|last=Dwyer|first=Ross|title=Jordan Brand Announce 20 Year Partnership with Howard University|url=https://www.sneakerfreaker.com/news/howard-university-jordan-brand-sponsorship|website=Sneaker Freaker|access-date=3 May 2023}}</ref>. En 2018, la marko sponsoris futbalteamon por la unua fojo, kiam franca klubo [[Paris SG|Paris Saint-Germain]] prezentis la firmaan emblemon sur siaj tripartaj vestaĵoj, portitaj en la 2018-19-eldono de la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA]] <ref>[https://www.mundodeportivo.com/futbol/internacional/20180914/451789732829/michael-jordan-se-cuela-en-la-camiseta-del-psg.html Michael Jordan se cuela en la camiseta del PSG] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200610000000/https://web.archive.org/web/20200610232213/https://www.mundodeportivo.com/futbol/internacional/20180914/451789732829/michael-jordan-se-cuela-en-la-camiseta-del-psg.html |date=2020-06-10 }}, Mundo Deportivo, September 14, 2018</ref>. De la sezono 2021-22, la hejma ĉemizo de Paris Saint-Germain uzas la emblemon de Air Jordan anstataŭ la emblemon de Nike <ref>{{Cite web|title=Paris Saint-Germain Jordan Brand Boots, PSG Cleats, Shoes {{!}} store.psg.fr|url=https://store.psg.fr/en/paris-saint-germain-jordan-brand/t-25861493+br-351287+z-9423-475346623|access-date=2023-05-02|website=store.psg.fr|language=en-GB}}</ref>. Ekde la 2020-21 NBA-sezono, la [[ĵerzo]]j havis la emblemon de Air Jordan sur la ĵerzoj; la ĵerzoj de Charlotte Hornets havis la emblemon en antaŭaj sezonoj. Air Jordan kunlaboras kun multaj markoj kaj artistoj, inkluzivanta famulojn [[Drake]] <ref>{{Cite web|title=A History of Drake’s Sneaker Collaborations|url=https://www.complex.com/sneakers/drake-ovo-sneaker-collaboration-history|access-date=2023-05-02|website=Complex|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502023559/https://www.complex.com/sneakers/drake-ovo-sneaker-collaboration-history|archivedate=2023-05-02}}</ref>, [[Billie Eilish]] <ref>{{Cite web|title=Billie Eilish x Air Jordan 1 KO|url=https://store.billieeilish.com/products/billie-eilish-x-air-jordan-1-ko|access-date=2023-05-02|website=Billie Eilish {{!}} Store|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502023600/https://store.billieeilish.com/products/billie-eilish-x-air-jordan-1-ko|archivedate=2023-05-02}}</ref>, [[J Balvin]] <ref>{{Cite web|title=Air Jordan 1 'J Balvin' Release Date|url=https://www.nike.com/ca/launch/t/air-jordan-1-j-balvin|access-date=2023-05-10|website=www.nike.com|language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230505073713/https://www.nike.com/ca/launch/t/air-jordan-1-j-balvin|archivedate=2023-05-05}}</ref>, [[DJ Khaled]], [[Eminem]], [[Nicki Minaj]] kaj [[Mark Wahlberg]] <ref name="EverythingAM2">{{Cite web|last=Gupta|first=Manas Sen|date=2023-03-21|title='Air': Deep-Diving Into The Legendary Partnership Between Michael Jordan And Nike|url=https://www.augustman.com/hk/amselect/hit-list/everything-to-know-about-michael-jordan-and-nike-association/|access-date=2023-03-22|website=[[August Man]]}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * [https://web.archive.org/web/20120503032126/http://sneakernews.com/air-jordan-brand-jordan/ "Historio de la Air Jordan franĉizo" ĉe SneakerNews.com] * [https://web.archive.org/web/20120322053737/http://www.nike.com/jumpman23/historyofflight/ "Every Jordan Ever Made" (ĉiu Jordan iam ajn farita) ĉe Nike] * "[https://www.alamopictures.co.uk/podcast/2020/09/07/air-jordan/ Factual America Podcast] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201117203234/https://www.alamopictures.co.uk/podcast/2020/09/07/air-jordan/ |date=2020-11-17 }}, Epizodo 27: Air Jordan: Kultura Fenomeno" kie reĝisoro Yemi Bamiro kaj Will Thorne parolas pri ilia dokumentario One Man and His Shoes (Unu Viro kaj Liaj Ŝuoj) kaj la historio de Air Jordan. [[Kategorio:Korbopilkado]] [[Kategorio:Ŝuoj]] i9sqyj3rcn3qu93u2joqbl8p4mvu5wl Airat Ichmouratov 0 836699 9440790 9296203 2026-07-28T15:51:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo=Airat Ichmouratov<br /> Айрат Ишмуратов |dato de naskiĝo=[[28-an de junio]] [[1973]] |loko de naskiĝo=[[Kazan]]<br />[[Rusio]] |aktivaj jaroj=1994–present |dosiero=Airat Ichmouratov with the London Symphony Orchestra during the recording session of his Piano Concerto.jpg |ŝtataneco=[[Rusio]], [[Kanado]] }} '''Airat Rafailovich ICHMOURATOV''' ('''Rafajloviĉ Iĉmuratov''', {{Lang-ru|Айрат Рафаилович Ишмуратов}}, naskita la 28-an de junio 1973 en [[Kazan]], Sovetunio) estas rus-kanada klasikmuzika komponisto, dirigento kaj klarnetisto. Li estas klarnetisto de la klezmergrupo Kleztory en [[Montrealo]]<ref>{{Cite news|last=Heather Solomon|date=17a de Aprilo 2017|title=Kleztory plays to soothe a troubled world|publisher=The Canadian Jewish News|location=Montreal|url=https://thecjn.ca/arts/kleztory-plays-soothe-troubled-world/|access-date=2023-06-09}}</ref>, kaj profesoro en la Universitato Laval<ref>{{Cite news|date=31a de Oktobro 2017|title=Répertoire du personnel administratif et enseignant|publisher=www.mus.ulaval.ca|location=Canada|url=https://www.mus.ulaval.ca/notre-faculte/repertoire-du-personnel/airat-ichmouratov|access-date=2023-09-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230825163155/https://www.mus.ulaval.ca/notre-faculte/repertoire-du-personnel/airat-ichmouratov |date=2023-08-25 }}</ref> en [[Kebekio]], [[Kanado]]. == Diskaro == * Klezmer zene, Kleztory (2002) * Barber, Copland, Britten, Bruch, Kazan Chamber Orchestra La Primavera, Ak Bars (2002)<ref>{{Cite news|url=http://eng.la-primavera.org/media/discography/CD12|title=Barber,Copland ,Britten,Bruch/ Discography, La Primavera, Kazan Chamber Orchestra|publisher=la-primavera.org|date=11 December 2002|accessdate=2015-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160226175449/http://eng.la-primavera.org/media/discography/CD12|archivedate=2016-02-26|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160226175449/http://eng.la-primavera.org/media/discography/CD12 |date=2016-02-26 }}</ref> * Klezmer, Kleztory, Yuli Turovsky & I Musici de Montreal Chamber Orchestra, Chandos Records (2004) * Nomade, Kleztory, 2007-es Opus-díjas, Amerix (2007)<ref>{{Cite news|url=http://www.kleztory.com/?page_id=427|title=Kleztory releases|publisher=Kleztory .com|accessdate=2015-08-09}}</ref> * Shostakovich,Weinberg,Ichmouratov, I Musici de Montreal Chamber Orchestra, Analekta (2008)<ref>{{Cite news|url=https://www.thewholenote.com/index.php/booksrecords2/moderncontempo/314-modern-a-contemporary-march-09|title=Shostakovich,Weinberg,Ichmouratov / I Musici de Montreal; Yuli Turovsky|publisher=www.thewholenote.com|accessdate=2023-04-09}}</ref> * Symphonique, Le Vent du Nord et Quebec Symphony Orchestra, CBC (2010)<ref>{{Cite news|url=http://www.archambault.ca/le-vent-du-nord-symphonique-ACH002721942-fr-pr|title=Le Vent du Nord Symphonique (in French)|publisher=archambault.ca|date=16 November 2012|accessdate=2015-08-09|archiveurl=https://archive.today/20151124191007/http://www.archambault.ca/le-vent-du-nord-symphonique-ACH002721942-fr-pr|archivedate=2015-11-24|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923173109/http://www.archambault.ca/le-vent-du-nord-symphonique-ACH002721942-fr-pr |date=2015-09-23 }}</ref> * Carte Postale, Alcan Quartet, ATMA Classique (2011) <ref>{{Cite news|url=http://quatuoralcan.com/discography/|title=discography/ Carte Postale|publisher=quatuoralcan.com|accessdate=2015-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150915020159/http://quatuoralcan.com/discography/|archivedate=2015-09-15|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150915020159/http://quatuoralcan.com/discography/ |date=2015-09-15 }}</ref> * Beethoven, Violin Concerto (cadenzas by Ichmouratov), Symphony No. 7, Alexandre Da Costa, Taipei Symphony Orchestra, Warner Classics (2013)<ref>{{Cite news|url=http://www.warnerclassics.com/shop/381582,0825646433636/alexandre-da-costa-violin-concerto-symphony-no-7|title=Beethoven Violin Concerto with klezmer cadenzas by Ichmouratov|publisher=lwarnerclassics.com|date=1 August 2013|accessdate=2015-09-03|archiveurl=https://archive.today/20151124191004/http://www.warnerclassics.com/shop/381582,0825646433636/alexandre-da-costa-violin-concerto-symphony-no-7|archivedate=2015-11-24|url-status=dead}}</ref> * Arrival, Kleztory, Amerix (2014) * Tales from the Dinarides, Michael Bridge, Guillaume Tardif, Kornel Wolak, Wirth Institute (2017) * Klezmer Dreams, Andre Moisan, Jean Saulnier és Molinari Quartet, ATMA Classique (2017)<ref>{{Cite news|url=https://www.thewholenote.com/index.php/booksrecords2/listening-room-list-view/listening-room/27409-klezmer-dreams-andre-moisan-quatuor-molinari-jean-saulnier|title=Klezmer Dreams, Andre Moisan, Jean Saulnier and Molinari Quartet|publisher=www.thewholenote.com|date=31 October 2017|accessdate=2017-12-31}}</ref> * Nigun, Kleztory, Amerix (2017)<ref>{{Cite news|url=https://www.ledevoir.com/culture/musique/494139/nigun-kleztory|title=Nigun, Kleztory|publisher=ledevoir.com|date=17 March 2017|accessdate=2017-12-31}}</ref> * Melodies of Nations, Romic – Moynihan Duo, Hedone Records (2017) * Letter From an Unknown Woman, Three Romances for Viola, Concerto Grosso No. 1 – Belarusian State Chamber Orchestra, Evgeny Bushkov – Chandos (2019)<ref>{{Cite web|title=Ichmouratov: Orchestral Works Orchestral & Concertos Chandos|url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%2020141|work=Chandos Records|accessdate=2023-09-01}}</ref> * Youth' Overture, Maslenitsa Overture, Symphony, Op.55 'On the Ruins of an Ancient Fort' – Orchestre de la Francophonie, Jean-Philippe Tremblay – Chandos (2020)<ref>{{Cite web|title=Ichmouratov; Overtures/Symphony Orchestral & Concertos Chandos|url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%2020172|work=Chandos Records|accessdate=2023-09-01}}</ref> * Momentum, Kleztory – Chandos (2020)<ref>{{Cite web|title=Kleztory - Momentum Chandos|url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%2020187|work=Chandos Records|accessdate=2023-09-01}}</ref> * Julia MacLaine, Preludes – Analekta (2022)<ref>{{Cite web|title=Julia MacLaine’s ‘Preludes’ Mixes Bach and Contemporary Cello Works|url=https://stringsmagazine.com/julia-maclaines-preludes-mixes-bach-and-contemporary-cello-works/|work=Strings Magazine|date=2022-04-04|accessdate=2023-09-01|language=en-US}}</ref> * Ichmouratov: Viola Concerto No.1 / Piano Concerto – London Symphony Orchestra, Airat Ichmouratov conductor – Chandos (2023)<ref>{{Cite web|title=Ichmouratov: Viola Concerto No.1/Piano Concerto Strings Piano Chandos|url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%205281|work=Chandos Records|accessdate=2023-09-01}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|colwidth=30em}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.airatichmouratov.com Oficiala retejo] * [http://kleztory.com Kleztory klezmer grupo] * [https://collections.cmccanada.org/final/Portal/Composer-Showcase.aspx?component=AAIL&record=f8319c38-657d-4352-84b8-80a17a500724 Kanada Muzika Centro] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ichmouratov, Airat}} [[Kategorio:Tataroj]] [[Kategorio:Kanadaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Klezmero]] [[Kategorio:Sovetiaj dirigentoj]] [[Kategorio:Rusiaj dirigentoj]] [[Kategorio:Kanadaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Kanadaj muzikpedagogoj]] o3d19f4gznbb893ofd94axyexc4wk8o Aimé von Palézieux-Falconnet 0 840739 9440783 9366282 2026-07-28T15:37:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440783 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Eröffnung der Max-Klinger-Ausstellung im Oberlichtsaal des Museums für Kunst und Kunstgewerbe, 1903.jpg|eta|inaŭguro de la Max-KLinger-ekspozicio en 1903]] [[Dosiero:Der Hofdämon. Titelblatt..png|eta|romano de 1919, ''Der Hofdämon oder Ein Fürstengeheimnis.'' En ĝi ĉefrolas von Palézieux.]] '''Aimé Charles Vincent von PALÉZIEUX-FALCONNET''' (naskiĝinta la {{Daton|10|9|1843}} en [[Vevey]], mortinta la {{daton|10|2|1907}} en [[Vajmaro]] estis [[svislando|svisa]] kaj [[germanio|germana]] soldato kaj kulturpolitikisto. == Vivo == Estante filo de bienposedanto li servis kiel subleŭtenanto en la kavalerio de la armeo de sia naskiĝlando. Poste li trejniĝis bankisto en [[Frankfurto ĉe Majno]] antaŭ ekservi kiel arteleria leŭtenanto en la armeo de [[Prusujo]]. Post staĝo kiel ambasada komisiito de Germanujo en [[Londono]] en 1869 kaj en Berlino li ekmembris ĉe Germana kolonia konsilantaro kaj aĉetis akciojn de [[Germana Orienta Afriko]].<ref>https://staatsarchive.thulb.uni-jena.de/receive/stat_person_00003564</ref>. La saman jaron li fariĝis adjutanto de grandduko [[Karlo Aleksandro (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]]. Pri liaj leterinterŝanĝo kun germanaj kolonipolitikisto informas postlasitaĵoj en la Federacia arkivo je [[Koblenz]].<ref>https://www.bundesarchiv.de/nachlassdatenbank/viewsingle.php?category=P&person_id=10321&asset_id=11189</ref> Longtempajn kontaktojn skribajn li flegis ankaŭ kun la zoologo [[Ernst Haeckel]].<ref>https://haeckel-briefwechsel-projekt.uni-jena.de/en/search?term=Pal%C3%A9zieux-Falconnet</ref> En la [[Francia-Prusia Milito]] 1870/71 li partoprenis en la rango de kapitano. Ekde 1897 estis von Palézieux-Falconnet generaladjutanto de la grandduko, kaj en 1900 li nomumiĝis generalleŭtenanto. Post la morto de Karl Aleksandro en 1901 li iĝis supera kortega marŝalo en la servoj de ties posteulo [[Vilhelmo Ernesto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]]. En 1903 oni promociis lin al reĝa grandmarŝalo. La vajmaranoj nomis lin kortega demono kaj taksis lin la plej malŝatata publika persono en la granddukujo. Palézieux ankaŭ direktoris ĉe la Vajmaraj artkolektoj kaj vehemente oponis la modernajn ideojn de [[Harry Graf Kessler]] kaj [[Henry Van de Velde]].<ref>https://www.literaturland-thueringen.de/personen/aim-charles-vincent-von-palzieux-falconnet/</ref><ref>https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/024125/2010-12-21/</ref> Laŭ lia instigo fondiĝis en 1880 la t.n. ''Permanenta artokolekto'', la nuna [[Artohalo de Kessler (Vajmaro)|Kessler-artohalo]]. Kessler, pro la intrigoj de Palézieux, devis forlasi la kortegan deĵoron kiu ja havis siajn sukcesojn, ekz. per la vokiĝo de artprofesoro [[Hans Olde]] je [[Grandduka saksia artlernejo]] en 1902.<ref>Wolfgang Holler, Gerda Wendermann, Gudrun Püschel: ''Krieg der Geister – Weimar als Symbolort deutscher Kultur vor und nach 1914.'' Sandstein, Dresden 2014, p. 59. ISBN 978-3-95498-072-7</ref> Alia paŝo estis la fondo de filio de la porartista ligo ''Deutscher Künstlerbund'' en 1903 en Vajmaro. Venĝo de Kessler ne tardis kaj ankaŭ taglibraj eroj de li atestas la kverelegojn. En 1907 Kessler vane elvokis Palézieux al duelo, kiu ne sciis pri la bonegaj kontaktoj de Kessler kun ĵurnalistoj. Gazete oni ankaŭ raportis pri monaj defraŭdoj de Palézieux kiu verŝajne sinmortigis sin.<ref>[https://books.google.de/books?id=EtG-ZusdSG0C&pg=PA1072&dq=Aim%C3%A9+Charles+Vincent+von+Pal%C3%A9zieux-Falconnet&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi88pbG2e2BAxXZtqQKHSqaDakQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Aim%C3%A9%20Charles%20Vincent%20von%20Pal%C3%A9zieux-Falconnet&f=false]</ref> La verkisto [[Fritz Grubert]] pri la intrigaro verkis la romanon ''Der Hofdämon oder Ein Fürstengeheimnis'' (1919) en kiu kaŝas sin Palézieux malantaŭ la rolo de la kortega demono Falkner.<ref>[https://www.literaturland-thueringen.de/personen/aim-charles-vincent-von-palzieux-falconnet/ informoj sur turingia literaturforumo]</ref><ref>[[Alf Rößner]]: "Weimar, Wartburg, Windhuk – Carl Alexanders warmes Herz für die Kolonialpolitik." Ĉe: Lothar Ehrlich, [[Justus H. Ulbricht]] (eld.): ''Carl Alexander von Sachsen-Weimar-Eisenach: Erbe, Mäzen und Politiker.'' Böhlau, Köln/Weimar 2004, ISBN 978-3-412-09203-0, p. 63.</ref> La tombo de Palézieux troviĝas sur la [[historia tombejo vajmara]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://archivfuehrer-kolonialzeit.de/palezieux-gen-falconnet-aime-bestand postlasitaĵoj]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en gvidlibro pri la koloniisma tempo * [https://www.deutsche-biographie.de/pnd116018445.html biografio ĉe DDB] * [https://kalliope-verbund.info/de/eac?eac.id=116018445 biografio ĉe Kallipe-Verbund] * [https://www.bundesarchiv.de/nachlassdatenbank/viewsingle.php?category=P&person_id=10321&asset_id=11189 postlasitaĵoj ĉe Federacia arkivo de Germanujo] * [https://de.findagrave.com/memorial/139692754/aime-von_palezieux_falconnet tombo de Palézieux-Falconnet]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Adelheid von Schorn: [https://www.projekt-gutenberg.org/schorn/nachweim/chap009.html "Das nachklassische Weimar"] (de 1912; kun interesa karakterizo de la marŝalo) == Notoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|PalezieuxFalconnet, Aime Charles Vincent von}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] [[Kategorio:Svisaj oficiroj]] [[Kategorio:Germanaj oficiroj]] [[Kategorio:Mecenatoj]] dn0uc2k1pa7osyrbvsm1pfm7woln5gt Akademio de Scienco kaj Arto de Bosnio kaj Hercegovino 0 848733 9440803 9000235 2026-07-28T16:58:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440803 wikitext text/x-wiki {{Informkesto akademio |bildo=ANUBiH 24022014379.jpg |bildo_priskribo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=BA |situo sur mapo=Sarajevo |situo sur mapo2=Bosnio kaj Hercegovino |zomo=13 }} La '''Akademio de Sciencoj kaj Artoj de Bosnio kaj Herzegovino''' ([[serbe]]-[[kroate]]: Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, akronime '''ANUBiH'''; [[cirile]] {{Lang|sh-Cyrl|Академија наука и умјетности Босне и Херцеговине}}) estas la nacia akademio de [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio kaj Herzegovino]]<ref>{{Cite web|url=https://www.anubih.ba/index.php/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20131122014318/http://www.anubih.ba/index.php/en/|url-status=dead|archive-date=22 November 2013|title=Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina|access-date=8 September 2008|publisher=anubih.ba}}</ref>. La Akademio, bazita en la [[ĉefurbo]] de [[Sarajevo]], estas la gvidanta ne-universitata publika esplora institucio en la lando. La institucio estis establita en 1951, dum la tempo kiam la [[Socialisma Respubliko de Bosnio kaj Hercegovino]] estis konsistiga parto de [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio|Jugoslavio]], nomita la ''Scienca Societo de Bosnio kaj Herzegovino'' kaj altgradigita en la ''Akademio de Sciencoj kaj Artoj de Bosnio kaj Herzegovino'' en 1966. == Historio == Fondite en Sarajevo en 1951 kiel la Akademia Societo de la Popolrespubliko de Bosnio kaj Hercegovino, ĝi estis transformita en la Akademion de Sciencoj kaj Artoj de Bosnio kaj Hercegovino la 22-an de junio 1966. ANUBiH eliris el la Scienca Societo, fondita en 1951, per decido de la Asembleo de la Respubliko de Bosnio kaj Hercegovino, la plej alta aŭtoritato de la lando, pri la formado de la Scienca Societo de Bosnio kaj Hercegovino. La Scienca Societo daŭre funkciis kiel la plej altnivela institucio dediĉita al scienco ĝis 1966, kiam la Nacia Asembleo pasigis leĝon kiu kaŭzis la Akademion de Sciencoj kaj Artoj de Bosnio kaj Hercegovino. La ANUBiH respondecas, laŭ ĉi tiu Leĝo, pri la respondeco pri la disvolviĝo de sciencoj kaj artoj, organizante esplorojn kaj eventojn bazitajn sur ĉi tiuj kampoj, kun dokumentoj skribitaj de siaj membroj kaj kunuloj, kaj ĝenerale kun la stato de scienco kaj la artoj, kaj ilia evoluo en Bosnio kaj Hercegovino. La Akademio estas tute sendependa organo, regata nur de la principoj kaj interesoj de la scienco kaj la memstaraj konvinkoj de siaj membroj. La statuto de la Akademio regas ĉiujn aspektojn de ĝia organizo, administrado kaj operacioj en ĉiuj kampoj en kiuj ĝi estas aktiva. 1 La lando deklaris sian retiriĝon el la [[Jugoslavio]] la 3-an de marto 1992 kaj sian sendependecon sub la oficiala nomo de la Respubliko de Bosnio kaj Hercegovino. La akademio postvivis la tumulton de la [[Bosnia Milito]] kaj havas 51 plenajn membrojn en 2019. == Organizo == === Fakoj === La akademio konsistas el ses sekcioj <ref>{{Cite web|url=https://www.anubih.ba/index.php/en/organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608063751/http://www.anubih.ba/index.php/en/organization|url-status=dead|archive-date=8 June 2020|title=Departments of the Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina|publisher=Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.interacademies.net/?id=4247|title=Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina (ANUBIH)|access-date=8 September 2008|publisher=interacademies.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717185630/http://www.interacademies.net/?id=4247|archive-date=17 July 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>: * Sociaj sciencoj * Medicinaj Sciencoj * Teknikaj sciencoj * natursciencoj kaj matematiko * literaturo * Arto === Komisionoj === Komisionoj estas <ref>{{Cite web|url=http://www.anubih.ba/index.php?option=content&lang=eng&Theme=commitees&Level=1&ItemID=4|title=Committees of the Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina|publisher=Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina}}{{404|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * Biblioteko kaj dokumentaro * Internacia Kunlabora Komisiono * Komisiono pri Publikaĵoj * Scienca, teknologia kaj socia evoluo === Institutoj === * Centro por Demografia Genetiko de la Akademio de Sciencoj kaj Artoj de Bosnio kaj Hercegovino * Centro por Balkanaj Studoj == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * Akademio de Sciencoj kaj Artoj de la Republika Srpska * Bosniaka Akademio de Sciencoj kaj Artoj == Eksteraj ligiloj == * [https://www.anubih.ba/index.php/en/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131122014318/http://www.anubih.ba/index.php/en/ |date=2013-11-22 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciaj akademioj de sciencoj]] [[Kategorio:Bosnio kaj Hercegovino]] qyspanifxs0px7ij9kjsc41ge8jhnw0 Tate Modern 0 852811 9441135 9323508 2026-07-29T10:19:36Z Sj1mor 12103 9441135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = GB | situo sur mapo =Centra Londono |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:Panoramic_view_from_Tate_Modern_balcony.JPG|eta|277x277px|Panorama vido el la balkono Tate Modern]] [[Dosiero:Tate_modern_london_2001_03.jpg|eta|250x250ra|La Turbina Halo]] [[Dosiero:Tate_Modern_Switch_House_(27633103611).jpg|eta|Ekstero de la Switch House]] [[Dosiero:Tate.modern.interior.london.arp.jpg|dekstra|eta|galerio ĉe Tate Modern.]] [[Dosiero:Tate.modern.weather.project.jpg|eta|[[Olafur Eliasson]], ''La Vetera Projekto'' (2004)]] [[Dosiero:Wobbly_bridge_120600.jpg|dekstra|eta|Tate Modern sur la malferma tago de la [[Millennium Bridge (Londono)|Jarmila Ponto]] en 2000]] La '''Muzeo Tate Modern''' ({{Lang-en|'''Tate Modern'''}}) estas la [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[Nacio|Nacia]] [[Muzeo]] de [[moderna arto]], kaj kune kun Tate Britain, Tate Liverpool, Tate St Ives kaj Tate Online, estas parto de la Tate Gallery- grupo <ref>{{cite web|url=http://www.tate.org.uk/|title=History and development ''Tate On-line''|work=Tate Etc.|access-date=8 January 2013}}</ref>. Notindas ke, la muzeogalerioj sur la tria, kvara kaj kvina etaĝoj estas organizitaj laŭteme, male al aliaj muzeoj en la mondo kiuj estas organizitaj laŭ tempoperiodoj. En 2007 ĝi estis la plej vizitata moderna arta muzeo en la mondo kaj la tria ĝenerale, post la [[Luvra Muzeo]] en [[Parizo]] kaj la [[Brita Muzeo]], ankaŭ en Londono, kun 5,2 milionoj da vizitantoj. La muzeo povas esti atingita tra la [[Millennium Bridge (Londono)|Jarmila Ponto]] kondukanta de [[Katedralo Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo Sankta Paŭlo]] en la [[City (Londono)|City]] ĝis la [[Sudo|suda]] bordo de la [[Tamizo]], same kiel tra Blackfriars kaj Sathke fervojaj stacidomoj <ref>{{Cite web|last=|first=|date=16 Jan 2021|title=Tate Modern|url=https://postalcodefinder.co.uk/Postcode-Tate-Modern-Bankside-London-UK/PostcodeHistoryId=37|access-date=|website=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231022223418/https://postalcodefinder.co.uk/Postcode-Tate-Modern-Bankside-London-UK/PostcodeHistoryId=37|archivedate=2023-10-22}}</ref>. == Historio == La muzeo situas en [[Londono]], sude de la [[Tamizo]] en la [[Bankside]] areo, en la Bankside konstruaĵo de la [[elektrocentralo]], dezajnita fare de la [[arkitekto]] Siro [[Giles Gilbert Scott]]. La centralo estis konstruita en du stadioj inter [[1947]] ĝis [[1963]] <ref name=":1">{{cite web|url=http://www.glias.org.uk/gliasepapers/bankside.html|title=The rise, fall and transformation of Bankside power station, 1890-2010|accessdate=6 December 2013}}</ref>. Post kiam la elektrocentralo estis fermita en [[1981]], la konstruaĵo estis prirezignita dum proksimume 15 jaroj. Post ekzamenado de diversaj proponoj por la estonteco de la komplekso, estis decidite konservi la konstruaĵon kaj konverti ĝin en muzeon, dezajnitan fare de la svisaj arkitektoj Herzog kaj de Maron. La konverta laboro komenciĝis en 1995 kaj finiĝis kun la malfermo de la muzeo en 2000. Ili inkluzivis aldoni du plankojn sur la tegmento de la konstruaĵo kun vitra koverto. Tate Modern estis malfermita de [[Elizabeto la 2-a (Britio)|la Reĝino Elizabeto la 2-a]] la 11an de majo 2000.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/8/newsid_2519000/2519069.stm|title=2000: Sneak preview of new Tate Modern|publisher=BBC|access-date=15 June 2016}}</ref> Ekde malfermo, ĝi estis tre populara altiro por lokuloj kaj turistoj. Estas senpaga eniro. Dum la unua jaro, Tate Modern ricevis 5.25 milionon da vizitantoj. La antaŭa jaro la tri ekzistanta Tate galerioj ricevis 2.5 milionon da vizitantoj kombinita <ref name="artreview2">{{cite journal|title=Tate Modern. Nought to Sixteen. A History|journal=Art Review|year=2016}}</ref>. En junio 2016, nova alo estis inaŭgurita sur la suda flanko de la muzeo, kiu inkluzivas novan, dek-etaĝan konstruaĵon, kiu estas 65 metrojn alta kaj pintita per observferdeko. La konstruaĵo pliigis la totalan ekranareon je 60% kaj igis la "Tate Modern" la plej granda moderna arta muzeo en la mondo <ref>{{cite web|url=http://www.tate.org.uk/about/projects/tate-modern-project/vision|title=Vision|work=Tate Etc.|access-date=15 August 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Tate Modern extension|url=http://www.ramboll.com/projects/ruk/tate-modern|access-date=22 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170607091128/http://www.ramboll.com/projects/ruk/tate-modern|archivedate=2017-06-07}}</ref>. La konstruaĵo estis konstruita super [[kelo]], subtera spaco kie la benzinujoj de la centralo situas, super kiu estis la konstruaĵo de [[transformatorejo]] kiu daŭre estis en uzo. Herzog kaj de Maron-arkitektoj ankaŭ dezajnis la novan konstruaĵon. La transformatorejo estis fermita kaj disfaligita sed la kelo estis konservita kiel spektaklospaco. La totalkosto de la vastiga projekto atingis ĉirkaŭ 260 milionojn da [[Brita pundo|pundoj]] <ref>[http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-2285488,00.html Tate Modern's chaotic pyramid]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[The Times]]'', 26 July 2006. Retrieved 26 July 2006.</ref>. La israela komercisto Eyal Ofer donacis 10 milionojn da pundoj por la avantaĝo de la projekto <ref>{{cite web|last=Pickford|first=James|url=http://www.ft.com/cms/s/2/73bfec0c-e32f-11e2-bd87-00144feabdc0.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/cms/s/2/73bfec0c-e32f-11e2-bd87-00144feabdc0.html|archive-date=10 December 2022|url-access=subscription|title=Eyal Ofer donates £10m to Tate Modern extension|work=Financial Times|date=2 July 2013|access-date=12 January 2014}}</ref>. La nova alo estas nomita laŭ la komercisto Len Blavatnik (Blavatnik Building), kiu donacis la plej grandan kvanton kaj ankaŭ financas la prizorgadon de la konstruaĵo. Pro la [[Pandemio de KOVIM-19]] la muzeo estis fermita por 173 tagoj en 2020 kaj ĉeesto plonĝis de 77 elcentoj al 1,432,991. Tamen, ĝi rekuperis forte en 2022, kun 3,883,160 vizitantoj, faranta ĝin la tria plej vizitita en Britio kaj la kvara-plej vizitita artan muzeon en la mondo.<ref name="guide">Tate Guide, August–September 2012</ref><ref>Annual Visitor Survey, The Art Newspaper, 27 March 2023</ref> === La turbinhalo === Sur la unua etaĝo de la konstruaĵo estas granda halo kiun uzis la [[turbino]] de la elektrocentralo. Tiu ĉi halo, konata kiel "La Turbino-Halo" permesas la prezenton de grandskalaj verkoj. La alteco de la halo estas proksimume 5 etaĝoj, kaj ĝia areo estas 3,400 kvadrataj metroj <ref name=":12">{{cite web|url=http://www.glias.org.uk/gliasepapers/bankside.html|title=The rise, fall and transformation of Bankside power station, 1890-2010|accessdate=6 December 2013}}</ref>. La turbinhalo sur la unua etaĝo siatempe gastigis la [[generatoro]]jn de la centralo. Nun la spaco estas uzata por menditaj verkoj kreitaj speciale por Tate Modern, unu ĉiujare. La sekvaj artistoj kontribuis al la turbinhalo: === Serio Unilever === En la salono estis prezentita serio da speciale menditaj verkoj, financitaj de la kompanio [[Unilever]]. Tiu serio estis nomita la "Unilever-serio". La verkoj estis montritaj ekde [[2000]] kaj estis planitaj por esti montritaj dum kvin jaroj, tamen, pro la sukceso de la serio, Unilever decidis financi la verkojn ĝis [[2012]] <ref>{{cite web|url=http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibitionseries/unilever-series|title=The Unilever Series|work=Tate Etc.|access-date=8 January 2013}}</ref>. La serio inkluzivis la sekvajn verkojn: * ''I Do'', ''I Undo'', ''I Redo'' (Mi faras, mi malfaras, mi refaras) farita fare de Louise Bourgeois - prezentita en [[2000]]. * ''Double Bind'' (''Duobla Volumo'') farita de Juan Muñoz - prezentita en [[2001]]. * ''Marsyas'' farita fare de Anish Kapur, estis prezentita en [[2002]]. * ''The Weather Project'' (La vetera projekto) kreita de [[Olafur Eliasson]], estis prezentita en [[2003]]. * ''Raw Materials'' (krudmaterialoj) farita de [[Bruce Nauman]], estis prezentita en [[2004]]. * ''Embankment'' farita de ''Rachel'' Whiterid, estis prezentita en [[2005]]. * ''Test Site'' (testejo) kreita de Carsten Holler, estis prezentita en [[2006]]. * ''Shibboleth'' (ŝiboleto) farita de Doris Salcedo, estis prezentita en [[2007]]. * ''TH.2058'' farita de Dominic Gonzalez-Forster, estis prezentita en [[2008]]. * ''How it is?'' (''Kiel ĝi estas?'') farita de Miroslav Belka, estis prezentita en [[2009]]. * ''Sunflower Seeds'' (''Sunfloraj Semoj'') faritaj de [[Ai Weiwei]] estis lanĉitaj en [[2010]]. * ''Film'' farita fare de Tesita Dean estis montrita en [[2011]]. * These associations (''Ĉi tiuj asocioj'') faritaj de Tino Segal estis prezentita en [[2012]]. === Serio Hyundai === En 2015, post trijara paŭzo, la agado de prezentado de grandskalaj menditaj verkoj estis rekomencita en la salono, post subskribo de sponsorada interkonsento kun la kompanio [[Hyundai]] <ref>{{cite web|url=http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/hyundai-commission-2015-abraham-cruzvillegas-empty-lot|title=Hyundai Commission 2015|work=Tate Etc.|access-date=9 January 2016}}</ref>. * ''Empty Lot'' (Malplena Loto) de Avraham Kruzwilges estis prezentita en [[2015]] <ref>{{cite web|url=http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/hyundai-commission-2015-abraham-cruzvillegas|title=Hyundai Commission 2015: Abraham Cruzvillegas|access-date=23 January 2015}}</ref> * ''ANYWHEN'' (KIAM AJN) farita de Philippe Parneau estis prezentita en [[2016]] <ref>{{cite web|url=http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/hyundai-commission/hyundai-commission-philippe-parreno|title=Hyundai Commission 2016|work=Tate Etc.|access-date=9 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915173440/http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/hyundai-commission/hyundai-commission-philippe-parreno|archive-date=15 September 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> * ''One Two Three Swing!'' (Unu Du Tri Svingo!) farita de la grupo Superplex (grupo de artistoj el Danio) prezentita en [[2017]] <ref>{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/hyundai-commission-superflex|title=Hyundai Commission 2017|work=Tate Etc.|access-date=18 July 2019}}</ref> * "10,148,451" farita de Tanya Bruggera estis prezentita en [[2018]] <ref>{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/hyundai-commission-tania-bruguera|title=Hyundai Commission 2018|work=Tate Website|access-date=18 July 2019}}</ref> * "Fons Americanus" de Cara Walker estis prezentita en [[2019]] <ref>{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/hyundai-commission-kara-walker|title=Hyundai Commission 2019|work=Tate Website|access-date=6 August 2019}}</ref> === Specialaj ekspozicioj === Ekspoziciaj ĉambroj (eltiraĵo) <ref name="map">Tate Modern Visitor Map June 2016</ref>: * 2016: ''Georgia O'Keeffe''. Katalogo <ref>''Himmel so blau'' in [[FAZ]] vom 10. August 2016, Seite 14</ref>. * 2017: ''Wolfgang Tillmans'' * 2017: ''Alberto Giacometti'' * 2017/18: ''Amedeo Modigliani'' * 2017/18: Ruĝa Stelo Super Rusio. Turbinhalo (eltiraĵo): * 2021/22: ''Anicka Yi. Enamiĝinte kun la mondo''. == Kolekto == Tate Modern prezentas verkojn de la plej gravaj kaj influaj klasikaj modernaj kaj nuntempaj artistoj. Komencante de verkoj de [[Vincent van Gogh]], [[Paul Cézanne]], [[Paul Gauguin]] kaj [[Henri de Toulouse-Lautrec]], la stiloj de la epoko estas montritaj: [[Impresionismo]], [[Kubismo]], [[Faŭvismo]], [[Futurismo]], [[Ekspresionismo]], [[Dadaismo]] kaj [[Superrealismo]] same kiel [[Poparto|Pop Arto]], [[Minimumismo]] kaj [[Koncepta arto|Koncepta Arto]]. La muzeo ne nur montras verkojn de la protagonistoj de klasika [[modernismo]], inter aliaj de [[Pablo Picasso]], [[Georges Braque]], [[Henri Matisse]], [[Piet Mondrian]], [[Marcel Duchamp]], [[Salvador Dalí]] kaj [[Andy Warhol]], sed ankaŭ avangardaj movadoj kiel la [[Viena Agadismo]] aŭ verkoj de [[Joseph Beuys]] kaj fokuso pri usona nuntempa arto ([[Jackson Pollock]], [[Cy Twombly]], [[Mark Rothko]], Ed Ruscha). === Prezento === La muzeogalerioj sur la tria, kvara kaj kvina etaĝoj estas organizitaj laŭteme, male al aliaj muzeoj en la mondo kiuj estas organizitaj laŭ tempoperiodoj en kronologia sinsekvo. La elmontraĵoj estas aranĝitaj en kvar larĝaj grupoj: ''Historio/Memoro/Socio''; ''Nuda/Ago/Korpo''; ''Pejzaĝo/Materio/Medio'' kaj ''Mortvivo/Objekto/Reala Vivo.'' Tiel, ekzemple, bildoj kaj skulptaĵoj rilataj al naturo estos grupigitaj kune. Tio estis necesa por ne montri la grandajn interspacojn de la muzeo en la kolektoj kiel rezulto de tre konservativa aĉetpolitiko en la unua duono de la 20-a jarcento. Ekde la restrukturado en 2006, tiuj areoj estis ''Ŝtatoj de Fluo'', ''Ideo kaj Objekto'', ''Poezio kaj Sonĝo'' kaj ''Materio kaj Gestoj''. Ekzistas ankaŭ grandaj specialaj ekspozicioj kaj grandaj individuaj objektoj en la antaŭa turbinhalo, nun la enirhalo. Tiu rearanĝo de la bildoj en 2006 dissolvis la temajn grupojn kaj, kvankam ĝi montras la interspacojn en la kolekto, ĝi estis renkontita kun kritikistaplaŭdo. == Galerio: elekto el la konstanta kolekto de pentraĵoj == <gallery> <!--Dosiero:Pablo_Picasso,_1909-10,_Figure_dans_un_Fauteuil_(Seated_Nude,_Femme_nue_assise),_oil_on_canvas,_92.1_x_73_cm,_Tate_Modern,_London.jpg|alternative=Pablo Picasso, 1909–10, Figure dans un Fauteuil (Seated Nude, Femme nue assise), oil on canvas, 92.1 x 73 cm. This painting from the collection of Wilhelm Uhde was confiscated by the French state and sold at the Hôtel Drouot in 1921|[[Pablo Picasso]], 1909–10,''Figure dans un Fauteuil (Sidita Nudaĵo, Femme nue assise)'', oleo sur kanvaso, 92.1 x 73cm. Ĉi tiu pentraĵo de la kolekto de [[Wilhelm Uhde]] estis konfiskita de la franca ŝtato kaj vendita ĉe la Hôtel Drouot en 1921--> Dosiero:Albert_Gleizes,_1911,_Portrait_de_Jacques_Nayral,_oil_on_canvas,_161.9_x_114_cm,_Tate_Modern,_London.jpg|alternative=Albert Gleizes, 1911, Portrait de Jacques Nayral, oil on canvas, 161.9 x 114 cm. This painting was reproduced in Fantasio: published 15 October 1911, for the occasion of the Salon d'Automne where it was exhibited the same year.|[[Albert Gleizes]], 1911,''Portreto de Jacques Nayral'', oleo sur kanvaso, 161.9 x 114cm. Ĉi tiu pentraĵo estis reproduktita en ''Fantasio'': eldonita la 15-an de oktobro 1911, okaze de la [[Salon d'Automne|Salono d'Automne]] kie ĝi estis elmontrita la saman jaron. Dosiero:'Windows_Open_Simultaneously_(First_Part,_Third_Motif)'_by_Robert_Delaunay.JPG|alternative=Robert Delaunay, 1912, Windows Open Simultaneously (First Part, Third Motif), oil on canvas, 45.7 x 37.5 cm|[[Robert Delaunay]], 1912, ''Fenestroj Malfermas Samtempe (Unuan Parton, Tria Motivo)'', oleo sur kanvaso, 45.7 x 37.5cm Dosiero:Juan_Gris_001.jpg|alternative=Juan Gris, 1914, The Sunblind, collage and oil on canvas, 92 × 72.5 cm|[[Juan Gris]], 1914, ''The Sunblind'', kolaĝo kaj oleo sur kanvaso, 92 × 72.5cm Dosiero:Londres_tate_modern_kirchner_baigneurs.jpg|alternative=Ernst Ludwig Kirchner, 1909/1926, Badende bei Moritzburg (Bathers at Moritzburg)|[[Ernst Ludwig Kirchner]], 1909/1926, ''Badende bei Moritzburg (Banantoj ĉe Moritzburg)'' Dosiero:Claude_Monet_044.jpg|alternative=Claude Monet, 1916, Water-Lilies|[[Claude Monet|Klaŭdo Monet]], 1916,''Akvo-Lilioj'' Dosiero:A Young Lady’s Adventure, 1922 - Paul Klee.jpg|alternative=Paul Klee, 1921, Abenteuer eines Fräuleins (A Young Lady's Adventure), watercolor on paper, 43.8 × 30.8 cm|[[Paul Klee]], 1921, ''Abenteuer eines Fräuleins (Aventuro de Juna Sinjorino)'', akvarelo sur papero, 43.8 × 30.8cm Dosiero:Walpurgis Night, 1935 - Paul Klee.jpg|alternative=Paul Klee, 1935, Walpurgisnacht (Walpurgian Night)|[[Paul Klee]], 1935, ''Walpurgisnacht ([[Valpurga Nokto]])'' </gallery> * Portempaj ekspozicioj ĉe Tate Modern – 2008 al 2016, Dataset,  doi:10.6084/m9.Figshare.5766570.V1 == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * [https://web.archive.org/web/20070416114758/http://www.radicalphilosophy.com/default.asp?channel_id=2187&editorial_id=9880 'Tate Modern: a Year of Sweet Success'] de Esther Leslie, en Radikala Filozofio * [https://web.archive.org/web/20110726181931/http://www.inspiringcities.org/index.php?id=388&page_type=Article&id_article=19254 La konstruaĵoj de elektrocentralo Bankside (Tate Modern) kaj elektrocentralo Battersea komparitaj] * {{YouTube|lCxl2tKuo3Y|Enen de la elektrocentralo Bankside kun Antony Gormley 1991}} * [http://www.ramboll.com/projects/ruk/tate-modern Priskribo de la etendaĵa projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170607091128/http://www.ramboll.com/projects/ruk/tate-modern |date=2017-06-07 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Artmuzeoj en Londono]] qdkdtir09gf6dcquimcd82nkqu5fg6o Nacia Muzeo de Nuntempa Arto (Tokio) 0 852832 9441175 9408624 2026-07-29T11:09:25Z Sj1mor 12103 9441175 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = JP |tersituo= Centra Tokio/Tokio |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La {{Nihongo|'''Tokia Nacia Modern-Arta Muzeo'''|東京国立近代美術館|Tōkyō Kokuritsu Kindai Bijutsukan}}, konata de la angla akronimo '''MOMAT''', {{Lang-en|National Museum of Modern Art, Tokyo}}) estas la ĉefa japana muzeo por kolektado kaj elmontro de moderna [[Japanio|japana]] arto.<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA671&dq= "Museums"] in ''Japan Encyclopedia'', pp. 671-673.</ref> La muzeo estas konata por ties kolekto de 20a-jarcenta arto kaj inkluzivas Okcidentan-stilo kaj ''[[Nihonga]]'' artistoj. == Historio == La Nacia Muzeo de Moderna Arto en [[Tokio]] estis la unua nacia artmuzeo malfermita en Japanio, kaj ĝiaj originoj devenas de 1952 <ref>Maki Kaneko (2015). ''Mirroring the Japanese Empire: The Male Figure in Yōga Painting, 1930–1950'', Koninklijke Brill NV, pág. 133</ref>, kiam ĝi estis establita kiel institucio administrita fare de la Edukministerio. La origina ĉefsidejo situis en la Kyōbashi- distrikto de Tokio, kvankam ĝi poste estis translokigita al Kitanomaru Park - Chiyoda distrikto -, ĉefsidejo kiun ĝi daŭre konservas hodiaŭ <ref name="p.158">Roman Cybriwsky (2011). ''Historical Dictionary of Tokyo'', Scarecrow Press, pág. 158</ref>. La ĉefkonstruaĵo estas la laboro de la japana arkitekto Kunio Maekawa. Dum du postaj okazoj, najbaraj areoj estis aĉetitaj por plue vastigi la muzeospacon. La plej freŝaj verkoj respondas al la laboro de arkitekto Yoshiro Taniguchi —patro de Yoshio Taniguchi, la arkitekto kiu desegnis la pligrandigon de la [[MOMA]] en [[Novjorko]]. En 1963 aneksaĵo al MOMAT estis inaŭgurita en Kioto, kvankam en 1967 ĝi estis restrukturita kaj renomita la [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Kioto)|Nacia Muzeo de Moderna Arto en Kioto]]. La malnova konstruaĵo en la Chūō- distrikto estis rekonstruita kaj nun enhavas la ''Filmcentron''. Ankaŭ proksime estas la arta kaj metia fako, malfermita en 1977, kiu uzas la malnovan palacan gardistkonstruaĵon. La najbara konstruaĵo enhavas la Nacian Arkivon. == Kolektoj == La kolektoj de la muzeo inkluzivas verkojn de bonkonataj nuntempaj japanaj artistoj - devenantaj de la [[Meiji-epoko]] - sed ankaŭ de kelkaj nuntempaj okcidentaj artistoj. En la fruaj jaroj de la 20-a jarcento, Matsukata Kojiro kolektis multajn ''ukiyo-e'' lignobriketajn presaĵojn kiuj disvastiĝis ĉie en la mondo. La ekspozicio de japanaj presaĵoj (1925) kiun Mtsukata kolektis eksterlande verŝajne estis la unua el sia speco en Japanio <ref>Olive Checkland (2002). ''Japan and Britain After 1859: Creating Cultural Bridges'', Taylor & Francis, pág. 107</ref>. Nuntempe la muzeo havas proksimume 8,000 ''ukiyo-e-'' presaĵojn de la Matsukata kolekto, kiuj estas konservitaj en ĝiaj instalaĵoj. === Komuna Katalogo === La Komuna Katalogo de la Kolektoj de la Naciaj Artmuzeoj de Japanio estas firmigita katalogo de materialoj tenitaj fare de la kvar naciaj artmuzeoj de Japanio: * [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Kioto)|Nacia Muzeo de Nuntempa Arto]], Kioto * [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Kioto)|Nacia Muzeo de Moderna Arto]], Tokio * [[Nacia Internacia Arta Muzeo]], Osako * [[Nacia Muzeo de Okcidenta Arto (Tokio)|Nacia Muzeo de Okcidenta Arto]], Tokio La reta versio de la katalogo estas nuntempe evoluanta; nur elektitaj verkoj estas haveblaj. === Kelkaj el la artistoj reprezentitaj === ==== Japanaj artistoj ==== Ai-Mitsa, Hisao Domoto, Ay-Kyu, Kaia Higasiam, Hisida Sunso, Layko Ikemura, Ryusay Kisida <sup>[JP]</sup>, Yasuo Kuniosi, Yayoi Kusama, Sunsuke Matsumoto <sup>[JP]</sup>, Aiko Miyavaki, Kagaku Muraka, Rozangi, Kagaku Murakami Rokudzan Ogivara, Taro Okamoto, Yuzo Saeki <sup>[jp]</sup>, Kuroda Seiki, Sotaro Yasui, Ryuzaburo Umehara <sup>[jp]</sup>, Kanae Yamamoto, Tetsugoro Yoruzu. ==== Okcidentaj artistoj ==== [[Josef Albers]], [[Karel Appel]], [[Diane Arbus]], [[Jean Arp]], [[Francis Bacon (pentristo)|Francis Bacon]], Arthur Boyd, [[Daniel Buren]], [[Marc Chagall]], [[Imogen Cunningham]], [[Robert Delaunay]], [[Max Ernst]], [[Walker Evans]], Tsuguharu Fujita, [[Paul Gauguin]], [[Juan Gris]], [[George Grosz|Georg Grosz]], [[Vasilij Kandinskij]], [[Paul Klee]], [[Willem de Kooning]], [[René Lalique]], [[Fernand Léger]], [[Joan Miró]], [[Amedeo Modigliani]], [[László Moholy-Nagy|Laszlo Moholy-Nagy]], [[Henry Moore]], [[Alfons Mucha|Alphonse Mucha]], [[Ben Nicholson]], Isamu Noguchi, Sydney Nolan, [[Pablo Picasso|Pablo Rouault Picasso]], [[Norman Rockwell]], [[Henri Rousseau]], [[Kurt Schwitters]], [[Alfred Stieglitz]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{cite web|url=http://eiga9.altervista.org/chronology/chronology1900.html#25/8/1900|title=Chronology of Japanese Cinema: 1900|last1=da Silva|first1=Joaquín|date=29 April 2016|publisher=EigaNove}} * [https://www.momat.go.jp/english/am/ Nacia Muzeo de Moderna Arto, Tokio (en la angla)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230328140947/https://www.momat.go.jp/english/am/ |date=2023-03-28 }} * Artfacts.net: [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/instInfo/inst/2477/lang/1 MOMAT superrigardo] * [http://www.artmuseums.go.jp/index.html Sendependa Administracia Institucio Nacia Muzeo de Arto (en la japana)] * [http://www.leiko.info/index.php?id=2428 Prezento de Lako Ikemura en la Nacia Muzeo de Moderna Arto, Tokio 2012] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj de nuntempa arto]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] [[Kategorio:Tokio]] qhf1eil0ccbt3wbmmev24a58a0gxwew Principo de Dirichlet 0 856912 9440941 9324434 2026-07-29T02:01:59Z Filozofo 3592 Filozofo movis paĝon [[Principo de kuniklo]] al [[Principo de Dirichlet]] 9324434 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:10 kunikloj kun 9 kvadratoj.jpg|eta|Kunikloj en ujoj. Jen <math>n=10</math> kunikloj en <math>m=9 </math> ujoj. Ĉar <math>10>9</math>, la principo de kunikloj diras ke almenaŭ unu ujo havas pli ol da unu kuniklon. (La maldekstra supra ujo havas 2 kuniklojn.)]] En [[matematiko]], la '''kunikloprincipo''' konata ankaŭ kiel '''principo de Dirichlet''' estas la aserto, ke se <math>n</math> objektoj estas metitaj en <math>m</math> ujojn, kaj <math>n>m</math>, tiam almenaŭ unu ujo devas enhavi pli ol unu objekton. <ref name="Herstein64">{{Harvnb|Herstein|1964|loc=p.&nbsp;90}}</ref> Ekzemple, el tri gantoj (neniu el kiuj estas ambidekstra/reversebla), almenaŭ du devas esti dekstramanaj aŭ almenaŭ du devas esti maldekstramanaj, ĉar estas tri objektoj sed nur du kategorioj de maneco por meti ilin. Ĉi tiu ŝajne evidenta aserto, speco de [[Kombinatoriko|kalkula argumento]], povas esti uzata por montri eble neatenditajn rezultojn. Ekzemple, konsiderante ke la loĝantaro de Londono estas pli granda ol la maksimuma nombro da haroj, kiuj povas esti sur la kapo de homo, la principo postulas, ke devas ekzisti almenaŭ du homoj en Londono, kiuj havas la saman nombron da haroj sur siaj kapoj. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Herstein, I. N. (1964), ''Topics In Algebra'', Waltham: Blaisdell Publishing Company, ISBN 978-1114541016 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Matematikaj principoj]] [[Kategorio:Kombinatoriko]] taf2tjkvqg4lvv10cou6umk8g7tey9l 9440945 9440941 2026-07-29T02:11:43Z Filozofo 3592 Lingvaj plibonigoj 9440945 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:10 kunikloj kun 9 kvadratoj.jpg|eta|Kunikloj en ujoj. Jen <math>n=10</math> kunikloj en <math>m=9 </math> ujoj. Ĉar <math>10>9</math>, la principo de Didichlet diras, ke almenaŭ unu ujo havas pli ol unu kuniklojn. (La maldekstra supra ujo efektive enhavas 2 kuniklojn.)]] En [[matematiko]], la '''principo de Dirichlet''' konata ankaŭ kiel '''kunikloprincipo''' estas la aserto, ke se <math>n</math> objektoj estas metitaj en <math>m</math> ujojn, kaj <math>n>m</math>, tiam almenaŭ unu ujo devas enhavi pli ol unu objekton. <ref name="Herstein64">{{Harvnb|Herstein|1964|loc=p.&nbsp;90}}</ref> Ekzemple, el tri gantoj (neniu el kiuj estas ambidekstra/reversebla), almenaŭ du devas esti dekstramanaj aŭ almenaŭ du devas esti maldekstramanaj, ĉar estas tri objektoj sed nur du kategorioj de maneco por meti ilin. Ĉi tiu ŝajne evidenta aserto, speco de [[Kombinatoriko|kalkula argumento]], povas esti uzata por montri eble neatenditajn rezultojn. Ekzemple, konsiderante ke la loĝantaro de Londono estas pli granda ol la maksimuma nombro da haroj, kiuj povas esti sur la kapo de homo, la principo postulas, ke devas ekzisti almenaŭ du homoj en Londono, kiuj havas la saman nombron da haroj sur siaj kapoj. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Herstein, I. N. (1964), ''Topics In Algebra'', Waltham: Blaisdell Publishing Company, ISBN 978-1114541016 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Matematikaj principoj]] [[Kategorio:Kombinatoriko]] coqqg5edp9bzbpyfw8u4vrpj6xhkgsh Diskuto:Principo de Dirichlet 1 856921 9440943 8648001 2026-07-29T02:01:59Z Filozofo 3592 Filozofo movis paĝon [[Diskuto:Principo de kuniklo]] al [[Diskuto:Principo de Dirichlet]] 8648001 wikitext text/x-wiki == Titolo == Saluton. Laŭ kiu lingvo estiĝis la titolo "Principo de kuniklo"? Mi ĵus rigardis kelkajn intervikiajn ligilojn, sed nenion trovis, kio povus esti la modellingvo por tia stranga titolo. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:58, 1 mar. 2024 (UTC) mda93o2wm4geqqstcqqkwesfklm8jff Albert Üksip 0 872466 9440935 9276147 2026-07-28T23:52:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Albert Aleksander ÜKSIP''' (naskiĝinta la {{daton|8|12|1886}} en [[Narvo]], mortinta la {{daton|10|8|1966}} en [[Talino]]) estis [[estonio|estona]] verkisto, botanikisto kaj tradukisto.<ref>[http://etbl.teatriliit.ee/artikkel/%C3%BCksip_albert3 "Üksip, Albert"] - ĉe: ''Eesti Entsüklopeedia''</ref> ==Vivo== Patro lia estis tajloristo. Kiam la patro mortis (en 1900), li laboris en la produktado de ŝtofoj. Post lernejedukan fino en 1902 li laboris ĝis 1923 ĉe ''Kreenholmi Manufaktuur''. La revon fariĝi botanikisto tiam interrompis la fama aktoro [[Ivan Arkadin]] kaj naturstudoj nur eblis dum libertempo. Li lernis la latinan por povi legi faklibrojn pribotanikajn kaj la francan lingvon por povi legi librojn pri arto kaj literaturo kaj ŝatis viziti muzeojn kaj teatrojn. Post la morto de la patrino (1922) li ekloĝis en Talino. En 1945 li ricevis ŝtatan aktoran honortitolon. Post kreo de la respublika radio li regule parolis radifonie pri artaj temoj. Pli malfrue, de 1923 ĝis 1949, li aktoris ĉe la Nacia Teatro de Estonujo ''Estonia''. Post retiriĝo li okupiĝis pri la plantospecoj ''Hieracium'', pri kio li publikigis du monografiojn kaj diversajn eseojn.<ref>Davies, Rosemary: [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/j.1996-8175.1995.tb04985.x "News and Notes"] - ĉe: ''Taxon'', 4/1995, p. 645–655</ref> Li pioniris ankaŭ taksonomie en tiu ĉi tikla afero. Partojn de siaj esploroj li publikigis en la [[rusa lingvo]]. Pri Üskip ekzistas dokumentada filmo el la jaro 1963-a.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.efis.ee/en/film-categotries/movies/id/1789/synopsis |titolo="Albert Üksip (1963) - Eesti filmi andmebaas" |alirdato=2024-05-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240516175906/https://www.efis.ee/en/film-categotries/movies/id/1789/synopsis |arkivdato=2024-05-16 }}</ref> Inter 1964 kaj 1966 li verkis siajn rememorojn. ==Notoj== <references/> ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.raamatukoi.ee/cgi-bin/isik?4836 publikigitaj aferoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305014729/https://www.raamatukoi.ee/cgi-bin/isik?4836 |date=2016-03-05 }} *[https://species.wikimedia.org/wiki/Albert_Aleksander_%C3%9Cksip Wikispecies] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Uksip, Albert}} [[kategorio:Botanikistoj]] [[kategorio:Aktoroj]] [[kategorio:Tradukistoj]] [[kategorio:Estonoj]] bpzr310bj5pst7myunypsnkgvqlys1y Instruistoj de Universitato Károly Eszterházy 0 875186 9441062 9428874 2026-07-29T05:33:15Z Crosstor 3176 /* K */ 9441062 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Universitato Károly Eszterházy]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Sándor Andrikovics]] == B == * [[Ferenc Bakonyi]] * [[József Bakos]] * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[Viktória Balogh]] * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[György Barra]] * [[Gábor Bednanics]] * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[János Blaskó (pentristo)]] == C == * [[Lajos Csontó]] == E == * [[Géza Eperjessy]] == G == * [[Pál Germuska]] == H == * [[Attila Hevesi]] * [[Éva Hibay]] == J == * [[János Jakuba]] == K == * [[Ferenc Kaló]] * [[Mihály Komóczi]] * [[Tamás Kopasz]] * [[Tamás Kótai]] * [[László Kovács (pentristo)]] * [[Péter Krasztev]] == M == * [[István Monok]] == N == * [[István Nagy B.]] == R == * [[János Rainer M.]] == S == * [[János Seres]] * [[László Szarka (historiisto)]] * [[Ágnes Széchenyi]] * [[Géza Mihály Szőcs]] * [[József Szurcsik]] == T == * [[Sándor Tóth (skulptisto)]] * [[Gábor Tüskés]] == Z == * [[Endre Zétényi]] == Vidu ankaŭ == * [[Studentoj de Universitato Károly Eszterházy]] == Fontoj == * kompilaĵo el artikoloj de Vikipedio [[Kategorio:Listoj]] 67np6187zhkfvo5wq1bwf0ab1tvmph3 Bill Viola 0 877296 9441123 9103958 2026-07-29T10:09:30Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9441123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Bill VIOLA''' (naskita la 25-an de januaro 1951 en Novjorko - la 12-an de julio 2024 en Long Beach, Kalifornio ) estis usona videa kaj instalaĵa artisto, vida dezajnisto kaj kinoreĝisoro. Li estas konsiderita unu el la plej influaj figuroj en la generacio de artistoj kiuj uzas novajn elektronikajn aŭdvidajn rimedojn. Liaj verkoj ampleksas videinstalaĵojn, aŭdajn mediojn kaj efikecon kaj la temoj rondiras ĉirkaŭ la travivaĵoj kaj konzernoj de la homa kondiĉo, kiel ekzemple naskiĝo, morto kaj konscio. La stilo de Viola estas sufiĉe eklektika, pruntante ĉeftemojn de la eŭropa [[Renesanco]], [[Islama arto|islama]] kaj budhana arto. La ĉefaj temoj estas la emociaj statoj de homo, tempo, la limoj de ekzisto kaj neekzisto, arto kaj vivo. Lumo, koloro kaj muziko estas aktive uzataj. La plej famaj verkoj kaj serioj estas "Kvin Anĝeloj por la Jarmilo", "Nantes Triptiko", "Floso", "Pasioj". == Vivo == Bill Viola studis en [[Sirakuza Universitato]] kun Jack Nelson kaj Franklin Morris. De 1974 ĝis 1976 li vivis en Florenco, kie li renkontis la videartistojn Nam June Paik, Bruce Nauman kaj Vito Acconci . En Florenco li laboris kiel teknika direktoro ĉe ''Art/tapes/22'' . Art/tapes/22 estis studio kiu eksperimentis kun novaj metodoj de videproduktado kaj estis prizorgita fare de Maria Gloria Conti Bicocchi <ref>[http://www.digicult.it/digimag/issue-067/arttapes22-interview-with-maria-gloria-bicocchi/ Art/tapes/22. Interview with Maria Gloria Bicocchi], abgerufen am 19. Oktober 2016</ref>.  Vojaĝante, li studis tradician dramon kaj muzikon en la Salomonoj, Java, Balio kaj en Japanio kaj Hindio . De 1973 ĝis 1980 li laboris kun la avangarda komponisto David Tudor . De 1976 ĝis 1980 li laboris por la ''WNET Channel 13'' televidstudio en New York. En 1977 lia videinstalaĵo ''He Weeps for You'' estis prezentita ĉe documenta 6 <ref>[http://www.medienkunstnetz.de/werke/he-weeps-for-you/ Bill Viola: „He Weeps for You"] Medienkunstnetz, abgerufen am 14. Juli 2024</ref> <ref>[https://www.documenta.de/en/retrospective/documenta_6# Documenta 6] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190311175229/https://www.documenta.de/en/retrospective/documenta_6 |date=2019-03-11 }}, abgerufen am 14. Juli 2024</ref>. En la sama jaro li estis invitita fare de Kira Perov al La Trobe University en Melburno . Kira Perov sekvis lin al New York en 1978 kaj geedziĝis kun li. En 1979, Viola kaj Perov vojaĝis al Saharo. En 1980/81 ili ambaŭ vivis en Japanio, studis Zen kun Daien Tanaka kaj poste revenis al Usono. En 1990, la Museum für Moderne Kunst Frankfurt komisiis Viola por krei permanentan video-soninstalaĵon por ĉambro en la muzeo. La malferma ekspozicio havis la mondpremieron de la ĉambro ''The Stopping Mind'' (1991)  . Rapidaj, foje neklaraj bildoj de malsamaj areoj de realeco akompanitaj de laŭtaj bruoj estas projekciitaj sur kvar videekranoj aranĝitaj en kvadrato per kvar videoprojekciiloj.  Post kiam la videobildoj subite ĉesas, la spektanto kiu estas ene de la kvar ekranoj aŭdas voĉon kiu parolas tekston pri homa konscio en monotona unisono.  Kun lia instalaĵo, Viola iom post iom kondukas la spektanton al pli intensa percepto de la memo kaj la mondo. Kune kun la Ensemble Modern, la Arte-redakcio pri ZDF komisiis Bill Viola en 1994 por produkti vidbendon de la verko ''Désert'' de Edgar Varèse, kiu kaŭzis skandalon kiam ĝi premieris la 2-an de decembro 1954 en Parizo  kaj antaŭe estis. Estis produktita por la video Hessischer Rundfunk estis gravurita sub la direkto de Péter Eötvös . En oktobro 1994 la vidbendo estis prezentita antaŭ spektantaro en Vieno. En 1995, Viola estis invitita por dezajni instalaĵon por la Usono-Pavilono ĉe la 46-a Venice Biennale . ''Buried Secrets'' poste estis montrita ĉe la Kestnergesellschaft, Hanovro. En 1997, la retrospektivo ''Bill Viola: 25-Year Survey Exhibition'', organizita fare de la Whitney Muzeo de Amerika Arto, komenciĝis kun ekspozicioj ĉe la Los Angeles County Museum of Art (1997), Whitney Museum of American Art, New York (1998), Stedelijk Museum, Amsterdamo (1998), Museum für Moderne Kunst, Frankfurto (1999), San Francisco Museum of Modern Art (1999) kaj la Artinstituto Ĉikago (1999-2000). Aktuale en 2000, Viola estis membro de la Usona Akademio de Arto kaj Sciencoj. En 2004, Viola, kunlabore kun Peter Sellars kaj Esa-Pekka Salonen, kreis novan produktadon de la opero ''Tristan und Isolde de Richard Wagner,'' kiu estis prezentita fare de la Los Angeles Philharmonic Orchestra en decembro 2004, ĉe la Opéra Bastille en Parizo en 2005 kaj ĉe la Lincoln Centro por la Prezentartoj en Novjorko 2007. Bill Viola vivis kun sia edzino Kira Perov kaj iliaj du infanoj en Long Beach, kie li mortis la 12-an de julio 2024 en la aĝo de 73 pro komplikaĵoj de Alzheimer-malsano. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|0899169}} * [https://www.youtube.com/watch?v=w3VfWLlkuRI Fotiloj estas Vartistoj de la Animoj. intervjuo kun Bill Viola] Video de Luiziana Kanalo {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Viola, Bill}} [[Kategorio:Italaj usonanoj]] [[Kategorio:Personoj de Novjorko]] [[Kategorio:Videa kaj kina teknologioj]] a0egdh05xysylqv42u5dvuxpu5yhusj Agi Mishol 0 882004 9440721 9398172 2026-07-28T13:25:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Agi MIŜ'OL''' ({{Lang-he|אגי משעול}}; naskita la 20an de oktobro 1947, en [[Cehu Silvaniei]], [[Sălaj]], [[Transilvanio]], [[Rumanio]]) estas israela poeto <ref name="haaretz12">{{cite web|last=Lee|first=Vered|url=http://www.haaretz.com/weekend/magazine/poet-agi-mishol-is-surprised-she-s-become-hot-stuff-1.431120|title=Poet Agi Mishol is surprised she's become hot stuff|publisher=Haaretz.com|date=May 17, 2012|accessdate=2012-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121225134928/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/poet-agi-mishol-is-surprised-she-s-become-hot-stuff-1.431120|archivedate=2012-12-25}}</ref>, kiu estas konsiderita unu el la plej popularaj kaj gravaj poetoj de sia generacio en Israelo. La verkado de Miŝ'ol estis eldonita en pluraj lingvoj kaj gajnis diversajn premiojn inkluzivanta la Zbigniew Herbert Internacia Literatura Premio kaj la [[Jehuda Amiĥaj|Yehuda Amichai]] premio por literaturo. == Verkado == Entute, Agi Miŝ'ol publikigis pli ol dek volumoj de poezio. Ŝia unua poemaro estis publikigita en 1968, sekvita per tri pli en la 1970-aj jaroj, antaŭ sepjara paŭzo. La ​​literatura sukceso de Miŝ'ol venis relative malfrue kun la kolekto ''Yoman Mata'' (angle ''Plantation Notes)'', publikigita en 1986. La fama Bialik Institute publikigis kolekton de ŝiaj kompletaj verkoj en 2003, kaj alia retrospektivo aperis en 2015. Tradukoj de ŝia laboro aperis en multaj antologioj tutmonde, kaj verkaĵoj estis publikigitaj en [[Francio]], [[Britio]], [[Rumanio]], [[Ĉinio]] kaj [[Argentino]]. Volumo de poezio estis publikigita en traduko en 2006 sub la angla titolo ''Look There.'' La poemoj de Miŝ'ol kombinas ŝian personan, privatan medion - amon kaj erotismon, la "mirindaĵojn de la naturo", homojn kaj la medion - kun pripensado pri israela socio. Ŝi ne estas konsiderita politika verkinto, kvankam ŝiaj verkoj ankaŭ rilatas al sociaj aŭ politikaj temoj. Ŝia opinio, ekzemple de la "cionisma sanktigo de agrikultura laboro", ofte estas ironia, sed ŝi evoluigas sian propran rilaton al la tero, kiu estas formita per ŝia ina rigardo. Ŝiaj poemoj "ĉiam serĉis [...] la ekvilibron inter sereneco kaj ravo, ĉi tiu "densa materialo de alĥemio" en kiu "proksimiĝo" kaj "distanco" ekvilibrigas unu la alian" Miŝ'ol estis implikita en la literatura festivalo Poetica en Kolonjo en 2019 kaj 2020. Ŝi priskribis sian labormanieron kiel serĉon de "stato de 'dormado kaj rigardado', en kiu oni ''neintence volas esti'' 'malstreĉa kaj streĉita samtempe ' ". Verki eblas nur en ĉi tiu stato. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=326326&contrassID=2&subContrassID=14&sbSubContrassID=0&listSrc=Y |titolo=Character lines – Haaretz – Israel News |alirdato=2024-08-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070329063308/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=326326&contrassID=2&subContrassID=14&sbSubContrassID=0&listSrc=Y |arkivdato=2007-03-29 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/library/news/Pages/Agi-Mishol.aspx|title=Moving into the Archives: Influential Israeli Poet Agi Mishol Deposits Her Personal Archive in the National Library of Israel}}</ref><ref>[https://www.haaretz.com/magazine/2022-12-18/ty-article-magazine/.premium/during-covid-her-drug-of-choice-was-food-at-least-until-the-movie-ends/00000185-0bb9-d6c9-afbf-ffb9d3d00000 "If I Grew Fat, Very Fat, I Would Be Further From My Skeleton, From Death"], ''[[Haaretz]]''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20150402200141/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/26638/Agi-Mishol Profilo de Poezio Internacia Rotterdam] * [https://ars.rtvslo.si/2018/10/agi-mishol-cipka-na-zelezu/ Agi Miŝ'ol: Čipka na železu - Revizio kaj profilo en sloveno] * [http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/03/israel-woman-agi-mishol-poetess-interview-literature.html israela poeto Agi Miŝ'ol evitas varbado por politikaj aferoj, Al-Monitoro] * [http://www.haaretz.com/weekend/magazine/poet-agi-mishol-is-surprised-she-s-become-hot-stuff-1.431120 Poeto Agi Miŝ'ol estas surprizita ke ŝi fariĝis varmaĵo, Haaretz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121225134928/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/poet-agi-mishol-is-surprised-she-s-become-hot-stuff-1.431120 |date=2012-12-25 }} * [http://www.forward.com/articles/11633/ Muziko De Ŝia Propra Menso, revizio de la laboro de Agi Miŝ'ol] * [http://www.thedrunkenboat.com/misholview.html Intervjuo kun Agi Miŝ'ol] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160414065003/http://www.thedrunkenboat.com/misholview.html |date=2016-04-14 }} * [http://www6.tau.ac.il/honorary/images/pdf/agi-mishol.pdf Hononra Doktoro de Universitato Tel-Avivo – plena teksto]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Mishol, A}} [[Kategorio:Israelaj judoj]] [[Kategorio:Israelaj poetoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] jlh91j2rm13xx1zghnj1y93smv2yd8c Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago 0 882131 9441188 9405976 2026-07-29T11:28:54Z Sj1mor 12103 9441188 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO = US-IL |situo sur mapo = Centra Ĉikago |zomo=13 }} La '''Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago''' ({{Lang-en|Museum of Contemporary Art}}, akronime MCA) estas nuntempa arta muzeo en [[Ĉikago]]. Ĝi estis fondita en 1967. La kolekto de la muzeo inkludas verkojn de [[Jeff Koons]], [[Jasper Johns]], [[Andy Warhol]], [[Cindy Sherman]], [[Kara Walker]] kaj [[Alexander Calder]], kaj ankaŭ inkludas ekzemplojn de [[superrealismo]] de la 1970-aj jaroj ĝis 1940-aj jaroj, [[poparto]]n, [[minimumismo]]n kaj [[Koncepta arto|konceptarton]]. La muzeo ankaŭ montras ekzemplojn de nuntempa pentraĵo, skulptaĵo, fotarto, vidbendo kaj multe pli. La muzeo ankaŭ havas ekzemplojn de danco, teatro, muziko kaj multidisciplinaj artoj <ref>{{cite web|publisher=Museum of Contemporary Art|url=http://www2.mcachicago.org/about/history/1990page=1990s|title=1996|access-date=August 26, 2015}}{{Dead link|date=September 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. == Priskribo == La muzeo estas unu el la plej grandaj artmuzeoj de moderna kaj nuntempa arto en Usono. Ĝi disponigas ampleksan superrigardon de arto ekde 1945 kaj ĝia kolekto kronologie plejparte sekvas la kolekton de la ''Artinstituto de Ĉikago''. La MCA estis fondita en 1967. Ĝi komence havis siajn ekspoziciejojn en la konstruaĵo de iama industria bakejo. La inaŭgura ekspozicio de la lastatempe formita MCA estis rajtigita ''Pictures To Be Read/Poetry To Be Seen'', sekvita fare de ''Projects for Monuments'' de Claes Oldenburg kaj la unua solluda muzeekspozicio ''Pink and Gold'' de Dan Flavin. La malnova muzeokonstruaĵo estis finfine "pakita" fare de Christo. Ĝi estis la unua ago de Christo tiaspeca en Usono. La unua direktoro estis Jan van der Marck. En 1970 li komisiis Wolf Vostell por krei la skulptaĵon ''Concrete Traffic en Ĉikago <ref name="HistoryPage">{{cite web|publisher=Museum of Contemporary Art|url=http://www.mcachicago.org/information/history.php?page=ihist|title=History of the MCA|access-date=July 22, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725013043/http://www.mcachicago.org/information/history.php?page=ihist|archive-date=July 25, 2011}}</ref>.'' Post ampleksa konkurso, la dezajno de la arkitekto Josef Paul Kleihues estis elektita en majo 1991, kiu antaŭe projektis, interalie, la Muzeon de Antaŭhistorio kaj Frua Historio en Frankfurto ĉe Majno (1980–86) kaj la Städtische Galerie kaj Lütze Museum. en Sindelfingen (1987– 90). La konstruperiodo de la MCA estis de 1994 ĝis 1996. La kvaretaĝa nova konstruaĵo kontraŭ la Ĉikaga akvoturo (Old Water Tower) estis inaŭgurita en 1996 kaj kovras totalon de ĉirkaŭ 12,500 m², de kiuj proksimume 3,600 m² estas ekspoziciejo <ref name="HistPage2">{{cite web|author=Museum of Contemporary Art Website|url=http://www.mcachicago.org/information/history.php?page=ihist|title=History of the MCA|access-date=December 21, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725013043/http://www.mcachicago.org/information/history.php?page=ihist|archive-date=July 25, 2011}}</ref>. == Kolekto == La permanenta kolekto de arto post 1945 (postmilito) estas reprezenta de ĉiuj jardekoj, plejparte kun grupoj de verkoj de la artistoj. Verkoj de la 1940-aj jaroj ĝis 1960-aj jaroj de, inter aliaj, Francis Bacon, Joseph Beuys, Alexander Calder, Dan Flavin, Jasper Johns, Christo, Claes Oldenburg, Gordon Matta-Clark kaj Andy Warhol estas montritaj la 1970-aj jaroj ĝis 1990-aj jaroj estas kun Chris Burden ; Chuck Close, Jeff Koons, Bruce Nauman, Richard Prince, Ben Schonzeit kaj Cindy Sherman reprezentis. Nuntempaj artistoj inkludas verkojn de Matthew Barney, Andreas Gursky, Jim Hodges, Judy Ledgerwood, Kerry James Marshall, Catherine Opie, Paul Pfeiffer kaj Jeff Wall. Germanlingvaj artistoj ankaŭ estas reprezentitaj en la kolekto kun reprezentaj, parte grandformataj verkoj, inkluzive de: Bernd kaj Hilla Becher (''Cooling Towers'', 1983), Thomas Demand (''Poll'', 2001), Anselm Kiefer (''Banner'', 1990), Sigmar Polke, (''Asche zu Asche'', 1992), Thomas Ruff (''Portreto Heinz Haussmann'', 1988), Dieter Roth, (''Stamp Box'', 1968), Thomas Schütte (''Very Great Spirits'', 2004) kaj Franz West with ''Blue'', 2006. La laborgrupo ''Glacio'' (1989) de Gerhard Tamen, Richter estas en la kolekto de la Artinstituto de Ĉikago. Krom la prezento de la konstanta kolekto okazas ankaŭ provizoraj ekspozicioj. En 1988 estis montrita ekspozicio de verkoj de Gerhard Richter, kaj en 1991 okazis retrospektivo de Sigmar Polke. En 2000 en la skulptaĵĝardeno videblis [[artinstalaĵo|instalaĵo]] de Tobias Rehberger kaj en 2001 unu de Katharina Fritsch. En 2003 la japana fotisto [[Hiroshi Sugimoto]] estis prezentita kaj en 2006 estis montrita retrospektivo de la fotisto Wolfgang Tillmans. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://mcachicago.org/Home Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Ĉikago]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] tr6ewj7qok0mb5kezmw80mz00plhkzm Carlo Bertolazzi 0 883540 9440871 9359597 2026-07-28T19:13:05Z Sj1mor 12103 9440871 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo | dosiero = Bertolazzi Carlo.jpg }} '''Carlo Bertolazzi''' (n. la [[2-an de novembro]] [[1870]] en [[Rivolta d'Adda]], m. la 2-an de junio 1916 en [[Milano]]) estis itala dramisto kaj teatra kritikisto. == Biografio == Li naskiĝis en [[Rivolta d'Adda]] en [[familio]] de burĝa deveno, jam jam en studenta aĝo estis teatra kritikisto de la satira kaj humura periodaĵo ''Il Guerin Meschino''. Diplomiĝinte pri [[juro]] ĉe la [[universitato de Pavio]], dum certa periodo li praktikis kiel [[advokato]], antaŭ ol sin dediĉi al [[notario]]. Kiel drama aŭtoro li debutis en [[1888]] kun ''Mamma Teresa'' ("panjo Teresa"), surscenigita kun teatra grupo de amatoraj dramaj artistoj. Sekvis ''Trilogio de Gilda'' ([[1889]]) kiu tamen ricevis malbonan akcepton kaj ''La lezione per domani'' ("la leciono por morgaŭ") en [[1890]]. En [[1893]] estis surscenigita ''El nost Milan'' ("Nia Milano"), verko en kiu la protagonisto unue estis enkondukita en la malriĉan sed sinceran popolan medion kaj poste iom post iom enkondukiĝas en la koruptan milanan nobelaron. La opero tiam estis dividita en du partojn (''La povera gent'' kaj ''I sciòri''). ''La gibigianna'' ([[1898]]) estis la lasta verko verkita en la milana dialekto. Bertolazzi estis konvinkita, ke li ne plu povas plene esprimi siajn ideojn daŭrigante en la dialekta tradicio kaj verkis siajn postajn verkojn en la norma [[itala lingvo]]. Menciindas ''L'egoista'' (do, "la egoisto", 1901), ''Lulù'' ([[1903]]), ''Lorenzo e il suo avvocato'' ("Lorenzo kaj lia advokato", [[1905]]) kaj ''La zitella'' ("La fraŭlino", [[1915]]). Bertolazzi mortis en la aĝo de 46 jaroj en [[1916]]. Aŭtoro [[verismo|verisma]], li postmorte iĝis unu el la plej ŝatataj aŭtoroj de nacipopola inspiro en la [[Postmilito|periodo post]] la [[dua mondmilito]] kaj ekde tiam liaj dramaj verkaĵoj estis ofte reproponitaj en [[teatro]] aŭ provizis inspiron por kinaj filmoj. == Teatraĵoj == * ''Mamma Teresa'', 1888 * ''Trilogia di Gilda'', 1889 * ''La lezione per domani'', 1890 * ''El nost Milan'', 1893 * ''La gibigianna'', 1898 * ''L'egoista'', 1901 * ''Lulù'', 1903 * ''Lorenzo e il suo avvocato'', 1905 * ''La zitella'', 1915 == En Esperanto aperis == * novelo ''Sen rostaĵo'', tradukita de [[Giovanni della Savia]] de originala novelo ''Senz’arrosto'' == Fonto == * La unua versio de tiu ĉi teksto ekestis la 18-an de septembro 2024, principe surbaze de la koncerna itallingva vikipedia artikolo laŭ la sama tago. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.bitoteko.it/esperanto-vivo/eo/2020/06/02/carlo-bertolazzi/ artikolo pri li el junio 2020] de [[Antonio De Salvo]] en la rubriko ''Esperanto-vivo'' de la retejo ''bitoteko.it'' ({{eo}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|italo}} [[Kategorio:Italaj dramistoj]] [[Kategorio:Italaj kritikistoj]] h13wxyw0hl85uu5twc4wcjcxvyrs6dc Don't make waves 0 885975 9441009 8885291 2026-07-29T03:32:43Z Sj1mor 12103 9441009 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Don't make waves''''' (Ne faru ondojn) estas usona priseksa [[komedia filmo]] (kun elementoj de la ĝenro de strandodistrado) de [[1967]], en kiu stelulis [[Tony Curtis]], [[Claudia Cardinale]], Dave Draper kaj Sharon Tate. Distribuita de [[Metro-Goldwyn-Mayer]], la filmo estis reĝisorita de Alexander Mackendrick kaj bazita sur la romano de 1959 nome ''Muscle Beach'' (Muskolostranco) de Ira Wallach, kiu same kunverkis la scenaron. ==Intrigo== {{Intrigo}} La filmo prezentas serion de amaferaj trianguloj inter diversaj grupiĝoj de la ĉefroloj kaj duarangaj roloj inter pluraj fonoj en kiuj gravas elementoj de la kulturo de [[Suda Kalifornio]] ([[naĝejo]]j, [[korpokulturado]], strandovivo, mirindaj domegoj, terglitoj, metafizikaj [[guruo]]j, ktp.). Carlo Cofield, turisto vizitanta la okcidentan marbordon de Kalifornio, eĉ ne aranĝis loĝejon, kiam lia aŭto estas frakasita fare de malzorgema ŝoforo. Ŝi estas senzorga, alloga itala artisto nomita Laura Califatti, kiu ofertas ŝian sofon por ke Carlo tranoktu tiun nokton. Tiu aranĝo malkontentigas Rod Prescott, riĉan naĝejkonstruiston, ĉar Laura estas lia amantino. Estinte forpelita el Laura, Carlo provas dormi sur la strando kaj preskaŭ dronas. Li vekiĝas kaj trovas belegan surfanton, multajn jarojn pli juna ol li, savantan lin kovrante siajn naztruojn per sia vango por administri buŝ-al-buŝan spiradon. Ŝi nomiĝas Malibu. Carlo komencas amaferon kun Malibu. Post luado de domo proksime de la oceano, Carlo trompas dolĉan sed naivan korpotrejniston Harry, la koramikon de Malibu, per kredado ke [[seksumado]] estas damaĝa al lia korpo. Li ankaŭ subaĉetas sinjorinon Lavinia, falsan metapsikistinon, kiu estas fakte viro, por malinstigi Harry revidi Malibu. Rod decidas doni al la persista Carlo taskon kiel naĝejvendisto. La amafero kun Laura estas malkovrita fare de la edzino de Rod Diane, kiu postulas eksgeedziĝon. Ĉar kverelo formiĝas kun ĉiu ĉeestanta, [[terglito]] kaŭzita de subita ŝtormo igas la domon de Carlo gliti laŭ [[klifo]]. Kiam ĉiu estas savita, ĉiu pariĝas kun la ampartnero, kiun tiu meritas. {{Intrigofino}} ==Geaktoraro kaj roluloj== * [[Tony Curtis]], Carlo Cofield * [[Claudia Cardinale]], Laura Califatti * Sharon Tate, Malibu * David Draper, Harry Hollard * Joanna Barnes, Diane Prescott * Robert Webber, Rod Prescott * Reg Lewis, Monstro * Mort Sahl, Sam Lingonberry * [[Edgar Bergen]], Madame Lavinia * Dub Taylor, Elektristo * Mary Grace Canfield, Seamstress * Holly Haze, Myrna * Sarah Selby, Ethyl * Julie Payne, Helen * Douglas Henderson, Henderson * Chester Yorton, Ted Gunder * Ann Elder, Millie Gunder ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.imdb.com/title/tt0061590/ en imdb] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1967]] [[Kategorio:Seksaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Erotikaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] ayjx946zegpdo9pzebxqhdis8rj927o Adam Wilkus 0 886258 9440750 9422556 2026-07-28T13:48:26Z Sj1mor 12103 9440750 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo | nomo = Adam Wilkus | dosiero = AdamWilkus Esperanto-evento.jpg | priskribo = Adam Wilkus invitas al Esperanto-evento dum novjara E-renkontiĝo en Bielsko-Biała | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = | vivloko = [[Kraków]], [[Pollando]] | nacieco = pola | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = 2004 }} '''Adam WILKUS''' estas pola [[esperantisto]], ekde marto 2023j. dum la du-jara oficperiodo li estis prezidanto de [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Laŭ profesio informadikisto. Laŭ ŝatokupo vojaĝemulo, kiu ŝatas la biciklan sporton, vagadon precipe en montaro kaj esploradon de naturo, precipe la [[ornitologio]]n. Li estas aŭtoro de kelkdek artikoloj en la lingvo Esperanto aperintaj en revuoj [[Pola Esperantisto]], Apudvistula Bulteno, [[Zagreba Esperantisto]], Kresko, [[Esperantisto Slovaka]], [[Juna Amiko]], [[Starto]], [[La Ondo de Esperanto]] kaj [[Norvega Esperantisto]]. Tradukanto de vojaĝimpresoj kaj beletro en la lingvon internacian. Kunaŭtoro de filmo pri Krakovo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.youtube.com/watch?v=UH5MDKGyf4I |titolo=Mia Asocio, Mia Urbo - Krakovo, Pollando|alirdato=2024-10-14 }}</ref>, kiu partoprenis la filmkonkurson "Mia Asocio, Mia Urbo - Konekte kun Esperantaj Organizoj". Kunlaboranto pri Katalogo de Esperanta Literaturo. Adam Wilkus loĝas en [[Krakovo]] kaj estas membro de [[Krakova Societo ESPERANTO]], [[Pola Esperanto-Asocio]], kaj [[Universala Esperanto-Asocio]]. Kunorganizanto de [[Esperantaj Tagoj de Krakovo]], Internacia Renkontiĝo sur la pinto [[Ĉantorio]] en la [[Beskida montaro]] kaj ofta partopreninto de Renkontiĝo de E-vojaĝantoj en Tatro-montaro apud la [[Poludnica (monto)|monto Poludnica]]. Aŭtoro de pluraj fotoekspozicioj, interalie pri la birdoringado kaj kunaŭtoro de Kvar sezonoj en Beskidy-montaro, premiito en la fotokonkurso Kroatio de via okulo (2025) organizata de Kroata Esperanta Asocio. Membro de Malgrandpollanda Ornitologia Societo helpanta pri birdoringado kaj naturprotektado. Fervora vaganto, kiu akiris ĉiujn montopintojn apartenantajn al la Krono de Pollando kaj multajn pintojn, kiuj apartenas al la kolektaĵo Krono de Eŭropa Unio. Li estas dimplomiĝinto de Silezia Teknologia Universitato en la Fakultato de Aŭtomatigo, Elektroniko kaj Informscienco kaj de post-diplomaj studoj ĉe AGH Universitato de Scienco kaj Teknologio en Krakovo. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.liberafolio.org/2020/03/11/esperantistoj-rakontas-pri-siaj-urboj-en-filmkonkurso-de-uea/ Esperantistoj rakontas pri siaj urboj en filmkonkurso de UEA] * [http://esperanto.zanet.pl/ekatalogo/ Katalogo de Esperanta Literaturo ] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/bibliografio2.jpg Titolpaĝo de eldonita surpapere nova versio de la katalogo] * [https://espero.bialystok.pl/eo/produkt/kun-dipatrino-sur-biciklo/?v=9b7d173b068d Kun Dipatrino sur biciklo. Vojaĝo al miraklaj bildoj, ikonoj kaj sanktaj fontoj de Podlaĥio] * [http://www.esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/ImpresojJuliajAlpoj/index.html Bjalistokaj Kajeroj n-ro 8 de 2018j.:Impresoj el Julia-Alpoj] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/ImpresojElLandoDeNesubenirantaSuno/index.html Impresoj el lando de nesubiranta suno – kovrilo de broŝuro] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2016&co=skandinavio Renkontiĝo de E-vojaĝantoj apud monto] [[Poludnica (monto)|Poludnica]] * [https://www.youtube.com/watch?v=kC0p3QTxtZA Unu el dek tri rakontoj de rabeno Naĥman el Braclavo ] == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * Kongresa Libro de 100-a Universala Kongreso de Esperanto, Lille, Francio, 25-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto 2015 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wilkus, Adam}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Krakovanoj]] lbpzvoj0cvmomw5akh05lcregs7w41f Cosmos (operaciumo) 0 893926 9440856 8973432 2026-07-28T18:59:51Z Sj1mor 12103 9440856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programaro}} '''Cosmos''' estas malfermkoda operaciuma evoluilaro kreita per [[C# (programlingvo)|C#]]-programlingvo. Cosmos enhavas la kompililon de Microsoft Intermediate Language ( IL2CPU ), kiu ebligas krei kompletajn aplikajn modulojn, inkluzive de bibliotekoj. NET Framework kaj la operaciumo Cosmos mem permesas krei ekfunkciigilojn, kiuj ne postulas eksteran OS por funkcii. La operaciumo povas esti ekfunkciigita de [[disketo]], [[USB-poŝmemorilo]], [[KD-ROM]], aŭ virtuala maŝino, kiu estas nuntempe subtenanta x86-arkitekturon. La sistemo celas C#, kaj povas esti uzata kun taŭgaj plimultaj lingvaĵoj kiel: [[Visual Basic]] kaj X# (postulas "puran" CIL- kompilon sen uzado de [[P/Invoke]]). Cosmos estas ĉefe celita por uzo nur kun [[Microsoft|Microsoft]] NET Framework.<!--, NEKOMPRENEBLA sed povas esti kompilita uzante Mono, fidante je la System-bloko.Fadenigado, klaso ReaderWriterLockSlim.--> Laŭ la retejo de Cosmos, ĝi estas nuntempe [[Retroakronimo]] por C# Open Source Managed Operating System (Malfermfonta Administrita Operaciumo en C#). Cosmos nun estas ilaroj kiuj permesas al aliaj programistoj facile krei siajn proprajn operaciumojn, aŭ funkcii kiel "[[Lego (ludilo)|Lego]]-"operaciumo". Ĝi ankaŭ funkcias kiel abstrakta tavolo, kiu kaŝas grandan parton de la interna aparataro. La nuna eldono de Cosmos estas ''Milestone 5'', sed laboro daŭras por estontaj eldonoj. Plimulto de la laboro je Cosmos-on nuntempe koncentriĝas pri evoluigado de la reto-interfaco, sed la sistemo jam subtenas kelkajn retajn kartojn kaj [[TCP-IP|TCP/IP-]] funkciojn. Nuntempe ekzistas du versioj de Cosmos: pli posta versio kun fontkodo, kaj liberigita versio konata kiel la kutima ilaro. La komenca versio estas destinita por tiuj, kiuj volas partopreni en la evoluo de la [[Kerno (operaciumo)|kerno]], dum la uzantkompleto estas destinita por tiuj kiuj volas uzi Cosmos por evoluigado de sia propra operaciumo. Iom da tempo antaŭ la liberigo de Milestone 3, al uzantoj estis rekomenditaj elŝuti la fontkodon, ĉar la antaŭa pakaĵo de ''Milestone 2'' estis malnoviginta. GRUB kiel ekŝargilo, sed antaŭe Syslinux kaj la supre menciita GRUB ankaŭ estis uzataj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Liberaj operaciumoj]] 38scs81z8vakwaw78nvsy60x2knwtcd Alessio Giordano 0 906944 9440999 9285503 2026-07-29T03:12:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440999 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo|nomo=Alessio Giordano|dosiero=[[Dosiero:Alessio Giordano 2026.jpg|185px]]|priskribo=En [[Ĉaŭdefono]], [[2026]]|pseŭdonomo=Sacha, Saŝa|loko de naskiĝo=[[Termoli]], [[Italio]]|nacieco=[[itala]]|loko de morto=|lingvoj=[[Esperanto]], termola, [[itala]], [[angla]], [[kartvela]], [[oseta]]|dato de naskiĝo=27-an de majo 1997 (27-jaraĝa)|alma mater=[[Universitato de Macerata]], [[Universitato de Pavia]], Universitata Instituto IUSS|profesio=esperantisto (2018-), esperantologo, verkisto, lingvisto, redaktoro, muzikisto}} '''Alessio GIORDANO''' (IFA: a.ˈle.sːjo ʤor.ˈdaː.no) naskiĝis la {{daton|27|majo|1997}} en [[Termoli]]. Li estas intelektulo kaj esperantisto edukita en la [[Itala lingvo|itala]], kunĉefredaktoro de [[Literatura Foiro]]<ref>Literatura Foiro – Pri ni: Redakcio; https://www.literaturafoiro.com/pri-ni/redakcio/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251017063845/https://www.literaturafoiro.com/pri-ni/redakcio/ |date=2025-10-17 }}</ref>, senatano<ref>HeKo 853 9-C, 17 dec 24 – ''Rezultoj de la skrutinioj por la Senato 2025-29''; https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29</ref> kaj vickonsulo pri klerigado<ref>HeKo 864 4-C, 14 feb 25 – ''Konsultiĝo de la Konsulino kun la formita Kapitulo''; https://www.esperantio.net/heko/konsultigxo-de-la-konsulino-kun-la-formita-kapitulo</ref> de la [[Esperanta Civito]]<ref>Esperanta Civito – Kapitulo; https://www.esperantio.net/kapitulo</ref>, estrarano de [[Itala Esperantista Junularo]]. Diplomiĝinte pri filozofio kaj lingvistiko en [[Italio]], Giordano estas ĝenerala sekretario de [[Itala Interlingvistika Centro]] kaj membro de [[Esperanta PEN-Centro]]. Profesie kaŭkazologo, li verkis por [https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/ Il Chiasmo], magazino de [[Enciclopedia Treccani]], kiun li redaktis dum kvar jaroj, ĝis 2022, kiam li iĝis honora redaktoro. Aŭtoro de pluraj artikoloj en internaciaj sciencaj revuoj<ref>Orcid – Alessio Giordano; https://orcid.org/0000-0001-8559-0625</ref>, li gvidis kursojn pri Esperantaj lingvo kaj kulturo en la [https://www.ghislieri.it Universitata Kolegio Ghislieri], en [[Pavio]]. == Akademia kariero == Alessio Giordano vizitis la italan liceon “Domenico Pace” en [[Moliso|Molizo]], en kiu li studis pedagogion kaj filozofion. La kompletigo de lia abiturienta itinero tiam aparte eĥis tra la itala medio pro intervjuo al li farita en ''[[La Stampa]]'', grava nacia gazeto, pro tio ke li prezentiĝis ĉe la fina ekzameno rekorde akirinte la maksimuman poentaron en ĉiuj fakoj<ref>La Stampa – F. Taddia (2016), ''All'esame con tutti 10''; https://www.lastampa.it/cultura/scuola/2016/06/17/news/all-esame-con-tutti-10-1.34989363/#google_vignette</ref>. En 2016 li aliĝis al la Universitato de [[Maĉerato|Macerata]], kie li ekstudis filozofion. Elĉerpinte la universitatajn ekzamenojn de la trijara studperiodo post unu jaro kaj duono, li okupis la restantan tempon partoprenante kursojn pri lingvistiko, kio tiom prosperis al li ke en 2019 li bakalaŭriĝis kun laŭdo per disertaĵo pri “[[Ergativo|Ergativeco]] ĉe la [[kartvela lingvaro]]”. Samjare li transloĝiĝis al [[Pavio]], estis akceptita ĉe [https://www.ghislieri.it Kolegio Ghislieri] kaj [https://www.iusspavia.it/it Universitata Instituto IUSS], federita kun la Institutoj [[Scuola Normale Superiore di Pisa|Normale]] kaj [[:it:Scuola_superiore_di_studi_universitari_e_di_perfezionamento_Sant'Anna|Sant’Anna]] en [[Pizo (Italio)|Pizo]]. Liaj interesoj iom post iom malkupliĝis de teoria lingvistiko al direkto de lingvopolitiko kaj lingvoplanado, pri kio temas lia dua disertaĵo “''Irondzinad''. La [[Oseta lingvo|oseta]] lingva identeco kaj la lingvopolitikoj en [[Osetio]]”. En 2022 li akiris kun laŭdo la diplomon IUSS, ekvivalentan al doktoreca titolo (el la art. 2, alineo 2, el la it. ''Decreto Ministeriale'' n. 1093, 23/09/2021), per disertaĵo “De la [[Skitio|skita]] ĝis la [[Oseta lingvo|oseta]]. Historia dialektologio kaj skribaj eksperimentoj”. == Esperantisteco == [[Dosiero:Kapitulo de la Esperanta Civito.jpg|eta|278x278ra|La Kapitulo de la [[Esperanta Civito]] (2025-2029) en [[Malago]].]] Alessio Giordano lernis [[Esperanto|Esperanton]] en [[2018]] per la reta kurso KIREK<ref>KIREK – Itala Esperanto-Federacio; https://ttt.esperanto.it/kirek/</ref> de [[Itala Esperanto-Federacio]]<ref>Federazione Esperantista Italiana (FEI); https://www.esperanto.it/it/</ref> kaj per ''Manuale di Esperanto'' (Manlibro pri Esperanto) de [[Bruno Migliorini]]; samjare partoprenis la 85-an italan kongreson de Esperanto, tiam en [[San-Marino]], danke al stipendio de IEF. Tuj poste, li startigis serion de intervjuoj al famaj esperantistoj, precipe el la itallingva medio, sed ne nur: [[Carlo Minnaja]]<ref>Il Chiasmo – A. Giordano (2020), ''Realizzare il «bel sogno dell'umanità». Intervista a Carlo Minnaja''; https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/iuss_esperanto.html</ref>, [[Giorgio Silfer]]<ref>Il Chiasmo – A. Giordano (2020), ''Sul popolo esperantiano. Colloquio con Giorgio Silfer''; https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/iuss_extra_silfer_ita.html</ref>, [[Davide Astori]]<ref>Il Chiasmo – A. Giordano (2020), ''L'interlinguistica e le lingue pianificate. Intervista a Davide Astori''; https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/IUSS_intervista_astori.html</ref>, [[Federico Gobbo]]<ref>Il Chiasmo – A. Giordano (2021), ''L'Esperanto in movimento: varietà sociolinguistiche e sviluppo diacronico. Intervista a Federico Gobbo''; https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/IUSS_Giordano_Gobbo.html</ref>, [[Javier Alcalde]]<ref>Il Chiasmo – A. Giordano (2021), ''L'Esperanto come movimento sociale. Intervista a Javier Alcalde''; https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/IUSS_Giordano_Alcalde.html</ref>, [[Claude Gacond]]<ref>Il Chiasmo – A. Giordano (2021), ''Il Centro di documentazione e ricerca sulla lingua internazionale. Intervista a Claude Gacond''; https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/Giordano_intervista_Gacond.html</ref>, [[Humphrey Tonkin]]<ref>Il Chiasmo – A. Giordano (2021), ''L'Esperanto in retrospettiva. Intervista ad Humphrey Tonkin''; https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/esperantoinretrospettiva.html</ref>. Ekde [[2020]], Alessio Giordano estas civitano de la [[Esperanta Civito]] kaj individua membro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]/[[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]]. De [[2022]] ankaŭ ordinara membro de [[Itala Esperanto-Federacio|IEF]] kaj [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]; la saman jaron, pro liaj scienca kaj redaktora aktivecoj, li estis kooptita al [[Esperanta PEN-Centro]], kiun li reprezentas ĉe eventoj de la junulara sekcio de [[Internacia klubo PEN|PEN Internacia]]. De 2021 ĝis 2025 li membris en la Ĝeneva reprezenta teamo de [[Universala Esperanto-Asocio]] ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Giordano akiris C1-diplomon pri Esperanto en 2021 kaj du diplomojn C2 en 2024 (laŭ la testadoj de [[Kultura Centro Esperantista|LTSEC]] kaj [[Edukado.net|KER-EC]]); en 2025 li trapasis la trian gradon de la [[Itala Instituto de Esperanto]]. Kune kun Lorena Bellotti, li estas delegito de [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) por reprezenti Esperanton ĉe la internaciaj kunsidoj de [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo|ALTE]] (Asocio de la Lingvotestistoj en Eŭropo). Ekde [[2020]] redaktoro pri lingvistiko por la revuo ''[[Literatura Foiro]]'', en [[2024]] vicĉefredaktoro, asista enpaĝigisto kaj reteja mastrumanto, aktiva ankaŭ en la librofako. Konstante kontribuas por ''Literatura Foiro'' kaj ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', de tempo al tempo ankaŭ por ''[[Heroldo de Esperanto]]'' kaj ''[[Heroldo komunikas|Heroldo Komunikas]]'' (HeKo). En 2026 li fariĝis kunĉefredaktoro. Li estis elektita senatano de la Esperanta Civito dum la mandato 2025-2029 kaj, la 31-an de marto 2025, dum la Parlamenta sesio en [[Malago|Málaga]], oni lin nomumis vickonsulo pri klerigado. Dum la [[Internacia Junulara Festivalo]] 2025 en [[Torricella (Umbrio)|Torricella di Magione]], li estis elektita estrarano de [[Itala Esperantista Junularo]]. Ekde aŭgusto 2025, li estas membro de [[Itala Instituto de Esperanto]]. En [[2025]] li gajnis la premion "Lina Gabrielli" de [[Itala Esperanto-Federacio]] pro la traduko de ''Arcadia'' de [[Jacopo Sannazaro]]. Alessio Giordano instruis Esperanton dum du jaroj, de 2021 ĝis 2022, ĉe la [https://www.ghislieri.it Universitata Kolegio Ghislieri] en Pavio, gvidante entute tri kursojn – po dudek kvin horoj – pri "Esperantaj Lingvo kaj Kulturo". Li konstruis kaj mastrumas la retejojn de ''[https://www.literaturafoiro.com Literatura Foiro]'' kaj (kun Gábor Deák Jahn) ''[https://kulturservo.esperantio.net Esperanta Kulturservo]''. == Esploroj == [[Dosiero:Giordano kartvela.jpg|eta|276x276ra|Deklamante en la [[Oseta lingvo|oseta]] dum [[Kultura Esperanto-Festivalo|KEF]] 2024, en la templo de [[Le Locle]].]] La ĉefa esplorobjekto de Giordano estas la [[oseta lingvo]], [[Irana lingvaro|irana]] idiomo parolata en la Respublikoj de Suda kaj Norda [[Osetio]], kiun en sia disertaĵo li difinis “tro kaŭkazeca por esti atentata de iranologoj kaj tro iraneca por esti studata de kaŭkazologoj”. Pri la temo li verkis plurajn artikolojn kaj nuntempe okupiĝas, kune kun Vittorio S. Tomelleri, profesoro en la [[Universitato de Torino]], pri la italigo de la tuta osetlingva poemaro de [[Kosta Ĥetagurov|Xetækgaty Leuany fyrt K’osta]] (1959-1906), plej grava nacia poeto kaj iniciatinto de la oseta literaturo, kaj pri la anglalingva editorado de la plurjara korespondado inter la hungarlingva judo Bernát Munk kaj la oseto Bajaty Uasilly fyrt Gappo. Kelkajn poemojn de K’osta li elosetigis por ''[[Literatura Foiro]]''. En 2019 Giordano studis la [[Kartvela lingvo|kartvelan]] kaj loĝis dum kvar monatoj en [[Tbiliso|Tbilisi]], kie li esploris ĉe la Kartvela Nacia Biblioteko kaj en la Ŝtata Universitato Ivane Javakhishvili. Tie li kolektis materialojn pri la kartvelaj [[Grekoj de la Ponto|greklingvaj]] minoritatoj, [[Svana kartvela lingvo|svanoj]] kaj [[ĉerkesoj]]. Pri la ĉerkesa lingvo, aparte pri la [[Kabarda lingvo|kabarda]] varianto, li dediĉis plurajn artikolojn kaj tradukojn de poemoj al la itala kaj Esperanto. Alessio Giordano okupiĝis ankaŭ pri lingvaj minoritatoj en sia denaska regiono, [[Moliso|Molizo]]. En 2021 li intervjuis Nicola Gliosca, ĉefa kaj sola verkisto en la [[Slavomolisano|moliz-kroata]] literaturo, registrante specimenojn de elparolo. Nuntempe li kolektas materialojn pri sia denaska lingvo, la [[Termoli|termola]]. Kun [[Giacomo Comincini]] li komentarias kaj elhispanigas ''Ideal Andaluz'' de [[Blas Infante]] al la itala kaj Esperanto. == Privata vivo == [[Dosiero:Treccani Giordano.png|eta|Alessio Giordano, ĵus preleginte pri Esperanto, dialogas kun Massimo Bray, ĝenerala direktoro de [[Enciclopedia Treccani]], en ĉeesto de la redakcio de Il Chiasmo (2019).]] Alessio Giordano estas [[Kviro|kvirgenrulo]], [[Aliseksemo|aliseksemulo]] kaj [[Pluramemo|pluramemulo]]. En Esperanto li elektas por si la pronomojn ''[[Liismo|li]]'' kaj [[Riismo|''ri'']], sen aparta prefero pri unu aŭ la alia<ref>Arta vivresumo – Alessio Giordano; https://kdrive.infomaniak.com/app/share/1555409/638d4b55-afdb-404b-89d4-c200589f0dff/preview/pdf/7</ref>. En 2021 li publike kontestis artikolon<ref>Accademia della Crusca – P. D'Achille (2021), ''Un asterisco sul genere''; https://accademiadellacrusca.it/it/consulenza/un-asterisco-sul-genere/4018</ref> de Paolo D'Achille, akademiano de [[Accademia della Crusca]], kiu kontraŭis la uzadon de inkluziva lingvaĵo en la itala. La respondo<ref>Il Chiasmo – A. Giordano (2021), ''Genere sociale e lingua italiana. Davvero un capitolo chiuso?''; https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/genere_sociale_e_lingua_italiana.html</ref> de Giordano aperis samjare ĉe [[Enciclopedia Treccani]] kaj inspiris la internajn lingvopolitikojn de pluraj junularaj italaj organizoj, inkluzive de la prestiĝa [https://riasissu.it/it/ RIASISSU] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250419221400/https://riasissu.it/it/ |date=2025-04-19 }}, kiu igis lin honora membro. Alessio Giordano estas membro de [https://www.mind-foundation.org MIND Foundation], ne-profitcela organizo kiu esploras kaj edukas pri la sekura uzado de psikedelaĵoj. Li verkis pri la temo plurajn artikolojn<ref>Orcid – Alessio Giordano; https://orcid.org/0000-0001-8559-0625</ref>, kaj en la itala kaj en Esperanto. == Kromaj interesoj == [[Dosiero:Alessio Giordano Ĉaŭdefono 2025.jpg|eta|285x285ra|Ludante [[Liro (muzikilo)|helenan liron]] dum la Lingva Kolokvo 2025 ĉe [[Kultura Centro Esperantista]], [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]].]] Alessio Giordano organizis kaj partoprenis plurajn aranĝojn proponante programerojn pri muziko kaj poezio. Li ludas [[Liro (muzikilo)|helenan liron]] konstruitan de familio Kourmantzis<ref>LUTHIEROS – Enter the Lyre World; https://luthieros.com/</ref>, en [[Tesaloniko|Saloniko]], per kiu li produktas kion li nomas “[[muzikoterapio]]”: <blockquote>«Mi dediĉas min al la reinterpreto de muzikaj heredaĵoj de la pasinteco, ĉefe de [[Klasika Grekio|Helaso]]. La liro estas mia ĉefa esprimilo kaj per ĝi mi klopodas elvoki en la aŭskultantaro la samajn sentojn kaj emociojn kiujn ĝi vekas en mi; tial mi konsideras mian arton kiel formon de terapio. Mi mem verkas kaj teknike muntas miajn komponaĵojn, el kio fontas muzika stilo karakterizita de arkaikaj sonoroj garnitaj per moderna stilo. La muziko de la liro fariĝas ponto inter la pasinteco kaj la nuntempo, inter la antikva kulturo kaj la moderna esprimivo. Ĉiu noto de mi ludata celas esti invito al vojaĝo tra tempo kaj spaco, al renkonto kun la emocioj kaj la memoroj nin muldantaj. Per mia muziko, mi intencas krei atmosferon de profunda kontakto inter la ludanto kaj la aŭskultanto, kie la melodio akordiĝas kun nia anima vibrado. Jen la vera esenco de mia aŭdaca arto: kunigi aktualon kaj tradicion, regalante la aŭskultantaron per sperto tiel persona kiel universala». (Alessio Giordano, el lia [https://kdrive.infomaniak.com/app/share/1555409/638d4b55-afdb-404b-89d4-c200589f0dff arta vivresumo])</blockquote> == Publikigoj == Kompleta listo de la publicaĵoj de Alessio Giordano konsulteblas ĉe liaj [https://orcid.org/0000-0001-8559-0625 Orcid] kaj [https://www.researchgate.net/profile/Alessio-Giordano-6 Research Gate]. Ĉi tie oni proponas nur limigitan liston enhavantan la sciencajn artikolojn: # Giordano, Alessio; Salvatori, Michele; Tomelleri, Vittorio Springfield. (2019). ''«Il cuore del nostro popolo è il mio campo arato» Tre poesie in lingua osseta di Kosta Chetagurov'', en: Comai, Giorgio; Frappi, Carlo; Pedrini, Giovanni; Rova, Elena (eld.). ''Armenia, Caucaso e Asia Centrale. Ricerche 2019'', Edizioni Ca’ Foscari, Venezia, pp. 255-276 [Eurasiatica. Quaderni di Studi su Balcani, Anatolia, Iran, Caucaso e Asia Centrale, 12]. [DOI: 10.30687/978-88-6969-340-3/013] # Tomelleri, Vittorio Springfield; Giordano, Alessio. (2019). ''On translating Kosta Chetagurov’s Iron Fændyr (Ossetian Harp) into Italian. Some observations'', en: “Proceedings of the V International Scientific Conference «Development of Georgian-Ossetian Relationship». 13-15 October. Tbilisi”, Ivane Javakhishvili Tbilisi State University Press, Tbilisi, pp. 149-153. [ISBN: 978-9941-13-905-5] # Tomelleri, Vittorio Springfield; Salvatori, Michele; Giordano, Alessio. (2020). ''Kosta Chetagurov. Četyre Vremeni Goda. Interlinearnyj morfosintaksičeskij analiz i perevod na ital’janskij'', en: “Izvestija SOIGSI”, 35/74: 71-82. [DOI: 10.23671/VNC.2020.74.58006] # Giordano, Alessio. (2020). ''Alcune considerazioni sulla situazione attuale della lingua svana. Breve storia degli studi e pianificazione linguistica'', en: Frappi, Carlo; Sorbello, Paolo (eld.). ''Armenia, Caucaso e Asia Centrale. Ricerche 2020'', Edizioni Ca’ Foscari, Venezia, pp. 161-181. [DOI: 10.30687/978-88-6969-453-0/008] # Giordano, Alessio; Salvatori, Michele; Tomelleri, Vittorio Springfield. (2020). ''«Da qualche parte si veglia ancora...». La poesia «Сидзӕргӕс» di Kosta Chetagurov'', en: Frappi, Carlo; Sorbello, Paolo (eld.). ''Armenia, Caucaso e Asia Centrale. Ricerche 2020'', Edizioni Ca’ Foscari, Venezia, pp. 51-90. [DOI: 10.30687/978-88-6969-453-0/003] # Tomelleri, Vittorio Springfield; Salvatori, Michele; Giordano, Alessio. (2020). ''Kosta Chetagurov. Četyre Vremeni Goda. Interlinearnyj morfosintaksičeskij analiz i perevod na ital’janskij'', en: Magometov, Achurbek Alichanovič (eld.). ''Puskaja ne znaet pokoja tvorec!'', SOGU im. K.L. Chetagurova, Vladikavkaz, pp. 8-21. [ISBN: 978-5-00081-307-3] # Giordano, Alessio Sacha. (2021). «''Rompete i muri tra i popoli!». La vocazione umanitaria di Ludwik Łazarz Zamenhof'', en: Baiocco, Elisa; Coco, Mariagrazia (eld.). ''Oltre il confine'', EUM, Macerata, pp. 71-78. [ISBN: 978-88-6056-740-6] # Tomelleri, Vittorio Springfield; Giordano, Alessio. (2021). ''La poesia'' Dodoj ''[Додой] di Xetægkaty Leuany fyrt K’osta. Censura, edizione e tradizione orale, con commento linguistico e traduzioni'', en: Artoni, Daniele; Frappi, Carlo; Sorbello, Paolo (eld.). ''Armenia, Caucaso e Asia Centrale. Ricerche 2021'', Edizioni Ca’ Foscari, Venezia, pp. 101-139. [DOI: 10.30687/978-88-6969-550-6/006] # Giordano, Alessio. (2022). ''Prefaco al la esperanta eldono'', en: de Saussure, Ferdinand. ''Kurso de ĝenerala lingvistiko'', LF-koop, La Chaux-de-Fonds, pp. IV-XVIII. [ISBN: 3-906595-28-5] # Giordano, Alessio. (2023). ''Préface à l'édition du "Cours de linguistique générale" en espéranto'', en: "Cahiers Ferdinand de Saussure", 76: 245-256. [DOI: 10.47421/CFS_76_245-253] # Giordano Alessio; Pita, Fernando (2023), ''La traduction en espéranto du CLG'', en: "Cahiers Ferdinand de Saussure", 76: 239-244. [DOI: 10.47421/CFS_76_239-244] ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Navigilo2 |titolo = Kapitulanoj de la [[Esperanta Civito]] [[Dosiero:Esperanta Civito - blazono.png|20px|<center>la blazono de la Esperanta Civito]] | state = autocollapse | stilo de listoj = text-align:left; background-color:#FAFAFA; color:Black | stilo de paraj = background-color:#f0f0f0; color:Black |listeromarkilo1 = &#124; |grupo1 = |listo1 = Lorena Bellotti&nbsp;&#124; Manuela Blanco&nbsp;&#124; [[Giacomo Comincini]]&nbsp;&#124; Rubèn Fernàndez&nbsp;&#124; [[Alessio Giordano]]&nbsp;&#124; Miroslava Kirova&nbsp;&#124; [[Giorgio Silfer]]&nbsp;&#124; }}{{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Giordano, Alessio}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] jxfp6aymu8dqwpkifde0aqpllcertrr Carol Gilligan 0 910999 9440981 9355366 2026-07-29T02:52:47Z Sj1mor 12103 9440981 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Carol GILLIGAN''' (naskita la 28-an de novembro 1936 en [[Novjorko]]) estas usona [[psikologo]], [[filozofo]] kaj [[Feminismo|feminisma]] [[etikisto]], fondinto de la "etiko de zorgado". Gilligan estas plej konata pro sia libro ''In a Different Voice: Psychological Theory and Women's Development'' (Harvard University Press, Kembriĝo, MA 1982) en kiu ŝi malkonsentas kun la interpreto de Lawrence Kohlberg pri rezultoj de [[eksperimenta psikologio]] koncerne la supozeble diferencigitan moralan evoluon de knabinoj kaj knaboj. En 1997 ŝi fariĝis la unua profesorino pri genraj studoj ĉe la [[Universitato Harvard]] de UMSNH. Li antaŭenigis la tiel nomatan etikon de zorgo ''kontraste'' al la etiko de justeco. En 1996, ŝi estis nomita unu el la 25 plej influaj homoj en Usono fare de la revuo Time. <ref name="boston">{{cite news|url=https://www.bostonglobe.com/ideas/2012/06/23/carol-gilligan/toGqkSSmZQC3v4KhFyQ5bK/story.html|title=Carol Gilligan's Persistent 'Voice'|last=Graham|first=Ruth|date=la 24an de junio 2012|work=[[The Boston Globe]]|access-date=la 9-an de januaro 2018}}</ref> == La etiko de zorgado == Laŭ la eduka psikologo Lawrence Kohlberg, ekzistas ses niveloj de homa morala evoluo: (a) tiu, en kiu oni kredas, ke la ĝusta afero farenda estas obei kaj eviti punon; (b) la individua instrumenta interŝanĝo kiu kontentigas la bezonojn de kaj la petanto kaj la donanto; (c) tiu de interesoj, rilatoj kaj konformiĝo en homa reciprokeco; (d) stadio de socia [[konformeco]] kaj konservado de konscio; (e) primaraj rajtoj kaj la socia aŭ servaĵa kontrakto estas respektataj, (f) kaj la akiro de universalaj etikaj principoj. Kohlberg observis, ke dekunujaraj knabinoj atingis nur nivelon (c), dum knaboj jam evoluigis moralajn kapablojn taŭgajn por niveloj (d) aŭ (e). Li interpretis ĉi tiujn rezultojn kiel formon de morala malforteco flanke de virinoj. Ĉi tiu filozofo kritikas Kohlberg-on, dirante ke lia teorio malsamas inter viroj kaj virinoj. Gilligan, kiu helpis Kohlberg mem en iuj el liaj esploroj, respondis en la menciita libro argumentante, ke infanoj de malsamaj seksoj pensas malsame kaj ke tio ne signifas, ke virinoj havas pli malgrandajn kapablojn por morala rezonado. Virinoj, laŭ Gilligan, prioritatigas ligojn kun aliaj kaj zorgadajn respondecojn super la abstrakta plenumado de devoj kaj la ekzercado de rajtoj. Parto de la inspiro por [[Unuseksemo|unuseksema]] [[Eduko|edukado]] venas de feminismaj akademiuloj kaj verkistinoj kiel Gilligan. La verko de Carol Gilligan inspiris feminisman pacifistan stipendion per pledado ne por ne-agado sed por agado kiu estas neperforta, ne-detrua, kuntekst-sentema, ne princip-sentema, kaj zorgema ĉefe. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120716194242/http://www.webster.edu/~woolflm/gilligan.html Biografio de Gilligan] ĉe [[Universitato Webster]] * [http://www.feminist.com/resources/artspeech/interviews/carolgilligan.html Konversacio kun Carol Gilligan] * [http://www.feministvoices.com/carol-gilligan/ Profilo de Carol Gilligan ĉe la Psychology's Feminist Voices]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200222000000/https://web.archive.org/web/20200222094212/http://www.feministvoices.com/carol-gilligan |date=2020-02-22 }} la 22a de februaro 2020 {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Gilligan, Carol}} [[Kategorio:Judaj filozofoj]] [[Kategorio:Usonaj filozofoj]] [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] [[Kategorio:Usonaj etikistoj]] [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Feminismaj filozofoj]] [[Kategorio:Usonaj feminismaj verkistoj]] [[Kategorio:Postmodernismaj feministoj]] 8ivncml15s0io0quol8wuhjverkb09s Sebaldo el Nurenbergo 0 912454 9440846 9126035 2026-07-28T18:50:03Z Sj1mor 12103 9440846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Sebaldo, de [[Sebastiano del Piombo]], 1509)}} '''Sebaldo el Nurenbergo''' (latine: ''Sebaldus Norimbergensis''; vivante en la 8-a jarcento kiel [[ermito]] en la ĉirkaŭaĵoj de [[Nurenbergo]] - sed kelkaj supozis ke li mortis nur inter 1039 kaj 1056) estis [[germanio|germana]] sanktulo. Li estas urbopatrono de Nurenbergo: lian festotagon en la 19-a de aŭgusto festis ankaŭ fideluloj en la episkoplandoj de [[Bamberg]] kaj [[Eichstätt]]. La du aliaj urbopatronoj estas [[Laŭrenco de Romo]] kaj [[Deokaro]]. Sebaldo havas ermitejon eble tie, kie en [[Fürth]] troviĝas nun la preĝejo Sankta Petro kaj Paŭlo kaj animzorgantis en la nurenberga kvartalo Reichswald. Kelkaj eĉ parolas pri ties dana reĝa origino: post 15 jaroj li vizitis pilgrime [[Romo]]n, dum kio okazis diversaj mirakloj. La pia memorado de Sebaldo komenciĝis antaŭ 1072. Ĝis 1372 konstruiĝis supre de la tombo sebalda ĥorejo de la [[Sankta Sebaldo (Nurenbergo)|Sebaldo-kirko]]. La konsilantaro urba ja ĉiam apogis ties memoron kiel regionan specialaĵon. [[Peter Vischer]], fergisisto elstara, kreis inter 1508 kaj 1519 la bronzan keston por la sebalda sarkofago, laŭ plano de Adam Kraft. Laŭdire malsupran kaŭran transiron sanigas malsanetojn. La blinda paroĥestro Forĉammer, post kiam li en 1736 donacis Sebaldan tombejkapelon den [[Dietfurt]], saniĝis En marto 1425 lia papa moŝto [[Marteno la 5-a]] kanonizis lin, baziĝante sur skribaĵoj de nurenberga senditaro. Ilia ĉefa argumentado estis la fakto de dum kvin jarcentoj okazis saniĝoj post porpetoj faritaj al Sebaldo. Atributoj ikonografiaj de Sebaldo estas, krom modelo de lia kirko, [[rozario]] kaj [[Jakobo la pli aĝa|jakoba]] konko. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://www.heiligenlexikon.de/BiographienS/Sebaldus_von_Nuernberg.htm leksikono ekumenisma pri sanktuloj] *[https://de.wikisource.org/wiki/Sebaldus_von_N%C3%BCrnberg Vikifontaro] *[https://www.wgsebald.de/seb/seb.html fotoj pri la sebalda tombo] *Seibert, Hubertus: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd118795910.html#ndbcontent "Sebald"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 24 (2010), p. 105-106 [[kategorio:Germanaj sanktuloj]] [[kategorio:Nurenbergo]] [[kategorio:Ermitoj]] [[kategorio:Mortintoj en la 8-a jarcento]] idox27go8rywm8kl45f0g60npvrloqh Larĝbeka kakatuo 0 912880 9440718 9305426 2026-07-28T13:08:34Z Couiros22 113344 9440718 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro = pink |nomo = Larĝbeka kakatuo |dosiero = Carnaby's Black Cockatoo 1.jpg |larĝo de dosiero = 250ra |priskribo de dosiero = |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]] |familio = ''[[Cacatuidae]]'' |subfamilio = ''Calyptorhynchinae'' |subfamilio aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1853 |genro = ''[[Zanda]]'' |genro aŭtoritato = [[Gregory Mathews|Mathews]], 1913 |specio = '''Larĝbeka kakatuo''', ''Z. latirostris'' |dunomo = ''Zanda latirostris'' |specio aŭtoritato = ([[Ivan Carnaby|Carnaby]], 1948) |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=redlist>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2022 |title=''Zanda latirostris'' |page=e.T22684733A212974328 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T22684733A212974328.en}}</ref> |mapo de vivoteritorioj = Bird range for Calyptorhynchus latirostris-8.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Larĝbeka kakatuo''' (''Zanda latirostris'') '''Larĝbeka kaliptorinko''' aŭ '''Kakatuo de Carnaby''' estas granda [[kakatuo]] indiĝena de sudokcidenta [[Aŭstralio]]. Ĝi estis priskribita en 1948 fare de la [[natura historio|natursciencisto]] [[Ivan Carnaby]]. Ĝi estas 53–58 cm longa, havas mallongan [[kresto (plumoj)|kreston]] kapoverte, ĝia [[plumaro]] estas ĉefe griznigra, kaj havas elstarajn vangareojn kaj blankan vostobendon. La korpoplumojn havas blankajn bordojn, kio havigas skvamecan aspekton. [[Seksa dimorfismo#Birdoj|Plenkreskaj maskloj]] havas malhelgrizan [[beko]]n kaj rozkolorajn okulringojn. Plenkreskaj inoj havas ostokoloran bekon, grizajn okulringojn kaj orelareojn kiuj estas pli palaj ol tiuj de maskloj. Tiu ĉi kakatuo kutime demetas unu ĝis du ovojn. Ĝenerale necesas 28 ĝis 29 tagoj por ke la ino kovu la ovojn, kaj la idoj elnestiĝas dek ĝis dek unu semajnojn post eloviĝo. La idoj restas kun la familio ĝis la sekva [[reprodukta sezono]], kaj foje eĉ pli longe. La familio forlasas la nestejon post kiam la idoj elnestiĝas ĝis la sekva jaro. La nigra kakatuo de Carnaby formas grupojn kiam ili ne reproduktiĝas, kaj birdoj en pli sekaj vivejoj kutime estas pli migrantaj ol tiuj en pli malsekaj. Ĝi [[Birdoflugo|flugas]] per profundaj kaj malrapidaj flugilbatoj, ĝenerale alte super arboj. Semoj de plantoj de la familioj ''Proteacoj'' kaj, malpli grandparte, ''Mirtacoj'' formas grandan parton de ĝia dieto. La nigra kakatuo de Carnaby nestumas en kavaĵoj situantaj alte en arboj kun sufiĉe grandaj diametroj, ĝenerale [[eŭkalipto]]j. Kun granda parto de ĝia vivejo [[Habitatoperdo|perdita]] pro [[senarbarigo]] kaj disvolvigo kaj minacata de plia [[habitatodetruo]], la nigra kakatuo de Carnaby estas listigita kiel [[endanĝerigita specio]] fare de la [[Registaro de Aŭstralio|Federacia]] kaj [[Okcidenta Aŭstralio|Okcident-Aŭstralia]] registaroj. Ĝi ankaŭ estas klasifikita kiel endanĝerigita fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Kiel plej multaj [[papago]]j, ĝi estas protektita de [[CITES]], internacia interkonsento kiu malpermesas komercon, eksportadon kaj importadon de listigitaj naturkaptitaj specioj. ==Taksonomio kaj nomigo== La nigra kakatuo de Carnaby kaj la [[kakatuo de Baudin]] iam estis konataj kolektive kiel la ''blankvosta nigra kakatuo'' (''Calyptorhynchus baudinii'') ĝis ili estis formale klasifikitaj kiel apartaj specioj. En raporto de 1933 pri la birdoj de Lago Grace, la okcident-aŭstralia natursciencisto Ivan Carnaby skribis pri distinga populacio de blankvostaj nigraj kakatuoj, kiujn li nomis ''[[Mali-habito|mallee]]'' nigraj kakatuoj. Ĉi tiuj birdoj vivis en ''[[Mali-habito|mallee]]'' kaj sablebenaĵoj, uzante siajn grandajn bekojn por fendi lignecajn semkapsulojn; la tipa formo havis longan mallarĝan bekon, kiun ĝi uzis por ĉerpi eŭkaliptajn semojn el la semkapsuloj de ''marri'' (''Corymbia calophylla'').<ref>{{cite journal|last1=Carnaby|first1=Ivan C.|title=The Birds of the Lake Grace District, W.A.|journal=Emu|date=1933|volume=33|issue=2|pages=103–09|doi=10.1071/MU933103|bibcode=1933EmuAO..33..103C }}</ref> Li klasifikis la grandbekan formon kiel subspecion de la blankvosta nigra kakatuo en 1948, donante al ĝi la nomon ''Calyptorhynchus baudinii latirostris''.<ref>{{cite journal|title=Variation in the White-tailed Black Cockatoo|last1=Carnaby|first1=Ivan C.|year=1948|journal=Western Australian Naturalist|volume=1|pages=136–38}}</ref> La epiteto ''latirostris'' devenas de la latina ''latus'' ("larĝa") kaj ''rostrum'' ("beko").{{sfn|Gray|Fraser|2013|p=127}} La [[holotipo|holotipa]] specimeno estas el Hopetoun, Okcidenta Aŭstralio.<ref>{{cite journal |last1=Rowley |first1=I. |name-list-style=amp |last2=Kirwan |first2=G. M. |year=2018 |title=Short-billed Black-cockatoo (''Zanda latirostris'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D. A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |website=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |doi=10.2173/bow.slbblc1.01.1 |url=https://www.hbw.com/node/54411 |access-date=28a de Aŭgusto 2018|url-access=subscription }}</ref> Inter la nigraj kakatuoj, la du okcident-aŭstraliaj blankvostaj specioj (nigraj kakatuoj de Carnaby kaj Baudin), kune kun la [[flavvosta nigra kakatuo]] (''Z. funerea'') de orienta Aŭstralio, formas la genron ''Zanda''. La du ruĝvostaj specioj, nome ruĝvosta nigra kakatuo (''C. banksii'') kaj brilnigra kakatuo (''C. lathami''), formas la genron ''Calyptorhynchus''. La tri specioj de ''Zanda'' antaŭe estis inkluditaj en ''Calyptorhynchus'' (kaj ankoraŭ estas laŭ iuj aŭtoritatoj), sed nun estas vaste lokigitaj en propran genron pro profunda genetika diverĝo inter la du grupoj.<ref>{{cite journal |last1=White |first1=Nicole E. |last2=Phillips |first2=Matthew J. |last3=Gilbert |first3=M. Thomas P. |last4=Alfaro-Núñez |first4=Alonzo |last5=Willerslev |first5=Eske |last6=Mawson |first6=Peter R. |last7=Spencer |first7=Peter B.S. |last8=Bunce |first8=Michael |title=The evolutionary history of cockatoos (Aves: Psittaciformes: Cacatuidae) |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |date=Junio 2011 |volume=59 |issue=3 |pages=615–622 |doi=10.1016/j.ympev.2011.03.011|pmid=21419232 |bibcode=2011MolPE..59..615W |url=https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/4397/ |url-access=subscription }}</ref> La du genroj malsamas laŭ vostokoloro, kapbildo, manĝopetaj alvokoj de junuloj kaj la grado de [[seksa dimorfismo]]. Maskloj kaj inoj de ''Calyptorhynchus'' ''[[sensu stricto]]'' diferencas rimarkeble laŭ aspekto, dum tiuj de ''Zanda'' havas similan plumaron.{{sfn|Christidis|Boles|2008|pp=150–151}} La tri specioj de la genro ''Zanda'' estis diverse konsiderataj kiel du, poste kiel ununura specio dum multaj jaroj. Dum la [[1970-aj jaroj]], la aŭstralia ornitologo [[Denis A. Saunders|Denis Saunders]] analizis la du blankvostajn [[taksono]]jn kaj trovis, ke la kakatuo de Baudin havas pli longajn flugilojn, kaj pli larĝan kaj altan kranion ol la kakatuo de Carnaby. Krome, ne estis koincido en la gamo de bekolongoj.<ref name="Saunders74">{{cite journal|last1=Saunders|first1=Denis A.|title=Subspeciation in the White-tailed Black Cockatoo, Calyptorhynchus baudinii, in Western Australia|journal=Wildlife Research|date=1974|volume=1|issue=1|pages=55–69|doi=10.1071/WR9740055|bibcode=1974WildR...1...55S }}</ref> En artikolo de 1979, Denis Saunders elstarigis la similecon inter la mallongbeka kaj la suda raso ''xanthanota'' de la flavvosta kaj traktis ilin kiel ununuran specion, kun la longbeka kiel aparta specio. Li proponis, ke Okcidenta Aŭstralio estis koloniigita du apartajn okazojn, unufoje de [[komuna praulo]] de ĉiuj tri formoj (kiu fariĝis la longbeka nigra kakatuo), kaj poste de tio, kio fariĝis la mallongbeka nigra kakatuo.<ref name="Saunders79">{{cite journal|last=Saunders|first=D. A.|author-link=Denis A. Saunders|url= https://www.researchgate.net/publication/263001562 |title=Distribution and taxonomy of the White-tailed and Yellow-tailed Black-Cockatoos ''Calyptorhynchus'' spp.|year=1979|journal=Emu|volume=79|issue=4|pages=215–27|doi=10.1071/MU9790215|bibcode=1979EmuAO..79..215S }}</ref> Tamen, analizo de proteinaj [[aloenzimo]]j publikigita en 1984 rivelis, ke la du okcident-aŭstraliaj formoj estas pli proksime parencaj unu al la alia ol al la flavvosta,<ref name=adams1984>{{cite journal|last1=Adams|first1=M. |last2=Baverstock|first2=P. R. |last3=Saunders|first3=D. A.|last4=Schodde|first4=R. |author-link4=Richard Schodde|last5=Smith|first5=G. T.|year=1984|url= https://www.researchgate.net/publication/248901309 |title=Biochemical systematics of the Australian cockatoos (Psittaciformes: Cacatuinae)|journal=Australian Journal of Zoology |volume=32|issue=3|pages=363–77|doi=10.1071/ZO9840363}}</ref> kaj la konsento de tiam estis trakti ilin kiel tri apartajn speciojn.{{sfn|Christidis|Boles|2008|pp=150–151}} La du specioj de blankvostaj kakatuoj estis nomitaj mallongbekaj kaj longbekaj nigraj kakatuoj en sciencaj verkoj, tamen ili estis nomitaj nigraj kakatuoj de Carnaby kaj Baudin en Okcidenta Aŭstralio. Tial ornitologoj [[Les Christidis]] kaj Walter Boles instigis la uzon de la lastaj du nomoj.{{sfn|Christidis|Boles|2008|pp=150–151}} La ​​[[Internacia Unio de Ornitologoj]] akceptis tiun sugeston kaj uzas tiujn nomojn kiel siajn oficialajn [[ordinara nomo|ordinarajn nomojn]].<ref>{{cite journal|last1=Gill|first1=Frank|last2=Donsker|first2=David|title=Parrots & cockatoos|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/|website=IOC World Bird List|access-date=19a de Majo 2017|doi=10.14344/IOC.ML.7.2|date=20a de Aprilo 2017|doi-access=free}}</ref> La loka popolo ''Noongar'' ne distingas inter la kakatuoj de Carnaby kaj de Baudin. Registritaj nomoj de iliaj lingvoj estas ''ngolyenok'', ''ngoolyoo'' (el Northampton, pli sude), kaj ''G'noo-le-a'' (el [[Geraldton]] pli norde).<ref>{{cite journal|last=Abbott|first=Ian|title=Aboriginal names of bird species in south-west Western Australia, with suggestions for their adoption into common usage|year=2009|journal=Conservation Science Western Australia Journal|volume=7|issue=2|pages=213–78 [251]|url=http://www.dpaw.wa.gov.au/images/documents/about/science/cswa/articles/14.pdf}}</ref> ==Aspekto== [[Image:Calyptorhynchus latirostris -Taronga Zoo (female)-8a.jpg|thumb|left|Ino en Bestoĝardeno Taronga, [[Sidnejo]], Aŭstralio]] [[File:Calyptorhynchus latirostris Carnaby gnangarra.jpg|thumb|right|Ino fluganta kaj masklo ripoze surarbe.]] La kakatuo de Carnaby longas 53–58 cm kun enverguro de 110 cm, kaj pezas 520–790 gramojn. Ĝi estas plejparte grizecnigra, kun mallarĝa helgriza skvameco produktita de mallarĝaj blankecaj randoj ĉe la pintoj de malhelaj plumoj.{{sfn|Higgins|1999|p=79}} La skvameco estas pli elstara ĉe la kolo. Ĝi havas kreston de 2,5–3 cm longaj plumoj sur sia kapo, kiuj formas mallongan kreston, kiu povas esti levita kaj mallevita,{{sfn|Higgins|1999|p=87}} kaj elstaran blankecan plummakulon sur sia vango. Ĝiaj flankaj vostoplumoj estas blankaj kun nigraj pintoj, kaj la centraj vostoplumoj estas tute nigraj. La irisoj estas malhelbrunaj kaj la kruroj brungrizaj. Ĝia beko estas pli mallonga kaj pli larĝa ol tiu de la proksime parenca kaj simila [[kakatuo de Baudin]]; la du speciojn ofte malfacilas distingi en naturo.{{sfn|Higgins|1999|p=79}} La plenkreska masklo havas malhelgrizan bekon kaj rozkolorajn okulringojn. La plenkreska ino havas ostokoloran bekon, grizajn okulringojn kaj orelareojn, kiuj estas pli blankaj kaj pli distingaj ol tiuj de la masklo. La plumoj de ĝiaj malsupraj partoj kaj subflugilaj kovriloj havas pli grandajn blankajn randojn ol tiuj de la masklo, kio kondukas al pli strieca aŭ ondumeca padrono de ĝia plumaro. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas iom pli helaj ol tiuj de la masklo.{{sfn|Higgins|1999|p=79}} [[Mudo|Mudoŝanĝo]] ŝajne okazas laŭ etapoj fine de la somero — iam inter januaro aŭ februaro kaj aprilo aŭ majo, kaj estas malbone konata.{{sfn|Higgins|1999|p=88–89}} Junuloj havas ostokoloran bekon, grizajn okulringojn, kaj malpli da blanko en la vostoplumoj.{{sfn|Forshaw|2006|loc=plate 1}} Ili povas esti distingitaj ankaŭ per siaj konstantaj petegaj vokoj.{{sfn|Higgins|1999|p=79}} Ne eblas distingi la seksojn ĝis la beko de la masklo komencas malheliĝi. Ĉi tio komenciĝas kiam la masklo estas ĉirkaŭ unu-jaraĝa, kaj kompletiĝas iam post du jaroj.{{sfn|Higgins|1999|p=88–89}} == Bildoj == <gallery> Calyptorhynchus latirostris -Albany, Western Australia, Australia-8.jpg|Karnabiaj nigraj kakatuoj formas grandajn grupojn for de la reprodukta sezono. Short Billed Black Cockatoo Feeding.jpg|Ino manĝanta ĉe Kings Park. </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Cititaj tekstoj == * Forshaw, Joseph M.; William T. Cooper (2002). ''Australian Parrots'' (3a eld.). Robina: Alexander Editions. ISBN 978-0-9581212-0-0. * Flegg, Jim (2002). ''Birds of Australia: Photographic Field Guide''. Sydney: Reed New Holland. ISBN 978-1-876334-78-9. * Lendon, Alan H. (1973). ''Australian Parrots in Field and Aviary''. Angus & Robertson. ISBN 978-0-207-12424-2. * Garnett, S. (1993) ''Threatened and Extinct Birds of Australia''. RAOU. National Library, Canberra. ISSN 0812-8014 * Higgins, P.J. (1999). ''Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds''. Volume 4: Parrots to Dollarbird. Melbourne, Victoria: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-553071-1. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons|Zanda latirostris}} {{Wikispecies|Zanda latirostris}} {{Portalo|Birdoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Kakatuedoj]] ev4xh4nqx9s0hb7ih925xandphqn5fo Benedetto Montagna 0 914552 9440853 9308247 2026-07-28T18:58:54Z Sj1mor 12103 9440853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[File:Benedetto Montagna Orpheus.jpg|thumb|Gravuraĵo pri [[Orfeo]].]] <!-- No infobox please! All main info unknown --> '''Benedetto MONTAGNA''' (ĉ. 1480–1555/58) estis itala gravuristo kaj [[pentristo]]. ==Biografio== Montagna naskiĝis en [[Vicenza]], filo de ĉefa pentristo de la urbo, nome Bartolomeo Montagna, kun kiu li trejniĝis kaj eble li pluigis liajn verkojn. Liaj proksimume 53 kuprogravuraĵoj ŝajne estis produktitaj en la periodo de ĉirkaŭ 1500 ĝis lia patro mortis en 1523 kaj li heredis la metiejon; en tiuj jaroj li estis "la plej produktiva gravuristo de sia generacio en norda Italio".<ref>Richardson</ref> Li estris la metiejon almenaŭ ĝis la 1540-aj jaroj, sed liaj pentraĵoj postrestis kompare al la evoluo de italaj stiloj, ĉar ili plejparte sekvas la stilon de lia patro, malpli sukcese. Multaj ne pluvivas. Liaj gravuraĵoj estas ĝenerale konsideritaj tre gravaj fare de arthistoriistoj.<ref>Sheehan, 307, 311; Zucker, 82 ("pictures of no great merit"); Richardson ("As a painter, he is of merely local significance. His style is based on his father’s, with some admixture from contemporaries such as Moretto, Pordenone and Domenico Campagnola. He is more important, however, as an engraver"); BM</ref> Li gravuris ĉefe temojn el la [[klasika mitologio]], kun meza periodo de multaj religiaj temoj ĉirkaŭ 1506–12.<ref>Hind, 68; Sheehan, 309, 318; Richardson</ref> ==Galerio== <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Benedetto Montagna 3.jpg|La ''Nasko de [[Adoniso]]'', kiu aperas el arbo helpita de du virinoj File:A satyr family.jpg|Familio de [[satiruso]]j File:Benedetto Montagna 2.jpg|Riverdio sidanta kun fluanta urno, kaj flugilhava genio apud li File:Benedetto Montagna 4.jpg|La ''[[Eŭropa|Rabo de Eŭropa]]'', kiu estas sidonta sur la taŭro, kiun kronas kunulo File:Montagna Venus.jpg|Venuso File:St Jerome seated beneath an arch of rock.jpg|[[Hieronimo el Stridono|Sankta Hieronimo]] side sub rokarko File:Benedetto Montagna Agony.jpg|La ''[[Angoro en la Ĝardeno]]'', ĉ. 1506-07 File:Benedetto montagna, madonna col bambino tra i ss. pietro, francesco, antonio da padova e paolo, 02.jpg|''Madono kun Sanktuloj'', pentraĵo </gallery> ==Notoj== {{Referencoj}} ==Referencoj== {{Commons category|Benedetto Montagna}} * "Benezit", "Montagna, Benedetto" en Benezit Dictionary of Artists, Oxford Art Online, [[Oxford University Press]], alirita la 23an de Januaro, 2017, [http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/benezit/B00124753] * "BM", [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG39204 British Museum, biografio] * Arthur Mayger Hind (1923), ''A History of Engraving and Etching'', 1923, Houghton Mifflin Co., represita ĉe Dover Publications, 1963, {{ISBN|0486209547}} * Landau, David, kaj Parshall, Peter. ''The Renaissance Print'', Yale, 1996, {{ISBN|0300068832}} * Richardson, Francis L., "Montagna." Grove Art Online, Oxford Art Online. Oxford University Press. Web. 19 Jan. 2017, [http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T059218pg2 subscription required] * Sheehan, Jacquelyn L., en: Jay A. Levinson (eld.) ''Early Italian Engravings from the National Gallery of Art'', [[National Gallery of Art]], Washington (katalogo), 1973, LOC 7379624 * Zucker, Mark J., en K.L. Spangeberg (eld), ''Six Centuries of Master Prints'', Cincinnati Art Museum, 1993, {{ISBN|0931537150}} ==Plua bibliografio== *Zucker, M. J., ''Early Italian Masters'' (1980), 25 [XIII/ii] de ''The Illustrated Bartsch'', eld. W. Strauss (New York, 1978–), pp.&nbsp;198–230; Commentary (1984), pp.&nbsp;385–432 *''Benedetto e Bartolomeo Montagna e i grandi maestri dell’incisione europea del Cinquecento'' (exh. cat., ed. F. Morello; Caldogno, Villa Caldogno, 2004) * AM Hind, 'Early Italian Engraving', vol.V (53) {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Montagna, Benedetto}} [[Kategorio:Italaj desegnistoj]] l3dq809gqbnspdntznzrix8ye6ob1vf Aftenposten 0 914685 9440715 9149845 2026-07-28T12:57:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440715 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} '''''Aftenposten''''' (en la norvega la nomo signifas "Vespera Gazeto") estas norvega ĉiutaga kaj [[Registra gazeto|registra]] [[gazeto]]. Ekde 2005 ĝi eldoniĝas en kompakta formato bazita en [[Oslo]] kaj estas la plej vaste distribuita presita gazeto en [[Norvegio]], kun ĉiutaga cirkulado superanta 200 000 ekzemplerojn. <ref>{{Cite web|url=http://medienorge.uib.no/statistikk/medium/avis/190|title=medienorge|website=medienorge|access-date=2016-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726124000/http://www.medienorge.uib.no/statistikk/medium/avis/190|archivedate=2018-07-26}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.aftenposten.no/kultur/Aftenposten-har-det-hoyeste-avisopplaget-i-Norge-63125b.html|title=Aftenposten har det høyeste avisopplaget i Norge|date=3 March 2016|newspaper=Aftenposten|access-date=13 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220142921/http://www.aftenposten.no/kultur/Aftenposten-har-det-hoyeste-avisopplaget-i-Norge-63125b.html|archive-date=20 December 2016}}</ref> Aftenposten kaj [[Verdens Gang|''Verdens Gang'']] (VG), la alia grava gazeto en la lando, havas la saman posedanton, la amaskomunikilan [[holdingo]]<nowiki/>n Schibsted, kiu ankaŭ posedas kelkajn gazetojn en [[Skandinavio]]. Kvankam la gazeto ĝenerale reflektas diversajn perspektivojn kaj opiniojn, ĝi ĝenerale identiĝas kun [[Liberala|liberal]]-[[konservativa]] mondkoncepto. La gazeto emas kovri vastan gamon da temoj, inkluzive de lokaj kaj internaciaj novaĵoj, politiko, kulturo, komerco, sportoj, scienco kaj teknologio. La gazeto ofte ankaŭ enhavas specialajn aldonojn dediĉitajn al [[vivstilo]], vojaĝado kaj artoj. Aldone al la tradicia presita eldono de la gazeto, la gazeto ankaŭ haveblas sur cifereca reta platformo, kiu enhavas kaj senpagan enhavon kaj enhavon haveblan nur al abonantoj. <ref>{{cite news|author=Ingrid Brekke|date=4 May 2013|url=http://www.aftenposten.no/fakta/innsikt/Avisformatet-Tabloid-i-form_-men-ikke-i-sjel-5327441.html#.UbuQZJyTmuA|title=Tabloid i form, men ikke i sjel|language=no|newspaper=Aftenposten|access-date=14 June 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116094301/http://www.aftenposten.no/fakta/innsikt/Avisformatet-Tabloid-i-form_-men-ikke-i-sjel-5327441.html#.UbuQZJyTmuA|archive-date=16 January 2014}}</ref><ref name="wef">{{cite news|title=Norway: leading daily's successful switch to compact|url=http://wef.blogs.com/editors/e_tabloid_vs_broadsheet/|access-date=5 February 2015|work=Editors Weblog|date=22 March 2005|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040311/http://wef.blogs.com/editors/e_tabloid_vs_broadsheet/|archive-date=4 March 2016}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304040311/http://wef.blogs.com/editors/e_tabloid_vs_broadsheet/ |date=2016-03-04 }}</ref> Tradicie, la gazeto estis konsiderata konservativa kaj antaŭe estis asociita kun la dekstro, precipe la [[Høyre]] Partio. Homoj, kiuj studas la norvegan gazetaron, kredas, ke unu el la plej grandaj atingoj de Aftenposten estas la kreado kaj kultivado de patriotaj sentoj inter la loĝantoj de la urbo Oslo. Antaŭe, ĝiaj loĝantoj, male al la cetero de la lando, ne estis patriotaj kaj ne sentis sin norvegaj. Parto de la kialo de ĉi tiu situacio estis la granda nombro da enmigrintoj en la urbo, kaj ankaŭ la fakto, ke la homoj en Oslo vivas dise. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Norvegaj gazetoj]] s4908nxixd89yuberzf4l5fylw6wsip Kinoklubo 0 915226 9440962 9151994 2026-07-29T02:41:38Z Sj1mor 12103 9440962 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ambigramme-club-cine.svg|eta|[[Ambigramo]] kun la vorto ''Club Ciné'']] '''Kinoklubo''' ({{lang-fr|cinéclub}}; ankaŭ eblas iu ajn kombinaĵo de '''film'''/'''kin''' kun '''klubo'''/'''societo''', '''filmdiskuta klubo''' aŭ '''filmkluba movado''') estas publika organizaĵo (asocio), kies ĉefa celo estas kolektive montri kaj diskuti filmojn kaj studi la [[Kinematografio|arton de kino]]. La unua kinklubo, "Amikoj de la [[Sepa arto|Sepa Arto]]", estis fondita en [[Francio]] en 1920 laŭ iniciato de filmkritikisto kaj filmteoriulo Ricciotto Canudo. Iom poste, la "Kineklubo" estis organizita de [[Louis Delluc]]. Laŭ filmhistoriisto Georges Sadoul, laŭlonge de la tempo ĉi tiuj filmkluboj transformiĝis kaj disvastiĝis: "Multiĝinte, ili unuigis ĉirkaŭ si la plej klerigitajn spektantojn, filmfanatikulojn, kiuj organizis privatajn montradojn de novaj filmoj kaj poste pasie diskutis ilin." Antaŭ la fino de la periodo de [[muta filmo]], ekzistis 20 filmkluboj nur en [[Francio]], kiuj estis parto de la asocio gvidata de Germaine Dulac. Similaj organizaĵoj de filmamantoj aperis en aliaj landoj, inter la plej famaj estas: ''Film Freunde'' en [[Germanio]], ''Film Art Guild'' en [[Usono]], kaj ''Film Club'' en [[Belgio]]. La unuaj filmkluboj en [[Rusio]] estis kreitaj en la [[1920-aj jaroj]]. Kinkluboj estas unu el la eblaj formoj de amasa filma [[edukado]]. Kutime, en ĉiu lando filmkluboj estas unuigitaj en nacian federacion de filmkluboj. Ekzistas ankaŭ Internacia Federacio de Filmaj Societoj ( france :  Fédération ''Internationale des Ciné-Clubs'' ), kiu estis fondita en [[Cannes]] en 1947. Dum la historio de la 20-a jarcento, famaj filmaj societoj inkluzivas Kinejo 16 de Amos Vogel, ''Cinémathèque Française'' kaj la [[Linkolna Kinsocieto|Filma Societo de Lincoln Centro]] en [[Novjorko]]. Alivorte, temas pri membreca [[asocio]], kiu organizas la montradon de filmoj sen komercaj intencoj aŭ la oferto de [[artkinejo]]n. Ofte oni montras filmojn, kiuj alimaniere malofte videblas, aŭ precipe avangardajn filmojn. La ebleco diskuti filmon kun ties [[reĝisoro]] ofte estas konsiderata kiel ideala. La unuajn filmklubojn fondis entuziasmuloj, el kiuj kelkaj poste fariĝis famaj reĝisoroj. == Historio == Ekde la dua jardeko de la 20-a jarcento, kaj kiel reago al la mezboneco de plej multaj filmoj <sup>[ ''citaĵo bezonata'' ]</sup>, nova vizio de kino komencis aperi, kiu argumentis, ke ĝi ne povus esti limigita al la "reproduktado" de [[realeco]] aŭ [[teatro]], sed devus fariĝi originala kaj sendependa esprimilo. Tiel, movadoj kiel [[Dadaismo]] kaj [[Superrealismo]] aperis en la kampo de kino, fonditaj sur [[nekonformeco]] kaj provoko. <sup>[ ''citaĵo bezonata'' ]</sup> En ĉi tiu kunteksto, komencis aperi [[Filmkritikisto|filmkritiko]] kaj intereso pri trejnado de nova spektanto, kiu respondus al la nova kino. Filmkluboj aperis en Francio en 1920 kiel parto de ĉi tiu eŭropa avangarda movado, kiu celis transformi kinon en artan formon. Ene de tiu ĉi procezo, la franca teoriulo kaj reĝisoro Louis Delluc (1890-1924) havas apartan gravecon. Lia skolo kunigis novan generacion, kiu celis doni al kino proprajn esprimrimedojn: [[Abel Gance]], Germaine Dulac, Marcel L'Herbier kaj baldaŭ poste Jean Epstein. Delluc, kiu en 1918 komencis filmkritikon ĉe la Paris-Midi, fondis ''Le Journal du Ciné-club'' en 1920 kaj ankaŭ samnoman asocion, kie filmistoj kaj kritikistoj povis renkontiĝi por konatiĝi kaj diskuti. En 1921 Ricciotto Canudo fondis alian kinklubon, ''La Klubon de Amikoj de la Sepa Arto'', kiu estis tre grava en la formado de la avangardo kaj la franca skolo. Kinkluboj rapide disvastiĝis, fariĝante grupoj de filmamantaj spektantoj, kiuj prezentis kaj diskutis novajn filmojn en privataj kunsidoj. Aliaj filmkluboj aperis kun la celo reklami la verkojn de la plej grandaj artistoj, malpermesitaj de [[cenzuro]] aŭ malakceptitaj de la komerca sistemo. Ekzemple, la filmo ''[[Batalŝipo Potjomkin]]'' de [[Eisenstein]] premieris en Parizo en 1926 per ĉi tiu kanalo. La kluboj ne limiĝis al montrado de ĉi tiuj filmoj, sed ankaŭ celis pliprofundiĝi en ilin per malferma diskuto. Komence, la fenomeno estis limigita al elektita publiko de artistoj, intelektuloj kaj studentoj, sed baldaŭ oni ankaŭ provis uzi filmklubojn por alporti artkinon al pli larĝa publiko. Krom Francio, similaj organizaĵoj estis establitaj en aliaj landoj kiel Germanio, Belgio, Nederlando, Usono kaj Anglio. En Hispanio, la Hispana Filmklubo estis kreita la 28-an de decembro 1928, direktita de [[Ernesto Giménez Caballero]] kaj [[Luis Buñuel]] sub la aŭspicioj de la revuo ''La Gaceta Literaria''. La dua kunsido, kiun ĝi planis, okazis la 26-an de januaro 1929 en la kinejo ''Palacio de la Prensa'', kaj ĝia programo inkluzivis la filmon ''La Ĵaza Kantisto'', kiun prezentis [[Ramón Gómez de la Serna]] nigre vizaĝe, en tio, kio estis la unua montrado de [[sonfilmo]]<nowiki/>j en Hispanio. Ĉe la dua eldono de la [[Festivalo de Cannes]] en 1947, okazis la Konstituiga Asembleo de la ''Internacia Federacio de Filmkluboj'', kun delegitoj el dudek landoj ĉeestantaj. Oni proponis establi arkivon, instigi la internacian interŝanĝon de filmoj, kaj certigi, ke filmkluboj ne estu komercigitaj. Unu el ĝiaj movaj fortoj estis Henry Langlois, fondinto de la prestiĝa Cinémathèque française. En Hispanio, kinkluboj ekfloris post la Ordono de la 11-a de marto 1957 de la Ministerio pri Informo kaj Turismo, kiu reguligis neprofitcelajn asociojn, kiuj celis kontribui al plibonigo de la kinkulturo, ĝiaj historiaj studoj, tekniko aŭ arto per privataj projekcioj. Ili multiĝis precipe en la universitata medio. Precipe rimarkinda estis la ''Cineclub Vida'' en [[Sevilo]], fondita en la sama jaro de la [[Societo de Jesuo]], kiu daŭre funkciis seninterrompe ĝis hodiaŭ. Kinkluboj disvastiĝis tra la mondo, fariĝante centroj de laboro kaj produktado. Gravaj skoloj de estetika renovigo en kino, kiel ekzemple [[itala novrealismo]], la [[Franca Nova Ondo|franca nova ondo]] kaj [[brazila Nova Kino]] (''cinema novo''), [[ĉeĥoslovaka Nova Ondo]] kaj la [[japana Nova Ondo]], ŝuldas sian originon kaj evoluon plejparte al la kinkluba movado. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060707065932/http://www.filmklubb.no/IFFS.php Internacia Federacio de Filmaj Societoj] * [https://web.archive.org/web/20060517083259/http://www.filmklubb.no/IFFS.php?id=899 Naciaj korpoj por filmaj societoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kino]] [[Kategorio:Kinejoj]] n865azj82ghfrolbctqterirfnkq0ue Kantono Yuma (Koloradio) 0 917586 9440883 9437962 2026-07-28T19:24:11Z ThomasPusch 1869 9440883 wikitext text/x-wiki {{aliaj signifoj|kantono Yuma (Arizono)}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Yuma |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= Map of Colorado highlighting Yuma County.svg |areo_suma_km2= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-6]], somere [[UTC-5]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Yuma''' {{prononco|JUma}} - [[angle]] ''Yuma County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'', sed la plej granda urbo nomiĝas samkiel la kantono, do ''Yuma'' {{prononco|JUma}}. La kantono estis fondita en [[1889]]. <!--Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''.--> Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. En la skema mapo de la informkesto dekstre oni bone vidas, ke la kantono oriente rekte limas al [[Kansaso]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {| |[[Dosiero:Co Wray 800.jpg|eta|maldekstra|200px|{{centre|la kantona ĉefurbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' vidata de loka roko}}]] |[[Dosiero:Cliff Theater (Wray) from W 2.JPG|eta|maldekstra|280px|{{centre|historia kinejo kaj arta centro ''Cliff Theater'' en ''Wray''}}]] |} {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Yuma}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] q29nxzw6w59rwalebnp326cu7110lg1 Agado Kontraŭ Malsato 0 917953 9440717 9175370 2026-07-28T13:02:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Agado Kontraŭ Malsato''' ({{lang-fr|Action Contre La Faim - ACF}}; {{Lang-en|Action Against Hunger}}) estas internacia humanitara [[neregistara organizaĵo]], kiu kontraŭbatalas la kaŭzojn kaj efikojn de [[malsato]]. Ĝia ĉefa celo estas la batalo kontraŭ [[Malnutro|malnutrado]] kaj malsato. Ĝiaj internaciaj programoj celas savi subnutritajn infanojn de malsato, provizi aliron al sekura [[trinkakvo]] kaj krei daŭripovajn solvojn kontraŭ malsato. <ref>{{Cite web|url=https://www.actioncontrelafaim.org/missions/|title=Nos missions humanitaires dans le monde|website=Action contre la Faim|language=fr|access-date=2019-04-02}}</ref> Laŭ ĝia internacia jara raporto, la organizaĵo aktivis en 46 landoj en 2017, atingante pli ol 20 milionojn da homoj. <ref>{{Cite web|url=http://actioncontrelafaim.ca/about-acf-canada/|title=About Action Against Hunger Canada {{!}} Action Against Hunger|website=actioncontrelafaim.ca|language=en-CA|access-date=2017-07-27}}</ref><ref>ActionAgainstHunger_GlobalPerformanceReport_2020.pdf</ref> Donacoj kaj kontribuoj de instituciaj donacantoj sumiĝis al pli ol 412 milionoj da eŭroj en la sama jaro. La organizaĵo havas ĉefsidejojn en [[Francio]], [[Hispanio]], [[Britio]], [[Usono]], [[Kanado]], [[Italio]] kaj [[Germanio]], kaj laborigas ĉirkaŭ 7 900 homojn tutmonde. <ref>{{Cite web|url=https://www.actionagainsthunger.org/press-releases/action-against-hunger-usa-to-lead-usaid-funded-global-propel-adapt-project/|title=Action Against Hunger USA to Lead USAID-Funded Global PROPEL Adapt Project|website=Action Against Hunger|date=12 October 2022|language=en|access-date=2023-02-06}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Alfred Kastler]], la unua prezidanto == Eksteraj ligiloj == * [http://www.actionagainsthunger.org/ Agado Kontraŭ Malsato US retejo] * [http://www.actionagainsthunger.org.uk/ Agado Kontraŭ Malsato Britio retejo] * [http://www.actioncontrelafaim.org/ Ago Contre la Faim Francio retejo] * [http://www.accioncontraelhambre.org/ Acción Contra el Hambre Hispanio retejo] * [http://www.actioncontrelafaim.ca/ Action Contre la Faim Kanada retejo] * [http://www.aktiongegendenhunger.de/ Aktion gegen nesta Malsato Germanio retejo] (en la germana) * [http://www.azionecontrolafame.it/ Azione contro la Fame Italio retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241223104438/https://azionecontrolafame.it/ |date=2024-12-23 }} (en la itala) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1979]] [[Kategorio:Organizaĵoj kun sidejo en Parizo]] [[Kategorio:Internaciaj karitataj organizaĵoj]] pdjnx7jg7bd0hqpmxcp4difzvdz4zy1 Kantono San Juan (Koloradio) 0 918271 9440880 9172032 2026-07-28T19:22:06Z ThomasPusch 1869 9440880 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono San Juan }}{{Informkesto usona kantono |kantono= kantono San Juan |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= Map of Colorado highlighting San Juan County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono San Juan ''' - [[angle]] ''San Juan County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita en [[1864]]. Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:San Juan}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] gbl88t99fc23t2qtajzr4e1v1lq8uss Kantono San Miguel (Koloradio) 0 918273 9440881 9172029 2026-07-28T19:22:27Z ThomasPusch 1869 9440881 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono San Miguel}}{{Informkesto usona kantono |kantono= kantono San Miguel |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= Map of Colorado highlighting San Miguel County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono San Miguel''' - [[angle]] ''San Miguel County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Ĝi havas sian nomon de la loka [[rivereto]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:San Miguel}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 31zi97pxt6ss71sac3zyjrkoghmyb0o 99-a SAT-Kongreso 2026 0 919812 9441142 9440233 2026-07-29T10:34:14Z Kani 670 /* Ekskursoj */ 9441142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|dekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj. La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] d9p06ycnn07kk45ok26d79h9wlfmnph 9441144 9441142 2026-07-29T10:37:30Z Kani 670 /* La kongrestemo */ 9441144 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|dekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri Esperanto en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj. La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] cqyyreb8w4ju0ftvukhh90p5r5a4dyi 9441149 9441144 2026-07-29T10:41:52Z Kani 670 /* La programo */ 9441149 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|dekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri Esperanto en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] 6adfg4r1a1dwuafnudvl9m5p2pc09ch 9441154 9441149 2026-07-29T10:47:30Z Kani 670 /* Bildaro */ 9441154 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|dekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri Esperanto en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] bagwmosix9c0kkz2wuzi8tkn28y0d6n 9441155 9441154 2026-07-29T10:51:01Z Kani 670 9441155 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|dekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri Esperanto en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] d9nkglp8q53e2lj20glyl38u08uc8rd 9441193 9441155 2026-07-29T11:39:27Z Kani 670 /* La urbo */ 9441193 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri Esperanto en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] 6xiojv7bz2qsgxlxtupvvjvicm8vz6q 9441199 9441193 2026-07-29T11:46:40Z Kani 670 /* Bildaro */ 9441199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri Esperanto en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] f42ffs2hzalcr0qbeytmeb2b9evsmet 9441200 9441199 2026-07-29T11:53:04Z Kani 670 /* Bildaro */ 9441200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri Esperanto en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] cwrkysau3cmmmofykmbiy5pm00wv5qo 9441203 9441200 2026-07-29T11:58:57Z Kani 670 /* Bildaro */ 9441203 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri Esperanto en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] i8tkg580yiorm7i3htl9ok9bvj94qb5 Alexander McQueen 0 920421 9441010 9190297 2026-07-29T03:35:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441010 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Alexander McQueen''' [[modo|primoda]] [[entrepreno]] fondita de Alexander McQueen en 1992.<ref>[https://www.vam.ac.uk/articles/alexander-mcqueen-an-introduction Alexander McQueen – an introduction]</ref> == Historio == La moddomo estis fondita de Alexander McQueen en 1992<ref>[https://glamobserver.com/the-history-of-alexander-mcqueen/ The History Of Alexander McQueen]</ref>. Lia debuta kolekto, ''Taxi Driver'', referencis la samnoman filmon de [[Martin Scorsese]]. Ĉiu posta spektaklo karakteriziĝis per tre teatra aliro, kiu, kombinita kun la dezajno, kaŭzis grandan polemikon. Ĉi tio fariĝis la markostampo de la marko.<ref>[https://www.kering.com/en/houses/couture-and-leather-goods/mcqueen/history/ History]</ref> En 2001, la moddomo aliĝis al la [[Gucci]] Grupo (nun [[Kering]] Grupo). McQueen poste vendis 51%-an parton en la kompanio.<ref>[https://pl.wikipedia.org/wiki/Alexander_McQueen_(dom_mody)#cite_note-:0-2 Alexander McQueen's Most Shocking Runway Moments]</ref> En 2006, la [[Prêt-à-porter|prêt-à-porter]] marko de la moddomo, *McQ*, debutis. La linio celis junulojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.voguebusiness.com/companies/alexander-mcqueen-suspends-mcq-line |titolo=Alexander McQueen “suspends” McQ line |alirdato=2025-09-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240912075926/https://www.voguebusiness.com/companies/alexander-mcqueen-suspends-mcq-line |arkivdato=2024-09-12 }}</ref> En februaro 2010, Alexander McQueen memmortigis sin. Lia delonga kunlaborantino, [[Sarah Burton]], estis nomumita kreiva direktoro.<ref>[https://www.vogue.com/article/sarah-burton-alexander-mcqueen-tribute Before Her Final Bow at Alexander McQueen, a Tribute to Sarah Burton and Her Extraordinary Talent]</ref> En oktobro 2023, [[Seán McGirr]] estis nomumita kreiva direktoro.<ref>[https://www.vogue.com/article/alexander-mcqueen-taps-jw-andersons-sean-mcgirr-as-creative-director Alexander McQueen Taps JW Anderson’s Seán McGirr as Creative Director]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.alexandermcqueen.com/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Luksaj varomarkoj]] [[Kategorio:Kudristoj]] rcu0yhy3orglcewwg7tyi7mcqnt3v0a Fervojlinio Hildburghausen-Lindenau 0 920882 9440839 9246866 2026-07-28T18:45:47Z Sj1mor 12103 9440839 wikitext text/x-wiki [[File:Bahnhof Heldburg 1.jpg|thumb|eksa stacidomo de Heldburg]] La '''fervojlinio Hildburghausen–Lindenau-Friedrichshall''' (germane: ''Hildburghausen-Heldburger Eisenbahn'') estis ne tute 38 km longa etshpurlinio en Germanujo inter [[Hildburghausen]] kaj la suda regiono ĉirkaŭ [[Heldburg]]. == Historio == Ĝi estis ŝtata financita plejparte fare de la dukujo [[Saksio-Meiningen]]; konstruanto estis laŭ kontrakto de januaro 1877 la [[hanovro|hanovra]] firmao ''Localbahn-Bau und Betriebs-Gesellschaft Wilhelm Hostmann & Co.'' kiu komence ankaŭ cirkuligis la tuton ĝis transpreno fare de ''Eisenbahn-Baŭ- und Betriebsgesellschaft Vering & Waechter''<ref>Löhner (2009), p. 11</ref> La solena inaŭguro de la parto inter [[Hildburghausen]] kaj [[Heldburg]] estis en la 1.7.1889. La resto ekfunkciis en la 1.12.1889. La kompleta trakaro iĝis en la 16.7.1895 [[prusio|prusia]] havaĵo kaj de 1920 ĝi estis ero de la retejo de [[Deutsche Reichsbahn]]. La responsa fervojdirekcio troviĝis en [[stacidomo de Erfurto|Erfurto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] la humanismaj [[sovetio|sovetiaj]] administrantoj ordonis forigo de trako por reparaciaj kialoj. Restis almenaŭ du stacidomoj, je Heldburg kaj Seidingstadt kaj krome la stoka rampo de la salejo Friedrichshall ĉe la malkomenco de la linio. Nuntempe inter Hildburghausen kaj Stressenhausen estas sur la eksa taluso [[biciklovojo]] de 9 km. ==Haltejoj== {{div col|2}} *Hildburghausen (0,0 km) * Wallrabs (0,3 km) *Leimrieth (3,5 km) * Stressenhausen (6,5 km) *Bedheim (9,2 km) *Simmershausen-Gleicherwiesen (11,6 km) *Streufdorf (15,0 km) *Westhausen (16,8 km; haltejo ĝis 1924) *Seidingstadt (18,2 km) *Völkeshausen (21,1 km) *Gellershausen (23,5 km; haltejo ĝis 1924) *Heldburg (24,6 km) *Einöd (27,6 km; haltejo ĝis 1924) *Lindenau-Friedrichshall (29,3 km) {{div col end}} ==Linio kaj aktivecoj== La fina haltejo troviĝis en Hildburghausen ĉe la suda flanko de la ĉefa stacidomo sur alteco de 377 metroj. Kun ties kajoj estis konekto per ŝtala pasaĝerponto. De tie la linio kondukis laŭlonge de la strato ''Römhilder Straße'' ĝis Leimrieth. Tie post 3 km estis la plej alta punkto (420 m). Malantaŭ Leimrieth la linio estis suedesoten en la direkto de Stressenhausen por ĉirkaŭi en granda arko la arbaran altebenaĵon de Hahnritz. Sekvis la stacidomo de Bedheim situante eoste malinterne de la vilaĝokerno. Tie estas kruciĝo kun la strato en la direkto de Stressenhausen. Antaŭ Stressenhaŭsen la linio denove tuŝis la strato disde Leimrieth tra Bedheim ĝis Simmershausen. De tie ĉi la linio estas norde de la strato ĝis Simmershausen. Finfine eosten paralele al la strato la valo de la rivero Kreck (ĉe Streufdorf) atingiĝis. Tie la tuto direktiĝis suden ĝis Heldburg denove paralelonte la strategon ĝis Lindenau-Friedrichshall. La dua finstacio estis la salejo de Friedrichshall. Konekto kun la normalŝpura linio inter [[Breitengüßbach]] kaj [[Dietersdorf]], kiu finiĝis en la [[bavario|bavaria]] komunumo [[seßlach|Dietersdorf (Seßlach)]] neniam realiĝis. La plejon de la jaroj estis po tri trajnparoj por tago: nur inter 1912 kaj 1914 eĉ kvin. La vojaĝa tempo tiam estis inter 100 kaj 120 minutoj. == Literaturo == * Hans Löhner: ''Das Bimmelbähnle von Hildburghausen nach Lindenau-Friedrichshall,'' Verlag Michael Resch, Neustadt bei Coburg 2000, ISBN 3-9805967-5-3 * Klaus Kieper, Reiner Preuß: ''Schmalspurbahn-Archiv,'' Transpress VEB Verlag für Verkehrswesen, Berlino 1980, p. 245–249 == Eksteraj ligiloj == {{commonscat}} * [http://pkjs.de/bahn/Kursbuch1944/Teil2/190a.jpg horartabularo por la Germanujo de 1944] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fervojlinioj en Turingio|Hildburghausen]] [[Kategorio:Hildburghausen]] 5u2eup4vip7kaojgr83oj0b1u4rx1t4 Alain Mabanckou 0 921264 9440914 9366573 2026-07-28T21:08:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Alain MABANCKOU''' (naskita la 24-an de februaro 1966 en [[Pointe-Noire]], [[Respubliko Kongo]]) estas kongola verkisto, kiu verkas en la franca kaj estas unu el la plej elstaraj franclingvaj verkistoj en Afriko nuntempe. <ref name="francetoday2009">[http://francetoday.com/articles/2009/04/09/alain-mabanckou.html Alain Mabanckou] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140309000000/https://web.archive.org/web/20140309153324/http://www.francetoday.com/articles/2009/04/09/alain-mabanckou.html |date=2014-03-09 }}. Julien Bisson, ''France Today'', 9 April 2009.</ref> En kelkaj literaturaj cirkloj en Parizo li estas konata kiel "la [[Samuel Beckett]] de Afriko". <ref>[https://www.economist.com/culture/2011/07/07/prince-of-the-absurd "Prince of the absurd"], ''[[The Economist]]'', 7 July 2011.</ref> == Verkado == En la 1990-aj jaroj li publikigis plurajn volumojn de poezio kaj noveloj ĉe francaj eldonejoj.  Lia debuta romano, ''Bleu-Blanc-Rouge, ricevis la'' Grand Prix littéraire de l'Afrique noire en 1998. Sekvis aliaj romanoj, kiel ekzemple ''Et Dieu seul sait comment je dors'' (2001), ''Les Petit-Fils noirs de Vercingétorix'' (2002), ''African Psycho'' (2003) kaj ''Memoires de porc-epic'' (2006) <ref name="nouvelobs2010">[http://bibliobs.nouvelobs.com/romans/20100819.BIB5508/alain-mabanckou-l-039-enfant-noir.html "Alain Mabanckou, l'enfant noir"]. "G.L.", ''Le Nouvel Observateur'', 19 August 2010.</ref>, kiu ironias la [[Animismo|animisme]] influitajn popolkredojn de liaj samlandanoj kaj pro kiuj li ricevis plurajn literaturajn premiojn, inkluzive de la [[Premio Renaudot|Prix Renaudot]]. Mabanckou verkas en [[Parolata lingvo|duonparola]] franca lingvo kun multaj ripetoj kaj devioj, [[Proverbo|proverboj]] kaj [[Fablo|fabloj]]. Mabanckou estas ankaŭ polemika, <ref>Adrien Hart, [http://www.slateafrique.com/84079/traite-mabanckou-tabou-africain-esclave "Les Africains ont une responsabilité dans la traite des Noirs"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240725191624/https://www.slateafrique.com/84079/traite-mabanckou-tabou-africain-esclave |date=2024-07-25 }}, SlateAfrique, 16 March 2012.</ref> kaj estis kritikita de kelkaj afrika kaj diasporaj verkistoj por deklarante ke afrikana havas respondecon por ilia propra malbonokazo. <ref name="slateafrique201201302">Valérie Marin La Meslée, [http://www.slateafrique.com/81639/grand-rire-alain-mabanckou "Le grand rire d’Alain Mabanckou"], SlateAfrique, 30 January 2012.</ref> Li argumentis kontraŭ la ideo ke afrikaj kaj karibiaj verkistoj devus koncentri sur iliaj lokaj realaĵoj por servi kaj esprimi iliajn komunumojn. Li cetere asertas ke kategorioj kiel [[nacio]], [[raso]] kaj [[teritorio]] malsukcesas personigi realaĵon kaj instigas verkistoj verki pretere ĉi tiuj temoj.<ref>{{Cite book|last=Perisic|first=Alexandra|url=http://dx.doi.org/10.26818/9780814214107|title=Precarious Crossings: Immigration, Neoliberalism, and the Atlantic|publisher=The Ohio State University Press|year=2019|isbn=978-0-8142-1410-7|location=Columbus|pages=176|doi=10.26818/9780814214107|hdl=1811/88397|s2cid=203491348}}</ref> == Verkaro == === Poezio === * ''Au jour le jour'', 1993 * ''La légende de l'errance'', 1995 * ''L'usure des lendemains'', 1995 * ''Les arbres aussi versent des larmes'', 1997 * ''Quand le coq annoncera l'aube d'un autre jour...'', 1999 * ''Tant que les arbres s'enracineront dans la terre'', Œuvre poétique complète, 2007 * ''Congo'', Montréal 2016, Mémoire d'encrier, coll. « Poésie » no 62 (<nowiki>ISBN 978-2-89712-375-8</nowiki>) === Romanoj kaj noveloj === * ''Bleu, Blanc, Rouge'' (1998) * ''African psycho'' (2003) * ''Verre Cassé'' (Seuil, 2005) * ''Mémoires de porc-épic'' (Seuil, 2006) * ''Black Bazar'' (Seuil, 2009) * ''Demain j'aurai vingt ans'' (Gallimard, 2010) * ''Tais-toi et meurs'' ([[krimromano]], Editions de La Branche, 2012) * ''Lumières de Pointe-Noire'' (Seuil, 2013) * ''Petit Piment'' (Seuil, 2015) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.alainmabanckou.com/ oficiala retejo de Alain Mabanckou] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110202235923/http://alainmabanckou.com/ |date=2011-02-02 }} * Reed Johnson, "[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2012-apr-29-la-ca-alain-mabanckou-20120429-story.html Esperante ke la signifon ne estas perdita]", ''Los Angeles Times'', la 29-an de aprilo 2012. {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Mabanckou, Alain }} [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Paris-Dauphine]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Afrikaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] 3ptmrfxzajsaecqak7yu2ulxbc35hmt Usona Akademio de Artoj kaj Beletro 0 921975 9441133 9414771 2026-07-29T10:19:10Z Sj1mor 12103 9441133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto akademio |moto=''Foster, assist, and sustain excellence''<br>Ampleksi, helpi kaj subteni plejbonecon |regiono-ISO=US-NY |situo sur mapo=Novjorko |situo sur mapo2=Manhatano |zomo=14 |fondodato= }} La '''Usona Akademio de Artoj kaj Beletro''' ({{Lang-en|American Academy of Arts and Letters}}) estas usona societo kun 250 membroj el la kampoj de [[verkado]], [[bildartoj]] kaj [[komponado]]. Ĝi situas en Washington Heights, [[Manhatano]]. Ĝia celo estas antaŭenigi kaj subteni popularan intereson pri la [[Arto|artoj]] honorante elstarajn [[Artisto|artistojn]] per serio de premioj kaj honorigoj, kaj ankaŭ per aranĝado de [[Ekspozicio|ekspozicioj]] de iliaj verkoj. <ref>[[John Updike]], ed. ''A Century of Arts & Letters'', Columbia University Press (1998), p. 263.</ref><ref>Barbara S. Christen and Steven Flanders, eds. ''Cass Gilbert, Life and Work: Architect of the Public Domain'', W. W. Norton and Company (2001), p. 12.</ref> == Historio == La akademio estis fondita en 1904 fare de membroj de ''la Nacia Instituto de Artoj kaj Literaturo,'' laŭ la modelo de la [[Franca Akademio]] kaj kun la sama nomo. La unuaj sep elektitaj akademianoj estis [[Mark Twain]], John Hay, William Howells, [[Augustus Saint-Gaudens]], [[John La Farge]], [[Edward MacDowell]], kaj Edmund Clarence Stedman. <ref>[http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9D02E2DD1031E733A25750C2A9679C946897D6CF "Aims of National Academy; Organization Formed to Promote Art, Music, and Literature."] {{Wayback|url=http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9D02E2DD1031E733A25750C2A9679C946897D6CF|date=20160304052117}} ''New York Times.'' January 23, 1909. {{ref-en}}</ref> En 1908, Julia Ward Howe estis elektita al la akademio, iĝante la unua ina [[akademiano]]. <ref>[http://www.politico.com/story/2014/01/first-woman-elected-to-american-academy-of-arts-and-letters-jan-28-1908-102659.html#ixzz2rteFSFRv First woman elected to American Academy of Arts and Letters, Jan. 28, 1908] {{Wayback|url=http://www.politico.com/story/2014/01/first-woman-elected-to-american-academy-of-arts-and-letters-jan-28-1908-102659.html#ixzz2rteFSFRv|date=20150404123330}}{{ref-en}}</ref> En 1976, la akademio fariĝis konata kiel ''la Usona Akademio kaj Instituto de Artoj kaj Literaturo'', kaj havas sian nunan nomon ekde 1992. == Premioj == La Akademio aljuĝas 70 premiojn de kuraĝigo, medalojn de plejboneco, kaj [[Stipendio|stipendiojn]] al siaj membroj kaj aliaj kreintoj. La unuaj premioj donitaj (ekde [[1909]]) estis la oraj medaloj de la Akademio. Inter la premioj estas: {| class="wikitable" !Nomo de la premio !Nomo de la premio en la angla !Kialo por ricevi la premion !Mongajno !Rimarkindaj gajnintoj |- |Ora Medalo por Nefikcio kaj Kritiko |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Belles Lettres and Criticism |Verkaro en nefikcio kaj kritiko | |Walter Lippmann, [[Harold Bloom]], [[Joan Didion]] |- |Ora medalo por pentrado |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Painting |Verkaro de pentraĵoj | |[[Edward Hopper]], [[Willem de Kooning]], [[Cy Twombly]] |- |Ora Medalo por Biografioj |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Biography |Verkaro de biografioj | |[[David McCullough]] |- |Ora Medalo por Fikcio |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Fiction |Verkaro en literaturo | |[[Edith Wharton]], [[William Faulkner]], [[Philip Roth]] |- |Ora medalo por skulptaĵo |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Sculpture |Verkaro de skulptaĵoj | |Louise Bourgeois, Louise Navelson |- |Ora Medalo por Historio |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - History |Verkaro pri verkado de historio | |[[Barbara Tuchman]], [[George F. Kennan|George Kennan]], Peter Gay |- |Ora Medalo por Arkitekturo |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Architecture |Verkaro pri arkitekturo kaj pejzaĝa arkitekturo | |[[Frank Lloyd Wright]], [[Mies van der Rohe]], [[Frank Gehry]] |- |Ora Medalo por Poezio |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Poetry |Verkaro de poeziaĵoj | |[[John Ashbery]], Mark Strand, [[Louise Glück]] |- |Ora Medalo por Muziko |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Music |Verkaro en komponado | |Walter Damrosch, [[Igor Stravinski]], [[Aaron Copland]], [[George Crumb]] |- |Ora Medalo por Dramo |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Drama |Verkaro de dramverkoj | |[[Eugene O'Neill]], [[Arthur Miller]], [[Lillian Hellman]] |- |Ora Medalo por Grafikaj Artoj |American Academy of Arts and Letters Gold Medal - Graphic Art |Verkaro en grafika arto | |George Gross, Ben Shan, Saul Steinberg |- |Premio por Elstara Servo al la Artoj |Award for Distinguished Service to the Arts |Aljuĝita al usona civitano, kiu faris eminentan servon al la artoj | |Leono Botstein |- |Premio Jimmy Ernst | |Vivatingo- premio por skulptaĵo aŭ pentraĵo |5000 usonaj dolaroj |[[Peter Agostini]], Carole Snyman, Linda Bengalis |- |Premio Benjamin H. Dunks | |Premio por elstaraj junaj kreintoj. Aljuĝita laŭvice al komponisto, dramisto kaj verkisto. |20 000 usonaj dolaroj | |- |Premio A.M. Forster | |Premio por junaj anglaj artistoj, pro vizito kaj restado en Usono |15 000 usonaj dolaroj |[[Seamus Heaney]], [[Julian Barnes]], Janet Winterson |- |William Dean Howells Medalo | |Aljuĝita ĉiujn kvin jarojn (ekde 1925) al la elstara usona romano | |''La Bona Tero'' ([[Pearl S. Buck|Pearl Buck]]), ''Billy Bathgate'' ( [[E. L. Doctorow]]), ''Submondo'' ([[Don DeLillo]]) |- |Premio [[Charles Ives]] | |Ses stipendioj kaj du "kunulaj" postenoj jare por muzikisto (komponisto aŭ prezentisto) |Stipendio: 7 500 USD; Kunlaboranto: 15 000 USD; Opero: 50 000 USD; Vivstipendio: 200 000 USD | |- |Stipendio Mildred kaj Harold Strauss |The Mildred and Harold Strauss Livings |Stipendio por vivtenado de verkisto |50 000 usonaj dolaroj jare dum kvin jaroj |[[Raymond Carver]], Jasmine Ward |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Erudiciulaj asocioj en Usono]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Usono]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1904]] [[Kategorio:Kulturo de Usono]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Manhatano]] 7kfxp20cjc5loo2da2an7zepmq237wv Alice Hermann 0 923500 9441067 9207033 2026-07-29T06:34:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1895|5|29}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Abovce|Abafalva]] |dato de morto = {{mortotago|1975|8|16}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Hermann Alice''' estis [[Hungario|hungara]] [[psikologo]], [[inspektoro]], [[psikoanalizisto]], altlerneja [[instruisto]]. Ŝia origina familia nomo estis ''Cziner'' [ciner], ŝia edzo estis [[Imre Hermann]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM57987/35c1cdc8-22de-4173-923f-4a32dcc451ba/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=663555&date=2025-10-04 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1895|5|29}} en [[Abovce|Abafalva]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Abovce]] en [[Hungario]]), ŝi mortis {{mortotago|1975|8|16}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Ekde 1915 ŝi studis psikologion, filozofion kaj estetikon en [[gimnazio]] en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]]. Ekde 1919 ŝi praktikadis en la universitata [[laboratorio]] apud [[Géza Révész]], post 2 jaroj ŝi doktoriĝis el filozofio. Komence ŝi okupiĝis pri reklampsikologio, poste ŝi gvidis laborejon, kie oni okupiĝis pri elektado de profesioj. En 1929 ŝi akiris pedagogian licencon en altlernejo, poste ŝi estis psikoanalizisto. Depost la [[2-a mondmilito]] ŝi estis inspektoro pri [[infanĝardeno]]j, inter 1952-1956 ŝi instruis infanĝardenistojn, poste ŝi havis ministerian postenon. Ŝi pensiuliĝis en 1962, tamen ŝi laboris plu en padagogia instituto. Ĉie ŝia tasko estis la infanĝardena edukado. Ŝi edziniĝis en 1922, poste ŝi naskis trifoje. Ŝi ricevis [[premio]]jn en 1971 kaj 1975. == Elektitaj kontribuoj == * ''Kísérleti vizsgálatok a megértés problémáihoz'' (1922) * ''A reklám lélektana'' (1927) * ''Az új rendszerű tanítás eredményei (összehasonlító lélektani vizsgálatok)'' (kunaŭtoro, 1933) * ''Emberré nevelés'' (1947, 2-a eldono: 1982) * ''Az óvodai oktatás sajátosságai'' (1956) * ''A gyermek lelki élete magyar írók, művészek, tudósok önéletrajzában'' (kun sia edzo, 1959) * ''Életemről és munkámról...'' (1964) * ''Early child care in Hungary – International Monograph Series on Early Child Care'' (kunaŭtoro, 1972) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/h-75B54/hermann-alice-hermann-imrene-cziner-alice-75D6B/ biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/tanulmany/hermann-alice-ee7af biografio hungare] * [https://intezet.nori.gov.hu/public/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/hermann-alice-hermann-imrene-cziner-alice biografio hungare] * [http://imago.mtapi.hu/a_folyoirat/e_szovegek/pdf/(06)1995_1-2/(6)_1995_1-2_222-277_a_jovo_embere.pdf biografio hungare]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hermann Alice}} [[Kategorio:Hungaraj psikologoj]] [[Kategorio:Hungaraj inspektoroj]] [[Kategorio:Hungaraj psikoanalizistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ojubdzb4ph8nts28rx8g9c328h8tyi1 Alberto Alemanno 0 924647 9440937 9218676 2026-07-28T23:58:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alberto ALEMANNO''' (naskita la 30-an de aprilo 1975 en [[Torino]]) estas hispan-itala advokato, jura fakulo, politika aktivulo kaj entreprenisto<ref>[https://www.theguardian.com/profile/alberto-alemanno Alberto Alemanno]</ref>. Li estas [[Jean Monnet]]-Profesoro ĉe la [[HEC Paris]] kaj profesoro pri juro ĉe la [[Universitato de Novjorko]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.hec.edu/en/faculty-research/faculty-directory/faculty-member/alemanno-alberto |titolo=ALBERTO ALEMANNO |alirdato=2025-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20251019202531/https://www.hec.edu/en/faculty-research/faculty-directory/faculty-member/alemanno-alberto |arkivdato=2025-10-19 }}</ref>. Li ankaŭ instruas ĉe la [[Universitato Georgetown]] kaj la [[Universitato de Tokio]]. En 2018, li kandidatiĝis por la Senato de la Respubliko en la listo Più Europa.<ref>[https://www.coleurope.eu/fr/whoswho/person/alberto.alemanno Alberto ALEMANNO]</ref> == Libroj == === Monografioj === * ''Trade in Food. Regulatory and Judicial Approaches in the EC and the WTO''. Cameron May, London 2007, ISBN 978-1-905017-37-9. * ''EU Risk Regulation. Towards a European Government of Health, Safety and Environmental Risks''. Hart, Oxford 2015, ISBN 978-1-84946-168-9. * ''Lobbying for Change. Find Your Voice to Create a Better Society''. Icon, London 2017, ISBN 978-1-78578-285-5. === Publikaĵoj === * ''Governing Disasters. The Challenges of Emergency Risk Regulation''. Elgar, Cheltenham 2011, ISBN 978-0-85793-572-4. * kun Simone Gabbi: ''Foundations of EU Food law and Policy. Ten Years of the European Food Safety Authority''. Ashgate, Farnham 2013, ISBN 978-1-4094-6721-2. * kun Amandine Garde: ''Regulating Lifestyle Risks. The EU, Alcohol, Tobacco and Unhealthy Diets''. Cambridge University Press, Cambridge 2015, ISBN 978-1-107-06342-6. * kun Anne-Lise Sibony: ''Nudge and the Law. A European Perspective''. Hart, Oxford 2015, ISBN 978-1-84946-732-2. * kun Adam Burgess, Jens Zinn: ''Routledge Handbook of Risk Studies''. Routledge, London/New York 2016, ISBN 978-1-138-02286-7. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Alemanno, Alberto}} [[Kategorio:Italaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] 6kfu67u8xv3tn0r4zs2bdsi5rhj7esj Alasdair Gray 0 926858 9440919 9334391 2026-07-28T21:57:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440919 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Alasdair GRAY''' (naskiĝis la 28-an de decembro 1934 en Riddrie, [[Glasgovo]]; mortis la 29-an de decembro 2019 en Glasgovo) estis skota verkisto kaj artisto.<ref name="herald obit">{{cite news|last=Taylor|first=Alan|title=Obituary: Alasdair Gray, writer and artist|url=https://www.heraldscotland.com/news/18127085.obituary-alasdair-gray-writer-artist/|work=[[The Herald (Glasgow)|The Herald]]|date=29 December 2019|access-date=6 January 2020}}</ref> La plej konata verko de Gray estas lia debuta romano, ''Lanark - Vivo en Kvar Libroj'' (1981), pri kiu li laboris dum pli ol 30 jaroj, estis nomita "unu el la mejloŝtonoj en 20-a-jarcenta fikcio" fare de ''[[The Guardian]]''. Alia romano de Gray, ''The Poor Unfortunate Ones'' (1992), ricevis la premion Whitbread Novel Award kaj la premion Guardian Fiction Prize.<ref name="bbc-writing scotland">{{cite web|title=Alasdair Gray|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/4rJJdlDsW7ClfFmqfxydbvq/alasdair-gray|website=BBC Two - Writing Scotland|access-date=6 January 2020}}</ref><ref name="paris review">{{cite magazine|last1=Stivers|first1=Valerie|title=Alasdair Gray, The Art of Fiction No. 232|issue=219|url=https://www.theparisreview.org/interviews/6904/alasdair-gray-the-art-of-fiction-no-232-alasdair-gray|website=The Paris Review|access-date=12 January 2020|date=2016}}</ref> . En siaj verkoj, li kombinis [[Realismo (literaturo)|realismon]], [[Fantasto|fantaston]] kaj [[Sciencfikcio|sciencfikcion]]. Karakteriza trajto de lia verkado estas la lerta uzo de [[tipografio]] kaj la inkludo de siaj propraj ilustraĵoj. Liaj politikaj skribaĵoj subtenis skotan [[Socialismo|socialismon]] kaj skotan [[Sendependeco|sendependecon]]. La aŭtoro Will Self priskribis lin kiel "kreivan socialiston kun integra politik-filozofia vizio." Gray priskribis sin kiel "dikan, okulvitrumitan, kalvan, maljuniĝantan glaŝusan piediranton." == Verkaro == === Romanoj === * ''[[:en:Lanark:_A_Life_in_Four_Books|Lanark]]'' (1981), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-84767-374-9|<bdi>978-1-84767-374-9</bdi>]] * ''[[:en:1982,_Janine|1982, Janine]]'' (1984), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-84767-444-9|<bdi>978-1-84767-444-9</bdi>]] * ''[[:en:The_Fall_of_Kelvin_Walker|The Fall of Kelvin Walker]]'' (1985), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0-8076-1144-9|<bdi>978-0-8076-1144-9</bdi>]] * ''[[:en:Something_Leather|Something Leather]]'' (1990), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0-330-31944-7|<bdi>978-0-330-31944-7</bdi>]] * ''McGrotty and Ludmilla'' (1990), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-872536-00-2|<bdi>978-1-872536-00-2</bdi>]] * ''[[:en:Poor_Things|Poor Things]]'' (1992), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-56478-307-3|<bdi>978-1-56478-307-3</bdi>]] * ''A History Maker'' (1994), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-84195-576-6|<bdi>978-1-84195-576-6</bdi>]] * ''Mavis Belfrage'' (1996), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0-7475-3089-3|<bdi>978-0-7475-3089-3</bdi>]] * ''[[:en:Old_Men_in_Love|Old Men in Love]]'' (2007), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0-7475-9353-9|<bdi>978-0-7475-9353-9</bdi>]] === Mallongaj rakontoj === * ''[[:en:Unlikely_Stories,_Mostly|Unlikely Stories, Mostly]]'' (1983), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-84767-502-6|<bdi>978-1-84767-502-6</bdi>]] * ''[[:en:Lean_Tales|Lean Tales]]'' (1985) (kun [[James Kelman]] kaj [[:en:Agnes_Owens|Agnes Owens]]) (1995), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0-09-958541-1|<bdi>978-0-09-958541-1</bdi>]] * ''Ten Tales Tall & True'' (1993), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0-15-100090-6|<bdi>978-0-15-100090-6</bdi>]] * ''The Ends of Our Tethers: 13 Sorry Stories'' (2003), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-84195-626-8|<bdi>978-1-84195-626-8</bdi>]] * ''Every Short Story by Alasdair Gray 1951-2012'' (2012), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0-85786-562-5|<bdi>978-0-85786-562-5</bdi>]] === Teatro === * ''A Gray Play Book'' (2009), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-906307-91-2|<bdi>978-1-906307-91-2</bdi>]] * ''Fleck'' (2011), [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-906120-37-5|<bdi>978-1-906120-37-5</bdi>]] === Poezio === * ''Old Negatives.'' 1989. * ''Sixteen Occasional Poems.'' 2000. * ''Collected Verses.'' 2010. === Nefikcio === * ''Why Scots Should Rule Scotland.'' 1992. * ''The Book of Prefaces.'' 2000. * ''Alasdair Gray – A Life In Pictures.'' 2010. * ''Of Me & Others: An Autobiography.'' 2014. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://joemurray.me.uk/alasdairgray/ Oficiala retejo] * [https://thealasdairgrayarchive.org The Alasdair Gray Archive] * [https://manuscripts.nls.uk/repositories/2/classifications/38 Alasdair Gray at the National Library of Scotland] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250502103212/https://manuscripts.nls.uk/repositories/2/classifications/38 |date=2025-05-02 }} * [https://www.grayday.info/ Gray Day] * [https://alasdairgrayspace.net/ A Gray Space] * [https://www.theguardian.com/books/video/2011/aug/30/alasdair-gray-edinburgh-book-festival ''Guardian'' video interview (2011)] * [https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/PbxTrDfrWvcnPK8kvsPJC9/alasdair-gray-at-80-from-the-archive Alasdair Gray at 80: From the Archive] BBC arkivaj elĉerpaĵoj * [https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/4N9Drwmcht5lN3GV2NlhgK1/alasdair-gray-at-80-under-the-helmet ''Under the Helmet''] 1964 dokumentario pri Gray kaj lia verkado * [https://alasdairgrayrereads.podbean.com/ ''Alasdair Gray Rereads'' Podcast] Alasdair Gray legas eltiraĵojn el ŝatataj libroj. Registraĵoj faritaj en la lasta jaro de lia vivo. [[Kategorio:Verkistoj de gotika fikcio]] [[Kategorio:Skotaj socialistoj]] [[Kategorio:Skotaj poetoj]] jidz0ztjyr06tyu06gr8bomejlz72iv Uzanto:Nvss132/provejo 2 929827 9440781 9440258 2026-07-28T15:20:41Z Nvss132 224431 9440781 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Vaclav Cimr I.J. Singer<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> Fredrik Bajer kaj Esperanto David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 '''Israel Joshua SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la 30-an novembro 1893 en Biłgoraj kaj m. la 10-an de februaro 1944 en Manhattan) estis pola-usona verkisto. Singer naskĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis rabenoj kaj lia pli juna frato estis la verkisto Isaac Bashevis Singer.[https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J] iĜis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''Forverts.''<ref>https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' estis publikigita en 1927.<ref>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj industriistoj en Lodzo'','' estis eldonita inter 1934-1935.<ref>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de korinfarkto ĉe sia loĝejo sur Riverside Drive.<ref>https://www.newspapers.com/article/the-indianapolis-star-obituary-for-i-j/48427466/</ref> Verkoj * ''Shtol un Ayzn'' (''Ŝtalo kaj fero,'' romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * ''Di'' ''brider Ashkenazi'' (''La fratoj Aŝkenazi,'' romano, 1934) * ''Khaver Nakhmen'' (romano, 1938) * ''Di'' ''mishpokhe Karnovski'' (''La familio Karnovski,'' romano, 1943) * ''Fun a Velt Vos iz Nishto Mer'' (''El mondo kiu jam ne ekzistas,'' memoraĵoj) b51set7xiq9ig5lvkczaf284ow2m7nz 9440785 9440781 2026-07-28T15:43:59Z Nvss132 224431 9440785 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Vaclav Cimr I.J. Singer<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 '''Israel Joshua SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la 30-an novembro 1893 en Biłgoraj kaj m. la 10-an de februaro 1944 en Manhattan) estis pola-usona verkisto. Singer naskĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis rabenoj kaj lia pli juna frato estis la verkisto Isaac Bashevis Singer.[https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J] iĜis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''Forverts.''<ref>https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' estis publikigita en 1927.<ref>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj industriistoj en Lodzo'','' estis eldonita inter 1934-1935.<ref>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de korinfarkto ĉe sia loĝejo sur Riverside Drive.<ref>https://www.newspapers.com/article/the-indianapolis-star-obituary-for-i-j/48427466/</ref> Verkoj * ''Shtol un Ayzn'' (''Ŝtalo kaj fero,'' romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * ''Di'' ''brider Ashkenazi'' (''La fratoj Aŝkenazi,'' romano, 1934) * ''Khaver Nakhmen'' (romano, 1938) * ''Di'' ''mishpokhe Karnovski'' (''La familio Karnovski,'' romano, 1943) * ''Fun a Velt Vos iz Nishto Mer'' (''El mondo kiu jam ne ekzistas,'' memoraĵoj) t2npy5345is36t224xh852jtti9seza Afrika Socia Forumo 0 931782 9440696 9273225 2026-07-28T12:21:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Afrika Socia Forumo''' (akronime '''ASF''') estas ĉiujara kunveno de afrikaj kontraŭtutmondiĝaj movadoj inspiritaj de la [[Monda Socia Forumo]]. La moto de la ASF, ankaŭ pruntita de la MSF, estas "Alia [[Afriko]] eblas".<ref>{{Cite web|url=http://www.africansocialforum.org/english/charter.htm|title=Archived copy|access-date=2007-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614061423/http://www.africansocialforum.org/english/charter.htm|archive-date=2007-06-14|url-status=dead}}</ref> == Historio == La ASF estis kreita post la fama kunveno de la Monda Socialisma Forumo (MSF) en [[Porto-Alegro]] en 2001, kiun ĉeestis nur 50 afrikanoj el proksimume 14 000 partoprenantoj. Ĉi tiu cirkonstanco instigis afrikajn aktivulojn serĉi manierojn impliki pli grandan nombron da partoprenantoj sur sia kontinento. La unua ASF okazis en 2002 en [[Bamako]], [[Malio]], kun la partopreno de movadoj el 45 landoj.<ref>https://www.cetri.be/Le-combat-intellectuel-et?lang=fr</ref> Dum la kunveno, komuna deklaro de afrikaj kontraŭtutmondiĝaj movadoj, konata kiel la ''Deklaracio de Bamako'', estis aprobita, kiu klare esprimas la kontraŭliberalajn poziciojn de la ASF:<blockquote>«Ĉe la Forumo de Bamako, forta konsento aperis, ke la valoroj, praktikoj, strukturoj kaj institucioj de la domina [[Novliberalismo|novliberala]] ordo kontraŭas kaj ne kongruas kun la realigo de la [[digno]], valoroj kaj aspiroj de Afriko. La Forumo postulas de siaj politikaj gvidantoj, ke ili ne plu trudu al Afriko la maljustan sistemon de la institucioj de [[Ekonomia Modelo de Bretton Woods|Bretton Woods]] en la nomo de financado de la disvolviĝo de Afriko.» - (Deklaracio de Bamako, Afrika Socia Forumo, 2002, paĝoj 1-2)<ref>African Social Forum: The Bamako Declaration, p. 1-2</ref></blockquote> == Celo == La celoj de la movado, kiel listigitaj en ilia retejo, estas: * Fortigi la kapablon de esplorado, planado kaj organizado de afrikaj sociaj organizaĵoj, por ke ili povu plene plenumi sian laboron en Afriko kaj ene de la tutmonda socia organizado. * Konstrui afrikan spacon por la disvolviĝo de la konsento de aliaj elementoj, kiuj faras la mondon nova liberala, komencante de la esplorado de la sociaj, ekonomiaj kaj politikaj implicoj. * Skizi planon por socia, ekonomia kaj politika rekonstruo, inkluzive de skizado de la roloj de la ŝtato, la merkato kaj la civila socio, * Difini kadron por civitana regado, por ke politika ŝanĝo povu subteni la formuladon kaj efektivigon de alternativaj, kredindaj kaj efikaj respondoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20120206014715/http://www.africansocialforum.org/english/forum.htm La oficiala retejo de la Afrika Socia Forumo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politiko de Afriko]] b20koslgiaqbt89ghun6mmqfi0o1hku Mikaelo la 5-a (Bizancio) 0 936397 9441011 9383308 2026-07-29T03:35:49Z Sj1mor 12103 9441011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Μιχαήλ Ε΄ Καλαφάτης<br>(1015-1042)</b></font></big></big></span> |dosiero =Michael V (Fol. 219v bottom).jpg | grandeco de dosiero = 250px |priskribo =Bildo de Mikaelo la 5-a kaj [[:en:Theodora Porphyrogenita|Teodora Porfirogenido]], ilustraĵo el manuskripto de la 11-a jarcento. |dato de naskiĝo =[[1015]] |loko de naskiĝo =[[:en:Paphlagonia (theme)|Paflagonio]] |dato de morto =[[21-a de aprilo]] aŭ [[24-a de aŭgusto]] [[1042]] |loko de morto =[[Monaĥejo de Studio]], [[Konstantinopolo]], nuna [[Istanbulo]], [[Bizanca Imperio]] }} <big>'''Mikaelo la 5-a la [[Kalfatrado|Kalfatristo]]'''</big> aŭ <big>'''Μιχαήλ Ε΄ Καλαφάτης'''</big> estis bizanca imperiestro kiu regis dum 129 tagoj, de la 13-a de decembro 1041 ĝis la 20-a de aprilo 1042. Nevo de [[Mikaelo la 4-a (Bizancio)|Mikaelo la 4-a]], kies fratino Maria de Paflagonio edziniĝis al admiralo kaj kalfatro nomita Stefano, Mikaelo montris neniun dankemon nek al [[:en:Zoe Porphyrogenita|Imperiestrino Zoe]], kiu adoptis lin, nek al sia [[:en:John the Orphanotrophos|onklo Johano la Organotrofo]], laŭ kies sugesto li ŝuldis la tronon. Reformisto, malestimata pro sia humila deveno, Mikaelo la 5-a aboliciis la privilegiojn de la kortega aristokrataro kaj celis efektivigi profundan reformon de la administrado. Post ŝajnigado de plej granda respekto por siaj du bonfarantoj, li ekziligis ilin laŭ la konsilo de sia onklo Konstanteno. Sed dum la ekzilo de Johano la Orfanotrofo, malamata pro la impostŝarĝo trudita al la popolo, ne provokis reagon, tiu de Imperiestrino Zoe, la lasta postvivantino, kune kun ŝia fratino [[:en:Theodora Porphyrogenita|Teodora]], de la [[makedona dinastio]] kun ĝia forta legitimeco, ekigis revolucion. Mikaelo kaj lia onklo Konstanteno estis devigitaj fuĝi el Konstantinopolo, serĉante rifuĝon en la [[monaĥejo de Studio]], kie, kaptitaj de la homamaso, ili havis siajn okulojn elŝiritajn kaj estis malliberigitaj en du malsamaj monaĥejoj la 21-an de aprilo 1042. Lia falo, detale rakontita de nuntempaj kronikistoj, ilustras la influon de la loĝantaro de la ĉefurbo sur la bizancan politikon en la 11-a jarcento. ==Originoj== Komence, nenio ŝajnis destini Mikaelon la 5-an por la imperia trono. Lia onklo, Johano, moknomita "la Orfanotrofo" aŭ "la Eŭnuko", sekvis karieron en la imperia administrado post forlaso de sia denaska Paflagonio. [[Dosiero:Theodore Studite (Menologion of Basil II).jpg|eta|maldekstre|300px|<center>[[Monaĥejo de Studio]], Konstantinopolo, kie Mikaelo la 5-a estis enterigita.</center>]] [[Dosiero:Asia_Minor_ca_842_AD.svg|eta|dekstre|300px|<center>Mapo de [[Malgrandazio]] kun ĝiaj respektivaj temoj aŭ administraj regionoj.</center>]] [[Dosiero:Map_Byzantine_Empire_1025-fr.svg|eta|maldekstre|300px|<center>Mapo de la Bizanca Imperio ĉirkaŭ la jaro 1025.</center>]] [[Dosiero:Zoe_mosaic_Hagia_Sophia.jpg|eta|dekstre|250px|<center>[[:en:Zoe Porphyrogenita|Imperiestrino Zoe]], kiu estis kun-regantino kun [[Romano la 3-a (Bizancio)|Romano la 3-a]], [[Mikaelo la 4-a (Bizancio)|Mikaelo la 4-a]], Mikaelo la 5-a kaj [[:en:Constantine X Doukas|Konstanteno la 10-a]].</center>]] [[Dosiero:Michael_V_(Fol._219v_bottom).jpg|eta|maldekstre|300px|<center>Mikaelo la 5-a forpelas [[:en:Zoe Porphyrogenita|Zoe]] al monaĥinejo.</center>]] [[Dosiero:One_of_the_exterior_facades_of_the_St._John_Stoudios_(Imrahor)_Monastery.jpg|eta|dekstre|300px|<center>La [[Monaĥejo de Studio|monaĥejo Sankta Johano Studio]], konstruita en 462 p.K., estas unu el la plej malnovaj pluvivaj bizancaj preĝejoj en Istanbulo (Konstantinopolo).</center>]] [[Dosiero:Italy_1000_AD.svg|eta|maldekstre|250px|<center>Islama konkero de Sicilio, dum la jaro 1000.</center>]] [[Dosiero:Byzantine_Constantinople-en.png|eta|maldekstre|300px|<center>Mapo de la Bizanca Konstantinopolo.</center>]] Fariĝinte [[:en:Prothonotary|proto]][[notario]] de [[Bazilo la 2-a]] (regis 976-1025), li alianciĝis kun [[Romano la 3-a (Bizancio)|Romano la 3-a]] Argiro (regis 1028-1034), kies [[:en:Parakoimomenos|parakoimomenos]] li fariĝis, antaŭ ol komenci eklezian karieron kaj fariĝi [[:en:Synkellos|sinkelo]], la posteno de ĝenerala sekretario de la Patriarko de Konstantinopolo, kiu ĝenerale estis destinita sukcedi lin. Li poste estis komisiita pri la [https://www.persee.fr/doc/rebyz_0766-5598_1991_num_49_1_1842 Orfejo Sankta Paŭlo] en Konstantinopolo, tial lia moknomo "la Orfanotrofo". Tre ambicia, Johano la Orfanotrofo estis decidita certigi, ke ĉiu membro de sia familio ricevu gravan postenon en la kortego. Liaj gefratoj konsistis el kvin viroj, el kiuj tri (Konstanteno, Georgo kaj li mem) estis eŭnukoj kaj tial neelekteblaj heredi la imperian tronon. Tio ne estis la kazo por la aliaj du fratoj, Niketo kaj Mikaelo, konataj kiel "la barbuloj". Georgo estis nomumita [[:en:Protovestiarios|protovestiarios]]<ref>Protovestiario: Oficisto respondeca pri la "sankta vestogardejo" de la bizanca imperiestro.</ref>, dum Niketo kaj Konstanteno sinsekve fariĝis [[:en:Dux|dukso]] (guberniestroj) de Antioĥio. Koncerne Mikaelon, post esti prezentita al la Palaco fare de la Orfanotrofo kaj fariĝi amanto de Imperiestrino Zoe, li edziĝis al ŝi, fariĝante imperiestro sub la nomo Mikaelo la 4-a (reĝ. 1034–1041). Zoe, kune kun ŝia fratino Teodora, estis la lastaj reprezentantinoj de la makedona dinastio, kiu establis senprecedencan dinastian legitimecon ene de la bizanca politika ordo. Ilia mano tiel signifis la akiron de potenco, en la foresto de vira reprezentanto de ĉi tiu familio. La fratino de Mikaelo la 4-a, Maria, edziniĝis al viro nomita Stefano, kiu komencis sian karieron kiel ŝipkalfatristo, kaj verŝajne amasigis konsiderindan riĉaĵon, sufiĉe por fariĝi membro de la imperia familio. Nomumita komandanto de la floto fare de Johano, li devus anstataŭigi [[:en:George Maniakes|Georgon Maniakon]] en Sicilio en 1038, sed li pruviĝis malbona oficiro kaj malsukcesis malhelpi la [[:en:Muslim conquest of Sicily|saracenan invadon]]. La estonta Mikaelo la 5-a estis do la filo de ĉi tiu paro kaj sekve la nevo de Johano la Orfanotrofo. Li ricevus la malestiman kromnomon "Kalfatro" en memoro pri la humila deveno de sia patro. ==Adopto fare de Imperiestrino Zoe == Suferante pri [[epilepsio]] ekde sia juneco, malsano pligravigita fine de lia vivo per ĝeneraligita [[edemo]], Mikaelo la 4-a tamen entreprenis sukcesan kampanjon kontraŭ la bulgaroj en 1041. Tamen, li revenis elĉerpita, kaj fariĝis klare al la kortego, kaj precipe al Johano la Orfanotrofo, ke li estis preskaŭ mortonta. Dezirante konservi kontrolon de la registaro kaj establi "Paflagian dinastion", Johano persvadis la imperiestron nomumi Mikaelon, filon de Stefano kaj Maria kaj tiam komandanton de la persona gvardio de Mikaelo la 4-a, "Cezaro", do la dua en la komando de la ŝtato kaj eventuala posteulo de la imperiestro. Por solidigi sian legitimecon, ili sugestis al Imperiestrino Zoe, al kiu la potenco revenus post la morto de ŝia edzo, ke ŝi adoptu Mikaelon. Zoe akceptis ĉi tiun sugeston kaj, dum ceremonio ĉe la [[:en:Church of St. Mary of Blachernae|Preĝejo de Nia Sinjorino de Blakerno]], levis lin al la digno de Cezaro, "pagante al li honoron kaj omaĝon kvazaŭ al filo de la Imperiestrino." Laŭ [[:en:Michael Psellos|Mikaelo Pselo]], post kiam li fariĝis Cezaro, Mikaelo la 5-a daŭre vivis solecan vivon por ne ŝajni tro malkaŝe aspiranta al la trono. Li tenis sin sola dum oficialaj ceremonioj kaj ne sidis ĉe la imperia tablo, krom ĉe oficialaj bankedoj. Liaj du fratoj, Konstanteno kaj Niketo, kiuj metis sian esperon por antaŭenigo en lin, eĉ zorgis elekti diskretan loĝejon por li ekster Konstantinopolo. Ne nur lia onklo, la imperiestro, ne atentis lin, sed Mikaelo povis iri al la Granda Palaco nur post alvoko. Kiam Mikaelo la 4-a sentis sian finon alproksimiĝi, li abdikis kaj fariĝis monaĥo ĉe la [https://www.thebyzantinelegacy.com/kosmidion monaĥejo de Sanktaj Kosmas kaj Damiano]. Imperiestrino Zoe, kiu estis forlasita de la imperiestro, venis al li plorante, petegante lin akcepti ŝin unu lastan fojon, sed vane. Lia frato Johano, kiu restis liaflanke ĝis la fino, restis kun li dum tri tagoj post lia morto. Timante, ke alia [[tronpostulanto]] povus aperi post kiam la morto de la imperiestro estus konata, Konstanteno kaj Niceto haste ellaboris imperian dekreton alvokante la novan Cezaron al la Palaco. Maltrankvila pri kiel la eventoj povus disvolviĝi, Johano la Orfanotrofo mem revenis al la Palaco, kie li estis akceptita de siaj fratoj per la plej granda flatado. Ĉe la posta familia kunveno, Johano, konscia pri la alligiteco de la popolo al la [[makedona dinastio]], instrukciis siajn fratojn kaj la estontan imperiestron fari nenion sen la aprobo de la imperiestrino. Obeante sian pli aĝan fraton, la fratoj tiam iris al Zoe kaj promesis al ŝi, ke Mikaelo estos imperiestro nur laŭnome, kaj ŝi retenos la bridojn de la potenco, krom se ŝi preferus regi nur per li, en kiu kazo li restus ŝia sindona servisto. ==Regado== Post la morto de Mikaelo la 4-a la 10-an de decembro 1041, la potenco transiris al Zoe, kiu respondecis pri la elekto de la nova imperiestro. Nur tri tagojn poste ŝi decidis favore al la juna Mikaelo, kies kapablon regi ŝi ŝajne rimarkis. Zoe tiam prezentis la estontan imperiestron al la homamaso atendanta ŝian decidon, kaj li estis kronita de [[:en:Alexius of Constantinople|Patriarko Aleksio la Studiito]] ĉe [[Hagia Sofia]]. Dum la unuaj tagoj, eĉ semajnoj, la scenaro disvolviĝis kiel atendite, kun Mikaelo la 5-a ŝajniganta la plej grandan respekton al la Imperiestrino kaj la plej grandan amon por sia onklo Johano. Tamen, tre rapide, Mikaelo la 5-a ŝanĝis direkton, altirante kritikon de nuntempaj kronikistoj. Dum Pselo estimis sian antaŭulon ĝis la punkto ke li facile senkulpigis liajn krimojn, li abomenis Mikaelon la 5-an, trovante nenion bonan en li. Riproĉante lin pro la obskureco de lia origino, Pselo esperis, ke la potenco transformos la novan imperiestron: "Li havis nenion, kio konvenas al la trono, nenion konvene vestitan, nek la ĉevalon, nek la vestaĵojn, nek ion ajn el la aferoj, kiuj ŝanĝas homon. Kiel pigmeo, kiu ŝajnigas esti [[Heraklo]] kaj volas transformi sin en la bildon de la heroo [...] li surmetis la leonan haŭton, sed li estas superŝarĝita de la klabo." Koncerne sian karakteron, Pselo ĉefe kritikas Mikaelon la 5-an pro lia hipokriteco: “Liaj vortoj estis tute kontraŭaj al liaj sentoj; […] kiom ajn kolera li estis kontraŭ multaj homoj, li parolis al ili afable […] kaj multajn el tiuj, kiujn li intencis submeti la sekvan tagon al la plej kruelaj torturoj, li akceptis la antaŭan nokton ĉe sia tablo kaj dividis la saman tason kun ili.” Liaj unuaj viktimoj verŝajne estis ĝuste tiuj, kiuj kondukis lin al la povo. Pselo, sen ke eblus scii kie la realo finiĝas kaj la [[damnatio memoriae]] komenciĝas, prezentas lin kiel defendanton de kastrado kiel puno por siaj kontraŭuloj, inkluzive de membroj de sia propra familio, kio povus esti profunde ŝokinta la publikan opinion tiutempe. Inter la aliaj kronikistoj de lia regado, [[Johano Skylitzes]] emfazis la netaŭgecon de Mikaelo por la povo, eĉ asertante, ke li ne kapablis agi memstare, foje kondukante al malkongruoj kun la rakonto de Pselo. Laŭ li, Mikaelo la 5-a duonsveniĝis ene de horo post sia kronado. Baldaŭ, la imperiestro klare montris sian deziron esti sia propra mastro kaj regi sola. Li elektis kiel sian ĉefan konsiliston ne Johanon la Orfanotrofon, kiel faris lia antaŭulo, sed unu el siaj onkloj, Konstantenon, la [[:en:Domestic of the Schools|serviston de la Lernejoj]], al kiu li petis Zoe-n doni la plej altan honoron. Nu, Konstanteno jam delonge profunde ĵaluzis Johanon kaj plene intencis kaŭzi lian falon. Post kverelo inter la du viroj dum manĝo kun la imperiestro, Johano furioze lasis la palacon, ne al sia loĝejo en Konstantinopolo, sed al unu el siaj posedaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj de la urbo. Li verŝajne kredis, ke la imperiestro alvokos lin reen kun pardonpetoj pro la konduto de Konstanteno. Efektive, kelkajn tagojn poste, imperia ŝipo alvenis al la haveno de lia loĝejo kun ordono por klarigi sian konduton antaŭ la imperiestro. Sed kiam la ŝipo alproksimiĝis al la Granda Palaco, alia ŝipo alproksimiĝis, prenis la Orfanotrofon surŝipen, kaj portis lin en ekzilon sub la atenta okulo de la imperiestro, kiu observis la scenon el la palaca balkono. Li devis morti tie baldaŭ poste. Ĉar Johano estis tre nepopulara, oni ne atendis, ke ĉi tiu falo kaŭzu tumulton inter la loĝantaro. Post tio, Mikaelo kastrigis ĉiujn membrojn de la familio de Johano, kiuj atingis puberecon. Tamen, la decido de Mikaelo distancigi sin de la plejparto de sia tuja familio estis severe kritikita, ĉar al li mankis ia ajn signifa subteno inter la bizanca politika elito kapabla subteni lian legitimecon. Laŭ la konsilo de sia onklo Konstanteno, li liberigis el malliberejo multajn homojn, kiujn Johano malliberigis, kiel ekzemple [[:en:Constantine Dalassenos (thalassokrator)|Konstanteno Dalaseno]], [[Mikaelo la 1-a Kerulario]], kaj [[:en:George Maniakes|Georgo Maniako]], kiun li nomumis [[:en:Katepano|katepano]] de Italio. Italio estis minacata de la [[Normandoj]], kaj la araboj estis preskaŭ reprenontaj la fortikaĵojn, kiujn Maniako estis konkerinta en Sicilio. Post konfidi la direkton de la aferoj al la eminenta juristo [[:en:Constantine Leichoudes|Konstanteno la 3-a Lejŝoŭdes]], Mikaelo turnis sin kontraŭ la kortega aristokrataro, kiu, ŝajnigante submetiĝon al li, daŭre malestimis lian humilan originon kaj lian limigitan pretendon al la trono. Decidita venĝi sin, li humiligis ĉi tiun aristokrataron senigante ĝiajn membrojn de iliaj privilegioj tiel, ke ili timis pri siaj vivoj. Li ankaŭ faris la eraron maldungi la [[Varengoj|Varengan Gvardion]] kaj anstataŭigi ĝin per "[[Skitoj]]", ĉiuj eŭnukoj, kies lojalecon li certigis per bonegaj promocioj. Per ĉi tiuj agoj, li volis montri, ke li "intencis esti gardata de la masoj prefere ol de la nobelaro". La homamaso entuziasme respondis al la falo de Johano, al la hontigoj truditaj al la nobeloj, kaj al la novaj liberecoj. Dum la multaj procesioj, kiuj markis la oficialan vivon en Konstantinopolo, purpuraj ŝtofoj estis pendigitaj sur la fenestroj kaj tapiŝoj estis metitaj sub liajn piedojn: la imperiestro kredis sin fariĝi la "patro de la popolo". La eraro, kiu pruviĝus fatala, estis lia atako kontraŭ Imperiestrino Zoe. ==Falo== La lasta pluvivanta membro, kune kun ŝia fratino [[:en:Theodora Porphyrogenita|Teodora]], de la makedona dinastio, al kiu la loĝantaro estis profunde ligita, Imperiestrino Zoe restis, malgraŭ sia kaprica naturo, ekstreme populara. Mikaelo la 5-a rapide ĵaluziĝis pri la statuso kaj populareco de la imperiestrino, kies nomo ĉiam estis menciita antaŭ la lia en publikaj aklamoj. Baldaŭ, li rifuzis al ŝi eniron al la konsilia ĉambro kaj (eĉ pli malbone) aliron al la publika trezorejo, tenante ŝin, kiel Mikaelo la 4-a faris, sub strikta gvatado. Kvin monatojn post lia kronado, li uzis la paskajn festadojn por testi ŝian popularecon. Disdonante malavarajn donacojn, li kredis, ke li sufiĉe certigis sian pozicion por seniĝi de la kuratoreco de Zoe, precipe ĉar, dum du procesioj — dum Paska dimanĉo kaj la sekva dimanĉo — li ​​profitis je demonstraĵoj de popola subteno, kiuj konvinkis lin pri la forto de lia potenco. En la nokto de la 18-a ĝis la 19-a de aprilo 1042, Mikaelo tonsurigis Zoe-n kaj sendis ŝin al monaĥejo sur Principo, unu el la [[Insuloj de Princoj|Princaj Insuloj]], sub la preteksto, ke ŝi konspiris por veneni lin. Post informado al la Senato pri la kialoj de sia decido, Mikaelo legigis proklamon de la urba [https://www.britannica.com/topic/eparch eparko] (prefekto) en la [[:en:Forum of Constantine|Forumo de Konstanteno]], anoncante la ekzilon de la imperiestrino pro ŝtatperfido kaj la detronigon de Patriarko Aleksio la Studiito, akuzita pri helpado de la imperiestrino en ŝiaj krimaj agadoj. Tamen, la patriarko sukcesis eskapi. Tuj post la legado de ĉi tiu proklamo, voĉoj leviĝis el la homamaso, kiu nur la antaŭan tagon aplaŭdis Mikaelon la 5-an, postulante lian detronigon kaj anstataŭigon fare de Zoe, la legitima imperiestrino, devigante la eparkon rapide retiriĝi. Laŭ [[Georgios Kedrenos|Georgo Kedreno]], pli posta kronikisto de la eventoj, la homamaso deklaris: "Ni ne volas blasfemanton kaj kalfatranton kiel imperiestron, sed la legitiman heredanton, nian patrinon Zoe!" Koncerne [[Miĥaelo Ataliates|Ataliates]] (1020-1079), li observis, ke la homamaso ne disiĝis kiel kutime, kiam neniu gvidanto aperis, sed anstataŭe pli kaj pli kreskis. Jam la sekvan tagon, la prizonaj pordegoj komencis esti malfermitaj, dum la alireblaj posedaĵoj de Mikaelo la 5-a estis prirabitaj. La imperiestro ja profitis je la rapida interveno de la soldatoj de sia onklo Konstanteno, kiuj sukcesis forpeli la tumultulojn dum tempo, sed ne sukcesis subpremi la ribelon. Maltrankviligita de la turno de la eventoj, Mikaelo la 5-a alvokis Zoen reen al la palaco, insistante, ke ŝi restu monaĥino. Por subpremi la ribelon, li aperis ĉe la [[:en:Kathisma|kathismo]] en la [[:en:Hippodrome of Constantinople|Hipodromo]] kun Zoe, kiu restis lojala al li. La vido de la maljunulino, kiun iuj jam ne rekonis en ŝia monaĥina kutimo, nur instigis la fervoron de la homamaso. Nekapabla konstati la fidindecon de sia imperiestrino, la homamaso, eble post konsultado kun la patriarko kaj sub la gvido de generalo [[:en:Constantine Kabasilas|Konstanteno Kabazilo]], marŝis al la [https://www.gutenberg.org/files/61475/61475-h/61475-h.htm monaĥejo Petrion] por venigi la duan pluvivan membron de la dinastio, Teodora, kiu ankaŭ fariĝis monaĥino. Komence hezitema, ŝi estis devigita obei sub premo kaj, interŝanĝante sian monaĥinan kutimon kontraŭ luksa robo, estis kondukita al Hagia Sofia por esti proklamita imperiestrino. La signifo de ĉi tiu evento estas konsiderinda, ĉar Teodora estis reenpostenigita kiel imperiestrino kontraŭ siaj komencaj deziroj, kaj probable kontraŭ la deziroj de Zoe, ĉar la du fratinoj havis komplikan rilaton. La tumultuloj tiel agis kiel gardantoj de makedona legitimeco, transcendante la preferojn de siaj rektaj reprezentantoj. Ĉar la prezento de Zoe ne sukcesis trankviligi la homamason, Mikaelo la 5-a decidis rezisti, kio nur duobligis la fervoron de la loĝantaro. Ene de tridek ses horoj, la homamaso kaptis la Grandan Palacon kaj ĝiajn oficejojn, inkluzive de tiuj, kiuj gastigis la impostregistrojn, same kiel la palacojn de la civila aristokrataro. Superŝarĝita, la [[Varengoj|Varenga gvardio]] estis senpova por protekti la imperiestron malgraŭ la interveno de Generalo [[:en:Katakalon Kekaumenos|Katakalon Kekaŭmeno]]. Laŭ Skylitzes, la tumultoj rezultigis 3 mil mortojn. Kronikistoj priskribis loĝantaron de ĉiuj aĝoj, rangoj kaj seksoj implikitan en la ribelo. Laŭ Pselo, tamen oni povus distingi du grupojn: perfortan kaj sendisciplinan loĝantaron kaj pli moderan frakcion, favoran al la detronigo de Mikaelo la 5-a, sed en relativa ordo; grupo al kiu apartenis Pselo, kvankam ne eblas scii kiomgrade ĉi tiu disiĝo simbolis la malfidon de Pselo al popola venĝo. Eksciinte, ke Teodora reakiris sian statuson kiel imperiestrinon, Mikaelo la 5-a kaj lia onklo Konstanteno fuĝis al la monaĥejo Studio por rifuĝi. Dume, Teodora, ankoraŭ ĉe Hagia Sofia, nomumis siajn ministrojn kaj certigis, ke Mikaelo estu detronigita. La homamaso ĉirkaŭ ŝi tiam moviĝis al la monaĥejon Studion, kie Mikaelo la 5-a kaj lia onklo staris apud la altaro. Dum la tuta posttagmezo, la homamaso, respektante la sanktecon de la altaro, ne kuraĝis kapti la du virojn, al kiuj oni donis monaĥajn robojn. Tiun vesperon, la nova prefekto de la urbo, iu Campanarus,<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Basileus/XQ6LDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Constantinople+Campanarus&pg=PT253&printsec=frontcover Basileus]</ref> diris, ke li ricevis ordonojn de Imperiestrino Teodora por eskorti la imperiestron kaj lian onklon reen al la palaco kaj ke neniu damaĝo trafos ilin. Kiam la du viroj rifuzis forlasi la preĝejon, la prefekto tiam ordonis al siaj viroj kapti ilin. Ili estis metitaj sur azenojn kaj kondukitaj al la Palaco sur la [[:en:Mese (Constantinople)|Meze]], la ĉefa avenuo de Konstantinopolo. Alveninte ĉe la loko nomata "sigma", la ekzekutisto sendita de Teodora alproksimiĝis al la procesio, kaj al la du viroj estis elŝiritaj la okuloj. Ĉi tiu ribelo montris la agadkapablon de la loĝantaro en Konstantinopolo, kiu tiam spertis rapidan demografian kaj ekonomian kreskon, kaj kie ekestis la apero de [[Burĝo|"burĝaro"]], konsistanta ĉefe de metiistoj kaj komercistoj. Ligita al makedona legitimeco kaj avida je akirado de pli granda politika influo, precipe rilate al la tradicia aristokrataro, ĝia ribelo en 1042 reprezentis la enkorpigon de certa formo de popola potenco, kiun la posteuloj de Mikaelo, plej notinde [[Konstanteno la 9-a]] Monomaĥo, zorgis konservi. En la 2010-aj jaroj, la greko-usona historiisto [[:en:Anthony Kaldellis|Anthony Kaldellis]] forte emfazis la gravecon de ĉi tiu evento, kiun li sentis tro ofte preterlasita al la dua plano en la bizanca politika historio. Li vidis ĝin kiel demonstradon de la politika rolo de la popolo, en ĉi tiu kazo la popolo de Konstantinopolo, pri la detronigo de reganto konsiderata malinda je la imperia ofico. Tiurilate, bizancaj kronikistoj konfirmis la legitimecon de ĉi tiu ribelo, kiu fariĝis la instrumento de la lukto kontraŭ tirano, kiu, transirante siajn limojn kaj defiante la legitiman dinastion, povus esti forpelita de la povo. Kvankam imperiaj historiistoj ofte estis singardaj pri la agadkapablo de la popolo, kaj Pselo, kiu faris la ribelon de 1042 centra elemento de sia [https://sourcebooks.web.fordham.edu/basis/psellus-chrono-intro.asp Kronografio], kaj Ataliates kaj Skylitzes uzis terminojn rilatajn al [[Atena demokratio|klasika demokratio]] (demos, ekzemple) por rakonti ĉi tiun epizodon de popola ribelo. Kaldellis ankaŭ emfazis la "universalan" naturon de la ribelo, kiu ŝajnis ampleksi ĉiujn segmentojn de la loĝantaro kaj tiel pravigi la ideon de kolektiva agado fare de popolo aŭ politika instanco jam ne respondeca al iu ajn aŭtoritato, eĉ imperia. Baldaŭ post sia detronigo, Mikaelo la 5-a estis sendita al la [[Monaĥejo de Studio|monaĥejo Elemono]] sur la [[Ĥio (insulo)|insulo de Ĥio]]. Lia onklo Konstanteno estis sendita al alia monaĥejo sur la [[Samoso (insulo)|insulo de Samoso]]. La historio ne scias, kio fariĝis el ili poste, sed oni scias, ke Mikaelo la 5-a mortis en ĉi tiu monaĥejo la 24-an de aŭgusto 1042. Markita de tiraneco, la regado de Mikaelo la 5-a estis submetita al [[damnatio memoriae]], kaj li rimarkinde forestas de la [[:en:Synodicon Orientale|sinodiko]] ("historiaj raportoj") pri la [[Ortodokseco]].<ref>Franca Vikipedio</ref> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Mortintoj la 24-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Mortintoj la 21-an de aprilo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1015]] [[Kategorio:Mortintoj en 1042]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 11-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 11-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Turkio]] [[Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo]] [[Kategorio:Bizancaj regantoj]] [[Kategorio:Bizancaj militistoj]] [[Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio]] [[Kategorio:Historio de Romo]] {{DEFAŬLTORDIGO:Mikaelo la 5-a la Kalfratisto}} {{Romiaj imperiestroj}} {{Sinsekvo | titolo = [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|Bizanca Imperiestro]] | periodo = [[13-an de decembro]] [[1041]] - [[21-an de aprilo]] [[1042]] | antaŭ = [[Mikaelo la 4-a (Bizancio)|Mikaelo la 4-a]] | post = [[:en:Theodora Porphyrogenita|Teodora Porfirogenido]] kaj [[:en:Zoe Porphyrogenita|Zoe Porfirogenido]] }}{{Bibliotekoj}} aqiv87ej7skfvip5inev96ze8cv2cvd Universitato de Teknologio Ŝarif 0 938505 9440751 9434591 2026-07-28T13:48:31Z Sj1mor 12103 9440751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |plia nomo= |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IR |situo sur mapo= Teherano |zomo = 14 |retejo = }} [[Dosiero:Aryamehr-university-logo-monocolor.svg|eta|Monokroma (unukolora) versio de la antaŭa universitata emblemo]] '''Teknika''' aŭ '''Teknologia Universitato''' '''Ŝarif''' ({{lang-fa|دانشگاه صنعتی شریف|t=''Dāneschgāh-e San'ati-ye Ŝarif''}}), antaŭe '''Aryamehr Teknologia Universitato''' ({{lang-fa|دانشگاه صنعتی آریامهر|t=''Dāneschgāh-e San'ati-ye Āryāmehr''}}) estas [[Publika universitato|publika]] [[Publika universitato|universitato]] en Irano, eduka kaj esplorcentro en la kampoj de [[inĝenierarto]] kaj fizikaj sciencoj ([[STEM]]). Ĝi estas unu el la plej prestiĝaj teknikaj edukaj institucioj en Irano. Ĝi situas en [[Teherano]], proksime de la placo Azadi ([[Turo Azadi]]).<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.sharif.ir/web/en/10|title=Sharif University Introduction|access-date=5 December 2020|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225072147/http://www.sharif.ir/web/en/10|url-status=dead}}</ref> La universitato estis fondita en 1965 laŭ iniciato de ŝaho [[Mohamed Reza Pahlavi|Mohammad Reza Pahlavi]], laŭ la modelo de la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]].<ref>{{cite journal|author1=Leslie, Stuart W.|author2=Robert Kargon|title=Exporting MIT: Science, Technology, and Nation-Building in India and Iran|journal=Osiris|year=2006|pages=123|issue=1|volume=21|doi=10.1086/507138|s2cid=146272994}}</ref> Ĝia fondinta rektoro estis Mohammad Ali Mojtahedi. Post la [[Islama Revolucio]], la universitato estis renomita al Universitato Ŝarif laŭ Majid Ŝarif Vaghefi, membro de la [[Popola Mujahedino]]. Nuntempe, proksimume 10,000 studentoj estas aliĝintaj ĉe la universitato.<ref name="Speech">{{cite web|url=http://eduvp.sharif.ir/speech86.pdf|title=Archived copy|access-date=2009-11-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722015454/http://eduvp.sharif.ir/speech86.pdf|archive-date=22 July 2011}}</ref> Ĉi tiu estas tre selektema universitato, akceptante la 800 studentojn kun la plej bonaj rezultoj el la 500 000 iranaj studentoj, kiuj faras la ekzamenon pri mezlernejo.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/05/AR2008060503904.html?nav=hcmodule&sid=ST2008060602843|title=Iran Makes the Sciences A Part of Its Revolution|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> La plej bonaj studentoj ofte ne finas siajn studojn tie kaj estas varbitaj de usonaj universitatoj, kiel ekzemple la matematikistino [[Marjam Mirzaĥani]], premiita per la [[Medalo Fields]], kiu akiris bakalaŭran diplomon ĉe la Universitato Sharif kaj poste daŭrigis siajn studojn ĉe [[Universitato Harvard|Harvard]] kaj poste [[Stanford]]. En la Mondaj Universitataj Rangolistoj de la [[Universitato Jiao Tong de Ŝanhajo|Ŝanhaja UniversitatoJiao Tong]], en la kategorio de komputiko kaj teknologio, la universitato estas rangigita dua en la [[Proksima Oriento]] kaj ĉirkaŭ <abbr>250-a</abbr>  en la ĝenerala rangolisto. En 2023, laŭ la monda rangolisto de ''US News & World Report'', ĉi tiu universitato atingis lokon 598-an.<ref>{{Cite web |title=Aryamehr University of Technology in Iran – US News Best Global Universities|url=https://iranbrands.review/technology/sharif-university-of-technology/|website=U.S. News|date=27 May 2024|access-date=28 May 2024|archive-date=28 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528083608/https://iranbrands.review/technology/sharif-university-of-technology/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-27|title=Discover Sharif University: A Leading Institution in Iran|url=https://iranbrands.review/technology/sharif-university-of-technology/|access-date=2024-05-28|website=Iran Brands Review|language=en-US|archive-date=28 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528083608/https://iranbrands.review/technology/sharif-university-of-technology/|url-status=dead}}</ref> == Organizo == En junio 2016, la ĉefa eduka procezo ĉe la universitato efektiviĝas en 14 fakultatoj :<ref name=":0" /> # Fakultato de Petrolkemia Inĝenierarto. # Fakultato de Konstruinĝenieriko. # Fakultato de Fiziko. # Fakultato de Kemio. # Fakultato de Matematikaj Sciencoj. # Fakultato de Elektrotekniko. # Fakultato de Materialscienco kaj Inĝenierarto. # Fakultato de Aerospaca Inĝenierarto. # Fakultato de Komputila Inĝenierarto. # Fakultato de Elektrotekniko. # Fakultato de Mekanika Inĝenierarto. # Fakultato de Industria Inĝenierarto. # Fakultato de Administrado kaj Ekonomiko. # Fakultato de Filozofio de Scienco. La strukturo de la fakultatoj ĝenerale respondas al la ĉefaj areoj de eduka agado de la universitato. === Esploragadoj === La Teknologia Universitato Sharif havas 15 esplorcentrojn. # Esplorcentro pri Altnivelaj Komunikadaj Teknologioj. # Nacia Esplorcentro por Informaj kaj Komunikadaj Teknologioj (AICTC). # Observatorio Alborz por observado de gama-radiado kaj kosmaj radioj. # Esplorcentro pri Biokemio kaj Bioekologio. # Centro por Kondiĉa Monitorado (CMC). # Centro por Entreprenemo. # Esplorcentro de Industria Ekonomiko. # Scienca Esplorcentro pri Elektroniko. # Esplorcentro pri Energiteknologioj. # Esplorcentro pri Ekologio. # Scienca Esplorcentro de Industriaj Sistemoj. # Esplorinstituto pri Nanoteknologio. # Esplorinstituto pri Transporto. # Nacia Esplorcentro Sharif de Aplikata Fiziko # Esplorcentro pri Oceanologio kaj Akvoresursoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Universitato de Teknologio de Isfahano]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://en.sharif.ir Universitato de Teknologio Ŝarif] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250130120848/https://www.en.sharif.ir/ |date=2025-01-30 }} * [https://www.sharif.ir/en/web/kish-en Internacia Kampuso Kish - Teknologia Universitato Ŝarif] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250430105002/https://www.sharif.ir/en/web/kish-en |date=2025-04-30 }} * [https://kish.ir Kish Freezone Organization] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250618102057/https://kish.ir/ |date=2025-06-18 }} * [https://direct.mit.edu/books/oa-monograph/5988/Revolutionary-EngineersLearning-Politics-and Revoluciaj Inĝenieroj: Lernado, Politiko, kaj Aktivismo ĉe la Teknologia Universitato Ŝarif] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Irano]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Teherano]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1966]] ts0yad5hhmo6v7xrnmdot64qcg6tllj Por pli efika informado 0 938900 9441012 9333782 2026-07-29T03:35:56Z Sj1mor 12103 9441012 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Por pli efika informado | aŭtoro = Ivo Lapenna | eldonjaro = 1974 | eldonurbo = [[Roterdamo]] | eldoninto = [[Universala Esperanto-Asocio]] | paĝoj = | isbn = | bildo = }} '''Por pli efika informado''' estas broŝuro (verko) de la esperanta aŭtoro [[Ivo Lapenna]], eldonita en 1974 fare de la Informa Fako de [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) en [[Roterdamo]]. Ĝi baziĝas sur la [[Principaro de Frostavallen]] (1956), kiu difinas gvidliniojn por la informada laboro de la [[Esperanto-movado]]. La teksto celas plibonigi la kvaliton, organizon kaj efikecon de informado pri Esperanto, redukti misprezentojn, eviti erarojn kaj integri informadon kun instruado kaj praktikaj aplikoj por pli daŭraj rezultoj. La broŝuro aperis kiel oficiala eldono de UEA en 1974. La elektronika teksto baziĝas sur la arkivo ĉe angelfire.com kaj estas havebla en la Tekstaro de Esperanto. Ĝi estas ofte citata en bibliografioj kaj studoj pri Esperanto-movado. Ĝi restas grava referenco por informada laboro en la Esperanto-movado kaj estas havebla en pluraj bibliotekoj kaj brokantaj servoj. La verko konsistas el 16 ĉapitroj plus konkludo kaj proponas praktikajn konsilojn bazitajn sur realaj ekzemploj kaj principoj de la movado. == 1. Enkonduka rimarko == La ĉapitro resumas la historion de Esperanto-informado: de fruaj propagandaĵoj kaj fantazioj, kiuj damaĝis la movadon, ĝis postmilitaj reformoj de UEA (transformo de la propaganda fako en Informa Fako en 1950 kaj kreado de servoj kiel la Internacia Gazetara Servo). Ĝi reliefigas la unuaniman adopton de la ''Principaro de Frostavallen'' en 1956 (9 ĉapitroj, 21 punktoj) kaj la taskon de Lapenna verki artikolojn por helpi la disvastigon de la lingvo. == 2. Kongresa Gazetara Servo == Ĉi tiu sekcio klarigas la rolon de la Kongresa Gazetara Servo (KGS): ĝi liveras ĉiutagajn bultenojn en Esperanto kaj naciaj lingvoj, fotojn, intervjuojn kaj kovradon por radio/TV dum [[Universala Kongreso]]. Ĝi kritikas pasintajn mankojn kaj rekomendas lokajn komisiitojn por rapidaj raportoj, kun ekzemplo de germana ĵurnalisto, kiu uzis elsendojn de Radio Varsovio por freŝaj novaĵoj. == 3. Kiel redukti misprezentojn? == La ĉapitro traktas misprezentojn de ĵurnalistoj pro nekonado aŭ antaŭjuĝoj. Ĝi malakceptas pagadon por publikigo kaj rekomend as antaŭpreparitajn faktojn, korektletero, intervju-prelegajn tekstojn, gazetarajn konferencojn kun materialoj kiel CED/7 (''Bazaj Faktoj'') kaj uzo de IGS-bultenoj plus verkoj kiel [[Lingvo kaj Vivo]] de [[G. Waringhien]] por objektiva bildo. == 4. Kion eviti? == Oni avertas kontraŭ misgvidaj esprimoj kiel „artefarita“, „helpa“ aŭ „verda“ lingvo, ĉar ili implicas malsuperecon. Ankaŭ „kreinto“ aŭ „inventinto“ por [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] estas malĝustaj (li estis „iniciatinto“). Tiaj terminoj kreas falsajn impresojn kaj armilojn por kritikistoj; eviti ilin (kaj „[[planlingvo]]“ en ĝenerala informado) estas esence por superi psikologiajn barojn. == 5. Lingvo kaj lingvoprojekto == Laŭ la ''Principaro'', oni ne menciu aliajn [[Lingvoprojekto|lingvoprojektojn]] ([[Volapük]], [[Ido]] ktp.) por eviti konfuzon kaj reziston. Esperanto estas vivanta lingvo pro uzo, literaturo kaj aplikoj, dum aliaj restas abstraktaj projektoj. Ĉi tiu distingo validas nur en historiaj aŭ fakaj kuntekstoj. == 6. Pri kio informadi? == Oni devas emfazi kulturajn kaj praktikajn valorojn de Esperanto (literaturo, sciencaj verkoj, ISU, konkursoj, amaskomunikiloj, vojaĝoj). La atingoj estas subdiskonigitaj; uzi CED-dokumentojn helpas prezenti objektivajn faktojn kaj venki antaŭjuĝojn. == 7. Sekteco == La movado ne estas [[sekto]] (ĝi uzas sciencajn metodojn kaj estas rekonita de [[Unesko]]), sed iuj aspektoj (simboloj, „Majstro“, „familia rondo“) povas krei tiun impreson. La ''Principaro'' rekomendas simplajn nomojn (ekz. „Esperanto-societo“) kaj eviton de [[Kulto|kultaj]] elementoj por resti malferma kaj alloga. == 8. Senerara nacia lingvo == Multaj ne mastras sian [[Gepatra lingvo|gepatran lingvon]], kio influas tradukojn kaj interpretadon. Tradukoj de IGS/KGS/CED devas esti poluritaj kiel originaloj; eraroj en gramatiko aŭ stilo propagandaĵas kontraŭ Esperanto. Konsulto de vortaroj kaj kolegoj estas rekomendata. == 9. Interpretado == Interpretado postulas duflankan kompetentecon, talenton kaj fakscion. Malbona interpretado ŝarĝas la kulpon sur Esperanto; kompetentaj interpretistoj kun antaŭdonitaj tekstoj plibonigas la bildon. Organizantoj devas serioze elekti kaj prepari ilin. == 10. Rimedoj == Listo de rimedoj (artikoloj, prelegoj, radio/TV, afiŝoj, ekspozicioj, filmoj) kun principo de objektiveco kaj moderna dezajno. Ĉiuj metodoj devas esti uzataj paralele; ekzemploj inkluzivas CED-broŝurojn kaj sukcesajn gazetojn. == 11. Kiel aranĝi ekspozicion? == Modelo laŭ la Universala Ekspozicio de CED (ekde 1954 en Montevideo). Loka komitato prizorgas lokon, materialojn (libroj, grafikaĵoj, citaĵoj), gazetarajn konferencojn kaj post-ekspoziciajn kursojn. La celo estas montri Esperanton kiel kulturan realaĵon. == 12. Ĝenerala kaj speciala informado == '''Ĝenerala informado''' celas la larĝan publikon: ĝi prezentas la mondan lingvan problemon, montras ke naciaj lingvoj ne solvas komunikadon, klarigas avantaĝojn de Esperanto kaj instigas al lernado. '''Speciala informado''' adaptas sin al specifaj medioj (sciencistoj, komercistoj, junularo, gelernantoj) kun fakaj argumentoj. Ambaŭ formoj kompletigas unu la alian kaj estas pli efikaj kiam la ĝenerala jam kreis favoran sintenon. == 13. Konstanteco kaj kampanjoj == La ''Principaro'' postulas konstantan informado dum la tuta jaro (bultenoj, broŝuroj, rubrikoj en gazetoj/radio) por ke Esperanto restu en la publika konscio. Specialaj kampanjoj (antaŭ kursoj, kongresoj, [[Zamenhofa Tago|Zamenhof-tago]], Unesko-jaro ktp.) kompletigas ĝin per intensa agado. UEA-organizitaj mondkampanjoj (1950–1954) montris sukceson. == 14. Interligiteco kaj celo == Informado devas esti ligita al instruado kaj praktikaj aplikoj; nur la tri kampoj kune donas daŭrajn rezultojn. La celo estas detrui antaŭjuĝojn, diskonigi la lingvon kaj instigi lernadon. Sen tiu interligiteco la agado restas senperspektiva. == 15. Ekzemploj de BEA kaj Walla Walla == '''BEA''' ([[Bulgara Esperantista Asocio]]) sukcesis per konstanta informado, kontaktoj kun aŭtoritatoj, amasaj festivaloj kaj oficiala instruado (2 378 lernejanoj + 2 000 en kursoj). [[Walla Walla (Vaŝingtonio)|Walla Walla]] (Usono) uzis gazetajn intervjuojn, anoncojn kaj prelegojn antaŭ UK. Ambaŭ ekzemploj montras adapton al lokaj kondiĉoj laŭ la ''Principaro''. == 16. La Centraj Organoj de UEA == CED publikigas dokumentojn, ''[[La Monda Lingvo-Problemo]]'' kaj librojn; la Informa Fako zorgas pri IGS, KGS, cirkuleroj kaj mondkampanjoj. Ili harmoniigas laboron kaj intervenas ĉe internaciaj instancoj. == Konkludo == Multo jam estas farita, sed plibonigo de interna organizo (centraj, landaj kaj lokaj Informaj Fakoj) kaj kvalito estas necesa. Ĉiu societo kaj individuo povas kontribui per simplaj agoj ([[insigno]], [[Letero|leteroj]], [[Afiŝo|afiŝoj]]). La informado devas esti studata, planita kaj sistema por maksimuma efiko. == Eksteraj ligiloj == * [https://tekstaro.com/t?nomo=por-pli-efika-informado Teksto] en [[Tekstaro de Esperanto]] * [https://reta-vortaro.de/revo/dok/bibliogr.html REVO] (mencio kaj bibliografia referenco) * [https://genekeyes.com/Katalogo.html Katalogo] de la [[Libraro Ludovika]] kaj aliaj Esperantaj bibliotekaj katalogo (ekz. [[CDELI]], JEI) nvazkgivhr6dclwi5mtuy5knd7gx4gh Preĝejo Transfiguriĝo (Polack) 0 939472 9440854 9412604 2026-07-28T18:59:04Z Sj1mor 12103 9440854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|preĝejo |kategorio = |lando = Belorusio |regiono = |situo = Polack |nomo = Preĝejo Transfiguriĝo |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=BY |mapo lokumilo = Polack |Mapo en angulo=Belorusio |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''Preĝejo Transfiguriĝo''' ({{lang-be|Спаса-Праабражэнская царква}}) estas preĝejo de [[ortodoksa kristanismo|ortodoksa]] [[monaĥejo Transfiguriĝo kaj de Sankta Eŭfrozino]] en [[Polack]], konstruita meze de la [[12-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto=Ю. Якимович |aliaj= |titolo=Архітэктура Беларусі |origindato= |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |eldono= |serio=Энциклопедическая библиотечка «Беларусь» |volumo= |dato=1982 |jaro= |monato= |eldoninto=БелСЭ им. Петруся Бровки |loko=Мн. |lingvo=be |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj= |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Dum la sovetiaj jaroj, la preĝejo daŭre funkciis, estante dum longa tempo la sola funkcianta preĝejo en la polacka episkopio. La preĝejo estas plene konservita templo el la 12-a jarcento, kompletigita per aldonoj al la tegmento el la [[17-a jarcento|17-a]] ĝis [[19-a jarcento|19-a]] jarcentoj. En la 1830-aj jaroj la preĝejo estis konsiderata kaduka, sed oni decidis ne malkonstrui ĝin, surbaze de ĝia statuso kiel «valora monumento de antikva arkitekturo...»<ref>{{Cite web |url=http://rusarch.ru/rappoport3.htm |title=РусАрх — Раппопорт П. А. Основные итоги и проблемы изучения зодчества Древней Руси<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2012-01-21 |archive-date=2010-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614234737/http://rusarch.ru/rappoport3.htm |url-status=live }}</ref>. Interne, [[fresko]]j el la 12-a jarcento estas konservitaj. forigo de pli posta surpenrtaĵoj estas farata, kaj preskaŭ la tuta areo de la plej antikvaj pentraĵoj estas konservita. La templo estas historia kaj kultura valoraĵo, proponita por inkludo en la Listo de la Monda Heredaĵo de UNESKO. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Памяць: Гіст.-дакументальная хроніка Полацка / Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.. — Минск: БелЭн, 2002. — 912 с. — 5000 экз. — ISBN 985-11-0233-4. (на белор. языке) * История и археология Полоцка и Полоцкой земли : материалы VI Международной научной конференции (1-3 ноября 2012 г.) В 2 ч. Ч. 2. Спасо-Преображенская церковь в Полоцке : История. Архитектура. Живопись. — Полоцк: Полоцкое книжное издательство, 2013. — 155 с. — 300 экз. — ISBN 978-985-6936-61-9. * О. А. Емельянчик. Опыт дифференциации разновременных погребений при Спасо-Преображенском храме Спасо-Евфросиниевского монастыря в г. Полоцке // Актуальные вопросы антропологии : сборник научных трудов / Институт истории Национальной академии наук Беларуси. — Минск, 2008―. — 2025. ― Вып. 20. ― С. 108―125 * Мустафин Х. Х. Отчёт о научно-исслөдовательской работе исследования полного митохондриального генома образцов из погребального памятника г. Полоцка (заключительный этап) // Лаборатория исторической генетики. - Долгопрудный, 2024. - 24 с. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Polack]] [[Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Belorusio|Belorusio]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Transfiguriĝo de Jesuo|Polack]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 12-a jarcento]] pddg8niv7m8o78u1x3hkcrlmczrdj73 9440858 9440854 2026-07-28T19:00:55Z Sj1mor 12103 9440858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|preĝejo |kategorio = |lando = Belorusio |regiono = |situo = Polack |nomo = Preĝejo Transfiguriĝo |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=BY |mapo lokumilo = Polack |Mapo en angulo=Belorusio |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''Preĝejo Transfiguriĝo''' ({{lang-be|Спаса-Праабражэнская царква}}) estas preĝejo de [[ortodoksa kristanismo|ortodoksa]] [[monaĥejo Transfiguriĝo kaj de Sankta Eŭfrozino]] en [[Polack]], konstruita meze de la [[12-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto=Ю. Якимович |aliaj= |titolo=Архітэктура Беларусі |origindato= |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |eldono= |serio=Энциклопедическая библиотечка «Беларусь» |volumo= |dato=1982 |jaro= |monato= |eldoninto=БелСЭ им. Петруся Бровки |loko=Мн. |lingvo=be |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj= |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Dum la sovetiaj jaroj, la preĝejo daŭre funkciis, estante dum longa tempo la sola funkcianta preĝejo en la polacka episkopio. La preĝejo estas plene konservita templo el la 12-a jarcento, kompletigita per aldonoj al la tegmento el la [[17-a jarcento|17-a]] ĝis [[19-a jarcento|19-a]] jarcentoj. En la 1830-aj jaroj la preĝejo estis konsiderata kaduka, sed oni decidis ne malkonstrui ĝin, surbaze de ĝia statuso kiel «valora monumento de antikva arkitekturo...»<ref>{{Cite web |url=http://rusarch.ru/rappoport3.htm |title=РусАрх — Раппопорт П. А. Основные итоги и проблемы изучения зодчества Древней Руси<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2012-01-21 |archive-date=2010-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614234737/http://rusarch.ru/rappoport3.htm |url-status=live }}</ref>. Interne, [[fresko]]j el la 12-a jarcento estas konservitaj. forigo de pli posta surpentraĵoj estas farata, kaj preskaŭ la tuta areo de la plej antikvaj pentraĵoj estas konservita. La templo estas historia kaj kultura valoraĵo, proponita por inkludo en la Listo de la Monda Heredaĵo de UNESKO. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Памяць: Гіст.-дакументальная хроніка Полацка / Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.. — Минск: БелЭн, 2002. — 912 с. — 5000 экз. — ISBN 985-11-0233-4. (на белор. языке) * История и археология Полоцка и Полоцкой земли : материалы VI Международной научной конференции (1-3 ноября 2012 г.) В 2 ч. Ч. 2. Спасо-Преображенская церковь в Полоцке : История. Архитектура. Живопись. — Полоцк: Полоцкое книжное издательство, 2013. — 155 с. — 300 экз. — ISBN 978-985-6936-61-9. * О. А. Емельянчик. Опыт дифференциации разновременных погребений при Спасо-Преображенском храме Спасо-Евфросиниевского монастыря в г. Полоцке // Актуальные вопросы антропологии : сборник научных трудов / Институт истории Национальной академии наук Беларуси. — Минск, 2008―. — 2025. ― Вып. 20. ― С. 108―125 * Мустафин Х. Х. Отчёт о научно-исслөдовательской работе исследования полного митохондриального генома образцов из погребального памятника г. Полоцка (заключительный этап) // Лаборатория исторической генетики. - Долгопрудный, 2024. - 24 с. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Polack]] [[Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Belorusio|Belorusio]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Transfiguriĝo de Jesuo|Polack]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 12-a jarcento]] rncz8hggqtsymvcy0hnk0c084qs5ql4 Otto Faller 0 940664 9440989 9385451 2026-07-29T03:01:16Z Sj1mor 12103 9440989 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Otto FALLER''' (naskiĝinta la {{daton|18|2|1889}} en [[lenzkirch|Lenzkirch-Saig]], mortinta la {{Daton|16|5|1971}} en [[St. Blasien]]) estis [[germanio|germana]] romkatolika pastro, provincestro de la [[jezuitoj]], lernejestro en [[Feldkirch]] kaj St. Blasien, [[patrologio|patrologo]] en [[Romo]] kaj eldonisto de verkoj de [[Ambrozio de Milano|Ambrozio Mediolana]]. Helpis Faller prepari la proklamo de la papa [[dogmo]] pri la [[ĉielenpreno de Maria|Maria ĉielenpreno]]. == Vivo == Suferante enfamilian senherediĝon li eniris en la aĝo de 21 jaroj la ordenon de la jezuitoj (kiu estis neniigita en Germanujo pro [[Kulturbatalo]]). Sekve studis li Tisis (Feldkirch) kaj [[Valkenburg aan de Geul]]. Post filozofiaj kaj teologiaj studoj li studis [[klasika filologio|klasikan filologion]] en [[Vieno]] kaj [[universitato de Monastero|Monastero]]. Doktoriĝo duobla pri teologio kaj filozofio sukcesis. En 1918 li estis [[ordinacio|ordinita]] en Feldkirch kaj en 1924 li ekinstruistis ĉe [[stella Matutina (Feldkirch)|Stella Matutina]].<ref>Otto Faller: ''S. Ambrosii: De virginibus,'' Hanstein, Bonn 1933</ref> Laŭ la volo de la jezuita generalo [[Wladimir Ledóchowski]] estis planita ke Faller iĝu ĉefredaktoro de la [[munkeno|munkena]] periodaĵo "Stimmen der Zeit"<ref>Klaus Schatz: "'Stimmen der Zeit' im Kirchenkonflikt. Eine innerjesuitische Aŭseinandersetzung vor 80 Jahren Stimmen der Zeit" - ĉe: ''Stimmen der Zeit,'' 224/2006, p. 147–161</ref> Tamen restis Faller en [[Vorarlbergo]] de kie li traktadis kun la berlina regna registaro pri statuto de ''Stella Matutina'' kiel germana eksterlanda lernejo. En 1929 li fariĝis lernejestro. Post la potencakiro de la [[nazioj]] en Germanujo ekis ekonomiaj sankcioj de [[adolf Hitler|Hitler]] kontraŭ la aŭstra registaro. Pro tio libera trafiko personara kaj mona favore al la vorarlberga lernejo ĉesus.<ref>Otto Faller: "Die Geschichte des Kollegs 1934–1959" - ĉe: ''25 Jahre Kolleg St. Blasien'', p. 20–25, konkrete p. 21</ref> Faller do organizis la lernejan translokiĝon al St. Blasien. Sed pro tute nekongruantaj edukaj programoj inter katolikismo kaj naziismo la jezuitoj devis, jam en la 1939-a jaro, fermi sian lernejon en St. Blasien.<ref>Kolleg St. Blasien (eld.): ''Kollegbrief 1939,'' St. Blasien 1939</ref> En [[Romo]] li rajtis profesori pri patrologio ĉe la [[Pontifika Gregoria Universitato]] kaj iĝis superulo de ''Scriptorium'' (rezidejo de jezuitaj scienculoj). Kun monsinjoroj [[Ferdinando Baldelli]] kaj [[Karl Egger]] li estis komisiita fare de papo [[Pio la 12-a]] estigi papan helporganizaĵon ''Pontificia opera di assistenza'' (POA). Kunlaboro ĉi-rilaten estas ankaŭ kun [[Pascalina Lehnert]] (deponejestrino) kaj [[paŭlo la 6-a|Giovanni Battista Montini]].<ref>Primo Mazzolari: ''La carita del Papa'', Torino 1991</ref> Dum kreskanta rifuĝantaro en Italujo, Faller gvidis la novan ĉefpontifikan porrifuĝintan programon kune kun Baldelli kaj Egger ĝis 1946.<ref>Mazzolari (1991), p. 107</ref> Tamen volo de la papo krei propran transporto-ŝiparon inter Eŭropo kaj Ameriko ne plenumiĝis pro sekurecaj kialoj.<ref> Pierre Blet: ''Pius XII and the Second World War,'' p. 228</ref> Post la [[Dua Mondmilito]] Faller remalfermis la lernejon je St. Blasien rektoronte ĝis 1951. En 1949 li fondis kune kun aliaj katolikaj, protestantismaj kaj alikonfesiaj lernejstroj aliancon por daŭre garantii privatan kristanan edukadon en Germnajo. Por tio li estis honorita en 1967 fare de prezidanto [[Heinrich Lübke]].<ref>''Stellaner Nachrichten. Mitteilungen für die Mitglieder und Freunde der Stellaner Vereinigungen'', septembro 1967</ref> En 1950 li iĝis estro de la Supra germana ordenprovinco kiun membris tiam ĉ. 450 uloj kaj kiu administris ankaŭ la konventojn je [[Keralo]] kaj (parte) [[Indonezio]].<ref>''Jesuiten'', Styria, 1/1953, p. 10</ref> Kiel provincestro, Faller plue engaĝiĝis pri privataj lernejoj kaj la propagando de la [[katolika sociala doktrino]]. Por tio fondiĝo sociala instituo de la jezuitoj en [[Mannheim]] (Heinrich-Pesch-domo; inaŭguro en januaro 1956).<ref>''50 Jahre Heinrich-Pesch-Haus,'' Mannheim 2006</ref> Alia batalo de li estis la beatigon de la jezuito kaj martiro [[Rupert Mayer]].<ref>Anton Körbling: ''Rupert Mayer,'' Regensburg p. 204</ref> Post koratako li retiriĝis de ĉiuj publikaj oficoj kaj ekdediĉis sin al la eldono de tekstoj de la [[patroj de la Eklezio|eklezipatro]] Ambrozio. == Graveco == Faller jam en 1946 publikigis skribaĵon pri la ĉielenpreno de Mario ''De priorum saeculorum silentio circa assumptionem Beatae Mariae Virginis'' por kiu li ricevis papan aplaŭdon. Tamen restis neresponditaj ĉi tie pluraj gravaj demandoj teologiaj. De la 1920-aj jaroj li esploris pri la aŭtentikeco de tekstoj ambroziaj. Ene de la tekstaro ''Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum'' (CSEL) li publikigis ĉion de Ambrozio krom la (gravegaj) leteroj de Ambrozio. == Skribaĵoj (elekto) == * ''S. Ambrosii, De virginibus'' (=Florilegium Patristicum tam veteris quam medii aevi auctores complectens, 31). Peter Hanstein Verlag, Bonn 1933. * ''De Priorum Saeculorum Silentio circa Assumptionem B. Mariae Virginis''. Universitas Gregoriana, Romo 1946. * ''Ambrosius, Explanatio symboli, De sacramentis, De mysteriis, De paenitentia, De excessu fratris Satyri, De obitu Valentiniani, De obitu Theodosii'' (=CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 73), Wien 1955. * ''Ambrosius, De fide ad Gratianum Augustum'' (=CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 78). Wien 1962. * ''Otto Faller, Ambrosius, De spiritu sancto, De incarnationnis dominicae'' (=CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 79). Wien 1964. * ''Ambrosius, Epistulae et acta'', volumo 1: ''Epistularum libri I–VI'' (CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 82/1). Wien 1968. * ''Wortindex zu den Schriften des Hl. Ambrosius. Vorarbeiten zu einem Lexicon Ambrosianum: Wortindex zu den Schriften des Hl. Ambrosius''. Nach der Sammlung von Otto Faller bearbeitet von Ludmilla Krestan. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1979, ISBN 3-7001-0307-7. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|116405937}} * [https://www.leo-bw.de/web/guest/detail/-/Detail/details/PERSON/kgl_biographien/116405937/Faller+Otto biografio ĉe LeoBW] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116405937 ligiloj ĉe DDB] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Faller, Otto}} [[Kategorio:Germanaj jezuitoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Feldkirch]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1889]] [[Kategorio:Mortintoj en 1971]] [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[kategorio:Romkatolikaj pastroj en Germanio]] bq8hyftkfqhsa35aqz8o0moftazxwdo 9440990 9440989 2026-07-29T03:01:59Z Sj1mor 12103 9440990 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Otto FALLER''' (naskiĝinta la {{daton|18|2|1889}} en [[lenzkirch|Lenzkirch-Saig]], mortinta la {{Daton|16|5|1971}} en [[St. Blasien]]) estis [[germanio|germana]] romkatolika pastro, provincestro de la [[jezuitoj]], lernejestro en [[Feldkirch]] kaj St. Blasien, [[patrologio|patrologo]] en [[Romo]] kaj eldonisto de verkoj de [[Ambrozio de Milano|Ambrozio Mediolana]]. Helpis Faller prepari la proklamo de la papa [[dogmo]] pri la [[ĉielenpreno de Maria|Maria ĉielenpreno]]. == Vivo == Suferante enfamilian senherediĝon li eniris en la aĝo de 21 jaroj la ordenon de la jezuitoj (kiu estis neniigita en Germanujo pro [[Kulturbatalo]]). Sekve studis li Tisis (Feldkirch) kaj [[Valkenburg aan de Geul]]. Post filozofiaj kaj teologiaj studoj li studis [[klasika filologio|klasikan filologion]] en [[Vieno]] kaj [[universitato de Monastero|Monastero]]. Doktoriĝo duobla pri teologio kaj filozofio sukcesis. En 1918 li estis [[ordinacio|ordinita]] en Feldkirch kaj en 1924 li ekinstruistis ĉe [[stella Matutina (Feldkirch)|Stella Matutina]].<ref>Otto Faller: ''S. Ambrosii: De virginibus,'' Hanstein, Bonn 1933</ref> Laŭ la volo de la jezuita generalo [[Wladimir Ledóchowski]] estis planita ke Faller iĝu ĉefredaktoro de la [[munkeno|munkena]] periodaĵo "Stimmen der Zeit"<ref>Klaus Schatz: "'Stimmen der Zeit' im Kirchenkonflikt. Eine innerjesuitische Aŭseinandersetzung vor 80 Jahren Stimmen der Zeit" - ĉe: ''Stimmen der Zeit,'' 224/2006, p. 147–161</ref> Tamen restis Faller en [[Vorarlbergo]] de kie li traktadis kun la berlina regna registaro pri statuto de ''Stella Matutina'' kiel germana eksterlanda lernejo. En 1929 li fariĝis lernejestro. Post la potencakiro de la [[nazioj]] en Germanujo ekis ekonomiaj sankcioj de [[adolf Hitler|Hitler]] kontraŭ la aŭstra registaro. Pro tio libera trafiko personara kaj mona favore al la vorarlberga lernejo ĉesus.<ref>Otto Faller: "Die Geschichte des Kollegs 1934–1959" - ĉe: ''25 Jahre Kolleg St. Blasien'', p. 20–25, konkrete p. 21</ref> Faller do organizis la lernejan translokiĝon al St. Blasien. Sed pro tute nekongruantaj edukaj programoj inter katolikismo kaj naziismo la jezuitoj devis, jam en la 1939-a jaro, fermi sian lernejon en St. Blasien.<ref>Kolleg St. Blasien (eld.): ''Kollegbrief 1939,'' St. Blasien 1939</ref> En [[Romo]] li rajtis profesori pri patrologio ĉe la [[Pontifika Gregoria Universitato]] kaj iĝis superulo de ''Scriptorium'' (rezidejo de jezuitaj scienculoj). Kun monsinjoroj [[Ferdinando Baldelli]] kaj [[Karl Egger]] li estis komisiita fare de papo [[Pio la 12-a]] estigi papan helporganizaĵon ''Pontificia opera di assistenza'' (POA). Kunlaboro ĉi-rilaten estas ankaŭ kun [[Pascalina Lehnert]] (deponejestrino) kaj [[paŭlo la 6-a|Giovanni Battista Montini]].<ref>Primo Mazzolari: ''La carita del Papa'', Torino 1991</ref> Dum kreskanta rifuĝantaro en Italujo, Faller gvidis la novan ĉefpontifikan porrifuĝintan programon kune kun Baldelli kaj Egger ĝis 1946.<ref>Mazzolari (1991), p. 107</ref> Tamen volo de la papo krei propran transporto-ŝiparon inter Eŭropo kaj Ameriko ne plenumiĝis pro sekurecaj kialoj.<ref> Pierre Blet: ''Pius XII and the Second World War,'' p. 228</ref> Post la [[Dua Mondmilito]] Faller remalfermis la lernejon je St. Blasien rektoronte ĝis 1951. En 1949 li fondis kune kun aliaj katolikaj, protestantismaj kaj alikonfesiaj lernejestroj aliancon por daŭre garantii privatan kristanan edukadon en Germnajo. Por tio li estis honorita en 1967 fare de prezidanto [[Heinrich Lübke]].<ref>''Stellaner Nachrichten. Mitteilungen für die Mitglieder und Freunde der Stellaner Vereinigungen'', septembro 1967</ref> En 1950 li iĝis estro de la Supra germana ordenprovinco kiun membris tiam ĉ. 450 uloj kaj kiu administris ankaŭ la konventojn je [[Keralo]] kaj (parte) [[Indonezio]].<ref>''Jesuiten'', Styria, 1/1953, p. 10</ref> Kiel provincestro, Faller plue engaĝiĝis pri privataj lernejoj kaj la propagando de la [[katolika sociala doktrino]]. Por tio fondiĝo sociala instituo de la jezuitoj en [[Mannheim]] (Heinrich-Pesch-domo; inaŭguro en januaro 1956).<ref>''50 Jahre Heinrich-Pesch-Haus,'' Mannheim 2006</ref> Alia batalo de li estis la beatigon de la jezuito kaj martiro [[Rupert Mayer]].<ref>Anton Körbling: ''Rupert Mayer,'' Regensburg p. 204</ref> Post koratako li retiriĝis de ĉiuj publikaj oficoj kaj ekdediĉis sin al la eldono de tekstoj de la [[patroj de la Eklezio|eklezipatro]] Ambrozio. == Graveco == Faller jam en 1946 publikigis skribaĵon pri la ĉielenpreno de Mario ''De priorum saeculorum silentio circa assumptionem Beatae Mariae Virginis'' por kiu li ricevis papan aplaŭdon. Tamen restis neresponditaj ĉi tie pluraj gravaj demandoj teologiaj. De la 1920-aj jaroj li esploris pri la aŭtentikeco de tekstoj ambroziaj. Ene de la tekstaro ''Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum'' (CSEL) li publikigis ĉion de Ambrozio krom la (gravegaj) leteroj de Ambrozio. == Skribaĵoj (elekto) == * ''S. Ambrosii, De virginibus'' (=Florilegium Patristicum tam veteris quam medii aevi auctores complectens, 31). Peter Hanstein Verlag, Bonn 1933. * ''De Priorum Saeculorum Silentio circa Assumptionem B. Mariae Virginis''. Universitas Gregoriana, Romo 1946. * ''Ambrosius, Explanatio symboli, De sacramentis, De mysteriis, De paenitentia, De excessu fratris Satyri, De obitu Valentiniani, De obitu Theodosii'' (=CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 73), Wien 1955. * ''Ambrosius, De fide ad Gratianum Augustum'' (=CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 78). Wien 1962. * ''Otto Faller, Ambrosius, De spiritu sancto, De incarnationnis dominicae'' (=CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 79). Wien 1964. * ''Ambrosius, Epistulae et acta'', volumo 1: ''Epistularum libri I–VI'' (CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 82/1). Wien 1968. * ''Wortindex zu den Schriften des Hl. Ambrosius. Vorarbeiten zu einem Lexicon Ambrosianum: Wortindex zu den Schriften des Hl. Ambrosius''. Nach der Sammlung von Otto Faller bearbeitet von Ludmilla Krestan. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1979, ISBN 3-7001-0307-7. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|116405937}} * [https://www.leo-bw.de/web/guest/detail/-/Detail/details/PERSON/kgl_biographien/116405937/Faller+Otto biografio ĉe LeoBW] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116405937 ligiloj ĉe DDB] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Faller, Otto}} [[Kategorio:Germanaj jezuitoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Feldkirch]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1889]] [[Kategorio:Mortintoj en 1971]] [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[kategorio:Romkatolikaj pastroj en Germanio]] kd3c7q44puyyzqy7fizmm4bnt3v4dla Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet 0 944062 9440947 9416244 2026-07-29T02:19:58Z Filozofo 3592 Rektigis ligon; lingvaj alĝustigoj 9440947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Johann Peter Gustav LEJEUNE DIRICHLET''' ([ləˈʒœn diʁiˈkleː]<ref>{{cite book|author=[[Duden]]redaktion|date=2015|title=Duden – Das Aussprachewörterbuch: Betonung und Aussprache von über 132.000 Wörtern und Namen|trans-title=Duden – The Pronouncing Dictionary: accent and pronunciation of more than 132.000 words and names|language=de|isbn=978-3-411-91151-6|at=312|volume=6|series=Duden - Deutsche Sprache in 12 Bänden}}</ref> naskiĝis la 13-an de februaro 1805 en [[Düren]] – mortis la 5-an de majo 1859 en [[Göttingen]]) estis germana [[matematikisto]]. Dirichlet instruis en Berlino kaj Göttingen kaj laboris ĉefe en la kampoj de [[Matematika analizo|analizo]] kaj [[nombroteorio]]. En nombroteorio, li pruvis specialajn kazojn de la [[lasta teoremo de Fermat]] kaj kreis la analitikan nombroteorion. En [[analitiko]], li antaŭenigis la teorion de [[Vico de Fourier|Fourier-serioj]] kaj estis unu el la unuaj, kiuj donis la modernan formalan difinon de [[Funkcio (matematiko)|funkcio]]. En matematika fiziko, li studis potencialan teorion, randvalorajn problemojn, varmoduzo kaj [[Fluidodinamiko|hidrodinamikon]]. == Laboro == Kvankam lia [[familia nomo]] estas Lejeune Dirichlet, oni ofte nomas lin per sia mononimo '''Dirichlet''', precipe pro rezultoj nomitaj laŭ li. Li estis edukita en Germanio kaj poste en [[Francio]], kie li lernis de multaj el la plej famaj matematikistoj de la tempo, inkluzive de [[Joseph Fourier|Fourier]]. Liaj metodoj provizis tute novan perspektivon, kaj liaj rezultoj estas inter la plej gravaj en matematiko. Nuntempe, liaj teknikoj estas pli popularaj ol iam ajn. La areo kie la laboro de Dirichlet estis plej grava, tamen, estas nombroteorio, kie oni povas diri, ke li estis la unua, kiu aplikis analizon al nombroteorio kaj tiel trovis antaŭe nesuspektitajn ligojn inter malsamaj branĉoj de matematiko. Lia unua disertaĵo estis pri la [[Lasta teoremo de Fermat|Lasta]] [[Lasta teoremo de Fermat|teoremo de Fermat]], por kiu li produktis partan pruvon por la kazo ''n'' = 5 kaj la pruvon por ''n'' = 14. La novaj metodoj de Dirichlet en nombroteorio estis komparitaj laŭ epokfara graveco al la [[analitika geometrio]] de [[René Descartes]]. Inter la signifaj verkoj de Dirichlet oni povas ankaŭ mencii la pruvon de la ekzisto de senfine multaj [[Primoj en aritmetika vico|primoj en ĉiu aritmetika vico]], kies termoj enhavas neniun komunan [[Faktorado de entjero|faktoron]], kaj ankaŭ la difinon de la nombro da klasoj de [[Kvadrata formo|kvadrataj formoj]]. Post la morto de Dirichlet, liaj prelegoj kaj verkoj pri nombroteorio estis publikigitaj de lia amiko kaj kolego [[Richard Dedekind]] en ''*Vorlesungen über Zahlentheorie'' *.<blockquote>''...Dirichlet kreis novan kampon en matematiko, aplikante la senfinajn seriojn, kiujn Fourier enkondukis en varmoteorion, al la esplorado de la ecoj de primoj. Li malkovris diversajn teoremojn, kiuj... estas la bazŝtonoj de novaj teorioj."'' - [[Carl Jacobi|CGJ Jacobi]] la 21-an de decembro 1846 en letero al [[Alexander von Humboldt]]</blockquote> == Metodoj kiuj originas de aŭ estas nomitaj laŭ Dirichlet == * [[:de:Dirichletscher Approximationssatz|La aproksima teoremo de Dirichlet]] * [[:de:Dirichlet-Bedingung|Dirichlet-kondiĉo]] * [[:de:Dirichletsche Betafunktion|La beta-funkcio de Dirichlet]] * [[:de:Dirichlet-Funktion|Dirichlet-funkcio]] (aŭ Dirichlet-saltfunkcio) * [[:de:Dirichlet-Randbedingung|Dirichlet-kerno]] * [[:de:Satz von Dirichlet (Primzahlen)|Teoremo pri la prima nombro de Dirichlet]] * [[:de:Dirichlet-Prinzip|Dirichlet-principo]] * [[:de:Dirichlet-limkondiĉo|Dirichlet-limkondiĉo]] * [[:de:Dirichletreihe|Dirichlet-serio]] * [[:de:Dirichlet-Verteilung|Dirichlet-distribuo]] * [[Principo de Dirichlet]] (akk tirkestoprincipo) * [[:de:diagramo de Voronoj|Dirichlet-dissekcio]] * [[:de:Kriterium von Dirichlet|La konverĝa kriterio de Dirichlet]] * Dirichlet-kunfaldaĵo (vidu [[Aritmetika funkcio|Numero-teoria funkcio#Kunfaldaĵo]] ) * [[:de:L-Funktion#Dirichletsche L-Funktionen|Dirichlet L-funkcioj]] * [[:de:Charakter (Mathematik)#Dirichlet-Charaktere|Dirichlet-karakteroj]] * [[Funkcio η|Dirichlet-η-funkcio]] * [[:de:Dirichletscher Einheitensatz|Aro de unuoj de Dirichlet]] * [[:de:Dirichletsches Teilerproblem|La divizoro-problemo de Dirichlet]] * [[:de:Klassenzahlformel|Formulo de klasnumero]] * [[:de:Dirichletsche Lambdafunktion|Lambda funkcio de Dirichlet]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{MacTutor-biografio|id=Dirichlet}} * {{cite journal|last=Elstrodt|first=Jürgen|journal=Clay Mathematics Proceedings|title=The Life and Work of Gustav Lejeune Dirichlet (1805–1859)|year=2007|url=http://www.uni-math.gwdg.de/tschinkel/gauss-dirichlet/elstrodt-new.pdf|access-date=13 June 2010|archive-date=7 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307174514/http://www.uni-math.gwdg.de/tschinkel/gauss-dirichlet/elstrodt-new.pdf|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210522140235/https://www.uni-math.gwdg.de/tschinkel/gauss-dirichlet/elstrodt-new.pdf |date=2021-05-22 }} * [https://web.archive.org/web/20120119082531/http://portail.mathdoc.fr/cgi-bin/oetoc?id=OE_DIRICHLET__1 Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet – Œuvres complètes] – Gallica-Math {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dirichlet Lejeune, Johann Peter Gustav}} [[Kategorio:Familio Mendelssohn]] [[Kategorio:Germanaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Nombroteoriistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] sf63z69thsa90veovcgkzwqbk4w6683 Alan Bean 0 946795 9440916 9402022 2026-07-28T21:40:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440916 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo=}} '''Alan LaVern BEAN''' (naskiĝis la 15-an de marto 1932 en [[Wheeler]], [[Teksaso]] - mortis la 26-an de majo 2018 en [[Houston]], Teksaso) estis usona [[Usona mararmeo|mararmea oficiro]] kaj piloto, [[Kosmofluga inĝenierarto|aernaŭtika inĝeniero]], [[testpiloto]], [[Nacia Aeronaŭtika kaj Kosma Administracio|NASA-]] [[Kosmonaŭto|astronaŭto]] kaj [[Pentrarto|pentristo]]. Li estis elektita por iĝi astronaŭto fare de NASA en 1963 kiel parto de Astronaŭta Grupo 3, kaj estis la kvara persono kiu piediris sur la Luno. Bean faris sian unuan flugon en la kosmon per [[Apollo 12]] en novembro 1969, la dua pilotata misio kiu alteriĝis sur la [[Luno]]n. Li pasigis pli ol sep horojn piedirante sur la Luno dum du lunaj ekskursoj. Li faris sian duan kaj finan flugon en la kosmon per la misio Skylab 3 en 1973, la dua pilotata misio al la [[kosmostacio]] [[Skylab]]. Bean akumulis pli ol 7 145 flughorojn, inkluzive de 4 890 horoj sur jetaviadiloj. Post emeritiĝo de la [[Usona mararmeo]] en 1975 kaj de NASA en 1981, Bean okupiĝis pri pentrado, prezentante diversajn spac-rilatajn scenojn kaj dokumentante siajn proprajn spertojn en la kosmo same kiel tiujn de siaj kolegaj astronaŭtoj de la [[Projekto Apollo|programo Apollo]]. Li estis la lasta vivanta skipano de Apollo 12. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[13606 Bean]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Limigita eldono de arto: presaĵoj kaj kanvasoj http://www.greenwichworkshop.com/bean/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180618041206/http://www.greenwichworkshop.com/bean/ |date=2018-06-18 }} Archived * [https://web.archive.org/web/20020317195448/http://www.astronautix.com/astros/bean.htm Biografio de Alan Bean pri Astronautix] * {{IMDb nomo|0063765}} * [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/B/Bean.html Bean ĉe Enciklopedio de Scienco] * [http://www.nebraskapress.unl.edu/bison/9780803236394/ Oficiala eldonistretejo por Homesteading Space] {{Ĝermo|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bean, Alan}} [[Kategorio:Usonaj inĝenieroj pri aviado]] [[Kategorio:Usonaj kosmonaŭtoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Programo Apollo]] fx2jmgglreed30vz5ilopy4swr0wy37 Franz Kern 0 947324 9440988 9433009 2026-07-29T03:01:10Z Sj1mor 12103 9440988 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Franz Georg Gustav KERN''' (naskiĝinta la {{Daton|9|7|1830}} en [[Szczecin|Ŝtetino]], mortinta la {{daton|14|10|1894}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]], germanisto kaj lernejestro. Edzigis lin en 1862 Klara Runge (naskonte i.a. filon [[Otto Kern|Otto]]). == Vivo == Estante filo de la registara sekretario George Friedrich Kern, li frekventis de pasko 1840 ĝis aŭtune 1848 la ŝtetinan Marikonventan Gimnazion; instruis kaj influis lin tie la filologoj [[Hermann Bonitz]] kaj [[Ludwig Giesebrecht]]. Ardante pri la antikveco li studis klasikan filologion ĉe la Berlina universitato. Post la morto de la patro en 1849 li perlaboris la vivon per privata lernigado. Ekzameniĝo pri la lingvoj latina, helena kaj germana sukcesis en 1851. Jaron pli malfrue li revenis Ŝtetinon staĝonte ĉe la Marikonventa Gimnazio. Samurbe li ekresponsis pri la gepatra domo post la forpaso de la pli aĝa frato en 1851. En 1853 li iĝis ano de la Filologia seminario kaj en 1854 li dungiĝis kiel helpanta gimnaziinstruisto. Ĉi-lerneje li krome estis instruisto de gimnastiko kaj honorofice li eĉ prelegis por knabinoj ŝtetinaj al kiuj tiutempe mankis la eblo frekventi superan lernejon. Post la morto de la patrino (1857) li zorgis pri la edziniĝo de unu siaj fratinoj. En 1859 li iĝis vicrektoro ĉe ĵus fondita gimnazio de [[Pyrzyce]]. Post mallonga tempo li tamen preferis ekinstruisti ĉe [[Landesschule Pforta]], kiun estris tiutempe [[Karl Ludwig Peter]]. Je [[bad Kösen|Schulpforta]] ekis ankaŭ lia esplorada vivo. Jam Bonitz estis enkondukinta lin al la filozofio de [[Platono]] kaj [[Aristotelo]] kaj la ŝtetina kolego [[Richard Volkmann]] estis konatiginta lin kun la ideoj de [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]]. En Schulpforta nun eblis vigla interŝanĝo pri la [[antaŭsokrataj filozofoj]] kun la pli juna kolego [[Max Heinze]]: liaj sciencaj eltrovitaĵoj legeblis regula en la gimnazia jarlibro. Post la foriro de Heinze (1866) al [[Oldenburg]], Kern iĝis rektoro de la gimnazio de Oldenburg. La sciencaj laboradoj tamen ne neglektiĝis kaj li tie okupiĝis pri la doktrinoj de la [[Elaja filozofia skolo]]. Kun la kolego [[Heinrich August Lübben]] li eldonis germanlingvan legolibron. En 1868 li publikigis skribaĵon pri la furorverko ''Die Weisheit des Brahmanen'' de [[Friedrich Rückert]]. Sed jam post tri jaroj Kern revenis al [[prusio|Prusujo]]. Paske de 1869 li iĝis estro de la Akademia Gimnazio je [[Gdansko]]; en 1871 li samfunkciulis ĉe la nova Ŝtetina Urba Gimnazio. Kvazaŭ kariera pinto takseblis lia moderigo de la 35-a Filologa Kongreso en aŭtuno 1880 en Ŝtetino. En 1887 li fariĝis rektoro de la lernejo ''Köllnisches Gymnasium'' je Berlino. Berline li ankaŭ direktoris pro la Reĝa Pedagogia Seminario kaj estris la porhelenan lingvosocieton ''Graeca''. Liaj tiamaj esploradoj estis dediĉitaj al la reformo de la prusuja lerneja sistemo kaj de la instruota germana gramatiko. Post akraj disputoj multaj liaj proponoj akceptiĝis fare de la prusaj aŭtoritatoj. Eĉ post pensiiĝo pro ekmalsano (1894) li daŭrigis la fakajn esploradojn. == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Kern,_Franz&oldid=- "Kern, Franz"] - fare de Ferdinand Sander, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 51 (1906), p. 507–511 * Eckhard Wendt: ''Stettiner Lebensbilder'' (=Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Pommern, serio V/49), Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2004, ISBN 3-412-09404-8, p. 274–275. == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Franz_Kern Vikifontaro] *Wilt Aden Schröder: [https://www.teuchos.uni-hamburg.de/interim/prosop/Kern.Franz.html biografio ĉe ''Teuchos''] * [https://archivdatenbank.bbf.dipf.de/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++8793ae8d-19b3-45b5-ab00-6ccdf928c499 slipo ĉe BBF] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116140089 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Kern, Franz}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1830]] [[Kategorio:Mortintoj en 1894]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Mortintoj en Berlino]] [[Kategorio:Szczecin]] htpklg4ks6x8i245imm94z33hi0yfei Alojzia Kolegio 0 947625 9440996 9427200 2026-07-29T03:02:30Z Sj1mor 12103 9440996 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AT|situo sur mapo=Linco|zomo=13}} [[File:27.8.19 1 Linz 014 (48632841833).jpg|thumb|''Collegium Aloisianum,'' en Linz (2019)]] '''Alojzia Kolegio''' (germane kaj latine: ''Collegium Aloisianum'') estas privata [[katolika Eklezio|romkatolika]] [[gimnazio]] kun ŝtata aprobo, je Freinberg, kvartalo de [[Linz]] (Aŭstrujo). Tiel ĝi ekzistas de 1912. Antaŭe ekzistis certe de 1851 la ''Episkopa Gimnazio'' kiu en 1897 translokiĝis al [[collegium Petrinum|Petra Kolegio]]. Samaree estas bazlernejo (estrado fare de Daniela Pölderl) kaj reala gimnazia branĉo. Lernejestras Michael Haderer, aktivas 56 instruistoj (por ĉ. kvar centoj da lernantoj). En sia programaro ellaborita en 2007 kaj ekfunkciiĝinta en 2007 la lernejanoj agnoskas la principojn de [[jezuitoj|jezuita]] edukado.<ref>[https://www.volksschule-aloisianum.at/schulprofil/ignatianische-paedagogik-3316.html orientigilo eduka]</ref> Ĝis la jaro 1992-a la jezuitoj mem ŝirmadis, poste la societo ''Schulverein Kollegium Aloisianum''. En 2023 la jezuitoj forlasis la urbon Linz definitive.<ref>Valentin Bayer: [https://www.nachrichten.at/oberoesterreich/nachwuchsmangel-jesuiten-ziehen-sich-nach-423-jahren-aus-linz-zurueck;art4,3785305 "Nachwuchsmangel: Jesuiten ziehen sich nach 400 Jahren aus Linz zurück"] - ĉe: ''Oberösterreichische Nachrichten,'' 3.2.2023 </ref> Inter 2017 kaj 2021 estis ampleksaj restaŭradaj laboroj kaj eĉ pligrandiĝo. ====Instruado==== Dum la klasoŝtupoj 5-a kaj 6-a akompanas la instruistojn klasen speciala pedagogo. Ofertataj fremdlingvoj estas la angla, la latina kaj la hispana.<ref>La iama greka, kiu igis la gimanzion humanisma, estis forigita.</ref> [[ignaco Lojola|Ignaca]] pedagogio signifas edukadon, kiu estas devontigita al la kristana-humanisma idealo. Ĝi komprenas la homon kiel esperantan estulon, kies vivo montras cis li mem kaj la mondo. Ĝia pluso estas vigligi la demandon pri Dio. Ĝi favoras intelekte kaj spirite viglajn lernantojn kaj celas kapabligi ilin formi sian medion kaj sian vivon per empatio kaj postulemo. Ĝi baziĝas sur holisma lernado, sur la kreskigo de individuaj potencialoj kaj sur reflekto, kiu ebligas kritikan juĝkapablon. Kvin aspektoj estas fundamentaj en tio: *Kapabligo: Ĝi signifas povon kun la postulo de plejboneco. La lernejo devontigas sin doni al la lernantinoj kaj lernantoj la ŝancon bonege disvolvi siajn individuajn talentojn. Oni metas apartan fokuson pri kritika reflektado pri enhavoj kaj tezoj. *Konscio: Ĝi signifas atenton internen kaj eksteren, ankaŭ spirite. Kiu konas siajn fortojn, malfortojn kaj siajn bezonojn, tiu povas iri memfide tra la vivo. Oni kuraĝigas la lernantojn aŭdigi sian propran voĉon — en vigla diskuto kun sociaj ŝancoj kaj riskoj. *Kompato: Ĝi signifas malfermitecon kaj solidarecon rilate al aliaj. Lernantoj lernu empation kaj ŝanĝon de perspektivo. Tiel ili disvolvas propran vidpunkton kaj povas samtempe aprezi diversecon. *Partopreno: Temas pri aktiva kunlaboro. La lernantoj prenu sur sin respondecon kaj agu energie por pli justa socio. Ili tiel ekkonu sin kiel agantojn prenantajn la vivon en proprajn manojn kaj influantajn la mediajn homojn. *Kreemo: Gravas kreivaj forotj kaj malkovro de talentoj. La lernantoj lernu aŭskulti sian intuicion kaj spritajn impulsojn, disvolvi kreivan entreprenemon kaj formi la mondon per scivolemo kaj fantazio. == Lernintoj (elekto) == * [[Josef Haslinger (pastro)|Josef Haslinger]] (1904-1994), pastro kaj misiisto * Johannes Schasching (1917–2013), jezuito kaj sociala etikisto * Karl Grufeneder (* 1949), politikisto (ÖVP) * Heinrich Schaller (* 1959), bankisto * Christian Deutsch (* 1962), politikisto (SPÖ) * Alexander Neuhuber (* 1964), politikisto (ÖVP) * [[Thomas Stelzer (politikisto)|Thomas Stelzer]] (* 1967), ministroprezidanto de Supra Aŭstrujo * Gerhard Jarosch (* 1968), juristo * [[Tarek Leitner]] (* 1972), ĵurnalisto kaj televida moderigisto == Literaturo == * Wilhelm Remes: ''150 Jahre Schule auf dem Freinberg – 90 Jahre Kollegium Aloisianum,'' Selbstverlag Schulverein Kollegium Aloisianum, Linz 2002. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} *[https://www.gymnasium-aloisianum.at/index.html gimnazia hejmpaĝo] *[https://www.volksschule-aloisianum.at/index.html bazlerneja hejmpaĝo] * [https://www.aloisianum.at/ Website des Kollegium Aloisianum] auf aloisianum.at. * [https://www.altfreinberger.at/ hejmpaĝo de la lerninta klubo ''Altfreinberger''] * [https://www.ooegeschichte.at/forschung/literatur/historische-bibliografie historia detaloj] - ĉe: ''Forum Oberösterreichische Geschichte'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Linco]] [[Kategorio:Gimnazioj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Jezuitaj mezlernejoj]] [[Kategorio:Aperis en 1912]] irhf1tgic0i4nizboqfgwe1v1b50we7 Albert Bierstadt 0 948062 9440924 9413356 2026-07-28T22:39:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Albert BIERSTADT''' (naskiĝis la 7-an de januaro 1830 en [[Solingen]] – mortis la 18-an de februaro 1902 en [[Novjorko]]) estis german-usona artisto plej konata pro siaj monumentaj pejzaĝoj, kiuj gloris la [[Sovaĝa okcidento|usonan Okcidenton]]. Li aliĝis al la ekspedicioj de la Okcidenten-Vastiĝo por dokumenti la pejzaĝojn tie. Li ne estis la unua artisto, kiu pentris la lokojn de la usona Okcidento, sed li estis la plej elstara el ili.<ref>[http://www.tfaoi.com/aa/3aa/3aa269a1.htm "The West's Best"; Gallery Guide by Peter MacMillan Booth, page 3], www.tfaoi.com</ref> Bierstadt naskiĝis en [[Solingen|Soligen, Germanio]] kaj elmigris kun sia familio al New Bedford, Masaĉuseco, en la aĝo de du jaroj. En 1853, Bierstadt vojaĝis al Germanio por studi pentradon dum pluraj jaroj en [[Duseldorfo]]. Reveninte, Bierstadt fariĝis parto de la dua generacio de pejzaĝistoj asociitaj kun la [[Skolo de la rivero Hudsono|Skolo de la Rivero Hudson]] en [[Novjorko]]. La vojaĝoj de Bierstadt al la teritorioj de Kolorado kaj Vajomingo en 1859 ŝanĝis lian artan fokuson al la usona Okcidento. Li aliĝis al geografiaj kaj geologiaj esploroj por dokumenti pejzaĝojn. La grandiozaj, teatraj panoramoj, kiujn li pentris de la [[Roka Montaro]], [[Sierra Nevada (Usono)|Sierra Nevada]] kaj la [[Valo Yosemite]], alportis laŭdon kaj igis Bierstadt financa sukceso, sed ankaŭ altiris kritikon kiam gustoj kaj perspektivoj ŝanĝiĝis.<ref>{{Cite book|last=N.Y.)|first=Metropolitan Museum of Art (New York|url=https://www.google.com/books/edition/American_Paradise/A66i-tU4l30C?hl=en&gbpv=1&pg=PA284&printsec=frontcover|title=American Paradise: The World of the Hudson River School|date=1987|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=978-0-87099-497-5|publication-date=1987|pages=284|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tfaoi.com/aa/3aa/3aa269a1.htm|title=Picturing America's Natural Cathedrals|publisher=Tfaoi.com|access-date=May 20, 2012}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Martinez|first=Katharine|url=https://www.google.com/books/edition/Philadelphia_s_Cultural_Landscape/I4phvm-bqDMC?hl=en&gbpv=1&pg=PA93&printsec=frontcover|title=Philadelphia's Cultural Landscape: The Sartain Family Legacy|last2=Talbott|first2=Page|last3=Johns|first3=Elizabeth|date=2000|publisher=Temple University Press|isbn=978-1-56639-791-9|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Palmquist|first=Peter E.|url=https://www.google.com/books/edition/Pioneer_Photographers_of_the_Far_West/Nne4L9h27RsC?hl=en&gbpv=0|title=Pioneer Photographers of the Far West: A Biographical Dictionary, 1840-1865|last2=Kailbourn|first2=Thomas R.|date=2000|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-3883-5|pages=109-112|language=en}}</ref> [[Dosiero:Bierstadt_-_Among_the_Sierra_Nevada_Mountains_-_1868.jpg|eta|''Inter la Sierra Nevada, Kalifornio'', 1868, Smithsonian American Art Museum, [[Vaŝingtono]]]] [[Dosiero:Albert_Bierstadt_-_Rocky_Mountain_Landscape_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Pejzaĝo de la Rokmontaro'', 1870, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]], Vaŝingtono]] [[Dosiero:The_Last_of_the_Buffalo.jpg|dekstra|eta|''La lasta de la Bufalo'' (1888), [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Albert_Bierstadt_-_Roman_Fish_Market._Arch_of_Octavius_-_Google_Art_Project.jpg|Romia fiŝmerkato, Arko de Oktavio, 1858, De Young Museum, [[San-Francisko|San-Francisko, Kalifornio]] Dosiero:Gosnold_at_Cuttyhunk.jpg|''Gosnold at Cuttyhunk'', c. 1858, New Bedford Whaling Museum, New Bedford, Massachusetts Dosiero:Albert_Bierstadt_-_The_Marina_Piccola,_Capri.jpg|''The Marina Piccola, Capri'', 1859, Albright-Knox Art Gallery, [[Bufalo|Buffalo]], New York Dosiero:Albert_Bierstadt_-_Indians_Spear_Fishing_-_Google_Art_Project.jpg|''Indians Spear Fishing'', 1862, Museum of Fine Arts, Houston, [[Teksaso|Texas]] Dosiero:Albert_Bierstadt_-_Guerrilla_Warfare.jpg|''Guerilla Warfare, Civil War'', 1862, Century Association, [[Novjorko|New York City]] Dosiero:Albert_Bierstadt_-_Sunlight_and_Shadow_-_Google_Art_Project.jpg|''Sunlight and Shadow'', 1862, De Young Museum, [[San-Francisko|San Francisco, California]] Dosiero:Bierstadt_Albert_Oregon_Trail.jpg|''Oregon Trail (Campfire)'', 1863 Dosiero:Albert_Bierstadt_-_The_Rocky_Mountains,_Lander's_Peak.jpg|''The Rocky Mountains, Lander's Peak'', 1863, [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art]], New York City Dosiero:Albert_Bierstadt_-_Valley_of_the_Yosemite_-_Google_Art_Project.jpg|''Valley of the Yosemite'', 1864, [[Belarta Muzeo de Bostono|Museum of Fine Arts]], Boston, Massachusetts Dosiero:Looking_Down_Yosemite-Valley.jpg|''Looking Down Yosemite Valley, California'', 1865, [[Arta muzeo de Birmingham|Birmingham Museum of Art]], [[Alabamo|Alabama]] Dosiero:Bierstadt_Albert_Staubbach_Falls_Near_Lauterbrunnen_Switzerland.jpg|''Staubbach Falls, Near Lauterbrunnen, Switzerland'', 1865 Dosiero:Albert_Bierstadt_-_A_Storm_in_the_Rocky_Mountains,_Mt._Rosalie_-_Google_Art_Project.jpg|''A Storm in the Rocky Mountains, Mt. Rosalie'', 1866, [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]], New York City Dosiero:Bierstadt_Albert_-_Yosemite_Valley.jpg|''Yosemite Valley, Yosemite Park'', c. 1868, Oakland Museum, California Dosiero:Albert_Bierstadt_001.jpg|''Lake Tahoe'', 1868, Fogg Art Museum, [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Cambridge]], Massachusetts Dosiero:HRSOA_AlbertBierstadt-Storm_in_the_Mountains.jpg|''Storm in the Mountains'', c. 1870, [[Belarta Muzeo de Bostono|Museum of Fine Art]], [[Bostono|Boston]], Massachusetts Dosiero:Sierra_Nevada_Albert_Bierstadt_circa_1871.jpeg|''Sierra Nevada'', c. 1871–1873, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino|North Carolina]] Dosiero:Albert_Bierstadt_-_Giant_Redwood_Trees_of_California_-_Google_Art_Project.jpg|''[[Sekvojadendro|Giant Redwood Trees of California]]'', 1874, Berkshire Museum, Massachusetts Dosiero:Albert_Bierstadt_-_California_Spring_-_Google_Art_Project.jpg|''California Spring'', 1875, De Young Museum, San Francisco, California Dosiero:1875,_Bierstadt,_Albert,_Mount_Adams,_Washington.jpg|''Mount Adams, Washington'', 1875, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton|Princeton University Art Museum]], [[Nov-Ĵerzejo|New Jersey]] Dosiero:Sunrise_on_the_Matterhorn_MET_DT218107.jpg|''Sunrise on the Matterhorn'', after 1875, [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art]], New York City Dosiero:Albert_Bierstadt,_Estes_Park_and_Longs_Peak,_circa_1876.jpg|''Estes Park, Long's Peak,'' c 1876-1877, [[Arta Muzeo de Denver|Denver Art Museum]], [[Koloradio|Colorado]] (on loan from the Denver Public Library) Dosiero:Albert_Bierstadt_-_Mount_Corcoran.jpg|''Mount Corcoran'', c. 1876–1877, Corcoran Gallery of Art, Washington, D.C. Dosiero:Emerald_Sea_-_Albert_Bierstadt.jpg|''Emerald Sea'' (or ''The Shore of the Turquoise Sea''), 1878, Manoogian Collection, [[Detrojto|Detroit]], [[Miĉigano|Michigan]] Dosiero:Albert_Bierstadt_-_Light_in_the_Forest.jpg|''Light in the Forest'', unknown date </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.albertbierstadt.org/ Albert Bierstadt]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200214000000/https://web.archive.org/web/20200214232102/http://www.albertbierstadt.org/ |date=2020-02-14 }} February 14, 2020, at the Wayback Machine (albertbierstadt.org) * [https://fineartamerica.com/art/paintings/albert+bierstadt Albert Bierstadt Paintings] at fineartamerica.com * [https://www.whitemountainart.com/about-3/artists/albert-bierstadt-gallery/ White Mountain paintings by Albert Bierstadt] * [http://www.aaa.si.edu/collections/albert-bierstadt-letter-collection-5939 A finding aid to the Albert Bierstadt letter collection, 1880–1893 in the Archives of American Art, Smithsonian Institution] * [https://web.archive.org/web/20061006110723/http://mynptv.org/artsFeat/monamoments/mona42bierstadt.html "Against His Grain: Albert Bierstadt's 'Clouds Over the Prairie'"] MONA Moment, Museum of Nebraska Art * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=102 Gallery of Bierstadt's Paintings]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126000000/https://web.archive.org/web/20210126115812/http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=102 |date=2021-01-26 }} January 26, 2021, at the Wayback Machine * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0276.htm The Winterthur Library]—Overview of an archival collection on Albert Bierstadt. * [http://www.albertbierstadt.org Albert Bierstadt Paintings Gallery]—345 images online * [https://web.archive.org/web/20080509181735/http://www.rwnaf.org/albert_bierstadt.html Albert Bierstadt's Biography] at The R.W. Norton Art Gallery * [https://www.berkshireeagle.com/stories/giant-redwood-trees-will-fall-at-berkshire-museum-despite-interpretive-value,543640 "'Giant Redwood Trees' will fall at Berkshire Museum despite interpretive value"], ''The Berkshire Eagle'', June 30, 2018 * [https://www.wikiart.org/en/albert-bierstadt Albert Bierstadt], WikiArt {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bierstadt, Albert}} [[Kategorio:Germandevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] p8r4dzjmm7lxsi76jrvct9bzjpyds30 Alonso de San Buenaventura 0 948085 9441120 9416888 2026-07-29T09:50:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441120 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alonso de SAN BUENAVENTURA''' (naskiĝinta en la 16-a jarcento en Hispanujo, mortinta en 1594<ref>[http://www.franciscanos.org/enciclopedia/penciclopedia_s.htm]</ref> aŭ 1596<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://dbe.rah.es/biografias/41877/alonso-de-san-buenaventura |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2026-06-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240814032956/https://dbe.rah.es/biografias/41877/alonso-de-san-buenaventura |arkivdato=2024-08-14 }}</ref> en [[Ĉilio]]) estis [[hispanio|hispana]] misiisto kaj [[franciskanoj|franciskano]]. Lia memora kaj morta tago estas la 8-a de decembro. Li eniris la konventon Nia kara Sinjorino de Loreto je [[Espartinas]]. Post la sacerdota ordinacio li aliĝis al grupo kiu intencis kristanigi homojn je [[Paragvajo]]. Por tio ĉi li ade varbis aliajn entuziasmulojn. Aliĝis al lia aro ankaŭ la diakono [[Luis de Bolaños]], kiu pli malfrue pioniris en la elpenso de [[jezuitaj redukcionoj|redukcionoj]] kaj surpaperigo de la [[gvarania lingvo]]. En 1572 la estontaj misiistoj surŝipiĝis sub la gvido de [[Juan Ortiz de Zárate]] atingonte [[Asunciono]]n en 1575. Sekvis jaroj da sukcesa civilizado kaj pacigo de gvaraniaj triboj. En 1585, San Buenaventura reiris Hispanujon por daŭrigi la reklamon de enamerikaj kristanigaj agadoj. En [[Limo]] li estis du jarojn trejnante [[novicado|novicojn]] kaj revenis Paragvajon en 1588 kun freŝbakitaj predikemuloj. Vojaĝo reen al kaj malreen el Eŭropo okazis en 1592/93, kun prifierinda alvenigo de 24 viroj, inter kiuj estis ankaŭ Martín Mallea, la posta episkopo asunciona. Vojaĝante al Paragvajo ili prenis itineron tra [[Panamo]], [[Peruo]] kaj [[Santiago de Ĉilio|Santiago]]; proksime al Santiago la rekrutema franciskano Alonso malsaniĝis kaj forpasis. == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento]] [[kategorio:Hispanaj franciskanoj]] [[kategorio:Katolikaj misiistoj]] [[kategorio:Romkatolikaj pastroj en Hispanio]] nv2ne7pox5ednoc784p8nv42k8cfsks Burt Monroe 0 948219 9441057 9417192 2026-07-29T05:26:24Z Sj1mor 12103 9441057 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Burt Leavelle MONROE Jr.''' (25-a de aŭgusto 1930 - 14-a de majo 1994, en [[Louisville (Kentukio)]]) estis usona [[ornitologo]], profesoro ĉe la [[Universitato de Louisville]], membro de la [[Usona Unio de Ornitologoj]] (AOU) ekde 1953. Inter liaj ĉefaj kontribuoj al la [[taksonomio]] de birdoj estis la laboro kun [[Charles Sibley]], kiu rezultigis la tiel nomatan klasifikon de Sibley-Monroe. == Biografio == Monroe naskiĝis en Louisville al Ethelmae Tuell kaj Burt Leavelle Monroe Sr. (1901–1968).<ref>{{cite journal|last=Mengel|first=Robert M.|year=1971|title=In Memoriam: Burt Leavelle Monroe, Sr.|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v088n01/p0088-p0096.pdf|journal=Auk|volume=88|issue=1|pages=88–96|doi=10.2307/4083963|jstor=4083963}}</ref> Kiel lia patro, ankaŭ li interesiĝis pri [[birdoj]] same kiel pli vastan intereson pri [[naturhistorio]] kaj publikigis sian unuan noton pri mallongorelaj strigoj en 1945. Li akiris bakalaŭran diplomon pri biologio ĉe la Universitato de Louisville kaj poste aliĝis al la Usona Mararmeo de 1953 ĝis 1959, fariĝis [[leŭtenanto]] kaj laboris kiel fluginstruisto ĉe [[Pensacola]]. Li poste aliĝis al la Luiziana Ŝtata Universitato kaj laboris pri ekspedicioj por kolekti birdojn en [[Honduro]]. Tio ankaŭ kondukis al lia [[doktoriga disertacio]] pri la birdoj de Honduro (1965) sub George Lowery. Li edziĝis kun kunstudentino Rose Sawyer. En 1965 li fariĝis docento pri biologio ĉe la Universitato de Louisville kaj estris la fakon ekde 1970. Post vidi sian patron morti pro [[koratako]] dum revizio de la AOU, li alprenis en 1968 la rolon de kasisto. Li fariĝis parto de la Kontrollista Komitato en 1977. En 1983 li laboris kun [[Charles Sibley]] pri DNA-DNA hibridigo por ellabori la klasifikon de birdoj, rezultante en la grava publikaĵo ''Distribution and Taxonomy of Birds of the World'' (1990).<ref>{{Cite journal|last1=Sibley|first1=Charles G.|last2=Ahlquist|first2=Jon E.|last3=Monroe|first3=Burt L.|date=1988-07-01|title=A Classification of the Living Birds of the World Based on Dna-Dna Hybridization Studies|url=https://academic.oup.com/auk/article/105/3/409/5193128|journal=The Auk|language=en|volume=105|issue=3|pages=409–423|doi=10.1093/auk/105.3.409|issn=0004-8038|url-access=subscription}}</ref> Li publikigis ''A World Checklist of Bird'' en 1993. Lia lasta libro ''The Birds of Kentucky'' estis publikigita postmorte en 1994. Li mortis pro kancero.<ref>{{cite journal|author=Able, Kenneth P.|year=1996|title=In Memoriam: Burt L. Monroe, Jr., 1930-1994|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v113n04/p0924-p0927.pdf|journal=Auk|volume=113|issue=4|pages=924–927|doi=10.2307/4088869|jstor=4088869}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Monroe, Burt}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] bk4he0aci257llg0wkmx0qbxh33497b Muzeo Nagasaki por Atombombo 0 948482 9440936 9438019 2026-07-28T23:57:39Z Eternanpacon 235392 LIGO 9440936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |propra nomo= 長崎原爆資料館 |lando=Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki (Nagasako) |kolektoj = Dokumentoj de Atombombita Nagasaki |malfermdato = Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken |Poŝtkodo= 852-8117 |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館]}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en [[Pacparko_Nagasaki#3._Zono_por_Lerni_=_Kvartalo_de_"Muzeo_Nagasaki_por_Atombombo"|Zono por Lerni]] en [[Pacparko Nagasaki]]. ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur la teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo) situanta en [[Pacparko_Nagasaki#2._Zono_por_Preĝi_=_Eksplodcentra_Kvartalo|Zono por Preĝi]] en Pacparko Nagasaki. == Sinoptiko == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo de Sen-[[Nuklea armilo|Nuklea-armilo]]". En la eksponejo estas ekspozicitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj partoj de Atombombitaj konstruaĵoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko rostiĝis far de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofegecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspozicita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentataj registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Ekster la Atombombado ekspozicitaj dokumentoj estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" ekspozicitaj dokumentoj estas pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejoj", kaj "Loĝantoj en subventaj ejoj de Testejo por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * [[Pacparko Nagasaki]] - Vikipedio / [https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園] retejo de Urbo Nagasaki *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] ts58n3ghbcmddfbqpq5f0k0785naj6m Allan Ramsay (pentristo) 0 948505 9441096 9417413 2026-07-29T08:30:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441096 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, 1756}} <!--[[Dosiero:Allan_Ramsay_1713-1784.jpg|alternative=Self-portrait, 1756|--> '''Allan RAMSAY''' (naskiĝis la 13-an de oktobro 1713 en [[Edinburgo]] - mortis la 10-an de aŭgusto 1784 en [[Dovero]]) estis skota pentristo, kiu specialiĝis pri [[portretpentrarto]]. == Verkado == [[Dosiero:Allan_Ramsay_in_old_age,_by_James_Foye,_SNPG.JPG|eta|Allan Ramsay en maljunaĝo de Michael Foye 1776]] [[Dosiero:AnneBayne.jpg|dekstra|eta|Unua edzino Anne Bayne, pentrita de Ramsay <ref name="nationalgalleries.org2">[https://www.nationalgalleries.org/collection/artists-a-z/r/artist/allan-ramsay/object/anne-bayne-mrs-allan-ramsay-d-1743-wife-of-the-artist-allan-ramsay-pg-2603 "Anne Bayne, Mrs Allan Ramsay, d. 1743. Wife of the artist Allan Ramsay"], National Galleries of Scotland. Retrieved 15 May 2016.</ref>]] [[Dosiero:Allan_Ramsay_-_King_George_III_in_coronation_robes_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Kronada Portreto de [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]]'', {{Ĉirkaŭ|1762}}]] [[Dosiero:Portrait_of_Lady_Anne_Rushout.jpg|eta|Portrait of Lady Anne Rushout far de Ramsay.]]Inter liaj plej kontentigaj verkoj estas kelkaj el liaj plej fruaj, inkluzive de la tutlonga portreto de la Duko de Argyll kaj la multaj bustaj portretoj de skotaj sinjoroj kaj iliaj edzinoj, kiujn li faris antaŭ ol li ekloĝis en [[Londono]]. Ĉiuj ĉi tiuj estas plenaj de gracio kaj individueco; la trajtoj montras bonegan arton, kaj la karnotonoj estas firmaj kaj solidaj en sia metodo, kvankam ili ofte emas iomete al severeco kaj opakeco. Lia tutlonga portreto de Lady Mary Coke estas rimarkinda pro la lerteco kaj delikateco, per kiuj la blanka [[sateno]] estas traktita; dum en la portreto de lia dua edzino, la brunokula Margareta, en la [[Nacia Galerio de Skotlando]], estas dolĉeco kaj moleco, kiuj montras la pentriston je lia pinto. La portreto de lia edzino ankaŭ montras la influon de franca arto, influo, kiu multe helpis formi la praktikon de Ramsay kaj kiu estas eĉ pli videbla en la granda kolekto de liaj skizoj tenataj de la [[Reĝa Skota Akademio]] kaj la Edinburga Estraro de Kuratoroj. Fakte, ĉiuj liaj pli postaj portretoj estas karakterizitaj per sia franca eleganteco kaj molaj koloroj. == Aboliciismo kaj pentraĵoj de reĝino Charlotte == Allan Ramsay estis eminenta [[aboliciisto]] kaj kampanjis por la forigo de [[sklaveco]]. Mario de Valdés y Cocom, historiisto de la [[afrika diasporo]], argumentis <ref name="pbs">[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/secret/famous/royalfamily.html PBS - The blurred racial lines of famous families - Queen Charlotte]</ref> ke en pluraj pentraĵoj de reĝino Charlotte Ramsay intence emis emfazi la "[[Mulato|mulatajn]] trajtojn", kiujn la reĝino supozeble heredis de 16-jarcenta afrika prapatro. Kelkaj el tiuj pentraĵoj laŭdire estis senditaj al la kolonioj, por esti uzataj de aboliciistoj kiel ''fakta'' subteno por ilia afero, nome, ke [[afrikanoj]] ne estu tenataj en stato de sklaveco aŭ konsiderataj "malsuperaj" kiam la reĝino mem estis, almenaŭ parte, unu el ili. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150" caption="Kelkaj pentraĵoj far de Allan Ramsay"> Dosiero:Allan Ramsay, Selbstportrait.jpg|Memportreto je ĉirkaŭ 1737-1739 Dosiero:Allan_Ramsay_-_The_Artist's_Wife-_Margaret_Lindsay_of_Evelick,_c_1726_-_1782_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of his second wife, Margaret Lindsay| Portreto de lia dua edzino, Margaret Lindsay Dosiero:Charlescalvert5th_(cropped)_(cropped).jpg|alternative=Charles Calvert, 5th Baron Baltimore (c. 1740)| Charles Calvert, 5-a Barono Baltimore ({{Ĉirkaŭ|1740}}) Dosiero:Lost_Portrait_of_Charles_Edward_Stuart.jpg|alternative=The lost portrait of Charles Edward Stuart, painted in Edinburgh in 1745| La perdita portreto de [[Charles Edward Stuart]], pentrita en Edinburgo en 1745 Dosiero:Charlotte_Sophia_of_Mecklenburg-Strelitz_by_studio_of_Allan_Ramsay.jpg|alternative=Queen Charlotte as painted by Allan Ramsay in 1762| [[Reĝino Charlotte]] kiel pentrita de Allan Ramsay en 1762 Dosiero:Allan_Ramsay_-_David_Hume,_1711_-_1776._Historian_and_philosopher_-_PG_3521_-_National_Galleries_of_Scotland.jpg|alternative=Portrait of David Hume, 1754| Portreto de [[David Hume]], 1754 Dosiero:6th_Earl_of_Coventry.jpg|alternative=George Coventry, 6th Earl of Coventry| Georgo Coventry, 6-a Grafo de Coventry Dosiero:David_Hume_Ramsay.jpg|alternative=Portrait of David Hume, 1766| ''Portreto de David Hume'', 1766 Dosiero:Allan_Ramsay_-_Alexander_Boswell,_Lord_Auchinleck_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Alexander Boswell, Lord Auchinleck| Aleksandro Boswell, Lordo Auchinleck Dosiero:Allan_Ramsay_-_Lady_in_a_Pink_Silk_Dress_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Lady in a Pink Silk Dress| ''Sinjorino en Rozkolora Silka Robo'' Dosiero:John_Burgoyne_after_Allan_Ramsay.jpg|alternative=John Burgoyne, painted in Rome in 1758| John Burgoyne, pentrita en Romo en 1758 Dosiero:Sir_John_Inglis_of_Cramond_by_Allan_Ramsay,_SNG.jpg|alternative=Sir John Inglis, 2nd Baronet| Siro John Inglis, 2-a baroneto Dosiero:Sir_William_Douglas,_4th_Baronet.jpg|alternative=Sir William Douglas, 4th Baronet of Kelhead| Siro William Douglas, 4-a Baroneto de Kelhead Dosiero:Sir_John_St._Clair_by_Allan_Ramsay,_1754_(cropped).jpg|alternative=Sir John St. Clair, 1754|Siro John St. Clair, 1754 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.nationalgalleries.org/collection/online_az/4:322/?initial=R&artistId=6240&artistName=Allan%20Ramsay&submit=1 Verkoj en la Naciaj Galerioj de Skotlando]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100613000000/https://web.archive.org/web/20100613134226/http://nationalgalleries.org/collection/online_az/4:322/?initial=R&artistId=6240&artistName=Allan%20Ramsay&submit=1 |date=2010-06-13 }} * [https://web.archive.org/web/20070615053956/http://www.open.ac.uk/Arts/philos/warburton.pdf Nigel Warburton pri la signifo de du portretoj de Hume kaj Rousseau] * [https://web.archive.org/web/20040811194004/http://www.jcanu.hpg.ig.com.br/art/art4aug/art0810.html#ramsay Arto "4" "2"-Tago] - Kolekto de Mallongaj Biografioj * [http://www.wga.hu/index1.html Reta Galerio de Arto] - pliaj ekzemploj de la verko de Ramsay * [https://www.paul-mellon-centre.ac.uk/archives-and-library/archive-collections/alastair-smart Arkivo de Alastair Smart] - Esploro pri Allan Ramsay {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ramsay, Allan}} [[Kategorio:Skotaj pentristoj]] opp9dd4t3q68rjkr4g0e48jb2h5qqe8 Friedrich Ludwig Wilhelm Herbst 0 949132 9440992 9432967 2026-07-29T03:02:12Z Sj1mor 12103 9440992 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Friedrich Ludwig Wilhelm HERBST''' (naskiĝinta la {{Daton|8|11|1825}} en [[Wetzlar]], mortinta la {{Daton|20|12|1882}} en [[halle (Saale)|Halle]]) estis [[germanio|germana]] gimnazia instruisto kaj lernejestro, filologo kaj historiisto. == Vivo == Estante filo de lernejestro li frekventis la gimnaziojn de Wetzlar kaj de [[Duisburg]] (de 1841). Post trapaso de la abiturienta ekzamaeno li studis ĉe la [[Bonna universitato]] ĉe [[Friedrich Ritschl]] kaj [[Friedrich Gottlieb Welcker]] [[klasika filologio|klasikan filologion]]. Dumstudentece li iĝis en 1844 membro de la [[studenta korporacio]] ''Burschenschaft Fridericia Bonn''. Ege li interesiĝis pri historio, kion akcelis ankaŭ prelegoj de [[Heinrich von Sybel]], [[Ludwig von Urlichs]] kaj [[Friedrich Christoph Dahlmann]] (pri la Franca Revolucio!). En aŭtuno 1845 li iris Berlinon kie estis liaj profesoroj [[August Boeckh]] kaj [[Leopold von Ranke]]. Post fino de la studoj je pasko 1847 li reiris al Duisburg. Tie li daŭrigis filologiajn studojn. En aŭgusto 1848 li fariĝis privata instruisto je [[Neuwied]] ironte samjare al Halle por soldatado. Ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] estis en 1849 lia instruista finekzameniĝo. Doktoriĝo sukcesis en januaro 1850 ĉe [[Gottfried Bernhardy]], post defendo de la historia tezo ''De civilibus Atheniensium factonibus belli Peloponnesiaci aetate''. De pasko 1850 estis lia staĝojaro ĉe la gimnazio de Duisburg; sed jam post duona jaro li vokiĝis kiel scienca helpisto al la [[kolonjo|kolonja]] Frederika Vilhelma Gimnazio. Nur kelkajn jarojn pli malfrue oni venigis lin al la ''Vitzthum-gimnazio'' de [[Dresdeno]] kaj implicite al la edukejo de [[Karl Justus Blochmann]]. Dresdene li amikiĝis kun [[Alfred Fleckeisen]] kaj [[Rudolf Kögel]] kaj de 1853 fruktodonaj vojaĝetoj en Germanujo pligrandigis lian horizonton, krome pli grandaj ekskursoj al Suda Germanujo, Norda Italujo kaj Bohemujo. Sekvis de somero 1854 plua studato en Bonn kaj en oktobro 1854 li re-fariĝis helpa instruisto ĉe la gimnazio de [[Elberfeld]]. En Elberfeld li fariĝis je pasko 1855 tria supera insruisto. Inter 1856-57 li okupiĝis pri teologiaĵoj ĉe la Berlina altlernejo, ĉe [[Karl Immanuel Nitzsch]] kaj [[August Twesten]]. Post vojaĝo tra Svisujo kaj Norda Italujol, Herbst fariĝis en oktobro 1858 unua supera instruisto ĉe la gimnazio de [[Kleve]]. En 1859 li nomumiĝis profesoro kaj iĝis en aprilo 1859 lernejestro je Kleve. En oktobro 1860 li iĝis lernejsro ĉe la menciista gimnazio je Kolonjo (kaj aŭtomate por la reala lernejo de [[Bielefeld]]). De septembro 1867 li estis preposto kaj rektoro de la [[Monaĥejo "Nia kara Sinjorino"|Maria Klostro]] de [[Magdeburg]]o. La sekva deĵorloko estis de 1873 direktoreco ĉe [[Landesschule Pforta]]. En 1876 reŭmatismo kaj malsanoj kora kaj okula devigis lin retiriĝi. Oficiala abdiko lernejstra estis, post kuracrestado en [[coburg|Koburgo]], en aŭtuno 1877. En 1870 li ricevis honoran doktorecon fare de la universitato de Halle (pri teologio); post pensiiĝo en 1878 li iĝis honora profesoro pri pedagogio kaj iĝis direktoro de la pedagogia seminario de la universitato de Halle. Ĉi funkcion li plenumis ĝismorte. En aŭtuno 1860 edzigis lin Luise Wellershaus nassonte tri filojn kaj tri filinojn. == Graveco == Herbst famiĝis kiel lernejestroj ĉe pluraj institucioj je Germanujo. Ankaŭ lia literatorado gravis. Li ne nur verkis biografiojn pri [[Matthias Claudius]], [[Karl Gustav Heiland]] kaj [[Johann Heinrich Voß]], sed ankaŭ liveris historiajn fakeseojn por la gazetoj ''Daheim'' (1866–1882), der ''Kölnischen Zeitung'', dem ''Jahrbuch für classische Philologie'' (1871–1880) kaj ''Deutsches Literaturblatt''. Herbst ankaŭ eldonis la trian jarkolekton de ''Deŭtsches Literaturblattes'' kaj ''Encyklopädie der Neueren Geschichte'' (Gotha 1880–1890, kvin volumoj). Li influis historiajn interpretojn ankoraŭ je la komenco de la 20-a jarcento. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Das classische Alterthum in der Gegenwart. Eine geschichtliche Betrachtung.'' Leipzig 1852 [https://books.google.de/books?id=wN1BAAAAcAAJ (interrete)] * ''Spartas auswärtige Politik im peloponnesischen Kriege.'' Leipzig 1853. * ''Zur Geschichte der auswärtigen Politik Spartas im Zeitalter des Peloponnesischen Krieges.'' Dresden 1853 ([https://books.google.de/books?id=f0c2AAAAMAAJ je ''Programm Dresden'', interrete]), Paderborn 2011 ([https://books.google.de/books?id=WZjCcVPuTE4C Onlineleprobe]) * ''Matthias Claudius der Wandsbecker Bote.'' Gotha 1857 [https://books.google.de/books?id=Rlk4AQAAIAAJ (interrete)] * ''Die deutsche Dichtung im Befreiungskriege. Mit einem Rückblick auf verwandte Dichtungen. Ein Vortrag, gelesen in Elberfeld am 2. März 1858.'' Mainz 1859 [https://books.google.de/books?id=gns7AQAAMAAJ (interrete)] * ''Kurze Notizen über die frühere Geschichte des Gymnasiums.'' Cleve 1860. Ĉe: ''Progr. Cleve Gymn.'' * ''Der Abfall Mytilene’s von Athen im peloponnesischen Kriege. Ein Beitrag zum historischen Verständnis des Thukydides.'' Köln 1861. * ''Rede des Gymnasial-Direktors Prof. Dr. Herbst bei der Einführung als Direktor.'' Köln 1861. Ĉe: ''Programm Köln Friedrich-Wilhelms-Gymnasium.'' * ''Historisches Hülfsbuch für die oberen Klassen von Gymnasien und Realschulen.'' Mainz, 1864–1867, 3 Teile, Mainz 3. Teil, 1864 [https://books.google.de/books?id=GmJCAAAAIAAJ (interrete)]; Mainz 1870 2-a eldono. 2. Teil [https://books.google.de/books?id=HqJPAQAAIAAJ (interrete)] * ''Friedrichs des Großen Amtimarchiavel, ein Spiegel seiner Regierungsgrundsätze und seines Charakters.'' Duisburg 1864 [https://books.google.de/books?id=ydkAAAAAcAAJ (interrete)] * ''Historisches Quellenbuch zur alten Geschichte.'' Leipzig 1866–1875, 5. Hefte mit Baumeister und Weidner, Leipzig, 1866, 1. Auflage. 1. Heft, Abt. 1, [https://books.google.de/books?id=CwkPAAAAQAAJ (interrete)]; 2-a eldono. 1. Heft, 1. Abt. 1870 Leipzig [https://books.google.de/books?id=zug9AAAAYAAJ (interrete)] * ''Eine Schulrede.'' Köln 1865 - ĉe: ''Programm Köln Friedrich-Wilhelms-Gymnasium.'' * ''Eine Schulrede.'' Bielefeld 1867. Ĉe: ''Programm Bielefeld Gymnasium.'' * ''Karl Gustav Heiland. Ein Lebensbild.'' Halle/Saale 1869 [https://books.google.de/books?id=-Aw6AAAAcAAJ (interrete)] * ''Zur Frage über den Geschichts-Unterricht auf höheren Schulen. Ein erweitertes Vorwort zu dem historischen Hülfsbuch.'' Mainz 1869. [https://www.google.de/books/edition/Zur_Frage_%C3%BCber_den_Geschichts_Unterrich/sdyTF3Sj80cC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wilhelm+Herbst%22&printsec=frontcover interrete] * ''Johann Heinrich Voss.'' Leipzig 1872–1876, du volumoj; 1. Band 1872 [https://books.google.de/books?id=3NNDAQAAIAAJ (interrete)], (represo Bern 1970) * ''Königsgeburtstags-Reden. Gehalten am Pädagogium Zum Kloster Unserer Lieben Frauen in Magdeburg.'' Mainz 1873 * ''Ansprache beim Stiftungsfest am 21. Mai 1875.'' Pforta 1876. Ĉe: ''Programm Pforta Landesschule.'' p. 10–12 * ''Ansprache zum 333. Geburtstage unserer Pforte.'' Naumburg 1877. Ĉe: ''Programm Pforta Landesschule.'' p. XI–XII. * ''Die neuere und neueste Geschichte auf Gymnasien.'' Ein Votum. Mainz 1877. [https://www.google.de/books/edition/Die_neuere_und_neueste_Geschichte_auf_Gy/clEasPewvBoC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wilhelm+Herbst%22&printsec=frontcover interrete] * ''Hülfsbuch für die deutsche Literaturgeschichte zum Gebrauch der obersten Klassen der Gymnasien und Realschulen.'' 2 volumoj Gotha 1879 * ''Die neuhochdeutsche Literatur auf der obersten Stufe der Gymnasial- und Realschulbildung. Erläuternde Bemerkungen zu dem Hülfsbuch für die deutsche Literaturgeschichte.'' Gotha 1879. * ''Goethe in Wetzlar. 1772. Vier Monate aus des Dichters Jugendleben.'' Gotha 1881. [https://www.google.de/books/edition/Goethe_in_Wetzlar/FSwSAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wilhelm+Herbst%22&printsec=frontcover interrete] * ''Die Bedeutung der evangelischen Kirche für unsere nationale Cultur.'' Vortrag gehalten in der Versammlung der Evangelischen Vereine der östlichen Provinzen der preussischen Landeskirche zu Erfurt am 5 Oct. 1881. Halle a. S., 1881 [https://www.google.de/books/edition/Die_Bedeutung_der_evangelischen_Kirche_f/2zyosaaeB3IC?hl=de&gbpv=1 interrete] * ''Aus Schule und Haus.'' Populäre pädagogische Aufsätze. Gotha 1882. [https://www.google.de/books/edition/Aus_Schule_und_Haus/89XWWD-uZLQC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wilhelm+Herbst%22&printsec=frontcover interrete] * ''Aus der Jugendzeit. Kleine Memorabilien aus vormärzlichen Tagen.'' Gotha 1882 [https://books.google.de/books?id=6_wyKEha6isC&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false online] == Literaturo == * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Herbst,_Wilhelm&oldid=- "Herbst, Wilhelm"] - fare de Eduard Jacobs, ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 50 (1905), p. 218–226, Digitale Volltext-Ausgabe in Wikisource, URL: * H. Zuborg: ''Wilhelm Herbst, geb. 8. November 1825, gest. 20. Dezember 1882.'' Ĉe: ''Jahresbericht über die Fortschritte der classischen Alterthumswissenschaft.'' Verlag S. Calvarv & Co, Berlin 1883, 19. Jg., 26. Bd., 1883, 1. Abt., p. 45–49 ([https://archive.org/details/jahresberichtb29leipuoft/page/44/mode/2up?view=theater interrete]). * Karl Urban: ''Schulnachrichten.'' In: ''Jahrbuch des Pädagogiums zum Kloster Unser Lieben Frauen in Magdeburg.'' Verlag E. Baensch jun., Magdeburg 1884, 48. Heft, p. 46–48. * Christoph König (eld.): ''Internationales Germanistenlexikon 1800–1950.'' Band 2: ''H–Q.'' De Gruyter, Berlin/New York 2003, ISBN 3-11-015485-4, p. 723. * Franz Kössler: ''Personenlexikon von Lehrern des 19. Jahrhunderts.'' Universitätsbibliothek Gießen, Giessener Elektronische Bibliothek, 2008, Preprint, S. 259, [http://geb.uni-giessen.de/geb/volltexte/2008/6114/ (online)]. * Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Band II: ''Künstler.'' Winter, Heidelberg 2018, ISBN 978-3-8253-6813-5, p. 316–317. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|101559283}} *[https://www.catalogus-professorum-halensis.de/herbstwilhelm.html katalogo de universitataj profesoroj je Halle] * [https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/24744 Heslanda Biografio] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Herbst, Friedrich Ludwig Wilhelm}} [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Dresdeno]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Halle]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1825]] [[Kategorio:Mortintoj en 1882]] [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[kategorio:Germanaj leksikografoj]] jcja9ntyeq8zo0ng4xcwf5vqtulxyto Alan Taylor (historiisto) 0 949247 9440917 9422391 2026-07-28T21:47:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Alan Shaw TAYLOR''' (naskita la 17-an de junio 1955 en [[Portland (Majno)|Portlando]], [[Majno]]) estas usona historiisto kaj akademiulo, kiu plej lastatempe estis Profesoro pri Historio ĉe la Thomas Jefferson Memorial Foundation ĉe la [[Universitato de Virginio]]. <ref>{{cite web|url=https://news.virginia.edu/content/uva-historian-alan-taylor-wins-2014-pulitzer-book-slaves-and-war|title=U.Va. Historian Alan Taylor Wins 2014 Pulitzer for Book on Slaves and War|work=UVA Today|date=14 April 2014|accessdate=2026-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150405123421/http://news.virginia.edu/content/uva-historian-alan-taylor-wins-2014-pulitzer-book-slaves-and-war|archivedate=2015-04-05}}</ref> Specialisto pri la frua historio de Usono, Taylor verkis amplekse pri la [[kolonia historio de Usono]], la [[Usona revolucio|Usona Revolucio]] kaj la frua Usona Respubliko. Taylor ricevis du [[Premio Pulitzer|Pulitzer-premiojn]] kaj la Bancroft-premion, kaj ankaŭ estis finalisto por la Nacia Libro-Premio por nefikcio. En 2020 li estis elektita al la [[Usona Filozofia Societo]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.amphilsoc.org/blog/american-philosophical-society-welcomes-new-members-2020|title=The American Philosophical Society Welcomes New Members for 2020|website=American Philosophical Society}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.colby.edu/colby.mag/issues/win02/taylor/index.html "La Pulitzer-ulo", Colby College ''Colby'' Magazine, Vintro 2002] * [http://history.ucdavis.edu/people/szalanta Profilo de la Historio-Fako], [[Universitato de Kalifornio en Davis|Universitato de Kalifornio, Davis]] * [http://www.pritzkermilitary.org/whats_on/pritzker-military-presents/alan-taylor-civil-war-1812/ Taylor pri ''La Civita Milito de 1812: Amerikaj Civitanoj, Britaj Subuloj, Irlandaj Ribelantoj, kaj Hindaj Aliancanoj''] ĉe la Pritzker Militista Muzeo kaj Biblioteko la 26-an de majo 2011 {{Ĝermo|Historiisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Taylor, Alan}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1955]] [[Kategorio:Usonaj historiistoj]] 3cvo8lv9gqvnl7y3amy005y0h0gx1b0 Erhard Bodenschatz 0 949265 9440847 9432934 2026-07-28T18:50:19Z Sj1mor 12103 9440847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Erhard BODENSCHATZ''' (naskiĝinta ĉ. 1576 en [[lichtenberg (Supra Frankonio)|Lichtenberg]], mortinta la {{Daton|7|9|1636}} en [[osterhausen (Eisleben)|Osterhausen]]) estis [[germanio|germana]] pastoro, kantoro kaj komponisto. ==Vivo== Bodenschaft studis teologion ĉe la [[universitato de Lepsiko]] kaj paralele interesiĝis pri muziko. En 1600 li fariĝis kantoro ĉe [[Landesschule Pforta]]. En 1603 li fariĝis paroĥestro je [[Lanitz-Hassel-Tal|Rehehausen]] kaj en 1608 pastoro je Osterhausen. Ĉi-funkcio estis lia ĝismorte. Kiel muzikisto li estis diligenta kaj honorinda laboranto sur la kampo de eklezia kantado. Gravega talento lia estis - krom propra komponado - la kolektado kaj eldonado de antologioj de multaj samtempuloj komponistaj. Liaj kolektoj, kies ĉefa celgrupo estis la lernejanoj de Schulpforta. Multaj lernantoj kaj aŭskultis aĵojn tiajn kaj imitis ilin. Krome ili poste disvastigis al konitajn muzikaĵojn en tuta Germanujo. ==Eldonoj== *1603: ''Florilegium selectissimarum cantionum, praestantissimarum aetatis nostrae auctorum 4–8 vocum, in illustris Gymnasii Portensis utilitatem collectum et editum'' - kun 89 kantoj *1618: ''Editio altera, auctior et emendatior reddita'' - kun 116 kantoj por 4-8 voĉoj (dua eldono) *1621: ''Florilegii musici Portensis sacras harmon. sive motetas 5–10. Pars altera'' - 150 kantoj, kun aĵoj propraj kaj i.a. de Agazzario, Aichinger, Ammon, Anerio, Bassani, Calvisius, Erlach, M. Franck, la du Gabrieli, Gallus, Hasler, Hausmann, Lassus, L. Marenzio, Cl. Merulo, Meiland, Hieronymus Prätorius, Michael Prätorius, Viadana, Weißensee *1606 k.a.: ''Florilegium selectissimororum hymnorum 4 vocum qui in Gymnasio Portensi decantantur'' - ĝi ĝis 1760 utiliĝis je Schulpforta kaj ĉiuj ĵus alvenintoj ricevis ekzempleron malmultekostan! ====Propraj verkoj==== *1599: ''Magnificat quattuor vocum'' *1605: ''Psalterium Davidis nach der alten Übertragung, nebst Lobgesängen, Hymnen, Kirchengebeten'' (por kvar voĉoj) *1608: ''Harm. Angelicae, das ist: Englische Freudenlieder und geistliche Kirchen-Psalmen D. M. Lutheri'' (por kvar voĉoj, ĥorala libro) *1615: ''Bicinia XC selectississima, composita in usum scholasticae iuventutis'' ==Fonto== *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Bodenschatz,_Erhard&oldid=- "Bodenschatz, Erhard"] - fare de Arrey von Dommer, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 3 (1876), p. 6–7 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119127717 ligiloj ĉe DDB] {{DEFAULTSORT:Bodenschatz, Erhard}} [[kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[kategorio:Kantoroj]] [[kategorio:Instruistoj]] [[kategorio:Germanaj luteranaj pastroj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1576]] [[kategorio:Mortintoj en 1636]] [[kategorio:Eklezia muziko]] [[kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[kategorio:Komponisto de ekleziaj kantoj]] q52d2lc8u5rvs5fnbi05cbiykpseirt Albert Bloch 0 949297 9440926 9423013 2026-07-28T22:42:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Albert BLOCH''' (naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1882 en [[Sankta Luiso]], [[Misurio]] –mortis la 9-an de decembro 1961 en [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]]) estis usona modernisma artisto kaj la sola usona artisto asociita kun ''[[Der Blaue Reiter]]'' (La Blua Rajdanto), grupo de eŭropaj modernistoj de la frua 20-a jarcento. <ref>{{Cite web|url=http://sova.si.edu/record/AAA.blocalbe?q=Sewell,+Rose&s=0&n=10&i=3|title=Albert Bloch papers · SOVA|website=sova.si.edu|language=en-US|access-date=2018-06-22}}</ref> [[Dosiero:Albert_Bloch_-_The_Green_Domino_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Albert Bloch, 1913, ''La Verda Domeno'', oleo sur kanvaso, 130,5 x 85 cm]] De 1909 ĝis 1921, Bloch loĝis kaj laboris ĉefe en Germanio, kie li estis asociita kun [[Der Blaue Reiter]]. <ref>{{Cite web|url=https://spencerart.ku.edu/exhibitions/albert-bloch-prints-and-drawings|title=Spencer Museum of Art|website=Spencer Museum of Art|date=25 January 2014|language=en|access-date=2018-06-22}}</ref> Post la fino de [[Unua Mondmilito|la Unua Mondmilito]], Bloch revenis al Usono, instruante ĉe la Lernejo de la Arta Instituto de Ĉikago dum unu jaro, kaj poste akceptante la postenon de Departementa Ĉefo ĉe la [[Universitato de Kansaso]] ĝis sia emeritiĝo en 1947. <ref>{{Cite web|url=https://kuscholarworks.ku.edu/bitstream/handle/1808/15751/BlochBlueRider.pdf;sequence=5|title=Albert Bloch and the Blue Rider: the Munich Years|last=Baron|first=Frank|date=2014|website=Kansas University}}{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bloch ĉiam estis tre memkritika. Li detruis ĉiun pentraĵon, kiun li konsideris neperfekta. Multaj el liaj bildoj fariĝis viktimoj de la kampanjo kontraŭ "[[degenerita arto]]" dum la nazia epoko, kio klarigas kial tre malmultaj el liaj fruaj verkoj plurestas. Liaj temoj inkluzivis pejzaĝojn, urbojn, portretojn kaj cirkajn scenojn, kio kondukis al kubisma stilo Lia literatura agado karakteriziĝis per tradukoj en la anglan lingvon de la verkoj de [[Karl Kraus]], [[Georg Trakl]] kaj [[Johann Wolfgang Goethe]]. == Elektitaj verkoj == <gallery> <!--File:Prof_Wayupski_Bloch.jpg|alternative=Albert Bloch, 1902, "Prof. Wayupski's Aerial Stunts", St. Louis Star| Albert Bloch, 1902, "Aeraj Riskagaĵoj de Profesoro Wayupski", ''St. Louis Star''--> Dosiero:Albert Bloch 1982.74V 1a.jpg| Dosiero:Four Pierrots SAAM-1993.48.2 1.jpg|Kvaropo da [[pieroto]]j Dosiero:Mountain, by Albert Bloch.jpg|Monto Dosiero:Procession of the Cross SAAM-1982.74R 1.jpg|Procesio de la Kruco (kompona studo) Dosiero:Albert_Bloch,_1916,_Summer_Night,_oil_on_canvas,_119_x_114_cm,_private_collection.jpg|alternative=Albert Bloch, 1913, Summer Night, oil on canvas, 119 x 114 cm| Albert Bloch, 1913, ''Somera nokto'', oleo sur kanvaso, 119 x 114&nbsp;cm </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{cite web|title=Albert Bloch Archives|url=http://maxkade.ku.edu/albert-bloch-archives|website=Max Kade Center for German-American Studies|publisher=The University of Kansas|access-date=2015-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708015211/http://maxkade.ku.edu/albert-bloch-archives|archive-date=2015-07-08|url-status=dead}} * {{cite web|title=Albert Bloch Collection|url=http://collection.spencerart.ku.edu/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=artist&objectId=16089&viewType=detailView|website=Spencer Museum of Art}} * {{cite web|title=Albert Bloch Collection|url=http://emuseum.desmoinesartcenter.org:8080/emuseum/view/objects/asimages/People$004042311?t:state:flow=0a3e1145-edaa-47ae-bb4e-ef21aac7dd45|website=Des Moines Art Center|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150708225122/http://emuseum.desmoinesartcenter.org:8080/emuseum/view/objects/asimages/People%24004042311?t%3Astate%3Aflow=0a3e1145-edaa-47ae-bb4e-ef21aac7dd45|archivedate=2015-07-08}} * {{cite web|title=The 'Blauer Reiter'— Almanac and Exhibitions|url=http://www.lenbachhaus.de/collection/the-blue-rider/exhibitions-and-almanac/?L=1|website=Städtische Galerie im Lenbachhaus|accessdate=2026-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214213210/https://www.lenbachhaus.de/collection/the-blue-rider/exhibitions-and-almanac/?L=1|archivedate=2019-12-14}} * {{cite web|title=German Expressionism|url=http://www.moma.org/collection/details.php?theme_id=10956&section_id=T009187|website=MoMA|publisher=Oxford University Press}} * [https://missouriartists.org/person/morem32/ Missouri Remembers: Artists in Missouri through 1951] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloch, Albert}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Moderno]] gnrlsbxrnn5wof7cvbdcdrvrrj3ypmj Alessandro Allori 0 949394 9440997 9423808 2026-07-29T03:03:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9440997 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1555; oleofarbo sur lignotabulo}} '''Alessandro di Cristofano di Lorenzo del Bronzino Allori''' (naskiĝis la 31-an de majo 1535 en [[Florenco]]{{Streketo}} mortis la 22-an de septembro 1607 samloke) estis itala [[Pentrarto|pentristo]] de la malfrua [[Manierismo|manierista]] [[Florenco|florentina]] skolo. Allori estis lernanto de sia onklo [[Agnolo Bronzino]], kies nomon (Il Bronzino) li kelkfoje alprenis. Alia rolmodelo estis [[Mikelanĝelo]], kies verkojn li studis dum sia restado en Romo de 1554 ĝis 1559. En 1560, li ekloĝis en Florenco. Liaj [[Nudeco (arto)|nudpentraĵoj]] post 1570 montras lin kiel tipan majstron de Manierismo. Li pentris freskojn kaj pentraĵojn kun mitologiaj kaj religiaj temoj kaj estis kontrolisto de la Grandduka tapiŝteksejo en Florenco. Liaj teoriaj interesoj, precipe pri anatomio kaj la teorio de [[Proporcio|proporcioj]], trovis esprimon en lia libro ''Libro de' ragionamenti delle egole del Disegno'', verkita post 1560. Li ankaŭ produktis plurajn desegnaĵojn de anatomiaj studoj traktantaj la " malkonstruon kaj rekonstruon de la homa korpo", kiuj formis la bazon de liaj bildigoj de la [[homa korpo]].[[Dosiero:Alessandro_Allori_-_Bianca_Capello_(Dallas_Museum).jpg|dekstra|eta|''Portreto de Granddukino Bianca Capello de Medici'', de Allori, Dallas Muzeo de Arto]] [[Dosiero:Alessandro_Allori_002.jpg|eta|''Kristo kun Maria kaj Marta'', oleo sur ligno, 125 x 118 cm<br /><br /><br /><br /> Muzeo pri Arthistorio]] == Galerio == <gallery widths="170" heights="200"> Dosiero:Alessandro_Allori_003.jpg|alternative=Maria de Medici (probably), c. 1555| Maria de Medici (verŝajne), ĉ. 1555 Dosiero:Alessandro_Allori,_Sainte_Famille_avec_le_cardinal_Fernand_de_Médicis_(1584),_huile_sur_toile,_363_x_201_-_Madrid,_Museo_Nacional_del_Prado_(36903026421).jpg|alternative=Holy Family with Cardinal Fernando de Médicis, 1584| Sankta Familio kun Kardinalo Fernando de Médicis, 1584 Dosiero:Alessandro_Allori_-_The_Body_of_Christ_Anointed_by_Two_Angels_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Body of Christ Anointed by Two Angels, c. 1593| ''La korpo de Kristo sanktoleita de du anĝeloj'', ĉ. 1593 Dosiero:Allori_-_Portrait_of_a_Lady_in_Black_and_White,_about_1590-1599.jpg|alternative=Portrait of a Lady in Black and White, 1590s| ''Portreto de sinjorino en nigrablanka koloro'', 1590-aj jaroj Dosiero:Alessandro_Allori_-_Study_of_two_seated_girls_-_NMH_144-1863_-_Nationalmuseum.jpg|alternative=Study of Two Seated Girls| ''Studo de du sidantaj knabinoj'' Dosiero:Arazzeria_medicea_su_cartone_di_alessandro_allori,_adorazione_dei_magi,_1583,_05.JPG|alternative=Adoration of the Magi, detail from a 1583 tapestry designed by Allori| ''Adoro de la Magoj'', detalo de gobelino de 1583 desegnita de Allori Dosiero:Alessandro_allori,_ultima_cena_(del_carmine),_1582,_01.jpg|alternative=The Last Supper by Alessandro Allori, 1582| ''La Lasta Vespermanĝo'' de la Cappella Brancacci en Chiesa di Santa Maria del Carmine, Florenco, Italio, 1582 Dosiero:Alessandro_allori,_cristo_e_l'adultera,_1577_(s._spirito)_01.jpg|alternative=Christ and the Adultress by Alessandro Allori, 1577, from the Basilica di Santo Spirito, Florence, Italy| ''Kristo kaj la adultulino'' de Alessandro Allori, 1577, de la Basilica di Santo Spirito, Florenco, Italio Dosiero:Alessandro_allori,_miracoli_di_san_fiacre,_1596_ca._(fi,_santo_spirito)_01.jpg|alternative=Miracles of Saint Fiacre by Alessandro Allori, circa 1596, from the Basilica di Santo Spirito, Florence, Italy| ''Mirakloj de Saint Fiacre'' de Alessandro Allori, ĉirkaŭ 1596, de la Baziliko de Sankta Spirito, Florenco, Italio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://art.onilm.com/index.php?/category/11 Galerio de pentraĵoj de Alessandro Allori]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120330000000/https://web.archive.org/web/20120330165035/http://art.onilm.com/index.php?%2Fcategory%2F11 |date=2012-03-30 }} (Publikdomajnaj pentraĵoj - www.art.onilm.com) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Allori, Alessandro}} [[Kategorio:Italaj portretistoj]] [[Kategorio:Florencaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] 3wax7btum48p24f47utqdemd682cehe Alexandre Cabanel 0 949617 9441016 9426457 2026-07-29T03:58:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Alexandre Cabanel (Memportreto), 1852}} '''Alexandre CABANEL''' (naskiĝis la 28-an de septembro 1823 en [[Montpellier]] – mortis la 23-an de januaro 1889 en [[Parizo]]) estis franca [[Pentrarto|pentristo]]. Li pentris historiajn, klasikajn kaj religiajn temojn en la [[Akademiismo|akademia stilo]]. Li ankaŭ estis konata kiel portretisto. Li estis la preferata pentristo de [[Napoleono la 3-a]] <ref>''Diccionario Enciclopedico Salvat'', Barcelona, 1982.</ref> kaj, kun [[Jean-Léon Gérôme|Gérôme]] kaj [[Ernest Meissonier|Meissonier]], estis unu el "la tri plej sukcesaj artistoj de la [[Dua Franca Imperio|Dua Imperio]]." <ref>Wright, Barbara. ''Eugéne Fromentin: A Life in Art and Letters'', Bern: Peter Lang, 2000, p. 432.</ref> Cabanel estis kaj historia kaj ĝenropentristo, kaj tra la jaroj li evoluis al romantikaj temoj, kiel ekzemple ''Albaydé'' (1848), inspirita de ''Les Orientales'' de Victor Hugo el 1829. Unu el la plej ŝatataj motivoj de Cabanel estis la nuda ina korpo, el kiu elstaras ''Naissance de Venus'' ("Naskiĝo de Venuso") el 1863, kaj estis tuj aĉetita de Napoleono la 3-a por sia privata kolekto. Cabanel estis dezirata portretisto, li pentris Napoleonon la 3-an, ekzemple, sed li portretis ĉefe virinojn, per malpeza peniko kaj eleganta uzo de koloroj. [[Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_The_Birth_of_Venus_-_Google_Art_Project_2.jpg|eta|300x300ra|''La naskiĝo de Venuso'' (1863)]]Alexandre Cabanel havis kiel studentoj, inter aliaj, Jean-Joseph Benjamin-Constant, Alexandre Jean Baptiste Brun, Albert Besnard, Vlaho Bukovac, Charles Bulteau, Gaston Bussière, Louis Capdevielle, Eugène Carrière, Fernand Cormon, Pierre Auguste Cot, Édouard Debat Émile Friant, François Guigue Fritel, François Jules Bastien Lepage, François Flameng, Charles Fouqueray, [[Henri Gervex]], Simó Gómez, Charles Lucien Léandre, Henri Le Sidaner, Aristide Maillol, Édouard-Antoine Marsal, Fernand Pelez de Cordova, Henri Regnault, Louis Royer, Jean-Jacques Scherrer, Joseph-No Scherrer, Sylvestre Tanier, Joseph Ternier, Adolphe Willette, Edmond Borchard, Rodolfo Amoedo kaj Almeida Júnior. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_Fallen_Angel.jpg|alternative=The Fallen Angel (1847)|''La falinta anĝelo'' (1847) Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_Albayde.jpg| ''Albaydé'' (1848) Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_Death_of_Moses.jpeg|alternative=The Death of Moses (1850)| ''La morto de Moseo'' (1850) Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_The_Glorification_of_St._Louis.jpg|alternative=The Glorification of Saint Louis (1853)| ''La glorado de Sankta Ludoviko'' (1853) Dosiero:Nymphe_et_Saty_(Alexandre_Cabanel)_1860.JPG|alternative=Nymph and Satyr (1860)| ''Nimfo kaj satiruso'' (1860) Dosiero:Alexandre_Cabanel_002.jpg|alternative=Portrait of Napoleon III (c. 1865)| ''Portreto de Napoleono la 3-a'' (ĉ. 1865) Dosiero:Expulsion_of_Adam_and_Eve_(Alexandre_Cabanel).jpg|alternative=The Expulsion of Adam and Eve from the Garden of Paradise (1867)| ''La Elpelo de Adamo kaj Eva el la Ĝardeno de Paradizo'' (1867) Dosiero:Inf._06_Alexandre_Cabanel,_Morte_di_Francesca_da_Rimini_e_di_Paolo_Malatesta,_1870.jpg|alternative=The Death of Francesca of Rimini and Paolo Malatesta (1870)| ''La Morto de Francesca de Rimini kaj Paolo Malatesta'' (1870) Dosiero:Cornelia_Lyman_Warren.png|alternative=Portrait of Cornelia Lyman Warren (1871)| ''Portreto de Cornelia Lyman Warren'' (1871) Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_Portrait_Of_Countess_E_A_Vorontsova_Dashkova.jpg|alternative=Portrait of Countess Elizabeth Vorontsova-Dashkova (1873)| ''Portreto de Grafino [[:ru:Воронцова-Дашкова, Елизавета Андреевна|Elizabeth Vorontsova-Dashkova]]'' (1873) Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_Pandora_-_Walters_3799.jpg|alternative=Pandora (1873), The Walters Art Museum| ''Pandora'' (1873), [[Walters Art Museum|La Walters Artmuzeo]] Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_Echo.jpg|alternative=Echo (1874)| ''[[Eĥo (mitologio)|Eĥo]]'' (1874) Dosiero:Alexandre_cabanel,_thamar,_1875,_01.JPG| ''Thamar'' (1875) Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_Harmonie.jpg| ''Harmonie'' (1877) Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_The_Daughter_of_Jephthah_(1879,_Oil_on_canvas).JPG|alternative=The daughter of Jephthah (1879)| ''La filino de [[Jiftaĥo|Jefta]]'' (1879) Dosiero:Alexandre_Cabanel_Phèdre.jpg|alternative=Phaedra (1880)| ''[[Fedro|Fedra]]'' (1880) Dosiero:Alexandre_Cabanel,_Ophelia.JPG|alternative=Ophelia (1883)| ''[[Ofelio (Shakespeare)|Ofelio]]'' (1883) Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_Cléopatre_essayant_des_poisons_sur_des_condamnés_à_mort.jpg|alternative=Cleopatra Testing Poisons on Condemned Prisoners (1887)| ''Kleopatra testanta venenojn sur kondamnitaj kaptitoj'' (1887) Dosiero:Alexandre_Cabanel_-_The_Mocking_of_Christ.jpg|alternative=The Mocking of Christ (1845)| ''La mokado de [[Jesuo Kristo|Kristo]]'' (1845) Dosiero:Cabanel,_Alexandre_-_Le_Titan_-_233_-_Maison_de_Victor_Hugo.jpg|alternative=Le Titan (1884)| ''La titano'' (1884) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/cabanel_alexandre.html Alexandre Cabanel ĉe Artcyclopedia] * [https://web.archive.org/web/20070808121453/http://www.insecula.com/us/contact/A005672.html Pentraĵoj de Alexandre Cabanel sur Insecula] * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=5 Alexandre Cabanel ĉe la Arta Renoviga Centro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170903212916/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=5 |date=2017-09-03 }} Archived * [https://web.archive.org/web/20090526221504/http://www.theartinpixels.com/alexandre-cabanel/ Alexandre Cabanel ĉe La Arto en Pikseloj] * [https://web.archive.org/web/20160729184657/http://alexandrecabanel.com/ Alexandre Cabanel ĉe alexandrecabanel.com] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search/110000264 Kolekto de la MET-muzeo] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cabanel, Alexandre [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] lhw8qzse5pwiotub4m6gvercucsnrcn Germana Filologa Ligo 0 949765 9440733 9429456 2026-07-28T13:37:18Z Sj1mor 12103 9440733 wikitext text/x-wiki [[File:LOGO DPHV WORT M.svg|thumb|eblemo sindikata por ''DPhV'']] '''Germana Filologa Ligo''' (germane: ''Deutscher Philologenverband,'' mallongigo: ''DPhV'') estas [[germanio|germanuja]] [[sindikato|sindikata]] unio de instruistoj el lernejoj kaj aliaj klerigejoj preparantaj instruotojn al abiturienta ekzameno. Fondiĝo ĝia estis je [[Halle (Saale)]] en la 1903-a jaro. Ĝia nuna sidejo troviĝas en [[Bonn]]. Estro estas en 2026 Susanne Lin-Klitzing. Ĉefa tasko de DPhV estas la reprezentado de siaj membroj rilate al profesiaj kaj edukadpolitikaj demandoj. Estante [[ombrelorganizaĵo]] ĝi ne konas individuajn membrojn: ĉiuj interesatoj estas kunigita danke al ties filioj en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]]. Laŭ la aserto de DPhV men ĝi havis en 2010 ne tute 90 miloj da pedagogoj. Ĝi mem anas al ''DBB Beamtenbund und Tarifunion'' kaj tiel ankaŭ batalas por la salajroj. Ĝia organo nomiĝas ekde 1994 ''Profil – Das Magazin für Gymnasium und Gesellschaft''. == Celoj == * La konservado de la diferencigita lerneja sistemo. * La kvalito-sekurigo en la gimnazia edukado. * La estonteca sekurigo de la publika oficisto-statuso por instruistoj. * La kreado de rendimente justaj reguloj pri salajrado kaj promocioj. * La plibonigo de la dungokondiĉoj por la nova instruista generacio. * La plibonigo de la labormedio en la lernejo. * La sekurigo de kvalifikita kaj lernejo-specifa instruista trejnado, kiu estas konsiderata kiel antaŭkondiĉo por rendimento-orientita kaj kapablo-taŭga instruado. == Literatur == * Bernhard Fluck: ''Gymnasium, Auftrag, Fortschritt: Deutscher Philologenverband und Gymnasium im 19. und 20. Jahrhundert''. Pädagogik-und-Hochschul-Verlag, Düsseldorf 2003. * Lothar Kunz: ''Höhere Schule und Philologenverband.'' Untersuchungen zur Geschichte der Höheren Schule und ihrer Standesorganisation im 19. Jahrhundert und zur Zeit der Weimarer Republik, Frankfurt/Main 1984. * Hans-Christoph Laubach: ''Die Politik des Philologenverbandes im Deutschen Reich und in Preußen während der Weimarer Republik.'' Die Lehrer an höheren Schulen mit Universitätsausbildung im politischen und gesellschaftlichen Spannungsfeld der Schulpolitik von 1918–1933, Frankfurt a.&nbsp;M./Bern/New York 1986 * Paul Mellmann: ''Geschichte des Deutschen Philologen-Verbandes (Vereinsverband akademisch gebildeter Lehrer Deutschlands) bis zum Weltkrieg'', Leipzig 1929. * Sebastian Müller-Rolli: ''Der höhere Lehrerstand im 19. Jahrhundert. Der Gründungsprozeß des Philologenverbandes'', Köln/Weimar/Wien 1992. == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Philologenversammlung Vikifontaro] * [https://www.dphv.de hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj sindikatoj]] [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1903]] [[Kategorio:Edukado en Germanio]] [[kategorio:Edukaj organizaĵoj]] {{Ĝermo|Germanio|edukado}} om7gd6l1grwr0cmxtz66y6d129iz4j3 9440734 9440733 2026-07-28T13:37:48Z Sj1mor 12103 9440734 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:LOGO DPHV WORT M.svg|eta|eblemo sindikata por ''DPhV'']] '''Germana Filologa Ligo''' (germane: ''Deutscher Philologenverband,'' mallongigo: ''DPhV'') estas [[germanio|germanuja]] [[sindikato|sindikata]] unio de instruistoj el lernejoj kaj aliaj klerigejoj preparantaj instruotojn al abiturienta ekzameno. Fondiĝo ĝia estis je [[Halle (Saale)]] en la 1903-a jaro. Ĝia nuna sidejo troviĝas en [[Bonn]]. Estro estas en 2026 Susanne Lin-Klitzing. Ĉefa tasko de DPhV estas la reprezentado de siaj membroj rilate al profesiaj kaj edukadpolitikaj demandoj. Estante [[ombrelorganizaĵo]] ĝi ne konas individuajn membrojn: ĉiuj interesatoj estas kunigita danke al ties filioj en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]]. Laŭ la aserto de DPhV men ĝi havis en 2010 ne tute 90 miloj da pedagogoj. Ĝi mem anas al ''DBB Beamtenbund und Tarifunion'' kaj tiel ankaŭ batalas por la salajroj. Ĝia organo nomiĝas ekde 1994 ''Profil – Das Magazin für Gymnasium und Gesellschaft''. == Celoj == * La konservado de la diferencigita lerneja sistemo. * La kvalito-sekurigo en la gimnazia edukado. * La estonteca sekurigo de la publika oficisto-statuso por instruistoj. * La kreado de rendimente justaj reguloj pri salajrado kaj promocioj. * La plibonigo de la dungokondiĉoj por la nova instruista generacio. * La plibonigo de la labormedio en la lernejo. * La sekurigo de kvalifikita kaj lernejo-specifa instruista trejnado, kiu estas konsiderata kiel antaŭkondiĉo por rendimento-orientita kaj kapablo-taŭga instruado. == Literatur == * Bernhard Fluck: ''Gymnasium, Auftrag, Fortschritt: Deutscher Philologenverband und Gymnasium im 19. und 20. Jahrhundert''. Pädagogik-und-Hochschul-Verlag, Düsseldorf 2003. * Lothar Kunz: ''Höhere Schule und Philologenverband.'' Untersuchungen zur Geschichte der Höheren Schule und ihrer Standesorganisation im 19. Jahrhundert und zur Zeit der Weimarer Republik, Frankfurt/Main 1984. * Hans-Christoph Laubach: ''Die Politik des Philologenverbandes im Deutschen Reich und in Preußen während der Weimarer Republik.'' Die Lehrer an höheren Schulen mit Universitätsausbildung im politischen und gesellschaftlichen Spannungsfeld der Schulpolitik von 1918–1933, Frankfurt a.&nbsp;M./Bern/New York 1986 * Paul Mellmann: ''Geschichte des Deutschen Philologen-Verbandes (Vereinsverband akademisch gebildeter Lehrer Deutschlands) bis zum Weltkrieg'', Leipzig 1929. * Sebastian Müller-Rolli: ''Der höhere Lehrerstand im 19. Jahrhundert. Der Gründungsprozeß des Philologenverbandes'', Köln/Weimar/Wien 1992. == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Philologenversammlung Vikifontaro] * [https://www.dphv.de hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj sindikatoj]] [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1903]] [[Kategorio:Edukado en Germanio]] [[kategorio:Edukaj organizaĵoj]] {{Ĝermo|Germanio|edukado}} pemn964iuyqxe2szcig2dzdu5p55iu9 Nov-Ĵerzejo kontraŭ T. L. O. 0 950080 9440897 9431941 2026-07-28T19:45:15Z Sj1mor 12103 9440897 wikitext text/x-wiki '''''Nov-Ĵerzejo kontraŭ T.L.O.''' (New Jersey v. T.L.O. )'' estas grava decido de la [[Supera Kortumo de Usono]], kiu konstatis la principojn de serĉado en usonaj publikaj lernejoj fare de lernejoficistoj sen skriba ordono.   T.L.O estis studento ĉeestanta ''Piscataway Mezlernejo (Piscataway High School)'' en [[Middlesex Kantono, Nov-Ĵerzejo]], kiu estis serĉadita poste ŝi estis kaptita fumante en la banĉambro. Kiam viclernejestro, Theodore Choplick, traserĉis ŝian monujon, li trovis [[Mariĥuano|mariĥuanon]], droga akcesoraĵojn, kaj drogvendajn registrojn. Ŝi estis suspendita de lernejo kaj akuzita de la polico pro la akcesoraĵojn. T.L.O disputis la akuzadojn, dirante la serĉado estis malobservo de la [[Kvara Amendo]] al la Konstitucio de Usono kaj la protektado kontraŭ malprudenta serĉado kaj konfiskado. La kortumo deklaris, 6 kontraŭ 3, ke la serĉado estis konstitucia, kaj decidis lernejoficistoj ne benzonas havi verŝajna kaŭzo nek skriba ordono por serĉadoj en lernejoj. Ili decidis lernejoficistoj nur benzonas havi “racia suspekto,” ke la studento malobservis la leĝon aŭ lernejajn regulojn.  Ĉar T.L.O. estis sub 18 jaroj, ŝi estas nomata nur per siaj inicialoj. == Fono == === Antaŭa jurisprudenco === En [[Usono]], la Kvara Amendo al la [[Konstitucio de Usono|Konstitucio]] malpermesis malprudentajn serĉadojn kaj konfiskadojn per la naciregistaro. La amendo ankaŭ etendiĝas la ŝtatregistaron pro la [[Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio|Dekkvara Amendo]] kaj la [[Konvena Procezo Klaŭzo]]. === Faktoj de la kazo === En 7-an marto, 1980, intrusito de Piscataway Mezlernejo trovis du 14-aĝa knabinoj fumante en la banĉambro. Ili estis alportitaj al la oficio, kie la viclernejestro, Theodore Choplick, pridemandis ilin. Unu el knabino koncedas ŝi estis fuminte kaj estis suspendita, sed la alia knabino, konata per sia nomkomencoj T.L.O, diris ŝi neniel fumas. <ref><nowiki>https://supreme.justia.com/cases/federal/us/469/325/#tab-opinion-1955827</nowiki></ref> Choplick traserĉis ŝian monujon kaj trovis marlboron [[Cigaredo|cigaredojn]] kaj ruliĝadan paperon. Poste, kontinuis traserĉi kaj trovis: mariĥuanon, [[Tabako|tabakpipon]], slipojn dirante kiu ŝuldas ŝin mono, malplenajn plastajn sakojn, kaj leterojn implicinte mariĥuanvendaj.<ref><nowiki>https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/469/325</nowiki></ref> T.L.O estis suspendita dum 3 tagoj pro fumante en nefumada loko kaj plia 7 tagoj pro la posedo de mariĥuano en lernejo. Ŝi ankaŭ estis akuztia pri delikteco pro la mariĥuano kaj aliaj droga akcesoraĵoj. En junalarkortumo, T.L.O diskutis la kortuma ne povus uziĝi la serĉado de ŝia monujo kiel pruvon de krimo ĉar la serĉado malobservis la Kvaran Amendon. Tamen, la ''[[Kortumo por Junuloj kaj Hejmaj Rilatoj de Kantono Middlesex, Nov-Ĵerzejo]]'' (Juvenile and Domestic Relations Court of Middlesex County, New Jersey) deklaris Choplick havis verŝajna kaŭzo, kaj T.L.O estis kondamnita unu jaro de provtempo. Poste la [[Apelacia Divizio de la Supera Kortumo de Nov-Ĵerzejo]] neis ŝian apelacion, T.L.O apelacis al la Supera Kortuma de Nov-Ĵerzejo. [[La Supera Kortuma de Nov-Ĵerzejo]] deklaris Choplick ne havis verŝajnan kaŭzon, kaj mandatis subpremi la pruvon de la monujo. Nov-Ĵerzejo apelacis al la Supera Kortuma de Usono. La kazo estis aprobita por jura revizio la 29-an de novembro. == Supera Kortumo == La kortuma ekis komencajn argumentojn en 28-an marto, 1984, tamen estis re-argumentita en 2-an oktobro, 1984. La juĝa decido estis 6 kontraŭ 3, decidante favore al Nov-Ĵerzejo. La kortuma deklaris la serĉado ne malobservis la Kvaran Amendon ĉar Choplick havis “racian suspekton” serĉi la monujon de T.L.O. === Plimulta Opinio === Juĝisto Byron White diris lernejoficistoj benzonas racia suspekto serĉi studentojn. Ĉar T.L.O estis jam suspektita pri fumado, Choplick ja havis racia nsuspekton serĉi ŝian monujon. La akuzo, ke T.L.O. havis cigaredojn estis koncerna ekde ŝi estus trovita fumante en la banĉambro. En la komenca serĉado, la pruvo estis en simpla vido, kaj ekde kaj ekde la Doktrino de Simpla Vido, Choplick ne benzonas skriban ordonon serĉi la reston de ŝia monujo. === Aliaj Opinioj === En lia konsento, Juĝisto Lewis F. Powell (aligita de Juĝisto Sandra Day O’Connor), konsentis kun la plimulta opinio, tamen lia emfazis, ke studentoj en lernejoj ne povus havi la sama nivelo de protekto kiel plenkreskuloj kaj junuloj ekstere lernejoj.  <ref name=":0">https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/usrep/usrep469/usrep469325/usrep469325.pdf</ref> Kvankam Juĝisto William J. Brennan kaj Juĝisto Thurgood Marshall konsentis la Kvara Amendo etendiĝas al instruistoj, ilia malkonsentis kun la rezonado de racia suspoketo. En lia malkonsento, Juĝisto Marshall priskribita la plimulta opinio kiel malklara foriro al la Kvara Amendo. Marshall diris, ke racia suspoketo ne estas subtenata de la Konstitucio nek jura precedenco. Juĝisto Brennan diris, ke sen “speciala registara intereso”, la registaro ne povas pravigi serĉado sen skriba ordono.<ref name=":0" /> La decido konstatis la escepto de speciala benzono, kiu deklaris la registaro povas serĉi sen verŝajna kaŭzo nek skriba ordono se la serĉado estas por antaŭenigi celon aŭ specialan benzonon preter krima juro devigo (en la kazo de T.L.O, la speciala benzono estis konservi disciplinon en lernejo) kaj se la rezanado estas racia poste publika kaj privata interesoj estas konsiderita. == Referencoj == lanuht6ssvmwhmpizv5ts8h2fvmai69 Diskuto:Pepono 1 950352 9440807 9436547 2026-07-28T17:09:06Z DidCORN 34571 DidCORN movis paĝon [[Diskuto:Kukurbeto]] al [[Diskuto:Pepono]]: Konforme al NPIV 9436547 wikitext text/x-wiki Fakte tiu artikolo [[kukurbeto]] temas pri la specio ''Cucurbita pepo'' dum l'artikolo [[legomkukurbo]] temas pri la subspecio ''Cucurbita pepo pepo''. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 22:01, 22 jul. 2026 (UTC) :Miakomprene (mi juĝas laŭ la ligitaj alilingvaj artikoloj), la titolo de tiu ĉi artikolo devus esti aŭ la scienca (latineca) specionomo, aŭ simple "kukurbo". Nur iuj el la varioj/subspecioj nomiĝas kukurbetoj, same kiel tiuj, kiujn priskribas la artikolo kun stranga titolo "legomkukurbo", kiu miakomprene devus nomiĝi "kukurbeto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:55, 22 jul. 2026 (UTC) ::Vi tute pravas. Mi provos alinomi la artikolon "legomkukurbo" al "kukurbeto", kaj "kukurbeto" al "pepono". Amike.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 24 jul. 2026 (UTC) 1w2fwsx0klsspjqxf9mnbbbyvjd0ejg 9440817 9440807 2026-07-28T17:35:10Z DidCORN 34571 /* */ Respondo 9440817 wikitext text/x-wiki Fakte tiu artikolo [[kukurbeto]] temas pri la specio ''Cucurbita pepo'' dum l'artikolo [[legomkukurbo]] temas pri la subspecio ''Cucurbita pepo pepo''. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 22:01, 22 jul. 2026 (UTC) :Miakomprene (mi juĝas laŭ la ligitaj alilingvaj artikoloj), la titolo de tiu ĉi artikolo devus esti aŭ la scienca (latineca) specionomo, aŭ simple "kukurbo". Nur iuj el la varioj/subspecioj nomiĝas kukurbetoj, same kiel tiuj, kiujn priskribas la artikolo kun stranga titolo "legomkukurbo", kiu miakomprene devus nomiĝi "kukurbeto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:55, 22 jul. 2026 (UTC) ::Vi tute pravas. Mi provos alinomi la artikolon "legomkukurbo" al "kukurbeto", kaj "kukurbeto" al "pepono". Amike.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 24 jul. 2026 (UTC) :::Farite.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:35, 28 jul. 2026 (UTC) db2lizv3ppxd1jef1uemmdhyz5o305z Rubèn Fernández Asensio 0 950485 9441078 9436893 2026-07-29T07:42:01Z ~2026-42018-66 261036 Etaj lingvaj korektoj 9441078 wikitext text/x-wiki [[File:Sancho RubenFernandez 83aHEK Soria2025.jpg|thumb|Rubèn Fernández Asensio dum la 83-a Hispana Esperanto-Kongreso (Soria, 2025)]] '''Rubèn Fernández Asensio''' (loke konata ankaŭ kiel '''Rubeno''') estas kataluna arkivisto, tradukisto kaj esperantisto. == Biografio kaj profesia kariero == Fernández Asensio fakiĝis pri arkivostudoj, bibliotekonomio kaj informmastrumado. Li verkis kaj esploris pri la administrado de tradiciaj kaj komunumo-bazitaj arkivoj, same kiel pri la rolo de la esperantismo kiel produktanto de historiaj kaj dokumentaj fontoj. Pro siaj lingvaj kapabloj, li posedas la altnivelan atestilon C1 pri Esperanto, aljuĝitan de la Universitato Eötvös Loránd de Budapeŝto. Profesie, li kunlaboris kun institucioj kiel la Eŭropa Centra Banko kaj publikaĵoj specialistigitaj pri arkivistiko, kiaj ''Lligall: revista catalana d'Arxivística'' kaj la kultura portalmedio ''Nubilum''. En siaj verkoj li analizis la hibridecon de esperantistaj arkivoj kaj la defiojn de ilia priskribo kaj alirebleco laŭ la tradiciaj arkivistikaj normoj. == Agado en la Esperanto-movado == Fernández Asensio aktive partoprenis en pluraj kongresoj kaj klerigaj agadoj en la internacia kaj loka esperantujo: * En aŭgusto 2025, li fariĝis la oficiala tradukinto al Esperanto de la '''[[Universala Deklaracio pri Arkivoj]]''' (UDA), eldonita de la [[Internacia Konsilio de Arkivoj]] (ICA). Tiu ĉi traduko markis gravan paŝon por la rekono kaj ĉeesto de la internacia lingvo en la internaciaj arkivistikaj instancoj. La publikaĵon sciigis interalie la novaĵagentejo [[Heroldo Komunikas]] (HeKo). * Dum la 83-a Hispana Esperanto-Kongreso en Soria (majo 2025), li prelegis pri la socia bildo de arkivoj kaj ilia rolo preter la simpla konservado de antikvaĵoj (*"Arĥivoj: ĉu nur kolektoj de malnovaj aktoj kaj dokumentoj?"*). * Li gvidis prelegojn kaj seminariojn pri la valoro de la Universala Deklaracio pri Arkivoj organizitajn de institucioj kiel la Aŭstralia Esperanto-Asocio. * En 2019 li prelegis ĉe la [[UNED]] de Barcelono pri la nuntempa praktiko kaj kulturo de Esperanto. == Publikigaĵoj == * ''Arxius comunitaris: deconstruint i reconstruint la terminologia i l'ètica arxivístiques''. En: ''Lligall: revista catalana d'Arxivística'', n-ro 47, 2024, p. 169–193. * ''Viatge als límits de la ment: Sapir 80 anys després''. En: ''Kataluna Esperantisto'', n-ro 357, 2011. * ''Universala Deklaracio pri Arkivoj'' (traduko al Esperanto). Internacia Konsilio de Arkivoj (ICA), aŭgusto 2025. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.ica.org/app/uploads/2025/08/Esperanto-%E2%80%93-Universal-Declaration-on-Archives-UDA.pdf Oficiala teksto de la Universala Deklaracio pri Arkivoj en Esperanto (PDF ĉe ICA)] * [https://ladada.arxivers.com/etiqueta/rubenfernandezasensio/ Artikoloj de Rubèn Fernández Asensio en Arxivers la DaDa] [[Kategorio:Esperantistoj]] [[Kategorio:Katalunaj esperantistoj]] [[Kategorio:Arkivistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] 1zijxebyn2mxv8kdsdxb8f8ut08xzlx Kantono Conejos 0 950545 9440825 9438049 2026-07-28T17:54:25Z ThomasPusch 1869 9440825 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Conejos |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Conejos''' - [[angle]] ''Conejos County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de la [[rivero]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Conejos}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] q6ovynor1z4jjtg0gjmjd1sm2n9tf0z Kantono Costilla 0 950546 9440826 9438048 2026-07-28T17:54:42Z ThomasPusch 1869 9440826 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Costilla |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Costilla''' - [[angle]] ''Costilla County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. <!--Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''.--> Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Costilla}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 0hc8aawqmvtcvhyfsztzqk9lncfqhw7 Kantono Clear Creek 0 950551 9440824 9438075 2026-07-28T17:53:54Z ThomasPusch 1869 9440824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Clear Creek |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Clear Creek''' - [[angle]] ''Clear Creek County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de la 106 kilometrojn longa [[rivero]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}'', alfluanto de la suda branĉo de la rivero [[Plato (rivero)|Plato]]. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Clear Creek}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 0kim8aptunrf4zwepmaqvpaat5is3k5 Kantono Baca 0 950552 9440822 9438059 2026-07-28T17:52:50Z ThomasPusch 1869 9440822 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Baca |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Baca''' - [[angle]] ''Baca County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. <!--Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''.--> Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Baca}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 9xswc50m5rbmwzqoohuzkxx6t89e635 Kantono Crowley 0 950554 9440819 9438061 2026-07-28T17:50:08Z ThomasPusch 1869 9440819 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Crowley |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Crowley''' - [[angle]] ''Crowley County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. <!--Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''.--> Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Crowley}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] hqboy3z48xsp2w7j32u7jqh0c6rmxlo John Constantine 0 950588 9440903 9438845 2026-07-28T19:54:39Z Zaedia 230384 9440903 wikitext text/x-wiki '''John Constantine''' estas fikcia rolulo kaj kontraŭheroo, kiu aperas en la usonaj komiksoj eldonitaj de DC Comics. Li estis kreita de la verkisto Alan Moore, kune kun la desegnistoj Stephen R. Bissette kaj John Totleben, kaj unue aperis en la komikso Swamp Thing #37 en junio 1985. Origine, lia vida aspekto estis profunde inspirita de la brita muzikisto Sting. Constantine fariĝis tiel populara inter la legantoj, ke en 1988 li ricevis sian propran komiks-serion, Hellblazer, kiu iĝis la plej longa kaj sukcesa titolo de la marko Vertigo. == Karakterizaĵoj kaj Personeco == En la DC-Universo, Constantine estas portretita kiel laboristklasa magiisto, okultisma detektivo, ekzorcisto kaj lerta trompisto origine el Liverpool, sed loĝanta en Londono. Li estas vaste konata pro sia profunda cinikismo, sia seka kaj akra humuro, kaj sia senĉesa fumado de cigaredoj. Li preskaŭ ĉiam vestas sin per iom malorda blanka ĉemizo, malfiksita kravato kaj sia ikoneca bruna pluvmantelo (surtuto). Malgraŭ lia ofte malvarma, ruzega kaj manipula eksteraĵo, li kaŝas pasian humanismon kaj profundan deziron protekti senkulpulojn kontraŭ supernaturaj fortoj. == Frua Vivo kaj Traŭmatoj == La historio de Constantine estas markita de tragedioj ekde la komenco. Li naskiĝis la 10-an de majo 1953. Lia patrino mortis naskante lin, pro kio lia patro, Thomas, kulpigis lin kaj malamis lin profunde dum lia tuta vivo. Kiel adoleskanto, John formis punkrokan muzikan grupon nomitan Mucous Membrane kaj iom post iom mergis sin en la okultismajn rondojn de Londono dum la 1970-aj jaroj. La plej granda traŭmato de lia vivo okazis ĉe la klubo Casanova en Newcastle. Provante savi mistraktitan knabinon nomitan Astra de monstro, John memfide alvokis povan demonon. Tamen, li uzis la malĝustan nomon por la rito; la demono (Nergal) ribelis, turmentis liajn amikojn kaj trenis la animon de Astra rekte al la Infero. Ĉi tiu katastrofa evento kaŭzis al John nervan kolapson, pro kio li estis enhospitaligita en la psikiatria malsanulejo Ravenscar. La sento de kulpo pro la sorto de Astra persekutis lin dum granda parto de lia plenaĝa vivo. == Magiaj Kapabloj kaj Heredaĵo == Kontraste al multaj tradiciaj magiaj herooj, Constantine malofte uzas spektaklajn magiajn sorĉojn en rekta batalo. Anstataŭe, li fidas je sia genia intelekto, sia vasta scio pri okultismo, kaj super ĉio, sia lerteco por trompi la malamikojn. Lia sango ligas lin al la legenda genlinio de la "Ridantaj Magiistoj" (Laughing Magicians), kiuj famis pro sia lerteco trompi eĉ diojn per la manipulado de sinkronikeco (kvazaŭ magia kaj supernatura bonŝanco). Kiam li ja uzas magion, li kapablas fari nekromancion, krei iluziojn, vojaĝi tra tempo kaj fari kompleksajn ekzorcismojn. == Aperoj en Aliaj Medioj == La rolulo sukcese transiris la limojn de la komiksoj. Li debutis en la kino en la jaro 2005 per la filmo Constantine, kie li estis ludita de la aktoro Keanu Reeves. Pli poste, la aktoro Matt Ryan donis al li vivon en televidserio kaj en pluraj aliaj aperoj ene de la televida universo "Arrowverse", krom doni sian voĉon en animaciaj filmoj. Lastatempe, adapto de la rolulo aperis ankaŭ en la televidserio The Sandman. l4g4rm42f6hglyaxdcz1a2c4zkzjspk Uzanto:Alifono/Gaston Dorren 2 950651 9440706 9440212 2026-07-28T12:48:40Z Alifono 114488 Alifono movis paĝon [[Uzanto:Alifono/Gaston Dorren]] al [[Alifono/Gaston Dorren]] 9440212 wikitext text/x-wiki '''Gaston Dorren''' (naskiĝis en [[Valkenburg aan de Geul]], Nederlando<ref>(nl) ''[https://taalfluisteraar.be/2018/04/30/interview-met-een-taalprofessional-taaljournalist-gaston-dorren/ Interview met een taalprofessional: taaljournalist Gaston Dorren]''; De Taalfluisteraar, </ref>) estas nederlanda lingvo-entuziasmulo, [[ĵurnalisto]] kaj [[verkisto]] pri [[Lingvo|lingvoj]] kaj [[lingvistiko]]<ref>(nl) ''[https://taaljournalist.blog/over-mij/ Gaston Dorren, taaljournalist]''</ref>. Dorren estas [[poligloto]] kiu kapablas paroli ses lingvojn kaj legi naŭ pliajn. == Verkaro prilingva == Dorren atingis iom da internacia sukceso, ĉar ''Lingo'' estis publikigita en 12 malsamaj lingvoj <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/lingo/editions/ Editions]''". la 12-an de oktobro 2014.</ref> kaj ''Babel'' en15 <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/editions/ Editions]''". la 22-an de decembro 2018.</ref>. Li ankaŭ kreis aplikaĵon nomatan "''The Language Lovers Guide to Europe"'' (''La gvidlibro por lingvo-amantoj al Eŭropo)''<ref>(en) [https://groveatlantic.com/book/babel/ Babel], Grove Atlantic, </ref>, sed ĝi ne plu haveblas. {| class="wikitable" ! colspan="2" |'''Nederlanda publikaĵo''' ! colspan="2" | '''Angla publikaĵo''' |- ! scope="col" | Titolo ! scope="col" | Jaro ! scope="col" | Titolo ! scope="col" | Jaro |- | | | ''The Game of the Rose'' (La ludo de la Rozo) | 1995 |- |''Nieuwe tongen'' (Novaj langoj/lingvoj) | 1999 | | |- | ''Taaltoerisme (Lingvoturismo)'' | 2012 | ''Lingo'' | 2014 |- |''Vakantie in eigen taal'' (Ferio en propra lingvo) | 2016 | | |- |''Lingua'' | 2017 | | |- | ''Babel'' | 2019 | ''Babelo'' | 2018 |- |''De Dutchionary'' (La Nederlandvortaro) | 2020 | |- |''Zeven talen in zeven dagen'' (Sep lingvoj en sep tagoj) | 2022 | | |} == Vidu ankaŭ == [[Sophia Smith Galer]] == Eksteraj ligiloj == [https://www.tedxvenlo.com/news/gaston-dorren-grow-up-learn-another-language/ Gaston Dorren] prelegas dum TEDxVenlo == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1965]] p7tnubyxjh7av784rtk8qie2c12ip0c 9440709 9440706 2026-07-28T12:49:26Z Alifono 114488 Alifono movis paĝon [[Alifono/Gaston Dorren]] al [[Uzanto:Alifono/Gaston Dorren]] anstataŭigante alidirektilon 9440212 wikitext text/x-wiki '''Gaston Dorren''' (naskiĝis en [[Valkenburg aan de Geul]], Nederlando<ref>(nl) ''[https://taalfluisteraar.be/2018/04/30/interview-met-een-taalprofessional-taaljournalist-gaston-dorren/ Interview met een taalprofessional: taaljournalist Gaston Dorren]''; De Taalfluisteraar, </ref>) estas nederlanda lingvo-entuziasmulo, [[ĵurnalisto]] kaj [[verkisto]] pri [[Lingvo|lingvoj]] kaj [[lingvistiko]]<ref>(nl) ''[https://taaljournalist.blog/over-mij/ Gaston Dorren, taaljournalist]''</ref>. Dorren estas [[poligloto]] kiu kapablas paroli ses lingvojn kaj legi naŭ pliajn. == Verkaro prilingva == Dorren atingis iom da internacia sukceso, ĉar ''Lingo'' estis publikigita en 12 malsamaj lingvoj <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/lingo/editions/ Editions]''". la 12-an de oktobro 2014.</ref> kaj ''Babel'' en15 <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/editions/ Editions]''". la 22-an de decembro 2018.</ref>. Li ankaŭ kreis aplikaĵon nomatan "''The Language Lovers Guide to Europe"'' (''La gvidlibro por lingvo-amantoj al Eŭropo)''<ref>(en) [https://groveatlantic.com/book/babel/ Babel], Grove Atlantic, </ref>, sed ĝi ne plu haveblas. {| class="wikitable" ! colspan="2" |'''Nederlanda publikaĵo''' ! colspan="2" | '''Angla publikaĵo''' |- ! scope="col" | Titolo ! scope="col" | Jaro ! scope="col" | Titolo ! scope="col" | Jaro |- | | | ''The Game of the Rose'' (La ludo de la Rozo) | 1995 |- |''Nieuwe tongen'' (Novaj langoj/lingvoj) | 1999 | | |- | ''Taaltoerisme (Lingvoturismo)'' | 2012 | ''Lingo'' | 2014 |- |''Vakantie in eigen taal'' (Ferio en propra lingvo) | 2016 | | |- |''Lingua'' | 2017 | | |- | ''Babel'' | 2019 | ''Babelo'' | 2018 |- |''De Dutchionary'' (La Nederlandvortaro) | 2020 | |- |''Zeven talen in zeven dagen'' (Sep lingvoj en sep tagoj) | 2022 | | |} == Vidu ankaŭ == [[Sophia Smith Galer]] == Eksteraj ligiloj == [https://www.tedxvenlo.com/news/gaston-dorren-grow-up-learn-another-language/ Gaston Dorren] prelegas dum TEDxVenlo == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1965]] p7tnubyxjh7av784rtk8qie2c12ip0c Kantono Montrose 0 950666 9440877 9440368 2026-07-28T19:19:47Z ThomasPusch 1869 9440877 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Montrose |bildo= Montrose County Courthouse (15076304426).jpg |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Montrose''' - [[angle]] ''Montrose County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de sia centra urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Montrose}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] hfxo31hcj97lcwfvfd1mx8sbp02qzlm Ulf Stark 0 950684 9441107 9440394 2026-07-29T09:03:12Z Sj1mor 12103 9441107 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Ulf Gottfrid STARK''' (naskiĝis la 12-an de julio 1944 en [[Stokholmo]], [[Svedio]] – mortis la 13-an de junio 2017 samloke) <ref>{{cite web|url=http://www.birthday.se/sok/?f=Ulf&l=Stark&y=1944|title=Sök personer|publisher=Birthday.se|access-date=2014-06-25}}</ref> estis sveda aŭtoro <ref>{{Cite web|url=http://www.barncancerfonden.se/Behallare/Tidning/Tidigare-nummer/20061/Barn--Cancer-106/Kronika-Ulf-Stark-/|title=Barncancerfondens nyheter & pressmeddelanden|access-date=1 April 2012|archive-date=28 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100828032845/http://www.barncancerfonden.se/Behallare/Tidning/Tidigare-nummer/20061/Barn--Cancer-106/Kronika-Ulf-Stark-/|url-status=dead}}</ref> kaj scenaristo (li adaptis plurajn el siaj propraj libroj por filmo kaj verkis la scenaron por la filmo ''[[Tsatsiki, panjo kaj la policisto|Tsatsiki, morsan och polisen]]'' el 1999). Stark kunlaboris kun la ilustristoj [[Anna Höglund]] kaj Mati Lepp. De 1989 ĝis 1998 li estis elektita membro de la Sveda Akademio por Infanlibroj. <ref>{{cite web|url=http://www.barnboksakademin.com/ledamoter/tidigare.shtml|title=Svenska barnboksakademins tidigare ledamöter|publisher=Swedish Academy for Children's Books|language=sv|access-date=16 January 2015}}</ref> En 1998 li ricevis la Nordian Premion por Infanlibroj. <ref>{{cite web|url=http://www.nordisk-skolebibliotekarforening.org/index.php?pageID=63&page=Oversikt+prisvinnere|title=Nordisk-skolebibliotekarforening.org|publisher=Nordisk-skolebibliotekarforening.org|access-date=2014-06-25|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006133507/http://www.nordisk-skolebibliotekarforening.org/index.php?pageID=63&page=Oversikt+prisvinnere|url-status=dead}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.forfatterweb.dk/oversigt/stark Ulf Stark ĉe www.forfatterweb.dk (dana)] * [http://www.geckopress.co.nz/Ulf_Stark_25.aspx] * [http://www.forlagetresen.dk/6307517 Ulf Stark (verkita en la dana lingvo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160203090906/http://www.forlagetresen.dk/6307517|date=3 February 2016}} * [https://web.archive.org/web/20110828182400/http://www.bonniercarlsen.se/Upphovsman/Forfattarpresentationssida/?personId=12701 Ulf Stark en la retejo de Bonnier Carlsen] * [https://geckopress.com/author_illustrator/ulf-stark/ Ulf Stark en la retejo de Gecko Press] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stark, Ulf}} [[Kategorio:Svedaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Svedlingvaj verkistoj]] 040avjxhbgbpctu3g533i0smyoh0w7y Deponejo de komunaj lokaĵoj 0 950695 9440699 9440540 2026-07-28T12:25:33Z Sergio 46486 komunaj lokaĵoj 9440699 wikitext text/x-wiki La '''Deponejo de komunaj lokaĵoj''', angle {{lang|en|''Common Locale Data Repository'' (CLDR)}} estas projekto de la [[konsorcio Unikodo]] celanta disponigi lingvajn lokaĵojn (elementojn de [[lokaĵaro]]j, parametrojn kaj esprimmanierojn specifajn al koncernaj lingvoj kaj landoj) por faciligi {{N|internaciigo kaj asimilado}} de [[programaro]]. La deponejo estas uzata i.a. de {{lang|en|''International Components for Unicode'',}} [[Mac OS]], [[OpenOffice]], [[Guglo]], [[Majkrosofto]] kaj [[AIX|IBM AIX]]. == La ambigua nomo == La angla nomo estas ambigua. Ĉu temas pri «komuna deponejo» ({{lang|en|''Common Repository''}}), aŭ pri «komunaj lokaĵoj» ({{lang|en|''Common Locale Data''}})? Laŭ dokumentoj probable validas la dua interpreto: {{Citajxo|La tasko de CLDR estas krei kaj flegi la plej fidindan kaj plenan deponejon da lokaĵoj ({{lang|en|''locale data''}}), konformaj al ''la komuna uzado'' en la mondo ({{lang|en|''common usage'' across the world}}), per aktiva partopreno de organizaĵoj kaj membroj de la komunumo.|[https://cldr.unicode.org/ CLDR Mission]}} {{Citajxo|CLDR uzas apertan labormanieron … por ellabori utilan, ''komunan, koheran bazon da lokaĵoj'' ({{lang|en|to produce a useful, ''common, consistent base of locale data''}})|[https://unicode.org/reports/tr35/ Unicode Technical Standard #35 (LDML Specification)]}} Do, ''komuna'' esprimas komunan interkonsenton kaj industrian normon rilate al la ''lokaĵoj''. == Kiaj lokaĵoj == La deponejo provizas tradukajn datumojn i.a. por jenaj lokaĵoj: * lingvonomoj (angla, fanca, Latino, Esperanto) * nomoj de geografiaj regionoj kaj landoj (Afriko, Usono…) * nomoj de monunuoj kun la apartaĵoj de deklinacio: dolaro(j)(n); * kalendaraj lokaĵoj (semajnotagoj, monatoj, eraoj, partoj de diurno…) * [[skribsistemo]]j: nomoj (cirila, hebrea…), [[signaro (komputado)|signaro]], la alfabeta ordo… * skribo de nombroj ([[nombrosistemo]]j, [[cifero]]j, cifer-disigiloj…) * kaj multaj aliaj… == Ekzemplo == La lokaĵoj estas prezentitaj en {{lang|en|LDML (''Locale Data Markup Language'')}}, dialekto de [[XML]]. Jen ekzemple kelkaj pecoj el la CLDR-datumoj pri Esperanto el <code>cldr-release-48-2</code> (la tuta ĝia dosiero <code>eo.xml</code> estas 8859 liniojn longa; la tripunktaj komentoj <code>&lt;!--...--></code> indikas fortranĉitajn pecojn): <syntaxhighlight lang="xml"> <ldml> <!--...--> <localeDisplayNames> <!--...--> <languages> <language type="aa">afara</language> <language type="ab">abĥaza</language> <language type="ace">aĉea</language> <language type="ada">dangba</language> <language type="ady">adigea</language> <language type="af">afrikansa</language> <!--...--> </languages> <!--...--> <territories> <territory type="001">mondo</territory> <territory type="002">Afriko</territory> <territory type="003">Nordameriko</territory> <territory type="005">Sudameriko</territory> <territory type="009">Oceanio</territory> <!--...--> <territory type="ZW">Zimbabvo</territory> <territory type="ZZ">nekonata regiono</territory> </territories> <!--...--> </localeDisplayNames> <characters> <exemplarCharacters>[a b c ĉ d e f g ĝ h ĥ i j ĵ k l m n o p r s ŝ t u ŭ v z]</exemplarCharacters> <exemplarCharacters type="auxiliary">[q w x y]</exemplarCharacters> <exemplarCharacters type="index">[A B C Ĉ D E F G Ĝ H Ĥ I J Ĵ K L M N O P R S Ŝ T U V Z]</exemplarCharacters> <exemplarCharacters type="numbers">[  , % ‰ + − 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9]</exemplarCharacters> <!--...--> </characters> <!--...--> <dates> <calendars> <calendar type="generic"> <dateFormats> <dateFormatLength type="full"> <dateFormat> <pattern>EEEE, 'la' d-'a' 'de' MMMM y G</pattern> <!--...--> </dateFormat> </dateFormatLength> </dateFormats> <!--...--> </calendar> <!--...--> </calendars> <!--...--> <timeZoneNames> <!--...--> <zone type="Europe/Andorra"> <exemplarCity>Andoro</exemplarCity> </zone> <zone type="Asia/Dubai"> <exemplarCity>Dubajurbo</exemplarCity> </zone> <!--...--> </timeZoneNames> </dates> <numbers> <!--...--> <symbols numberSystem="latn"> <decimal>,</decimal> <group>U+202F</group> <!--...--> </symbols> </numbers> <!--...--> </ldml> </syntaxhighlight> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.unicode.org/cldr/ Common Locale Data Repository] — Informejo de CLDR. [[Kategorio:Unikodo]] f0q3dquy9yp1n6iro70k9wuo5i7jvfj 9440700 9440699 2026-07-28T12:26:51Z Sergio 46486 Sergio movis paĝon [[Komuna deponejo de lingvaj lokaĵoj]] al [[Deponejo de komunaj lokaĵoj]]: Malĝusta titolo 9440699 wikitext text/x-wiki La '''Deponejo de komunaj lokaĵoj''', angle {{lang|en|''Common Locale Data Repository'' (CLDR)}} estas projekto de la [[konsorcio Unikodo]] celanta disponigi lingvajn lokaĵojn (elementojn de [[lokaĵaro]]j, parametrojn kaj esprimmanierojn specifajn al koncernaj lingvoj kaj landoj) por faciligi {{N|internaciigo kaj asimilado}} de [[programaro]]. La deponejo estas uzata i.a. de {{lang|en|''International Components for Unicode'',}} [[Mac OS]], [[OpenOffice]], [[Guglo]], [[Majkrosofto]] kaj [[AIX|IBM AIX]]. == La ambigua nomo == La angla nomo estas ambigua. Ĉu temas pri «komuna deponejo» ({{lang|en|''Common Repository''}}), aŭ pri «komunaj lokaĵoj» ({{lang|en|''Common Locale Data''}})? Laŭ dokumentoj probable validas la dua interpreto: {{Citajxo|La tasko de CLDR estas krei kaj flegi la plej fidindan kaj plenan deponejon da lokaĵoj ({{lang|en|''locale data''}}), konformaj al ''la komuna uzado'' en la mondo ({{lang|en|''common usage'' across the world}}), per aktiva partopreno de organizaĵoj kaj membroj de la komunumo.|[https://cldr.unicode.org/ CLDR Mission]}} {{Citajxo|CLDR uzas apertan labormanieron … por ellabori utilan, ''komunan, koheran bazon da lokaĵoj'' ({{lang|en|to produce a useful, ''common, consistent base of locale data''}})|[https://unicode.org/reports/tr35/ Unicode Technical Standard #35 (LDML Specification)]}} Do, ''komuna'' esprimas komunan interkonsenton kaj industrian normon rilate al la ''lokaĵoj''. == Kiaj lokaĵoj == La deponejo provizas tradukajn datumojn i.a. por jenaj lokaĵoj: * lingvonomoj (angla, fanca, Latino, Esperanto) * nomoj de geografiaj regionoj kaj landoj (Afriko, Usono…) * nomoj de monunuoj kun la apartaĵoj de deklinacio: dolaro(j)(n); * kalendaraj lokaĵoj (semajnotagoj, monatoj, eraoj, partoj de diurno…) * [[skribsistemo]]j: nomoj (cirila, hebrea…), [[signaro (komputado)|signaro]], la alfabeta ordo… * skribo de nombroj ([[nombrosistemo]]j, [[cifero]]j, cifer-disigiloj…) * kaj multaj aliaj… == Ekzemplo == La lokaĵoj estas prezentitaj en {{lang|en|LDML (''Locale Data Markup Language'')}}, dialekto de [[XML]]. Jen ekzemple kelkaj pecoj el la CLDR-datumoj pri Esperanto el <code>cldr-release-48-2</code> (la tuta ĝia dosiero <code>eo.xml</code> estas 8859 liniojn longa; la tripunktaj komentoj <code>&lt;!--...--></code> indikas fortranĉitajn pecojn): <syntaxhighlight lang="xml"> <ldml> <!--...--> <localeDisplayNames> <!--...--> <languages> <language type="aa">afara</language> <language type="ab">abĥaza</language> <language type="ace">aĉea</language> <language type="ada">dangba</language> <language type="ady">adigea</language> <language type="af">afrikansa</language> <!--...--> </languages> <!--...--> <territories> <territory type="001">mondo</territory> <territory type="002">Afriko</territory> <territory type="003">Nordameriko</territory> <territory type="005">Sudameriko</territory> <territory type="009">Oceanio</territory> <!--...--> <territory type="ZW">Zimbabvo</territory> <territory type="ZZ">nekonata regiono</territory> </territories> <!--...--> </localeDisplayNames> <characters> <exemplarCharacters>[a b c ĉ d e f g ĝ h ĥ i j ĵ k l m n o p r s ŝ t u ŭ v z]</exemplarCharacters> <exemplarCharacters type="auxiliary">[q w x y]</exemplarCharacters> <exemplarCharacters type="index">[A B C Ĉ D E F G Ĝ H Ĥ I J Ĵ K L M N O P R S Ŝ T U V Z]</exemplarCharacters> <exemplarCharacters type="numbers">[  , % ‰ + − 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9]</exemplarCharacters> <!--...--> </characters> <!--...--> <dates> <calendars> <calendar type="generic"> <dateFormats> <dateFormatLength type="full"> <dateFormat> <pattern>EEEE, 'la' d-'a' 'de' MMMM y G</pattern> <!--...--> </dateFormat> </dateFormatLength> </dateFormats> <!--...--> </calendar> <!--...--> </calendars> <!--...--> <timeZoneNames> <!--...--> <zone type="Europe/Andorra"> <exemplarCity>Andoro</exemplarCity> </zone> <zone type="Asia/Dubai"> <exemplarCity>Dubajurbo</exemplarCity> </zone> <!--...--> </timeZoneNames> </dates> <numbers> <!--...--> <symbols numberSystem="latn"> <decimal>,</decimal> <group>U+202F</group> <!--...--> </symbols> </numbers> <!--...--> </ldml> </syntaxhighlight> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.unicode.org/cldr/ Common Locale Data Repository] — Informejo de CLDR. [[Kategorio:Unikodo]] f0q3dquy9yp1n6iro70k9wuo5i7jvfj Zilda Gama 0 950705 9440698 2026-07-28T12:25:26Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Zilda Fama''' estis brazila instruistino kaj spiritistino. {{ĝermo|brazilano}} {{vivtempo|Gama, Z}} [[kategorio:brazilaj instruistoj]] [[kategorio:brazilaj spiritistoj]]" 9440698 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Zilda Fama''' estis brazila instruistino kaj spiritistino. {{ĝermo|brazilano}} {{vivtempo|Gama, Z}} [[kategorio:brazilaj instruistoj]] [[kategorio:brazilaj spiritistoj]] 05sj2depmxlsibrhor9r9vw1x62womj 9440702 9440698 2026-07-28T12:28:40Z ThomasPusch 1869 9440702 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Zilda Fama''' estis brazila instruistino kaj spiritistino. Ŝi naskiĝis la 11-an de marto [[1878]] en [[Juiz de Fora]], en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[Minas-Ĝerajso]] kaj en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], kaj mortis en la aĝo de 90 jaroj la 10-an de januaro [[1969]] en [[Rio-de-Ĵanejro]]. {{ĝermo|brazilano}} {{vivtempo|Gama, Z}} [[kategorio:brazilaj instruistoj]] [[kategorio:brazilaj spiritistoj]] 2zd4x24va00j4uh1knty3cjeij2nxqn 9440705 9440702 2026-07-28T12:40:21Z ThomasPusch 1869 9440705 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Zilda Fama''' estis brazila instruistino, spiritistino kaj [[mediumo|mediumino]]. Ŝi naskiĝis la 11-an de marto [[1878]] en [[Juiz de Fora]], en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[Minas-Ĝerajso]] kaj en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], kaj mortis en la aĝo de 90 jaroj la 10-an de januaro [[1969]] en [[Rio-de-Ĵanejro]]. [[dosiero:1957 En Ombro kaj en Lumo.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|kobrilpaĝo de la libro [[En Ombro kaj en Lumo]] de 1957}}]] En Esperanto konatas ekzemple ŝia libro [[En Ombro kaj en Lumo]] de 1957. Laŭ la subtitolo, la libroteksto estis diktita de la spirito [[Victor Hugo|Viktor Hugo]] al Zilda Gama kiel [[mediumo|mediumino]]. La verko unue aperis [[Portugala lingvo|portugallingve]]. Tradukita de [[Luiz da Costa Porto Carreiro Neto]], [[Brazila Spiritisma Federacio]] eldonis esperantlingvan version en la jaro [[1957]] en [[Rio-de-Ĵanejro]]. La libro funkxias ankaŭ kiel ekzemplo de [[literaturo|literatura]] [[nacilingvaj tradukoj el Esperanto|traduko el Esperanto al nacia lingvo]]: Vlado Sládeček tradukis la tekston el Esperanto al la [[ĉeĥa lingvo]]; la ĉeĥa libro publikiĝis en 2003 en eldonejo de [[Bratislavo]], [[Slovakio]]. {{ĝermo|brazilano}} {{vivtempo|Gama, Z}} [[kategorio:brazilaj instruistoj]] [[kategorio:brazilaj spiritistoj]] 1o4gbjca43cr544614r7t51bcja04az 9440756 9440705 2026-07-28T13:57:33Z ThomasPusch 1869 9440756 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Zilda Fama''' estis brazila instruistino, spiritistino kaj [[mediumo|mediumino]]. Ŝi naskiĝis la 11-an de marto [[1878]] en [[Juiz de Fora]], en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[Minas-Ĝerajso]] kaj en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], kaj mortis en la aĝo de 90 jaroj la 10-an de januaro [[1969]] en [[Rio-de-Ĵanejro]]. [[dosiero:1957 En Ombro kaj en Lumo.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|kobrilpaĝo de la libro [[En Ombro kaj en Lumo]] de 1957}}]] En Esperanto konatas ekzemple ŝia libro [[En Ombro kaj en Lumo]] de 1957. Laŭ la subtitolo, la libroteksto estis diktita de la spirito [[Victor Hugo|Viktor Hugo]] al Zilda Gama kiel [[mediumo|mediumino]]. La verko unue aperis [[Portugala lingvo|portugallingve]]. Tradukita de [[Luiz da Costa Porto Carreiro Neto]], [[Brazila Spiritisma Federacio]] eldonis esperantlingvan version en la jaro [[1957]] en [[Rio-de-Ĵanejro]]. La libro funkxias ankaŭ kiel ekzemplo de [[literaturo|literatura]] [[nacilingvaj tradukoj el Esperanto|traduko el Esperanto al nacia lingvo]]: [[Vladimír Sládeček|Vlado Sládeček]] tradukis la tekston el Esperanto al la [[ĉeĥa lingvo]]; la ĉeĥa libro publikiĝis en 2003 en eldonejo de [[Bratislavo]], [[Slovakio]]. {{ĝermo|brazilano}} {{vivtempo|Gama, Z}} [[kategorio:brazilaj instruistoj]] [[kategorio:brazilaj spiritistoj]] i7f3vae9p1svfj966gdj0b3mgx5c6bq Komuna deponejo de lingvaj lokaĵoj 0 950706 9440701 2026-07-28T12:26:51Z Sergio 46486 Sergio movis paĝon [[Komuna deponejo de lingvaj lokaĵoj]] al [[Deponejo de komunaj lokaĵoj]]: Malĝusta titolo 9440701 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Deponejo de komunaj lokaĵoj]] 73wzl15p8an3t53yh44efepv5vfniwf 9440703 9440701 2026-07-28T12:38:33Z Sergio 46486 Korekto de artikola titolo 9440703 wikitext text/x-wiki {{forigu tuj|Mistraduko}} #ALIDIREKTI [[Deponejo de komunaj lokaĵoj]] c6l6whvcsyulnq3up8xlotz00kjy8vv Melinda Kalmár 0 950708 9440708 2026-07-28T12:49:23Z Crosstor 3176 historiisto 9440708 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kalmár Melinda''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM36206/14f0b7a6-d3f4-4249-aa54-f35636c26124/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1959|10|31}} en [[Salgótarján]]<!--, ŝi mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1978, poste ŝi akiris [[magistro]]n pri historio en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Attila József]] en [[1984]]. 3 jarojn poste ŝi doktoriĝis en la universitato. Inter 1984-1991 ŝi esploris en la universitata [[instituto]], inter 1991–2016 ŝi esploris [[liberprofesie]], poste ŝi ricevis neinstruan statuson en la universitato. Intertempe ŝi akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en 1998, ŝi doktoriĝis en 2024 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ŝi edziniĝis kaj naskis filon. Ŝia esplortemo estis diktatorecaj kabinetoj en la 20-a jarcento en Hungario. == Elektitaj monografioj == * ''Ennivaló és hozomány. A kora kádárizmus ideológiája.'' (1998) * ''Történelmi galaxisok vonzásában. Magyarország és a szovjetrendszer 1945–1990.'' (2014) * ''Korporatív, szovjet, hibrid. Egy formáció metamorfózisa.'' (2021) == Fontoj == * [https://jelenkor.bibl.u-szeged.hu/dr-kalmar-melinda/ biografio hungare kun foto] * [https://kalmarmelinda.hu/ propra paĝo kun foto] * [http://www.coldwar.hu/cv/kalmar.html biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kalmar Melinda}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ls7iyc8hjy9venye3p31oe9tsv0sxl2 Alifono/Gaston Dorren 0 950709 9440710 2026-07-28T12:49:26Z Alifono 114488 Alifono movis paĝon [[Alifono/Gaston Dorren]] al [[Uzanto:Alifono/Gaston Dorren]] anstataŭigante alidirektilon 9440710 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Uzanto:Alifono/Gaston Dorren]] 91dw1h4wagof990g09fc204h7bcbq2k Diskuto:Nacilingvaj tradukoj el Esperanto 1 950710 9440754 2026-07-28T13:55:12Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Mi ĵus bluigis la solan ruĝan ligilon en la listo, pri la neesperantista brazilanino [[Zilda Gama]], per kreo de artikola ĝermo, kaj krome enigis la ekzemplan liston de tradukoj al 21 naciaj lingvoj de la esperanta romano [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]. Pliajn literaturajn verkojn de Tibor Sekelj, simile tradukita el Esperanto al pluraj naciaj lingvoj, mi ne ekstre listigas, por ne tro vastigi la liston, sed meta internan ligilon al subpaĝoj de lia biogr..." 9440754 wikitext text/x-wiki Mi ĵus bluigis la solan ruĝan ligilon en la listo, pri la neesperantista brazilanino [[Zilda Gama]], per kreo de artikola ĝermo, kaj krome enigis la ekzemplan liston de tradukoj al 21 naciaj lingvoj de la esperanta romano [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]. Pliajn literaturajn verkojn de Tibor Sekelj, simile tradukita el Esperanto al pluraj naciaj lingvoj, mi ne ekstre listigas, por ne tro vastigi la liston, sed meta internan ligilon al subpaĝoj de lia biografia artikolo, sed la vasta fasko da tradukoj de "Kumeŭaŭa" el Esperanto al aliaj lingvoj tiom impresas, ke laŭ mi necesas prezenti ĝin. Tamen klaras ke estas sendube ankoraŭ multagaj pliaj ekzemploj, kaj same klaras, ke teksto devus havi ankaŭ artikolan resumon de temo, ne nur listojn de multaj publikigitaj libroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 28 jul. 2026 (UTC) of1n99xvsho0i6xj4u1tioedeqil1tg 9440755 9440754 2026-07-28T13:56:10Z ThomasPusch 1869 9440755 wikitext text/x-wiki Mi ĵus bluigis la solan ruĝan ligilon en la listo, pri la neesperantista brazilanino [[Zilda Gama]], per kreo de artikola ĝermo, kaj krome enigis la ekzemplan liston de tradukoj al 21 naciaj lingvoj de la esperanta romano [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]. Pliajn literaturajn verkojn de [[Tibor Sekelj]], simile tradukita el Esperanto al pluraj naciaj lingvoj, mi ne ekstre listigas, por ne tro vastigi la liston, sed metas internan ligilon al subpaĝoj de lia biografia artikolo, sed la vasta fasko da tradukoj de "Kumeŭaŭa" el Esperanto al aliaj lingvoj tiom impresas, ke laŭ mi necesas prezenti ĝin. Tamen klaras ke estas sendube ankoraŭ multagaj pliaj ekzemploj, kaj same klaras, ke teksto devus havi ankaŭ artikolan resumon de temo, ne nur listojn de multaj publikigitaj libroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 28 jul. 2026 (UTC) k2k1out8ulnl1o7r6qcr57fy9chixqs Gaston Dorren 0 950711 9440770 2026-07-28T14:19:01Z Alifono 114488 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353797338|Gaston Dorren]]" 9440770 wikitext text/x-wiki '''Gaston Dorren (naskiĝis en [[Valkenburg aan de Geul]], Nederlando<ref>(nl) ''[https://taalfluisteraar.be/2018/04/30/interview-met-een-taalprofessional-taaljournalist-gaston-dorren/ Interview met een taalprofessional: taaljournalist Gaston Dorren]''; De Taalfluisteraar,</ref>) estas nederlanda lingvo-entuziasmulo, [[ĵurnalisto]] kaj [[verkisto]] pri [[Lingvo|lingvoj]] kaj [[lingvistiko]]<ref>(nl) ''[https://taaljournalist.blog/over-mij/ Gaston Dorren, taaljournalist]''</ref>. Dorren estas [[poligloto]] kiu kapablas paroli ses lingvojn kaj legi naŭ pliajn.''' == '''Verkaro prilingva''' == '''Dorren atingis iom da internacia sukceso, ĉar ''Lingo'' estis publikigita en 12 malsamaj lingvoj <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/lingo/editions/ Editions]''". la 12-an de oktobro 2014.</ref> kaj ''Babel'' en15 <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/editions/ Editions]''". la 22-an de decembro 2018.</ref>.''' '''Li ankaŭ kreis aplikaĵon nomatan "''The Language Lovers Guide to Europe"'' (''La gvidlibro por lingvo-amantoj al Eŭropo)''<ref>(en) [https://groveatlantic.com/book/babel/ Babel], Grove Atlantic,</ref>, sed ĝi ne plu haveblas.''' {| class="wikitable" ! colspan="2" |'''Nederlanda publikaĵo''' ! colspan="2" |'''Angla publikaĵo''' |- !'''Titolo''' !'''Jaro''' !'''Titolo''' !'''Jaro''' |- | | |'''''The Game of the Rose'' (La ludo de la Rozo)''' |'''1995''' |- |'''''Nieuwe tongen'' (Novaj langoj/lingvoj)''' |'''1999''' | | |- |'''''Taaltoerisme (Lingvoturismo)''''' |'''2012''' |'''''Lingo''''' |'''2014''' |- |'''''Vakantie in eigen taal'' (Ferio en propra lingvo)''' |'''2016''' | | |- |'''''Lingua''''' |'''2017''' | | |- |'''''Babel''''' |'''2019''' |'''''Babelo''''' |'''2018''' |- |'''''De Dutchionary'' (La Nederlandvortaro)''' |'''2020''' | |- |'''''Zeven talen in zeven dagen'' (Sep lingvoj en sep tagoj)''' |'''2022''' | | |} == '''Vidu ankaŭ''' == '''[[Sophia Smith Galer]]''' == '''Eksteraj ligiloj''' == '''Gaston Dorren prelegas dum TEDxVenlo''' == '''Referencoj''' == <references /> [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1965]] ikewkokv00064wj24rs4xtu8ju4yov9 9440771 9440770 2026-07-28T14:24:52Z Alifono 114488 Kategorioj 9440771 wikitext text/x-wiki '''Gaston Dorren''' (naskiĝis en [[Valkenburg aan de Geul]], [[Nederlando]]<ref>(nl) ''[https://taalfluisteraar.be/2018/04/30/interview-met-een-taalprofessional-taaljournalist-gaston-dorren/ Interview met een taalprofessional: taaljournalist Gaston Dorren]''; De Taalfluisteraar,</ref>) estas nederlanda lingvo-entuziasmulo, [[ĵurnalisto]] kaj [[verkisto]] pri [[Lingvo|lingvoj]] kaj [[lingvistiko]]<ref>(nl) ''[https://taaljournalist.blog/over-mij/ Gaston Dorren, taaljournalist]''</ref>. Dorren estas [[poligloto]] kiu kapablas paroli ses lingvojn kaj legi naŭ pliajn'''.''' == Verkaro prilingva == Dorren atingis iom da internacia sukceso, ĉar ''Lingo'' estis publikigita en 12 malsamaj lingvoj <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/lingo/editions/ Editions]''". la 12-an de oktobro 2014.</ref> kaj ''Babel'' en15 <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/editions/ Editions]''". la 22-an de decembro 2018.</ref>. Li ankaŭ kreis aplikaĵon nomatan "''The Language Lovers Guide to Europe"'' (''La gvidlibro por lingvo-amantoj al Eŭropo)''<ref>(en) [https://groveatlantic.com/book/babel/ Babel], Grove Atlantic,</ref>, sed ĝi ne plu haveblas. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Nederlanda publikaĵo ! colspan="2" |Angla publikaĵo |- !Titolo !Jaro !Titolo !Jaro |- | | |''The Game of the Rose'' (La ludo de la Rozo) |1995 |- |''Nieuwe tongen'' (Novaj langoj/lingvoj) |1999 | | |- |''Taaltoerisme (Lingvoturismo)'' |2012 |''Lingo'' |2014 |- |''Vakantie in eigen taal'' (Ferio en propra lingvo) |2016 | | |- |''Lingua'' |2017 | | |- |''Babel'' |2019 |''Babelo'' |2018 |- |''De Dutchionary'' (La Nederlandvortaro) |2020 | |- |''Zeven talen in zeven dagen'' (Sep lingvoj en sep tagoj) |2022 | | |} == Vidu ankaŭ == [[Sophia Smith Galer]] == Eksteraj ligiloj == [https://www.tedxvenlo.com/news/gaston-dorren-grow-up-learn-another-language/ Gaston Dorren] prelegas dum TEDxVenlo == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1965]] [[Kategorio:Ĵurnalistoj laŭ temoj]] [[Kategorio:Lingvoj]] k61ahi8mr8r0w6aa7x6g4yrfaa8l1a8 Cañon City 0 950712 9440787 2026-07-28T15:48:42Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "<!--{{Aliaj signifoj|Canon City}}--> {{Informkesto urbo | bildo= <!-- el vikidatumoj --> | bildo-larĝeco = 300ra | titolo de administra unuo1 = Ŝtato | administra unuo1 = {{Usono}} | titolo de administra unuo2 = Subŝtato | administra unuo2 = {{Koloradio}} | titolo de administra unuo3 = Kantono | administra unuo3 = [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]] | regiono-ISO = US-CO | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de {{paĝonomo}} en [[Koloradio]] | situo sur mapo2=Us..." 9440787 wikitext text/x-wiki <!--{{Aliaj signifoj|Canon City}}--> {{Informkesto urbo | bildo= <!-- el vikidatumoj --> | bildo-larĝeco = 300ra | titolo de administra unuo1 = Ŝtato | administra unuo1 = {{Usono}} | titolo de administra unuo2 = Subŝtato | administra unuo2 = {{Koloradio}} | titolo de administra unuo3 = Kantono | administra unuo3 = [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]] | regiono-ISO = US-CO | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de {{paĝonomo}} en [[Koloradio]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de {{paĝonomo}} en [[Usono]] | zomo = 11 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron, se la informo preniĝas el vikidatumoj --> }} <!--[[dosiero:bildo|eta|maldekstra|240ra|{{centre|teksto}}]]--> '''Cañon City''' estas urbo en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]] de [[Usono]]. La urbo havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} en {{WikidataLoĝantaroDato}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Amsterdam estas parto, la administra centro kaj la plej larĝa urbo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]]. La urbo estis fondita en [[1111]]. En 1994, la Usona Estraro pri Geografiaj Nomoj aprobis la aldonon de la [[tildo]] (~) al la oficiala nomo de Cañon City, ŝanĝo de "Canon City" kiel la oficiala nomo estis en antaŭaj rezolucioj de 1906 kaj 1975. Ĝi estas unu el la malmultaj urboj en Usono, kiuj havas la hispanan literon Ñ en sia nomo - la aliaj estas [[La Cañada Flintridge]] en [[Kalifornio]]; [[Española (Nov-Meksiko)|Española]] en [[Nov-Meksiko]] kaj ankoraŭ la pli etaj loĝlokoj Peñasco en Nov-Meksiko kaj Peñas en [[Teksaso]]. <!-- == Partneraj urboj == * ... == Konataj lokuloj == * == Referencoj == -- nur kiam ESTOS referencoj !! {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <gallery widths="200"> Dosiero: |{{centre|...}} </gallery> {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] g2pxzre2tjdjs13qp5pnpmovazsdf96 9440788 9440787 2026-07-28T15:49:28Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Cañon City (Koloradio)]] al [[Cañon City]]: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 9440787 wikitext text/x-wiki <!--{{Aliaj signifoj|Canon City}}--> {{Informkesto urbo | bildo= <!-- el vikidatumoj --> | bildo-larĝeco = 300ra | titolo de administra unuo1 = Ŝtato | administra unuo1 = {{Usono}} | titolo de administra unuo2 = Subŝtato | administra unuo2 = {{Koloradio}} | titolo de administra unuo3 = Kantono | administra unuo3 = [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]] | regiono-ISO = US-CO | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de {{paĝonomo}} en [[Koloradio]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de {{paĝonomo}} en [[Usono]] | zomo = 11 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron, se la informo preniĝas el vikidatumoj --> }} <!--[[dosiero:bildo|eta|maldekstra|240ra|{{centre|teksto}}]]--> '''Cañon City''' estas urbo en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]] de [[Usono]]. La urbo havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} en {{WikidataLoĝantaroDato}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Amsterdam estas parto, la administra centro kaj la plej larĝa urbo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]]. La urbo estis fondita en [[1111]]. En 1994, la Usona Estraro pri Geografiaj Nomoj aprobis la aldonon de la [[tildo]] (~) al la oficiala nomo de Cañon City, ŝanĝo de "Canon City" kiel la oficiala nomo estis en antaŭaj rezolucioj de 1906 kaj 1975. Ĝi estas unu el la malmultaj urboj en Usono, kiuj havas la hispanan literon Ñ en sia nomo - la aliaj estas [[La Cañada Flintridge]] en [[Kalifornio]]; [[Española (Nov-Meksiko)|Española]] en [[Nov-Meksiko]] kaj ankoraŭ la pli etaj loĝlokoj Peñasco en Nov-Meksiko kaj Peñas en [[Teksaso]]. <!-- == Partneraj urboj == * ... == Konataj lokuloj == * == Referencoj == -- nur kiam ESTOS referencoj !! {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <gallery widths="200"> Dosiero: |{{centre|...}} </gallery> {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] g2pxzre2tjdjs13qp5pnpmovazsdf96 9440792 9440788 2026-07-28T16:01:17Z ThomasPusch 1869 9440792 wikitext text/x-wiki <!--{{Aliaj signifoj|Canon City}}--> {{Informkesto urbo | bildo= <!-- el vikidatumoj --> | bildo-larĝeco = 300ra | titolo de administra unuo1 = Ŝtato | administra unuo1 = {{Usono}} | titolo de administra unuo2 = Subŝtato | administra unuo2 = {{Koloradio}} | titolo de administra unuo3 = Kantono | administra unuo3 = [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]] | regiono-ISO = US-CO | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de {{paĝonomo}} en [[Koloradio]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de {{paĝonomo}} en [[Usono]] | zomo = 11 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron, se la informo preniĝas el vikidatumoj --> }} <!--[[dosiero:bildo|eta|maldekstra|240ra|{{centre|teksto}}]]--> '''Cañon City''' estas urbo en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]] de [[Usono]]. La urbo havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} en {{WikidataLoĝantaroDato}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La urbo estas parto, la administra centro kaj la plej larĝa urbo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|kantono Fremont]]. La loĝloko eksetliĝis en 1860 kaj oficiale fondiĝis en 1872. En 1994, la Usona Estraro pri Geografiaj Nomoj aprobis la aldonon de la [[tildo]] (~) al la oficiala nomo de Cañon City, ŝanĝo de "Canon City" kiel la oficiala nomo estis en antaŭaj rezolucioj de 1906 kaj 1975. Ĝi estas unu el la malmultaj urboj en Usono, kiuj havas la hispanan literon Ñ en sia nomo - la aliaj estas [[La Cañada Flintridge]] en [[Kalifornio]]; [[Española (Nov-Meksiko)|Española]] en [[Nov-Meksiko]] kaj ankoraŭ la pli etaj loĝlokoj Peñasco en Nov-Meksiko kaj Peñas en [[Teksaso]]. Komence de la 1860-aj jaroj, du urboj, [[Boulder]] kaj Canon City, konkuris por havi la ĉefan [[kampuso]]n de novkonstruota Universitato de Koloradio, sed fine la decidon ricevis [[Boulder]], la 14-an de marto 1876 la koloradia teritoria parlamento ŝanĝis la ŝtatkonstitucion por disponigi buĝeton por la novkonstruado kaj kreiĝis la [[Universitato de Koloradio en Boulder]]. <!-- == Partneraj urboj == * ... == Konataj lokuloj == * == Referencoj == -- nur kiam ESTOS referencoj !! {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <gallery widths="200"> Dosiero: |{{centre|...}} </gallery> {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] hpabtq8r5rx9go1ohcqjn5sv7an7m4j 9440794 9440792 2026-07-28T16:06:23Z ThomasPusch 1869 9440794 wikitext text/x-wiki <!--{{Aliaj signifoj|Canon City}}--> {{Informkesto urbo | bildo= <!-- el vikidatumoj --> | bildo-larĝeco = 300ra | titolo de administra unuo1 = Ŝtato | administra unuo1 = {{Usono}} | titolo de administra unuo2 = Subŝtato | administra unuo2 = {{Koloradio}} | titolo de administra unuo3 = Kantono | administra unuo3 = [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]] | regiono-ISO = US-CO | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de {{paĝonomo}} en [[Koloradio]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de {{paĝonomo}} en [[Usono]] | zomo = 11 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron, se la informo preniĝas el vikidatumoj --> }} <!--[[dosiero:bildo|eta|maldekstra|240ra|{{centre|teksto}}]]--> '''Cañon City''' estas urbo en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]] de [[Usono]]. La urbo havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} en {{WikidataLoĝantaroDato}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La urbo estas parto, la administra centro kaj la plej larĝa urbo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|kantono Fremont]]. La loĝloko eksetliĝis en 1860 kaj oficiale fondiĝis en 1872. En 1994, la Usona Estraro pri Geografiaj Nomoj aprobis la aldonon de la [[tildo]] (~) al la oficiala nomo de Cañon City, ŝanĝo de "Canon City" kiel la oficiala nomo estis en antaŭaj rezolucioj de 1906 kaj 1975. Ĝi estas unu el la malmultaj urboj en Usono, kiuj havas la hispanan literon Ñ en sia nomo - la aliaj estas [[La Cañada Flintridge]] en [[Kalifornio]]; [[Española (Nov-Meksiko)|Española]] en [[Nov-Meksiko]] kaj ankoraŭ la pli etaj loĝlokoj Peñasco en Nov-Meksiko kaj Peñas en [[Teksaso]]. Komence de la 1860-aj jaroj, du urboj, [[Boulder]] kaj Canon City, konkuris por havi la ĉefan [[kampuso]]n de novkonstruota Universitato de Koloradio, sed fine la decidon ricevis [[Boulder]], la 14-an de marto 1876 la koloradia teritoria parlamento ŝanĝis la ŝtatkonstitucion por disponigi buĝeton por la novkonstruado kaj kreiĝis la [[Universitato de Koloradio en Boulder]]. == Partneraj urboj == * 河北町 (Kahoku), urbo en la [[gubernio Jamagata]] de [[Japanio]] <!-- == Konataj lokuloj == * == Referencoj == -- nur kiam ESTOS referencoj !! {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <gallery widths="200"> Dosiero: |{{centre|...}} </gallery> {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] g980hhsu48dhq6utnftioxfjtvhyfce 9440795 9440794 2026-07-28T16:11:59Z ThomasPusch 1869 4 bildoj aldonataj 9440795 wikitext text/x-wiki <!--{{Aliaj signifoj|Canon City}}--> {{Informkesto urbo | bildo= Cañon City Municipal Building.JPG | bildo-larĝeco = 300ra | titolo de administra unuo1 = Ŝtato | administra unuo1 = {{Usono}} | titolo de administra unuo2 = Subŝtato | administra unuo2 = {{Koloradio}} | titolo de administra unuo3 = Kantono | administra unuo3 = [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]] | regiono-ISO = US-CO | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de {{paĝonomo}} en [[Koloradio]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de {{paĝonomo}} en [[Usono]] | zomo = 11 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron, se la informo preniĝas el vikidatumoj --> }} [[dosiero:Canon City Colorado Old Carnegie Library.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la malnova urba [[biblioteko]] ''[[Carnegie]]''}}]] [[dosiero:Robison Mansion.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Robison''}}]] [[dosiero:Samuel H. Atwater House.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Atwater''}}]] '''Cañon City''' estas urbo en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]] de [[Usono]]. La urbo havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} en {{WikidataLoĝantaroDato}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La urbo estas parto, la administra centro kaj la plej larĝa urbo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|kantono Fremont]]. La loĝloko eksetliĝis en 1860 kaj oficiale fondiĝis en 1872. En 1994, la Usona Estraro pri Geografiaj Nomoj aprobis la aldonon de la [[tildo]] (~) al la oficiala nomo de Cañon City, ŝanĝo de "Canon City" kiel la oficiala nomo estis en antaŭaj rezolucioj de 1906 kaj 1975. Ĝi estas unu el la malmultaj urboj en Usono, kiuj havas la hispanan literon Ñ en sia nomo - la aliaj estas [[La Cañada Flintridge]] en [[Kalifornio]]; [[Española (Nov-Meksiko)|Española]] en [[Nov-Meksiko]] kaj ankoraŭ la pli etaj loĝlokoj Peñasco en Nov-Meksiko kaj Peñas en [[Teksaso]]. Komence de la 1860-aj jaroj, du urboj, [[Boulder]] kaj Canon City, konkuris por havi la ĉefan [[kampuso]]n de novkonstruota Universitato de Koloradio, sed fine la decidon ricevis [[Boulder]], la 14-an de marto 1876 la koloradia teritoria parlamento ŝanĝis la ŝtatkonstitucion por disponigi buĝeton por la novkonstruado kaj kreiĝis la [[Universitato de Koloradio en Boulder]]. == Partneraj urboj == * 河北町 (Kahoku), urbo en la [[gubernio Jamagata]] de [[Japanio]] <!-- == Konataj lokuloj == * == Referencoj == -- nur kiam ESTOS referencoj !! {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <gallery widths="200"> Dosiero: |{{centre|...}} </gallery> {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] 40odpnbwhf6m9v0o6f2kbki55xhxss0 9440796 9440795 2026-07-28T16:13:55Z ThomasPusch 1869 9440796 wikitext text/x-wiki <!--{{Aliaj signifoj|Canon City}}--> {{Informkesto urbo | bildo= Cañon City Municipal Building.JPG | bildo-larĝeco = 300ra | titolo de administra unuo1 = Ŝtato | administra unuo1 = {{Usono}} | titolo de administra unuo2 = Subŝtato | administra unuo2 = {{Koloradio}} | titolo de administra unuo3 = Kantono | administra unuo3 = [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]] | regiono-ISO = US-CO | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de {{paĝonomo}} en [[Koloradio]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de {{paĝonomo}} en [[Usono]] | zomo = 11 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron, se la informo preniĝas el vikidatumoj --> }} [[dosiero:Canon City Colorado Old Carnegie Library.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la malnova urba [[biblioteko]] ''[[Bildeto por Bibliotekoj Carnegie Bibliotekoj Carnegie|Carnegie]]''}}]] [[dosiero:Robison Mansion.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Robison''}}]] [[dosiero:Samuel H. Atwater House.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Atwater''}}]] '''Cañon City''' estas urbo en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]] de [[Usono]]. La urbo havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} en {{WikidataLoĝantaroDato}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La urbo estas parto, la administra centro kaj la plej larĝa urbo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|kantono Fremont]]. La loĝloko eksetliĝis en 1860 kaj oficiale fondiĝis en 1872. En 1994, la Usona Estraro pri Geografiaj Nomoj aprobis la aldonon de la [[tildo]] (~) al la oficiala nomo de Cañon City, ŝanĝo de "Canon City" kiel la oficiala nomo estis en antaŭaj rezolucioj de 1906 kaj 1975. Ĝi estas unu el la malmultaj urboj en Usono, kiuj havas la hispanan literon Ñ en sia nomo - la aliaj estas [[La Cañada Flintridge]] en [[Kalifornio]]; [[Española (Nov-Meksiko)|Española]] en [[Nov-Meksiko]] kaj ankoraŭ la pli etaj loĝlokoj Peñasco en Nov-Meksiko kaj Peñas en [[Teksaso]]. Komence de la 1860-aj jaroj, du urboj, [[Boulder]] kaj Canon City, konkuris por havi la ĉefan [[kampuso]]n de novkonstruota Universitato de Koloradio, sed fine la decidon ricevis [[Boulder]]. La 14-an de marto 1876 la koloradia teritoria parlamento ŝanĝis la ŝtatkonstitucion por disponigi buĝeton por la novkonstruado kaj kreiĝis la [[Universitato de Koloradio en Boulder]]. == Partneraj urboj == * 河北町 (Kahoku), urbo en la [[gubernio Jamagata]] de [[Japanio]] <!-- == Konataj lokuloj == * == Referencoj == -- nur kiam ESTOS referencoj !! {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <gallery widths="200"> Dosiero: |{{centre|...}} </gallery> {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] g6lgbkjc1mvt3asmk9e6b33lzimb923 9440797 9440796 2026-07-28T16:14:18Z ThomasPusch 1869 9440797 wikitext text/x-wiki <!--{{Aliaj signifoj|Canon City}}--> {{Informkesto urbo | bildo= Cañon City Municipal Building.JPG | bildo-larĝeco = 300ra | titolo de administra unuo1 = Ŝtato | administra unuo1 = {{Usono}} | titolo de administra unuo2 = Subŝtato | administra unuo2 = {{Koloradio}} | titolo de administra unuo3 = Kantono | administra unuo3 = [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont]] | regiono-ISO = US-CO | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de {{paĝonomo}} en [[Koloradio]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de {{paĝonomo}} en [[Usono]] | zomo = 11 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron, se la informo preniĝas el vikidatumoj --> }} [[dosiero:Canon City Colorado Old Carnegie Library.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la malnova urba [[biblioteko]] ''[[Bibliotekoj Carnegie|Carnegie]]''}}]] [[dosiero:Robison Mansion.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Robison''}}]] [[dosiero:Samuel H. Atwater House.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Atwater''}}]] '''Cañon City''' estas urbo en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]] de [[Usono]]. La urbo havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} en {{WikidataLoĝantaroDato}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La urbo estas parto, la administra centro kaj la plej larĝa urbo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|kantono Fremont]]. La loĝloko eksetliĝis en 1860 kaj oficiale fondiĝis en 1872. En 1994, la Usona Estraro pri Geografiaj Nomoj aprobis la aldonon de la [[tildo]] (~) al la oficiala nomo de Cañon City, ŝanĝo de "Canon City" kiel la oficiala nomo estis en antaŭaj rezolucioj de 1906 kaj 1975. Ĝi estas unu el la malmultaj urboj en Usono, kiuj havas la hispanan literon Ñ en sia nomo - la aliaj estas [[La Cañada Flintridge]] en [[Kalifornio]]; [[Española (Nov-Meksiko)|Española]] en [[Nov-Meksiko]] kaj ankoraŭ la pli etaj loĝlokoj Peñasco en Nov-Meksiko kaj Peñas en [[Teksaso]]. Komence de la 1860-aj jaroj, du urboj, [[Boulder]] kaj Canon City, konkuris por havi la ĉefan [[kampuso]]n de novkonstruota Universitato de Koloradio, sed fine la decidon ricevis [[Boulder]]. La 14-an de marto 1876 la koloradia teritoria parlamento ŝanĝis la ŝtatkonstitucion por disponigi buĝeton por la novkonstruado kaj kreiĝis la [[Universitato de Koloradio en Boulder]]. == Partneraj urboj == * 河北町 (Kahoku), urbo en la [[gubernio Jamagata]] de [[Japanio]] <!-- == Konataj lokuloj == * == Referencoj == -- nur kiam ESTOS referencoj !! {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <gallery widths="200"> Dosiero: |{{centre|...}} </gallery> {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] 989kgib2kk8qexvtg8qhtub43d30sob Cañon City (Koloradio) 0 950713 9440789 2026-07-28T15:49:29Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Cañon City (Koloradio)]] al [[Cañon City]]: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 9440789 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Cañon City]] 7a35zvo5kl4q5nbj8lbpvo7g0idldiz Canyon City 0 950714 9440800 2026-07-28T16:18:06Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Cañon City]] 9440800 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Cañon City]] 7a35zvo5kl4q5nbj8lbpvo7g0idldiz Canon City 0 950715 9440801 2026-07-28T16:18:16Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Cañon City]] 9440801 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Cañon City]] 7a35zvo5kl4q5nbj8lbpvo7g0idldiz Kukurbeto 0 950716 9440806 2026-07-28T17:09:06Z DidCORN 34571 DidCORN movis paĝon [[Kukurbeto]] al [[Pepono]]: Konforme al NPIV 9440806 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Pepono]] 324p1vw7557ay9lyxrt2hrguqb06pe5 9440815 9440806 2026-07-28T17:30:16Z DidCORN 34571 Forigis alidirektigilon al [[Pepono]] 9440815 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kukurbeto | nomo2= italia kukurbeto |koloro = lightgreen |dosiero = Zucchini.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = planto de kukurbeto |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Kukurbaloj]] ''Cucurbitales'' |familio = [[Kukurbacoj]] ''Cucurbitaceae'' |genro = [[Kukurbo]] ''Cucurbita'' |specio = [[Pepono]] ''Cucurbita pepo'' |subspecio = Cucurbita pepo ''subsp.'' pepo |specioj de subdivizio = konvario |subdivizio2 = ''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina'' }} '''Kukurbeto'''<ref>Kukurbeto en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#kukurbeto_kd] </ref>, '''italia kukurbeto''' aŭ '''peponeto''', latine ''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina'', estas subspecio de la [[ĝardenkukurbo]], kiu apartenas al la plantfamilio de la [[Kukurbacoj]] (Cucurbitaceae). Kukurbeto estas [[monoika]]. Tio signifas, ke la viraj kaj inaj floroj estas sur la sama planto. [[Dosiero:Cukety1.jpg|eta|diversaj kukurbetoj]] [[Dosiero:USDA summer squash.jpg|eta|hochkant|diversaj fruktoj]] Tiu [[legomo]] originas en Eŭropo, kie ĝi aperis fine de la [[17-a jarcento]]. La surmerkatigo komenciĝis en [[Italio]]. Per [[plantbredado]] ili evoluiĝis el la [[ĝardenkukurbo]], kiu ĝis la malkovro de la du [[Ameriko]]j estis kultivataj de la sudoriento de [[Kanado]] ĝis [[Kostariko]]. == Priskribo kaj kultivado == La planto de la kukurbeto similas al tiu de la ĝardenkukurboj, sed la folioj estas signife pli malgrandaj. Ĝi havas neniun ĉiron, do ĝi ne grimpas. Ekzistas flavaj, malhelverdaj kaj striataj fruktoj. La fruktoj estas oblongaj kaj rondaj [[bero]]j. La rikolto okazu, se la frukto estas inter 10 ĝis 20&nbsp;cm longa, tiam vi ricevas delikatan legomon. Se oni lasas ĝin kreski, ĝi preskaŭ atingas grandecon de kukurboj. Preferata rikolttempo en Mezeŭropo estas de junio ĝis oktobro. En mezeŭropo ĝi estas plantita de aprilo ĝis fino de majo, la planto ŝatas humozan kaj sufiĉe humidan grundon. La 7-a de majo estas laŭ itala tradicio la „tago de la kukurbeto“ (''giorno del zucchetto''). Ĉi tiu planto bezonas 1,5 ĝis 2 m² da loko por libere kreski kaj frukti. La semoj bezonas unu ĝis du semajnoj por [[ĝermo|ĝermi]]. == Utiligado == La kukurbetoj povas esti manĝataj krude, kuirite aŭ fritite. Ankaŭ la tre grandaj flavaj floroj povas esti manĝataj. Ili estas veraj [[delikataĵo]]j; se oni nur prenas la virajn foliojn, la fruktrikolto ne estas reduktita. Kkurbetoj enhavas, kiel la aliaj kukurboj ankaŭ, multe da akvo. Ili estas malriĉaj je energio, [[vitamino|vitamin]]riĉaj kaj bone digesteblaj. 100 g freŝpezo de kukurbetoj enhavas averaĝe: 80 kJ, 93 g akvo, 2,2 g digesteblaj [[karbonhidrato]]j, 1,6 g [[proteino]], 1,1 g [[fibro]]j, 152&nbsp;mg [[kalio]], 30&nbsp;mg [[kalcio]], 25&nbsp;mg [[fosforo]], 3&nbsp;mg [[natrio]], 1,5&nbsp;mg [[fero]], vitaminoj [[Vitamino A|A]] kaj [[Vitamino C|C]]. La kukurbetoj estas rikoltataj nematuraj, kiam la fruktoj havas longecon de 15 ĝis 30&nbsp;cm kaj pezon de 100 ĝis 300 gramoj. Ili estas stokeblaj ĝis 12 tagoj, la stoktemperaturo ne falu sub {{GdC|8}}. La kukurbetoj ne estu stokata proksime de tomatoj, pomoj kaj aliaj [[klimakteria frukto|klimakteriaj]] fruktoj, ĉar tiam la kukurbetoj maturiĝas kaj putriĝas pli rapide por la de la aliaj fruktoj ellasata [[etileno]]. Maturaj fruktoj formas lignecan histon sub la fruktŝelo kaj povas pezi ĝis kg. Ili estas stokeblaj plurajn monatojn kaj taŭgas kiel [[vintrolegomo]]. [[Dosiero:Zucchini ausgereift.JPG|eta|plenmatura kukurbeto en aŭtuno 2009]] Ili povas esti senŝeligitaj kaj manĝataj post kuirado kiel ordinaraj kukurboj. == Etimologio == La fakto ke la kukurbeto estas subspecio de ĝardenkukurbo jam montras la itala nomo, kiu estas uzata en multaj lingvoj, ''zucchino'' plurale „zucchini“<ref>Tullio de Mauro: ''Grande dizionario italiano dell’uso'', vol. 6, Torino 1999, 1149; beide Formen werden als ''comune'' („üblich“) bezeichnet, doch bildet ''zucchino'' den Haupteintrag.</ref>. La nomo estas dimunitiva formo de „zucca“ (kukurbo), do „kukurbeto“. En la franca la frukto nomiĝas ''courgette'', same en la nederlanda kaj britangla. En la usonangla kaj germana ĝi nomiĝas ''zucchini'', en la hispana ''calabacín'' kaj en la portugala ''abobrinha.''<ref>Udo Pini:Das Gourmet Handbuch unua eldono.Könenmann.Köln.2000.ISBN=3-8290-1443-0 p. 1008–1009</ref> == Nutra valoro == La [[nutra valoro]] de 100 gramoj da freŝa legomkukurbo estas: {| class="wikitable" | Energio || 67 [[Ĵulo|kĴ]] |- | [[Karbohidrato]] || 4 g |- | [[Proteino]] || 0,6 g |- | [[Graso]] || 0,1 g |- | [[Vitamino C]] || 17&nbsp;mg |- | [[Karoteno]] || 0,20&nbsp;mg |- | [[Vitamino B1]] || 0,05&nbsp;mg |- | [[Vitamino B2]] || 0,09&nbsp;mg |- | [[Kalcio]] || 15&nbsp;mg |- | [[Fero]] || 0,4&nbsp;mg |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Alan Davidson|:The Oxford Companion to Food.Oxford University Press, Oxford / New York NY. 1999.ISBN=0-19-211579-0 * Peter Hanelt:Mansfeld’s Encyclopedia of Agricultural and Horticultural Crops|. volumo 3. Springer.Berlin / Heidelberg / New York.2001. ISBN=3-540-41017-1 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.biologie.uni-hamburg.de/bzf/museum/nutzpfl_a_z/zucchini.htm Zucchini] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120626011608/http://www.biologie.uni-hamburg.de/bzf/museum/nutzpfl_a_z/zucchini.htm |date=2012-06-26 }} im ''A–Z der Nutzpflanzen'' auf den Seiten der biologischen Fakultät der [[Universität Hamburg]] * [http://www.lebensmittellexikon.de/z0000060.php Zucchini] bei ''lebensmittellexikon.de'' * [http://www.bio-gaertner.de/Articles/I.Pflanzen-dieDatenbank/Gemuese-Salate_S-Z/Zucchini.html Anbautipps] bei bio-gaertner.de {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kukurbacoj]] [[Kategorio:Fruktoj]] [[Kategorio:Legomoj]] [[Kategorio:Viand-anstataŭaĵoj]] ivf5r9z1glvyvk1ej6pl3xab3qdtkns 9440818 9440815 2026-07-28T17:45:47Z DidCORN 34571 /* Eksteraj ligiloj */ 9440818 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kukurbeto | nomo2= italia kukurbeto |koloro = lightgreen |dosiero = Zucchini.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = planto de kukurbeto |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Kukurbaloj]] ''Cucurbitales'' |familio = [[Kukurbacoj]] ''Cucurbitaceae'' |genro = [[Kukurbo]] ''Cucurbita'' |specio = [[Pepono]] ''Cucurbita pepo'' |subspecio = Cucurbita pepo ''subsp.'' pepo |specioj de subdivizio = konvario |subdivizio2 = ''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina'' }} '''Kukurbeto'''<ref>Kukurbeto en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#kukurbeto_kd] </ref>, '''italia kukurbeto''' aŭ '''peponeto''', latine ''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina'', estas subspecio de la [[ĝardenkukurbo]], kiu apartenas al la plantfamilio de la [[Kukurbacoj]] (Cucurbitaceae). Kukurbeto estas [[monoika]]. Tio signifas, ke la viraj kaj inaj floroj estas sur la sama planto. [[Dosiero:Cukety1.jpg|eta|diversaj kukurbetoj]] [[Dosiero:USDA summer squash.jpg|eta|hochkant|diversaj fruktoj]] Tiu [[legomo]] originas en Eŭropo, kie ĝi aperis fine de la [[17-a jarcento]]. La surmerkatigo komenciĝis en [[Italio]]. Per [[plantbredado]] ili evoluiĝis el la [[ĝardenkukurbo]], kiu ĝis la malkovro de la du [[Ameriko]]j estis kultivataj de la sudoriento de [[Kanado]] ĝis [[Kostariko]]. == Priskribo kaj kultivado == La planto de la kukurbeto similas al tiu de la ĝardenkukurboj, sed la folioj estas signife pli malgrandaj. Ĝi havas neniun ĉiron, do ĝi ne grimpas. Ekzistas flavaj, malhelverdaj kaj striataj fruktoj. La fruktoj estas oblongaj kaj rondaj [[bero]]j. La rikolto okazu, se la frukto estas inter 10 ĝis 20&nbsp;cm longa, tiam vi ricevas delikatan legomon. Se oni lasas ĝin kreski, ĝi preskaŭ atingas grandecon de kukurboj. Preferata rikolttempo en Mezeŭropo estas de junio ĝis oktobro. En mezeŭropo ĝi estas plantita de aprilo ĝis fino de majo, la planto ŝatas humozan kaj sufiĉe humidan grundon. La 7-a de majo estas laŭ itala tradicio la „tago de la kukurbeto“ (''giorno del zucchetto''). Ĉi tiu planto bezonas 1,5 ĝis 2 m² da loko por libere kreski kaj frukti. La semoj bezonas unu ĝis du semajnoj por [[ĝermo|ĝermi]]. == Utiligado == La kukurbetoj povas esti manĝataj krude, kuirite aŭ fritite. Ankaŭ la tre grandaj flavaj floroj povas esti manĝataj. Ili estas veraj [[delikataĵo]]j; se oni nur prenas la virajn foliojn, la fruktrikolto ne estas reduktita. Kkurbetoj enhavas, kiel la aliaj kukurboj ankaŭ, multe da akvo. Ili estas malriĉaj je energio, [[vitamino|vitamin]]riĉaj kaj bone digesteblaj. 100 g freŝpezo de kukurbetoj enhavas averaĝe: 80 kJ, 93 g akvo, 2,2 g digesteblaj [[karbonhidrato]]j, 1,6 g [[proteino]], 1,1 g [[fibro]]j, 152&nbsp;mg [[kalio]], 30&nbsp;mg [[kalcio]], 25&nbsp;mg [[fosforo]], 3&nbsp;mg [[natrio]], 1,5&nbsp;mg [[fero]], vitaminoj [[Vitamino A|A]] kaj [[Vitamino C|C]]. La kukurbetoj estas rikoltataj nematuraj, kiam la fruktoj havas longecon de 15 ĝis 30&nbsp;cm kaj pezon de 100 ĝis 300 gramoj. Ili estas stokeblaj ĝis 12 tagoj, la stoktemperaturo ne falu sub {{GdC|8}}. La kukurbetoj ne estu stokata proksime de tomatoj, pomoj kaj aliaj [[klimakteria frukto|klimakteriaj]] fruktoj, ĉar tiam la kukurbetoj maturiĝas kaj putriĝas pli rapide por la de la aliaj fruktoj ellasata [[etileno]]. Maturaj fruktoj formas lignecan histon sub la fruktŝelo kaj povas pezi ĝis kg. Ili estas stokeblaj plurajn monatojn kaj taŭgas kiel [[vintrolegomo]]. [[Dosiero:Zucchini ausgereift.JPG|eta|plenmatura kukurbeto en aŭtuno 2009]] Ili povas esti senŝeligitaj kaj manĝataj post kuirado kiel ordinaraj kukurboj. == Etimologio == La fakto ke la kukurbeto estas subspecio de ĝardenkukurbo jam montras la itala nomo, kiu estas uzata en multaj lingvoj, ''zucchino'' plurale „zucchini“<ref>Tullio de Mauro: ''Grande dizionario italiano dell’uso'', vol. 6, Torino 1999, 1149; beide Formen werden als ''comune'' („üblich“) bezeichnet, doch bildet ''zucchino'' den Haupteintrag.</ref>. La nomo estas dimunitiva formo de „zucca“ (kukurbo), do „kukurbeto“. En la franca la frukto nomiĝas ''courgette'', same en la nederlanda kaj britangla. En la usonangla kaj germana ĝi nomiĝas ''zucchini'', en la hispana ''calabacín'' kaj en la portugala ''abobrinha.''<ref>Udo Pini:Das Gourmet Handbuch unua eldono.Könenmann.Köln.2000.ISBN=3-8290-1443-0 p. 1008–1009</ref> == Nutra valoro == La [[nutra valoro]] de 100 gramoj da freŝa legomkukurbo estas: {| class="wikitable" | Energio || 67 [[Ĵulo|kĴ]] |- | [[Karbohidrato]] || 4 g |- | [[Proteino]] || 0,6 g |- | [[Graso]] || 0,1 g |- | [[Vitamino C]] || 17&nbsp;mg |- | [[Karoteno]] || 0,20&nbsp;mg |- | [[Vitamino B1]] || 0,05&nbsp;mg |- | [[Vitamino B2]] || 0,09&nbsp;mg |- | [[Kalcio]] || 15&nbsp;mg |- | [[Fero]] || 0,4&nbsp;mg |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Alan Davidson|:The Oxford Companion to Food.Oxford University Press, Oxford / New York NY. 1999.ISBN=0-19-211579-0 * Peter Hanelt:Mansfeld’s Encyclopedia of Agricultural and Horticultural Crops|. volumo 3. Springer.Berlin / Heidelberg / New York.2001. ISBN=3-540-41017-1 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.biologie.uni-hamburg.de/bzf/museum/nutzpfl_a_z/zucchini.htm Zucchini] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120626011608/http://www.biologie.uni-hamburg.de/bzf/museum/nutzpfl_a_z/zucchini.htm |date=2012-06-26 }} im ''A–Z der Nutzpflanzen'' auf den Seiten der biologischen Fakultät der [[Universitato de Hamburgo|Universität Hamburg]] ({{de}}) * [http://www.lebensmittellexikon.de/z0000060.php Zucchini] bei ''lebensmittellexikon.de'' ({{de}}) * [http://www.bio-gaertner.de/Articles/I.Pflanzen-dieDatenbank/Gemuese-Salate_S-Z/Zucchini.html Anbautipps] bei bio-gaertner.de ({{de}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kukurbacoj]] [[Kategorio:Fruktoj]] [[Kategorio:Legomoj]] [[Kategorio:Viand-anstataŭaĵoj]] ox6nev4lcikv7e4nknbt6g0lgvu1bfh 9440887 9440818 2026-07-28T19:34:21Z DidCORN 34571 italia kukrbeto -->> italia kukurbo 9440887 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kukurbeto | nomo2= italia kukurbeto |koloro = lightgreen |dosiero = Zucchini.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = planto de kukurbeto |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Kukurbaloj]] ''Cucurbitales'' |familio = [[Kukurbacoj]] ''Cucurbitaceae'' |genro = [[Kukurbo]] ''Cucurbita'' |specio = [[Pepono]] ''Cucurbita pepo'' |subspecio = Cucurbita pepo ''subsp.'' pepo |specioj de subdivizio = konvario |subdivizio2 = ''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina'' }} '''Kukurbeto'''<ref>Kukurbeto en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#kukurbeto_kd] </ref>, '''italia kukurbo''' aŭ '''peponeto''', latine ''Cucurbita pepo'' subsp. ''pepo'' convar. ''giromontiina'', estas subspecio de la [[ĝardenkukurbo]], kiu apartenas al la plantfamilio de la [[Kukurbacoj]] (Cucurbitaceae). Kukurbeto estas [[monoika]]. Tio signifas, ke la viraj kaj inaj floroj estas sur la sama planto. [[Dosiero:Cukety1.jpg|eta|diversaj kukurbetoj]] [[Dosiero:USDA summer squash.jpg|eta|hochkant|diversaj fruktoj]] Tiu [[legomo]] originas en Eŭropo, kie ĝi aperis fine de la [[17-a jarcento]]. La surmerkatigo komenciĝis en [[Italio]]. Per [[plantbredado]] ili evoluiĝis el la [[ĝardenkukurbo]], kiu ĝis la malkovro de la du [[Ameriko]]j estis kultivataj de la sudoriento de [[Kanado]] ĝis [[Kostariko]]. == Priskribo kaj kultivado == La planto de la kukurbeto similas al tiu de la ĝardenkukurboj, sed la folioj estas signife pli malgrandaj. Ĝi havas neniun ĉiron, do ĝi ne grimpas. Ekzistas flavaj, malhelverdaj kaj striataj fruktoj. La fruktoj estas oblongaj kaj rondaj [[bero]]j. La rikolto okazu, se la frukto estas inter 10 ĝis 20&nbsp;cm longa, tiam vi ricevas delikatan legomon. Se oni lasas ĝin kreski, ĝi preskaŭ atingas grandecon de kukurboj. Preferata rikolttempo en Mezeŭropo estas de junio ĝis oktobro. En mezeŭropo ĝi estas plantita de aprilo ĝis fino de majo, la planto ŝatas humozan kaj sufiĉe humidan grundon. La 7-a de majo estas laŭ itala tradicio la „tago de la kukurbeto“ (''giorno del zucchetto''). Ĉi tiu planto bezonas 1,5 ĝis 2 m² da loko por libere kreski kaj frukti. La semoj bezonas unu ĝis du semajnoj por [[ĝermo|ĝermi]]. == Utiligado == La kukurbetoj povas esti manĝataj krude, kuirite aŭ fritite. Ankaŭ la tre grandaj flavaj floroj povas esti manĝataj. Ili estas veraj [[delikataĵo]]j; se oni nur prenas la virajn foliojn, la fruktrikolto ne estas reduktita. Kkurbetoj enhavas, kiel la aliaj kukurboj ankaŭ, multe da akvo. Ili estas malriĉaj je energio, [[vitamino|vitamin]]riĉaj kaj bone digesteblaj. 100 g freŝpezo de kukurbetoj enhavas averaĝe: 80 kJ, 93 g akvo, 2,2 g digesteblaj [[karbonhidrato]]j, 1,6 g [[proteino]], 1,1 g [[fibro]]j, 152&nbsp;mg [[kalio]], 30&nbsp;mg [[kalcio]], 25&nbsp;mg [[fosforo]], 3&nbsp;mg [[natrio]], 1,5&nbsp;mg [[fero]], vitaminoj [[Vitamino A|A]] kaj [[Vitamino C|C]]. La kukurbetoj estas rikoltataj nematuraj, kiam la fruktoj havas longecon de 15 ĝis 30&nbsp;cm kaj pezon de 100 ĝis 300 gramoj. Ili estas stokeblaj ĝis 12 tagoj, la stoktemperaturo ne falu sub {{GdC|8}}. La kukurbetoj ne estu stokata proksime de tomatoj, pomoj kaj aliaj [[klimakteria frukto|klimakteriaj]] fruktoj, ĉar tiam la kukurbetoj maturiĝas kaj putriĝas pli rapide por la de la aliaj fruktoj ellasata [[etileno]]. Maturaj fruktoj formas lignecan histon sub la fruktŝelo kaj povas pezi ĝis kg. Ili estas stokeblaj plurajn monatojn kaj taŭgas kiel [[vintrolegomo]]. [[Dosiero:Zucchini ausgereift.JPG|eta|plenmatura kukurbeto en aŭtuno 2009]] Ili povas esti senŝeligitaj kaj manĝataj post kuirado kiel ordinaraj kukurboj. == Etimologio == La fakto ke la kukurbeto estas subspecio de ĝardenkukurbo jam montras la itala nomo, kiu estas uzata en multaj lingvoj, ''zucchino'' plurale „zucchini“<ref>Tullio de Mauro: ''Grande dizionario italiano dell’uso'', vol. 6, Torino 1999, 1149; beide Formen werden als ''comune'' („üblich“) bezeichnet, doch bildet ''zucchino'' den Haupteintrag.</ref>. La nomo estas dimunitiva formo de „zucca“ (kukurbo), do „kukurbeto“. En la franca la frukto nomiĝas ''courgette'', same en la nederlanda kaj britangla. En la usonangla kaj germana ĝi nomiĝas ''zucchini'', en la hispana ''calabacín'' kaj en la portugala ''abobrinha.''<ref>Udo Pini:Das Gourmet Handbuch unua eldono.Könenmann.Köln.2000.ISBN=3-8290-1443-0 p. 1008–1009</ref> == Nutra valoro == La [[nutra valoro]] de 100 gramoj da freŝa legomkukurbo estas: {| class="wikitable" | Energio || 67 [[Ĵulo|kĴ]] |- | [[Karbohidrato]] || 4 g |- | [[Proteino]] || 0,6 g |- | [[Graso]] || 0,1 g |- | [[Vitamino C]] || 17&nbsp;mg |- | [[Karoteno]] || 0,20&nbsp;mg |- | [[Vitamino B1]] || 0,05&nbsp;mg |- | [[Vitamino B2]] || 0,09&nbsp;mg |- | [[Kalcio]] || 15&nbsp;mg |- | [[Fero]] || 0,4&nbsp;mg |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Alan Davidson|:The Oxford Companion to Food.Oxford University Press, Oxford / New York NY. 1999.ISBN=0-19-211579-0 * Peter Hanelt:Mansfeld’s Encyclopedia of Agricultural and Horticultural Crops|. volumo 3. Springer.Berlin / Heidelberg / New York.2001. ISBN=3-540-41017-1 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.biologie.uni-hamburg.de/bzf/museum/nutzpfl_a_z/zucchini.htm Zucchini] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120626011608/http://www.biologie.uni-hamburg.de/bzf/museum/nutzpfl_a_z/zucchini.htm |date=2012-06-26 }} im ''A–Z der Nutzpflanzen'' auf den Seiten der biologischen Fakultät der [[Universitato de Hamburgo|Universität Hamburg]] ({{de}}) * [http://www.lebensmittellexikon.de/z0000060.php Zucchini] bei ''lebensmittellexikon.de'' ({{de}}) * [http://www.bio-gaertner.de/Articles/I.Pflanzen-dieDatenbank/Gemuese-Salate_S-Z/Zucchini.html Anbautipps] bei bio-gaertner.de ({{de}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kukurbacoj]] [[Kategorio:Fruktoj]] [[Kategorio:Legomoj]] [[Kategorio:Viand-anstataŭaĵoj]] na5li9dnzle64s0a06241znrdoidda6 Diskuto:Kukurbeto 1 950717 9440808 2026-07-28T17:09:06Z DidCORN 34571 DidCORN movis paĝon [[Diskuto:Kukurbeto]] al [[Diskuto:Pepono]]: Konforme al NPIV 9440808 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Pepono]] 8xhdpx4lk89mepuylx5lh4ug3zugfmi Diskuto:George Armstrong Custer 1 950718 9440831 2026-07-28T18:05:26Z ThomasPusch 1869 /* */ nova sekcio 9440831 wikitext text/x-wiki == == Atentu ne krei fantaziajn ruĝajn ligilojn. Anstataŭ [[Little Big Horn-a batalo]] pli bonas [[batalo de Little Bighorn]], anstataŭ [[Sidanta Bovo]] pli bonas [[Sidanta Taŭro]]... Entute ne temas pri tio, kiu nomigo estus la pli bela por la persono kiu hazarde ĵus redaktas la tekston. Sed baze temas pri tio kiun titolon havas la artikolo, kaj ne simple inventi iujn nomojn sen rigardi kiel nomiĝas la ekzistanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 28 jul. 2026 (UTC) 053fuykrv87ya78sqq30suga5z6rmkf 9440833 9440831 2026-07-28T18:10:45Z ThomasPusch 1869 9440833 wikitext text/x-wiki == == Atentu ne krei fantaziajn ruĝajn ligilojn. Anstataŭ [[Little Big Horn-a batalo]] pli bonas [[batalo de Little Bighorn]], anstataŭ [[Sidanta Bovo]] pli bonas [[Sidanta Taŭro]]... Entute ne temas pri tio, kiu nomigo estus la pli bela por la persono kiu hazarde ĵus redaktas la tekston. Sed baze temas pri tio kiun titolon havas la artikolo, kaj ne simple inventi iujn nomojn sen rigardi kiel nomiĝas la ekzistanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 28 jul. 2026 (UTC) Cetere, pri la frazo [li] "kombatis en la [[Usona Enlanda Milito]]: Miaj vortaroj ĉiuj ne havas la vorton "kombati", ankaŭ [https://vortaro.net/#kombati_kd PIV 2020 rete] ne konas ĝin. La vorton mi devas konsideri eraro. N estas granda problemo, per [li] "batalis en la [[Usona Enlanda Milito]] bone funkcias la frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:10, 28 jul. 2026 (UTC) gneu83iulwhdpi8e8kho5jfr5gfr8bg 9440859 9440833 2026-07-28T19:01:43Z ThomasPusch 1869 9440859 wikitext text/x-wiki == == Atentu ne krei fantaziajn ruĝajn ligilojn. Anstataŭ [[Little Big Horn-a batalo]] pli bonas [[batalo de Little Bighorn]], anstataŭ [[Sidanta Bovo]] pli bonas [[Sidanta Taŭro]]... Entute ne temas pri tio, kiu nomigo estus la pli bela por la persono kiu hazarde ĵus redaktas la tekston. Sed baze temas pri tio kiun titolon havas la artikolo, kaj ne simple inventi iujn nomojn sen rigardi kiel nomiĝas la ekzistanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 28 jul. 2026 (UTC) Cetere, pri la frazo [li] "''kombatis en la [[Usona Enlanda Milito]]''": Miaj vortaroj ĉiuj '''ne''' havas la vorton "kombati", ankaŭ [https://vortaro.net/#kombati_kd PIV 2020 rete] ne konas ĝin. La vorton mi devas konsideri eraro. N estas granda problemo, per [li] "batalis en la [[Usona Enlanda Milito]] bone funkcias la frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:10, 28 jul. 2026 (UTC) a76zf4xn2ifhl4eaurkihfo0n08juu8 9440872 9440859 2026-07-28T19:13:37Z ThomasPusch 1869 9440872 wikitext text/x-wiki == == Atentu ne krei fantaziajn ruĝajn ligilojn. Anstataŭ [[Little Big Horn-a batalo]] (ruĝe: nenio estas) pli bonas [[batalo de Little Bighorn]], anstataŭ [[Sidanta Bovo]] (ruĝe: nenio estas) pli bonas [[Sidanta Taŭro]]... Entute ne temas pri tio, kiu nomigo estus la pli bela por la persono kiu hazarde ĵus redaktas la tekston. Sed baze temas pri tio kiun titolon havas la artikolo, kaj ne simple inventi iujn nomojn sen rigardi kiel nomiĝas la ekzistanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 28 jul. 2026 (UTC) Cetere, pri la frazo [li] "''kombatis en la [[Usona Enlanda Milito]]''": Miaj vortaroj ĉiuj '''ne''' havas la vorton "kombati", ankaŭ [https://vortaro.net/#kombati_kd PIV 2020 rete] ne konas ĝin. La vorton mi devas konsideri eraro. N estas granda problemo, per [li] "batalis en la [[Usona Enlanda Milito]] bone funkcias la frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:10, 28 jul. 2026 (UTC) 3r740mp343vynw788naijuiqf0bsps1 Ace Attorney 0 950719 9440874 2026-07-28T19:14:44Z Zaedia 230384 unua versio de Ace Attorney 9440874 wikitext text/x-wiki '''''Ace Attorney''''', konata en Japanio kiel ''Gyakuten Saiban'' (japane: 逆転裁判, laŭvorte "Turniĝo en Juĝo"), estas populara serio de videoludoj apartenantaj al la ĝenroj de vidromano kaj aventurludo. Ĝin kreis Shu Takumi kaj eldonis la videoluda kompanio Capcom. La unua ludo, ''Phoenix Wright: Ace Attorney'', estis origine lanĉita la 12-an de oktobro 2001 por la portebla konzolo Game Boy Advance en Japanio. Ekde tiam, la serio vaste disetendiĝis al multaj aliaj platformoj, inkluzive de Nintendo DS, Nintendo 3DS, Nintendo Switch, PlayStation, Xbox, komputiloj kaj saĝtelefonoj. == Ludado kaj Mekanikoj == La ĉefa ludado dividiĝas en du malsamajn fazojn: la esplorado (angle: ''investigation'') kaj la juĝaj procezoj (angle: ''courtroom trials''). * '''Esplorado:''' Dum ĉi tiu fazo, la ludanto vizitas krimlokojn, parolas kun atestantoj, policanoj (kiel la amuza detektivo Dick Gumshoe) kaj klientoj, por kolekti decidajn informojn kaj pruvojn. * '''Juĝaj Procezoj:''' Ĉi tie, la ludanto alprenas la rolon de defendadvokato en la tribunalo, kies celo estas pruvi la senkulpecon de sia kliento. La koro de la ludo estas la "krucdemandado" (angle: ''cross-examination''), kie la ludanto atente aŭskultas la atestojn de la atestantoj. Se oni rimarkas kontraŭdiron aŭ mensogon inter la atesto kaj la kolektitaj pruvoj, la ludanto devas prezenti la taŭgan pruvon kriante la faman frazon: '''"Obĵeto!"''' (angle: ''Objection!''). == Ĉefaj Roluloj == La serio prezentas riĉan aron de karismaj roluloj. Jen kelkaj el la plej gravaj: * '''Phoenix Wright (Ryuichi Naruhodou):''' La ĉefa protagonisto de la originala trilogio. Li estas pasia kaj optimisma defendadvokato, rekonebla pro sia blua kostumo kaj pinta hararo. Li firme kredas je la senkulpeco de siaj klientoj kaj ĉiam serĉas la veron. * '''Miles Edgeworth (Reiji Mitsurugi):''' La ĉefa rivalo de Phoenix en la unuaj ludoj. Li estas ege talenta kaj, komence, tre severa prokuroro, kiu uzas ajnan logikan rimedon por atingi verdikton de "kulpa". Poste li fariĝas la protagonisto de sia propra kromserio, ''Ace Attorney Investigations''. * '''Maya Fey (Mayoi Ayasato):''' Juna spirit-mediumo el la Kurain-vilaĝo, kiu iĝas la esenca asistanto kaj amikino de Phoenix. Ŝi ofte helpas lin per siaj kapabloj por enkanaligi spiritojn kaj tenas humuran etoson. * '''Mia Fey (Chihiro Ayasato):''' Sperta advokatino, mentoro de Phoenix kaj pli aĝa fratino de Maya, kiu lasas profundan spuron en la kariero kaj vivo de Wright. * '''Apollo Justice (Housuke Odoroki):''' Juna kaj energia advokato kiu transprenas la ĉefrolon en la kvara ludo de la ĉefa serio (''Apollo Justice: Ace Attorney''). Li posedas unikan kapablon, per kiu li povas percepti la subtilajn nervozajn movojn de homoj kiam ili mensogas. == Historio kaj Disvolviĝo == La kreinto de la serio, Shu Takumi, dezajnis la unuan ludon ricevante ses monatojn de sia tiama estro, Shinji Mikami, por krei kion ajn li volis. Ĝi estis origine planita kiel tradicia detektiva ludo, sed Takumi baldaŭ rimarkis, ke malkovri kontraŭdirojn funkcius multe pli bone en tribunala medio. Li dezajnis la ludon tiel, ke ĝi estu sufiĉe simpla eĉ por ke lia patrino povu ludi ĝin. Kvankam Takumi planis fini la rakonton post la tria ludo (''Trials and Tribulations''), la amasa komerca sukceso kaj postulo kondukis al la daŭrigo de la franĉizo, kun Takeshi Yamazaki prenanta pli grandan rolon en la disvolviĝo de postaj titoloj. Hodiaŭ, ''Ace Attorney'' havas plurajn kromseriojn. Notinda estas ''The Great Ace Attorney Chronicles'', kies intrigo okazas fine de la 19-a jarcento kaj sekvas la praulon de Phoenix Wright, Ryunosuke Naruhodo, kune kun la fama detektivo Herlock Sholmes. Ankaŭ ekzistas interkruciĝa ludo nomita ''El profesor Layton vs. Phoenix Wright: Ace Attorney''. La franĉizo jam vendis pli ol 14 milionojn da kopioj tutmonde. Ĝi estas rekonita ne nur kiel unu el la plej fortaj serioj de Capcom, sed ankaŭ pro sia fundamenta rolo en la popularigo de vidromanoj en la okcidenta mondo. Ĝia kulta statuso inspiris multajn adaptojn, inkluzive de mangaoj, animeo, teatraĵoj kaj realaktora filmo. h462t5op9wc2pm598lqkzo7au6ndkcg Uzanto:Moldur/provejo/Ludovikaĵoj 2 950720 9440890 2026-07-28T19:42:38Z Moldur 2507 Kreis novan paĝon kun "== Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Liaj verkaĵoj havas tre varian kvaliton, kaj diversajn problemojn. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, j..." 9440890 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Liaj verkaĵoj havas tre varian kvaliton, kaj diversajn problemojn. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, jen kaj jen ne-neŭtralaj aldonoj por-katolikaj; referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ neneŭtralajn partojn. Depende de la speco, mi proponas... ddqk2sc8xoaqingbfop4xsupdyu46ql 9441068 9440890 2026-07-29T06:46:23Z Moldur 2507 9441068 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Liaj verkaĵoj havas tre varian kvaliton, kaj diversajn problemojn. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, jen kaj jen ne-neŭtralaj aldonoj por-katolikaj; referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ neneŭtralajn partojn. # Aliaj tekstoj de li estas pli teologiaj, ofte en formo de ''apologio'': defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj. Ofte tiaj tekstoj Depende de la speco, mi proponas... qlv1b697isa1bg37116qx149rw4fe8b 9441081 9441068 2026-07-29T07:56:21Z Moldur 2507 9441081 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Liaj verkaĵoj havas tre varian kvaliton, kaj diversajn problemojn. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, jen kaj jen ne-neŭtralaj aldonoj por-katolikaj; referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ neneŭtralajn partojn. # Aliaj tekstoj de li estas pli teologiaj, ofte en formo de ''apologio'': defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Oni eble povas plibonigi ilin ke ili taŭgas por enciklopedio, sed kelkfoje necesus plena reverkado dekomence. Do, tekstoj kiuj estas neneŭtralaj kaj kiujn ne eblas aŭ indas reverki por igi enciklopediecaj – tiuj estas forigendaj. Depende de la speco, mi proponas... 7a61z14vnoqyhw94qz27p8j92o31wue 9441088 9441081 2026-07-29T08:07:27Z Moldur 2507 9441088 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Liaj verkaĵoj havas tre varian kvaliton, kaj diversajn problemojn. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, jen kaj jen ne-neŭtralaj aldonoj por-katolikaj; referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ neneŭtralajn partojn. # Aliaj tekstoj de li estas pli teologiaj, ofte en formo de ''apologio'': defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Oni eble povas plibonigi ilin ke ili taŭgas por enciklopedio, sed kelkfoje necesus plena reverkado dekomence. Do, tekstoj kiuj estas neneŭtralaj kaj kiujn ne eblas aŭ indas reverki por igi enciklopediecaj – tiuj estas forigendaj. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakomtojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Depende de la speco, mi proponas... 4ny2btdqop7izt2pw12cjluxob5wojv 9441090 9441088 2026-07-29T08:13:38Z Moldur 2507 9441090 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Liaj verkaĵoj havas tre varian kvaliton, kaj diversajn problemojn. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, jen kaj jen ne-neŭtralaj aldonoj por-katolikaj; referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ neneŭtralajn partojn. # Aliaj tekstoj de li estas pli teologiaj, ofte en formo de ''apologio'': defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Oni eble povas plibonigi ilin ke ili taŭgas por enciklopedio, sed kelkfoje necesus plena reverkado dekomence. Do, tekstoj kiuj estas neneŭtralaj kaj kiujn ne eblas aŭ indas reverki por igi enciklopediecaj – tiuj estas forigendaj. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakomtojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. ... Resume: Ni apliku al tekstoj de Ludovica1 la samajn kriteriojn kiel al ĉio alia. Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. ljaxsf23p1jun34rojw3yungt0hjpyu Transmita.ai 0 950721 9440907 2026-07-28T19:59:17Z DevKinoBR 261008 Kreado de paĝo pri teknologia firmao 9440907 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:22em; text-align:left; font-size:90%; line-height:1.5em; border-collapse:collapse; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; margin: 0 0 1em 1em; float:right; clear:right;" |+ style="font-size:125%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.2em; background-color:#eaecf0;" class="fn org" | Transmita.ai |- ! colspan="2" style="background-color:#eaecf0; text-align:center; padding:0.2em;" | Korporaciaj Informoj |- ! style="padding:0.2em 0.5em; width:35%;" | Tipo | style="padding:0.2em 0.5em;" | B2B Firmao / Teknologia Noventrepreno ([[Softvaro kiel servo|SaaS]]) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | CNPJ | style="padding:0.2em 0.5em;" | 52.383.138/0001-10 |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Industrio | style="padding:0.2em 0.5em;" | [[Artefarita inteligenteco]], Aŭdiovida, Korporacia Softvaro |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Regulado | style="padding:0.2em 0.5em;" | ANCINE (Aktiva) (65363) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Akredito | style="padding:0.2em 0.5em;" | SICAF (Brazila Federacia Registaro) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Katalogita en Ekosistemo | style="padding:0.2em 0.5em;" | Sebrae Startups |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Fondiĝo | style="padding:0.2em 0.5em;" | 2023 |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Fondinto | style="padding:0.2em 0.5em;" | Lucas Prophetes (CEO kaj Sistem-arkitekto) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Komerca Modelo | style="padding:0.2em 0.5em;" | Ripeta Abono (Clube Transmita) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Sidejo | style="padding:0.2em 0.5em;" | [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], [[Brazilo]] |- ! colspan="2" style="background-color:#eaecf0; text-align:center; padding:0.2em;" | Identigiloj de Ento (Knowledge Graph) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Google Entity ID | style="padding:0.2em 0.5em;" | <span class="uid">[https://www.google.com/search?kgmid=/g/11ymsc6z7z /g/11ymsc6z7z]</span> |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Crunchbase | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://www.crunchbase.com/organization/transmita-ai transmita-ai] |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | LinkedIn | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://br.linkedin.com/company/transmita-ai transmita-ai] |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Facebook | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://www.facebook.com/people/transmitaai/61577032898260/] |- ! colspan="2" style="background-color:#eaecf0; text-align:center; padding:0.2em;" | Intelekta Propraĵo kaj Eldonoj |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Manifesto | style="padding:0.2em 0.5em;" | ''O Fim da Ilusão Corporativa'' |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | ISBN | style="padding:0.2em 0.5em;" | [[Specialaĵo:BookSources/979-8186965862|979-8186965862]] |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Amazon ASIN | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://www.amazon.com/dp/B0H8NN6J62 B0H8NN6J62] |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Google Books ID | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://books.google.com.br/books?id=KQ3zEQAAQBAJ KQ3zEQAAQBAJ] |- ! colspan="2" style="background-color:#eaecf0; text-align:center; padding:0.2em;" | Platformo |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | AI-Motoro | style="padding:0.2em 0.5em;" | Google Gemini & Aŭtonomaj Agentoj |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Aplikaĵo | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.transmitai.app&hl=pt_BR Transmita.ai] (Android) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Github | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://github.com/transmita-ai/transmita-ai Transmita.ai] |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Retejo | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://transmitai.pro/ transmitai.pro] |} '''Transmita.ai''' estas brazila noventrepreno (startup) operacianta en la korporacia modelo B2B (Business-to-Business) kaj platformo de [[Softvaro kiel servo|Softvaro kiel Servo]] (SaaS). Fondita de la softvaristo kaj aŭdiovida redaktisto Lucas Prophetes, la firmao fokusiĝas pri la aŭtomatigo kaj malcentralizado de laborfluoj en la produktado de korporaciaj filmetoj per la struktura integriĝo kun [[Genera artefarita inteligenteco|genera artefarita inteligenteco]]. La organizo funkcias kiel ekonomia agento oficiale registrita kaj reguligita de la [[Nacia Agentejo de Kino (Brazilo)|Nacia Agentejo de Kino (ANCINE)]].<ref>[https://br.linkedin.com/company/transmita-ai Oficiala Profilo ĉe LinkedIn de Transmita.ai]</ref> La centra operacio de la firmao celas anstataŭigi tradiciajn kaj manajn metodojn de amaskomunikila produktado per nub-bazita ekosistemo, permesante al markoj, reklam-agentejoj kaj korporaciaj merkatigaj fakoj akiri skalon en la kreado de aŭdiovida enhavo sen perdi teknikan kvaliton. La organizo havas institucian ĉeeston validigitan en la Kultura Mapo de la Brazila Federacia Registaro kaj en la Kultura Mapo de San-Bernardo-do-Kampo (São Bernardo do Campo).<ref>[https://mapa.cultura.gov.br/agente/35485414/#info Registro de Transmita.ai en la Kultura Mapo de la Brazila Registaro]</ref><ref>[https://mapacultural.saobernardo.sp.gov.br/agente/267708/ Kultura Mapado de San-Bernardo-do-Kampo]</ref> Krome, ĝi estas katalogita en internaciaj deponejoj de noventreprenoj, inkluzive de Crunchbase<ref>[https://www.crunchbase.com/organization/transmita-ai Profilo ĉe Crunchbase]</ref>, G2<ref>[https://www.g2.com/products/transmita-ai/reviews Recenzoj ĉe G2]</ref> kaj Product Hunt.<ref>[https://www.producthunt.com/products/transmita-ai Transmita.ai ĉe Product Hunt]</ref> == Historio kaj Korporacia Evoluo == === Origino kaj Aŭdiovida Fono (2023–2025) === La korporacia infrastrukturo originis en 2023 sub la nomo '''T Vídeo''', unue funkciante kiel tradicia produktentrepreno por registrado, redaktado kaj aŭdiovida pretigo. La fondinto, Lucas Prophetes, havis vastan sperton en la industrio de postproduktado, funkciigante altkompleksajn softvarojn (kiel Adobe Premiere, After Effects kaj DaVinci Resolve) kaj profesie laborante kiel redaktisto kaj muntisto en sendependaj kinprojektoj, kiel la filmo ''Open Revolution'' (2022). Ĉi tiu ĉiutaga teknika sperto en la redaktejo permesis al la gvidantaro de la firmao proksime identigi la botelkolojn de teknika skaleblo propraj al la modelo de manaj servoj: la alta tempo de bildigo (renderizado), la malrapidaj procezoj de aprobo de manuskriptoj kaj la malfacileco skali kampanjojn. === Ŝanĝo al SaaS kaj Federacia Homologado (2026) === Por solvi la stagnadon de la tradicia modelo, la operacio spertis rigoran arkitekturan ŝanĝon (pivotadon). Restrukturita kaj renomita kiel '''Transmita.ai''', la firmao forlasis la mendan servoprovizadon por konverti sian tutan teknikan inteligentecon en skaleblan softvar-infrastrukturon (SaaS). En februaro 2026, la noventrepreno oficiale lanĉis sian aplikaĵon en la Google Play Store, celantan la B2B-distribuadon de la platformo.<ref>[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.transmitai.app&hl=pt_BR Aplikaĵo en la Play Store]</ref> Poste, en julio 2026, Transmita.ai atingis historian mejloŝtonon akirante la aprobon de sia registro kiel ekonomia agento ĉe la Nacia Agentejo de Kino (ANCINE). Ĉi tiu aprobo certigis la federaci-nivelan reguligon de la noventrepreno, garantiante la juran konformecon (compliance) necesan por servi kaj prilabori datumojn de grandaj korporaciaj kontoj, krom la laŭleĝa rajtigo por enspezi registarajn rimedojn. == Teknologia Arkitekturo kaj Inĝenierarto == La teknologia stako (tech stack) de Transmita.ai estis desegnita por subteni altan datumtrafikon kaj nesinkronan prilaboradon, karakterizaĵoj nemalhaveblaj en la manipulado de videodosieroj. La strukturo de malcentralizita aŭtomatigo estis celo de esplorado kaj dokumentado en sendependaj akademiaj platformoj.<ref>[https://www.academia.edu/170104532/Automa%C3%A7%C3%A3o_e_Descentraliza%C3%A7%C3%A3o_de_Fluxos_de_Trabalho_Audiovisuais_B2B_A_Arquitetura_H%C3%ADbrida_da_Transmita_ai_Baseada_em_Intelig%C3%AAncia_Artificial_Generativa_e_Compila%C3%A7%C3%A3o_Cross_Platform Teknika Artikolo: Aŭtomatigo kaj Malcentralizado de Aŭdiovidaj Laborfluoj B2B - Academia.edu]</ref> * '''Hibrida Disvolvado:''' La ĉefa aplikaĵo kaj uzantinterfacoj estis disvolvitaj denaske sub la kadro (framework) [[Flutter]], skribita en Dart, kio garantias samtempan kompiladon por pluraj platformoj kun denaska rendimento kaj enpenetra interfaco laŭ la normo ''Glass UI''. * '''Kerno de Inteligenteco (AI Core):''' La tuta prilaborado de natura lingvo kaj strukturiĝo de amaskomunikilaro de la ekosistemo estas garantiita per la orkestrado de altnivelaj API-oj, funkciante denaske kun la genera motoro Google Gemini. == La B2B-Ekosistemo: Moduloj kaj Iloj == Malsame ol izolitaj videoredaktiloj, Transmita.ai funkcias kiel holisma ekosistemo alirebla per licencado, konata kiel '''Clube Transmita'''. Ĉi tiu virtuala medio integras ĉiujn etapojn de produktado, de ideado ĝis distribuado. La ĉefaj iloj de la ekosistemo inkluzivas: === T-AI (Asistanto de Manuskriptado kaj Reĝisorado) === T-AI estas la "krea cerbo" de la platformo. Ĝi estas asistanto de genera artefarita inteligenteco specife trejnita kun parametroj de arta direktado, kinematografia lingvaĵo kaj persvada redaktado (copywriting). Anstataŭ funkcii kiel ĝenerala babilroboto (chatbot), T-AI helpas reĝisorojn kaj enhavkreantojn strukturi teknikajn manuskriptojn (dekupado), difinante kadrojn, voĉtonon, sugestojn pri kolorpaletro kaj dramajn paŭzojn, reduktante la tempon de antaŭproduktado de tagoj al minutoj. === Kresko-Agentoj (Marka Aŭtomatigo) === La Kresko-Agentoj estas aŭtonomaj moduloj bazitaj sur AI, kiuj funkcias malantaŭ la kulisoj por plifortigi la organikan atingon de B2B-klientoj. Ili analizas kondutpadronojn de la publiko, sugestas la plej bonajn horojn por publikigado kaj helpas difini longperspektivajn strategiojn pri enhavo. Ĉi tiu ilo funkcias kiel integrita cifereca strategiisto, garantiante ke la produktita vidbendo atingu la celitan engaĝiĝ-metrikon de la marko. === Levum-Butono (Protokolo One-Tap) === Disvolvita por kontraŭbatali la lacecon de la aproba kaj publikiga laborfluo, la Levum-Butono estas ilo por redukti latentecon. Ĝi aŭtomatigas la ponton inter la fina eksporto de la vidbendo kaj ĝia distribuado. Per nur unu komando de plenuma aprobo ("One-Tap"), la sistemo administras la adapton de formatoj, generadon de subtekstoj per transskribo kaj la preparadon de la dosiero por elsendo, minimumigante la teknikan froton de la fina uzanto. === Transmita Academy (Integrita LMS) === Rekonante, ke la transiro al AI-iloj postulas ciferecan legopovon, la platformo havas denaskan Sistemon pri Administrado de Lernado (LMS). Transmita Academy ofertas alt-rendimentajn korporaciajn trejnadojn por ke la merkatigaj teamoj de la klientoj lernu instig-inĝenierarton (prompt engineering) celantan aŭdiovidan produktadon, teknikojn de cifereca kuratorado kaj administradon de amaskomunikila laborfluo, altigante la teknikan nivelon de la abonantoj. === Talento-Nabo: Cifereca Aktorelektado (Casting) === Por produktadoj, kiuj postulas rektan homan intervenon, la platformo gastigas modulon de Cifereca Aktorelektado. Ĉi tiu montrofenestro funkcias kiel centralizita nabo konektanta projekt-reĝisorojn al kontrolitaj talentuloj, kiel voĉaktoroj, geaktoroj kaj prezentistoj, modernigante kaj malburokratigante la dungadojn de la sektoro. === Transmita Store (Korporacia Vendoplaco) === Por la etapoj de postproduktado kaj kolorigo, Transmita Store funkcias kiel B2B-deponejo de altkvalitaj vidaj aktivaĵoj. Korporaciaj klientoj havas aliron al bibliotekoj de kinematografiaj LUT-oj (Look-Up Tables), pakaĵoj de moviĝantaj grafikaĵoj (motion graphics), sondezajno (sound effects) kaj instituciaj ŝablonoj, garantiante konsekvencan altkvalitan vidan identecon grandskale. == Redakcia kaj Intelekta Produktado == Transmita.ai ankaŭ poziciigas sin kiel poluso de pripensado pri la estonteco de laboro en la krea ekonomio. La firmao tenas la institucian aŭtorecon de la komerca manifesto ''O Fim da Ilusão Corporativa''. La verko diskutas pri la kolapso de tradiciaj modeloj de amaskomunikila administrado antaŭ la interrompo generita de generaj inteligentecoj kaj la imperativa bezono de transiro al inteligenta aŭtomatigo, havante eldonojn katalogitajn en Google Books kaj Amazon.<ref>[https://books.google.com.br/books/about?id=KQ3zEQAAQBAJ O Fim da Ilusão Corporativa ĉe Google Books]</ref><ref>[https://www.amazon.com/dp/B0H8LY245Y Cifereca Libro ĉe Amazon]</ref><ref>[https://www.amazon.com/stores/Transmita-.ai/author/B0H8MCFVKX Profilo de Korporacia Aŭtoro - Amazon]</ref> == Eksteraj Ligiloj == '''Institucia kaj Platformo''' * [https://transmitai.pro/ Oficiala Retejo de Transmita.ai] * [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.transmitai.app Transmita.ai en Google Play Store] * [https://transmitaverse.fandom.com/pt-br/wiki/Transmita.ai Transmitaverse (Komunuma Vikio)] '''Deponejoj kaj Teknika Mapado''' * [https://github.com/transmita-ai/transmita-ai Kodfonto kaj Inĝenierarto (GitHub)] * [https://www.crunchbase.com/organization/transmita-ai/tech_details Teknologia Arkitekturo (Crunchbase)] * [https://chrome-stats.com/d/com.transmitai.app Metrikoj de Platformo (Chrome Stats)] '''Korporaciaj B2B Adresaroj''' * [https://www.g2.com/sellers/transmita-ai Komerca Profilo (G2)] * [https://www.f6s.com/transmita.ai Nabo de Noventreprenoj (F6S)] '''Oficialaj Retoj''' * [https://br.linkedin.com/company/transmita-ai Oficiala LinkedIn] * [https://www.instagram.com/transmita.ai Instagram de la Platformo] == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Firmaoj de Brazilo]] [[Kategorio:Teknologiaj noventreprenoj]] [[Kategorio:Artefarita inteligenteco]] [[Kategorio:Softvaro kiel servo]] [[Kategorio:Softvarfirmaoj de Brazilo]] ls9uii3433y9tdlvned9eppx1hq8hje Zbigniew Warmuz 0 950722 9440921 2026-07-28T22:05:39Z ~2026-41827-98 261014 Unua teksto pri la esperantisto 9440921 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo |nomo = Zbigniew Warmuz |dato de naskiĝo = [[6-a de junio]] [[1924]] |loko de naskiĝo = |dato de morto = [[7-a de junio]] [[2021]] |loĝloko = Kraków |civitaneco = pola |okupiganto = esperantistino, muzika instruisto, estro de esperanta koruso |profesio = teknologo industria }} '''Zbigniew WARMUZ''', naskiĝis la 6-an de junio 1924, mortis la 7-an de junio 2021 en [[Krakovo]]) estis pola esperantisto, ĉefa teknologo industria, prezidanto de PEA-Filio en Krakovo, muzikinstruisto, estro de esperanta koruso „Kamea“, fondinto de Estrada Esperanto-Ensemblo kaj fondinto de Esperantista Fondaĵo Kultura == Vivo == Krom la faka vivo, li multe okupiĝis pri muziko. Lia unua amo estis violono, li ankaŭ ludis gitaron, saksofonon kaj klavar-instrumentojn. Li estis aŭtoro de tekstoj, poeto kaj komponisto. Maria Warmuz, lia patrino fondis en la jaro 1972 esperantan koruson „Kamea”, kiun de la 1979 jaro li art-gvidis. La ensemblo agis sukcese, la riĉa repertuaro esperant- kaj pollingva kontentigis gustojn de multaj personoj. "Kamea" lanĉis verkojn klasikajn, popolajn, kaj popularajn. Zbigniew Warmuz verkis multe da propraj tekstoj al propraj melodioj. Li volonte kunlaboris kun poetino kaj art-pentristino Krystyna Jordan. Li kompetente instruis la anojn de ensemblo kanti kaj ludi. Ĉar la ensemblo multe kantis esperantlingve li fariĝis la sperta instruisto de Esperanto por anoj de "Kamea". Por tiuj, kiuj deziris lerni Esperanton li preparis dek-lecionan lernolibron, facilan kaj agrablan por uzi. Dum multaj jaroj de ekzisto de la ensemblo aktivis en ĝi multaj personoj, kiuj kun la plena konvinko partoprenis en la laboroj de ĉi tiu amatora koruso. Ili ĉiuj kun agnosko diradis pri la agado de la gvidanto. Li precipe ŝatis montojn kaj tial li ofte organizis feriadojn por la tuta ensemblo kaj aliaj esperantistoj en Zawoja, Piwniczna kaj Muszyna. Ĝis la fino de la vivo li estis fervore laboranta ĉefo de la ensemblo. Jen unu el dulingvaj kantoj de "Kamea". Vortoj kaj muziko – Zbigniew Warmuz. == Referencoj == {{Referencoj}} Apudvistula Bulteno 5(183) 2021: Rememoro pri Zbigniew Warmuz <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [] --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zbigniew, Warmuz}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] bugkbvk5nzmdn1nxvqlm5f5m198rlo4 Final Fantasy (videoludo) 0 950723 9440925 2026-07-28T22:41:00Z Culex14 227165 Kreado 9440925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo | nomo=Final Fantasy | bildo=Final Fantasy I Original Artbox logo.png | priskribo de bildo= "Final Fantasy'' | grandeco de bildo= | elpensinto= | kreinto=[[Square]] | publikigo= [[Square]] (por [[Nintendo Entertainment System]]) | serio=[[Final Fantasy]] | versio= | dato de versio= | lanĉo-dato=[[18-a de decembro]] [[1987]] en [[Japanio]] | platformo=[[Nintendo Entertainment System]] | platformo2= | platformo3= | licenco= | ĝenro=[[Ĝenroj de videoludo|Rola videoludo]] | temaro= | ludomaniero=Unuope | komponaĵoj= | medio= | lingvoj= | manipulilo= }} '''Final Fantasy''' estas [[rola]] [[videoludo]] el [[1987]], disvolvita kaj eldonita de [[Square]] por la [[Nintendo Entertainment System]]. Ĝi estas la unua ludo en la serio [[Final Fantasy]], kreita de [[Hironobu Sakaguchi]]. La rakonto sekvas kvar junulojn konitajn kiel la Militistoj de Lumo. Ĉiu el ili portas unu el la kvar elementaj kristaloj de la mondo, kiujn la kvar elementaj bestaĉoj mallumigis. Kune, ili vojaĝas por venki tiujn malbonajn fortojn, relumigi la kristalojn, kaj savi la mondon. La ludo estis komerca sukcesego, ricevis ĝenerale pozitivajn recenzojn, kaj inspiris multajn sukcesajn daŭrigojn kaj aliajn ludojn en la serio Final Fantasy. Oni nun konsideras Final Fantasy unu el la plej influaj kaj sukcesaj rolludoj por la Nintendo Entertainment System, kaj gravan ludon por popularigi la ĝenron. Kritikistoj laŭdis precipe la grafikon, dum ili kritikis la troan ripetemon de la ludado. Ĝis marto 2003, ĉiuj versioj de Final Fantasy estis venditaj en pli ol du milionoj da ekzempleroj tutmonde. {{Ĝermo|videoludo}} d94y5pgtl4fy9pqkh0ec5ddaeleebfy 9440929 9440925 2026-07-28T23:05:15Z Culex14 227165 Culex14 movis paĝon [[Final Fantasy I]] al [[Final Fantasy (videoludo)]]: Malĝusta titolo 9440925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo | nomo=Final Fantasy | bildo=Final Fantasy I Original Artbox logo.png | priskribo de bildo= "Final Fantasy'' | grandeco de bildo= | elpensinto= | kreinto=[[Square]] | publikigo= [[Square]] (por [[Nintendo Entertainment System]]) | serio=[[Final Fantasy]] | versio= | dato de versio= | lanĉo-dato=[[18-a de decembro]] [[1987]] en [[Japanio]] | platformo=[[Nintendo Entertainment System]] | platformo2= | platformo3= | licenco= | ĝenro=[[Ĝenroj de videoludo|Rola videoludo]] | temaro= | ludomaniero=Unuope | komponaĵoj= | medio= | lingvoj= | manipulilo= }} '''Final Fantasy''' estas [[rola]] [[videoludo]] el [[1987]], disvolvita kaj eldonita de [[Square]] por la [[Nintendo Entertainment System]]. Ĝi estas la unua ludo en la serio [[Final Fantasy]], kreita de [[Hironobu Sakaguchi]]. La rakonto sekvas kvar junulojn konitajn kiel la Militistoj de Lumo. Ĉiu el ili portas unu el la kvar elementaj kristaloj de la mondo, kiujn la kvar elementaj bestaĉoj mallumigis. Kune, ili vojaĝas por venki tiujn malbonajn fortojn, relumigi la kristalojn, kaj savi la mondon. La ludo estis komerca sukcesego, ricevis ĝenerale pozitivajn recenzojn, kaj inspiris multajn sukcesajn daŭrigojn kaj aliajn ludojn en la serio Final Fantasy. Oni nun konsideras Final Fantasy unu el la plej influaj kaj sukcesaj rolludoj por la Nintendo Entertainment System, kaj gravan ludon por popularigi la ĝenron. Kritikistoj laŭdis precipe la grafikon, dum ili kritikis la troan ripetemon de la ludado. Ĝis marto 2003, ĉiuj versioj de Final Fantasy estis venditaj en pli ol du milionoj da ekzempleroj tutmonde. {{Ĝermo|videoludo}} d94y5pgtl4fy9pqkh0ec5ddaeleebfy 9440939 9440929 2026-07-29T01:00:46Z Culex14 227165 9440939 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo | nomo=Final Fantasy | bildo=Final Fantasy I Original Artbox logo.png | priskribo de bildo= Originala emblemo de ''Final Fantasy'' | grandeco de bildo= | elpensinto= | kreinto=[[Square]] | publikigo= [[Square]] (por [[Nintendo Entertainment System]]) | serio=[[Final Fantasy]] | versio= | dato de versio= | lanĉo-dato=[[18-a de decembro]] [[1987]] en [[Japanio]] | platformo=[[Nintendo Entertainment System]] | platformo2= | platformo3= | licenco= | ĝenro=[[Ĝenroj de videoludo|Rola videoludo]] | temaro= | ludomaniero=Unuope | komponaĵoj= | medio= | lingvoj= | manipulilo= }} '''Final Fantasy''' estas [[rola]] [[videoludo]] el [[1987]], disvolvita kaj eldonita de [[Square]] por la [[Nintendo Entertainment System]]. Ĝi estas la unua ludo en la serio [[Final Fantasy]], kreita de [[Hironobu Sakaguchi]]. La rakonto sekvas kvar junulojn konitajn kiel la Militistoj de Lumo. Ĉiu el ili portas unu el la kvar elementaj kristaloj de la mondo, kiujn la kvar elementaj bestaĉoj mallumigis. Kune, ili vojaĝas por venki tiujn malbonajn fortojn, relumigi la kristalojn, kaj savi la mondon. La ludo estis komerca sukcesego, ricevis ĝenerale pozitivajn recenzojn, kaj inspiris multajn sukcesajn daŭrigojn kaj aliajn ludojn en la serio Final Fantasy. Oni nun konsideras Final Fantasy unu el la plej influaj kaj sukcesaj rolludoj por la Nintendo Entertainment System, kaj gravan ludon por popularigi la ĝenron. Kritikistoj laŭdis precipe la grafikon, dum ili kritikis la troan ripetemon de la ludado. Ĝis marto 2003, ĉiuj versioj de Final Fantasy estis venditaj en pli ol du milionoj da ekzempleroj tutmonde. {{Ĝermo|videoludo}} 2in0dwjmc7kf29srcpdt37u0rjtcvdr 9440940 9440939 2026-07-29T01:01:58Z Culex14 227165 Ligilo al rolludo 9440940 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo | nomo=Final Fantasy | bildo=Final Fantasy I Original Artbox logo.png | priskribo de bildo= Originala emblemo de ''Final Fantasy'' | grandeco de bildo= | elpensinto= | kreinto=[[Square]] | publikigo= [[Square]] (por [[Nintendo Entertainment System]]) | serio=[[Final Fantasy]] | versio= | dato de versio= | lanĉo-dato=[[18-a de decembro]] [[1987]] en [[Japanio]] | platformo=[[Nintendo Entertainment System]] | platformo2= | platformo3= | licenco= | ĝenro=[[Ĝenroj de videoludo|Rola videoludo]] | temaro= | ludomaniero=Unuope | komponaĵoj= | medio= | lingvoj= | manipulilo= }} '''Final Fantasy''' estas [[rolludo|rola]] [[videoludo]] el [[1987]], disvolvita kaj eldonita de [[Square]] por la [[Nintendo Entertainment System]]. Ĝi estas la unua ludo en la serio [[Final Fantasy]], kreita de [[Hironobu Sakaguchi]]. La rakonto sekvas kvar junulojn konitajn kiel la Militistoj de Lumo. Ĉiu el ili portas unu el la kvar elementaj kristaloj de la mondo, kiujn la kvar elementaj bestaĉoj mallumigis. Kune, ili vojaĝas por venki tiujn malbonajn fortojn, relumigi la kristalojn, kaj savi la mondon. La ludo estis komerca sukcesego, ricevis ĝenerale pozitivajn recenzojn, kaj inspiris multajn sukcesajn daŭrigojn kaj aliajn ludojn en la serio Final Fantasy. Oni nun konsideras Final Fantasy unu el la plej influaj kaj sukcesaj rolludoj por la Nintendo Entertainment System, kaj gravan ludon por popularigi la ĝenron. Kritikistoj laŭdis precipe la grafikon, dum ili kritikis la troan ripetemon de la ludado. Ĝis marto 2003, ĉiuj versioj de Final Fantasy estis venditaj en pli ol du milionoj da ekzempleroj tutmonde. {{Ĝermo|videoludo}} 4ed8nw53sjppcodyfpfhldsztr9rwtv 9441039 9440940 2026-07-29T04:16:25Z Culex14 227165 Aldonis al informkesto 9441039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo | nomo=Final Fantasy | bildo=Final Fantasy I Original Artbox logo.png | priskribo de bildo= Originala emblemo de ''Final Fantasy'' | grandeco de bildo= | elpensinto= | kreinto=[[Square]] | publikigo= [[Square]] (por [[Nintendo Entertainment System]]) | serio=[[Final Fantasy]] | versio= | dato de versio= | lanĉo-dato=[[18-a de decembro]] [[1987]] en [[Japanio]] | platformo=[[Nintendo Entertainment System]] | platformo2= | platformo3= | licenco= | ĝenro=[[Ĝenroj de videoludo|Rola videoludo]] | temaro= | ludomaniero=Unuope | komponaĵoj= | medio= | lingvoj= | manipulilo= |eldoninto=[[Square]], [[Nintendo]]|disvolvisto=[[Square]]|direktoro=[[Hironobu Sakaguchi]]|produktoro=[[Masafumi Miyamoto]]|muziko=[[Nobuo Uematsu]]}} '''Final Fantasy''' estas [[rolludo|rola]] [[videoludo]] el [[1987]], disvolvita kaj eldonita de [[Square]] por la [[Nintendo Entertainment System]]. Ĝi estas la unua ludo en la serio [[Final Fantasy]], kreita de [[Hironobu Sakaguchi]]. La rakonto sekvas kvar junulojn konitajn kiel la Militistoj de Lumo. Ĉiu el ili portas unu el la kvar elementaj kristaloj de la mondo, kiujn la kvar elementaj bestaĉoj mallumigis. Kune, ili vojaĝas por venki tiujn malbonajn fortojn, relumigi la kristalojn, kaj savi la mondon. La ludo estis komerca sukcesego, ricevis ĝenerale pozitivajn recenzojn, kaj inspiris multajn sukcesajn daŭrigojn kaj aliajn ludojn en la serio Final Fantasy. Oni nun konsideras Final Fantasy unu el la plej influaj kaj sukcesaj rolludoj por la Nintendo Entertainment System, kaj gravan ludon por popularigi la ĝenron. Kritikistoj laŭdis precipe la grafikon, dum ili kritikis la troan ripetemon de la ludado. Ĝis marto 2003, ĉiuj versioj de Final Fantasy estis venditaj en pli ol du milionoj da ekzempleroj tutmonde. {{Ĝermo|videoludo}} s3imnn6p6zygiyb9e7su709ti6gb5ly Diskuto:Final Fantasy (videoludo) 1 950724 9440927 2026-07-28T22:45:35Z Culex14 227165 Kreis novan paĝon kun "{{Tradukitaĵo|en|Final Fantasy (video game)|versio=1365581243|enmetversio=9440925}}" 9440927 wikitext text/x-wiki {{Tradukitaĵo|en|Final Fantasy (video game)|versio=1365581243|enmetversio=9440925}} 4sg76zzlx8bbn27mt81vsg0ncgye4nb 9440931 9440927 2026-07-28T23:05:15Z Culex14 227165 Culex14 movis paĝon [[Diskuto:Final Fantasy I]] al [[Diskuto:Final Fantasy (videoludo)]]: Malĝusta titolo 9440927 wikitext text/x-wiki {{Tradukitaĵo|en|Final Fantasy (video game)|versio=1365581243|enmetversio=9440925}} 4sg76zzlx8bbn27mt81vsg0ncgye4nb Final Fantasy I 0 950725 9440930 2026-07-28T23:05:15Z Culex14 227165 Culex14 movis paĝon [[Final Fantasy I]] al [[Final Fantasy (videoludo)]]: Malĝusta titolo 9440930 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Final Fantasy (videoludo)]] 487xirmx2q5e4ui3bsu34gue5khz9c7 Diskuto:Final Fantasy I 1 950726 9440932 2026-07-28T23:05:15Z Culex14 227165 Culex14 movis paĝon [[Diskuto:Final Fantasy I]] al [[Diskuto:Final Fantasy (videoludo)]]: Malĝusta titolo 9440932 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Final Fantasy (videoludo)]] jp94uny95vulhats5e5qhwsihvkokaj Principo de kuniklo 0 950727 9440942 2026-07-29T02:01:59Z Filozofo 3592 Filozofo movis paĝon [[Principo de kuniklo]] al [[Principo de Dirichlet]] 9440942 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Principo de Dirichlet]] 92yx0x84xrp4zqn1j5yzn7xqohnijy9 Diskuto:Principo de kuniklo 1 950728 9440944 2026-07-29T02:01:59Z Filozofo 3592 Filozofo movis paĝon [[Diskuto:Principo de kuniklo]] al [[Diskuto:Principo de Dirichlet]] 9440944 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Principo de Dirichlet]] 163eci1sl2knwth7e0kr88n6znur85e Konformeco 0 950729 9440951 2026-07-29T02:37:22Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Konformismo]] 9440951 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Konformismo]] jowypwt7fcdo1ve2sigftpqkr49b7u4 Nekonformeco 0 950730 9440953 2026-07-29T02:38:00Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Nekonformismo]] 9440953 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nekonformismo]] kthexstct7buvlqo48we68zjukk2klb Diskuto:Entuziasmo 1 950731 9441001 2026-07-29T03:22:44Z Sj1mor 12103 /* entuziasto */ nova sekcio 9441001 wikitext text/x-wiki == entuziasto == Erara, konsideru entuziasm(em)ulo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 03:22, 29 jul. 2026 (UTC) 6ma9zv4h8ttxn5j0lv7vt00e7q5zfn4 Diskuto:Kapelo Sankta Marteno (Saalfeld) 1 950732 9441034 2026-07-29T04:14:51Z Sj1mor 12103 /* Vandu */ nova sekcio 9441034 wikitext text/x-wiki == Vandu == ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:14, 29 jul. 2026 (UTC) bszxrp8jxydhqc1kwbh8evgdt4b9mpk 9441037 9441034 2026-07-29T04:16:02Z Sj1mor 12103 /* Vandu */ Respondo 9441037 wikitext text/x-wiki == Vandu == ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:14, 29 jul. 2026 (UTC) :Vand! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:16, 29 jul. 2026 (UTC) gdzqqyn8xri07hhe7x27bdwkadqesim Ferenc Kaló 0 950733 9441050 2026-07-29T05:07:30Z Crosstor 3176 altlerneja instruisto 9441050 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Francisko|Ferenc]] Kaló,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kaló Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM36210;jsessionid=306E877A39320D3A5838CF148C926494 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=786656&date=2026-07-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1942|11|16}} en [[Novaj]], li mortis {{mortotago|2023|7|12}}. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Eger]], poste li akiris pedagogian diplomon en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato Lajos Kossuth]] en [[1967]]. Post la diplomo li instruis jaron en [[Füzesabony]], poste en Eger 5 jarojn, krome ekde 1970 ankaŭ en [[Universitato Károly Eszterházy|Pedagogia Altlernejo Ho Chi Minh]]. En la altlernejo (baldaŭ jam universitato) li estis levita [[docento]] (1987), katedrestro (1993), [[profesoro]] (2001), vic[[rektoro]] (2002). Intertempe li doktoriĝis en 1980 kaj akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en 1995 en Debrecen. Li edziĝis en 1965, lia edzino naskis gefilojn en 1968 kaj 1970, li pensiuliĝis en 2007. Li ricevis [[premio]]jn inter 1979-2012. == Elektitaj kontribuoj == * ''Orosz nyelvi jegyzet'' (studenta lernolibro, kunaŭtoro, 1980) * ''A Kolokol és az orosz jobbágyfelszabadítás'' (1992) * ''A. I. Herzen és az 1848-as francia forradalom'' (1997) * ''A nyugatos tábortól az orosz szocializmusig'' (2001) * ''A dekabrista felkelés utáni korhangulathoz'' (2006) == Fontoj == * [https://uni-eszterhazy.hu/egyetem/elhunyt-dr-kalo-ferenc biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20080531150309/http://tortenelem.ektf.hu/tanszekek/kaloferenc/szemelyesadatok.htm biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kalo Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} adbp4egf1dkzfhwhcwkzy8ywiiipww0 Dolní Lhota (Blansko) 0 950734 9441091 2026-07-29T08:17:42Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dolní Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dolní Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dolni Lhota (Blansko) 3.JPG | dosiero_priskribo = Kapelo en Dolní Lh..." 9441091 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dolní Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dolní Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dolni Lhota (Blansko) 3.JPG | dosiero_priskribo = Kapelo en Dolní Lhota <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 203 | konstruaĵo_noto = 2009 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Dolní Lhota | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 280 | lat_d = 49 | lat_m = 23 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 37 | long_s = 56 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.71 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dolní Lhota <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1554 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Dolní Lhota (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Dolní Lhota''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas proksimume 2,5&nbsp;km nordokcidente de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). '''Dolní Lhota''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,71&nbsp;km². ==Historio== Dolní Lhota estas unuafoje indikata en la jaro [[1554]] kiel Záříční Lhota. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo * Lernejo * Monumento * Naskodomo de Jaroslav Štěrbáček kun memortabulo ==Naskiĝintoj== * [[Jaroslav Štěrbáček]] (1913–1940), ĉasaviadisto de ĉeĥoslovaka skvadrono en Anglio ==Pluaj fotoj== <gallery> Dolni Lhota (Blansko) 1.JPG|Dolní Lhota Dolni Lhota (Blansko) 2.JPG|Dolní Lhota </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] 6kdjxblmik0f9gdy6w7efc9a9xfq8it 9441092 9441091 2026-07-29T08:19:31Z Petr Tomasovsky 678 9441092 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dolní Lhota}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dolní Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dolní Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dolni Lhota (Blansko) 3.JPG | dosiero_priskribo = Kapelo en Dolní Lhota <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 203 | konstruaĵo_noto = 2009 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Dolní Lhota | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 280 | lat_d = 49 | lat_m = 23 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 37 | long_s = 56 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.71 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dolní Lhota <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1554 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Dolní Lhota (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Dolní Lhota''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas proksimume 2,5&nbsp;km nordokcidente de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). '''Dolní Lhota''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,71&nbsp;km². ==Historio== Dolní Lhota estas unuafoje indikata en la jaro [[1554]] kiel Záříční Lhota. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo * Lernejo * Monumento * Naskodomo de Jaroslav Štěrbáček kun memortabulo ==Naskiĝintoj== * [[Jaroslav Štěrbáček]] (1913–1940), ĉasaviadisto de ĉeĥoslovaka skvadrono en Anglio ==Pluaj fotoj== <gallery> Dolni Lhota (Blansko) 1.JPG|Dolní Lhota Dolni Lhota (Blansko) 2.JPG|Dolní Lhota </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] 4254z5tg4kl4de7z5cgdlo6ssdukvty 9441100 9441092 2026-07-29T08:40:28Z Petr Tomasovsky 678 9441100 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dolní Lhota}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dolní Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dolní Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dolni Lhota (Blansko) 3.JPG | dosiero_priskribo = Kapelo en Dolní Lhota <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 196 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Dolní Lhota | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 280 | lat_d = 49 | lat_m = 23 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 37 | long_s = 56 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.71 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dolní Lhota <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1554 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Dolní Lhota (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Dolní Lhota''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas proksimume 2,5&nbsp;km nordokcidente de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). '''Dolní Lhota''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,71&nbsp;km². ==Historio== Dolní Lhota estas unuafoje indikata en la jaro [[1554]] kiel Záříční Lhota. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo * Lernejo * Monumento * Naskodomo de Jaroslav Štěrbáček kun memortabulo ==Naskiĝintoj== * [[Jaroslav Štěrbáček]] (1913–1940), ĉasaviadisto de ĉeĥoslovaka skvadrono en Anglio ==Pluaj fotoj== <gallery> Dolni Lhota (Blansko) 1.JPG|Dolní Lhota Dolni Lhota (Blansko) 2.JPG|Dolní Lhota </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] t4fhbqhnqynm22ba71fxdlyntedikg6 Ernő Kammerer 0 950735 9441093 2026-07-29T08:23:50Z Crosstor 3176 politikisto 9441093 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Ernesto|Ernő]] Kammerer''' [ernO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kammerer Ernő''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], [[parlamentano]], muzeestro. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM59725/14f4025f-2745-4352-92e0-47ca1e86f5e1/solr/0/24/0/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=713277&date=2026-07-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1856|11|7}} en [[Kánya]] (laŭ alia informo en ekstera parto de nuna [[Iregszemcse]]), li mortis {{mortotago|1920|8|3}} en [[Koppányszántó]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris juran diplomon en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]]. Inter 1884–1886 li estis oficisto en ministerio, poste hejme li transprenis zorgadon de la familia bieno. Tiutempe li studis historion kaj artojn, krome politikadis. Li estis parlamenta [[deputito]] inter 1887-1991 kaj 1910-1918. Ekde 1896 li estris konstruadon de la [[Belarta Muzeo (Budapeŝto)]], inter 1901-1914 li estis ties muzeestro. Li edziĝis en 1887 kaj ricevis 2 [[premio]]jn. == Elektitaj kontribuoj == * ''Magyarországi török kincstári defterek I-II.'' (1886/1890) * ''Adat a végek viszonya történetéhez.'' (1893) * ''A festészet fejlődéséről Magyarországban.'' (1898) * ''A Pécz nemzetség Apponyi ágának az Apponyi grófok családi levéltárában őrizett levelei I.'' (1906) == Fontoj == * [https://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=KAMMERER%20Ern%C5%91 biografio hungare kun foto] * [https://mtda.hu/ADATBANK/MAGYAR%20POLITIKAI%20LEXIKON/MPL_1_K.pdf Politika Leksikono (legebla en la 211-a paĝo)] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/k-8D2C5/kammerer-erno-8D8E4/ biografio hungare] * [https://bibliografia.szepmuveszeti.hu/honlap_muveszettorteneszek/Kammerer_Erno.pdf biografio hungare] * [https://intezet.nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/koppanyszanto/romai-katolikus-temeto-mauzoleum/kammerer-erno-nemes biografio hungare] * [https://library.hungaricana.hu/hu/view/OGYK_Almanach_1910-1918_1/?pg=324&layout=s parlamentaj datenoj legeblaj en la 314-a paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kammerer Erno}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} geu5gv9hpqeru8puvo0444soc3afa6n Horní Lhota (Blansko) 0 950736 9441098 2026-07-29T08:37:40Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Horní Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Horní Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Blansko, Horni Lhota.JPG | dosiero_priskribo = Horní Lhota <!-- ***..." 9441098 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Horní Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Horní Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Blansko, Horni Lhota.JPG | dosiero_priskribo = Horní Lhota <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Svitava | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 144 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 300 | lat_d = 49 | lat_m = 23 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 38 | long_s = 54 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.71 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Horní Lhota u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1554 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Horní Lhota (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Horní Lhota''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas sur maldekstra bordo de rivero [[Svitava]] norde de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Horní Lhota situas en katastra teritorio '''Horní Lhota u Blanska''' kun areo 4,71&nbsp;km². ==Historio== Horní Lhota estas unuafoje indikata en la jaro [[1554]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo * Monumento al falintoj ==Pluaj fotoj== <gallery> Famélie - Horni Lhota.JPG|Horní Lhota Blansko, Horni Lhota, kaplicka.jpg|Kapelo en Horní Lhota </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] o7lih49nuwd3aceqxx3c4kddvxgofv9 9441099 9441098 2026-07-29T08:39:26Z Petr Tomasovsky 678 9441099 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Horní Lhota}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Horní Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Horní Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Blansko, Horni Lhota.JPG | dosiero_priskribo = Horní Lhota <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Svitava | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 144 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 300 | lat_d = 49 | lat_m = 23 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 38 | long_s = 54 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.71 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Horní Lhota u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1554 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Horní Lhota (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Horní Lhota''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas sur maldekstra bordo de rivero [[Svitava]] norde de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Horní Lhota situas en katastra teritorio '''Horní Lhota u Blanska''' kun areo 4,71&nbsp;km². ==Historio== Horní Lhota estas unuafoje indikata en la jaro [[1554]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo * Monumento al falintoj ==Pluaj fotoj== <gallery> Famélie - Horni Lhota.JPG|Horní Lhota Blansko, Horni Lhota, kaplicka.jpg|Kapelo en Horní Lhota </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] m27dr97oi6rf8r7u1in2h8ktop5zy96 G.W. Pabst 0 950737 9441104 2026-07-29T08:58:38Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Georg Wilhelm Pabst]] 9441104 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Georg Wilhelm Pabst]] ruz03a1wu55q4sr2cah5hncjyc0c6jf Anna Höglund 0 950738 9441105 2026-07-29T09:01:49Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1273963614|Anna Höglund]]" 9441105 wikitext text/x-wiki '''Anna Höglund''' (naskita la 14-an de majo 1958) estas sveda verkistino kaj ilustristo, konsiderata unu el la plej bonaj ilustristoj de Svedio.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8sVNAAAAYAAJ&q=Anna+H%C3%B6glund+1958+may&dq=Anna+H%C3%B6glund+1958+may|title=Bienále Ilustrácií Bratislava, Československo, '79 '81|first=Anna|last=Horváthová|year=1983}}</ref><ref name="alma2">{{cite web|url=http://www.alma.se/en/Jury/Anna-Hoglund/|title=Anna Höglund|work=Jury|publisher=Astrid Lindgren Memorial Award|access-date=2018-07-27|archive-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216050441/http://www.alma.se/en/Jury/Anna-Hoglund/|url-status=dead}}</ref> == Elektitaj verkoj == * ''Kan du vissla Johanna?'' (en la angla Can You Whistle, Johanna? de Gecko Press ) <ref>{{Cite web|title=Can You Whistle, Johanna? {{!}} Gecko Press|url=https://geckopress.com/bookshop/can-you-whistle-johanna-2/|access-date=2021-07-25|website=geckopress.com|language=en-US}}</ref> teksto de [[Ulf Stark]] (1992) * ''Resor jag aldrig har gjort'' ("Vojaĝoj kiujn mi neniam faris") (1992) * ''Mina kaj Kåge'' (1995) * ''Min syster är en ängel'' ("Mia fratino estas Anĝelo") teksto de Ulf Stark (1996) * ''Om detta talar man endast med kaniner'' ("Ĉi tio estas io, pri kio oni parolas nur kun kunikloj") (2013) * ''Förvandlingen'' (en la angla La Ŝtona Giganto <ref>{{Cite web|title=The Stone Giant {{!}} Picture Books {{!}} Gecko Press|url=https://geckopress.com/bookshop/the-stone-giant/|access-date=2021-07-25|website=geckopress.com|language=en-US}}</ref> de Gecko Press ) (2018) * {{IMDb nomo|id=0405870}} [[Kategorio:Svedaj verkistoj]] [[Kategorio:Svedaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] r847pv2jwybqr3w1iqekn7p7n8pquh7 9441106 9441105 2026-07-29T09:02:47Z Sj1mor 12103 9441106 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Anna HÖGLUND''' (naskita la 14-an de majo 1958) estas sveda verkistino kaj ilustristo, konsiderata unu el la plej bonaj ilustristoj de Svedio.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8sVNAAAAYAAJ&q=Anna+H%C3%B6glund+1958+may&dq=Anna+H%C3%B6glund+1958+may|title=Bienále Ilustrácií Bratislava, Československo, '79 '81|first=Anna|last=Horváthová|year=1983}}</ref><ref name="alma2">{{cite web|url=http://www.alma.se/en/Jury/Anna-Hoglund/|title=Anna Höglund|work=Jury|publisher=Astrid Lindgren Memorial Award|access-date=2018-07-27|archive-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216050441/http://www.alma.se/en/Jury/Anna-Hoglund/|url-status=dead}}</ref> == Elektitaj verkoj == * ''Kan du vissla Johanna?'' (en la angla Can You Whistle, Johanna? de Gecko Press ) <ref>{{Cite web|title=Can You Whistle, Johanna? {{!}} Gecko Press|url=https://geckopress.com/bookshop/can-you-whistle-johanna-2/|access-date=2021-07-25|website=geckopress.com|language=en-US}}</ref> teksto de [[Ulf Stark]] (1992) * ''Resor jag aldrig har gjort'' ("Vojaĝoj kiujn mi neniam faris") (1992) * ''Mina kaj Kåge'' (1995) * ''Min syster är en ängel'' ("Mia fratino estas Anĝelo") teksto de Ulf Stark (1996) * ''Om detta talar man endast med kaniner'' ("Ĉi tio estas io, pri kio oni parolas nur kun kunikloj") (2013) * ''Förvandlingen'' (en la angla La Ŝtona Giganto <ref>{{Cite web|title=The Stone Giant {{!}} Picture Books {{!}} Gecko Press|url=https://geckopress.com/bookshop/the-stone-giant/|access-date=2021-07-25|website=geckopress.com|language=en-US}}</ref> de Gecko Press ) (2018) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0405870}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Höglund, Anna}} [[Kategorio:Svedaj verkistoj]] [[Kategorio:Svedaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] dziqnp50prdsmzi6qudxll966q73tkc Češkovice 0 950739 9441114 2026-07-29T09:23:46Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Češkovice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = domaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Češkovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ceskovice 01.jpg | dosiero_priskribo = Hotelo Panorama en Češkovice <!..." 9441114 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Češkovice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = domaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Češkovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ceskovice 01.jpg | dosiero_priskribo = Hotelo Panorama en Češkovice <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 148 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Češkovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 22 | lat_s = 40 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 40 | long_s = 32 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 8.84 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Těchov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Češkovice | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Češkovice''' estas domaro en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Češkovice situas en katastra teritorio '''[[Těchov]]''' kun areo 8,84&nbsp;km². ==Historio== En la unua triono de la 19-a jarcento ĉi tie troviĝis korto Češkovický dvůr, kiu estis eĉ post la 2-a mondmilito ununura konstruaĵo de la nuna domaro. Češkovice fariĝis parto de urbo la 6-an de decembro 2011. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Ceskovice 03.jpg|Fiŝlago en Češkovice Ceskovice 04.jpg|Češkovice Ceskovice 05.jpg|Češkovice </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Domaroj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] mrj686b4317zfmi4oemac402d271o6c Kategorio:Domaroj en distrikto Blansko 14 950740 9441115 2026-07-29T09:26:44Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Domaroj en Ĉeĥio|Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en distrikto Blansko]]" 9441115 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Domaroj en Ĉeĥio|Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en distrikto Blansko]] gjxkeex8nybdd8734bxaf4uhgthimze Obůrka 0 950741 9441119 2026-07-29T09:50:42Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Obůrka | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Obůrka | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Obůrka2013kaplička3.jpg | dosiero_priskribo = Kapeleto en Obůrka <!-- *** Si..." 9441119 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Obůrka | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Obůrka | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Obůrka2013kaplička3.jpg | dosiero_priskribo = Kapeleto en Obůrka <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Obůrka, znak.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 79 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Obůrka | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 511 | lat_d = 49 | lat_m = 22 | lat_s = 37 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 41 | long_s = 29 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 8.84 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Těchov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1830 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Obůrka | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Obůrka''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi situas proksimume 3 km oriente de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Obůrka situas en katastra teritorio '''[[Těchov]]''' kun areo 8,84&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1830]]. Obůrka estiĝis al la 31-a de julio 1976 kiel parto de urbo Blansko en distrikto Blansko. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Obůrka2013b.jpg|Obůrka Obůrka2013c.jpg|Obůrka </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] h7zsgw7mb947ws8ynilr8hj7doe74oc Cy Twombly 0 950742 9441125 2026-07-29T10:15:05Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365976590|Cy Twombly]]" 9441125 wikitext text/x-wiki '''Edwin Parker''' " '''Cy''' " '''TWOMBLY Jr.''' ({{IPAc-en|ˈ|s|aɪ|_|ˈ|t|w|ɒ|m|b|l|i}} (naskiĝis la 25-an de aprilo 1928{{Streketo}}mortis la 5-an de julio 2011) <ref>The Sunday Times Magazine, The Sunday Times, December 18, 2011, page 64</ref> estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Skulptarto|skulptisto]] kaj [[fotisto]]. Twombly influis artistojn kiel [[Anselm Kiefer]], [[Francesco Clemente]], [[Julian Schnabel]], kaj [[Jean-Michel Basquiat]]. Liaj plej konataj verkoj estas tipe grandskalaj, libere skribaĉitaj, [[Kaligrafio|kaligrafiaj]] kaj [[Grafitio|grafiti-similaj]] verkoj sur solidaj kampoj de plejparte grizaj, sunbrunaj aŭ krudblankaj koloroj. Liaj pli postaj pentraĵoj kaj verkoj sur papero ŝanĝiĝis al "romantika simbolismo", kaj iliaj titoloj povas esti interpretitaj vide per formoj kaj vortoj. Twombly ofte citis poetojn kiel [[Stéphane Mallarmé]], [[Rainer Maria Rilke]], kaj [[John Keats]], same kiel klasikajn mitojn kaj alegoriojn, en siaj verkoj. Ekzemploj de tio estas lia ''Apolono kaj La Artisto'' kaj serio de ok desegnaĵoj konsistantaj nur el surskriboj de la vorto "Vergilio". La verkoj de Twombly troviĝas en la permanentaj kolektoj de modernartaj muzeoj tutmonde, inkluzive de la Menil Collection en Houston, la [[Tate Modern]] en Londono, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|la Museum of Modern Art]] de Novjorko kaj la Museum Brandhorst de Munkeno. Li ricevis mendon por plafono ĉe la [[Luvro|Muzeo de la Luvro]] en Parizo. <ref>{{Cite web|url=https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|title=The Cieling [sic] by Cy Twombly at Musée du Louvre|website=HYPEBEAST|date=March 25, 2010|access-date=March 1, 2019|archive-date=March 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301135951/https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|url-status=live}}</ref> En retrospektiva ekspozicio de 1994, la kuratoro Kirk Varnedoe priskribis la verkojn de Twombly kiel "influan inter artistoj, ĝenan por multaj kritikistoj kaj brutale malfacilan ne nur por larĝa publiko, sed ankaŭ por sofistikaj komencantoj de postmilita arto." <ref name="Varnedoe quoted in Kennedy2">{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|title=Cy Twombly, Idiosyncratic Painter, Dies at 83|work=The New York Times|date=July 5, 2011|access-date=July 6, 2011|author=Kennedy, Randy|archive-date=July 8, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708075832/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|url-status=live}}</ref> Skribante en ''Artforum'', Travis Jeppesen iris pluen, deklarante Twombly kiel "la plej granda usona pentristo de la dudeka jarcento, kaj la plej granda pentristo post [[Pablo Picasso|Picasso]], punkto." <ref>Travis Jeppesen (2015) [https://www.artforum.com/events/cy-twombly-8-211987/ Cy Twombly] July 12, 2024 at ''Artforum''</ref> * [https://www.wikiart.org/en/cy-twombly 125 bildoj de lia arto], ĉe Wikiart * [https://sites.google.com/site/cytwomblyproject/ Panoramo: La Mondo de Cy Twombly.] ampleksa reta kolekto de novaĵoj, libroj, templinio, ligiloj, biografio, bildoj kaj pli. * [http://032c.com/2011/from-vogue-to-nest-032c-activates-the-secret-history-of-cy-twombly-by-horst-p-horst/ De VOGUE al NEST: 032c aktivigas la sekretan historion de CY TWOMBLY de HORST P. HORST] en 032, Numero 19, Somero 2010. * [https://web.archive.org/web/20090207055142/http://www.gagosian.com/artists/cy-twombly/exhibitions/ Gagosian Galerio: Cy Twombly] * [https://web.archive.org/web/20090207123333/http://menil.org/collection/CyTwomblyInDepth.php La Menil Kolekto: Cy Twombly] * [[Roland Barthes]], ''Cy Twombly: Verkoj sur Papero'' kaj ''La Saĝeco de Arto'' en [https://books.google.com/books?id=SBALMTJ4224C&pg=PA149&source=gbs_toc_r&cad=0_0#PPA158,M1 ''La Respondeco de Formoj,''] Universitato de Kalifornio, 1991. * {{YouTube|30c9A57YXFs|John Squire speaking about four paintings by Cy Twombly at Tate Modern (video)}} * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://www.disturbis.esteticauab.org/DisturbisII/Gras.html Twomblyan Spirit: poeticlingvo] " Revuo Disturbis nº 8 2010.{{ISSN serĉo|1887-2786}}[[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1887-2786 1887-2786] . * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://roderic.uv.es/handle/10550/59429 Cy Twombly y el Mediterráneo. Pervivencia del mundo clásico] " Ars Longa, Cuadernos de Arte, nº25, 2016, p.&nbsp;369–382. * Olivier Berggruen kaj Mary Jacobus, " [https://gagosian.com/quarterly/2015/12/11/cy-twombly-olivier-berggruen-mary-jacobus/ Cy Twombly] " ''Gagosian Quarterly'' (decembro 2015) [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj desegnistoj]] f19qns4xs15dpl35c6vwdleeexxw5dc 9441126 9441125 2026-07-29T10:17:05Z Sj1mor 12103 9441126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Edwin Parker''' " '''Cy''' " '''TWOMBLY Jr.''' {{IPAc-en|ˈ|s|aɪ|_|ˈ|t|w|ɒ|m|b|l|i}} (naskiĝis la 25-an de aprilo 1928 {{Streketo}} mortis la 5-an de julio 2011) <ref>The Sunday Times Magazine, The Sunday Times, December 18, 2011, page 64</ref> estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Skulptarto|skulptisto]] kaj [[fotisto]]. Twombly influis artistojn kiel [[Anselm Kiefer]], [[Francesco Clemente]], [[Julian Schnabel]], kaj [[Jean-Michel Basquiat]]. Liaj plej konataj verkoj estas tipe grandskalaj, libere skribaĉitaj, [[Kaligrafio|kaligrafiaj]] kaj [[Grafitio|grafiti-similaj]] verkoj sur solidaj kampoj de plejparte grizaj, sunbrunaj aŭ krudblankaj koloroj. Liaj pli postaj pentraĵoj kaj verkoj sur papero ŝanĝiĝis al "romantika simbolismo", kaj iliaj titoloj povas esti interpretitaj vide per formoj kaj vortoj. Twombly ofte citis poetojn kiel [[Stéphane Mallarmé]], [[Rainer Maria Rilke]], kaj [[John Keats]], same kiel klasikajn mitojn kaj alegoriojn, en siaj verkoj. Ekzemploj de tio estas lia ''Apolono kaj La Artisto'' kaj serio de ok desegnaĵoj konsistantaj nur el surskriboj de la vorto "Vergilio". La verkoj de Twombly troviĝas en la permanentaj kolektoj de modernartaj muzeoj tutmonde, inkluzive de la Menil Collection en Houston, la [[Tate Modern]] en Londono, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|la Museum of Modern Art]] de Novjorko kaj la Museum Brandhorst de Munkeno. Li ricevis mendon por plafono ĉe la [[Luvro|Muzeo de la Luvro]] en Parizo. <ref>{{Cite web|url=https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|title=The Cieling [sic] by Cy Twombly at Musée du Louvre|website=HYPEBEAST|date=March 25, 2010|access-date=March 1, 2019|archive-date=March 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301135951/https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|url-status=live}}</ref> En retrospektiva ekspozicio de 1994, la kuratoro Kirk Varnedoe priskribis la verkojn de Twombly kiel "influan inter artistoj, ĝenan por multaj kritikistoj kaj brutale malfacilan ne nur por larĝa publiko, sed ankaŭ por sofistikaj komencantoj de postmilita arto." <ref name="Varnedoe quoted in Kennedy2">{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|title=Cy Twombly, Idiosyncratic Painter, Dies at 83|work=The New York Times|date=July 5, 2011|access-date=July 6, 2011|author=Kennedy, Randy|archive-date=July 8, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708075832/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|url-status=live}}</ref> Skribante en ''Artforum'', Travis Jeppesen iris pluen, deklarante Twombly kiel "la plej granda usona pentristo de la dudeka jarcento, kaj la plej granda pentristo post [[Pablo Picasso|Picasso]], punkto." <ref>Travis Jeppesen (2015) [https://www.artforum.com/events/cy-twombly-8-211987/ Cy Twombly] July 12, 2024 at ''Artforum''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} *[https://www.wikiart.org/en/cy-twombly 125 bildoj de lia arto], ĉe Wikiart * [https://sites.google.com/site/cytwomblyproject/ Panoramo: La Mondo de Cy Twombly.] ampleksa reta kolekto de novaĵoj, libroj, templinio, ligiloj, biografio, bildoj kaj pli. * [http://032c.com/2011/from-vogue-to-nest-032c-activates-the-secret-history-of-cy-twombly-by-horst-p-horst/ De VOGUE al NEST: 032c aktivigas la sekretan historion de CY TWOMBLY de HORST P. HORST] en 032, Numero 19, Somero 2010. * [https://web.archive.org/web/20090207055142/http://www.gagosian.com/artists/cy-twombly/exhibitions/ Gagosian Galerio: Cy Twombly] * [https://web.archive.org/web/20090207123333/http://menil.org/collection/CyTwomblyInDepth.php La Menil Kolekto: Cy Twombly] * [[Roland Barthes]], ''Cy Twombly: Verkoj sur Papero'' kaj ''La Saĝeco de Arto'' en [https://books.google.com/books?id=SBALMTJ4224C&pg=PA149&source=gbs_toc_r&cad=0_0#PPA158,M1 ''La Respondeco de Formoj,''] Universitato de Kalifornio, 1991. * {{YouTube|30c9A57YXFs|John Squire speaking about four paintings by Cy Twombly at Tate Modern (video)}} * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://www.disturbis.esteticauab.org/DisturbisII/Gras.html Twomblyan Spirit: poeticlingvo] " Revuo Disturbis nº 8 2010.{{ISSN serĉo|1887-2786}}[[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1887-2786 1887-2786] . * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://roderic.uv.es/handle/10550/59429 Cy Twombly y el Mediterráneo. Pervivencia del mundo clásico] " Ars Longa, Cuadernos de Arte, nº25, 2016, p.&nbsp;369–382. * Olivier Berggruen kaj Mary Jacobus, " [https://gagosian.com/quarterly/2015/12/11/cy-twombly-olivier-berggruen-mary-jacobus/ Cy Twombly] " ''Gagosian Quarterly'' (decembro 2015) {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Twombly, Cy}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj desegnistoj]] 78s6x1c4c019imps5nvoud079fj9huu 9441127 9441126 2026-07-29T10:17:26Z Sj1mor 12103 9441127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Edwin Parker''' " '''Cy''' " '''TWOMBLY Jr.''' {{IPA|ˈ|s|aɪ|_|ˈ|t|w|ɒ|m|b|l|i}} (naskiĝis la 25-an de aprilo 1928 {{Streketo}} mortis la 5-an de julio 2011) <ref>The Sunday Times Magazine, The Sunday Times, December 18, 2011, page 64</ref> estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Skulptarto|skulptisto]] kaj [[fotisto]]. Twombly influis artistojn kiel [[Anselm Kiefer]], [[Francesco Clemente]], [[Julian Schnabel]], kaj [[Jean-Michel Basquiat]]. Liaj plej konataj verkoj estas tipe grandskalaj, libere skribaĉitaj, [[Kaligrafio|kaligrafiaj]] kaj [[Grafitio|grafiti-similaj]] verkoj sur solidaj kampoj de plejparte grizaj, sunbrunaj aŭ krudblankaj koloroj. Liaj pli postaj pentraĵoj kaj verkoj sur papero ŝanĝiĝis al "romantika simbolismo", kaj iliaj titoloj povas esti interpretitaj vide per formoj kaj vortoj. Twombly ofte citis poetojn kiel [[Stéphane Mallarmé]], [[Rainer Maria Rilke]], kaj [[John Keats]], same kiel klasikajn mitojn kaj alegoriojn, en siaj verkoj. Ekzemploj de tio estas lia ''Apolono kaj La Artisto'' kaj serio de ok desegnaĵoj konsistantaj nur el surskriboj de la vorto "Vergilio". La verkoj de Twombly troviĝas en la permanentaj kolektoj de modernartaj muzeoj tutmonde, inkluzive de la Menil Collection en Houston, la [[Tate Modern]] en Londono, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|la Museum of Modern Art]] de Novjorko kaj la Museum Brandhorst de Munkeno. Li ricevis mendon por plafono ĉe la [[Luvro|Muzeo de la Luvro]] en Parizo. <ref>{{Cite web|url=https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|title=The Cieling [sic] by Cy Twombly at Musée du Louvre|website=HYPEBEAST|date=March 25, 2010|access-date=March 1, 2019|archive-date=March 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301135951/https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|url-status=live}}</ref> En retrospektiva ekspozicio de 1994, la kuratoro Kirk Varnedoe priskribis la verkojn de Twombly kiel "influan inter artistoj, ĝenan por multaj kritikistoj kaj brutale malfacilan ne nur por larĝa publiko, sed ankaŭ por sofistikaj komencantoj de postmilita arto." <ref name="Varnedoe quoted in Kennedy2">{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|title=Cy Twombly, Idiosyncratic Painter, Dies at 83|work=The New York Times|date=July 5, 2011|access-date=July 6, 2011|author=Kennedy, Randy|archive-date=July 8, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708075832/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|url-status=live}}</ref> Skribante en ''Artforum'', Travis Jeppesen iris pluen, deklarante Twombly kiel "la plej granda usona pentristo de la dudeka jarcento, kaj la plej granda pentristo post [[Pablo Picasso|Picasso]], punkto." <ref>Travis Jeppesen (2015) [https://www.artforum.com/events/cy-twombly-8-211987/ Cy Twombly] July 12, 2024 at ''Artforum''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} *[https://www.wikiart.org/en/cy-twombly 125 bildoj de lia arto], ĉe Wikiart * [https://sites.google.com/site/cytwomblyproject/ Panoramo: La Mondo de Cy Twombly.] ampleksa reta kolekto de novaĵoj, libroj, templinio, ligiloj, biografio, bildoj kaj pli. * [http://032c.com/2011/from-vogue-to-nest-032c-activates-the-secret-history-of-cy-twombly-by-horst-p-horst/ De VOGUE al NEST: 032c aktivigas la sekretan historion de CY TWOMBLY de HORST P. HORST] en 032, Numero 19, Somero 2010. * [https://web.archive.org/web/20090207055142/http://www.gagosian.com/artists/cy-twombly/exhibitions/ Gagosian Galerio: Cy Twombly] * [https://web.archive.org/web/20090207123333/http://menil.org/collection/CyTwomblyInDepth.php La Menil Kolekto: Cy Twombly] * [[Roland Barthes]], ''Cy Twombly: Verkoj sur Papero'' kaj ''La Saĝeco de Arto'' en [https://books.google.com/books?id=SBALMTJ4224C&pg=PA149&source=gbs_toc_r&cad=0_0#PPA158,M1 ''La Respondeco de Formoj,''] Universitato de Kalifornio, 1991. * {{YouTube|30c9A57YXFs|John Squire speaking about four paintings by Cy Twombly at Tate Modern (video)}} * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://www.disturbis.esteticauab.org/DisturbisII/Gras.html Twomblyan Spirit: poeticlingvo] " Revuo Disturbis nº 8 2010.{{ISSN serĉo|1887-2786}}[[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1887-2786 1887-2786] . * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://roderic.uv.es/handle/10550/59429 Cy Twombly y el Mediterráneo. Pervivencia del mundo clásico] " Ars Longa, Cuadernos de Arte, nº25, 2016, p.&nbsp;369–382. * Olivier Berggruen kaj Mary Jacobus, " [https://gagosian.com/quarterly/2015/12/11/cy-twombly-olivier-berggruen-mary-jacobus/ Cy Twombly] " ''Gagosian Quarterly'' (decembro 2015) {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Twombly, Cy}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj desegnistoj]] hpcl15szoec910ink94f1ueo3gosxgd 9441129 9441127 2026-07-29T10:17:48Z Sj1mor 12103 9441129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Edwin Parker''' " '''Cy''' " '''TWOMBLY Jr.''' {{IPA|ˈsaɪ ˈtwɒmbli}} (naskiĝis la 25-an de aprilo 1928 {{Streketo}} mortis la 5-an de julio 2011) <ref>The Sunday Times Magazine, The Sunday Times, December 18, 2011, page 64</ref> estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Skulptarto|skulptisto]] kaj [[fotisto]]. Twombly influis artistojn kiel [[Anselm Kiefer]], [[Francesco Clemente]], [[Julian Schnabel]], kaj [[Jean-Michel Basquiat]]. Liaj plej konataj verkoj estas tipe grandskalaj, libere skribaĉitaj, [[Kaligrafio|kaligrafiaj]] kaj [[Grafitio|grafiti-similaj]] verkoj sur solidaj kampoj de plejparte grizaj, sunbrunaj aŭ krudblankaj koloroj. Liaj pli postaj pentraĵoj kaj verkoj sur papero ŝanĝiĝis al "romantika simbolismo", kaj iliaj titoloj povas esti interpretitaj vide per formoj kaj vortoj. Twombly ofte citis poetojn kiel [[Stéphane Mallarmé]], [[Rainer Maria Rilke]], kaj [[John Keats]], same kiel klasikajn mitojn kaj alegoriojn, en siaj verkoj. Ekzemploj de tio estas lia ''Apolono kaj La Artisto'' kaj serio de ok desegnaĵoj konsistantaj nur el surskriboj de la vorto "Vergilio". La verkoj de Twombly troviĝas en la permanentaj kolektoj de modernartaj muzeoj tutmonde, inkluzive de la Menil Collection en Houston, la [[Tate Modern]] en Londono, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|la Museum of Modern Art]] de Novjorko kaj la Museum Brandhorst de Munkeno. Li ricevis mendon por plafono ĉe la [[Luvro|Muzeo de la Luvro]] en Parizo. <ref>{{Cite web|url=https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|title=The Cieling [sic] by Cy Twombly at Musée du Louvre|website=HYPEBEAST|date=March 25, 2010|access-date=March 1, 2019|archive-date=March 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301135951/https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|url-status=live}}</ref> En retrospektiva ekspozicio de 1994, la kuratoro Kirk Varnedoe priskribis la verkojn de Twombly kiel "influan inter artistoj, ĝenan por multaj kritikistoj kaj brutale malfacilan ne nur por larĝa publiko, sed ankaŭ por sofistikaj komencantoj de postmilita arto." <ref name="Varnedoe quoted in Kennedy2">{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|title=Cy Twombly, Idiosyncratic Painter, Dies at 83|work=The New York Times|date=July 5, 2011|access-date=July 6, 2011|author=Kennedy, Randy|archive-date=July 8, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708075832/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|url-status=live}}</ref> Skribante en ''Artforum'', Travis Jeppesen iris pluen, deklarante Twombly kiel "la plej granda usona pentristo de la dudeka jarcento, kaj la plej granda pentristo post [[Pablo Picasso|Picasso]], punkto." <ref>Travis Jeppesen (2015) [https://www.artforum.com/events/cy-twombly-8-211987/ Cy Twombly] July 12, 2024 at ''Artforum''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} *[https://www.wikiart.org/en/cy-twombly 125 bildoj de lia arto], ĉe Wikiart * [https://sites.google.com/site/cytwomblyproject/ Panoramo: La Mondo de Cy Twombly.] ampleksa reta kolekto de novaĵoj, libroj, templinio, ligiloj, biografio, bildoj kaj pli. * [http://032c.com/2011/from-vogue-to-nest-032c-activates-the-secret-history-of-cy-twombly-by-horst-p-horst/ De VOGUE al NEST: 032c aktivigas la sekretan historion de CY TWOMBLY de HORST P. HORST] en 032, Numero 19, Somero 2010. * [https://web.archive.org/web/20090207055142/http://www.gagosian.com/artists/cy-twombly/exhibitions/ Gagosian Galerio: Cy Twombly] * [https://web.archive.org/web/20090207123333/http://menil.org/collection/CyTwomblyInDepth.php La Menil Kolekto: Cy Twombly] * [[Roland Barthes]], ''Cy Twombly: Verkoj sur Papero'' kaj ''La Saĝeco de Arto'' en [https://books.google.com/books?id=SBALMTJ4224C&pg=PA149&source=gbs_toc_r&cad=0_0#PPA158,M1 ''La Respondeco de Formoj,''] Universitato de Kalifornio, 1991. * {{YouTube|30c9A57YXFs|John Squire speaking about four paintings by Cy Twombly at Tate Modern (video)}} * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://www.disturbis.esteticauab.org/DisturbisII/Gras.html Twomblyan Spirit: poeticlingvo] " Revuo Disturbis nº 8 2010.{{ISSN serĉo|1887-2786}}[[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1887-2786 1887-2786] . * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://roderic.uv.es/handle/10550/59429 Cy Twombly y el Mediterráneo. Pervivencia del mundo clásico] " Ars Longa, Cuadernos de Arte, nº25, 2016, p.&nbsp;369–382. * Olivier Berggruen kaj Mary Jacobus, " [https://gagosian.com/quarterly/2015/12/11/cy-twombly-olivier-berggruen-mary-jacobus/ Cy Twombly] " ''Gagosian Quarterly'' (decembro 2015) {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Twombly, Cy}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj desegnistoj]] bgfi5b5v7tg3qpxn0td0ct2q2zdpfvv 9441136 9441129 2026-07-29T10:19:53Z Sj1mor 12103 9441136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Edwin Parker''' " '''Cy''' " '''TWOMBLY Jr.''' /{{IPA|ˈsaɪ ˈtwɒmbli}}/ (naskiĝis la 25-an de aprilo 1928 {{Streketo}} mortis la 5-an de julio 2011) <ref>The Sunday Times Magazine, The Sunday Times, December 18, 2011, page 64</ref> estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Skulptarto|skulptisto]] kaj [[fotisto]]. Twombly influis artistojn kiel [[Anselm Kiefer]], [[Francesco Clemente]], [[Julian Schnabel]], kaj [[Jean-Michel Basquiat]]. Liaj plej konataj verkoj estas tipe grandskalaj, libere skribaĉitaj, [[Kaligrafio|kaligrafiaj]] kaj [[Grafitio|grafiti-similaj]] verkoj sur solidaj kampoj de plejparte grizaj, sunbrunaj aŭ krudblankaj koloroj. Liaj pli postaj pentraĵoj kaj verkoj sur papero ŝanĝiĝis al "romantika simbolismo", kaj iliaj titoloj povas esti interpretitaj vide per formoj kaj vortoj. Twombly ofte citis poetojn kiel [[Stéphane Mallarmé]], [[Rainer Maria Rilke]], kaj [[John Keats]], same kiel klasikajn mitojn kaj alegoriojn, en siaj verkoj. Ekzemploj de tio estas lia ''Apolono kaj La Artisto'' kaj serio de ok desegnaĵoj konsistantaj nur el surskriboj de la vorto "Vergilio". La verkoj de Twombly troviĝas en la permanentaj kolektoj de modernartaj muzeoj tutmonde, inkluzive de la Menil Collection en Houston, la [[Tate Modern]] en Londono, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|la Museum of Modern Art]] de Novjorko kaj la Museum Brandhorst de Munkeno. Li ricevis mendon por plafono ĉe la [[Luvro|Muzeo de la Luvro]] en Parizo. <ref>{{Cite web|url=https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|title=The Cieling [sic] by Cy Twombly at Musée du Louvre|website=HYPEBEAST|date=March 25, 2010|access-date=March 1, 2019|archive-date=March 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301135951/https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|url-status=live}}</ref> En retrospektiva ekspozicio de 1994, la kuratoro Kirk Varnedoe priskribis la verkojn de Twombly kiel "influan inter artistoj, ĝenan por multaj kritikistoj kaj brutale malfacilan ne nur por larĝa publiko, sed ankaŭ por sofistikaj komencantoj de postmilita arto." <ref name="Varnedoe quoted in Kennedy2">{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|title=Cy Twombly, Idiosyncratic Painter, Dies at 83|work=The New York Times|date=July 5, 2011|access-date=July 6, 2011|author=Kennedy, Randy|archive-date=July 8, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708075832/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|url-status=live}}</ref> Skribante en ''Artforum'', Travis Jeppesen iris pluen, deklarante Twombly kiel "la plej granda usona pentristo de la dudeka jarcento, kaj la plej granda pentristo post [[Pablo Picasso|Picasso]], punkto." <ref>Travis Jeppesen (2015) [https://www.artforum.com/events/cy-twombly-8-211987/ Cy Twombly] July 12, 2024 at ''Artforum''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} *[https://www.wikiart.org/en/cy-twombly 125 bildoj de lia arto], ĉe Wikiart * [https://sites.google.com/site/cytwomblyproject/ Panoramo: La Mondo de Cy Twombly.] ampleksa reta kolekto de novaĵoj, libroj, templinio, ligiloj, biografio, bildoj kaj pli. * [http://032c.com/2011/from-vogue-to-nest-032c-activates-the-secret-history-of-cy-twombly-by-horst-p-horst/ De VOGUE al NEST: 032c aktivigas la sekretan historion de CY TWOMBLY de HORST P. HORST] en 032, Numero 19, Somero 2010. * [https://web.archive.org/web/20090207055142/http://www.gagosian.com/artists/cy-twombly/exhibitions/ Gagosian Galerio: Cy Twombly] * [https://web.archive.org/web/20090207123333/http://menil.org/collection/CyTwomblyInDepth.php La Menil Kolekto: Cy Twombly] * [[Roland Barthes]], ''Cy Twombly: Verkoj sur Papero'' kaj ''La Saĝeco de Arto'' en [https://books.google.com/books?id=SBALMTJ4224C&pg=PA149&source=gbs_toc_r&cad=0_0#PPA158,M1 ''La Respondeco de Formoj,''] Universitato de Kalifornio, 1991. * {{YouTube|30c9A57YXFs|John Squire speaking about four paintings by Cy Twombly at Tate Modern (video)}} * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://www.disturbis.esteticauab.org/DisturbisII/Gras.html Twomblyan Spirit: poeticlingvo] " Revuo Disturbis nº 8 2010.{{ISSN serĉo|1887-2786}}[[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1887-2786 1887-2786] . * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://roderic.uv.es/handle/10550/59429 Cy Twombly y el Mediterráneo. Pervivencia del mundo clásico] " Ars Longa, Cuadernos de Arte, nº25, 2016, p.&nbsp;369–382. * Olivier Berggruen kaj Mary Jacobus, " [https://gagosian.com/quarterly/2015/12/11/cy-twombly-olivier-berggruen-mary-jacobus/ Cy Twombly] " ''Gagosian Quarterly'' (decembro 2015) {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Twombly, Cy}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj desegnistoj]] c974q95vhvonlap1nv5ppuq8a125f8x 9441137 9441136 2026-07-29T10:21:28Z Sj1mor 12103 9441137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Edwin Parker''' " '''Cy''' " '''TWOMBLY Jr.''' /{{IPA|ˈsaɪ ˈtwɒmbli}}/ (naskiĝis la 25-an de aprilo 1928 {{Streketo}} mortis la 5-an de julio 2011) <ref>The Sunday Times Magazine, The Sunday Times, December 18, 2011, page 64</ref> estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Skulptarto|skulptisto]] kaj [[fotisto]]. Twombly influis artistojn kiel [[Anselm Kiefer]], [[Francesco Clemente]], [[Julian Schnabel]], kaj [[Jean-Michel Basquiat]]. Liaj plej konataj verkoj estas tipe grandskalaj, libere skribaĉitaj, [[Kaligrafio|kaligrafiaj]] kaj [[Grafitio|grafiti-similaj]] verkoj sur solidaj kampoj de plejparte grizaj, sunbrunaj aŭ krudblankaj koloroj. Liaj pli postaj pentraĵoj kaj verkoj sur papero ŝanĝiĝis al "romantika simbolismo", kaj iliaj titoloj povas esti interpretitaj vide per formoj kaj vortoj. Twombly ofte citis poetojn kiel [[Stéphane Mallarmé]], [[Rainer Maria Rilke]], kaj [[John Keats]], same kiel klasikajn mitojn kaj alegoriojn, en siaj verkoj. Ekzemploj de tio estas lia ''Apolono kaj La Artisto'' kaj serio de ok desegnaĵoj konsistantaj nur el surskriboj de la vorto "Vergilio". La verkoj de Twombly troviĝas en la permanentaj kolektoj de modernartaj muzeoj tutmonde, inkluzive de la Menil Collection en Houston, la [[Tate Modern]] en Londono, la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] de Novjorko kaj la Museum Brandhorst de Munkeno. Li ricevis mendon por plafono ĉe la [[Luvro|Muzeo de la Luvro]] en Parizo. <ref>{{Cite web|url=https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|title=The Cieling [sic] by Cy Twombly at Musée du Louvre|website=HYPEBEAST|date=March 25, 2010|access-date=March 1, 2019|archive-date=March 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301135951/https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|url-status=live}}</ref> En retrospektiva ekspozicio de 1994, la kuratoro Kirk Varnedoe priskribis la verkojn de Twombly kiel "influan inter artistoj, ĝenan por multaj kritikistoj kaj brutale malfacilan ne nur por larĝa publiko, sed ankaŭ por sofistikaj komencantoj de postmilita arto." <ref name="Varnedoe quoted in Kennedy2">{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|title=Cy Twombly, Idiosyncratic Painter, Dies at 83|work=The New York Times|date=July 5, 2011|access-date=July 6, 2011|author=Kennedy, Randy|archive-date=July 8, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708075832/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|url-status=live}}</ref> Skribante en ''Artforum'', Travis Jeppesen iris pluen, deklarante Twombly kiel "la plej granda usona pentristo de la dudeka jarcento, kaj la plej granda pentristo post [[Pablo Picasso|Picasso]], punkto." <ref>Travis Jeppesen (2015) [https://www.artforum.com/events/cy-twombly-8-211987/ Cy Twombly] July 12, 2024 at ''Artforum''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} *[https://www.wikiart.org/en/cy-twombly 125 bildoj de lia arto], ĉe Wikiart * [https://sites.google.com/site/cytwomblyproject/ Panoramo: La Mondo de Cy Twombly.] ampleksa reta kolekto de novaĵoj, libroj, templinio, ligiloj, biografio, bildoj kaj pli. * [http://032c.com/2011/from-vogue-to-nest-032c-activates-the-secret-history-of-cy-twombly-by-horst-p-horst/ De VOGUE al NEST: 032c aktivigas la sekretan historion de CY TWOMBLY de HORST P. HORST] en 032, Numero 19, Somero 2010. * [https://web.archive.org/web/20090207055142/http://www.gagosian.com/artists/cy-twombly/exhibitions/ Gagosian Galerio: Cy Twombly] * [https://web.archive.org/web/20090207123333/http://menil.org/collection/CyTwomblyInDepth.php La Menil Kolekto: Cy Twombly] * [[Roland Barthes]], ''Cy Twombly: Verkoj sur Papero'' kaj ''La Saĝeco de Arto'' en [https://books.google.com/books?id=SBALMTJ4224C&pg=PA149&source=gbs_toc_r&cad=0_0#PPA158,M1 ''La Respondeco de Formoj,''] Universitato de Kalifornio, 1991. * {{YouTube|30c9A57YXFs|John Squire speaking about four paintings by Cy Twombly at Tate Modern (video)}} * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://www.disturbis.esteticauab.org/DisturbisII/Gras.html Twomblyan Spirit: poeticlingvo] " Revuo Disturbis nº 8 2010.{{ISSN serĉo|1887-2786}}[[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1887-2786 1887-2786] . * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://roderic.uv.es/handle/10550/59429 Cy Twombly y el Mediterráneo. Pervivencia del mundo clásico] " Ars Longa, Cuadernos de Arte, nº25, 2016, p.&nbsp;369–382. * Olivier Berggruen kaj Mary Jacobus, " [https://gagosian.com/quarterly/2015/12/11/cy-twombly-olivier-berggruen-mary-jacobus/ Cy Twombly] " ''Gagosian Quarterly'' (decembro 2015) {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Twombly, Cy}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj desegnistoj]] 3kdu74tuubex9wvmo94cykc9h8axib5 9441139 9441137 2026-07-29T10:23:04Z Sj1mor 12103 9441139 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Edwin Parker''' " '''Cy''' " '''TWOMBLY Jr.''' /{{IPA|ˈsaɪ ˈtwɒmbli}}/ (naskiĝis la 25-an de aprilo 1928 {{Streketo}} mortis la 5-an de julio 2011) <ref>The Sunday Times Magazine, The Sunday Times, December 18, 2011, page 64</ref> estis usona [[Pentrarto|pentristo]], [[Skulptarto|skulptisto]] kaj [[fotisto]], konata pro siaj [[Abstrakta ekspresionismo|abstraktaj ekspresionismaj]] pentraĵoj kaj sia uzo de skribaĉoj en siaj verkoj. Twombly influis artistojn kiel [[Anselm Kiefer]], [[Francesco Clemente]], [[Julian Schnabel]], kaj [[Jean-Michel Basquiat]]. Liaj plej konataj verkoj estas tipe grandskalaj, libere skribaĉitaj, [[Kaligrafio|kaligrafiaj]] kaj [[Grafitio|grafiti-similaj]] verkoj sur solidaj kampoj de plejparte grizaj, sunbrunaj aŭ krudblankaj koloroj. Liaj pli postaj pentraĵoj kaj verkoj sur papero ŝanĝiĝis al "romantika simbolismo", kaj iliaj titoloj povas esti interpretitaj vide per formoj kaj vortoj. Twombly ofte citis poetojn kiel [[Stéphane Mallarmé]], [[Rainer Maria Rilke]], kaj [[John Keats]], same kiel klasikajn mitojn kaj alegoriojn, en siaj verkoj. Ekzemploj de tio estas lia ''Apolono kaj La Artisto'' kaj serio de ok desegnaĵoj konsistantaj nur el surskriboj de la vorto "[[Vergilio]]". La verkoj de Twombly troviĝas en la permanentaj kolektoj de modernartaj muzeoj tutmonde, inkluzive de la Menil Collection en Houston, la [[Tate Modern]] en Londono, la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] de Novjorko kaj la Museum Brandhorst de Munkeno. Li ricevis mendon por plafono ĉe la [[Luvro|Muzeo de la Luvro]] en Parizo. <ref>{{Cite web|url=https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|title=The Cieling [sic] by Cy Twombly at Musée du Louvre|website=HYPEBEAST|date=March 25, 2010|access-date=March 1, 2019|archive-date=March 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301135951/https://hypebeast.com/2010/3/cieling-cy-twombly-musee-du-louvre|url-status=live}}</ref> En retrospektiva ekspozicio de 1994, la kuratoro Kirk Varnedoe priskribis la verkojn de Twombly kiel "influan inter artistoj, ĝenan por multaj kritikistoj kaj brutale malfacilan ne nur por larĝa publiko, sed ankaŭ por sofistikaj komencantoj de postmilita arto." <ref name="Varnedoe quoted in Kennedy2">{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|title=Cy Twombly, Idiosyncratic Painter, Dies at 83|work=The New York Times|date=July 5, 2011|access-date=July 6, 2011|author=Kennedy, Randy|archive-date=July 8, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708075832/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/07/05/cy-twombly-idiosyncratic-painter-dies-at-83/?hp|url-status=live}}</ref> Skribante en ''Artforum'', Travis Jeppesen iris pluen, deklarante Twombly kiel "la plej granda usona pentristo de la dudeka jarcento, kaj la plej granda pentristo post [[Pablo Picasso|Picasso]], punkto." <ref>Travis Jeppesen (2015) [https://www.artforum.com/events/cy-twombly-8-211987/ Cy Twombly] July 12, 2024 at ''Artforum''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} *[https://www.wikiart.org/en/cy-twombly 125 bildoj de lia arto], ĉe Wikiart * [https://sites.google.com/site/cytwomblyproject/ Panoramo: La Mondo de Cy Twombly.] ampleksa reta kolekto de novaĵoj, libroj, templinio, ligiloj, biografio, bildoj kaj pli. * [http://032c.com/2011/from-vogue-to-nest-032c-activates-the-secret-history-of-cy-twombly-by-horst-p-horst/ De VOGUE al NEST: 032c aktivigas la sekretan historion de CY TWOMBLY de HORST P. HORST] en 032, Numero 19, Somero 2010. * [https://web.archive.org/web/20090207055142/http://www.gagosian.com/artists/cy-twombly/exhibitions/ Gagosian Galerio: Cy Twombly] * [https://web.archive.org/web/20090207123333/http://menil.org/collection/CyTwomblyInDepth.php La Menil Kolekto: Cy Twombly] * [[Roland Barthes]], ''Cy Twombly: Verkoj sur Papero'' kaj ''La Saĝeco de Arto'' en [https://books.google.com/books?id=SBALMTJ4224C&pg=PA149&source=gbs_toc_r&cad=0_0#PPA158,M1 ''La Respondeco de Formoj,''] Universitato de Kalifornio, 1991. * {{YouTube|30c9A57YXFs|John Squire speaking about four paintings by Cy Twombly at Tate Modern (video)}} * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://www.disturbis.esteticauab.org/DisturbisII/Gras.html Twomblyan Spirit: poeticlingvo] " Revuo Disturbis nº 8 2010.{{ISSN serĉo|1887-2786}}[[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1887-2786 1887-2786] . * [https://irenegrascruz.com/ Irene Gras Cruz], " [http://roderic.uv.es/handle/10550/59429 Cy Twombly y el Mediterráneo. Pervivencia del mundo clásico] " Ars Longa, Cuadernos de Arte, nº25, 2016, p.&nbsp;369–382. * Olivier Berggruen kaj Mary Jacobus, " [https://gagosian.com/quarterly/2015/12/11/cy-twombly-olivier-berggruen-mary-jacobus/ Cy Twombly] " ''Gagosian Quarterly'' (decembro 2015) {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Twombly, Cy}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj desegnistoj]] lgyhky8lwn9n8yvqh3vk8f9a390qlcx Hořice (Blansko) 0 950743 9441128 2026-07-29T10:17:28Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hořice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hořice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hořice (Blansko).jpg | dosiero_priskribo = Aviadila foto <!-- *** Simboloj ***..." 9441128 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hořice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hořice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hořice (Blansko).jpg | dosiero_priskribo = Aviadila foto <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 40 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Hořice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 507 | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 21 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 37 | long_s = 24 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6.75 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Hořice u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1317 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Hořice (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Hořice''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi situas proksimume 2,5 km sudokcidente de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Hořice situas en katastra teritorio '''Hořice u Blanska''' kun areo 6,75&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1317]]-[[1318]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Personecoj == Naskiĝis ĉi tie olimpia gajninto [[Ludvík Daněk]]. {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] 4dbqtd41qe5w07ieppuslzqdbrv0e6v 9441132 9441128 2026-07-29T10:18:59Z Petr Tomasovsky 678 9441132 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Hořice (apartigilo)}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hořice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hořice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hořice (Blansko).jpg | dosiero_priskribo = Aviadila foto <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 40 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Hořice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 507 | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 21 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 37 | long_s = 24 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6.75 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Hořice u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1317 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Hořice (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Hořice''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi situas proksimume 2,5 km sudokcidente de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Hořice situas en katastra teritorio '''Hořice u Blanska''' kun areo 6,75&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1317]]-[[1318]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Personecoj == Naskiĝis ĉi tie olimpia gajninto [[Ludvík Daněk]]. {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] 67nnabj8zv562m1p5fgvd0u9n854gm3 Ellsworth Kelly 0 950744 9441140 2026-07-29T10:31:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1364552280|Ellsworth Kelly]]" 9441140 wikitext text/x-wiki '''Ellsworth KELLY''' (naskiĝis la 31-an de majo 1923 en Newburgh, [[Kantono Orange (Nov-Jorkio)|Kantono Orange]], [[Nov-Jorkio]] – mortis la 27-an de decembro 2015 en Spencertown, Nov-Jorkio) estis usona pentristo, skulptisto kaj presaĵisto, kies verkado estas asociita kun malmola-randa pentraĵo, kolorkampa pentraĵo kaj [[Minimumismo|minimalismo]]. Liaj verkoj montras modestajn teknikojn emfazantajn linion, koloron kaj formon, simile al la verkoj de John McLaughlin kaj Kenneth Noland. Kelly ofte uzis helajn kolorojn. * {{Oficiala retejo|https://ellsworthkelly.org/}} * [https://blantonmuseum.org/chapter/introduction-13/ ''Austin'' In Depth]—oficialaj retpaĝoj ĉe la retejo de la Blanton Museum * [https://web.archive.org/web/20061108180224/http://www.tate.org.uk/stives/exhibitions/ellsworthkelly/ Ellsworth Kelly in St Ives] ekspozicio ĉe Tate St Ives, Britio, 2006 * [https://web.archive.org/web/20060620001945/http://meyersonsymphonycenter.com/EllsworthKelly.cfm Ellsworth Kelly in "Blue Green Black Red: The Dallas Panels"] sur la norda muro de la ĉefa vestiblo ĉe la Meyerson Simfonia Centro en Dallas, Teksaso * [http://www.moma.org/collection/details.php?artist_id=3048 Biografio de la Muzeo de Moderna Arto, inkluzivas elektitajn bildojn kaj bibliografion] * [https://web.archive.org/web/20081016091229/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_72.html Biografio de Muzeo Guggenheim] inkluzivas elektitajn verkojn kaj proponitan legliston. * [https://vernissage.tv/blog/2008/06/04/interview-with-ellsworth-kelly-art-39-basel-2008 VernissageTV] Intervjuo kun Ellsworth Kelly ĉe la Art 39 Basel Fair. * [https://nga.gov.au/internationalprints/tyler/artists/default.cfm?mnuid=2&artistirn=14969&list=true&creirn=14969&order_select=13&view_select=5&grpnam=26&tnotes=true&archive=#itm-29 Ellsworth Kelly en la kolekto Kenneth Tyler de la Nacia Galerio de Aŭstralio] * [https://web.archive.org/web/20150909205208/https://store.barnesfoundation.org/ItemShow.aspx?Dep=BUcbIJ9PULNHGwyyruPV7g==&Cat=rnIQqv9+hRc=&It=ti8vi5HQsI+0focZyT4Zbg== ''Ellsworth Kelly: Sculpture on the Wall''] Ekspozicia katalogo de la fondaĵo Barnes, 2013 * [https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/why-ellsworth-kelly-was-giant-world-american-art-180957652/?no-ist ''Smithsonian,'' Decembro 2015: Kial Ellsworth Kelly estis giganto en la mondo de usona arto] * [https://about.usps.com/postal-bulletin/2019/pb22518/html/info-1_003.htm USPS Anonco de Ellsworth Kelly Stamps] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=%22ellsworth+kelly%22 Ellsworth Kelly] ĉe la Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/artists/2592-ellsworth-kelly Ellsworth Kelly] ĉe la Nacia Galerio de Arto [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj skulptistoj]] maf272fe0h9j4e7xi5f966wk2a2a3yb 9441141 9441140 2026-07-29T10:32:22Z Sj1mor 12103 9441141 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Ellsworth KELLY''' (naskiĝis la 31-an de majo 1923 en Newburgh, [[Kantono Orange (Nov-Jorkio)|Kantono Orange]], [[Nov-Jorkio]] – mortis la 27-an de decembro 2015 en Spencertown, Nov-Jorkio) estis usona pentristo, skulptisto kaj presaĵisto, kies verkado estas asociita kun malmola-randa pentraĵo, kolorkampa pentraĵo kaj [[minimumismo]]. [[Dosiero:Colors_for_a_Large_Wall_(Ellsworth_Kelly,_1951).jpg|maldekstra|eta|150x150ra|Farboj por Granda Muro (1951)]] Liaj verkoj montras modestajn teknikojn emfazantajn linion, koloron kaj formon, simile al la verkoj de John McLaughlin kaj Kenneth Noland. Kelly ofte uzis helajn kolorojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://ellsworthkelly.org/}} * [https://blantonmuseum.org/chapter/introduction-13/ ''Austin'' In Depth]—oficialaj retpaĝoj ĉe la retejo de la Blanton Museum * [https://web.archive.org/web/20061108180224/http://www.tate.org.uk/stives/exhibitions/ellsworthkelly/ Ellsworth Kelly in St Ives] ekspozicio ĉe Tate St Ives, Britio, 2006 * [https://web.archive.org/web/20060620001945/http://meyersonsymphonycenter.com/EllsworthKelly.cfm Ellsworth Kelly in "Blue Green Black Red: The Dallas Panels"] sur la norda muro de la ĉefa vestiblo ĉe la Meyerson Simfonia Centro en Dallas, Teksaso * [http://www.moma.org/collection/details.php?artist_id=3048 Biografio de la Muzeo de Moderna Arto, inkluzivas elektitajn bildojn kaj bibliografion] * [https://web.archive.org/web/20081016091229/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_72.html Biografio de Muzeo Guggenheim] inkluzivas elektitajn verkojn kaj proponitan legliston. * [https://vernissage.tv/blog/2008/06/04/interview-with-ellsworth-kelly-art-39-basel-2008 VernissageTV] Intervjuo kun Ellsworth Kelly ĉe la Art 39 Basel Fair. * [https://nga.gov.au/internationalprints/tyler/artists/default.cfm?mnuid=2&artistirn=14969&list=true&creirn=14969&order_select=13&view_select=5&grpnam=26&tnotes=true&archive=#itm-29 Ellsworth Kelly en la kolekto Kenneth Tyler de la Nacia Galerio de Aŭstralio] * [https://web.archive.org/web/20150909205208/https://store.barnesfoundation.org/ItemShow.aspx?Dep=BUcbIJ9PULNHGwyyruPV7g==&Cat=rnIQqv9+hRc=&It=ti8vi5HQsI+0focZyT4Zbg== ''Ellsworth Kelly: Sculpture on the Wall''] Ekspozicia katalogo de la fondaĵo Barnes, 2013 * [https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/why-ellsworth-kelly-was-giant-world-american-art-180957652/?no-ist ''Smithsonian,'' Decembro 2015: Kial Ellsworth Kelly estis giganto en la mondo de usona arto] * [https://about.usps.com/postal-bulletin/2019/pb22518/html/info-1_003.htm USPS Anonco de Ellsworth Kelly Stamps] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=%22ellsworth+kelly%22 Ellsworth Kelly] ĉe la Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/artists/2592-ellsworth-kelly Ellsworth Kelly] ĉe la Nacia Galerio de Arto {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kelly, Ellsworth}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj skulptistoj]] 001f8o8y6f852scoj1koodr0bwn096n Lažánky (Blansko) 0 950745 9441146 2026-07-29T10:39:07Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lažánky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lažánky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lazanky (Blansko) 01.JPG | dosiero_priskribo = Lažánky <!-- *** Simboloj..." 9441146 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lažánky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lažánky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lazanky (Blansko) 01.JPG | dosiero_priskribo = Lažánky <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 193 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Lažánky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 42 | long_s = 32 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6.07 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lažánky u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1358 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Lažánky (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Lažánky''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. La vilaĝo troviĝas proksime de la plej signifaj naturmemorindaĵoj de[[Moravia karsto]]. La vilaĝo situas en [[Protektita pejzaĝa regiono Moravia karsto|PPR Moravia karsto]]. Norde de la vilaĝo troviĝas burgo [[Lečenec]], kiu estas ankaŭ nomata Lažánky. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Lažánky situas en katastra teritorio '''Lažánky u Blanska''' kun areo 6,07&nbsp;km². En la katastra teritorio Lažánky u Blanska situas ankaŭ pereinta vilaĝo [[Rohrbach]]. ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1358]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Lazanky (Blansko) 10.JPG|Lažánky Lazanky (Blansko) 11.JPG|Lažánky Lazanky (Blansko) 13.JPG|Lažánky Lazanky (Blansko) 03.JPG|Lažánky </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Moravia karsto]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] 3lyrhen06j1fn578c4r89ae2oovgtp8 9441147 9441146 2026-07-29T10:40:51Z Petr Tomasovsky 678 9441147 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Lažánky}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lažánky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lažánky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lazanky (Blansko) 01.JPG | dosiero_priskribo = Lažánky <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 193 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Lažánky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 42 | long_s = 32 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6.07 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lažánky u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1358 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Lažánky (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Lažánky''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. La vilaĝo troviĝas proksime de la plej signifaj naturmemorindaĵoj de[[Moravia karsto]]. La vilaĝo situas en [[Protektita pejzaĝa regiono Moravia karsto|PPR Moravia karsto]]. Norde de la vilaĝo troviĝas burgo [[Lečenec]], kiu estas ankaŭ nomata Lažánky. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Lažánky situas en katastra teritorio '''Lažánky u Blanska''' kun areo 6,07&nbsp;km². En la katastra teritorio Lažánky u Blanska situas ankaŭ pereinta vilaĝo [[Rohrbach]]. ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1358]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Lazanky (Blansko) 10.JPG|Lažánky Lazanky (Blansko) 11.JPG|Lažánky Lazanky (Blansko) 13.JPG|Lažánky Lazanky (Blansko) 03.JPG|Lažánky </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Moravia karsto]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] 3e1l5v7iq9hkeoquyoyk7doxhdprjg5 9441151 9441147 2026-07-29T10:44:25Z Petr Tomasovsky 678 9441151 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Lažánky}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lažánky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lažánky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lazanky (Blansko) 01.JPG | dosiero_priskribo = Lažánky <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 193 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Lažánky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 42 | long_s = 32 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6.07 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lažánky u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1358 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Lažánky (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Lažánky''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. La vilaĝo troviĝas proksime de la plej signifaj naturmemorindaĵoj de[[Moravia karsto]]. La vilaĝo situas en [[Protektita pejzaĝa regiono Moravia karsto|PPR Moravia karsto]]. Norde de la vilaĝo troviĝas burgo [[Lečenec]], kiu estas ankaŭ nomata Lažánky. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Lažánky situas en katastra teritorio '''Lažánky u Blanska''' kun areo 6,07&nbsp;km². En la katastra teritorio Lažánky u Blanska situas ankaŭ pereinta vilaĝo [[Rohrbach (Blansko)|Rohrbach]]. ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1358]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Lazanky (Blansko) 10.JPG|Lažánky Lazanky (Blansko) 11.JPG|Lažánky Lazanky (Blansko) 13.JPG|Lažánky Lazanky (Blansko) 03.JPG|Lažánky </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Moravia karsto]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] 4y6jpuecf0pjun7dt6x3c4y006iylhx Lee Ufan 0 950746 9441148 2026-07-29T10:41:10Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356020774|Lee Ufan]]" 9441148 wikitext text/x-wiki '''Lee UFAN''' ({{Korean|hangul=이우환|hanja=李禹煥}}; naskita la 24-an de junio 1936 en Haman-gun, Keishō-nandō, Provinco Chōsen, tiam [[Japana Imperio]], nun [[Sud-Koreio]]) estas sudkorea minimalista pentristo, skulptisto kaj akademiulo, <ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_7_91/ai_104836759 Felicity Fenner, ''Art in America'', July, 2003],</ref> konata pro novigaj verkoj emfazantaj procezon, materialojn kaj la spertecan engaĝiĝon de spektanto kaj loko, kaj kritikojn de eŭropa fenomenologio. <ref>[http://www.hani.co.kr/arti/culture/music/373509.html 돌·쇠'로 우주 삼라만상 얘기할 수 있더라] (Aug 27, 2009), ''Hankyoreh''.</ref> Loĝinte kaj laborante en Japanio dum granda parto de sia profesia vivo, Lee estis honorita de la japana registaro pro "kontribuo al la disvolviĝo de nuntempa arto en Japanio." <ref name="mofa20092">[[Ministry of Foreign Affairs (Japan)|Japanese Ministry of Foreign Affairs]], [http://www.mofa.go.jp/ICSFiles/afieldfile/2009/11/04/2009_Autumn_Conferment_of_Decorations_on_Foreign_Nationals.pdf "2009 Autumn Conferment of Decorations on Foreign Nationals," p. 9.]</ref> Lia eseo " ''Sonzai to mu wo koete Sekine Nobuo ron'' (Preter Esto kaj Nenio - Tezo pri Sekine Nobuo)" estas plejparte konsiderata kiel pensokreinto por la postmilita japana artmovado Mono-ha ("Lernejo de Aĵoj") en la malfruaj 1960-aj jaroj kaj fruaj 1970-aj jaroj. <ref>Original title is "存在と無を越えて–關根伸夫論" (Art magazine Sansai 三彩, Japan, June 1969), Kim Mi Kyung, "Study on Sekine Nobuo Ron (1969) by Lee Ufan", Journal of Korean Modern Art History, Association for Education of Korean Art History, Seoul; Korea, pp. 234–78, 2005</ref> Liaj skribaĵoj, publikigitaj rapide ekde 1969, celis eksterigi la interfacon inter ideoj kaj sentemoj el la Okcidento, nome Okcidenta Eŭropo kaj Usono, kaj tiuj trovitaj en Orienta Azio. Multaj komentistoj emfazas la deklaritan deziron de Lee eskapi, aŭ refuti, okcidentajn ideojn pri signifo, ekzemple. <ref name=":32">Kee, Joan. "Points, Lines, Encounters: The World According to Lee Ufan." ''Oxford Art Journal'' (2008) 405. {{doi|10.1093/oxartj/kcn028}}</ref> Kiel la ĉefa teoriulo de la movado Mono-ha en Japanio, Lee estis trejnita kiel filozofo. <ref>{{cite journal|last=Gómez|first=Edward M.|title=Whose Modernism is it Anyway?|journal=The Brooklyn Rail|date=July–August 2011|url=http://brooklynrail.org/2011/07/artseen/whose-modernism-is-it-anyway}}</ref> Kiel farbisto, Lee kontribuis al "Korea Monotone Art" (Dansaekjo Yesul, 單色調 藝術),  la unua arta movado en 20-a-jarcenta Koreio antaŭenigita en Japanio. Lia verko plejparte pledas por metodaro de malokcidentigo kaj malmodernigo kaj teorie kaj praktike kiel antidoto kontraŭ la [[Eŭropcentrismo|eŭrocentra]] penso de la [[Postmilito|postmilita]] japana socio de la 1960-aj jaroj. Mem-proklamita vaganto kaj dumviva kultura limtranspasanto, Lee dividas sian tempon inter [[Kamakuro|Kamakura, Japanio]], kaj [[Parizo|Parizo, Francio]]. <ref name=":122">Gayford, Martin. "Solitary Soul: Interview with Lee Ufan," ''Apollo Magazine'', 1 November 2015. Accessed 26 February 2023. https://www.apollo-magazine.com/solitary-soul-interview-with-lee-ufan/</ref> [[Dosiero:Lee_Ufan_Museum_(26785053915).jpg|eta|250x250ra| Muzeo Lee Ufan]] * [http://www.situation-kunst.de/ Situation Kunst (por Max Imdahl), Artkolektoj de Ruhr-Universitato Bochum] * [http://thepacegallery.com/ La Pace-Galerio] * [http://www.alexandramunroe.com/exhibitions/lee-ufan-marking-infinity/ Lee Ufan: Superrigardo de la Ekspozicio Markante Senfinecon] * [http://www.yaf.or.jp/yma/en/about/index.html Pri la Jokohama Muzeo de Arto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304233808/http://www.yaf.or.jp/yma/en/about/index.html|date=2008-03-04}} * [http://www.artnet.com/artist/170092/Lee_Ufan.html Lee Ufan ĉe artnet] * [https://web.archive.org/web/20110713232524/http://www.lorenzelliarte.com/index.html?pg=2&lang=en&id=80&pos=8&step=72 Lorenzelli Arte: Biografio de Lee Ufan] * Japana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, [http://www.mofa.go.jp/ICSFiles/afieldfile/2009/11/04/2009_Autumn_Conferment_of_Decorations_on_Foreign_Nationals.pdf "Aŭtuna Ordendonaco al Fremduloj de 2009", p. 9.] * LG Williams, semajnfina vizitanto en Tokio, [http://weekenderjapan.com/?p=30630 "Lee Ufan: Ununura bato ne sufiĉas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325100626/http://weekenderjapan.com/?p=30630|date=2011-03-25}}, la 9-an de februaro 2011. * [https://web.archive.org/web/20170331025340/http://www.galerie-m-bochum.de/artist_image_en.php?SID=4l3t1PUJ1Ko3&aid=26&aname=LeeUfan Lee Ufan ĉe la Galerio en Bochum] * [https://www.kamakura.gallery/leeufan/ Kamakura Galerio] [[Kategorio:Sudkoreaj artistoj]] [[Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno]] [[Kategorio:Diplomitoj de Universitato Nihon]] qrojo4atnr37779ddk160xsraed9jjs 9441150 9441148 2026-07-29T10:44:04Z Sj1mor 12103 9441150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Lee_Ufan_Museum_(26785053915).jpg|eta|250x250ra| Muzeo Lee Ufan]] '''Lee UFAN''' ({{l-ko|이우환|h=李禹煥}}; naskita la 24-an de junio 1936 en Haman-gun, Keishō-nandō, Provinco Chōsen, tiam [[Japana Imperio]], nun [[Sud-Koreio]]) estas sudkorea minimalista pentristo, skulptisto kaj akademiulo, <ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_7_91/ai_104836759 Felicity Fenner, ''Art in America'', July, 2003],</ref> konata pro novigaj verkoj emfazantaj procezon, materialojn kaj la spertecan engaĝiĝon de spektanto kaj loko, kaj kritikojn de eŭropa fenomenologio. <ref>[http://www.hani.co.kr/arti/culture/music/373509.html 돌·쇠'로 우주 삼라만상 얘기할 수 있더라] (Aug 27, 2009), ''Hankyoreh''.</ref> Loĝinte kaj laborante en Japanio dum granda parto de sia profesia vivo, Lee estis honorita de la japana registaro pro "kontribuo al la disvolviĝo de nuntempa arto en Japanio." <ref name="mofa20092">Japana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, [http://www.mofa.go.jp/ICSFiles/afieldfile/2009/11/04/2009_Autumn_Conferment_of_Decorations_on_Foreign_Nationals.pdf "2009 Autumn Conferment of Decorations on Foreign Nationals," p. 9.]</ref> Lia eseo " ''Sonzai to mu wo koete Sekine Nobuo ron'' (Preter Esto kaj Nenio - Tezo pri Sekine Nobuo)" estas plejparte konsiderata kiel pensokreinto por la postmilita japana artmovado Mono-ha ("Lernejo de Aĵoj") en la malfruaj 1960-aj jaroj kaj fruaj 1970-aj jaroj. <ref>Origina titlo estas "存在と無を越えて–關根伸夫論" (Art magazine Sansai 三彩, Japan, junio 1969), Kim Mi Kyung, "Study on Sekine Nobuo Ron (1969) far de Lee Ufan", Journal of Korean Modern Art History, Association for Education of Korean Art History, Seoul; Korea, pp. 234–78, 2005</ref> Liaj skribaĵoj, publikigitaj rapide ekde 1969, celis eksterigi la interfacon inter ideoj kaj sentemoj el la Okcidento, nome Okcidenta Eŭropo kaj Usono, kaj tiuj trovitaj en Orienta Azio. Multaj komentistoj emfazas la deklaritan deziron de Lee eskapi, aŭ refuti, okcidentajn ideojn pri signifo, ekzemple. <ref name=":32">Kee, Joan. "Points, Lines, Encounters: The World According to Lee Ufan." ''Oxford Art Journal'' (2008) 405. {{doi|10.1093/oxartj/kcn028}}</ref> Kiel la ĉefa teoriulo de la movado Mono-ha en Japanio, Lee estis trejnita kiel filozofo. <ref>{{cite journal|last=Gómez|first=Edward M.|title=Whose Modernism is it Anyway?|journal=The Brooklyn Rail|date=July–August 2011|url=http://brooklynrail.org/2011/07/artseen/whose-modernism-is-it-anyway}}</ref> Kiel farbisto, Lee kontribuis al "Korea Monotone Art" (Dansaekjo Yesul, 單色調 藝術),  la unua arta movado en 20-a-jarcenta Koreio antaŭenigita en Japanio. Lia verkado plejparte pledas por metodaro de malokcidentigo kaj malmodernigo kaj teorie kaj praktike kiel antidoto kontraŭ la [[Eŭropcentrismo|eŭrocentra]] penso de la [[Postmilito|postmilita]] japana socio de la 1960-aj jaroj. Mem-proklamita vaganto kaj dumviva kultura limtranspasanto, Lee dividas sian tempon inter [[Kamakuro|Kamakura, Japanio]], kaj [[Parizo|Parizo, Francio]]. <ref name=":122">Gayford, Martin. "Solitary Soul: Interview with Lee Ufan," ''Apollo Magazine'', 1 November 2015. Accessed 26 February 2023. https://www.apollo-magazine.com/solitary-soul-interview-with-lee-ufan/</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.situation-kunst.de/ Situation Kunst (por Max Imdahl), Artkolektoj de Ruhr-Universitato Bochum] * [http://thepacegallery.com/ La Pace-Galerio] * [http://www.alexandramunroe.com/exhibitions/lee-ufan-marking-infinity/ Lee Ufan: Superrigardo de la Ekspozicio Markante Senfinecon] * [http://www.yaf.or.jp/yma/en/about/index.html Pri la Jokohama Muzeo de Arto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304233808/http://www.yaf.or.jp/yma/en/about/index.html|date=2008-03-04}} * [http://www.artnet.com/artist/170092/Lee_Ufan.html Lee Ufan ĉe artnet] * [https://web.archive.org/web/20110713232524/http://www.lorenzelliarte.com/index.html?pg=2&lang=en&id=80&pos=8&step=72 Lorenzelli Arte: Biografio de Lee Ufan] * Japana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, [http://www.mofa.go.jp/ICSFiles/afieldfile/2009/11/04/2009_Autumn_Conferment_of_Decorations_on_Foreign_Nationals.pdf "Aŭtuna Ordendonaco al Fremduloj de 2009", p. 9.] * LG Williams, semajnfina vizitanto en Tokio, [http://weekenderjapan.com/?p=30630 "Lee Ufan: Ununura bato ne sufiĉas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325100626/http://weekenderjapan.com/?p=30630|date=2011-03-25}}, la 9-an de februaro 2011. * [https://web.archive.org/web/20170331025340/http://www.galerie-m-bochum.de/artist_image_en.php?SID=4l3t1PUJ1Ko3&aid=26&aname=LeeUfan Lee Ufan ĉe la Galerio en Bochum] * [https://www.kamakura.gallery/leeufan/ Kamakura Galerio] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ufan, Lee}} [[Kategorio:Sudkoreaj artistoj]] [[Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno]] [[Kategorio:Diplomitoj de Universitato Nihon]] b2be55vqg6e6bh11e9tqp1jgzxmne1j 9441152 9441150 2026-07-29T10:45:40Z Sj1mor 12103 9441152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Lee_Ufan_Museum_(26785053915).jpg|eta|250x250ra| Muzeo Lee Ufan]] '''Lee UFAN''' ({{l-ko|이우환|h=李禹煥}}; naskita la 24-an de junio 1936 en Haman-gun, Keishō-nandō, Provinco Chōsen, tiam [[Japana Imperio]], nun [[Sud-Koreio]]) , ankaŭ konata kiel '''Yi U-hwan''', estas sudkorea minimalista pentristo, skulptisto kaj akademiulo, <ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_7_91/ai_104836759 Felicity Fenner, ''Art in America'', July, 2003],</ref> kies minimalista arto baziĝas sur aziaj kaj eŭropaj radikoj. Lia verkado estas konata pro novigaj verkoj emfazantaj procezon, materialojn kaj la spertecan engaĝiĝon de spektanto kaj loko, kaj kritikojn de eŭropa [[fenomenologio]]. <ref>[http://www.hani.co.kr/arti/culture/music/373509.html 돌·쇠'로 우주 삼라만상 얘기할 수 있더라] (Aug 27, 2009), ''Hankyoreh''.</ref> Loĝinte kaj laborante en Japanio dum granda parto de sia profesia vivo, Lee estis honorita de la japana registaro pro "kontribuo al la disvolviĝo de nuntempa arto en Japanio." <ref name="mofa20092">Japana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, [http://www.mofa.go.jp/ICSFiles/afieldfile/2009/11/04/2009_Autumn_Conferment_of_Decorations_on_Foreign_Nationals.pdf "2009 Autumn Conferment of Decorations on Foreign Nationals," p. 9.]</ref> Lia eseo " ''Sonzai to mu wo koete Sekine Nobuo ron'' (Preter Esto kaj Nenio - Tezo pri Sekine Nobuo)" estas plejparte konsiderata kiel pensokreinto por la postmilita japana artmovado Mono-ha ("Lernejo de Aĵoj") en la malfruaj 1960-aj jaroj kaj fruaj 1970-aj jaroj. <ref>Origina titlo estas "存在と無を越えて–關根伸夫論" (Art magazine Sansai 三彩, Japan, junio 1969), Kim Mi Kyung, "Study on Sekine Nobuo Ron (1969) far de Lee Ufan", Journal of Korean Modern Art History, Association for Education of Korean Art History, Seoul; Korea, pp. 234–78, 2005</ref> Liaj skribaĵoj, publikigitaj rapide ekde 1969, celis eksterigi la interfacon inter ideoj kaj sentemoj el la Okcidento, nome Okcidenta Eŭropo kaj Usono, kaj tiuj trovitaj en Orienta Azio. Multaj komentistoj emfazas la deklaritan deziron de Lee eskapi, aŭ refuti, okcidentajn ideojn pri signifo, ekzemple. <ref name=":32">Kee, Joan. "Points, Lines, Encounters: The World According to Lee Ufan." ''Oxford Art Journal'' (2008) 405. {{doi|10.1093/oxartj/kcn028}}</ref> Kiel la ĉefa teoriulo de la movado Mono-ha en Japanio, Lee estis trejnita kiel filozofo. <ref>{{cite journal|last=Gómez|first=Edward M.|title=Whose Modernism is it Anyway?|journal=The Brooklyn Rail|date=July–August 2011|url=http://brooklynrail.org/2011/07/artseen/whose-modernism-is-it-anyway}}</ref> Kiel farbisto, Lee kontribuis al "Korea Monotone Art" (Dansaekjo Yesul, 單色調 藝術),  la unua arta movado en 20-a-jarcenta Koreio antaŭenigita en Japanio. Lia verkado plejparte pledas por metodaro de malokcidentigo kaj malmodernigo kaj teorie kaj praktike kiel antidoto kontraŭ la [[Eŭropcentrismo|eŭrocentra]] penso de la [[Postmilito|postmilita]] japana socio de la 1960-aj jaroj. Mem-proklamita vaganto kaj dumviva kultura limtranspasanto, Lee dividas sian tempon inter [[Kamakuro|Kamakura, Japanio]], kaj [[Parizo|Parizo, Francio]]. <ref name=":122">Gayford, Martin. "Solitary Soul: Interview with Lee Ufan," ''Apollo Magazine'', 1 November 2015. Accessed 26 February 2023. https://www.apollo-magazine.com/solitary-soul-interview-with-lee-ufan/</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.situation-kunst.de/ Situation Kunst (por Max Imdahl), Artkolektoj de Ruhr-Universitato Bochum] * [http://thepacegallery.com/ La Pace-Galerio] * [http://www.alexandramunroe.com/exhibitions/lee-ufan-marking-infinity/ Lee Ufan: Superrigardo de la Ekspozicio Markante Senfinecon] * [http://www.yaf.or.jp/yma/en/about/index.html Pri la Jokohama Muzeo de Arto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304233808/http://www.yaf.or.jp/yma/en/about/index.html|date=2008-03-04}} * [http://www.artnet.com/artist/170092/Lee_Ufan.html Lee Ufan ĉe artnet] * [https://web.archive.org/web/20110713232524/http://www.lorenzelliarte.com/index.html?pg=2&lang=en&id=80&pos=8&step=72 Lorenzelli Arte: Biografio de Lee Ufan] * Japana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, [http://www.mofa.go.jp/ICSFiles/afieldfile/2009/11/04/2009_Autumn_Conferment_of_Decorations_on_Foreign_Nationals.pdf "Aŭtuna Ordendonaco al Fremduloj de 2009", p. 9.] * LG Williams, semajnfina vizitanto en Tokio, [http://weekenderjapan.com/?p=30630 "Lee Ufan: Ununura bato ne sufiĉas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325100626/http://weekenderjapan.com/?p=30630|date=2011-03-25}}, la 9-an de februaro 2011. * [https://web.archive.org/web/20170331025340/http://www.galerie-m-bochum.de/artist_image_en.php?SID=4l3t1PUJ1Ko3&aid=26&aname=LeeUfan Lee Ufan ĉe la Galerio en Bochum] * [https://www.kamakura.gallery/leeufan/ Kamakura Galerio] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ufan, Lee}} [[Kategorio:Sudkoreaj artistoj]] [[Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno]] [[Kategorio:Diplomitoj de Universitato Nihon]] 3q001unu6gwexxr44tpnx7959800nf0 9441153 9441152 2026-07-29T10:47:26Z Sj1mor 12103 9441153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Lee_Ufan_Museum_(26785053915).jpg|eta|250x250ra| Muzeo Lee Ufan]] '''Lee UFAN''' ({{l-ko|이우환}}, {{l-ja|李禹煥 (リ・ウーファン)}}; naskita la 24-an de junio 1936 en Haman-gun, Keishō-nandō, Provinco Chōsen, tiam [[Japana Imperio]], nun [[Sud-Koreio]]), ankaŭ konata kiel '''Yi U-hwan''', estas sudkorea minimalista pentristo, skulptisto kaj akademiulo, <ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_7_91/ai_104836759 Felicity Fenner, ''Art in America'', July, 2003],</ref> kies minimalista arto baziĝas sur aziaj kaj eŭropaj radikoj. Lia verkado estas konata pro novigaj verkoj emfazantaj procezon, materialojn kaj la spertecan engaĝiĝon de spektanto kaj loko, kaj kritikojn de eŭropa [[fenomenologio]]. <ref>[http://www.hani.co.kr/arti/culture/music/373509.html 돌·쇠'로 우주 삼라만상 얘기할 수 있더라] (Aug 27, 2009), ''Hankyoreh''.</ref> Loĝinte kaj laborante en Japanio dum granda parto de sia profesia vivo, Lee estis honorita de la japana registaro pro "kontribuo al la disvolviĝo de nuntempa arto en Japanio." <ref name="mofa20092">Japana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, [http://www.mofa.go.jp/ICSFiles/afieldfile/2009/11/04/2009_Autumn_Conferment_of_Decorations_on_Foreign_Nationals.pdf "2009 Autumn Conferment of Decorations on Foreign Nationals," p. 9.]</ref> Lia eseo " ''Sonzai to mu wo koete Sekine Nobuo ron'' (Preter Esto kaj Nenio - Tezo pri Sekine Nobuo)" estas plejparte konsiderata kiel pensokreinto por la postmilita japana artmovado Mono-ha ("Lernejo de Aĵoj") en la malfruaj 1960-aj jaroj kaj fruaj 1970-aj jaroj. <ref>Origina titlo estas "存在と無を越えて–關根伸夫論" (Art magazine Sansai 三彩, Japan, junio 1969), Kim Mi Kyung, "Study on Sekine Nobuo Ron (1969) far de Lee Ufan", Journal of Korean Modern Art History, Association for Education of Korean Art History, Seoul; Korea, pp. 234–78, 2005</ref> Liaj skribaĵoj, publikigitaj rapide ekde 1969, celis eksterigi la interfacon inter ideoj kaj sentemoj el la Okcidento, nome Okcidenta Eŭropo kaj Usono, kaj tiuj trovitaj en Orienta Azio. Multaj komentistoj emfazas la deklaritan deziron de Lee eskapi, aŭ refuti, okcidentajn ideojn pri signifo, ekzemple. <ref name=":32">Kee, Joan. "Points, Lines, Encounters: The World According to Lee Ufan." ''Oxford Art Journal'' (2008) 405. {{doi|10.1093/oxartj/kcn028}}</ref> Kiel la ĉefa teoriulo de la movado Mono-ha en Japanio, Lee estis trejnita kiel filozofo. <ref>{{cite journal|last=Gómez|first=Edward M.|title=Whose Modernism is it Anyway?|journal=The Brooklyn Rail|date=July–August 2011|url=http://brooklynrail.org/2011/07/artseen/whose-modernism-is-it-anyway}}</ref> Kiel farbisto, Lee kontribuis al "Korea Monotone Art" (Dansaekjo Yesul, 單色調 藝術),  la unua arta movado en 20-a-jarcenta Koreio antaŭenigita en Japanio. Lia verkado plejparte pledas por metodaro de malokcidentigo kaj malmodernigo kaj teorie kaj praktike kiel antidoto kontraŭ la [[Eŭropcentrismo|eŭrocentra]] penso de la [[Postmilito|postmilita]] japana socio de la 1960-aj jaroj. Mem-proklamita vaganto kaj dumviva kultura limtranspasanto, Lee dividas sian tempon inter [[Kamakuro|Kamakura, Japanio]], kaj [[Parizo|Parizo, Francio]]. <ref name=":122">Gayford, Martin. "Solitary Soul: Interview with Lee Ufan," ''Apollo Magazine'', 1 November 2015. Accessed 26 February 2023. https://www.apollo-magazine.com/solitary-soul-interview-with-lee-ufan/</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.situation-kunst.de/ Situation Kunst (por Max Imdahl), Artkolektoj de Ruhr-Universitato Bochum] * [http://thepacegallery.com/ La Pace-Galerio] * [http://www.alexandramunroe.com/exhibitions/lee-ufan-marking-infinity/ Lee Ufan: Superrigardo de la Ekspozicio Markante Senfinecon] * [http://www.yaf.or.jp/yma/en/about/index.html Pri la Jokohama Muzeo de Arto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304233808/http://www.yaf.or.jp/yma/en/about/index.html|date=2008-03-04}} * [http://www.artnet.com/artist/170092/Lee_Ufan.html Lee Ufan ĉe artnet] * [https://web.archive.org/web/20110713232524/http://www.lorenzelliarte.com/index.html?pg=2&lang=en&id=80&pos=8&step=72 Lorenzelli Arte: Biografio de Lee Ufan] * Japana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, [http://www.mofa.go.jp/ICSFiles/afieldfile/2009/11/04/2009_Autumn_Conferment_of_Decorations_on_Foreign_Nationals.pdf "Aŭtuna Ordendonaco al Fremduloj de 2009", p. 9.] * LG Williams, semajnfina vizitanto en Tokio, [http://weekenderjapan.com/?p=30630 "Lee Ufan: Ununura bato ne sufiĉas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325100626/http://weekenderjapan.com/?p=30630|date=2011-03-25}}, la 9-an de februaro 2011. * [https://web.archive.org/web/20170331025340/http://www.galerie-m-bochum.de/artist_image_en.php?SID=4l3t1PUJ1Ko3&aid=26&aname=LeeUfan Lee Ufan ĉe la Galerio en Bochum] * [https://www.kamakura.gallery/leeufan/ Kamakura Galerio] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ufan, Lee}} [[Kategorio:Sudkoreaj artistoj]] [[Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno]] [[Kategorio:Diplomitoj de Universitato Nihon]] 806s1m10aed2hppsfy2vxg4zus9w6rj Bridget Riley 0 950747 9441156 2026-07-29T10:51:42Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1354063896|Bridget Riley]]" 9441156 wikitext text/x-wiki [[File:Riley,_Shadowplay.jpg|eta|287x287ra| ''Ombroludo'', 1990, oleo sur kanvaso]] '''Bridget Louise RILEY''' (naskita la 24-an de aprilo 1931 en West Norwood, [[Londono]]) estas angla pentristino konata pro siaj [[Optika arto|op-artaj]] pentraĵoj. <ref name="Tate Biography2">{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/bridget-riley-1845|title=Bridget Riley born 1931|website=Tate}}</ref> Ŝi loĝas kaj laboras en Londono, [[Kornvalo]] kaj [[Vaucluse]] en Francio. <ref>[http://www.diaart.org/exhibitions/pressrelease/33 Bridget Riley: Reconnaissance, September 21, 2000 – June 17, 2001] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205144958/http://diaart.org/exhibitions/pressrelease/33|date=5 December 2011}} [[Dia Art Foundation]], New York.</ref> [[Dosiero:Bridget-riley-bolt-of-colour-1-chinati-foundatin-marfa-texas.jpg|eta| ''Kolora Rulbrilo'', 2017–2019. Instalaĵvido, Chinati Foundation, Marfa, Teksaso]] [[File:Riley,_Movement_in_Squares.jpg|eta| ''Movement in Squares (Movado en Kvadratoj)'', 1961, estis la temo de plagiatdebato en 2013 inter Riley kaj Tobias Rehberger. <ref name="Michalska 20142">Julia Michalska (15 January 2014), [http://theartnewspaper.com/articles/Agreement-reached-in-plagiarism-row-between-artists/31567 Agreement reached in plagiarism row between artists] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117141410/http://theartnewspaper.com/articles/Agreement-reached-in-plagiarism-row-between-artists/31567|date=17 January 2014}} ''[[The Art Newspaper]]''.</ref>]] * [https://www.davidzwirner.com/artists/bridget-riley Bridget Riley] ĉe la David Zwirner Galerio * [http://thepacegallery.com La ''Pace''-Galerio] * [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/124/lang/1 Daŭrantaj ekspozicioj de Bridget Riley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610204715/http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/124/lang/1|date=10 June 2008}} * [https://web.archive.org/web/20150118213045/http://www.abbothall.org.uk/exhibitions/bridget-riley-retrospective Ekspozicio de Bridget Riley ĉe la Artgalerio Abbot Hall, 1998-9] * [https://www.theguardian.com/artanddesign/2008/jul/05/art1 Jonathan Jones, ''La Vivo de Riley (intervjuo)'', ''The Guardian'', la 5-an de julio 2008] * [http://www.lrb.co.uk/v31/n19/rile03_.html "Ĉe la fino de mia krajono" artikolo de Bridget Riley, ''London Review of Books''] * [https://www.forbes.com/sites/jonathonkeats/2012/09/24/painting-doesnt-get-more-naturalistic-than-in-an-abstract-bridget-riley-canvas/ Bildprezento de pentraĵoj en la Museum für Gegenwartskunst-retrospektivo de Bridget Riley, 2012] * [https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/bridget-riley/ Ekspozicio de la verkoj de Bridget Riley ĉe la Artgalerio Christchurch Te Puna o Waiwhetu, Christchurch, Nov-Zelando, 2017] * [https://www.aaa.si.edu/collections/items/detail/interview-bridget-riley-19392 Intervjuo kun Bridget Riley, la 10-an de majo 1978], Arkivoj de usona arto, Smithsonian Institution [[Kategorio:Homoj de Vaucluse]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Anglaj presistoj]] [[Kategorio:Anglaj artistoj]] 2svezw0r01l474c30ns41ms5kkdq7vi 9441162 9441156 2026-07-29T10:53:24Z Sj1mor 12103 9441162 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Bridget Louise RILEY''' (naskita la 24-an de aprilo 1931 en West Norwood, [[Londono]]) estas angla pentristino konata pro siaj [[Optika arto|op-artaj]] pentraĵoj. <ref name="Tate Biography2">{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/bridget-riley-1845|title=Bridget Riley born 1931|website=Tate}}</ref> Ŝi loĝas kaj laboras en Londono, [[Kornvalo]] kaj [[Vaucluse]] en Francio. <ref>[http://www.diaart.org/exhibitions/pressrelease/33 Bridget Riley: Reconnaissance, September 21, 2000 – June 17, 2001] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205144958/http://diaart.org/exhibitions/pressrelease/33|date=5 December 2011}} [[Dia Art Foundation]], New York.</ref> Ŝi kreis kompleksajn konfiguraciojn de abstraktaj formoj desegnitaj por produkti impresajn optikajn efikojn. La graveco de Riley kuŝas ĉefe en ŝia kontribuo al la disvolviĝo de [[Optika arto|Optika Arto]]. Krom influi la verkojn de artistoj en aliaj landoj, ŝi dungis diversajn asistantojn, kiuj kompletigis multajn el liaj pentraĵoj laŭ liaj desegnoj kaj instrukcioj. Ĉi tio emfazas, ke, kiel ĉe multe da arto de la malfrua 20-a {{siglo|XX||s}} , la koncipa elemento de ŝia verko fariĝas pli grava ol la individua kvalito de ĝia efektivigo. [[Dosiero:Bridget-riley-bolt-of-colour-1-chinati-foundatin-marfa-texas.jpg|eta| ''Kolora Rulbrilo'', 2017–2019. Instalaĵvido, Chinati Foundation, Marfa, Teksaso]] [[File:Riley,_Movement_in_Squares.jpg|eta| ''Movement in Squares (Movado en Kvadratoj)'', 1961, estis la temo de plagiatdebato en 2013 inter Riley kaj Tobias Rehberger. <ref name="Michalska 20142">Julia Michalska (15 January 2014), [http://theartnewspaper.com/articles/Agreement-reached-in-plagiarism-row-between-artists/31567 Agreement reached in plagiarism row between artists] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117141410/http://theartnewspaper.com/articles/Agreement-reached-in-plagiarism-row-between-artists/31567|date=17 January 2014}} ''[[The Art Newspaper]]''.</ref>]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.davidzwirner.com/artists/bridget-riley Bridget Riley] ĉe la David Zwirner Galerio * [http://thepacegallery.com La ''Pace''-Galerio] * [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/124/lang/1 Daŭrantaj ekspozicioj de Bridget Riley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610204715/http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/124/lang/1|date=10 June 2008}} * [https://web.archive.org/web/20150118213045/http://www.abbothall.org.uk/exhibitions/bridget-riley-retrospective Ekspozicio de Bridget Riley ĉe la Artgalerio Abbot Hall, 1998-9] * [https://www.theguardian.com/artanddesign/2008/jul/05/art1 Jonathan Jones, ''La Vivo de Riley (intervjuo)'', ''The Guardian'', la 5-an de julio 2008] * [http://www.lrb.co.uk/v31/n19/rile03_.html "Ĉe la fino de mia krajono" artikolo de Bridget Riley, ''London Review of Books''] * [https://www.forbes.com/sites/jonathonkeats/2012/09/24/painting-doesnt-get-more-naturalistic-than-in-an-abstract-bridget-riley-canvas/ Bildprezento de pentraĵoj en la Museum für Gegenwartskunst-retrospektivo de Bridget Riley, 2012] * [https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/bridget-riley/ Ekspozicio de la verkoj de Bridget Riley ĉe la Artgalerio Christchurch Te Puna o Waiwhetu, Christchurch, Nov-Zelando, 2017] * [https://www.aaa.si.edu/collections/items/detail/interview-bridget-riley-19392 Intervjuo kun Bridget Riley, la 10-an de majo 1978], Arkivoj de usona arto, Smithsonian Institution {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Riley, Bridget}} [[Kategorio:Homoj de Vaucluse]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Anglaj presistoj]] [[Kategorio:Anglaj artistoj]] jlygvi7zqpiaylmuhn6asczvuzw0f4r 9441165 9441162 2026-07-29T10:54:10Z Sj1mor 12103 9441165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Bridget Louise RILEY''' (naskita la 24-an de aprilo 1931 en West Norwood, [[Londono]]) estas angla pentristino konata pro siaj [[Optika arto|op-artaj]] pentraĵoj. <ref name="Tate Biography2">{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/bridget-riley-1845|title=Bridget Riley born 1931|website=Tate}}</ref> Ŝi loĝas kaj laboras en Londono, [[Kornvalo]] kaj [[Vaucluse]] en Francio. <ref>[http://www.diaart.org/exhibitions/pressrelease/33 Bridget Riley: Reconnaissance, September 21, 2000 – June 17, 2001] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205144958/http://diaart.org/exhibitions/pressrelease/33|date=5 December 2011}} Dia Art Foundation, Nov-Jorkio.</ref> Ŝi kreis kompleksajn konfiguraciojn de abstraktaj formoj desegnitaj por produkti impresajn optikajn efikojn. La graveco de Riley kuŝas ĉefe en ŝia kontribuo al la disvolviĝo de [[Optika arto|Optika Arto]]. Krom influi la verkojn de artistoj en aliaj landoj, ŝi dungis diversajn asistantojn, kiuj kompletigis multajn el liaj pentraĵoj laŭ liaj desegnoj kaj instrukcioj. Ĉi tio emfazas, ke, kiel ĉe multe da arto de la malfrua 20-a jarcento, la koncipa elemento de ŝia verko fariĝas pli grava ol la individua kvalito de ĝia efektivigo. [[Dosiero:Bridget-riley-bolt-of-colour-1-chinati-foundatin-marfa-texas.jpg|eta| ''Kolora Rulbrilo'', 2017–2019. Instalaĵvido, Chinati Foundation, Marfa, Teksaso]] [[File:Riley,_Movement_in_Squares.jpg|eta| ''Movement in Squares (Movado en Kvadratoj)'', 1961, estis la temo de plagiatdebato en 2013 inter Riley kaj Tobias Rehberger. <ref name="Michalska 20142">Julia Michalska (15 January 2014), [http://theartnewspaper.com/articles/Agreement-reached-in-plagiarism-row-between-artists/31567 Agreement reached in plagiarism row between artists] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117141410/http://theartnewspaper.com/articles/Agreement-reached-in-plagiarism-row-between-artists/31567|date=17 January 2014}} ''[[The Art Newspaper]]''.</ref>]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.davidzwirner.com/artists/bridget-riley Bridget Riley] ĉe la David Zwirner Galerio * [http://thepacegallery.com La ''Pace''-Galerio] * [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/124/lang/1 Daŭrantaj ekspozicioj de Bridget Riley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610204715/http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/124/lang/1|date=10 June 2008}} * [https://web.archive.org/web/20150118213045/http://www.abbothall.org.uk/exhibitions/bridget-riley-retrospective Ekspozicio de Bridget Riley ĉe la Artgalerio Abbot Hall, 1998-9] * [https://www.theguardian.com/artanddesign/2008/jul/05/art1 Jonathan Jones, ''La Vivo de Riley (intervjuo)'', ''The Guardian'', la 5-an de julio 2008] * [http://www.lrb.co.uk/v31/n19/rile03_.html "Ĉe la fino de mia krajono" artikolo de Bridget Riley, ''London Review of Books''] * [https://www.forbes.com/sites/jonathonkeats/2012/09/24/painting-doesnt-get-more-naturalistic-than-in-an-abstract-bridget-riley-canvas/ Bildprezento de pentraĵoj en la Museum für Gegenwartskunst-retrospektivo de Bridget Riley, 2012] * [https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/bridget-riley/ Ekspozicio de la verkoj de Bridget Riley ĉe la Artgalerio Christchurch Te Puna o Waiwhetu, Christchurch, Nov-Zelando, 2017] * [https://www.aaa.si.edu/collections/items/detail/interview-bridget-riley-19392 Intervjuo kun Bridget Riley, la 10-an de majo 1978], Arkivoj de usona arto, Smithsonian Institution {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Riley, Bridget}} [[Kategorio:Homoj de Vaucluse]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Anglaj presistoj]] [[Kategorio:Anglaj artistoj]] 88tphykmd64j9wn90e7lfbf4qwi2i20 9441166 9441165 2026-07-29T10:54:43Z Sj1mor 12103 9441166 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Bridget Louise RILEY''' (naskita la 24-an de aprilo 1931 en West Norwood, [[Londono]]) estas angla pentristino konata pro siaj [[Optika arto|op-artaj]] pentraĵoj. <ref name="Tate Biography2">{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/bridget-riley-1845|title=Bridget Riley born 1931|website=Tate}}</ref> Ŝi loĝas kaj laboras en Londono, [[Kornvalo]] kaj [[Vaucluse]] en Francio. <ref>[http://www.diaart.org/exhibitions/pressrelease/33 Bridget Riley: Reconnaissance, September 21, 2000 – June 17, 2001] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205144958/http://diaart.org/exhibitions/pressrelease/33|date=5 December 2011}} Dia Art Foundation, Nov-Jorkio.</ref> Ŝi kreis kompleksajn konfiguraciojn de abstraktaj formoj desegnitaj por produkti impresajn optikajn efikojn. La graveco de Riley kuŝas ĉefe en ŝia kontribuo al la disvolviĝo de [[Optika arto|Optika Arto]]. Krom influi la verkojn de artistoj en aliaj landoj, ŝi dungis diversajn asistantojn, kiuj kompletigis multajn el liaj pentraĵoj laŭ liaj desegnoj kaj instrukcioj. Ĉi tio emfazas, ke, kiel ĉe multe da arto de la malfrua 20-a jarcento, la koncipa elemento de ŝia verko fariĝas pli grava ol la individua kvalito de ĝia efektivigo. [[Dosiero:Bridget-riley-bolt-of-colour-1-chinati-foundatin-marfa-texas.jpg|eta| ''Kolora Rulbrilo'', 2017–2019. Instalaĵvido, Chinati Foundation, Marfa, Teksaso]] <!-- [[File:Riley,_Movement_in_Squares.jpg|eta| ''Movement in Squares (Movado en Kvadratoj)'', 1961, estis la temo de plagiatdebato en 2013 inter Riley kaj Tobias Rehberger. <ref name="Michalska 20142">Julia Michalska (15 January 2014), [http://theartnewspaper.com/articles/Agreement-reached-in-plagiarism-row-between-artists/31567 Agreement reached in plagiarism row between artists] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117141410/http://theartnewspaper.com/articles/Agreement-reached-in-plagiarism-row-between-artists/31567|date=17 January 2014}} ''[[The Art Newspaper]]''.</ref>]] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.davidzwirner.com/artists/bridget-riley Bridget Riley] ĉe la David Zwirner Galerio * [http://thepacegallery.com La ''Pace''-Galerio] * [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/124/lang/1 Daŭrantaj ekspozicioj de Bridget Riley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610204715/http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/124/lang/1|date=10 June 2008}} * [https://web.archive.org/web/20150118213045/http://www.abbothall.org.uk/exhibitions/bridget-riley-retrospective Ekspozicio de Bridget Riley ĉe la Artgalerio Abbot Hall, 1998-9] * [https://www.theguardian.com/artanddesign/2008/jul/05/art1 Jonathan Jones, ''La Vivo de Riley (intervjuo)'', ''The Guardian'', la 5-an de julio 2008] * [http://www.lrb.co.uk/v31/n19/rile03_.html "Ĉe la fino de mia krajono" artikolo de Bridget Riley, ''London Review of Books''] * [https://www.forbes.com/sites/jonathonkeats/2012/09/24/painting-doesnt-get-more-naturalistic-than-in-an-abstract-bridget-riley-canvas/ Bildprezento de pentraĵoj en la Museum für Gegenwartskunst-retrospektivo de Bridget Riley, 2012] * [https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/bridget-riley/ Ekspozicio de la verkoj de Bridget Riley ĉe la Artgalerio Christchurch Te Puna o Waiwhetu, Christchurch, Nov-Zelando, 2017] * [https://www.aaa.si.edu/collections/items/detail/interview-bridget-riley-19392 Intervjuo kun Bridget Riley, la 10-an de majo 1978], Arkivoj de usona arto, Smithsonian Institution {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Riley, Bridget}} [[Kategorio:Homoj de Vaucluse]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Anglaj presistoj]] [[Kategorio:Anglaj artistoj]] 2tn6y6ckgkm173nhvlc9ck68ebkxlp0 Žižlavice 0 950748 9441160 2026-07-29T10:53:16Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Žižlavice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = domaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Žižlavice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Žižlavice2013b.jpg | dosiero_priskribo = Žižlavice <!-- *** Simboloj..." 9441160 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Žižlavice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = domaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Žižlavice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Žižlavice2013b.jpg | dosiero_priskribo = Žižlavice <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 5 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Žižlavice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 45 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 40 | long_s = 36 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 8.84 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Těchov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Žižlavice | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Žižlavice''' estas domaro en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Žižlavice situas en katastra teritorio '''[[Těchov]]''' kun areo 8,84&nbsp;km². ==Historio== En la unua triono de la 19-a jarcento ĉi tie troviĝis korto Žižlavický dvůr kaj sude de ĝi arbaristejo, kiuj estis eĉ post la 2-a mondmilito ununuraj konstruaĵoj de la nuna domaro. Žižlavice fariĝis parto de urbo la 6-an de decembro 2011. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Žižlavice2013a.jpg|Žižlavice Žižlavice2013d.jpg|Žižlavice Žižlavice2013f.jpg|Žižlavice </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Domaroj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] onziwakeouew42q6nj2jyynoikt3k5q Robert Ryman 0 950749 9441168 2026-07-29T11:02:57Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1364551676|Robert Ryman]]" 9441168 wikitext text/x-wiki '''Robert RYMAN''' (naskiĝis la 30-an de majo 1930 en [[Naŝvilo]], [[Tenesio]]{{Streketo}}mortis la 8-an de februaro 2019 en [[Manhatano]], [[Nov-Jorkio]]) estis usona pentristo identigita kun la movadoj de monokroma pentrado, [[Minimumismo|minimalismo]] kaj [[Koncepta arto|konceptarto]]. <ref name="nytimes2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/02/09/obituaries/robert-ryman-minimalist-painter-dies.html|title=Robert Ryman, Minimalist Painter Who Made the Most of White, Dies at 88|last=Smith|first=Roberta|date=February 9, 2019|work=The New York Times|access-date=February 10, 2019|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Li estis plej konata pro abstraktaj, blankaj sur blankaj pentraĵoj. <ref>{{cite web|url=http://www.phillipscollection.org/exhibitions/2010-06-05-exhibition-robert-ryman.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213181345/http://www.phillipscollection.org/exhibitions/2010-06-05-exhibition-robert-ryman.aspx|archive-date=December 13, 2013|title=Robert Ryman}}</ref> * [https://www.thegreenwichcollection.org La Greenwich Kolekto] — la fondaĵo de Robert Ryman * [https://www.davidzwirner.com/artists/robert-ryman Robert Ryman] ĉe la David Zwirner Galerio * [http://www.xavierhufkens.com/artists/robert-ryman Robert Ryman] ĉe Xavier Hufkens, Bruselo * [https://web.archive.org/web/20071205221635/http://www.pbs.org/art21/artists/ryman/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaj bildoj kaj filmetoj] el [[Public Broadcasting Service|la PBS-]] serio ''Art:21 -- Arto en la Dudekunua Jarcento'' - Sezono 4 (2007). * [https://web.archive.org/web/20081026084819/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_140.html Robert Ryman - la Muzeo Guggenheim] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] nb20ber7ut1fvpumdl0vhyh2nbwhwrn 9441169 9441168 2026-07-29T11:03:24Z Sj1mor 12103 9441169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Robert RYMAN''' (naskiĝis la 30-an de majo 1930 en [[Naŝvilo]], [[Tenesio]]{{Streketo}}mortis la 8-an de februaro 2019 en [[Manhatano]], [[Nov-Jorkio]]) estis usona pentristo identigita kun la movadoj de monokroma pentrado, [[Minimumismo|minimalismo]] kaj [[Koncepta arto|konceptarto]]. <ref name="nytimes2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/02/09/obituaries/robert-ryman-minimalist-painter-dies.html|title=Robert Ryman, Minimalist Painter Who Made the Most of White, Dies at 88|last=Smith|first=Roberta|date=February 9, 2019|work=The New York Times|access-date=February 10, 2019|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Li estis plej konata pro abstraktaj, blankaj sur blankaj pentraĵoj. <ref>{{cite web|url=http://www.phillipscollection.org/exhibitions/2010-06-05-exhibition-robert-ryman.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213181345/http://www.phillipscollection.org/exhibitions/2010-06-05-exhibition-robert-ryman.aspx|archive-date=December 13, 2013|title=Robert Ryman}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thegreenwichcollection.org La Greenwich Kolekto] — la fondaĵo de Robert Ryman * [https://www.davidzwirner.com/artists/robert-ryman Robert Ryman] ĉe la David Zwirner Galerio * [http://www.xavierhufkens.com/artists/robert-ryman Robert Ryman] ĉe Xavier Hufkens, Bruselo * [https://web.archive.org/web/20071205221635/http://www.pbs.org/art21/artists/ryman/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaj bildoj kaj filmetoj] el [[Public Broadcasting Service|la PBS-]] serio ''Art:21 -- Arto en la Dudekunua Jarcento'' - Sezono 4 (2007). * [https://web.archive.org/web/20081026084819/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_140.html Robert Ryman - la Muzeo Guggenheim] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ryman, Robert}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] ptzunps18cgawosdq9w4zg9mscrxq1j 9441170 9441169 2026-07-29T11:04:46Z Sj1mor 12103 9441170 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Robert RYMAN''' (naskiĝis la 30-an de majo 1930 en [[Naŝvilo]], [[Tenesio]]{{Streketo}}mortis la 8-an de februaro 2019 en [[Manhatano]], [[Nov-Jorkio]]) estis usona pentristo identigita kun la movadoj de monokroma pentrado, [[Minimumismo|minimalismo]] kaj [[Koncepta arto|konceptarto]]. <ref name="nytimes2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/02/09/obituaries/robert-ryman-minimalist-painter-dies.html|title=Robert Ryman, Minimalist Painter Who Made the Most of White, Dies at 88|last=Smith|first=Roberta|date=February 9, 2019|work=The New York Times|access-date=February 10, 2019|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Li estis plej konata pro abstraktaj, blankaj sur blankaj pentraĵoj. <ref>{{cite web|url=http://www.phillipscollection.org/exhibitions/2010-06-05-exhibition-robert-ryman.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213181345/http://www.phillipscollection.org/exhibitions/2010-06-05-exhibition-robert-ryman.aspx|archive-date=December 13, 2013|title=Robert Ryman}}</ref> Ryman estas konsiderata reprezentanto de analiza pentrado. Lia vivoverko konsistas el multfaceta esplorado de la koloro [[blanka]] kaj estas de internacia renomo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.thegreenwichcollection.org La Greenwich Kolekto] — la fondaĵo de Robert Ryman * [https://www.davidzwirner.com/artists/robert-ryman Robert Ryman] ĉe la David Zwirner Galerio * [http://www.xavierhufkens.com/artists/robert-ryman Robert Ryman] ĉe Xavier Hufkens, Bruselo * [https://web.archive.org/web/20071205221635/http://www.pbs.org/art21/artists/ryman/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaj bildoj kaj filmetoj] el [[Public Broadcasting Service|la PBS-]] serio ''Art:21 -- Arto en la Dudekunua Jarcento'' - Sezono 4 (2007). * [https://web.archive.org/web/20081026084819/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_140.html Robert Ryman - la Muzeo Guggenheim] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ryman, Robert}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] drxnuv1jgdtystfcjzzex661orzyhho Daniel Buren 0 950750 9441171 2026-07-29T11:07:58Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365567170|Daniel Buren]]" 9441171 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Fondation_Louis_Vuitton_roof_@_Mare_Saint-James_@_Bois_de_Boulogne_@_Paris_(28303477171).jpg|eta| La Observatorio de la Lumo, Fondation Louis Vuitton, Parizo.]] '''Daniel BUREN''' (naskita la 25-an de marto 1938 en [[Boulogne-Billancourt]], apud [[Parizo]]) estas franca [[Koncepta arto|koncepta artisto]], pentristo kaj skulptisto. Li gajnis multajn premiojn, inkluzive de la Ora Leono por la plej bona pavilono ĉe la Venecia Bienalo (1986), la Internacia Premio por la plej bona artisto en Stutgarto (1991) kaj la prestiĝa Premium Imperiale por pentrado en Tokio en 2007. Li kreis plurajn mondfamajn instalaĵojn, inkluzive de "Les Deux Plateaux" (1985) en la Honora Korto de la Reĝa Palaco, kaj la Observatorio de la Lumo en la Fondaĵo Louis Vuitton. Li estas unu el la plej aktivaj kaj agnoskitaj artistoj sur la internacia scenejo, kaj lia verko estis bonvenigita de la plej gravaj institucioj kaj lokoj tra la mondo. [[Dosiero:Paris_Palais_Royal_Colonnes_de_Buren_6.jpg|eta| Cour d'Honneur du Palais Royal, "Les Deux Plateaux", Daniel Buren]] * {{Oficiala retejo}} * [https://www.xavierhufkens.com/artists/daniel-buren Daniel Buren : Xavier Hufkens] * [https://archive.today/20130119034611/http://www.chromatictheory.com/les-ateliers-dartistes-le-projet/portfolio/ Studio of Daniel Buren de Marion Chanson] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/buren_daniel.html Daniel Buren ĉe artcyclopedia.com] * [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/945 Bio in artfacts] * [http://www.apres-production.com/edition.htm Movies by and about Daniel Buren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171732/http://www.apres-production.com/edition.htm|date=3 March 2016}} la 3-a de marto 2016 ĉe la Wayback maŝino * [https://web.archive.org/web/20070810040839/http://www.keithschoenheit.com/busbenches.html Daniel Buren's Bus Benches, Los Angeles, 1995] * [https://web.archive.org/web/20110707164509/http://www.arteseleccion.com/maestros-en/buren-daniel-196 Daniel Buren: Critical analysis] * [http://www.moreeuw.com/histoire-art/daniel-buren.htm Daniel Buren] ({{Fr}}) [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] [[Kategorio:Konceptaj artistoj]] i3oi4ztqr1gifl17b3i8cxrhmvomoe0 9441173 9441171 2026-07-29T11:08:41Z Sj1mor 12103 9441173 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Fondation_Louis_Vuitton_roof_@_Mare_Saint-James_@_Bois_de_Boulogne_@_Paris_(28303477171).jpg|eta| La Observatorio de la Lumo, Fondation Louis Vuitton, Parizo.]] '''[[Dosiero:Paris_Palais_Royal_Colonnes_de_Buren_6.jpg|eta| Cour d'Honneur du Palais Royal, "Les Deux Plateaux", Daniel Buren]] ''' '''Daniel BUREN''' (naskita la 25-an de marto 1938 en [[Boulogne-Billancourt]], apud [[Parizo]]) estas franca [[Koncepta arto|koncepta artisto]], pentristo kaj skulptisto. Li gajnis multajn premiojn, inkluzive de la Ora Leono por la plej bona pavilono ĉe la Venecia Bienalo (1986), la Internacia Premio por la plej bona artisto en Stutgarto (1991) kaj la prestiĝa Premium Imperiale por pentrado en Tokio en 2007. Li kreis plurajn mondfamajn instalaĵojn, inkluzive de "Les Deux Plateaux" (1985) en la Honora Korto de la Reĝa Palaco, kaj la Observatorio de la Lumo en la Fondaĵo Louis Vuitton. Li estas unu el la plej aktivaj kaj agnoskitaj artistoj sur la internacia scenejo, kaj lia verko estis bonvenigita de la plej gravaj institucioj kaj lokoj tra la mondo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://www.xavierhufkens.com/artists/daniel-buren Daniel Buren : Xavier Hufkens] * [https://archive.today/20130119034611/http://www.chromatictheory.com/les-ateliers-dartistes-le-projet/portfolio/ Studio of Daniel Buren de Marion Chanson] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/buren_daniel.html Daniel Buren ĉe artcyclopedia.com] * [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/945 Bio in artfacts] * [http://www.apres-production.com/edition.htm Movies by and about Daniel Buren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171732/http://www.apres-production.com/edition.htm|date=3 March 2016}} la 3-a de marto 2016 ĉe la Wayback maŝino * [https://web.archive.org/web/20070810040839/http://www.keithschoenheit.com/busbenches.html Daniel Buren's Bus Benches, Los Angeles, 1995] * [https://web.archive.org/web/20110707164509/http://www.arteseleccion.com/maestros-en/buren-daniel-196 Daniel Buren: Critical analysis] * [http://www.moreeuw.com/histoire-art/daniel-buren.htm Daniel Buren] ({{Fr}}) {{Ĝermo|Francano|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Buren, Daniel}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] [[Kategorio:Konceptaj artistoj]] ofazfvw7s99ppkxhhl7ugr6pda1s0ar 9441179 9441173 2026-07-29T11:14:35Z Sj1mor 12103 9441179 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Fondation_Louis_Vuitton_roof_@_Mare_Saint-James_@_Bois_de_Boulogne_@_Paris_(28303477171).jpg|eta| La Observatorio de la Lumo, Fondation Louis Vuitton, Parizo.]] '''[[Dosiero:Paris_Palais_Royal_Colonnes_de_Buren_6.jpg|eta| Cour d'Honneur du Palais Royal, "Les Deux Plateaux", Daniel Buren]] '''Daniel BUREN''' (naskita la 25-an de marto 1938 en [[Boulogne-Billancourt]], apud [[Parizo]]) estas franca [[Koncepta arto|koncepta artisto]], pentristo kaj skulptisto. Li gajnis multajn premiojn, inkluzive de la [[Ora Leono]] por la plej bona [[pavilono]] ĉe la [[Venecia Bienalo]] (1986), la Internacia Premio por la plej bona artisto en Stutgarto (1991) kaj la prestiĝa Premium Imperiale por pentrado en Tokio en 2007. Li kreis plurajn mondfamajn instalaĵojn, inkluzive de "Les Deux Plateaux" (1985) en la Honora Korto de la Reĝa Palaco, kaj la Observatorio de la Lumo en la Fondaĵo Louis Vuitton. Li estas unu el la plej aktivaj kaj agnoskitaj artistoj sur la internacia scenejo, kaj lia verkado estis bonvenigita de la plej gravaj institucioj kaj lokoj tra la mondo. Daniel Buren famiĝis per konstanta reveno al strioj, kun larĝo de 8,7 &nbsp;centimetroj, inspiritaj de la ŝtofo de francaj [[Baldakeno|baldakenoj]]. En sia arto, li estas tre teoria kaj preskaŭ [[Minimumismo|minimumisma]] laŭ esprimo, kvankam multaj el liaj verkoj estas preskaŭ monumentaj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://www.xavierhufkens.com/artists/daniel-buren Daniel Buren : Xavier Hufkens] * [https://archive.today/20130119034611/http://www.chromatictheory.com/les-ateliers-dartistes-le-projet/portfolio/ Studio of Daniel Buren de Marion Chanson] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/buren_daniel.html Daniel Buren ĉe artcyclopedia.com] * [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/945 Bio in artfacts] * [http://www.apres-production.com/edition.htm Movies by and about Daniel Buren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171732/http://www.apres-production.com/edition.htm|date=3 March 2016}} la 3-a de marto 2016 ĉe la Wayback maŝino * [https://web.archive.org/web/20070810040839/http://www.keithschoenheit.com/busbenches.html Daniel Buren's Bus Benches, Los Angeles, 1995] * [https://web.archive.org/web/20110707164509/http://www.arteseleccion.com/maestros-en/buren-daniel-196 Daniel Buren: Critical analysis] * [http://www.moreeuw.com/histoire-art/daniel-buren.htm Daniel Buren] ({{Fr}}) {{Ĝermo|Francano|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Buren, Daniel}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] [[Kategorio:Konceptaj artistoj]] pzo7stjfkyffj0mic2warxinmb0vu75 Richard Hamilton 0 950751 9441181 2026-07-29T11:18:15Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1364692145|Richard Hamilton (artist)]]" 9441181 wikitext text/x-wiki '''Richard William HAMILTON''' CH (naskiĝis la 24-an de februaro 1922 en [[Londono]] - mortis la 13-an de septembro 2011 samloke) estis angla pentristo kaj [[Kolaĝo|kolaĝartisto]]. Lia ekspozicio de 1955 " ''Homo, Maŝino kaj Movado"'' (Hatton Gallery, [[Newcastle-upon-Tyne|Newcastle upon Tyne]]) kaj lia kolaĝo de 1956 ''"Kio faras la hodiaŭajn hejmojn tiel malsamaj, tiel allogaj?"'' , produktitaj por la ekspozicio ''"This Is Tomorrow"'' de la Independent Group en Londono, estas konsiderataj de kritikistoj kaj historiistoj kiel inter la plej fruaj verkoj de [[poparto]]. <ref name="Livingstone19902">Livingstone, M., (1990), ''Pop Art: A Continuing History'', New York: Harry N. Abrams, Inc.</ref> Granda retrospektivo de lia verko estis ĉe Tate Modern en 2014. <ref name="tate.org.uk">{{Cite web|url=https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/richard-hamilton|title=Richard Hamilton – Exhibition at Tate Modern|website=Tate|access-date=15 February 2020}}</ref> * [https://www.theguardian.com/artanddesign/2011/sep/13/richard-hamilton-artist-dies The Guardian: Nekrologo, ''Richard Hamilton, la originala popartisto mortas je 89 jaroj''] * [http://www.itnsource.com/shotlist/ITN/2001/11/22/T22110127/ Filmaĵo de Richard Hamilton, kiu estis intervjuita dum sia Polaroid-ekspozicio en Birmingham, Britio, en 2001.] * [http://www.tate.org.uk/magazine/issue4/popdaddy.htm Richard Hamilton: Pop Daddy, de intervjuo de Hans-Ulrich Obrist, Tate Magazine] * [https://archive.today/20130222010222/http://newleftreview.net/A2434 Hal Foster, pri la unua popeEpoko, nova maldekstro-recenzo] * [https://web.archive.org/web/20100327065511/http://www.infoloop.org/ Richard Hamilton, katalogo] * [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/2296 ekspozicioj kun Richard Hamilton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051227053017/http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/2296|date=27 December 2005}} * [https://web.archive.org/web/20071110035951/http://www.simondickinson.com/exhibitions/2006_11_richard-hamilton/ Hamilton Novjorko 2006] * [http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=1244&page=1 Richard Hamilton laboras en la Tate-Kolekto] * [https://www.theguardian.com/books/pictures/image/0,8551,-10704347264,00.html La ilustraĵoj de Richard Hamilton pri Odiseo] * [http://rwm.macba.cat/en/extra/extra_richard_hamilton/capsula Eltiraĵoj el konversacio kun Richard Hamilton en 2003 (podkasto)] * [http://nga.gov.au/InternationalPrints/Tyler/Default.cfm?MnuID=3&ArtistIRN=22645&List=True&CREIRN=22645&ORDER_SELECT=13&VIEW_SELECT=5&GrpNam=13&TNOTES=TRUE Richard Hamilton en la Kolekto Kenneth Tyler de la Nacia Galerio de Aŭstralio] [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj artistoj]] [[Kategorio:Popartistoj]] pqrknsrfifw857osahlaztcck6hxde3 9441182 9441181 2026-07-29T11:18:46Z Sj1mor 12103 9441182 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Richard William HAMILTON''' CH (naskiĝis la 24-an de februaro 1922 en [[Londono]] - mortis la 13-an de septembro 2011 samloke) estis angla pentristo kaj [[Kolaĝo|kolaĝartisto]]. Lia ekspozicio de 1955 " ''Homo, Maŝino kaj Movado"'' (Hatton Gallery, [[Newcastle-upon-Tyne|Newcastle upon Tyne]]) kaj lia kolaĝo de 1956 ''"Kio faras la hodiaŭajn hejmojn tiel malsamaj, tiel allogaj?"'' , produktitaj por la ekspozicio ''"This Is Tomorrow"'' de la Independent Group en Londono, estas konsiderataj de kritikistoj kaj historiistoj kiel inter la plej fruaj verkoj de [[poparto]]. <ref name="Livingstone19902">Livingstone, M., (1990), ''Pop Art: A Continuing History'', New York: Harry N. Abrams, Inc.</ref> Granda retrospektivo de lia verko estis ĉe Tate Modern en 2014. <ref name="tate.org.uk">{{Cite web|url=https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/richard-hamilton|title=Richard Hamilton – Exhibition at Tate Modern|website=Tate|access-date=15 February 2020}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.theguardian.com/artanddesign/2011/sep/13/richard-hamilton-artist-dies The Guardian: Nekrologo, ''Richard Hamilton, la originala popartisto mortas je 89 jaroj''] * [http://www.itnsource.com/shotlist/ITN/2001/11/22/T22110127/ Filmaĵo de Richard Hamilton, kiu estis intervjuita dum sia Polaroid-ekspozicio en Birmingham, Britio, en 2001.] * [http://www.tate.org.uk/magazine/issue4/popdaddy.htm Richard Hamilton: Pop Daddy, de intervjuo de Hans-Ulrich Obrist, Tate Magazine] * [https://archive.today/20130222010222/http://newleftreview.net/A2434 Hal Foster, pri la unua popeEpoko, nova maldekstro-recenzo] * [https://web.archive.org/web/20100327065511/http://www.infoloop.org/ Richard Hamilton, katalogo] * [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/2296 ekspozicioj kun Richard Hamilton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051227053017/http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/2296|date=27 December 2005}} * [https://web.archive.org/web/20071110035951/http://www.simondickinson.com/exhibitions/2006_11_richard-hamilton/ Hamilton Novjorko 2006] * [http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=1244&page=1 Richard Hamilton laboras en la Tate-Kolekto] * [https://www.theguardian.com/books/pictures/image/0,8551,-10704347264,00.html La ilustraĵoj de Richard Hamilton pri Odiseo] * [http://rwm.macba.cat/en/extra/extra_richard_hamilton/capsula Eltiraĵoj el konversacio kun Richard Hamilton en 2003 (podkasto)] * [http://nga.gov.au/InternationalPrints/Tyler/Default.cfm?MnuID=3&ArtistIRN=22645&List=True&CREIRN=22645&ORDER_SELECT=13&VIEW_SELECT=5&GrpNam=13&TNOTES=TRUE Richard Hamilton en la Kolekto Kenneth Tyler de la Nacia Galerio de Aŭstralio] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hamilton, Richard}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj artistoj]] [[Kategorio:Popartistoj]] ko02k8vcfvpquzyvfjxf945fb3f36hl Sarah Al-Matary 0 950752 9441185 2026-07-29T11:27:24Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Sarah Al-Matary''' estas franca literaturhistoriistino kaj esploristino. {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]]" 9441185 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sarah Al-Matary''' estas franca literaturhistoriistino kaj esploristino. {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] r8inpsry2ih8t0p8zwgr0gefurjcdzo 9441189 9441185 2026-07-29T11:31:25Z Aidas 3488 9441189 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sarah Al-Matary''' estas franca literaturhistoriistino kaj esploristino. Ŝi naskiĝis en 1980 en [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}), Do nun estas {{aĝo|1980|12|31}}- ĝis {{aĝo|1980|1|1}}-jara. {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] c3s1cw610goysk76h245oyn0bn3nfkc 9441190 9441189 2026-07-29T11:33:42Z Aidas 3488 9441190 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1980]] |loko de naskiĝo = [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}) }} '''Sarah Al-Matary''' estas franca literaturhistoriistino kaj esploristino. Ŝi naskiĝis en 1980 en [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}), do nun estas {{aĝo|1980|12|31}}- ĝis {{aĝo|1980|1|1}}-jara. {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] 8lwe5ucg5j990e3gf5jgmrqugbu604y 9441191 9441190 2026-07-29T11:36:42Z Aidas 3488 9441191 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1980]] |loko de naskiĝo = [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}) }} '''Sarah Al-Matary''' estas franca literaturhistoriistino kaj esploristino. Ŝi naskiĝis en 1980 en [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}), do nun estas {{aĝo|1980|12|31}}- ĝis {{aĝo|1980|1|1}}-jara. En Esperantujo ŝi konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''Krei ligilojn per senbara lingvo'', kiun tradukis {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] 0l0j12uyvjsch1u9vacj9vbsxkr5b85 9441194 9441191 2026-07-29T11:40:27Z Aidas 3488 9441194 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1980]] |loko de naskiĝo = [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}) }} '''Sarah Al-Matary''' estas franca literaturhistoriistino kaj esploristino. Ŝi naskiĝis en 1980 en [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}), do nun estas {{aĝo|1980|12|31}}- ĝis {{aĝo|1980|1|1}}-jara. En Esperantujo ŝi konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''Krei ligilojn per senbara lingvo'', kiun tradukis tradukis [[Javier Alcalde]] kaj kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en oktobro 2022. {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] 2xx5ios2q7v521v0fxs68ib390b7mq1 Hiroshi Sugimoto 0 950753 9441186 2026-07-29T11:27:53Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365273420|Hiroshi Sugimoto]]" 9441186 wikitext text/x-wiki '''Hiroshi Sugimoto''' ({{L-ja|杉本博司}}; naskiĝis la 23-an de februaro 1948 en [[Tokio]], [[Japanio]]) estas [[Japanoj|japana]] [[fotisto]] kaj [[arkitekto]], kies verkado estas konata pro ĝiaj profundaj kaj [[Filozofio|filozofiaj]] ecoj de lia fotoj, kiuj fokusiĝas al la konceptoj de [[tempo]], [[memoro]] kaj [[percepto]]. Li estras la arkitekturan firmaon "New Material Research Laboratory" en [[Tokio]].<ref name="ad2">{{cite news|author=Elizabeth Fazzare|date=18 December 2017|title=Hiroshi Sugimoto Chosen for Hirshhorn Museum's First Aesthetic Transformation|url=https://www.architecturaldigest.com/story/hiroshi-sugimoto-chosen-for-hirshhorn-museums-first-aesthetic-transformation|work=Architectural Digest|access-date=18 December 2017}}</ref> * {{Oficiala retejo}} * [https://www.odawara-af.com/en/ Odawara Art Foundation] * [https://web.archive.org/web/20050920122026/http://www.pbs.org/art21/artists/sugimoto/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵoj, bildoj kaj filmetoj] De la [[Public Broadcasting Service|PBS]] serio ''Art:21 – [[Nuntempa arto|Art in the Twenty-First Century]]'' – sezono 3 (2005). * [https://web.archive.org/web/20110930032322/http://sugimoto.pulitzerarts.org/ Interactive web catalogue for "Hiroshi Sugimoto: Photographs of 'Joe' " at the Pulitzer Arts Foundation] * [http://www.gagosian.com/artists/hiroshi-sugimoto/ Hiroshi Sugimoto at Gagosian Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906010343/http://www.gagosian.com/artists/hiroshi-sugimoto|date=6 September 2012}} la 6-an de septembro 2012 ĉe la Wayback maŝino * [http://www.luminous-lint.com/__sw.php?action=ACT_SING_PH&p1=Hiroshi__Sugimoto&p2=ABCDEFGHIJKLN Listo ĉe ''Luminous Lint''] * [https://web.archive.org/web/20130208111825/http://www.benesse-artsite.jp/en/chichu/index.html Benesse Art Site Naoshima] * {{cite book|last1=Greenough|first1=Sarah|first2=Andrea|last2=Nelson|first3=Sarah|last3=Kennel|first4=Diane|last4=Waggoner|first5=Leslie|last5=Ureña|title=The Memory of Time: Contemporary Photographs at the National Gallery of Art|year=2015|publisher=National Gallery of Art|isbn=978-0500544495|oclc=900159020}} [[Kategorio:Japanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Fondintoj de muzeoj]] [[Kategorio:Japanaj artkolektistoj]] [[Kategorio:Japanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Oficiroj de la franca ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Japanaj fotistoj]] m4cxnkc6e3vj1q6nc1t4nw9korh0jq3 9441187 9441186 2026-07-29T11:28:30Z Sj1mor 12103 9441187 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Hiroŝi Sugimoto''' ({{L-ja|杉本博司}}; naskiĝis la 23-an de februaro 1948 en [[Tokio]], [[Japanio]]) estas [[Japanoj|japana]] [[fotisto]] kaj [[arkitekto]], kies verkado estas konata pro ĝiaj profundaj kaj [[Filozofio|filozofiaj]] ecoj de lia fotoj, kiuj fokusiĝas al la konceptoj de [[tempo]], [[memoro]] kaj [[percepto]]. Li estras la arkitekturan firmaon "New Material Research Laboratory" en [[Tokio]].<ref name="ad2">{{cite news|author=Elizabeth Fazzare|date=18 December 2017|title=Hiroshi Sugimoto Chosen for Hirshhorn Museum's First Aesthetic Transformation|url=https://www.architecturaldigest.com/story/hiroshi-sugimoto-chosen-for-hirshhorn-museums-first-aesthetic-transformation|work=Architectural Digest|access-date=18 December 2017}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://www.odawara-af.com/en/ Odawara Art Foundation] * [https://web.archive.org/web/20050920122026/http://www.pbs.org/art21/artists/sugimoto/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵoj, bildoj kaj filmetoj] De la [[Public Broadcasting Service|PBS]] serio ''Art:21 – [[Nuntempa arto|Art in the Twenty-First Century]]'' – sezono 3 (2005). * [https://web.archive.org/web/20110930032322/http://sugimoto.pulitzerarts.org/ Interactive web catalogue for "Hiroshi Sugimoto: Photographs of 'Joe' " at the Pulitzer Arts Foundation] * [http://www.gagosian.com/artists/hiroshi-sugimoto/ Hiroshi Sugimoto at Gagosian Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906010343/http://www.gagosian.com/artists/hiroshi-sugimoto|date=6 September 2012}} la 6-an de septembro 2012 ĉe la Wayback maŝino * [http://www.luminous-lint.com/__sw.php?action=ACT_SING_PH&p1=Hiroshi__Sugimoto&p2=ABCDEFGHIJKLN Listo ĉe ''Luminous Lint''] * [https://web.archive.org/web/20130208111825/http://www.benesse-artsite.jp/en/chichu/index.html Benesse Art Site Naoshima] * {{cite book|last1=Greenough|first1=Sarah|first2=Andrea|last2=Nelson|first3=Sarah|last3=Kennel|first4=Diane|last4=Waggoner|first5=Leslie|last5=Ureña|title=The Memory of Time: Contemporary Photographs at the National Gallery of Art|year=2015|publisher=National Gallery of Art|isbn=978-0500544495|oclc=900159020}} {{Ĝermo|Fotisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sugimoto, Hiroshi}} [[Kategorio:Japanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Fondintoj de muzeoj]] [[Kategorio:Japanaj artkolektistoj]] [[Kategorio:Japanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Oficiroj de la franca ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Japanaj fotistoj]] lg82bgwicfdq74lyoriefyfygu1o5w4 Těchov 0 950754 9441195 2026-07-29T11:41:51Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Těchov | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Těchov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Těchov2013b.jpg | dosiero_priskribo = Těchov <!-- *** Simboloj *** --> | flag..." 9441195 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Těchov | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Těchov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Těchov2013b.jpg | dosiero_priskribo = Těchov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 148 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Těchov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 508 | lat_d = 49 | lat_m = 22 | lat_s = 09 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 41 | long_s = 48 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 8.84 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Těchov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1379 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Těchov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Těchov''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas proksimume 3,5&nbsp;km oriente de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). '''Těchov''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 8,84&nbsp;km². En la katastra teritorio Těchov situas registraj partoj Těchov, [[Obůrka]], [[Žižlavice]], [[Češkovice]] kaj [[Skalní mlýn]]. ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1379]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Těchov2013a.jpg|Těchov Těchov2013c.jpg|Těchov Těchov - při příjezdu z Blanska.jpg|Vido al Těchov </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Moravia karsto]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] j2dzz61tkazdd8tzmvgr0b80cmqb1ep Diskuto:BA45 1 950755 9441197 2026-07-29T11:44:03Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "Mi vere dankemas pro la Vikidatuma kodo [[Sarah Al-Matary]] ([[d:Q75649539]]) aldonita post ankoraŭ ruĝa ligilo: tiu kodo ebligis al mi ĵus kreibĝerman artikolon en Esperanto pri la esploristino. ~~~~" 9441197 wikitext text/x-wiki Mi vere dankemas pro la Vikidatuma kodo [[Sarah Al-Matary]] ([[d:Q75649539]]) aldonita post ankoraŭ ruĝa ligilo: tiu kodo ebligis al mi ĵus kreibĝerman artikolon en Esperanto pri la esploristino. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:44, 29 jul. 2026 (UTC) pbpgbgl4pojupm4c9mnyohleyc893zv 9441198 9441197 2026-07-29T11:44:43Z Aidas 3488 9441198 wikitext text/x-wiki Mi vere dankemas pro la Vikidatuma kodo [[Sarah Al-Matary]] ([[d:Q75649539]]) aldonita post ankoraŭ ruĝa ligilo: tiu kodo ebligis al mi ĵus krei ĝerman artikolon en Esperanto pri la esploristino. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:44, 29 jul. 2026 (UTC) qjry9bzyfef6sv9n70c0pwj5jubq2bh Wael Almahdi 0 950756 9441201 2026-07-29T11:54:44Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "== Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala retejo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]''" 9441201 wikitext text/x-wiki == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala retejo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' 3fkxi0v7qmwjsgjv2nkq2y42h0zxovv